recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ysgolhaig Celtaidd o Iwerddon oedd **Thomas Francis O'Rahilly** neu **Tomás Proinsias Ó Rathaile** (11 Tachwedd 1883 – 16 Tachwedd 1953), yn ysgrifennu fel **T. F. O'Rahilly**.

Ganed ef yn Listowel, Swydd Kerry. Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Frenhinol Iwerddon, a bu'n Athro Gwyddeleg yng Ngholeg y Drindod, Dulyn o 1919 hyd 1929, yna'n Athro Ieithoedd Celtaidd yng Ngholeg Prifysgol Corc o 1929 hyd 1935 a Choleg Prifysgol Dulyn o 1935 hyd 1941, cyn dod yn gyfarwyddwr Ysgol Astudiaethau Celtaidd y Dublin Institute for Advanced Studies o 1942 hyd 1947.

Mae O'Rahilly yn fwyaf adnabyddus am ei syniadau ynghylch hen hanes Iwerddon. Cyhoeddodd *Early Irish history and mythology* yn 1946, gan gynnig y syniad o bedair symudiad o fewnfudwyr Celtaidd i Iwerddon. Y cyntaf o'r rhain oedd y Cruithne neu Priteni (c. 700 – 500 CC), oedd yn siarad iaith Frythonig.

Roedd ei chwaer, Cecile O'Rahilly, hefyd yn ysgolhaig Celtaidd.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 44339481
* LCCN: n50009067
* ISNI: 0000 0001 1844 8282
* GND: 1157584969
* SUDOC: 057268940
* BIBSYS: 90113405

 |
Cynllun arfaethedig oedd **Tŷ Opera Bae Caerdydd** i adeiladu cartref i Opera Cenedlaethol Cymru fel rhan o ailddatblygiad Bae Caerdydd yn y 1990au.

Sefydlwyd Ymddiriedolaeth Tŷ Opera Bae Caerdydd gan Gorfforaeth Datblygu Bae Caerdydd, ac agorwyd cystadleuaeth ryngwladol ym 1993 i ddylunio'r adeilad, dan reolaeth Comisiwn y Mileniwm oedd yn gyfrifol am ddosbarthu arian y Loteri Genedlaethol ar gyfer prosiectau i ddathlu'r flwyddyn 2000. Roedd 269 o geisiadau i gyd, ac ymhlith y cystadleuwyr oedd Norman Foster, Rafael Moneo, Itsuko Hasegawa, a Manfredi Nicoletti. Enillodd Zaha Hadid ym Medi 1994 gyda'i dyluniad o adeilad modernaidd, a wneir o wydr yn bennaf.

Cafodd ei glodfori gan benseiri, ond ei feirniadu gan nifer o wleidyddion a chyfryngau lleol, gan gynnwys nifer o aelodau'r Gorfforaeth Datblygu a'r *Western Mail*, a phapurau Llundeinig megis *The Sun*. Yn ôl pleidlais ffôn ar HTV, roedd 88.5% o wylwyr yn erbyn dyluniad Hadid. Meddai rhai bod opera yn ddiddordeb "elitaidd", ac yn annheilwng felly o dderbyn nawdd y Loteri. Roedd y llywodraeth leol yn anfodlon i gefnogi dyluniad Hadid, a chafodd ei wrthod gan Gomisiwn y Mileniwm yn Rhagfyr 1995. Penderfynwyd i ail-agor y gystadleuaeth, ar gyfer canolfan y celfyddydau. Enillodd dyluniad Percy Thomas, a chodwyd Canolfan Mileniwm Cymru ar y safle.

Blynyddoedd wedi'r ffrae, dywedodd Hadid ei bod yn meddwl bod y gwrthwynebiad i'w dyluniad o bosib o ganlyniad i hiliaeth a rhywiaeth yn ei herbyn. Cafodd ei dyluniad ei ail-ddefnyddio ar gyfer Tŷ Opera Guangzhou.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Cardiff Bay Opera House", Zaha Hadid Architects. Adalwyd ar 13 Mawrth 2018.
2. ↑  (Saesneg) Jonathan Glancey, "A monumental spot of local trouble", *The Independent* (14 Ionawr 1995). Adalwyd ar 13 Mawrth 2018.
3. ↑  (Saesneg) Kam Patel, "No curtain to raise", *Times Higher Education* (26 Ebrill 1997). Adalwyd ar 13 Mawrth 2018.
4. ↑  (Saesneg) Paul Rowland, "Award-winning businesswoman Zaha Hadid hits out at 'prejudice' over doomed Cardiff Bay Opera House project", WalesOnline (23 Ebrill 2013). Adalwyd ar 13 Mawrth 2018.

Darllen pellach
---------------

* Nicholas Crickhowell, *Opera House Lottery: Zaha Hadid and the Cardiff Bay Project* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1997).
Tŷ gwydr yn Saint Paul, Minnesota.
Adeilad lle caiff planhigion eu tyfu ydy **tŷ gwydr**. Mae gan y strwythr do gwydr neu blastig tryloyw, ac yn aml waliau gwydr neu blastig hefyd. Cynhesir y planhigion a'r pridd y tu mewn i'r adeilad gan ymbelydredd solar o'r haul. Mae'r awyr twym, sydd wedi ei gynhesu gan arwynebedd poeth y tu mewn i'r strwythr, yn aros yn yr adeilad. Mae tai gwydr yn amrywio o faint sied fach i adeiladau mawr iawn.

Gellir rhannu tai gwydr yn rhai gwydr a rhai phlastig. Y math o blastig a ddefnyddir gan amlaf yw ffilm PE a dalen eml wal PC neu PMMA. Mae tai gwydr masnachol yn gyfleusterau cynhyrchu llysiau a blodau o dechnoleg uwch. Llenwir rhai gwydr ag offer sgrinio, cynhesu, oeri a goleuo a all cael eu rheoli'n awtomatig gan gyfrifiadur.

Mae'r gwydr a ddefnyddir mewn tai gwydr yn gweithio fel cyfrwng trawsyriant o wahanol amlderau sbectrol. Mae hwn yn cadw egni y tu mewn i'r tŷ gwydr, sy'n cynhesu'r planhigion a'r pridd oddi mewn. O ganlyniad mae'r awyr yn agos i'r ddaear yn cael ei gynhesu a'i atal rhag codi a dianc. Gellir dangos hyn drwy agor ffenestr fechan yn agos i'r to fel y bo'r tymheredd yn gostwng. Yr egwyddor hon yw sail y system oeri awtomatig, autovent. Mae tai gwydr yn gweithio trwy ddal ymbelydredd electromagnetig ac atal darfudiad. Gelwir tŷ gwydr bach iawn yn ffram oer.

ffynonellau
-----------

* May Woods, (1988) *Glass houses: history of greenhouses, orangeries and conservatories* Aurum Press, Llundain, ISBN 0-906053-85-4
* Anne S. Cunningham, (2000) *Crystal palaces : garden conservatories of the United States* Princeton Architectural Press, Efrog Newydd, ISBN 1-56898-242-9
* Olivier de Vleeschouwer, (2001) *Greenhouses and conservatories* Flammarion, Paris, ISBN 2-08-010585-X
* Kenneth Lemmon, (1963) *The covered garden* Dufour, Philadelphia
* Erwin W B van den Muijzenberg, (1980) *A history of greenhouses* Institute for Agricultural Engineering, Wageningen, Yr Iseldiroedd
* Enoshima Jinja Shrine Botanical Garden Archifwyd 2014-08-24 yn y Peiriant Wayback.

Gweler hefyd
------------

* Biosffer 2
* Tŷ gwydr (ynghlwm â tai)
* Effaith tŷ gwydr
* Tŷ gwydr solar (technegol)
* Ffermio fertigol
* Storfa thermol tymhorol

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Tai gwydr***

* (Saesneg) Cynllunio ac adeiladu tŷ gwydr Archifwyd 2012-02-09 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) *North Carolina State University Greenhouse Food Production* Archifwyd 2009-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Cynhyrchiad Tomato Organig mewn Tai Gwydr Archifwyd 2006-02-09 yn y Peiriant Wayback.

Chwiliwch am ***tŷ gwydr***  
yn Wiciadur.
Mae **Trefignath** yn siambr gladdu gerllaw Caergybi ar Ynys Môn sy'n dyddio o'r cyfnod Neolithig, tua 3900 C.C. i 2900 C.C.. Mae'n siambr gladdu sylweddol o ran maint, a dangosodd cloddio archeolegol yn nechrau'r nawdegau ei bod wedi ei defnyddio am gyfnod o tua mil o flynyddoedd. Ar y cychwyn roedd yn siambr weddol syml gyda chyntedd, tebyg i Bodowyr. Yn ddiweddarach newidiwyd y cynllun i fod yn siambr hirsgwar gyda dwy garreg fawr bob ochr i'r fynedfa, a chwrt cul o'i blaen. Yna ychwanegwyd siambr arall ar yr ochr ddwyreiniol gyda cherrig mawr o flaen y fynedfa.

Gellir cyrraedd Trefignath wrth droi i gyfeiriad Trearddur o ochr Caergybi i'r cob ar y briffordd A5 ac yna troi i'r chwith wrth yr ysgol.

Siambr gladdu Trefignath yn dangos y fynedfa i'r siambr ddwyreiniol
* Trefignath o ongl arallTrefignath o ongl arall
* Maen hir Tŷ Mawr, gerllawMaen hir Tŷ Mawr, gerllaw

Llyfryddiaeth
-------------

Frances Lynch, *Gwynedd*, A Guide to Ancient and Historic Wales (Llundain: HMSO, 1995)
  



| Bodowyr | **Siamberi Claddu ar Ynys Môn** | Sbiral triphlyg |
| --- | --- | --- |
| Barclodiad y Gawres |
Bodowyr |
Bryn Celli Ddu |
Bryn yr Hen Bobl |
Din Dryfol |
Llugwy |
Pant y Saer |
Presaddfed |
Trefignath |
Tŷ Newydd |
|  |
Pentref a chymuned yn Sir Ddinbych, Cymru, yw **Trefnant** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Fe'i lleolir ar yr A525 yn Nyffryn Clwyd, hanner ffordd rhwng Llanelwy i'r gogledd a Dinbych i'r de. Mae 120.9 milltir (194.6 km) o Gaerdydd a 182.7 milltir (294 km) o Lundain.

Treuliodd y llenor enwog Emrys ap Iwan gyfnod yn Nhrefnant fel gweinidog ar ddiwedd y 19g.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Trefnant (pob oed) (1,581)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Trefnant) (428)** |    | 28% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Trefnant) (960)** |    | 60.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Trefnant) (251)** |    | 39.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Gweler hefyd
------------

* Cadwaladr ap Rhys Trefnant, Bywgraffiadur Ar-lein

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Ddinbych**

**Dinas**  

Llanelwy
  
**Trefi**  

Corwen  **·** Dinbych  **·** Llangollen  **·** Prestatyn  **·** Rhuddlan  **·** Rhuthun  **·** Y Rhyl
  
**Pentrefi**  

Aberchwiler  **·** Betws Gwerful Goch  **·** Bodelwyddan  **·** Bodfari  **·** Bontuchel  **·** Bryneglwys  **·** Bryn Saith Marchog  **·** Carrog  **·** Cefn Meiriadog  **·** Clocaenog  **·** Cwm  **·** Cyffylliog  **·** Cynwyd  **·** Derwen  **·** Diserth  **·** Y Ddwyryd  **·** Efenechtyd  **·** Eryrys  **·** Four Crosses  **·** Gallt Melyd  **·** Gellifor  **·** Glyndyfrdwy  **·** Graeanrhyd  **·** Graigfechan  **·** Gwyddelwern  **·** Henllan  **·** Loggerheads  **·** Llanarmon-yn-Iâl  **·** Llanbedr Dyffryn Clwyd  **·** Llandegla  **·** Llandrillo  **·** Llandyrnog  **·** Llandysilio-yn-Iâl  **·** Llanelidan  **·** Llanfair Dyffryn Clwyd  **·** Llanferres  **·** Llanfwrog  **·** Llangwyfan  **·** Llangynhafal  **·** Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch  **·** Llanynys  **·** Maeshafn  **·** Melin y Wig  **·** Nantglyn  **·** Pandy'r Capel  **·** Pentrecelyn  **·** Pentre Dŵr  **·** Prion  **·** Rhewl (1)  **·** Rhewl (2)  **·** Rhuallt  **·** Saron  **·** Sodom  **·** Tafarn-y-Gelyn  **·** Trefnant  **·** Tremeirchion
Rhanbarth hanesyddol sydd heddiw wedi'i lleoli yng nghanolbarth Rwmania yw **Transylfania**. Gyda mynyddoedd y Carpatiau yn ffiniau naturiol iddi i'r dwyrain ac i'r de. roedd Transylfania hanesyddol yn ymestyn i'r gorllewin hyd at Fynyddoedd Apuseni. Mae'r term hefyd yn cynnwys rhanbarthau hanesyddol Crișana a Maramureș, ac, yn achlysurol, y rhan Rwmanaidd o Banat.

Mae rhanbarth Transylfania yn cael ei adnabod am harddwch y tirwedd Carpataidd a'i chyfoeth o hanes. Mae hefyd yn cynnwys dinasoedd Cluj-Napoca, Brașof, Sibiu, Târgu Mureș a Bistrița.

Mae'r Gorllewin yn aml yn cysylltu Transylfania gyda fampiriaid, oherwydd dylanwad y nofel *Dracula* gan Bram Stoker a'r nifer o addasiadau ffilm.

Mewn Rwmaneg, mae'r rhanbarth yn cael ei hadnabod fel *Ardeal* ([arˈde̯al]) neu *Transilvania* ([transilˈvani.a]); fel *Erdély* ([ˈɛrdeːj]) mewn Hwngareg; fel Siebenbürgen ([ˈziːbn̩ˌbʏʁɡn̩] (About this sound listen)) mewn Almaeneg; a *Transilvanya* ([tɾansilˈvanja]) mewn Tyrceg, er mai *Erdel* neu *Erdelistan* oedd yr enw hanesyddol arni.

Daw'r cyfeiriad cynharaf at Transylfania sy'n hysbys heddiw o lawysgrif Lladin canoloesol (1075). Mae'n cyfeirio at yr ardal fel ultra silvam, sy'n golygu 'y tu hwnt i'r goedwig'. Mae Transylfania yn golygu 'ar yr ochr draw i'r coed'. Mae haneswyr Hwngaraidd yn honni bod y ffurf Lladin canoloesol Ultrasylvania, Transsylvania yn ddiweddarach, yn gyfieithiad uniongyrchol o'r ffurf Hwngareg *Erdő-elve*. Dyna hefyd oedd yr enw amgen mewn Almaeneg *überwald* (13g–14g) ac Wcreineg Залісся (*Zalissia*).

Mae'r enw Almaeneg *Siebenbürgen* yn golygu "saith castell", ar ôl y saith dinas y Sacsoniaid Transylfanaidd yn y rhanbarth. Dyma darddiad enw'r rhanbarth mewn nifer o ieithoedd eraill, fel yr enw Croateg *Sedmogradska*, yr Bwlgareg Седмиградско (*Sedmigradsko*), yr enw Pwyleg *Siedmiogród* a'r enw Wcreineg Семигород (*Semyhorod*).

Mynyddoedd Apuseni ger Arieșeni, Alba

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Transylvania Society of Dracula Information". Afn.org. 1995-05-29. Cyrchwyd 2012-07-30.
2. ↑  "Travel Advisory; Lure of Dracula In Transylvania". *The New York Times*. 1993-08-22.
3. ↑  "Romania Transylvania". Icromania.com. 2007-04-15. Cyrchwyd 2012-07-30.
4. ↑  Engel, Pál (2001). *Realm of St. Stephen: History of Medieval Hungary, 895–1526 (International Library of Historical Studies)* (Llundain: I.B. Taurus), t.24
Breuddwyd Gwraig y Pysgotwr, torlun pren erotig gan Hokusai sy'n dangos benyw noeth mewn cofleidiad rhywiol gyda dau octopws.
Mae **tentaclau erotig** (Saesneg: *tentacle erotica*) yn fath o bornograffi o Japan, sy'n Söoffilia dychmygol. Mewn hentai, fel arfer, mae'r genre yma'n cynnwys treisio merch gyda tentaclau anifail. Yr enw am hyn ydy *Tentacle rape* neu *shokushu goukan*(触手強姦).

Mae erotica tentacle wedi ymledu o Japan i Unol Daleithiau America ac fel arfer wedi'i animeiddio, ond weithia mewn cylchgrawn. Ar adegau mae o'n ymylu at fod yn ffetish *furry*.

Hanes
-----

Fe wnaeth anghenfilod gyda tentaclau ymddangos mewn erotica Japaniaidd cyn dyfeisio'r camera. Yr enghraifft enwogaf, mae'n debyg, ydy darlun o 1814 allan o'r nofel *Breuddwyd Gwraig y Pysgotwr* gan Katsushika Hokusai, (葛飾北斎). Mae'n enghraifft o shunga, sef gwaith celf erotig o Japan. Ers hynny mae na lawer o artistiaid wedi ei gopio e.e. David Laity o Awstralia a Masami Teraoka. Yn y llun gwreiddiol, mae na ferch (pysgotwr perlau) a dau octapws, gyda'r mwyaf yn gweinlyfu'r ferch. Mae'r octopws lleiaf yn cyffwrdd ei cheg a'i bron chwith.

Ar y pryd, roedd tynnu llun pobl yn cael rhyw yn anghyfreithlon. Yn ôl un arlunydd a oedd yn creu lluniau tentaclau cyn deddfau sensoriaeth modern Japan, Toshio Maeda: *"At that time pre-Urotsuki Doji, it was illegal to create a sensual scene in bed. I thought I should do something to avoid drawing such a normal sensual scene. So I just created a creature. His tentacle is not a penis as a pretext. I could say, as an excuse, this is not a penis; this is just a part of the creature. You know, the creatures, they don't have a gender. A creature is a creature. So it is not obscene - not illegal." (Manga Artist Interview Series (Part 1)," 2002.*

Animeiddiad
-----------

Yr anime cyntaf i'w greu oedd *OVA Guyver: Out of Control* (1986), a oedd yn addasiad o fanga gan Bio Booster. Ynddo gallwn weld milwr/merch o'r enw 'Valcuria' (llesiwyd gan Keiko Toda) yn cael ei amgylchynu gan uned o'r enw 'Guyver', sy'n gwthio ei dentaclau i mewn i agoriadau ei chorff.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Talerico, Danielle. "Interpreting Sexual Imagery in Japanese Prints: A Fresh Approach to Hokusai’s Diver and Two Octopi", in *Impressions, The Journal of the Ukiyo-e Society of America*, Vol. 23 (2001).
2. ↑  Ortega-Brena, Mariana (2009). "Peek-a-boo, I See You: Watching Japanese Hard-core Animation". *Sexuality & Culture* (New York: Springer New York) **13** (1): 17–31. doi:10.1007/s12119-008-9039-5. ISSN 1095-5143.. Adalwyd 2013-05-16.
**Haca**, neu Kejia, yw un o brif israniadau iaith Tsieineeg neu fathau ac yn cael ei siarad yn frodorol gan y bobl Haca yn ne Tsieina, Taiwan a ledled ardaloedd alltud o ddwyrain Asia, de-ddwyrain Asia ac o gwmpas y byd.

Gan ei fod yn cael ei ddefnyddio bennaf mewn rhanbarthau anghysbell gwasgaredig lle mae cyfathrebu yn gyfyngedig i'r ardal leol, mae'r iaith Haca wedi datblygu nifer o amrywiadau neu dafodieithoedd, a siaredir yn Guangdong, Fujian, Jiangxi, Guangxi, Sichuan, Hunan, a thaleithiau Guizhou, gan gynnwys ynys Hainan, Maleisia, Hong Cong, Singapôr a Taiwan. Nid yw Haca yn gyd-ddealladwy â Mandarin, Wu, Min Nan, neu ganghennau eraill o Dsieineeg. Mae Haca yn cael ei ddosbarthu fel math o Gan.

Mae Taiwan, lle mae Haca yn iaith frodorol lleiafrif sylweddol o drigolion, yn ganolfan fyd bwysig ar gyfer astudio a chadw yr iaith. Mae gwahaniaethau ynganiad yn bodoli rhwng y dafodiaith Haca yn Taiwan a'r dafodiaith Haca yn Guangdong, Tsieina a hyd yn oed yn Taiwan mae dwy fath leol o Haca yn bodoli o fewn y dafodiaith.

Mae'r dafodiaith Moi-yen / Moi-Yan (梅縣, Pinyin: Meixian) o ogledd-ddwyrain Guangdong yn Tsieina wedi cael ei gymryd fel y dafodiaith "safonol" gan Weriniaeth Pobl Tsieina. Crëwyd Adran Addysg y Dalaith Guangdong rhufeineiddiad swyddogol Moiyen yn 1960, un o'r bedair iaith i dderbyn y statws hwn yn Guangdong.

Tarddiad geiriau
----------------

Mae enw'r bobl Haca yn llythrennol yn golygu "teuluoedd gwestai" neu "pobl gwestai": Hak客(Mandarin: ke) yw "gwestai", ac家ka (Mandarin: Jia) yw "teulu". Mae sawl enw am yr iaith ymhlith pobl Haca: Hak-ka-fa (-va) 客家話, Hak-fa (-va), 客話, Tu-gong-dung-fa (-va) 土廣東話, yn llythrennol, "Iaith frodorol Guangdong", a Ngai-fa (-va) 我話, "Fy/ein hiaith".
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Demir Yanev yw ***Unwaith ar Dro yn y Dwyrain*** a gyhoeddwyd yn 2011. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Имало едно време на Изток*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Demir Yanev ym Mwlgaria. Cafodd ei ffilmio ym Mwlgaria. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Bwlgareg a hynny gan Georgi Stoev. 

 Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 383 o ffilmiau Bwlgareg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Demir Yanev ar 9 Awst 1972 yn Damascus. Derbyniodd ei addysg yn Veliko Tarnovo University.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Demir Yanev nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Unwaith ar Dro yn y Dwyrain |  | Bwlgaria | Bwlgareg | 2011-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
Diplomydd a gwleidydd Norwyaidd oedd **Trygve Halvdan Lie** (16 Gorffennaf 1896 – 30 Rhagfyr 1968) a fu'n Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig o 1946 i 1952.

Ganed yn Kristiania (bellach Oslo), yn Nheyrnasoedd Unedig Sweden a Norwy (enillai Norwy ei hannibyniaeth ym 1905). Astudiodd ym Mhrifysgol Kristiania cyn iddo weithio yn gyfreithiwr. Ymunodd â Phlaid Lafur Norwy (yr Arbeiderpartiet). Yn sgil goresgyniad Norwy gan yr Almaen Natsïaidd yn Ebrill 1940, penodwyd Lie yn weinidog tramor y llywodraeth Norwyaidd alltud yn Llundain.

Ar 1 Chwefror 1946, etholwyd Trygve Lie yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, gan olynu Gladwyn Jebb, a fu'n gwasanaethu dros dro yn y swydd honno ers sefydlu'r Cenhedloedd Unedig yn Hydref 1945. Yn ystod ei gyfnod cythryblus yn y swydd, wynebai Lie argyfwng yr Undeb Sofietaidd ac Iran ym 1946, y Rhyfel Arabaidd–Israelaidd ym 1948, a Rhyfel Cyntaf Cashmir (1947–48). Ym 1950, aeth Lie ar daith i brifddinasoedd y pwerau mawr i hyrwyddo'r Cynllun Heddwch Ugain Mlynedd. Dadleuodd yn erbyn ymdrech yr Undeb Sofietaidd i ddiarddel Gweriniaeth Tsieina (Taiwan) o'r Cenhedloedd Unedig, ac o blaid derbyn Gweriniaeth Pobl Tsieina hefyd yn aelod.

Wedi i luoedd y Cenhedloedd Unedig dderbyn awdurdod i gynorthwyo De Corea yn sgil dechrau Rhyfel Corea ym Mehefin 1950, gwrthwynebwyd Lie yn chwerw gan yr Undeb Sofietaidd. Byddai'r Sofietiaid yn sicr o roi feto ar ailethol Lie, ac o'r herwydd estynnwyd ei dymor yn y swydd am dair blynedd gan y Cynulliad Cyffredinol heb yr angen am etholiad. Gwrthododd yr Undeb Sofietaidd gydnabod Lie, a bu'n rhaid iddo ymddiswyddo ar 10 Tachwedd 1952.

Gwasanaethodd Lie yn llywodraethwr sirol (*fylkesmann*) Oslo ac Akershus o 1955 i 1963, yn weinidog diwydiant Norwy o 1963 i 1964, ac yn weinidog masnach Norwy o 1963 i 1965. Bu farw Trygve Lie ym 1968 yn Geilo yn rhanbarth Buskerud, Norwy, yn 72 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Trygve Lie. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 26 Mehefin 2021.

| * v
* t
* e
Ysgrifenyddion Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig |
| --- |
| 
* Gladwyn Jebb (Y Deyrnas Unedig)
* Trygve Lie (Norwy)
* Dag Hammarskjöld (Sweden)
* U Thant (Myanmar)
* Kurt Waldheim (Awstria)
* Javier Pérez de Cuéllar (Periw)
* Boutros Boutros-Ghali (Yr Aifft)
* Kofi Annan (Ghana)
* Ban Ki-moon (De Corea)
* António Guterres (Portiwgal)

 |  |
Mae **Tryfan (copa deheuol pellaf)** yn gopa mynydd a geir yn Eryri; cyfeiriad grid SH663591. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 817.7 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 830.8 metr (2726 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Erthygl am y ddinas yn Efrog Newydd yw hon. Gweler hefyd Utica (gwahaniaethu).*
Golygfa ar ganol Utica
Dinas yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Oneida County, yw **Utica**. Gorwedd dinas Utica yn yr ardal a adnabyddir fel Dyffryn Mohawk (*Mohawk Valley*) a Rhanbarth Leatherstocking yng nghanolbarth Talaith Efrog Newydd. Mae gan y ddinas nifer o barciau cyhoeddus a lleoedd ar gyfer chwaraeon haf a gaeaf. Utica a dinas gyfagos Rome yw prif ganolfannau Ardal Ystadegol Utica–Rome, sy'n cynnwys swyddi Oneida a Herkimer. Ei llysenw yw "*Sin City*". Poblogaeth: 60,651 (2000).

Cysylltiadau Cymreig
--------------------

Datblygodd un o gymunedau mwyaf yr Americanwyr Cymreig, ac yn sicr un o'r rhai mwyaf dylanwadol, yn Utica. Sefydlodd rhai Cymry yn yr ardal mor gynnar â diwedd y 18g. Ar ôl dioddef cynaeafau gwael yn 1789 a 1802 ac yn y gobaith ennill rhagor o dir, daeth mewnfudwyr Cymreig eraill i ychwanegu at y pum teulu gwreiddiol gan ymgartrefu yn nhreflannau Stueben, Utica a Remsen. Y Cymry oedd y cyntaf i gyflwyno'r diwydiant llaeth i'r ardal, gan dynnu ar eu profiad yn y famwlad, a daeth menyn Cymreig yn nwydd gwerthfawr ym marchnadau Efrog Newydd. Sefydlwyd argraffweisg yn Utica ac roedd wedi'i sefydlu fel prif ganolfan diwylliannol y Cymry yn America erbyn 1830. Roedd yna 19 o gyhoeddwyr gwahanol a argraffodd tua 240 o lyfrau Cymraeg, 4 cylchgrawn Ymneilltuol a'r papur newydd dylanwadol *Y Drych*.

Yma y cyhoeddai Robert Everett (1791 - 1875), sawl papur a chylchgrawn, gan ymgyrchu yn erbyn caethwasanaeth pobl dduon, gan gynnwys *Y Cenhadwr Americanaidd* a'r *Dyngarwr*. Cyfrifid ef yr Americanwr mwyaf poblogaeidd gan lawer. Cyhoeddai'r papurau o'i gartref yn Stueben, cymuned fechan y tu allan i Utica, lle bu'n weinidog ar ddau gapel: 'Capel Uchaf' a chapel 'Penymynydd'.

Mae'r Cymry a gysylltir ag Utica yn cynnwys:

* Robert Everett (1791 - 1875), cyhoeddwr a hyrwyddo llenyddiaeth Gymraeg, ac a ymgyrchodd yn erbyn caethwasanaeth pobl dduon.
* Erasmus Jones (1817 - 1909), brodor o blwyf Llanddeiniolen
* Samuel Roberts (1800 - 1805), neu "S. R." (Samuel Roberts, Llanbrynmair)

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogl Dinas Utica
* (Saesneg) The Landmarks Society of Greater Utica Archifwyd 2009-01-06 yn y Peiriant Wayback.
Ymladdwyd y **Trydydd Rhyfel Pwnig** rhwng Gweriniaeth Rhufain a Carthago o 149 CC hyd 146 CC).

Wedi blynyddoedd o frwydro, roedd Rhufain wedi gorchfygu Carthago yn yr Ail Ryfel Pwnig, ac wedi rhoi telerau heddwch i Carthogo oedd yn ei hamddifadu o'i meddiannau tramor ac yn eu gorfodi i dalu swm mawr o arian i Rufain. Un o'r telerau oedd na allai Carthago fynd i ryfel yn erbyn neb heb ganiatâd Rhufain.

Roedd buddugoliaethau Hannibal yn ystod yr Ail Ryfel Pwnig wedi codi ofn ar y Rhufeiniaid. Yn y senedd, dechreuodd Marcus Porcius Cato ymgyrch i sicrhau fod Carthago yn cael ei dinistrio, gan ddiweddu pob araith, ar unthyw bwnc, gyda'r geiriau *Ceterum censeo, Carthaginem esse delendam* (*Heblaw hynny, rwy'n credu fod rhaid dinistrio Carthago*). Yn 149 CC, aeth Carthago i ryfel yn erbyn Numidia heb ganiatâd Rhufain. Cyhoeddodd Rhufain ryfel ar Carthago, a gyrrwyd byddin Rufeinig dan Scipio Aemilianus.

Bu'r ymladd yn galetach nag a ddisgwyliai'r Rhufeiniaid, a chymerodd dair blynedd cyn i Scipio fedru cipio'r ddinas. Dinistrwyd y ddinas, a gwerthwyd y trigolion fel caethion.
Gorsaf Blaengwynfi a’r Twnnel
Twnnel rheilffordd a oedd yn cysylltu Cwm Rhondda a Chwm Afan yn ne Cymru oedd **Twnnel y Rhondda**. Mae’r twnnel yn 3,443 llath (3,148 medr) o hyd; dim ond dau dwnnel rheilffordd arall yng Nghymru sy'n hirach na hynny, sef Twnnel Ffestiniog sy'n 3,726 llath (3,407 medr) a Thwnnel Hafren sy'n 7,012 llath (7,668 medr). Mae gan y twnnel siafft awyriad 58 troedfedd o hyd tua 105 llath o’i ben gorllewinol, ac mae'r twnnel bron 1,000 o droedfeddi o dan y ddaear ar ei bwynt dyfnaf. Roedd gan y twnnel un trac, a oedd yn rhannu'n drac dwbl wrth ddod allan o'r ddau ben. 

Roedd y lein yn cysylltu'r Rhondda a'r porthladd ym Mae Abertawe. Adeiladwyd y twnnel gan Reilffordd y Rhondda a Bae Abertawe, a'i ddylunio gan y peiriannydd Sydney William Yockney. Cychwynnodd y gwaith o'i adeiladu ym Mehefin 1885, a hynny gan ddechrau o'r ddau ben, sef Blaencwm yng Nghwm Rhondda a Blaengwynfi yng Nghwm Afan. Roedd y cynnydd yn foddhaol ar y dechrau, ond dechreuodd yr amserlen lithro oherwydd prinder gweithwyr a diferiad dŵr. Bu gwelliant ar ôl trosglwyddo'r cyfrifoldeb am y gwaith o'r contractor cyntaf, William Jones, i Messrs Lucas & Aird, a chwblhawyd y gwaith ar 2 Gorffennaf 1890.  

O fewn ychydig ddegawdau i'w agor, daethpwyd o hyd i afluniad yn leinin y twnnel; credir mai'r holl weithgaredd cloddio yn yr ardal o gwmpas y twnnel oedd yn bennaf cyfrifol. Rhwng 1938 a 1953, gosodwyd tua 500 o asennau dur yn y twnnel gyda'r nod o ddatrys y broblem hon. Parhaodd y dirywiad, gan arwain at osod cyfyngiadau cyflymder i wrthweithio'r risg o daro darnau ar y trac. Yn 1969, gorchmynwyd cau twnnel dros dro am resymau yn ymwneud â diogelwch. Yn Rhagfyr 1970, penderfynodd y Weinyddiaeth Drafnidiaeth atal y gwasanaethau yn swyddogol a chau'r twnnel yn barhaol yn hytrach na thalu i'w atgyweirio. Yn 1980, llanwyd y mynedfeydd i'r twnnel i atal tresmaswyr rhag cael mynediad iddo. 

Yn ystod y 2010au, cynhaliwyd arolwg o Dwnnel y Rhondda gyda'r bwriad o'i ailagor fel llwybr i feiciau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Geiriadur Prifysgol Cymru
2. ↑  "Gwefan Cymdeithas Twnnel y Rhondda". *www.rhonddatunnelsociety.co.uk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-08-04.
Naturiaethwr, darlithydd ac awdur yw **Twm Elias** (ganwyd 1947) sydd wedi ysgrifennu nifer o lyfrau ar fyd natur, hanes amaethyddiaeth, llen gwerin ac arwyddion tywydd.

Bywgraffiad
-----------

Mae'n hanu o Glynnog yn wreiddiol ac yn byw yn Nebo ger Caernarfon. Astudiodd am radd mewn llysieueg amaethyddol ym Mhrifysgol Bangor cyn dilyn cwrs ymchwil yno ac yn Aberystwyth. Ers 1979 bu'n ddarlithydd a threfnydd cyrsiau ym Mhlas Tan y Bwlch, Maentwrog gan ymddeol yn Mai 2014. Ef oedd ysgrifennydd cyntaf Cymdeithas Edward Llwyd ac mae bellach yn Gadeirydd ei Phanel Enwau a Gweithgor y wefan amgylcheddol.

Mae'n awdur nifer o lyfrau ac yn olygydd y cylchgrawn *Fferm a Thyddyn*, yn gyd-olygydd *Llygad Barcud* (cylchgrawn Cymdeithas Ted Breeze Jones) ac yn gyfrannwr cyson i *Llafar Gwlad*. Cafodd ei urddo i Orsedd y Beirdd Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam 2011 gan dderbyn y wisg wen. Mae'n llais ac wyneb cyfarwydd ar y cyfryngau Cymraeg ac yn aelod selog o'r rhaglen radio *Galwad Cynnar*. Mae hefyd wedi cyfrannu i raglenni eraill fel *Natur Wyllt*, *Byd Iolo* a *Seiat Byd Natur*.

Llyfryddiaeth (dethol)
----------------------

* *Blodau'r Gwrych* (Gwasg Dwyfor, 1985)
* *Blodau Glannau'r Môr* (Gwasg Dwyfor, 1986)
* *Blodau'r Weirglodd* (Gwasg Dwyfor, 1986)
* *Blodau'r Mynydd* (Gwasg Dwyfor, 1987)
* *Blodau'r Gwrych 2* (Gwasg Dwyfor, 1987)
* *Blodau'r Gors* (Gwasg Dwyfor, 1988)
* *Da Byw Cymru: Gwartheg* (Gwasg Carreg Gwalch, 2000)
* *Am y Tywydd – Dywediadau, Rhigymau a Choelion* (Gwasg Carreg Gwalch, 2008)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Naturiaethwr: Angen i barciau gyfathrebu'n Gymraeg*  , BBC Cymru Fyw, 29 Mai 2014.  Cyrchwyd ar 27 Medi 2016.
2. ↑   I'w derbyn i Orsedd y Beirdd 2011. BBC Cymru (8 Mehefin 2011). Adalwyd ar 27 Medi 2016.
3. ↑   Twm yw hwn. BBC Cymru (6 Ebrill 2009). Adalwyd ar 27 medi 2016.
Hen ddinas yng Ngogledd Affrica oedd **Utica**. Saif i'r gogledd-ddwyrain o safle dinas Carthago, yn yr hyn sy'n awr yn Tiwnisia, ar wastadedd tua hanner ffordd rhwng Tiwnis a Bizerte, yng nghyffiniau tref Kalâat el-Andalous yn nhalaith Ariana yng ngogledd-orllewin y wlad. Arferai Utica fod ar arfordir y Môr Canoldir, ond erbyn hyn mae'n 8 km o'r môr. Bu'n brifddinas talaith Rufeinig Affrica o 146 CC hyd 25 O.C..

Gweddillion Utica
Sefydlwyd y ddinas gan y Ffeniciaid tua 1101 CC yn ôl Plinius yr Hynaf. Datblygodd yn borthladd pwysig. Cymerodd ran yn y rhyfel yn erbyn dinasoedd Magna Graecia, ac o ganlyniad cipiwyd y ddinas gan Agathocles yn 308 CC. Cefnogodd Carthago yn ei brwydr yn erbyn Gweriniaeth Rhufain yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf a'r Ail Ryfel Pwnig. Yn y Trydydd Rhyfel Pwnig, ildiodd i'r Rhufeiniaid yn syth, a chynorthwyodd y Rhufeiniaid yn erbyn Carthago. Fel gwobr, cafodd lawer o diroedd Carthago.

Yma y lladdodd Cato yr Ieuengaf ei hun wedi i'w blaid golli'r Rhyfel Cartref yn erbyn Iŵl Cesar yn 46 CC. Yn 439, cipiwyd y ddinas gan y Fandaliaid, ac yn 534 gan yr Ymerodraeth Fysantaidd. Dinistriwyd y ddinas gan yr Arabiaid yn niwedd y 7g.

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Drapeau de la Tunisie | **Safleoedd archaeolegol Tiwnisia** | Antiquités |

 |
| Bulla Regia ·
Carthago ·
Chemtou ·
Cilium ·
Dougga ·
Amffitheatr El Jem ·
Gigthis ·
Haïdra ·
Kerkouane ·
Mactaris ·
Musti ·
Oudna ·
Pheradi Majus ·
Sbeïtla ·
Thapsus ·
Thuburbo Majus ·
Utica |
Mae **The Fara (copa deheuol)** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN595829.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Murdo, Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Tachwedd 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Yr Alban v Iwerddon 2007
**Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol yr Alban** yw Gweinyddir rygbi'r undeb yn yr Alban gan Undeb Rygbi'r Alban.

Chwaraewyd y gêm rygbi ryngwladol gyntaf erioed rhwng yr Alban a Lloegr yn Raeburn Place, Caeredin ym mis Mawrth 1871, gyda'r Alban yn fuddugol.

Enillodd yr Alban y Goron Driphlyg am y tro cyntaf yn 1907, gan gystadlu'n frwd a Cymru yn ystod y degawd yma. Enillwyd Y Gamp Lawn am y tro cyntaf yn 1925, y flwyddyn y chwaraewyd gemau yn Stadiwm Murrayfield am y tro cyntaf.

Enillodd yr Alban y Gamp Lawn am yr ail dro yn 1984 ac am y trydydd tro yn 1990, pan gurwyd Lloegr, oedd yn mynd am y Gamp Lawn eu hunain, yn y gêm olaf o Bencampwriaeth y Pum Gwlad yn Murrayfield. Yr Alban hefyd a enillodd Bencampwriaeth y Pum Gwlad am y tro olaf yn 1999, cyn i'r Eidal gael ei ychwanegu i greu Pencampwriaeth y Chwe Gwlad.

Yn y blynyddoedd diwethaf nid yw'r Alban wedi bod yn llwyddiannus iawn, a chollodd y rheolwr Matt Williams ei swydd yn 2005. Apwyntiwyd Frank Hadden i gymeryd ei le.

Mae eu canlyniadau yn erbyn timau rhyngwladol eraill fel a ganlyn, yn nhrefn y nifer o gemau (yn gywir hyd at Hydref, 2005):

| Yn erbyn | Gemau | Ennill | Colli | Cyfartal |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Lloegr | 122 | 40 | 65 | 17 |
| Iwerddon | 118 | 61 | 51 | 5 |
| Cymru | 110 | 47 | 60 | 3 |
| Ffrainc | 78 | 33 | 42 | 3 |
| Seland Newydd | 24 | 0 | 22 | 2 |
| Awstralia | 21 | 6 | 15 | 0 |
| De Affrica | 15 | 4 | 11 | 0 |
| Yr Eidal | 10 | 7 | 3 | 0 |
| Rwmania | 9 | 7 | 2 | 0 |
| Ariannin | 5 | 1 | 4 | 0 |
| Samoa | 4 | 4 | 1 | 0 |
| Ffiji | 4 | 3 | 1 | 0 |
| Tonga | 2 | 2 | 0 | 0 |
| Canada | 2 | 1 | 1 | 0 |

Chwaraewyr enwog
----------------

* Gordon Brown
* Gordon Bulloch
* Finlay Calder
* Mike Campbell-Lamerton
* Sandy Carmichael
* Chris Cusiter
* Gavin Hastings
* Scott Hastings
* Andy Irvine
* Eric Liddell
* Ian McGeechan
* Ian McLauchlan
* Chris Paterson
* David Sole
* Jim Telfer
* Doddie Weir

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan Undeb Rygbi yr Alban Archifwyd 2008-05-13 yn y Peiriant Wayback.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton borffor**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau porffor**; yr enw Saesneg yw *Tawny Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula rubiginata*. Mae ei diriogaeth yn cynnwys Ewrop, Twrci, Morocco, Siberia a Mongolia.

16–22 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan mewn dwy neu dair cenhedlaeth rhwng Ebrill a Hydref.

Mae bwyd y siani flewog yn cynnwys mathau o: *Thymus glabrescens*, *Calluna vulgaris*, *Artemisia campestris*, *Rumex acetosella*, *Thymus serpyllum*, *Medicago lupulina*, *Vicia*, *Trifolium*, *Cytisus scoparius*, *Thalictrum*, *Galium*, *Taraxacum officinale* a *Convolvulus arvensis*..

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton borffor yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Tŷ trefol sy'n deillio'n ôl i 1673 ydy **Tŷ Mawr y Castell** (Saesneg: *Great Castle House*) sydd wedi'i leoli yng nghanol tref Trefynwy yn Sir Fynwy, De Cymru. Saif ger Sgwâr Agincourt. Mae rhan o'r tŷ ar dir Castell Trefynwy ac mae wedi'i gofrestru fel adeilad hynafol Gradd I.

Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas). Mae rhai'n honi mai dyma adeilad pwysicaf y dre, oherwydd ei bensaerniaeth unigryw.

Fe'i ddisgrifiwyd un tro fel tŷ "hynod o rodresgar a ffansi" a chafodd ei godi yn 1673 ar gyfer bonheddwr o'r enw Henry Somerset, Dûg Iaf Beaufort, a'r 3ydd Marcwis Caerwrangon. Roedd hefyd yn Arglwydd-Lywydd Cyngor Cymru a'r Gororau.

Yn ddiweddarach yn ei hanes, daeth yn llys barn, hyd nes y symudwyd y llys i'r Neuadd y Sir newydd yn 1725. Yn y gorffennol mae wedi bod yn bencadlys Peiriannwyr Brenhinol Sir Fynwy (milwrol) - ers canol y 19g. Ceir amgueddfa'r gatrawd o fewn ei furiau.

Oriel
-----

* Tŷ Mawr y CastellTŷ Mawr y Castell
* Tŷ Mawr y Castell yn 1959Tŷ Mawr y Castell yn 1959
* Gwn y gaer o Rwsia, y tu allan i'r amgueddfa.Gwn y gaer o Rwsia, y tu allan i'r amgueddfa.
* Y golwg ar hyd baril y gwn o Rwsia.Y golwg ar hyd baril y gwn o Rwsia.
* Tarw dur milwrol Tarw dur milwrol

Gweler hefyd
------------

* Wicipedia:Pedia Trefynwy
* Neuadd y Sir, Trefynwy
* Pont Trefynwy

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  John Newman, *The Buildings of Wales: Gwent/Monmouthshire*, Penguin Books, 2000, ISBN 0-14-071053-1, pp.400-401
3. ↑  Monmouth Castle and Regimental Museum Archifwyd 2012-02-04 yn y Peiriant Wayback.. Adalwyd 23 Rhagfyr 2011
*Mae hon yn erthygl am y cantref ym Mrycheiniog. Gweler hefyd Cantref Mawr.*
**Cantref Tewdos**, a elwir hefyd **Y Cantref Mawr**, oedd un o dri chantref Brycheiniog yn yr Oesoedd Canol. Gorweddai i'r de o afon Wysg. Mae tiriogaeth y cantref yn uchel a mynyddig ac yn cynnwys rhan helaeth o Fannau Brycheiniog.

Ffiniai Cantref Tewdos, ym Mrycheiniog ei hun, â Chantref Selyf) i'r gogledd a'r trydydd gantref, a elwir weithiau'n Bencelli, i'r dwyrain. I'r gorllewin ffiniai ag Ystrad Tywi ac i'r de â chantrefi a chymydau ucheldir Morgannwg.

Yn ddiweddarach yn yr Oesoedd Canol rhanwyd y cantref yn dri chwmwd, yn ôl y rhestr o gantrefi a chymydau yn Llyfr Coch Hergest, sef :

* Dyffryn Hoddni (camgymeriad gan llunwir y rhestr efallai; mae afon Hoddni yn ymuno ag afon Wysg ger Aberhonddu ond mae'r dyffryn ei hun yn gorwedd i'r gogledd o'r cantref)
* Llys Hywel (gyda'i ganolfan yn Nghrughywel)
* Tir Rawlff (enw diweddar ar ardal yn ne'r cantref)

Canolfannau pwysicaf y cantref yn yr Oesoedd Canol Diweddar oedd Aberhonddu a Chastell Camlais.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
Tîm rygbi 7-bob-ochr Cymru yn chwarae yn 2015
Chwaraeodd **tîm rygbi'r undeb cenedlaethol merched Cymru** (neu **tîm rygbi'r undeb cenedlaethol menywod Cymru**) am y tro cyntaf yn 1987, ac mae'n cystadlu yng Nghwpan Rygbi'r Byd i Fenywod bob pedair blynedd a Phencampwriaeth y Chwe Gwlad i Fenywod yn flynyddol. Mae gan Gymru dîm rygbi 7-bob-ochr cenedlaethol hefyd.

Chwaraewyd y gêm gyntaf swyddogol dan arweiniad Liza Burgess yn erbyn Lloegr ym Mharc Pont-y-pŵl, ac mae'r ddwy wlad wedi chwarae yn erbyn ei gilydd bob blwyddyn ers hynny. Yn 1986, roedd Cymry wedi'u dewis i gynrychioli Prydain Fawr yn erbyn Ffrainc yn Richmond Athletic Ground ym 1986, a chwaraeodd y tîm hwnnw sawl gwaith rhwng hynny a'i gêm derfynol yn erbyn yr Eidal yn 1990.

Cynhaliwyd Cwpan Rygbi'r Byd cyntaf i fenywod yng Nghaerdydd yn 1991 ac ers hynny mae Cymru wedi cystadlu ym mhedwar o'r pum twrnamaint, gan ddod yn bedwerydd yn 1994. Daeth y gystadleuaeth o dan faner yr IRB yn 1998.

Sefydlwyd Undeb Rygbi Menywod Cymru ym 1994 er mwyn hyrwyddo a llywodraethu datblygiad ac ymarfer Rygbi Menywod yng Nghymru. Cymerodd y tri undeb arall o fewn i ynysoedd Prydain hefyd gyfrifoldeb am eu gweinyddiaeth eu hunain, gan ddod â swyddogaeth yr WRFU i ben yn y broses. Cysylltwyd Undeb Rygbi Menywod Cymru ag Undeb Rygbi Cymru ar yr un pryd.

Gyda hynny hefyd y sefydlwyd cystadleuaeth rhwng gwledydd ynysoedd Prydain ar yr un model â Phencampwriaeth Pum Gwlad y dynion, a chynhaliwyd y gyntaf yn 1995.

Un o uchafbwyntiau'r cyfnod cynnar hwnnw oedd ennill cyfres Brawf yn Ne Affrica, gan guro'r Bokkies o ddwy gêm i ddim yn 1994.

Rhwng 2004 a 2006, arweiniodd polisi o ddewis chwaraewyr a oedd wedi'u lleoli yng Nghymru yn unig at gyfres o ganlyniadau gwael, a methwyd â chyrraedd Cwpan y Byd yn 2006. Newidiwyd y polisi yn 2006, a rhoddodd Gymru gan ddechrau cyfnod llewyrchus i Gymru ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad. Cafwyd buddugoliaeth dros Ffrainc yn 2006, buddugoliaethau yn erbyn yr Alban yn 2006 a 2007 (y cyntaf ers deng mlynedd), a buddugoliaeth dros Loegr yn 2009 a Choron Driphlyg i ddilyn. Enillodd y garfan rygbi 7-bob-ochr genedlaethol y teitl 7-bobo-ochr Ewropeaidd yn 2006, gan guro Lloegr yn y rownd derfynol ond methu â sicrhau ei lle yng Nghwpan Rygbi 7-bob-chr y Byd o drwch blewyn yn 2009. Ail-ymunodd Cymru â Phencampwriaeth FIRA yn 2007, gan ddefnyddio'r twrnamaint i roi profiad i'w tîm datblygu.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Historic day for England Women's Rugby". rfu.com. 5 April 2012. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 9 July 2013. Cyrchwyd 6 January 2013. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  "Women's Rugby World Cup". RugbyFootballHistory.com. t. 1. Cyrchwyd 6 January 2013.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton resog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau rhesog**; yr enw Saesneg yw *Streaked Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula virgulata*. Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o ewrop, canol Asia a gogledd Mongolia.

20–22 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Gorffennaf ac Awst, mewn un genhedlaeth yn unig.

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o: *Carex* ac *Inula*. Mae'r lindys i'w gweld rhwng Awst a Mehefin.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton resog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Tewkesbury**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Tewkesbury yn Swydd GaerloywEtholaeth Tewkesbury yn Swydd Gaerloyw
* Swydd Gaerloyw yn LloegrSwydd Gaerloyw yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol yn 1610 a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol, ac un aelod ar ôl hynny. Fe'i diddymwyd yn 1918. Fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1997:

* 1997–presennol: Laurence Robertson (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Mae'r **Trochydd Mawr** (***Gavia immer***) yn un o aelodau mwyaf teulu'r Trochwyr, tua 73–88 cm o hyd a 122–148 cm ar draws yr adenydd ac yn pwyso rhwng 2.7 a 6.3 kg .

Mae'n nythu ar draws Canada a rhannau gogleddol yr Unol Daleithiau ac yng Ngwlad yr Iâ. Mae'n nythu yn agos i ddŵr, ar lynnoedd fel rheol ac yn dodwy dau wy. Yn y gaeaf mae'n symud tua'r de ac mae'n weddol gyffredin ar y môr ger glannau gogledd-orllewin Ewrop.

Yn y tymor nythu mae'n aderyn hawdd ei adnabod, gyda pen du, bol gwyn a marciau du a gwyn ar y cefn. Yn y gaeaf mae llai o ddu a mwy o wyn ar y pen a'r gwddf. Pysgod yw ei brif fwyd, ac maent yn cael eu dal trwy blymio i'r dŵr, weithiau hyd at ddyfnder o 200 troedfedd. Yn y tymor nythu mae gan yr aderyn yma alwad nodweddiadol iawn.

Mae'r aderyn yma yn weddol gyffredin o gwmpas glannau môr Cymru yn y gaeaf. Y lle gorau i'w gweld yw o gwmpas Aberdesach lle gellir gweld hyd at 30 ohonynt ambell dro.

Aelodau eraill y teulu
----------------------

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Trochydd gyddfddu | Gavia arctica |  |
|
| Trochydd gyddfgoch | Gavia stellata |  |
|
| Trochydd mawr | Gavia immer |  |
|
| Trochydd pigwyn | Gavia adamsii |  |
|
| Trochydd y Môr Tawel | Gavia pacifica |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Gavia immer*
Crwydriadau a brwydrau'r Teutones a'r Cimbri
Llwyth Almaenig yn wreiddiol o Jutland (Denmarc heddiw) oedd y **Teutones**. Credir eu bod wedi rhoi eu henw i ardal Thy yng ngogledd Denmarc. Tua diwedd yr ail ganrif CC ymfudodd nifer fawr o’r Teutones gyda llwythau y Cimbri a’r Ambrones tua’r de i chwilo am diriogaethau newydd i’w sefydlu. Efallai fod hyn oherwydd effeithiau llifogydd yn ei tiriogaethau eu hunain.

Yn 113 CC daethant i gysylltiad a’r Rhufeiniaid am y tro cyntaf, ac enillasant fuddugoliaeth dros fyddin Rufeinig dan y conswl Papirius Carbo. Enillasant hwy a'r Cimbri nifer o fuddugoliaethau eraill dros y Rhufeiniaid; yn 105 CC ym Mrwydr Arausio roedd colledion y Rhufeiniaid yn fwy nag mewn unrhyw frwydr ers Brwydr Cannae.

Yn y blynyddoedd nesaf bu’r llwythau Almaenig yn crwydro o gwmpas Sbaen, cyn symud yn ôl tua’r Eidal. Yma, ymwahanodd y Teutones a’r Ambrones oddi wrth y Cimbri. Yn 102 CC gorchfygwyd y Teutones a’r Ambrones gan fyddin Rufeinig dan Gaius Marius ym Mrwydr Aquae Sextiae gyda lladdfa enfawr. Cymerwyd eu brenin, Teutobod, yn garcharor.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Trochwr penwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: trochwyr penwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cinclus leucocephalus***; yr enw Saesneg arno yw *White-capped dipper*. Mae'n perthyn i deulu'r Trochwyr (Lladin: *Cinclidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. leucocephalus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r trochwr penwyn yn perthyn i deulu'r Trochwyr (Lladin: *Cinclidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Bronwen y dŵr | Cinclus cinclus |  |
|
| Trochwr Gyddfgoch | Cinclus schulzii |  |
|
| Trochwr brown | Cinclus pallasii |  |
|
| Trochwr llwyd | Cinclus mexicanus |  |
|
| Trochwr penwyn | Cinclus leucocephalus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Trochwr penwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*