**ETB 1** (Ynganiad Basgeg: e te be bat) yw sianel gyntaf Euskal Telebista (Teledu Gwlad y Basg). Mae i'w weld ledled Gwlad y Basg, ac yn darlledu'n gyfan gwbl yn Fasgeg. Roedd y darllediad cyntaf ar 31 Rhagfyr, 1982, gyda'r prif nod o normaleiddio'r Fasgeg. Ers 1982, mae nifer o raglenni, sioeau teledu, rhaglenni newyddion, a chystadlaethau wedi'u darlledu ar ETB1.

Dechreuodd Euskal Telebista gynnig sianeli ETB 1 HD ac ETB 2 HD ar Deledu Daearol Digidol (LTD) ar 21 Ragfyr 2016.

O 1982 hyd heddiw, mae wedi bod yn un o'r sianeli teledu Basgeg pwysicaf, ynghyd â Hamaika Telebista, y ddau wedi mynd y tu hwnt i'r lefel ranbarthol ac wedi lledaenu ledled Gwlad y Basg. Rhaid dweud bod y gorsafoedd teledu Basgaidd eraill yn canolbwyntio ar ranbarth arbennig, megis Erlo (Urola Kosta), Goienak (ardal Deba), dotb (ardal Durango), ac ati. O ran darpariaeth tir a chebl, mae ETB 1 yn cwmpasu holl daleithiau Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg a Nafarroa, ond mae hefyd yn cyrraedd rhai tiriogaethau eraill sy'n ffinio â Gwlad y Basg (Aragon, Burgos, Cantabria ac Errioxa). Gall trigolion Gogledd Gwlad y Basg hefyd wylio ETB 1 (ynghyd ag ETB 3), trwy loeren, diolch i becyn Fransat rhad ac am ddim. Mae'r pecyn hefyd yn caniatáu derbyn teledu Basgeg yng ngweddill Ewrop, gan ddefnyddio lloeren Eutelsat 5 West A. Yn ogystal, gall bobl ledled y byd wylio'r sianel, oherwydd ers 2018 mae'n bosibl gwylio darllediadau byw ar ei gwefan swyddogol, ar unrhyw adeg, diolch i system *Nahieran* (ar alw).

Gellir olrhain gwreiddiau ETB 1 yn ôl i ETB, pan mai EITB oedd yr unig wasanaeth teledu cartref. O ddechrau'r 90au, dim ond ar y sianel deledu hon y dechreuwyd defnyddio'r Fasgeg. Yn 1986, fodd bynnag, crëwyd ail sianel dan adain EITB, ETB 2, a oedd yn darparu cynnwys yn Sbaeneg yn unig. Felly, fel yn achos gorsafoedd radio bryd hynny (Euskadi Irratia a Radio Euskadi), crëwyd le ar gyfer y naill iaith a'r llall ar sianeli teledu hefyd. Darlledodd ETB 1 ac ETB 2 eu rhaglenni yn y ddwy iaith i ddechrau, nes o'r diwedd roedd un iaith yn bodoli ym mhob un a rhannwyd y ddwy sianel yn gyfan gwbl yn ôl iaith. Yn ôl y model presennol, dim ond ETB 1 sy'n darlledu mewn Basgeg ac ETB 2 yn Sbaeneg yn unig.

Mae ETB 1 wedi gwneud ac yn gwneud sawl ymdrech i ddangos a hyrwyddo'r iaith Fasgeg, fel y gwelir yn y mathau o gynnwys y mae'n ei gynnig. Fodd bynnag, nid oes gan ei chwaer sianel, ETB 2, safle mor amlwg o blaid y Fasgeg, gan fod y rhaglenni y mae'n eu cynnig yn debyg i raglenni sianeli teledu Sbaeneg eraill, a dyna pam y mae'n cystadlu â gorsafoedd teledu lleol. Mae’r cynnwys arbennig a gynigir gan ETB 1 yn gwneud lle i ddiwylliant Gwlad y Basg, er enghraifft, drwy ddarlledu rhaglenni sy’n canolbwyntio ar bertsolaritza (trwy raglen *Hitzetik Hortzera*, er enghraifft), pêl-droed Basgeg (*ETB Kantxa*) neu chwaraeon traddodiadol. Mae hefyd yn gwneud lle i ddiwylliant Gwlad y Basg, awduron a chantorion Basgeg a gwyddonwyr y wlad. Yn yr un modd, cyn creu ETB 3, roedd ganddi raglennu helaeth i blant, gyda rhaglenni fel *Betiz*. Mae’n werth nodi bod cystadlaethau mawr a phwysicaf y byd chwaraeon (Cynghrair ACB neu Gynghrair y Pencampwyr) bob amser wedi cael eu darlledu yn y Fasgeg ar y teledu hwn.

Ers Ragfyr 21, 2016, mae gan ETB 1 fersiwn diffiniad uchel o'r enw **ETB 1 HD**. Disodlodd hyn y sianel deledu ETB HD a oedd yn rhedeg yn flaenorol, a oedd yn darlledu cymysgedd rhwng ETB 1 ac ETB 2.

Rhaglennu
---------

Yn ystod ei hanes hir, mae ETB 1 wedi cynhyrchu a darlledu amrywiaeth eang o sioeau, ynghyd â sawl ffilm a chyfres deledu.

#### Hitzetik Hortzera (O'r gair i'r dant)

Dyma un o’r sioeau hynaf ar y teledu, gan iddi gael ei dangos am y tro cyntaf ym mis Rhagfyr 1988 ac mae'n parhau hyd heddiw. Mae'n ymdrin â maes bertsolaritza ac wedi cyfrannu'n aruthrol at ei ehangu a'i hyrwyddo. Roedd Felix Irazustabarrena, o gymdeithas y Bertsozale yn un o'r bobl a weithiodd yn galed ar greu'r rhaglen, ymhlith pethau eraill, gan ddiffinio'r pynciau y byddai'n eu cwmpasu a thywys y dynion camera. Pan oedd bertzolaritza ar dwf yn y 1980au, chwaraeodd *Hitzetik Hortzera* ran fawr, er ei bod yn sioe gydag adnoddau cyfyngedig iawn, oherwydd rhoddodd y gynulleidfa eang a chynnwys deniadol gryfder mawr iddi. Am y rheswm hwn, fe'i hystyrir yn un o bileri hirhoedledd y traddodiad.

Nodwedd arall o’r rhaglen yw'r modd y mae wedi addasu dros y blynyddoedd, oherwydd yn ystod y blynyddoedd diwethaf mae wedi symud i'r byd digidol, yn ogystal â rhoi sylw i’r lle y mae merched wedi’i chwarae yn bertsolaritza. Mae'r rhaglen hon wedi dwyn ynghyd "ecosystem gyfan y cantorion bertso", yn ôl Eneritz Urkola, a oedd yn gyfarwyddwr yn 2018.

#### Herri txiki infernu handi (Tref fach, uffern fawr)

Daeth y rhaglen hon i fodolaeth ar Ionawr 4, 2015. Yn ystod y rhaglen, mae’r cyflwynwyr Mikel Pagadizabal a Zuhaitz Gurrutxaga yn teithio i rai trefi yng Ngwlad y Basg i adrodd ar ddiwylliant lleol, arferion ac, yn anad dim, cymeriadau a troeon trwstan. Yn ogystal, mae'r bertsolarydd Sebastian Lizaso yn canu tri phennill byrfyfyr yn ystod rhaglen, sy'n tueddu i fod yn agos at y bobl y mae'r cyflwynwyr wedi cwrdd â nhw o gwmpas y dref. Yn ogystal, nodwedd arall o'r sioe yw'r rôl a chwaraeir gan y gynulleidfa, gan fod y cyflwynwyr, ar ôl ymweld â thref benodol, yn dangos y cyfweliadau a'r penodau y maent wedi'u recordio o flaen y cyhoedd. Yn y modd hwn, mae dinasyddion yn cofnodi eu hymatebion wrth wylio'r penodau ac weithiau hyd yn oed yn cymryd rhan.

Dyma’r sioe fwyaf llwyddiannus i Euskal Telebista ei darlledu erioed, gyda chyfanswm o bum tymor wedi’u recordio a thua 95 o benodau, ynghyd â 15 o sioeau arbennig eraill. Yn 2019 roedd y rhaglen yn dal i fynd.

Cynulleidfa flwyddyn ar ôl blwyddyn
-----------------------------------

 Ystafell reoli sianel ETB 1, Bilbo.

**Cynulleidfa*ETB1***| Blwyddyn | Grafikoa | Cyfran |
| --- | --- | --- |
| 1992 | 

---

 | %4,3 |
| 1993 | 

---

 | %5,5 |
| 1994 | 

---

 | %5,1 |
| 1995 | 

---

 | %5,9 |
| 1996 | 

---

 | %6,7 |
| 1997 | 

---

 | %7,5 |
| 1998 | 

---

 | %6,7 |
| 1999 | 

---

 | %5,4 |
| 2000 | 

---

 | %4,6 |
| 2001 | 

---

 | %5,3 |
| 2002 | 

---

 | %5,6 |
| 2003 | 

---

 | %6,2 |
| 2004 | 

---

 | %5,3 |
| 2005 | 

---

 | %5,0 |
| 2006 | 

---

 | %4,4 |
| 2007 | 

---

 | %3,7 |
| 2008 | 

---

 | %3,4 |
| 2009 | 

---

 | %3,2 |
| 2010 | 

---

 | %2,2 |
| 2011 | 

---

 | %2,0 |
| 2012 | 

---

 | %2,1 |
| 2013 | 

---

 | %2,1 |
| 2014 | 

---

 | %2,0 |
| 2015 | 

---

 | %1,9 |
| 2016 | 

---

 | %1,9 |
| 2017 | 

---

 | %2,0 |
| 2018 | 

---

 | %2,2 |
| 2019 | 

---

 | %2,0 |
| 2020 |  | ----- |
| 2021 | 

---

 | %2,2 |

Gweler hefyd
------------

* Euskadi Irratia - Radio iaith Basgeg

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Berria.eus, "Bertsoa aldatu zuen saioa" (yn eu), *Berria*,
2. ↑  "Hitzetik Hortzera: Bertsoak Euskal Telebistan | EiTB Hitzetik Hortzera" (yn eu), *www.eitb.eus*,
3. ↑  "Hitzetik Hortzera — Bertsozale Elkartea" (yn eu), *www.bertsozale.eus*,
4. ↑  Zabala, Juan Luis, "Meritu bikoitza" (yn eu), *Berria*,
5. 1 2  "Mikel Pagadi eta Zuhaitz Gurrutxaga Euskal Herriko herri txikietan barrena" (yn eu), *www.eitb.eus*,