recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Y prosesydd Intel 80486DX2, o'r topYr Intel 80486DX2, oddi isod, gan ddangos ei 'binnau'
Cylchredau electronig o fewn y cyfrifiadur yw'r **prosesydd**, **prif brosesydd** neu *CPU*, sy'n gweithredu'r negeseuon gan y rhaglen gyfrifiadurol. Hon yw prif ran y gyfrifiadur ddigidol sy'n rheoli'r holl beiriant, a gellir cysylltu perifferolion iddi.

Mae'r uned brosesu ganolog yn gweithredu pob cyfarwyddyd y rhaglen gyfrifiadurol mewn trefn, er mwyn gwneud tasgau elfennol rhifyddol, rhesymegol a mewnbwn/allbwn y system. Defnyddir y term Saesneg *central processing unit* ers y 1960au. Mae ffurf, dyluniad a'r modd y defnyddir UBG wedi newid ers yr esiamplau cynharaf, ond mae nifer o'r egwyddorion sylfaenol wedi aros yr un peth.

Deiau microbrosesyddIntel 80486DX2 (maint gwirioneddol: 12×6.75 mm).
Ymhlith y rhannau pwysicaf o'r CPU mae'r ALU, sef yr uned rhesymeg-rhifyddeg' (*arithmetic logic unit*) a'r 'gofrestr prosesu' ac uned rheoli.

Microbrosesyddion sydd o fewn y CPU y dyddiau hyn (2019), ac fe'i rhoddir ar un sglodyn cylched gyfannol (IC). Weithiau rhoddir teclynnau eraill ar y sglodyn hwn, yn ychwanegol i'r IC e.e. cof, rhyngwynebau ymylol (y perifferals) a chydrannau eraill. Gelwir dyfeisiau cyfannol yn "ficro-reolyddion" neu "systemau ar sglodyn" (SoC). Mae gan rai cyfrifiaduron brosesydd aml-graidd (*multicore*), sef un sglodyn gyda dau neu ragor o CPUs a elwir yn "cores"; yn y cyd-destun yma, gellir galw sglodion unigol o'r fath yn "socedau".

Mae gan y brosesyddion araeau sawl prosesydd sy'n gweithio gyda'i gilydd yn gyfochrog (paralel), hen un prosesydd canolog. Ceir hefyd y cysyniad o CPUs rhithwir.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cronfa Genedlaethol o Dermau [central processing unit].
2. ↑  (Saesneg) central processing unit (CPU). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Awst 2014.
3. ↑  Weik, Martin H. (1961). *A Third Survey of Domestic Electronic Digital Computing Systems*. Ballistic Research Laboratory. .
4. ↑  Kuck, David (1978). *Computers and Computations, Vol 1*. John Wiley & Sons, Inc. t. 12. ISBN 978-0471027164.
5. 1 2  Thomas Willhalm; Roman Dementiev; Patrick Fay (December 18, 2014). "Intel Performance Counter Monitor – A better way to measure CPU utilization". *software.intel.com*. Cyrchwyd Chwefror 17, 2015.
6. ↑  Liebowitz, Kusek, Spies, Matt, Christopher, Rynardt (2014). *VMware vSphere Performance: Designing CPU, Memory, Storage, and Networking for Performance-Intensive Workloads*. Wiley. tt. 68. ISBN 978-1-118-00819-5.CS1 maint: multiple names: authors list (link)

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***uned brosesu ganolog***
Casgliad o unedau a ddiffiniwyd yn wreiddiol gan Ddeddf Pwysau a Mesurau Lloegr o 1824 yw'r system o **unedau imperial**. Cyflwynwyd yr unedau yn y Deyrnas Unedig a'i threfedigaethau, gan gynnwys gwledydd y Gymanwlad (er bod y rhan fwyaf o'r wledydd hyn yn fetrig yn swyddogol), ond nid yn yr Unol Daleithiau, a oedd eisoes yn annibynnol bryd hynny.

Mesurau hyd
-----------

Ar ôl 1 Gorffennaf 1959, fe ddiffiniwyd llath yr Unol Daleithiau a’r llath Brydeinig yn unfath (0.9144m) fel y *llath ryngwladol*.

| Uned | Gwerth cymharol i’r *llath* | Gwerth metrig |
| --- | --- | --- |
| Modfedd (in) | 1/36 | 2.54 cm |
| Troedfedd (ft) | 1/3 | 30.48 cm |
| Llath | 1 | 91.44 cm |
| Cadwyn | 22 | ~20.12 m |
| Ystaden | 220 | ~201.2 m |
| Milltir (m) | 1760 | ~1609 m |
| Cynghrair | 5280 | ~4828 m |

Mesurau arwynebedd
------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 erw | = 1 ystaden × 1 gadwyn | = 1/640 o filltir sgwâr | = 43,560 o droedfeddi sgwâr | = ~0.4047 ha (hectarau) | = ~4047 m² |

Mesurau cyfaint
---------------

Yn 1824, mabwysiadodd Prydain y galwyn imperial, a fu'n seiliedig ar gyfaint 10 lb o ddŵr distylledig wedi'i bwyso mewn awyr â phwysau pres, a'r baromedr yn sefyll wrth 30 inHg (modfeddi o fercwri) â thymheredd o 62 °F. Newidiodd Deddf Pwysau a Mesurau o 1985 ddiffiniad galwyn i 4.54609L yn union.

| Uned | Gwerth cymharol i'r *peint* | Gwerth metrig |
| --- | --- | --- |
| Owns hylif (fl oz) | 1/20 | ~28.41 ml |
| Gil | 1/4 | ~142.1 ml |
| Peint (pt) | 1 | ~568.2 ml |
| Chwart | 2 | ~1.136 L |
| Galwyn (gal) | 8 | 4.54609 L (yn union) |

Mesurau pwysau a màs
--------------------

| Uned | Gwerth cymharol i'r *pwys* | Gwerth metrig |
| --- | --- | --- |
| Drachm | 1/256 | ~1.771 g |
| Owns (oz) | 1/16 | ~28.35 g |
| Pwys (lb) | 1 | 453.59237 g (yn union) |
| Stôn | 14 | ~6.35 kg |
| Chwarter | 28 | ~12.7 kg |
| Canpwys (cwt) | 112 | ~50.8 kg |
| Tunnell (t) | 2240 | ~1016 kg |

Sylwer bod y dunnell Brydeinig yn hafal i 2240 o bwysi ("y dunnell hir"), sy'n agos iawn i'r dunnell fetrig, er bod y dunnell a ddefnyddir yn gyffredinol yn yr Unol Daleithiau yn hafal i 2200 o bwysi ("y dunnell fer", sef 907.184 74 kg).

Gweler hefyd
------------

* System Ryngwladol o Unedau

Cysylltiadau allanol
--------------------

* Pwysau a mesurau Prydeinig (Saesneg)
* Tabl cyffredinol o unedau mesur (PDF, Saesneg) Archifwyd 2011-11-24 yn y Peiriant Wayback.
**Barddoniaeth** ydy'r gelfyddyd o fynegi'n brydferth y meddyliau a gynhyrchir gan y teimlad a'r dychymyg, fel arfer ond nid bob amser gyda llinellau o hyd arbennig, rythm arbennig a'r llinellau yn odli. Mae rhai wedi disgrifio barddoniaeth fel ffordd arbennig o drin geiriau. Ymhlith y technegau y gall bardd eu defnyddio mae cymariaethau, trosiadau, odl, cyflythreniad ac ailadrodd.

Ymhlith y mathau o fesurau barddoniaeth y gellir eu cael mae englyn, haiku, telyneg, soned, cywydd, a baled.

Barddoniaeth Gymraeg
--------------------

Daw'r enghreifftiau cynharaf o farddoniaeth Gymraeg o'r 6g, sef Canu Aneurin a Chanu Taliesin. Tua'r 9g cafwyd Canu Llywarch Hen a Chanu Heledd. Gelwir y beirdd o'r cyfnod cynnar yn Gynfeirdd a'r beirdd yng nghyfnod y tywysogion yn Ogynfeirdd. Gelwir beirdd yr oes wedi cwymp Llywelyn 1282 yn Feirdd yr Uchelwyr. Ysgrifennau Beirdd yr Uchelwyr megis Dafydd ap Gwilym a Iolo Goch llawer o gywyddau. Bu trai ar ysgrifennu barddoniaeth ar ôl uno Cymru a Lloegr. Rhaid cofio serch hynny bod emynau yr emynwyr yn farddoniaeth aruchel, yn enwedig gwaith William Williams Pantycelyn ac Ann Griffiths. Ar ddiwedd y 19g a dechrau'r 20g caed dadeni gyda beirdd fel T. Gwynn Jones. Nes ymlaen yn y ganrif roedd T. H. Parry-Williams a Gwenallt yn ysgrifennu, a thua chanol y ganrif bardd mawr arall oedd Waldo Williams. Mae llu o feirdd wedi ysgrifennu barddoniaeth o safon uchel o hynny hyd at ddechrau'r unfed ganrif ar hugain, nifer ohonynt yn ysgrifennu mewn cynghanedd.

Yn y Gymraeg ceir Cynghanedd, rhywbeth sy'n unigryw i'r Gymraeg.

Gweler hefyd
------------

* Llenyddiaeth a Llenyddiaeth Gymraeg
* Rhestr beirdd enwog

Chwiliwch am ***barddoniaeth***  
yn Wiciadur.
Roedd **Arthur George Bottomley, Barwn Bottomley**, OBE, PC (7 Chwefror 1907 - 3 Tachwedd 1995) yn wleidydd Llafur Prydeinig, yn Aelod Seneddol ac yn weinidog y goron..

Bywyd cynnar
------------

Roedd Bottomley yr hynaf o bum plentyn George Howard Bottomley, peiriannydd, ac Alice ei wraig. Mynychodd Ysgol Gynradd Gamuel Road, ac Ysgol Bechgyn Pretoria Avenue yn Walthamstow.

Ym 1936 priododd Bessie Ellen Wiles, ni fu iddynt blant.

Cyn ymuno a'r Senedd, roedd Bottomley yn drefnydd undeb llafur i Undeb Cenedlaethol y Gweithwyr Cyhoeddus (*NUPE*, a ddaeth yn rhan o UNSAIN yn ddiweddarach). O 1929 hyd 1949 roedd yn gynghorydd ar Gyngor Bwrdeistref Walthamstow, ac ym 1945-1946 bu'n Faer Walthamstow. Fe'i penodwyd yn Swyddog yn Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (OBE) yn Anrhydedd Pen-blwydd 1941.

Gyrfa Seneddol
--------------

Etholwyd Bottomley i'r senedd am y tro cyntaf yn etholiad cyffredinol 1945 fel yr aelod dros etholaeth Chatham, Swydd Caint ac fe'i cynhaliodd y sedd (a enwyd yn ddiweddarach yn Rochester a Chatham) hyd iddo ei golli yn etholiad cyffredinol 1959 i'r Ceidwadwr Julian Critchley. Dychwelodd i'r senedd trwy ennill yng Ngorllewin Middlesbrough mewn isetholiad yn 1962 a daliodd y sedd, a'i olynydd Middlesbrough, hyd iddo ymddeol yn 1983..

Gwasanaethodd Bottomley fel gweinidog iau yn llywodraethau Clement Attlee. Bu'n Is-ysgrifennydd Gwladol Seneddol ar gyfer Materion Dominiwn rhwng 1946 a 1947, ac yn Is-ysgrifennydd Gwladol Seneddol ar gyfer Cysylltiadau â'r Gymanwlad ym 1947. Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Masnach Dramor yn y Bwrdd Masnach o 1947 hyd 1951). Yn llywodraethau Harold Wilson gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad o 1964 i 1966). Yn ystod y cyfnod hwnnw roedd yn ceisio delio â chanlyniadau Datganiad Annibyniaeth Unochrog Rhodesia. Ym 1966 fe wnaed yn Weinidog dros Ddatblygu Tramor (1966-67).

Fe'i dyrchafwyd i Dŷ'r Arglwyddi fel Barwn am oes, *Y Barwn Bottomley, o Middlesbrough yn Swydd Cleveland* ar 31 Ionawr 1984.

Marwolaeth
----------

Bu farw'r Arglwydd Bottomley ar 3 Tachwedd 1995 yn 88 oed.

Cyhoeddiadau
------------

* *Why Britain should Join the Common Market, 1959;*
* *Two Roads to Colonialism, 1960;*
* *The Use and Abuse of Trade Unions, 1961;*
* *Commonwealth Comrades and Friends, 1986*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Goldsworthy, D.  (2004, September 23). Bottomley, Arthur George, Baron Bottomley (1907–1995), politician. *Oxford Dictionary of National Biography.* adalwyd 6 Rhagfyr 2018,
2. 1 2  Dalyell, Tam (7 Tachwedd1995). "OBITUARY: Lord Bottomley". *The Indipendent*. Cyrchwyd 7 Rhagfyr 2018. Check date values in: `|date=` (help)
3. ↑  (2007, December 01). Bottomley, Baron, (Arthur George Bottomley) (7 Feb. 1907–3 Nov. 1995). *WHO'S WHO & WHO WAS WHO.*[*dolen marw*] adalwyd 6 Rhagfyr 2018

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 93923629
* LCCN: n85102824
* ISNI: 0000 0000 6750 0430
* GND: 1146328702
* SUDOC: 081301340
* NLA: 35959499
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Beinn na Cloiche** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN284648. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2005-12-27 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cainc o ogledd Cefnfor yr Iwerydd yw **Bae Massachusetts** (Saesneg: *Massachusetts Bay*) sydd yn ymestyn o benrhyn Cape Ann yng ngogledd-ddwyrain Massachusetts, Unol Daleithiau America, i Cape Cod. Mae'n cynnwys sawl bae llai, gan gynnwys Bae Nahant, rhwng Swampscott, Lynn, a Nahant, a'r nifer o gilfachau ar hyd arfordir Boston a'r cylch. Lleolir siroedd Essex, Suffolk, Norfolk, a Plymouth ar lannau Bae Massachusetts. Mae'n ffinio â baeau Plymouth a Cape Cod i'r de.

Yma sefydlwyd Gwladfa Bae Massachusetts yn yr 17g. Llysenw Massachusetts yw "Talaith y Bae" (Saesneg: *the Bay State*) sydd yn tarddu o'r hen enw trefedigaethol.

Boston yw un o'r prif borthladdoedd ar arfordir dwyreiniol yr Unol Daleithiau. Mae nifer o'r dinasoedd a threfi ar lannau Bae Massachusetts yn dibynnu'n economaidd ar dwristiaeth, pysgota, a gweithgareddau hamdden megis hwylio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas Benfield Harbottle, *Dictionary of Historical Allusions* (Llundain: Swan Sonnenschein & Co, 1903), t. 25.
Talaith Rufeinig ar Ynys Prydain oedd **Britannia Superior**. Roedd yn un o'r ddwy dalaith a grewyd tua 197 OC, pan rannodd yr ymerawdwr Septimius Severus dalaith Britannia yn ddwy; y dalaith arall oedd Britannia Inferior.

Roedd prifddinas Britannia Superior yn Londinium (Llundain), ac roedd yn cynnwys rhan ddeheuol Lloegr a'r cyfan o Gymru. Yn Efrog yr oedd prifddinas Britannia Inferior, oedd yn cynnwys rhan ogleddol Lloegr, ond nid oes sicrwydd ymhle yr oedd y ffîn rhwng y ddwy dalaith.

Tua 293, dan yr ymerawdwr Diocletian, rhannwyd talaith Britannia Superior yn ddwy: Britannia Prima a Maxima Caesariensis. Roedd Britannia Prima yn cynnwys Cymru a gorllewin Lloegr, gyda phrifddinas yn Cirencester, tra'r oedd Maxima Caesariensis yn cynnwys de-ddwyrain Lloegr, gyda'r brifddinas yn Londinium.

Llywodraethwyr
--------------

1. Tiberius Julius Pollienus Auspex, 223-226
2. Caius Junius Faustinus Postumianus, tua 227-235
3. Rufinus, dim manylion pellach
4. Marcus Martiannius Pulcher
5. Titus Desticius Juba, 250au

Dolenni allanol
---------------

* Map o Britannia Superior ac Inferior a'r pedair talaith newydd
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ermin llwydfelyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **erminau llwydfelyn**; yr enw Saesneg yw *Buff Ermine*, a'r enw gwyddonol yw *Spilosoma lutea*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ermin llwydfelyn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Pobl Arabaidd nomadaidd sydd yn byw yn niffeithwch a lled-anialdiroedd Gogledd Affrica a'r Dwyrain Canol yw'r **Bedowiniaid**, **Bedawiaid** neu **Bedwyniaid**. Cyrhaeddant Gogledd Affrica yn sgil gorchfygiad yr ardal gan yr Arabiaid yn yr 8g. Maent yn siarad Arabeg, gan gynnwys y dafodiaith Arabeg Fedowinaidd. Mae'r mwyafrif helaeth ohonynt yn dilyn Islam.

Cedwir defaid, geifr, camelod, ac weithiau gwartheg gan y Bedowiniaid. Mae'n bosib iddynt plannu cnydau ar hyd y llwybrau mudo a ddefnyddir amlaf, a'u cynaeafu ar y daith yn ôl. Maent yn masnachu â chymunedau sefydlog.

Mae pobl Baggara yn ne-orllewin Swdan yn disgyn o'r Bedowiniaid ac Affricanwyr croenddu.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Bedowin. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 27 Gorffennaf 2018.
2. ↑   Bedawiad. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 27 Gorffennaf 2018.
3. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "Bedouin".
4. ↑  Jamie Stokes, Anthony Gorman ac Andrew Newman, *Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East* (Efrog Newydd: Infobase, 2009), t. 105.
Llyfr Cyfraith canoloesol yn yr iaith Wyddeleg sy'n ymwneud â chyfraith Gwyddelig cadw gwenyn mêl yw **Bechbretha**.

Mae'n destun hynafol Hen Wyddeleg a ysgrifennwyd tua'r 8g, yn ôl pob tebyg. Fe'i cedwir y fersiwn hynaf (a'r unig destun cyfan) yn llawysgrif H.2.15A, yn Llyfrgell Coleg y Drindod, Dulyn, sydd y llawysgrif gyfraith Wyddeleg hynaf sydd wedi goroesi.

Mae'r rheolau cyfreithiol ynglŷn â gwenyn yn hynod fanwl ac yn adlewyrchu pwysigrwydd mêl, a ddefnyddid i wneud y diod meddwol medd, ymhlith pethau eraill, yn y gymdeithas Wyddelig gynnar.

Ceir testunau cyffelyb yn y llyfrau cyfraith Cymreig, ond nid ydynt mor fanwl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Dublin Institute for Advanced Studies. Bechbretha: an Old Irish law-tract on bee-keeping. Adalwyd ar 4 Mai 2012.

Gweler hefyd
------------

* Gwenynen Fêl - adran ar lên gwerin gwenyn a mêl.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Bechbretha: An Old Irish Tract on Beekeeping*, gol. T. Charles-Edwards a F. Kelly (Dulyn, 1983)
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Erewash**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Erewash yn Swydd DerbyEtholaeth Erewash yn Swydd Derby
* Swydd Derby yn LloegrSwydd Derby yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: Peter Rost (Ceidwadol)
* 1992–1997: Angela Knight (Ceidwadol)
* 1997–2010: Liz Blackman (Llafur)
* 2010–2015: Jessica Lee (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Maggie Throup (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Flag of the Andean Community of Nations
Mae **baner Cymuned Cenhedloedd yr Andes** neu **baner Cymuned yr Andes** (Sbaeneg: *Comunidad Andina*, CAN yn Sbaeneg) yn faner ar gyfer sefydliad masnachu trawsffinol yn Ne America.

Sefydlwyd y Cymuned Cenhedloedd yr Andes yn 1969 a'r aelodau gwreiddiol oedd, Bolifia, Colombia, Periw ac Ecwador. Bu trafodaethau ar ehangu i gynnwys Tsile a Feneswela. Cafwyd trafodaethau hefyd ar sefydlu cytundeb gyda Mercosur, y gymuned fasnachu ar gyfer Brasil, Wrwgwái, yr Ariannin a Paragwâi.

Y Faner
-------

Mae'r faner yn lluman wen gyda logo CAN mewn aur yn y canol. Nid yw'n glir pa mod gyffredin yw'r faner a pha mor gyfredol ydyw, er ceir cyfeiadau iddi oddeutu 2005.

Fel dyluniad mae'r faner yn torri Rheol Tintur a sefydlwyd gan y Cymro Humphrey Lhuyd a luniodd reolau, neu ganllaw, ar gyfer dylunio a defnydd o liw mewn herodraeth, ac, fel estyniad banereg. Nododd Lhuyd "na ddylid rhoi metal ar fetal neu liw ar liw" hynny yw, "meta" yw aur ac arian, neu'r lliwiau melyn a gwyn. Dylid osgoi hyn gan fod y lliwiau'n anodd i'w gweld o bellter. Ceir eithriadau i hyn megis arfbais Jeriwsalem a baner Cyprus.

Gweler hefyd
------------

Gweler hefyd Baner Mercosur - y corff masnachu traws-ffiniol arall yn Ne America.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Cymuned yr Andes ar wefan "Flags of the World"

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goBaneri De America |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Yr Ariannin **·** 
Bolifia **·** 
Brasil **·** 
Colombia **·** 
Ecwador **·** 
Feneswela **·** 
Gaiana **·** 
Paragwâi **·** 
Periw **·** 
Swrinam **·** 
Trinidad a Thobago1 **·** 
Tsile **·** 
Wrwgwái
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

Arwba1 **·** 
Bonaire1 **·** 
Curaçao1 **·** 
De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De **·** 
Guyane **·** 
Ynysoedd y Falklands
 |
|  |
| 1 Ystyrid weithiau fel rhan o Ogledd America neu Ganolbarth America. |

 |
Roedd **Brwydr Verdun** yn un o frwydrau pwysicaf y Rhyfel Byd Cyntaf. Ymladdwyd y frwydr rhwng byddinoedd yr Almaen a Ffrainc dros gyfnod o bron flwyddyn, rhwng 21 Chwefror ac 18 Rhagfyr 1916 o gwmpas dinas Verdun-sur-Meuse ym Meuse, gogledd-ddwyrain Ffrainc. Verdun oedd brwydr hwyaf y rhyfel, ac un o'r rhai mwyaf gwaedlyd; lladdwyd dros chwarter miliwn o filwyr ar y ddwy ochr a chlwyfwyd o leiaf filiwn.

Erbyn dechrau 1916, roedd y sefyllfa ar y ffrynt gorllewinol wedi sefydlogi, a nifer o ymdrechion gan y ddwy ochr i dorri trwodd wedi methu. Penderfynodd pennaeth y fyddin Almaenig, Erich von Falkenhayn, ymosod ar ardal Verdun. Y bwriad gwreiddiol oedd dechrau'r ymosodiad ar 12 Chwefror, ond bu raid gohirio am wythnos oherwydd y tywydd. Ar ddechrau'r ymosodiad, enillodd yr Almaenwyr lawer o diriogaeth. Ar 25 Chwefror cipiasant Fort Douaumont. Apwyniwyd y cadfridog Philippe Pétain i fod yn gyrifol am yr amddiffyniad Ffrengig, a llwyddwyd i arafu ymosodiad yr Almaenwyr. Galluogodd hyn y Ffrancwyr i ddod a mwy o filwyr ac adnoddau rhyfel i faes y gad ar hyd y *Voie Sacrée* o Bar-le-Duc.

Parhaodd yr ymosodiadau am fisoedd, gyda cholledion enbyd ar y ddwy ochr. Ar 1 Mai cymerodd y cadfridog Robert Nivelle le'r cadfridog Pétain. Ar 22 Mehefin 1916, defnyddiodd yr Almaenwyr nwy gwenwynig am y tro cyntaf yn y rhyfel. Ar 1 Gorffennaf dechreuodd Brwydr y Somme, ymosodiad Prydeinig gyda pheth cymorth Ffrengig i geisio lleihau'r pwysau ar Verdun.

Gwrth-ymosododd y Ffrancwyr ar 21 Hydref 1916, a chipiasant Fort Douaumont ar 24 Hydref. Erbyn ymosodiad olaf y Ffrancwyr a ddechreuodd ar 11 Rhagfyr, roedd yr Almaenwyr wedi eu gyrru yn ôl bron i'w man cychwyn.
Cyfrol 2007 mewn Cernyweg Diwygiedig Unedig gan yr Athro Nicholas Williams a Graham Thomas.
Mae **Bywnans Ke** (neu **Bewnans Ke**) yn ddrama fucheddol gynnar yn yr iaith Gernyweg a ysgrifennwyd tua 1500.

Mae'r llawysgrif hynod yn enghraifft brin o ddrama mewn Cernyweg Canol sy'n adrodd hanes gwrthdaro rhwng Sant Ke (Cai yn Gymraeg), nawddsant plwyf Kea yng Nghernyw, a Teudur, teyrn lleol. Yn ogystal mae darn hir o'r llawysgrif yn ymwneud â'r Brenin Arthur, godineb y Frenhines Gwenhwyfar â nai Arthur, Medrod, a brwydr Arthur â Medrod.

Mae'r ddrama yn gyfraniad pwysig i iaith a llenyddiaeth Cernyweg Canol yn ogystal â bwrw golwg ar gwlt Sant Cai yng Nghernyw.

Cyhoeddwyd dwy fersiwn o'r ddrama bwysig hon. Y naill gan Dr Ken George ar ran Bwrdd yr Iaith Gernyweg yn 2006 yn dilyn orgraff *Kernewek Kemmyn* (Cernyweg Cyffredin) a'r llall yn 2007 gan Wasg Prifysgol Caerwysg (Exeter) a Llyfrgell Genedlaethol Cymru gan yr Athro Nicholas Williams (sefydlydd orgraff Cernyweg Diwygiedig Unedig, *United Revised Cornish*) a Graham Thomas.

Mae Bewnans Ke (yn yr orgraff CDU) neu Bywnans Ke (Kernewek Kemmyn) yn ddrama bwysig i'r iaith Gernyweg ac yn un o ddwy ddrama Gernyweg Canol sydd yn rhan o gasgliad Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth. Y llall yw Beunans Mesiarek.

Canfuwyd Bewnans Ke yn rhan o gasgliad y diweddar Athro Emeritws J. E. Caerwyn Williams yn 2000. Mae'r ddrama yn ychwanegiad bwysig i gorff yr iaith Gernyweg yn ogystal ag i lenyddiaeth yr iaith.

Gweler hefyd
------------

* Bewnans Ke: fersiwn 2007 gan yr Athro Nicholas Williams a Graham Thomas

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 30 Hydref 2013.

Dolenni allanol
---------------

Bywnans Ke, Llyfrgell Genedlaethol Cymru MS 23849D f. 1r
* Hanes a Chynnwys Bywnans Ke (Llyfrgell Genedlaethol Cymru)
* Llawysgrif Bewnans Ke yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
* Llawysgrif Beunans Mesiarek yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
*Portmanteau* neu gywasgiad o'r geiriau 'gêm erotig:' (**エロ**チック**ゲー**ム, ***ero**chikku **gē**mu*) ydy **eroge** (エロゲー or エロゲ, *erogē*) neu **Ero-ga**, a gêm gyfrifiadurol neu fideo erotig o Japan. Mae'r gwaith celf yn cynnwys arddull tebyg i anime ac mae'n cynnwys pobl noeth neu lled-noeth a rhyw. Weithiau mae'n cael ei alw'n **H-games** neu "Hentai-game".

Daethant i fodolaeth yn yr adeg pan oedd cwmniau cyfrifiadurol (ee Sharp X1, Fujitsu FM-7, MSX, a NEC PC-8801) o Japan yn brwydro am farchnad ehangach. Y gêm eroge cyntaf i ymddangos oedd *Night Life*, a gafodd ei gyhoeddi gan Koei yn 1982.

Mae *gameplay* eroge wedi'i sylfaenu ar fath arall: y *gêm bishōjo*, ond y gwahaiaeth yw fod cymeriadau gemau eroge yn cael rhyw. Mae'r fformat yn debyg i nofel amlddewis ac fel arfer, ar ddiwedd y stori, mae'r prif gymeriad yn cael ei ffordd ei hun!

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Retro Japanese Computers: Gaming's Final Frontier, Hardcore Gaming 101, ailgyhoeddwyd o *Retro Gamer*, Rhif 67, 2009
Roedd **Arthur Charles Humphreys-Owen** (9 Tachwedd 1836 – 9 Rhagfyr 1905) yn fargyfreithiwr, tirfeddiannwr a gwleidydd Rhyddfrydol Cymreig

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Arthur Charles Humphreys ym 1836 yn fab i Erskine Humphreys, bargyfreithiwr ac Eliza, merch Dr Edward Johnes MD, Garthmyl, ei wraig. Ym 1876 etifeddodd ystâd Glanhafren gan ei hen hen fodryb Ann Warburton Owen, a newidiodd ei enw i Humphreys-Owen. Roedd ystâd Glanhafren yn cynnwys tua 8,000 erw o dir ym mhlwyfi Aberriw, Castell Caereinion, a Llangurig.

Cafodd ei addysg yn Ysgol Harrow a Choleg y Drindod, Caergrawnt lle graddiodd BA ac MA.

Ym 1874 priododd Maria, merch James Russell QC, bu iddynt un mab a thair merch.

Gyrfa
-----

Cafodd ei alw i'r Bar yn Lincoln's Inn ym 1864 gan weithio wedyn fel Bargyfreithiwr yn y Llys Siawnsri.

Fe fu yn gyfarwyddwr cwmni rheilffordd y Cambrian ac fe fu yn gadeirydd y cwmni hwnnw a chwmni rheilffordd Canolbarth Cymru

Gwasanaethodd fel is-gadeirydd Llysoedd Chwarter Sir Drefaldwyn

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Pan ffurfiwyd cynghorau sir Cymru ym 1888 cafodd Humphreys Owen ei hethol fel Cadeirydd Cyngor Sir Drefaldwyn. Arhosodd yn y gadair hyd ei farwolaeth ym 1905.

Pan gafodd Stuart Rendel ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi ym 1894 dewiswyd Humphreys-Owen fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol i sefyll yn yr is etholiad i ethol olynydd iddo; llwyddodd i gadw'r sedd i'r Rhyddfrydwyr ac i gadw'r sedd hyd ei farwolaeth.

Bywyd cyhoeddus
---------------

Roedd gan Humphreys-Owen diddordeb mawr mewn addysg. Yn y 1860au fe fu yn ymgyrchu i ddiddymu profion a oedd yn eithrio Anghydffurfwyr rhag cael mynediad i Brifysgolion Rhydychen a Chaergrawnt gan nad oeddynt yn cefnogi erthyglau Eglwys Loegr.

Fe fu yn aelod o Fwrdd Canolog Cymru, y corff oedd yn arolygu darpariaeth addysg ganolradd yng Nghymru.

Roedd yn aelod o Gyngor Colegau Prifysgol Aberystwyth a Bangor ac yn aelod o Lys Prifysgol Cymru.

Fe fu yn dirpwy Arglwydd Raglaw Sir Drefaldwyn

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref Glanhafren ym 1905 a chafodd ei gladdu ym Mynwent Eglwys Trefaldwyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *HUMPHREYS-OWEN, ARTHUR CHARLES* yn y Bywgraffiadur arlein  adalwyd 9 Chwefror 2015
2. ↑  *DEATH OF MR HUMPHREYS-OWEN, M.P.* yn Welsh Coast Pioneer, 15 Rhagfyr 1905  adalwyd 9 Chwefror 2015
3. ↑  *Death of Mr Humphreys-Owen MP* yn Cambrian News and Merionethshire Standard, 15 Rhagfyr 1905  adalwyd 9 Chwefror 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Stuart Rendel** | **Aelod Seneddol Maldwyn**1894 – 1905 | Olynydd:**David Davies** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Graffiau o *y* = *b**x* am amryw o seliau (basau) *b*: bôn 10 (gwyrdd), bôn *e* (coch), bôn 2 (glas), a bôn 1/2 (gwyrddlas). Mae pob cromlin yn pasio drwy'r pwynt (0, 1) gan fod pob rhif (di-sero) a godir i bwer 0 yn 1. Ar *x* = 1, mae gwerth *y* yn hafal i'r bâs oherwydd fod pob rhif a godir i bwer 1 yn hafal i'r rhif ei hun.
Mae'r **esbonydd** (*exponent*) yn dweud wrthom ni sawl tro y dylem ddefnyddio'r rhif mewn lluosi.

Yn fwy manwl: mae'r esbonydd yn weithrediad mathemategol, wedi'i ysgrifennu fel *b**n*, sy'n ymwneud â dau rif, y sylfaen (neu'r bôn) b a'r esbonydd n. Tarddiad y gair yw 'esboniad' gan fod yma elfen o hynny. Pan mae n yn gyfanrif positif, mae'r esbonydd yn cyfateb i luosi ailadroddus o'r sylfaen: hynny yw, *b**n* yw'r lluoswm a geir o luosi n sylfaen (bôn):

{\displaystyle b^{n}=\underbrace {b\times \cdots \times b} \_{n}.}
Dangosir yr esbonydd, fel arfer, ar ffurf is-sgript, i'r dde o'r bôn. Fel hyn, gelwir *b**n* yn "b wedi'i godi i bwer n" (*"b raised to the n-th power"* ayb).

Pan fo n yn gyfanrif positif a b ddim yn sero, diffinnir *b*−*n* fel 1/*b**n*, sy'n cadw'r nodwedd *b**n* × *b**m* = *b**n* + *m*. Gyda'r esbonydd −1, mae *b*−1 yn hafal i 1/*b*, sef cilydd b.

Gellir ymestyn y diffiniad o esbonyddion i ganiatáu unrhyw esbonydd real neu gymhleth ar gyfer amrywiaeth eang o strwythurau algebraidd, gan gynnwys matricsau.

Defnyddir esbonyddion mewn llawer o feysydd, gan gynnwys economeg, bioleg, cemeg, ffiseg a gwyddor gyfrifiadurol, gyda chymwysiadau fel diddordeb cyfansawdd, twf poblogaeth, adwaith cemegol cineteg, ymddygiad tonnau, a chryptograffeg.

Hanes y nodiant
---------------

Defnyddiwyd y term "pwer" yn gyntaf gan y mathemategydd Groegaidd Euclid am sgwâr llinell (*the square of a line*). Canfuwyd a phrofwyd cyfraith yr esbonydd gan Archimedes ychydig wedyn, 10*a* ⋅ 10*b* = 10*a*+*b*, a oedd yn hanfodol er mwyn trin pwerau 10. Yn y 9g defnyddiodd y mathemategydd Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī o Bersia *mal* am sgwario (hy lluosi rhif gydag ef ei hun) a ciwb (neu bwer 3; lluosi rhif gydag ef ei hun ddwywaith). Cynhrychiolwyd hyn yn ddiweddarach, mewn mathemateg Islamaidd, fel *m* a *k* fel y gwelir yng ngwaith Abū al-Hasan ibn Alī al-Qalasādī.

Terminoleg
----------

Gelwir y mynegiant *b*2 = *b* ⋅ *b* yn "sgwâr *b*" neu "*b* wedi'i sgwario" gan mai arwynebedd sgwâr gyda hyd pob ochr *b* yw *b*2.

Gelwir y mynegiant *b*3 = *b* ⋅ *b* ⋅ *b* yn "ciwb *b*" neu "*b* wedi'i giwbio" gan mai cyfaint ciwb gyda'i ochrau yn *b* yw *b*3.

Gyda chyfanrif positif, mae'r esbonydd yn dangos sawl copi o'r bâs sy'n cael ei luosi gyda'i gilydd. Er enghraifft, 35 = 3 ⋅ 3 ⋅ 3 ⋅ 3 ⋅ 3 = 243. Mae'r bâs 3 yn ymddangos 5 gwaith yn y lluosi ailadroddus, gan fod yr esbonydd yn 5. Yma, 3 yw'r *bâs*, 5 yw'r *esbonydd* a 243 yw'r *pwer* neu mewn geiriau eraill, *3 wedi'i godi i bwer 5*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Al-Qalasadi; *Abu'l Hasan ibn Ali al Qalasadi*
2. ↑  Cajori, Florian (2007). A History of Mathematical Notations; Vol I. Cosimo Classics. Pg 344 ISBN 1602066841
Arlunydd o Gymraes oedd **Vera Bassett** (1912 – 1997). Daeth ei gwaith i sylw Richard Burton a prynwyd eu lluniau gan ei wraig gyntaf Sybil.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd **Elizabeth Vera Bassett** ym mhentref bychan y Fforest, Pontarddulais yn ferch i William John Bassett, gwerthwr celfi, a Mary Sarah Lloyd (priodwyd 1907). Hi oedd yr ifancaf o 6 plentyn. Priododd William Owen Reynolds yn 1956 a symudodd i Borth Tywyn yn 1969.

Cafodd ddamwain yn ei harddegau a roedd yn gaeth i'w gwely am gyfnod. Prynodd ei thad set o ddyfrliwiau iddi a datblygodd ei diddordeb mewn arlunio

Astudiodd am gyfnod yng Ngholeg Celf Abertawe ond fel arall roedd yn hunanddysgedig.

Gyrfa
-----

Cynhaliodd ei arddangos gyntaf yng Nghanolfan yr Urdd, Hendy yn 1943, ac eraill yn Sefydliad Mecaneg, Pontarddulais yn 1948 ac Oriel Gelf Glynn Vivian, Abertawe yn 1949.

O ganol y 1950au arddangosodd yn eang gan gynnwys orielau yn Llundain: Beaux Arts, Leicester a Zwemmer. Bu hefyd yn arddangos yn rhyngwladol - ym Mharis, Efrog Newydd, Massachussetts a Biarritz. Yng Nghymru arddangosodd gyda Cymdeithas Gelf De Cymru a sioeau unigol yng Nghaleri Howard Roberts Gallery, Caerdydd; Coleg y Brifysgol, Abertawe a Galeri Bartley Drey.

Bu farw yn 1997 a'r flwyddyn ganlynol cynhaliwyd arddangosfa adolygol yn Amgueddfa Sir Gaerfyrddin. Cedwir ei gwaith gan Cyngor Celfyddydau Cymru, yr Amgueddfa Genedlaethol, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth a Oriel ac Amgueddfa Glynn Vivian, Abertawe.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Vera E. Bassett. bassettbranches.org. Adalwyd ar 6 Mehefin 2017}.
2. ↑  (Saesneg) Vera Bassett. welshartist.co.uk. Adalwyd ar 6 Mehefin 2017}.
3. ↑   Donald Treharne. Cipolwg ar Arlunydd o Bontarddulais. Y Casglwr. Adalwyd ar 6 Mehefin 2017.
4. ↑  (Saesneg) Vera Bassett (Biographical details). British Museum. Adalwyd ar 6 Mehefin 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 24418698
* LCCN: no2008112541

 |
Mae **Beinn Chlianaig** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN292782.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Graham. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-09-22 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Canol Newcastle upon Tyne** (Saesneg: *Newcastle upon Tyne Central*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Canol Newcastle upon Tyne yn Tyne a WearEtholaeth Canol Newcastle upon Tyne yn Tyne a Wear
* Tyne a Wear yn LloegrTyne a Wear yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1922: George Renwick (Ceidwadol)
* 1922–1931: Charles Trevelyan (Llafur)
* 1931–1945: Arthur Denville (Ceidwadol)
* 1945≠1951: Lyall Wilkes (Llafur)
* 1951–1976: Ted Short (Llafur)
* 1976–1983: Harry Cowans (Llafur)
* 1983–1987: Piers Merchant (Ceidwadol)
* 1987–2010: Jim Cousins (Llafur)
* 2010–presennol: Chi Onwurah (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr**

Berwick-upon-Tweed **·** 
Bishop Auckland  **·** 
Blaydon **·** 
Blyth Valley  **·** 
Canol Newcastle upon Tyne **·** 
Canol Sunderland **·** 
Darlington **·** 
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·** 
De Stockton **·** 
Dinas Durham **·** 
Dwyrain Newcastle upon Tyne **·** 
Easington **·** 
Gateshead **·** 
Gogledd Durham **·** 
Gogledd Glannau Tyne **·** 
Gogledd-orllewin Durham **·** 
Gogledd Newcastle upon Tyne **·** 
Gogledd Stockton **·** 
Hartlepool **·** 
Hexham **·** 
Houghton a De Sunderland **·** 
Jarrow **·** 
Middlesbrough **·** 
Redcar **·** 
Sedgefield **·** 
South Shields **·** 
Tynemouth **·** 
Wansbeck **·** 
Washington a Gorllewin Sunderland
Etholaeth seneddol yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Canol Doncaster** (Saesneg: *Doncaster Central*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Canol Doncaster yn Ne Swydd EfrogEtholaeth Canol Doncaster yn Ne Swydd Efrog
* De Swydd Efrog yn LloegrDe Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Harold Walker (Llafur)
* 1997–presennol: Rosie Winterton (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Gwrhyr ac Eidoel yn holi Eryr Gwern Abwy. Darlun gan John D. Batten ar gyfer *Celtic Fairy Tales* Joseph Jacob (1892).
Un o'r Anifeiliaid Hynaf yn chwedloniaeth Cymru yw **Eryr Gwern Abwy**. Cyfeirir at yr eryr mytholegol hwn yn chwedl *Culhwch ac Olwen*.

Un o'r Anoethau (tasgau amhosibl) a osodir ar yr arwr Culhwch gan Ysbaddaden Bencawr yn y chwedl honno yw rhyddhau Mabon fab Modron o'i garchar. Cais Culhwch gymorth Arthur. Anfona'r brenin Bedwyr, Cei, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel ar neges i geisio gwybodaeth am Fabon gan yr Anifeiliaid Hynaf.

Y cyntaf o'r anifeiliaid a holant yw Mwyalchen Cilgwri. Er hyned ydyw, ni ŵyr y fwyalchen lle mae Mabon, ond mae'n eu gyrru at anifail hŷn, sef Carw Rhedynfre. Ni ŵyr y carw chwaith, ac mae'n eu gyrru ar Dylluan Cwm Cowlyd. Cyfarwydda'r dylluan hwy at Eryr Gwern Abwy. Ni ŵyr yr eryr, ond mae'n eu tywys at Eog Llyn Llyw a gyda chymorth yr Eog mae'r arwyr yn darganfod Mabon fab Modron ac mae Arthur a'i ryfelwyr yn ei ryddhau o'i garchar yng Nghaerloyw.

Yn y Trioedd, enwir Tri Hynaif Byd fel Tylluan Cwm Cowlyd, Eryr Gwern Abwy a Mwyalchen Gelli Gadarn.

Mae'r eryr yn aderyn pwysig ym mytholeg y Celtiaid. Fe'i cysylltir â'r Haul. Yn y Mabinogi, mae Lleu Llaw Gyffes yn troi'n eryr ar ôl cael ei daro gan waywffon Gronw Pebr. Mae lleoliad Gwern Abwy yn anhysbys.

Llyfryddiaeth
-------------

* Rachel Bromwich a D. Simon Evans (gol.) *Culhwch and Olwen: an edition and study of the oldest Arthurian tale* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1992) ISBN 0-7083-1127-X
1:2 Baner forol Gaiana, cymesuredd, 2:1
Baner Gaiana mewn parêd Caribî, Toronto
Bu **baner Gaiana** (Guyana) yn faner swyddogol y wlad yma yn Ne America ers mis Mai 1966 pan ddaeth y wlad yn annibynnol oddi ar y Deyrnas Unedig. Y llysenw ar y faner yw **The Golden Arrowhead**.

Dyluniwyd y faner gan Whitney Smith, fecsolegydd o America. Roedd ei gynllun yn wreiddiol heb y ffinio du a gwyn a ychwanegwyd yn hwyrach ar awgrymiad y College of Arms, corff herodraeth Lloegr. Gwnaethpwyd hyn er mwyn cydymffurfio â Rheol Tintur sy'n nodi bod "lliw ar liw" (yn achos saeth werdd ar gefndir goch yn achos y dyluniad wreiddiol, yn anodd ei weld a'i adnabod o bellter. Cymesuredd y faner yw 3:5.

Symboliaeth
-----------

Mae symboliaeth i'r lliwiau:

Gwyrdd - amaethyddiaeth a choedwigoedd
Gwyn - afonydd a dŵr
Aur - Cyfoeth y mwynau
Du - Gwytnwch
Coch - Sêl a deimanegrwydd

Baneri eraill
-------------

Ceir baneri ar gyfer wahanol wasanaethau sifil a lluoedd arfog Gaiana. Maent yn aml yn dilyn traddodiad banereg Brydeinig.

* Baner Ensign Awyr Sifil GaianaBaner Ensign Awyr Sifil Gaiana
* Llu Amddiffyn GaianaLlu Amddiffyn Gaiana
* Heddlu GaianaHeddlu Gaiana
* Gwasanaeth carchardai GaianaGwasanaeth carchardai Gaiana

Cyn-faneri
----------

Fel rhan o Ymerodraeth Prydain, roedd y faner a ddefnyddiwyd i gynrychioli Gaiana yr un cynllun bras â threfediaethau eraill yr ymeroedraeth - llain las, gyda baner Jac yr Undeb yn y canton ac arfbais Gaiana mewn cylch ar ochr canol dde y faner. Defnyddiwyd fersiwn goch answyddogol ar y môr (gan ddynwared lliman goch, 'Red Ensign' Prydain). Lansiwyd y faner gyntaf yma yn 1875 gan addasu yn 1906 ac 1955. Fel gydag holl baneri yn y traddodiad Brydeinig, y cymesuredd oedd 1:2. Lluniwyd hefyd faner answyddogol ar gyfer Gweriniaeth Gaiana rhwng 1997-1904.

* Baner Gaina Brydeinig, 1875 tan 1906Baner Gaina Brydeinig, 1875 tan 1906
* Baner Gweriniaeth Gaiana Annibynnol, 1887 tan 1904Baner Gweriniaeth Gaiana Annibynnol, 1887 tan 1904
* Baner Gaiana Brydeinig, 1906 tan 1955, diddymwyd y disg wen yn 1919Baner Gaiana Brydeinig, 1906 tan 1955, diddymwyd y disg wen yn 1919
* Baner Gaiana Brydeinig, 1955 tan 1966Baner Gaiana Brydeinig, 1955 tan 1966

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "1955-1966 Vlae". Flags of the World. Cyrchwyd 4 Maart 2013. Check date values in: `|accessdate=` (help)

Dolenni allanol
---------------

* Gaiana ar wefan Flags of the World

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goBaneri De America |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Yr Ariannin **·** 
Bolifia **·** 
Brasil **·** 
Colombia **·** 
Ecwador **·** 
Feneswela **·** 
Gaiana **·** 
Paragwâi **·** 
Periw **·** 
Swrinam **·** 
Trinidad a Thobago1 **·** 
Tsile **·** 
Wrwgwái
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

Arwba1 **·** 
Bonaire1 **·** 
Curaçao1 **·** 
De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De **·** 
Guyane **·** 
Ynysoedd y Falklands
 |
|  |
| 1 Ystyrid weithiau fel rhan o Ogledd America neu Ganolbarth America. |

 |
Etholaeth seneddol yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Canol Efrog** (Saesneg: *York Central*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Canol Efrog yng Ngogledd Swydd EfrogEtholaeth Canol Efrog yng Ngogledd Swydd Efrog
* Gogledd Swydd Efrog yn LloegrGogledd Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2015: Hugh Bayley (Llafur)
* 2015–presennol: Rachael Maskell (Llafur-Cydweithredol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Rhaglen adloniant ar S4C oedd ***Bacha Hi O'Ma*** wedi ei gyflwyno gan Alwyn Siôn. Roedd y sioe yn paru merched a bechgyn wrth i'r naill a'r llall ateb cwestiynau, gydag un cwpl yn ennill y gystadleuaeth i fynd am bryd o fwyd rhamantaidd.

Cynhyrchwyd y rhaglen gan Teledu'r Tir Glas (Antena erbyn hyn). Darlledwyd chwe chyfres rhwng 1991 a 1997.

Fformat
-------

Yn y rhan gyntaf, byddai tair merch yn cystadlu am dri dyn. Roedd y dynion wedi ei "bachu" ar drofwrdd a fyddai'n troi yn araf. Roedd yn rhaid i'r ferch ddewis dyn drwy wasgu ei seiniwr wrth i'w dewis ddod i'r golwg, a byddai'n rhaid ateb cwestiwn yn gywir er mwyn cadw ei 'bachiad'. Unwaith i'r tair merch wneud eu dewis, byddai un dyn ar ôl.

Yn dilyn hyn, byddai cwis rhwng y tair merch, ac o ateb cwestiwn yn gywir, gallai'r ferch ddewis ffeirio ei dyn hi am un o'r lleill. O gael ateb anghywir, byddai Alwyn yn cyfnewid dau ddyn o'i ddewis ef. Ar ddiwedd y cwis hwn, roedd tri phâr wedi eu dewis a byddai'r gynulleidfa stiwdio yn pleidleisio ar bwy oedden nhw'n ystyried y cwpl gorau. Byddai'r enillydd yn mynd i'r rownd derfynol.

Yn ail hanner y sioe, roedd tri dyn nawr yn cael dewis o'r trofwrdd, gyda'r merched yn eistedd mewn cadeiriau gwiail yn hongian o'r bachau, yn ogystal ag un dyn anffodus na ddewiswyd o'r rownd gyntaf. Eto, roedd yn rhaid gwasgu'r seiniwr i ddewis merch, ac ateb cwestiwn yn gywir er mwyn 'bachu'. Gallai gam-amseru gwasgu'r botwm olygu dewis y dyn gan gamgymeriad, oedd yn peri difyrrwch mawr i'r gynulleidfa. Wedi ffurfio tri phâr, byddai'r dyn olaf yn gorfod "bachu hi o 'ma".

Byddai'r cwis yn parhau rhwng y tri phâr gyda'r merched yn cael eu symud o gwmpas. Ar y diwedd, byddai pleidlais y gynulleidfa yn dewis y cwpl i fynd ymlaen i'r rownd derfynol.

Roedd y rownd derfynol yn her 'curiad calon'. Roedd y ddau bâr wedi eu clymu gyda'i gilydd ac roedd yn rhaid iddynt redeg lawr y grisiau i gyrraedd seiniwr ar y gwaelod, tra bod Alwyn yn gofyn cwestiwn. Byddai ateb cywir yn golygu gallai'r cwpl ddringo'r grisiau eto, wrth i'r cwestiynau barhau. Ar ddiwedd yr amser, y cwpl ar ben y grisiau byddai'n ennill. Roedd atebion cywir yn y rownd derfynol yn ennill arian a byddai'r pâr buddugol yn cadw'r arian ac yn cael mynd am bryd o fwyd rhamantus mewn bwyty. Byddai cyplau yn dychwelyd ar ddiwedd y gyfres gyda'r pâr buddugol yn ennill gwyliau i'r Caribî.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Bacha Hi O’ma. Antena. Adalwyd ar 22 Hydref 2018.
2. ↑   Bacha Hi O'Ma. UK Gameshows. Adalwyd ar 22 Hydref 2018.
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Walthamstow**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Walthamstow yn Llundain FwyafEtholaeth Walthamstow yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974. Bu fersiwn debyg o'r etholaeth yn bodoli o 1885 hyd 1918, ond gyda ffiniau pur wahanol pan rannwyd De Essex yn dair rhan. Roedd gan yr etholaeth dair plwyf: Leyton, Wanstead a Walthamstow.

Aelodau Seneddol
----------------

ers ail-greu ym 1974

* 1974–1987: Eric Deakins (Llafur)
* 1987–1992: Hugo Summerson (Ceidwadol)
* 1992–2010: Neil Gerrard (Llafur)
* 2010–presennol: Stella Creasy (Llafur-Cydweithredol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon