Darlledwraig, cantores a nofelydd oedd **Mari Griffith** (1940 – 13 Mai 2019).

Bywyd cynnar
------------

Fe'i magwyd ym Maesteg yn ferch i brifathro ac actores amatur. Pan oedd yn ferch ifanc, daeth Richard Dimbleby i Faesteg i recordio eitem ar gyfer rhaglen *Down Your Way* ar y BBC Home Service. Roedd yn cyfweld ei chwaer Ann Griffiths am ei dawn yn chwarae'r delyn. Arhosodd am baned o de a chacen 'Victoria sponge' a sgwrsio gyda'r teulu. Cynigiodd Mari ddysgu Dimbleby i chwarae "Three Blind Mice" ar y delyn a dyna oedd cychwyn ei chariad at ddarlledu. Mynychodd ysgol Ramadeg Maesteg a dysgodd chwarae y piano a'r soddgrwth. Bu'n canu fel unawdydd i gyfeiliant ei chwaer ar y delyn. Profiad cynnar arall oedd ymddangos gyda'i chwaer ar raglen deledu *All Your Own* o Lundain.

Enillodd ysgoloriaeth i fynd i'r brifysgol yng Nghaerdydd, gyda anogaeth ei rhieni er ei bod eisiau bod yn gantores.

Gyrfa
-----

Ei swydd cyntaf oedd fel aelod craidd o'r BBC Northern Singers, ym Manceinion. Er ei bod yn mwynhau'r cydweithio roedd hefyd yn mwynhau canu fel unawdydd a dysgodd chwarae'r gitâr i gyfeilio iddi'i hun. Ymddangosodd ar raglenni radio ac yna teledu yn ystod ei chyfnod yng ngogledd Lloegr. Cafodd ei gwahodd i fod yn gantores sefydlog ar raglen deledu *Tich’s Space Trips* lle gweithiodd gyda'r tafleisiwr Ray Allan ac yr arlunydd Tony Hart. Cafodd y cyfle hefyd i gyflwyno rhaglenni. Bu'n perfformio fel canwr gwerin yn ystod chwyldro cerddorol y 1960au. Cafodd wahoddiad unwaith i chwarae yn y Cavern Club, Lerpwl ond fe drodd y cynnig lawr.

Daeth yn ôl i Gymru wrth i BBC Cymru ddatblygu yr adran adloniant, gan weithio ar gontract gyda chriw o berfformwyr proffesiynol. Bu'n gweithio gyda Ronnie Williams ar y rhaglen ddychanol *Stiwdio B* ac aeth ymlaen i ymddangos yn rheolaidd ar y rhaglen *Ryan a Ronnie*. Roedd hefyd yn wyneb cyfarwydd ar y rhaglen gerddoriaeth *Disc a Dawn*.

Gweithiodd ar raglenni yn Llundain ar gyfer gwasanaeth BBC Schools lle gweithiodd gyda Ian Humphris ar nifer o gyfresi yn cynnwys *Music Time* ar BBC 2. Ail-recordiodd y catalog cyfan o hwiangerddi ar gyfer rhaglen *Listen with Mother*.

Roedd yn ymddangos yn rheolaidd ar y rhaglen *Poems and Pints* ar BBC Two, yn rhannu llwyfan gyda Philip Madoc a Max Boyce. Cafodd gyfres ei hun ar BBC Wales o'r enw *With a Little Help …*.

Yn 1978 cychwynnodd swydd barhaol fel cyhoeddwr dilyniant dwyieithog yn BBC Cymru, a oedd yn cynnwys cyhoeddi ar Radio Wales, Radio 3 a Radio Cymru. Cyflwynodd y cyngerdd cyntaf i'w ddarlledu o Neuadd Dewi Sant, Caerdydd yn 1982 a bu'n cyflwyno o Eisteddfod Ryngwladol Llangollen. Cafodd gyfle wedyn i sefydlu adran ar gyfer creu hyrwyddiadau rhaglenni teledu a hyfforddodd fel cyfarwyddwyr. Gadawodd y BBC gan weithio ar liwt ei hun, gyda'r cyfle i gynhyrchu a chyfarwyddo rhaglenni yng Nghymru a thu hwnt. Bu hefyd yn gweithio fel golygydd ar gyfer rhai o raglenni cerddoriaeth S4C.

Wedi ymddeol, cychwynnodd ysgrifennu nofelau ac yn 75 mlwydd oed cyhoeddoedd nofel wedi ei osod yn Oes y Tuduriaid, gyda ail nofel y flwyddyn ganlynol.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn byw yn Llanilltud Fawr gyda'i phartner, Jonah Jones. Bu farw o ganser mewn hosbis ym Mhen-y-bont ar Ogwr.

Disgyddiaeth
------------

* *Carnival* (EP 7", Cambrian – CEP 423, 1968)
* *Welsh Folk* (Albwm feinyl, Rediffusion – ZS 131, 1973)
* *Another Round Of Poems And Pints* (Cyfraniadau ar Albwm feinyl amlgyfrannog, EMI – NTS 150, 1978)
* *Music Time* (Albwm feinyl, BBC Records – RBT 14, 1972)

Llyfryddiaeth
-------------

* *The Witch of Eye* (Accent Press, Gorffennaf 2016, ISBN 9781783759507)
* *Root of the Tudor Rose* (Accent Press, Mehefin 2015, ISBN 9781783753291)
* *Pretty Maids* (Graffeg, Medi 2019, ISBN 9781912213856)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Y cyflwynydd a'r nofelydd, Mari Griffith wedi marw*  , BBC Cymru Fyw, 14 Mai 2019.
2. ↑  *Who said 75 was too old to write your first novel?*   (en) , WalesOnline, 27 Mehefin 2015.  Cyrchwyd ar 14 Mai 2019.
3. ↑   Once upon a time…. Mari Griffith. Adalwyd ar 14 Mai 2019.
4. ↑  *Mari Griffith: BBC broadcaster, musician and writer dies*   (en) , BBC News, 14 Mai 2019.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 58886437
* LCCN: no2008047692
* ISNI: 0000 0000 4703 9253
* NKC: xx0028163

 |