recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Badakhshan** (Perseg: بدخشان *Badakhshān*) yn un o daleithiau Affganistan, sy'n cynnwys 29 ardal. Lleolir y dalaith yng ngogledd-ddwyrain y wlad, rhwng pen gogleddol yr Hindu Kush a'r Amu Darya. Mae'n rhan o ranbarth hanesyddol Badakhshan. Fayzabad yw prifddinas y dalaith.

Lleoliad Badakhshan yn Affganistan
Mae Badakhshan yn ffinio ar Tajikistan i'r gogledd a'r dwyrain. Ymestyn rhimyn tenau o'r dalaith, a adnabyddir fel Coridor Wakhan, uwchben talaith Chitral yng ngogledd Pacistan i ffinio â Tsieina. Mae gan y dalaith cyfanswm o 44,059 km² o dir, gyda'r rhan fwyaf ohono yn cael ei llenwi gan fynyddoedd uchel yr Hindu Kush a'r Pamir.

Roedd Badakhshan yn gorwedd ar Lwybr y Sidan, yr hen lwybr masnach a gysylltai Tsieina a'r Dwyrain Canol trwy Ganolbarth Asia. Ers cwymp y Taliban mae llywodraeth Tsieina wedi cyfrannu'n sylweddol at gost prosiectau i wella ffyrdd y dalaith, efallai gyda golwg ar ei chyfoeth mwynol.

Tajikiaid yw'r mwyafrif o'r 1,542,000 trigolion, gyda lleiafrifoedd Uzbek a Kyrgyz.

Yn wahanol i'r rhan fwyaf o weddill Affganistan, mae'r Sunni yn ffurfio mwyafrif o'r boblogaeth, a cheir yn ogystal lleiafrif Mwslem Ismailia. Oherwydd y gwahaniaethau ethnig ac enwadol hyn, ni fu'r dalaith erioed yn gadarnle i'r Taliban. Ar sawl ystyr mae'r ardal yn agosach yn ddiwyllianol i wledydd Mwslim Canolbarth Asia i'r gogledd, fel Kyrgyzstan.

| Taleithiau Affganistan | Baner Affganistan |
| --- | --- |
| Badakhshan | Badghis | Baghlan | Balkh | Bamiyan | Daykundi | Farah | Faryab | Ghazni | Ghor | Helmand | Herat | Jowzjan vJowzjan | Kabul | Kandahar | Kapisa | Khost | Kunar | Kunduz | Laghman | Lowgar | Nangarhar | Nimruz | Nurestan | Oruzgan | Paktia | Paktika | Panjshir | Parwan | Samangan | Sar-e Pol | Takhar | Wardak | Zabul |
Roedd **Aubrey Richards** (6 Mehefin 1920 – 29 Mai 2000) yn actor a anwyd yng Nghymru ac a ymddangosodd mewn nifer o gynyrchiadau ffilm a theledu dros gyfnod o 40 mlynedd, yn aml yn portreadu athrawon.

Dechreuodd ei yrfa actio mewn theatr repertori. Roedd ei ffilmiau yn cynnwys *The Ipcress File* (1965), *It!* (1967), *The Man Who Haunted Himself* (1970), *Under Milk Wood* (1972), *Night Endless* (1972) a *Savage Messiah* (1972) fel y maer. Ar y teledu roedd ganddo rôl bwysig fel Samuel Evans yn *Carrie's War* (1974) a rhannau cylchol yn *Emergency-Ward 10*, antur Doctor Who "The Tomb of the Cybermen" (1967) fel yr Athro Parry a *How Green Was My Valley* (1975-76) fel Mr Elias.

Roedd yn briod a Diana Boddington, y rheolwr llwyfan nodedig ac roedd ganddynt ddau o blant, Claudia a David.

Ffilmyddiaeth
-------------

* *The Last Days of Dolwyn* (1949) - Ellis
* *Time Without Pity* (1957) - Prison Gatekeeper
* *The Ipcress File* (1965) - Dr. Radcliffe
* *It!* (1967) - Prof. Weal
* *The Man Who Haunted Himself* (1970) - Research Scientist
* *Under Milk Wood* (1972) - Rev. Eli Jenkins
* *Savage Messiah* (1972) - Mayor
* *Endless Night* (1972) - Dr. George Philpott
* *Twice Under* (1989) - (uncredited)

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Aubrey Richards ar wefan Internet Movie Database
Mae **An Gearanach - An Garbhanach** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN188665. rock

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Banbury**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Banbury yn Swydd RydychenEtholaeth Banbury yn Swydd Rydychen
* Swydd Rydychen yn LloegrSwydd Rydychen yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1553, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol.

Aelodau Seneddol
----------------

* ar ôl 1885

* 1885–1895: Bernhard Samuelson (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Albert Brassey (Ceidwadol)
* 1906–1910: Eustace Fiennes (Rhyddfrydol)
* 1910: Robert Brassey (Ceidwadol)
* 1910–1918: Eustace Fiennes (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Rhys Rhys-Williams (Rhyddfrydol, wedyn (Rhyddfrydol Clymbiad)
* 1922–1945: James Edmondson (Ceidwadol)
* 1945–1959: Douglas Dodds-Parker (Ceidwadol)
* 1959–1983: Neil Marten (Ceidwadol)
* 1983–2015: Tony Baldry (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Victoria Prentis (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Mae **Banc-y-warren** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 27 Medi 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 6.53 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
**Brynle Rees Parry** (1935–2003) oedd trydydd Archifydd y Sir i wasanaethu Cyngor Sir Gaernarfon. Yn frodor o Frymbo ger Wrecsam, aeth i'r coleg ym Mangor (Coleg Prifysgol Gogledd Cymru), yn y lle cyntaf gyda'i olwg ar fynd i'r weinidogaeth ond fe raddiodd mewn hanes cyn astudio ar gyfer Diploma mewn Gweinyddu Archifau,(DAA). Cafodd ei benodi'n Archifydd Sir Feirionnydd lle buodd am rai blynyddoedd, cyn symud i Gaernarfon ym 1964.

Cafodd lwyddiant mawr wrth chwyddo casgliadau a dylanwad Archifdy Caernarfon, gan weithio i raddau trwy ei ysgrifenyddiaeth o'r gymdeithas hanes sirol, Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon. Magodd ddiddordeb mawr yn hanes y môr, gan sefydlu cylchgrawn Cymru a'r Môr gyda'i ffrindiau Aled Eames a Lewis Lloyd.

Roedd ei ddyléit fel archifydd mewn ehangu defnydd y deunydd dan ei ofal a hyrwyddo defnydd gan ysgolion yn hytrach na chatalogio - fe oedd yn gyfrifol, gyda'i ffrind T.M. Bassett o Goleg y Normal, Bangor, mewn ymgyrchu'n llwyddiannus am benodi swyddog addysg yn yr archifdy - y swydd gyntaf o'i bath yng Nghymru os nad Prydain gyfan. Bu'n llwyddiannus yn broffesiynol hefyd trwy fynd yn Gadeirydd Cymdeithas Archifyddion Sirol Prydain am rai blynyddoedd.

Ymddeolodd ym 1996 fel Dirprwy Gyfarwyddwr Diwylliant Cyngor Sir Gwynedd pan ddaeth yr awdurdod hwnnw i ben. Parhaodd i fyw yn ei dŷ ym Mhorth-y-gest ond bu farw ymhen ryw dair blynedd.

Roedd o'n Gymro Cymraeg, er iddo deimlo efallai (a hynny'n gyfeiliornus) nad oedd Cymraeg gyfoethog ei bentref genedigol yn ddigon da wrth ochr ei Saesneg. Roedd yn gefnder cyfan i Janet Street-Porter ar ochr ei fam a ddaeth o ardal Penmaenmawr yn wreiddiol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "B. R. Parry Draft Copy of 'The History of the Nannau Family to 1623' Thesis". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-08-21. Cyrchwyd 2 Hydref 2018. Unknown parameter `|gwefan=` ignored (help)

Adnabyddiaeth bersonol.
Mae **Banaleg** (Ffrangeg: *Bannalec*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Scaër, Mellac, Pont-Aven, Riec-sur-Bélon, Rosporden, Saint-Thurien, Le Trévoux ac mae ganddi boblogaeth o tua 5,656 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29004

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Capel yr Eglwys Wen
* Castell Quimerc'h

### Neuadd y dref

* 
* Arwydd dwyieithog Mairie / Ti KêrArwydd dwyieithog Mairie / Ti Kêr

### Capel Sant Iago (1683)

* 

### Capel Sant Cado

* 

### Capel Trébalay

* 
* 
* 

### Eglwys Notre-Dame-de-Folgoët

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Gorsaf y rheilffordd

* 
* 
* 
*

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Penn-ar-Bed

Cyfeiriadau
-----------

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Banaleg***
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed bronddu** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau bronddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius rolleti***; yr enw Saesneg arno yw *Black-breasted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. rolleti*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed bronddu yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed bronddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gwyrdd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gwyrddion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cryptolybia olivacea***; yr enw Saesneg arno yw *Green barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. olivacea*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed gwyrdd yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gwyrdd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gyddf-felyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gyddf-felyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eubucco richardsoni***; yr enw Saesneg arno yw *Lemon-throated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. richardsoni*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r barbed gyddf-felyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gyddf-felyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed brown** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau brown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Caloramphus fuliginosus***; yr enw Saesneg arno yw *Seren goed amethyst*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. fuliginosus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r barbed brown yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed brown** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Planhigyn unflwydd llysieuaidd yn perthyn i'r genws *Cannabis*, sydd yn rhywogaeth o deulu'r Cannabaceae yw **Cannabis sativa**. Mae pobl wedi bod yn meithrin a defnyddio cannabis sativa trwy gydol hanes cofnodedig fel ffynhonnell ffibr (sef Cywarch), am ei hadau a'i olew, at ddifyrrwch personol, dibenion crefyddol ac ysbrydol ac at ddibenion meddygol. Mae pob rhan o'r planhigyn yn cael ei fedi mewn ffyrdd gwahanol, yn ôl ei defnydd.

Defnyddir ei hadau i wneud olew cywarch a gaiff ei ddefnyddio i goginio, mewn lampau golau, i wneud farnais caled neu baent. Fe'i defnyddir hefyd i fwydo adar dof ac mae ynddynt beth maeth addas i rai adar. Yn y blodau a'r dail ceir *cannabinoids* a ddefnyddir i sawl pwrpas: difyrrwch a meddygol. O'u trin yn arbennig, gellir creu *hashish* a ysmygir, anwedd (*vapour*) neu ei lyncu. Yn y gorffennol, arferid eu rhoi ar *tincture*, mewn te perlysieuol neu ar ffurf eli. Fe'i defnyddir o fewn meddyginiaethau traddodiadol India i greu rhithbair, hypnotiaeth, fel tawelydd, i liniaru poen ac 
yn wrthlidiol.

Cemegolion gweithredol
----------------------

 *Prif erthygl: Canabis*
Δ9-tetrahydrocannabinol (THC)
*Cannabis sativa*, diagram o'r *c*1900
Er mai'r prif gemegolyn gweithredol yw Tetrahydrocannabinol (neu CTH), mae dros 60 o gemegolion eraill (neu *cannabinoids*) yn y planhigyn; prin iawn yw rhai o'r rhain, fodd bynnag. Ceir cemegolyn arall eitha uchel ei lefel, sef CBD. Oherwydd y gwahanol lefelau o'r gwahanol gemegolion, ac oherwydd fod pob corff dynol yn wahanol, mae effaith Cannabis sativa yn wahanol o berson i berson.

Gweler hefyd
------------

* Cannabis indica
* Tetrahydrocannabinol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Greg Green, *The Cannabis Breeder's Bible*, Green Candy Press, 2005,tt. 15-16 ISBN 9781931160278
2. ↑  Wang L, Waltenberger B, Pferschy-Wenzig EM, Blunder M, Liu X, Malainer C, Blazevic T, Schwaiger S, Rollinger JM, Heiss EH, Schuster D, Kopp B, Bauer R, Stuppner H, Dirsch VM, Atanasov AG. *Natural product agonists of peroxisome proliferator-activated receptor gamma (PPARγ): a review*. Biochem Pharmacol. 2014 Jul 29. pii: S0006-2952(14)00424-9. doi: 10.1016/j.bcp.2014.07.018. PubMed PMID 25083916.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed clustwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau clustwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Smilorhis leucotis***; yr enw Saesneg arno yw *White-eared barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. leucotis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed clustwyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed clustwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Planhigyn unflwydd yn nheulu'r Cannabaceae yw **Cannabis indica**, a adnabuwyd gynt fel ***Cannabis sativa* forma *indica*** sy'n aelod tybiedig o'r tylwyth *Canabis*; aelod arall o'r teulu hwn yw *Cannabis sativa*.

Tyfu
----

Tyfir planhigion *Cannabis indica* llydanddail yn India, Affganistan, Bangladesh a Pacistan er mwyn cynhyrchu *hashish*. Yn gemegol, mae'r math hwn yn llawer cryfach o ran y cyffur sydd ynddo na *C. sativa*: hy mae'r lefel o CBD yn uwch. Ond mae yna fath masnachol o *indica* a fagwyd yn fwriadol er mwyn cael lefel uchel o CBD. Disgrifir y wefr a geir o gymryd *Cannabis indica* fel *"body buzz"* ac mae'n gryn effeithiol fel cyffur i atal poen neu ar gyfer anhwylder fel diffyg cwsg.

Ymhlith y bridiau o *indica* a fagwyd ar gyfer difyrrwch neu feddygol y mae *Kush* a *Golau'r Gogledd*.

* Dail llydan planhigyn C. indicaDail llydan planhigyn *C. indica*
* Cannabis indica*Cannabis indica*
* Cannabis indica yn ei blodau*Cannabis indica* yn ei blodau

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fischedick, Justin Thomas; Hazekamp, Arno; Erkelens, Tjalling; Choi, Young Hae; Verpoorte, Rob (Rhagfyr 2010). "*Metabolic fingerprinting of Cannabis sativa L. cannabinoids and terpenoids for chemotaxonomic and drug standardization purposes*". *Phytochemistry* **71** (17-18): 2058–2073. doi:10.1016/j.phytochem.2010.10.001.. Adalwyd 30 May 2015.
Grŵp ethnig sy'n byw'n bennaf yn nhalaith Louisiana yr Unol Daleithiau, ac yn Nhaleithiau Arfordir Canada a Québec ble mae disgynyddion i'r alltudiaid yr Acadiaid gwreiddiol yn byw, yw'r **Cajuns** ( / k eɪ dʒ ən / ; Ffrangeg: *les Cadiens* [le kadʒɛ̃] , a elwir hefyd yn *Acadians* (Ffrangeg: *les Acadiens* [lez‿akadʒɛ̃] ). Yn Louisiana, mae *Acadiaidd* a *Cajun* yn aml yn cael eu defnyddio fel termau diwylliannol eang heb gyfeirio yn benodol at ddisgynyddion yr Acadiaid a alltudiwyd. Heddiw, mae'r Cajuns yn ffurfio cyfran sylweddol o boblogaeth de Louisiana ac mae ganddynt ddylanwad mawr ar ddiwylliant y dalaith.

Tra bod Louisiana Isaf wedi'i gwladychu gan ymfudwyr Ffrengig ers diwedd yr 17g, mae'r Cajuns yn olrhain eu gwreiddiau i'r mewnlifiad o ymfudwyr Acadia ar ôl y Difyrriad Mawr o'u mamwlad yn ystod y gwrthdaro rhwng Ffrainc a Phrydain cyn y Rhyfel Saith Mlynedd (1756 i 1763). Roedd y rhanbarth Acadia y mae Cajuns modern yn olrhain eu tarddiad iddo yn cynnwys yr hyn sydd bellach yn Nova Scotia, Brunswick Newydd, Prince Edward Island ynghyd â rhannau o ddwyrain Quebec a gogledd Maine. Ers iddynt ymsefydlu yn Louisiana, mae'r Cajuns wedi datblygu eu tafodiaith eu hunain, Ffrangeg Cajun, ac wedi datblygu diwylliant bywiog sy'n cynnwys llwybrau gwerin, cerddoriaeth a bwyd. Mae gan ranbarth Acadiana gysylltiadau cryf â nhw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Valdman, Albert; Kevin J. Rottet, gol. (2009). *Dictionary of Louisiana French: As Spoken in Cajun, Creole, and American Indian Communities*. University Press of Mississippi. t. 98. ISBN 978-1-60473-404-1.
2. ↑  Carl A. Brasseaux, *Acadian to Cajun: Transformation of a People*. Jackson, Miss.: University Press of House Webster's Unabridged Dictionary, 2nd edition
3. ↑  Cecyle Trepanier, "The Cajunization of French Louisiana: forging a regional identity." *Geographical Journal* (1991): 161-171.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed clustwyrdd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau clustwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima faiostricta***; yr enw Saesneg arno yw *Green-eared barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. faiostricta*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r barbed clustwyrdd yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed clustwyrdd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed coronog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau coronog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Capito aurovirens***; yr enw Saesneg arno yw *Scarlet-crowned barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. aurovirens*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r barbed coronog yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed coronog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed coch a melyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau coch a melyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Trachyphonus erythrocephalus***; yr enw Saesneg arno yw *Red and yellow barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. erythrocephalus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed coch a melyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed coch a melyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed deuddant** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau deuddant) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius bidentatus***; yr enw Saesneg arno yw *Double-toothed barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. bidentatus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r barbed deuddant yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed deuddant** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Traddodiad o drin a thrafod llenyddiaeth sydd yn seiliedig ar theori ffeministaidd a mudiadau ac ideolegau ffeministaidd yn gyffredinol yw **beirniadaeth lenyddol ffeministaidd**. Man cychwyn y fethodoleg ffeministaidd yw tybiaeth y batriarchaeth: cymerir yn ganiataol taw'r profiad a'r safbwynt gwrywaidd sydd yn rheoli'r byd llenyddol, yn hanesyddol ac yn gyfoes, ac felly tynnir ar syniadau ffeministaidd i archwilio agweddau economaidd, gwleidyddol, cymdeithasol, a seicolegol ac i ddadansoddi a disgrifio'r ffyrdd y mae'r naratif gwrywaidd yn gorbwyso ar ganon llên. Dylanwadwyd yn gryf ar astudiaethau llenyddol yn niwedd yr 20g a'r 21g gan ddulliau ffeministaidd o graffu ar bortreadau o'r fenyw mewn llenyddiaeth wrwywaidd, ac ailganfod a gwerthfawrogi cyfraniadau llenorion benywaidd, ac o ganlyniad ehangir y corff o destunau a ddysgir gan fyfyrwyr mewn ysgolion a phrifysgolion, yn enwedig mewn gwledydd y Gorllewin.

Yn draddodiadol, ymdriniai beirniadaeth ffeministaidd ag hen destunau'r canon o safbwynt newydd. Fel ffrwyth ffeministiaeth, agenda wleidyddol—yn aml radicalaidd—sydd gan yr ysgol hon o feirniadaeth, ac mae ei hamcanion yn cynnwys datblygu a diffinio traddodiad benywaidd o ysgrifennu, ailddarganfod ac ailystyried hen destunau gan ferched, dehongli symbolaeth ac agweddau unigryw llenyddiaeth fenywaidd, dadansoddi'r fath lenyddiaeth o safbwynt benywaidd, tynnu sylw at wleidyddiaeth rhyw o ran iaith ac arddull, a gwrthsefyll rhywiaeth yn y brif ffrwd lenyddol. Lluniodd Lisa Tuttle yr amcanion hyn yn y 1980au, a bellach fe'u arddelir gan y mwyafrif o feirniaid ffeministaidd.

Gellir ei olrhain yn ôl i newyddiaduraeth Rebecca West (1892–1983) yn y 1910au. Dylanwadwyd yn gryf ar feirniadaeth ffeministaidd gan Virginia Woolf (1882–1941), yn enwedig ei hysgrif *A Room of One's Own* (1929), a'r llyfr *Le deuxième sexe* (1949) gan Simone de Beauvoir (1908–86). Aeddfedai'r traddodiad hwn yn sgil dyfodiad ffeministiaeth yr ail don yn y 1960au, yn enwedig yn Unol Daleithiau America, ac ymhlith prif awduron y to mae Mary Ellmann (1921–89) a Kate Millett (1934—2017). Canolbwyntia'r feirniadaeth hon yn gyntaf ar wreig-gasineb a stereoteipiau mewn llenyddiaeth gan ddynion, ac yn y 1970au datblygodd i drafod llenyddiaeth gan fenywod ac i lunio hanes llenyddol benywaidd.

Ymgododd sawl carfan o feirniadaeth lenyddol ffeministaidd, ar y cyd â'r amryw ffurfiau ar ffeministiaeth—megis ffeministiaeth groenddu a ffeministiaeth lesbiaidd—a flodeuai yn ystod ail hanner yr 20g, yn canolbwyntio ar brofiadau a chyfraniadau mathau gwahanol o fenywod. Yn yr un modd, amrywia beirniadaeth ffeministaidd o ran ideoleg a methodoleg, gan gynnwys dulliau Marcsaidd, seicdreiddiol, ac ôl-adeileddol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Literary Theory and Schools of Criticism". Purdue OWL. Cyrchwyd 29 January 2016.
2. ↑  Plain, Gill; Sellers, Susan (2007). *A History of Feminist Literary Criticism*. Cambridge University Press.
3. ↑  Tuttle, Lisa: Encyclopedia of feminism. Harlow: Longman 1986, t. 184
4. ↑  Dinah Birch (gol.), *The Oxford Companion to English Literature* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2009), tt. 366–67.
Gwaith celf yr Albwm Dal I Gredu gan Dafydd Iwan
Mae **Caneuon Protest** yn un o’r ffyrdd a ddefnyddiwyd gan bobl ifanc yng Nghymru, yn enwedig o’r 1960au ymlaen, i fynegi eu teimladau, eu persbectif ar y byd a’u safbwynt personol ar faterion cyfoes, gwleidyddol a chymdeithasol.

Roedd Cymru’r 60au a'r 70au yn wlad a welodd gyffro gwleidyddol yn ogystal â cherddorol. Daeth canu gwerin a phop ysgafn yn boblogaidd iawn, a sefydlwyd y label recordio Cymraeg cyntaf, Sain, ym 1969. Ond yr hyn a wthiodd cerddoriaeth bop Cymraeg yn ei blaen oedd y gân brotest. Yn lle cyfansoddi caneuon serch roedd artistiaid ifainc yn mynd a’u gitârs i’r dafarn a chanu caneuon dychanol a gwleidyddol.

Roedd darlith ‘Tynged yr Iaith’, a draddodwyd gan Saunders Lewis yn 1962, yn allweddol yn cychwyn y cynnwrf a oedd yn nodweddiadol o Gymru’r 1960au. Allan o’r cynnwrf hwn y daeth Dafydd Iwan i amlygrwydd; uchafbwynt ei boblogrwydd oedd cyffro Arwisgiad 1969 a’i gân 'Carlo' a werthodd dros 10,000 o gopïau. Ond roedd Dafydd Iwan hefyd yn defnyddio'r gân brotest i dynnu sylw at sefyllfaoedd gwleidyddol a chymdeithasol mewn gwledydd eraill hefyd. Dyma a wnaeth gyda chân a gyfansoddodd i Victor Jara, sef ‘Cân i Victor Jara’, sy’n cofnodi dewrder dyn a laddwyd adeg chwyldro militaraidd i geisio disodli Arlywydd Tsile, Salvador Allende, ym mis Medi 1973. Datblygodd Jara i fod yn brif ganwr gwerin Chile, a gan ei fod wedi ei fagu mewn tlodi enbyd ger Santiago, roedd ei ganeuon yn aml yn sôn am y bobl hynny fu’n rhan o’i fagwraeth. Canodd Jara ganeuon protest yn tynnu sylw at fywyd garw a thriniaeth pobl dlawd Chile, ac i rai roedd y gitarydd a’r canwr hwn yn rhy llafar ei farn a daeth yn darged i ffasgwyr Stadiwm Chile adeg chwyldro 1973.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Cân o Gymru i ganwr o Chile". *Blog Llyfrgell Genedlaethol Cymru*. 2012-09-10. Cyrchwyd 2020-06-10.
2. ↑  "Encore : Cerddoriaeth yng Nghymru". *www.webarchive.org.uk*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-11-13. Cyrchwyd 2020-06-10.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
Roedd  **Randall Burnell 'Barry' Watkins** (30 Tachwedd 1921 – 20 Mehefin 2004) yn chwaraewr pêl-droed a chwaraeodd yng Nghynghrair Pêl-droed Lloegr fel aelod o dîm Bristol Rovers ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

Wedi ei eni ym Medlinog, bu Watkins yn chware pêl-droed lleol i Ferthyr a Bedlinog cyn ymuno â Wolverhampton Wanderers fel chwaraewr llanw amatur dros gyfnod rhyfel ym 1939. Tua diwedd y rhyfel ymunodd â Bristol Rovers, eto fel amatur llanw, cyn dod yn chwaraewr proffesiynol rhan amser gyda'r clwb ym mis Hydref 1945. Aeth ymlaen i wneud 116 o ymddangosiadau gynghrair i Rovers gan sgoriodd saith gôl, gan chwarae yn safleoedd y mewnwr a'r cefnwr cyn ymddeol o bêl-droed yn 1957, yn 35 mlwydd oed.

Cyfunodd ei swydd fel chwaraewr proffesiynol rhan amser gyda swydd yn adran peiriannau Cwmni Awyrennau Bryste yn Patchway. Bu farw ym mis Mehefin 2004.

Chwaraeodd tad-yng-nghyfraith Watkins, Albert Osborne, i Rovers a'u prif wrthwynebwyr lleol, Bristol City cyn y rhyfel byd cyntaf, a bu ei fab yng nghyfraith, Richard Crabtree, yn gôl geidwad y clwb yn y 1970au cynnar.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "'Barry' Watkins passes away". Bristol Rovers Football Club. 17 November 2004. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 24 July 2011. Cyrchwyd 2 March 2010. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)

Ffynnonnellau
-------------

* Jay, Mike; Byrne, Stephen (1994). *Pirates in Profile: A Who's Who of Bristol Rovers Players*. Bristol: Potten, Baber & Murray. t. 281. ISBN 0-9524835-0-5.
* Byrne, Stephen; Jay, Mike (2003). *Bristol Rovers Football Club - The Definitive History 1883-2003*. Stroud: Tempus. t. 507. ISBN 0-7524-2717-2.
Anne McLaughlin

Gwleidydd o'r Alban yw **Anne McLaughlin** (ganwyd 8 Mawrth 1966) a oedd yn Aelod Seneddol dros Gogledd-ddwyrain Glasgow rhwng 2015 a 2017. Roedd Anne yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin. Bu'n Aelod o Senedd yr Alban rhwng 2009 a 2011. Hi oedd Llefarydd yr SNP dros Hawliau Dinesig.

Fe'i ganed yn Greenock, Swydd Renfrew cyn symud i Glasgow. Mae wedi gweithio'n egniol iawn dros safonnau Saesneg plant Glasgow.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Anne McLaughlin 21,976 o bleidleisiau, sef 58% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd aruthrol o +43.9 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9,222 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Inverclyde by-election: The candidates". *STV News*. 8 Mehefin 2011. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-05-18. Cyrchwyd 10 Mai 2015.
2. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
3. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Roedd **Jacqueline Anne Stallybrass** (4 Rhagfyr 1938 – 3 Gorffennaf 2021) yn actores Seisnig, am fwyaf adnabyddus am ei y rolau teledu, yn gynnwys Jane Seymour yn *The Six Wives of Henry VIII* (1970) ac Anne Onedin yn *The Onedin Line* (1971–1972).

Ganwyd Stallybrass yn Westcliff-on-Sea, Essex, yn ferch i i Edward Lindsay Stallybrass a'i wraig Annie Isobel (g. Peacock). Cafodd ei addysg yng Nghwfaint St. Bernard, Westcliff a threuliodd dair blynedd yn hyfforddi yn Yr Academi Gerdd Frenhinol, Llundain, lle enillodd y Fedal Aur Drama. 

Priododd yr actor Roger Rowland ym 1963; ysgarodd ym 1972. Ar ôl serennu gyda Peter Gilmore yng nghyfres y BBC *The Onedin Line*, fe wnaethant ddechrau perthynas a phriodi ym 1987. Bu farw Gilmore yn 2013.

Teledu
------

* *Wuthering Heights* (1967)
* *The Six Wives of Henry VIII* (1970)
* *The Onedin Line* (1971)
* *The Strauss Family* (1972)
* *The Mayor of Casterbridge* (1978)
* *The Old Devils* (1992)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Anne Stallybrass obituary". *The Guardian*. 9 Gorffennaf 2021. Cyrchwyd 11 Gorffennaf 2021.
2. ↑  Month and year of birth of Anne Stallybrass, checkcompany.co.uk; accessed 15 Mehefin 2016.
Grŵp o fân-goed bytholwyrdd, lled-fytholwyrdd a deilgoll yn y yr is-deulu *Faboideae* o'r teulu *legume* yw'r **banadl** (unigol, **banhadlen**, weithiau **banadl Ffrainc**). Ceir tri phrif *genera*, sef ***Chamaecytisus***, ***Cytisus*** a ***Genista***. Perthyn pob *genera* yn y grŵp hwn i lwyth y Genisteae (syn. Cytiseae). Maent yn perthyn yn agos iawn i'w gilydd ac yn cael eu nodweddu gan deil bychain a phriciau tenau, wedi eu haddasu i amgylchedd tyfu sych. Mae gan y rhan fwyaf o'r mangoed banadl flodau melyn, ond ceir hefyd flodau gwyn, orennaidd, coch, piws neu borffor weithiau.

Perthyn yn agos i'r banadl mae'r eithin a'r *laburnum*.

Mae'r banadlau i gyd (yn cynnwys *Laburnum* ac eithin) yn gysefin i Ewrop, Gogledd Affrica a de-orllewin Asia, gyda'r amrywiaeth fwyaf yn ardal y Môr Canoldir.

Creodd y dewiniaid Gwydion ap Dôn a Math y ferch hudolus Blodeuwedd o flodau'r derw, **banadl** ac erwain, i fod yn wraig i Leu Llaw Gyffes. Ceir ei hanes ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi, sef Math fab Mathonwy.

Banhadlen Sbaen (*Spartium junceum*)
Math o ganser sy'n cychwyn yn yr afu yw **canser yr afu**, a elwir hefyd yn **ganser hepatig** a **chanser hepatig cynradd**. Mae canserau sydd wedi lledaeni i'r afu o lefydd eraill yn y corff (metastasis yr afu) llawer mwy cyffredin na chyflyrau sy'n cychwyn yn yr afu. Gall canser yr afu achosi symptomau megis ymdeimlad o boen neu lwmp gweledol islaw'r gawell asennau ar yr ochr dde, chwyddo yn yr abdomen, croen melyn, cleisio hawdd, colli pwysau a gwendid cyffredinol.

Achosir y rhan fwyaf o gyflyrau canser yr afu gan sirosis o ganlyniad i hepatitis B, hepatitis C, neu alcohol. Ymhlith yr achosion eraill y mae afflatocsin, afiechyd afu brasterog di-alcohol, a llyngyr yr afu. Y mathau mwyaf cyffredin o'r cyflwr yw carsinoma hepatogellol neu HCC (80% o achosion), a cholangiocarcinoma. Ceir rhai llai cyffredin yn ogystal, er enghraifft neoplasm systig mwsinog a neoplasm bustlaidd papilaidd anhydradwyol. Gellir cadarnhau diagnosis drwy brawf gwaed a delweddu meddygol a chanfod tystiolaeth bellach o'r cyflwr drwy biopsi meinwe.

Ymhlith y dulliau gwarchodol posib y mae imiwneiddio yn erbyn hepatitis B ynghyd â chynnig triniaethau i'r rheini sydd wedi'u heintio â hepatitis B neu C. Argymhellir sgrinio unigolion â chlefyd cronig yr afu. Gellir trin y cyflwr drwy lawfeddygaeth, therapi targedu a therapi ymbelydredd. Mewn rhai achosion, defnyddir therapi abladu neu therapi gorymddwyn a chynhelir trawsblaniad o'r afu mewn achosion eithafol. Caiff lympiau bach yn yr afu eu harchwilio'n aml.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Adult Primary Liver Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version". *NCI*. 6 July 2016. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2 October 2016. Cyrchwyd 29 Medi 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  *World Cancer Report 2014*. World Health Organization. 2014. tt. Chapter 5.6. ISBN 9283204298.
3. ↑  GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (17 Rhagfyr 2014). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.". *Lancet* **385**: 117–71. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442. .
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Byseddlys ymgripiol** (enw gwyddonol: *Lepidozia reptans*; enw Saesneg: *creeping fingerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon yn gyffredin iawn yng Nghymru a gwedydd eraill Prydain ac Iwerddon.

Mae'n debyg iawn i Byseddlys pearson, ac fel arfer mae'n tyfu trwy fwsoglau a llysiau'r afu eraill, yn enwedig mewn coetiroedd llaith, ac ar lethrau creigiog mynyddig neu mewn llethrau caregog. Maen ffurfio matiau tenau o blanhigion ymlusgol a changhennog. Mae'r coesynnau'n 2–3 cm o hyd ac 1 mm o led. Gall fod naill ai'n wyrdd melynaidd neu'n wyrdd tywyll.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Byseddlys ymgripiol** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Babi yn cysgu
**Baban dethol** (Saesneg: *Designer baby*) yw plentyn sydd â genynnau etifeddol sydd wedi cael eu dethol drwy ddefnyddio technoleg atgenhedlu genetig. Pwrpas hyn yw creu y cyfuniad perffaith o enynnau'r rhieni i sicrhau iechyd, rhyw a nodweddion esthetig megis lliw gwallt a lliw llygaid y plentyn.

Materion moesol
---------------

Mae yna lawer o bobl sy'n anghytuno â'r defnydd o dechnoleg atgenhedlu genetig oherwydd eu cred ei fod yn groes i natur ac nid yw’n cael ei dderbyn yn gymdeithasol oherwydd y posibilrwydd y gall hyn gael effaith mawr ar boblogaeth y byd. Ar y foment mae tua hanner poblogaeth y byd yn ddynion a'r hanner arall yn fenywod a phe caniateir dewis yna gall hyn gael effaith negyddol mewn gwledydd megis Tsieina ble mae statws y dyn yn uwch na’r fenyw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan NGFL

Dolenni allanol
---------------

* Babanod dethol ar wefan y 'Grid Cenedlaethol ar gyfer Dysgu Cymru'
* (Saesneg) Bonsor, Kevin. Howstuffworks: *How Designer Children Will Work*

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Geneteg
Dalen gynta Beibl 1588.
**Beibl 1588** oedd y fersiwn llawn cyntaf o'r Beibl i ymddangos yn Gymraeg. Yr Esgob William Morgan (1545 - 10 Medi 1604), ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant ynghyd â Llanarmon Mynydd Mawr ar y pryd, oedd yn bennaf gyfrifol am y gwaith. Credir yn gyffredinol mai cyhoeddi'r Beibl hwn yn gymaint a dim arall fu'n gyfrifol i'r Gymraeg oroesi.

Stamp answyddogol yn dathlu pedwerydd ganmlwyddiant Testament Newydd 1567 (1567-1967)
Roedd cyfieithiad William Salesbury o'r Testament Newydd wedi bod ar gael ers 1567, ac er fod yna dipyn o feirniadu ar Gymraeg hwnnw, roedd cyfieithiad Salesbury yn rhoi sail hynod werthfawr i gyfieithiad newydd William Morgan. Erbyn 1587 roedd William Morgan wedi gorffen cyfieithu'r Hen Destament, y Testament Newydd a'r Apocryffa, ac fe aeth y cyfan drwy'r wasg yn 1588.

Llyfryddiaeth
-------------

* Isaac Thomas, *William Morgan a'i Feibl* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1988)
* Prys Morgan, *Beibl i Gymru* (Pwyllgor Dathlu Pedwarcanmlwyddiant Cyfieithu'r Beibl/Gwasg Cambria, 1988) - copi digidol

Dolenni allanol
---------------

* Llyfrgell Genedlaethol Cymru: copi digidol gyda chyflwyniad Archifwyd 2019-07-09 yn y Peiriant Wayback.
* Llyfrgell Genedlaethol Cymru: Erthyglau ar Feibl 1588 Archifwyd 2013-09-15 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Beibl (1588)** |