Mewn ystadegaeth casgliadol, mae **rhagdybiaeth nwl** (*null hypothesis*, a ddynodir yn aml fel ***H*0**) yn rhagdybiaeth ddiofyn sy'n mynegi fod y maint i'w fesur yn sero (nwl). Yn nodweddiadol, y maint i'w fesur yw'r gwahaniaeth rhwng dwy sefyllfa, er enghraifft i geisio canfod a oes prawf positif bod effaith wedi digwydd neu fod samplau'n deillio o wahanol sypiau.

Mae'r rhagdybiaeth nwl yn nodi i bob pwrpas bod maint (y diddordeb) yn fwy neu'n hafal i sero *ac* yn llai neu'n hafal i sero. Os gellir gwrthdroi'r naill ofyniad neu'r llall yn gadarnhaol, caiff y rhagdybiaeth nwl ei "eithrio o deyrnas y posibiliadau".

Tybir yn gyffredinol bod y rhagdybiaeth nwl yn parhau i fod o bosib yn wir. Gellir cynnal dadansoddiadau lluosog i ddangos sut y dylid naill ai gwrthod neu eithrio'r rhagdybiaeth ee bod â lefel uchel o hyder, a thrwy hynny ddangos gwahaniaeth ystadegol arwyddocaol. Dangosir hyn trwy ddangos bod sero y tu allan i gyfwng hyder penodedig y mesuriad ar unrhyw ochr, yn nodweddiadol o fewn y rhifau real. Nid yw methu â gwahardd y rhagdybiaeth nwl yn cadarnhau nac yn cefnogi'r rhagdybiaeth nwl (na ellir ei brofi). Pan brofir bod rhywbeth ee yn fwy na *x*, nid yw o reidrwydd yn awgrymu ei bod yn gredadwy ei fod yn llai neu'n hafal i *x*; gall yn hytrach fod yn fesuriad o ansawdd gwael, gyda chywirdeb isel. 

Byddai cadarnhau'r rhagdybiaeth nwl, mae dwy ochr yn gyfystyr â phrofi'n bositif ei fod yn fwy neu'n hafal i 0 *ac* i brofi'n gadarnhaol ei fod yn llai neu'n hafal i 0; mae hyn yn rhywbeth y mae angen cywirdeb anfeidrol ar ei gyfer yn ogystal ag effaith sero yn union-gywir, ac nad yw'r naill na'r llall yn realistig, fel rheol. Hefyd ni fydd mesuriadau byth yn dynodi tebygolrwydd nad yw'n sero o wahaniaeth sy'n union sero. 

Gall rhagdybiaeth nad yw'n nwl fod â'r ystyron canlynol, yn dibynnu ar yr awdur:

> a) defnyddir gwerth heblaw sero, b) defnyddir rhyw faint heblaw sero ac 
> 
> c) y rhagdybiaeth amgen.
> 
> 

Mae profi'r rhagdybiaeth nwl yn dasg ganolog mewn prawf rhagdybiaeth ystadegol o fewn yr ymarfer modern o wyddoniaeth. Mae yna feini prawf manwlgywir ar gyfer eithrio neu beidio ac eithrio rhagdybiaeth nwl ar lefel hyder benodol. Dylai'r lefel hyder nodi'r tebygolrwydd y byddai llawer mwy a gwell data yn dal i allu eithrio'r rhagdybiaeth nwl ar yr un ochr.

Egwyddor
--------

Mae profi rhagdybiaeth yn gofyn am lunio model ystadegol o'r hyn y byddai'r data'n edrych pe bai siawns neu brosesau ar hap yn unig yn gyfrifol am y canlyniadau. Gelwir y rhagdybiaeth mai siawns yn unig sy'n gyfrifol am y canlyniadau yn *rhagdybiaeth nwl*. Gelwir model canlyniad y broses ar hap yn *ddosbarthiad o dan y rhagdybiaeth nwl*. Mae'r canlyniadau a gafwyd yn cael eu cymharu â'r dosbarthiad o dan y rhagdybiaeth nwl, a thrwy hynny mae'r tebygolrwydd o ddod o hyd i'r canlyniadau a gafwyd yn cael ei bennu.

Mae profi rhagdybiaeth yn gweithio trwy gasglu data a mesur pa mor debygol yw'r set benodol o ddata (gan dybio bod y rhagdybiaeth nwl yn wir), pan fydd yr astudiaeth ar sampl gynrychioliadol a ddewiswyd ar hap. Nid yw'r rhagdybiaeth nwl yn rhagdybio unrhyw berthynas rhwng newidynnau yn y boblogaeth y dewisir y sampl ohoni.

Diffiniadau sylfaenol
---------------------

Mae'r *rhagdybiaeth nwl* a'r *rhagdybiaeth amgen yn fathau o ddamcaniaethau a* ddefnyddir mewn profion ystadegol, sy'n ddulliau ffurfiol o ddod i gasgliadau neu wneud penderfyniadau ar sail data. Mae'r rhagdybiaethau'n ddyfaliadau am fodel ystadegol o'r boblogaeth, sy'n seiliedig ar sampl o'r boblogaeth. Mae'r profion yn elfennau craidd o gasgliad ystadegol, a ddefnyddir yn helaeth wrth ddehongli data arbrofol gwyddonol, i wahanu honiadau gwyddonol oddi wrth sŵn ystadegol.

Y datganiad sy'n cael ei brofi yn erbyn y rhagdybiaeth nwl yw'r rhagdybiaeth amgen. Ymhlith y symbolau mae *H*1 a *H*a.

Enghraifft
----------

O ystyried sgoriau prawf dau sampl ar hap, y naill o ddynion a'r llall o ferched, a yw un grŵp yn wahanol i'r llall? Rhagdybiaeth nwl posibl yw bod y sgôr gymedrig gwrywaidd yr un fath â'r sgôr gymedrig benywaidd:

*H* 0 : *μ* 1 = *μ* 2
lle

*H* 0 = y rhagdybiaeth nwl,
*μ* 1 = cymedr poblogaeth 1, a
*μ* 2 = cymedr poblogaeth 2.
Rhagdybiaeth nwl gryfach yw bod y ddau sampl yn cael eu tynnu o'r un boblogaeth, fel bod amrywiannau a siapiau'r dosraniadau hefyd yn gyfartal.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Helmenstine, Anne Marie. "What Is the Null Hypothesis? Definition and Examples". *ThoughtCo* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2019-12-10.
2. ↑  Everitt, Brian (1998). *The Cambridge Dictionary of Statistics*. Cambridge and New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0521593465.
3. 1 2 3  Hayes, Adam. "Null Hypothesis Definition". *Investopedia* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2019-12-10.
4. ↑  "Nwl". *Geiriadur Bangor*. 5 Rhagfyr 2021. Cyrchwyd 5 Rhagfyr 2021.
5. ↑  Zhao, Guolong (2015-04-18). "A Test of Non Null Hypothesis for Linear Trends in Proportions". *Communications in Statistics - Theory and Methods* **44** (8): 1621–1639. doi:10.1080/03610926.2013.776687. ISSN 0361-0926. .
6. ↑  "OECD Glossary of Statistical Terms - Non-null hypothesis Definition". *stats.oecd.org*. Cyrchwyd 2020-12-05.
7. ↑  Stockburger D.W. (2007), "Hypothesis and hypothesis testing", *Encyclopedia of Measurement and Statistics* (editor—Salkind N.J.), Sage Publications.
8. ↑  "Understanding Null Hypothesis Testing – Research Methods in Psychology". *opentextbc.ca*. Cyrchwyd 2019-12-10.
9. ↑  Moore, David; McCabe, George (2003). *Introduction to the Practice of Statistics* (arg. 4). New York: W.H. Freeman and Co. t. 438. ISBN 9780716796572.