Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Wrecsam, Cymru, yw **Holt** ("Yr Holt" yn 1566). Saif ar Afon Dyfrdwy. Mae Caerdydd 180 milltir i ffwrdd o Holt ac mae Llundain tua 190.

Ceir croes farchnad ganoloesol yng nghanol y pentref a chofrestrwyd Eglwys Sant Chad yn Gradd I gan Cadw ers 17 Gorffennaf 1996.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Lesley Griffiths (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Sarah Atherton (Ceidwadwyr).

Hynafiaethau
------------

### Bovium

 *Prif erthygl: Bovium*
Yn y cyfnod Rhufeinig, roedd Holt yn safle o bwys. Lleolwyd gweithfa lleng caer Rufeinig Deva (Caer) yn Holt (Bovium), lle cynhyrchid crochenwaith a theiliau at ddefnydd miwrol a sifil. Gorwedd y safel ar lan orllewinol afon Dyfrdwy ger y pentref. O bryd i'w gilydd mae darnau o grochenwaith yn cael eu darganfod o hyd wrth droi'r caeau.

### Castell Holt

 *Prif erthygl: Castell Holt*
Adfeilion Castell Holt
Codwyd castell ar gynllun pentagonaidd gyda thŵr ar bob cornel gan yr arglwydd lleol John de Warenne, arglwydd Brwmffild a Iâl, a dderbyniodd ei dir gan Edward I o Loegr ar ôl 1282. Roedd Castell Holt yn adfail erbyn y 17g; y cwbl a erys heddiw yw rhannau isel muriau'r gorthwr mewnol, porth a grisiau. Cafodd gweddill yr adfeilion ei symud ar gychod i lawr afon Dyfrdwy ar ôl gwarchae yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr a'u defnyddio at adeiladau Neuadd Eaton.

### Eglwys Sant Chad

Mae rhannau o Eglwys Sant Chad yn dyddio i'r 15g a'r 17g a chofrestwryd hi yn Gradd I gan Cadw ers 17 Gorffennaf 1996. Ceir motiffau ar y fedyddfaen sy'n cynrychioli Harri Tudur a theulu'r Stanleys a wnaed tua 1483.

* Y fedyddfaen.Y fedyddfaen.
* Rhosyn Harri TudurRhosyn Harri Tudur

### Pont Rhedynfre

 *Prif erthygl: Pont Rhedynfre*
Pont Farndon o Holt.
Yr enw Cymraeg ar y bont yw 'Pont Rhedynfre' neu 'Bont Holt', sef y pentref ar ochr Cymru o'r afon (hefyd: Pont Farndon) Yr enw a ddefnyddir yn Saesneg arni yw 'Farndon Bridge' (cyfeiriad grid SJ412544) sy'n dod o enw'r pentref sydd yr ochr arall i'r bont, yn Sir Gaer, ac felly'n cysylltu Cymru a Lloegr, dros Afon Dyfrdwy. Mae'r bont yn dyddio i tua 1339 ac fe'i codwyd gan fyneich o Abaty Sant Werburgh, Caer. Ceir chwedl leol i ddau o feibion Madog ap Gruffudd of Dinas Brân, Llangollen foddi yma ger y bont, a bod eu sgrechiadau yn dal i'w clywed ar adegau.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Holt (pob oed) (1,521)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Holt) (124)** |    | 8.3% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Holt) (708)** |    | 46.5% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Holt) (226)** |    | 34.5% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |


Eglwys Bresbyteraidd Holt

Enwogion
--------

* Leigh Richmond Roose (1877-1916), chwaraewr pêl-droed
* William Stanley (Brwydr Bosworth)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 16 Tachwedd 2021
3. ↑  Hywel Wyn Owen a Richard Morgan, *Dictionary of the Place-Names of Wales* (Gwasg Gomer, 2007), t. 196
4. ↑  britishlistedbuildings.co.uk; adalwyd 15 Medi 2017.
5. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
6. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014
7. ↑  britishlistedbuildings.co.uk; adalwyd 3 Medi 2017.
8. ↑  Holland, Richard (30 Gorffennaf 2009). "BBC - North East Wales - Wrexham's Bridge of Screams". BBC.. Adalwyd 24 Awst 2014.
9. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
10. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
11. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
12. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Pentre Holt
* (Saesneg) Holt, BBC Cymru Archifwyd 2006-07-19 yn y Peiriant Wayback.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Wrecsam**

**Trefi**  

Y Waun  **·** Wrecsam
  
**Pentrefi**  

Acrefair  **·** Bangor-is-y-coed  **·** Y Bers  **·** Bronington  **·** Brymbo  **·** Brynhyfryd  **·** Bwlchgwyn  **·** Caego  **·** Cefn Mawr  **·** Coedpoeth  **·** Erbistog  **·** Froncysyllte  **·** Garth  **·** Glanrafon  **·** Glyn Ceiriog  **·** Gresffordd  **·** Gwersyllt  **·** Hanmer  **·** Holt  **·** Llai  **·** Llanarmon Dyffryn Ceiriog  **·** Llannerch Banna  **·** Llan-y-pwll  **·** Llechrydau  **·** Llys Bedydd  **·** Marchwiail  **·** Marford  **·** Y Mwynglawdd  **·** Yr Orsedd  **·** Owrtyn  **·** Y Pandy  **·** Pentre Bychan  **·** Pentredŵr  **·** Pen-y-bryn  **·** Pen-y-cae  **·** Ponciau  **·** Pontfadog  **·** Rhiwabon  **·** Rhos-ddu  **·** Rhosllannerchrugog  **·** Rhostyllen  **·** Rhosymedre  **·** Talwrn Green  **·** Trefor  **·** Tregeiriog  **·** Tre Ioan  **·** Wrddymbre