Hen ffotograff o'r dawnswyr (tua 1900).
Y ddawns gyrn tu allan i'r dafarn leol (2018).
Dawns werin flynyddol unigryw yw **Dawns Gyrn Abbots Bromley** a gynhelir ym mhentref Abbots Bromley, Swydd Stafford, Lloegr, ar Ddydd Llun wedi'r Sul cyntaf wedi 4 Medi, yn ystod wythnos y gwyliau (*wakes week*).

Deuddeg o ddawnswyr sydd – chwech yn dwyn pâr o gyrn carw Llychlyn yn ei ddwylo, y ffŵl, Marian Forwyn, y ceffyl pren, y bwäwr, y canwr triongl, a'r cerddor – a phob un ohonynt yn gwisgo carpiau ffug-ganoloesol a ddyluniwyd yn niwedd y 19g. Dynion sydd yn perfformio pob rhan yn draddodiadol, gan gynnwys Marian Forwyn. Câi'r cyrn, a gedwir yn Eglwys Sant Nicolas, eu mowntio ar ddelw bren o ben carw, a chanddi goes bren fer i'w chydio. Mae tri phâr o gyrn wedi eu paentio yn wyn gyda blaenau brown, a'r tri arall yn frown gyda blaenau euraid. Mae'r dawnswyr yn treulio'r holl ddydd yn cerdded terfynau'r plwyf, weithiau un ar ôl y llall, ac weithiau yn pleth-ddawnsio tra'n dilyn yr arweinydd. Pob hyn a hyn mae'r chwech sydd yn dwyn y cyrn yn ffurfio llinellau yn wynebu ei gilydd, gyda'r ceffyl pren a'r bwäwr, ac weithiau'r ffŵl a Marian Forwyn hefyd, yn ymuno yn y ddawns. Yn ôl coel gwlad, anlwcus ydyw os nad ydynt yn dawnsio heibio eich cartref. Wedi'r ddawns, dychwelir y cyrn i'r eglwys.[1]

Ansicr ydy tarddiad y cyrn, ac yn ôl prawf dyddio carbon ym 1976 mae un ohonynt yn dod o garw a fu farw tua 1065 OC ± 80 mlynedd.[1] Darfu ceirw Llychlyn o Brydain erbyn y cyfnod hwnnw, ac mae'n debyg felly iddynt eu mewnforio o wlad arall. Canfu'r cofnod cynharaf o'r ddawns gyrn yn *The Natural History of Stafford-shire* (1686) gan Robert Plot, a sonir am ddawns y ceffyl pren adeg y Nadolig, Dydd Calan, a Nos Ystwyll:

> At *Abbots*, or now rather *Pagets Bromley*, they had alſo within memory, a ſort of ſport, which they celebrated at *Chriʃmas* (on *New-year*, and *Twelft-day*) call'd the *Hobby-horʃe dance*, from a perſon that carryed the image of a *horʃe* between his leggs, made of thin boards, and in his hand a *bow* and *arrow*, which paſſing through a *hole* in the *bow*, and ſtopping upon a *ʃholder* it had in it, he made a *ʃnapping* noiſe as he drew it to and fro, keeping time with the *Muʃick:* with this *Man* danced 6 others, carrying on their ſhoulders as many *Rain deers heads*, 3 of them painted *white*, and 3 *red*, with the *Armes* of the cheif families (viz. of *Paget*; *Bagot*, and *Wells*) to whom the revenews of the *Town* cheiﬂy belonged, depicted on the *palms* of them, with which they danced the *Hays*, and. other *Country* dances. To this *Hobby-horʃe* dance there alſo belong'd a *pot*, which was kept by turnes, by 4 or 5 of the *cheif* of the *Town*, whom they call'd *Reeves*, who provided *Cakes* and *Ale* to put in this *pot*; all people who had any kindneſs for the good intent of the lnſtitution of the *ʃport*, giving pence a piece for themſelves and families; and ſo *forraigners* too, that came to ſee it: with which Mony (the charge of the *Cakes* and *Ale* being defrayed) they not only repaired their *Church* but kept their *poore* too: which *charges* are not now perhaps ſo cheerfully boarn.
> 
> —Robert Plot, The Natural History of Stafford-shire*[2]*
>

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Jacqueline Simpson a Steve Roud, *A Dictionary of English Folklore* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2000), t. 1.
2. ↑  Robert Plot, *The Natural History of Stafford-shire* (Rhydychen, 1686), t. 434.