recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys Lindenberg** (enw gwyddonol: *Adelanthus lindenbergianus*; enw Saesneg: *Lindenberg's featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Nid yw'r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru ond mae i'w gweld yng ngorllewin Gweriniaeth Iwerddon ac un neu ddau o fannau yng ngorllewin yr Alban.

Mae ei brif ddosbarthiad ym mynyddoedd De America a throfannol Affrica (Grolle, 1969, 1972; Gradstein et al. 1983). Ei ddarganfyddiad cyntaf yn Ewrop oedd ar Ynys Achill, Swydd Mayo, Iwerddon, lle canfuwyd ef ym Mehefin 1903 gan Canon H.W. Lett. Ers hynny, fe'i darganfuwyd ar fynyddoedd Donegal, Mayo, Galway a Kerry yn Iwerddon, ac ar Ynysoedd Mewnol Heledd, fe'i ceir at Ynys Ìle (Saesneg: Islay). Dyma'r unig ardaloedd o fewn Ewrop lle mae'r rhywogaeth hon i'w cael, ac ym mhob un ohonynt mae'n brin iawn (ac eithrio ar Ynys Ìle efallai) ac mae'n prinhau'n gyflym oherwydd colli cynefin, i'r pwynt lle gallai ddiflannu yn Iwerddon yn y dyfodol agos (Holyoak, 2006).

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Dueglys Lindenberg** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  species.nbnatlas.org; adalwyd 2 Mai 2019.
2. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 2 Mai 2019.
3. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys gwyn** (enw gwyddonol: *Diplophyllum albicans*; enw Saesneg: *white earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon yn eithaf cyffredin ac i’w chanfod yng Nghymru, yr Alban, Lloegr ac yn iwerddon, a gwleydd eraill.

Disgrifiad
----------

Er gwaethaf ei enw, mae'r Clustlys gwyn (*D. albicans*) yn wyn yn unig pan mae'n sych (neu'n farw!) ac mae fel arfer yn frown neu'n weithiau coch, neu'n wyrdd yn y cysgodion. Ceir clystyrau o egin bychan gwyrdd yn aml yn ffurfio ar flaenau llabedau'r dail. Mae'r coesynnau'n tyfu hyd at 3.5 mm o led, a gallant fod yn sawl centimetr o hyd. Mae'r dail hyd at 0.8 mm o led ac 1.8 mm o hyd.

Cynefin
-------

Fel arfer mae'r Clustlys gwyn yn tyfu ar bridd, mawn, creigiau ac yn anaml ar foncyffion, bonion coed neu hyd yn oed ar waelod coed byw. Mae'n o'r dywodfaen neu graig siâl mewn coetiroedd, gan gynnwys hen chwareli, ar glogwyni agored neu ar bridd agored ar lwybrau coedwigoedd.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys gwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys Prydeinig** (enw gwyddonol: *Plagiochila britannica*; enw Saesneg: *British featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Dueglys Prydeinig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys tafodaidd** (enw gwyddonol: *Scapania lingulata*; enw Saesneg: *tongue earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys tafodaidd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys pigog** (enw gwyddonol: *Plagiochila spinulosa*; enw Saesneg: *prickly featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Dueglys pigog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Bardd o Gymru oedd **David Thomas** (4 Mehefin 1828 - 9 Mawrth 1909).

Cafodd ei eni yn Llanwenog yn 1828 yn fab i John Thomas (saer) a Margaret ei wraig. Cafodd ei fedyddio yn Eglwys Llanwenog ar 2 Ionawr 1829. Cofir Thomas yn bennaf am ei gyfraniadau I gyfnodolion Cymreig ei gyfnod, ac am gyhoeddi pedair cyfrol o farddoniaeth:

* *Y Blodau* (1854)
* *Blodau Hefin* (1859)
* *Blodau'r Awen* (1866)
* *Blodau Hefin* (1883).

Am nifer o flynyddoedd bu'n athro a phrifathro nifer o ysgolion yng Ngheredigion ac mae llawer o enwogion Sir Aberteifi yn ddyledus iawn i'w hyfforddiant cyn i ysgolion bwrdd ddod i fodolaeth.

Cafodd Dewi Hefin a Mary ei wraig 6 o blant, merch a phum mab. Roedd dau o'r meibion yn feistri ysgol, un yn glerigwr, un arall yn arolygydd ysgol, a'r pumed yn dilledydd.

Cyfeiriadau
-----------

* David Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

1. ↑  "Cofrestr Bedydd Plwyf Llanwenog David Thomas 2 Ion 1829". *Family Search*. Cyrchwyd 9 Chwefror 2020.
2. ↑  "DEATH OF DEWI HEFIN - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1909-03-13. Cyrchwyd 2020-02-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 68718517
* LCCN: no2007114094

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys y nant** (enw gwyddonol: *Scapania undulata*; enw Saesneg: *water earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys y nant** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Comin Caerffili** yn gopa mynydd a geir rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; cyfeiriad grid ST152855. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 163 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 271 metr (889 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **clustwyfyn Gwyddelig**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **clustwyfynod Gwyddelig**; yr enw Saesneg yw *Crinan Ear*, a'r enw gwyddonol yw *Amphipoea crinanensis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r clustwyfyn Gwyddelig yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
**Ffigwr 1.** Cwafer gyda choesyn yn wynebu i fynny, cwafer gyda choesyn yn wynebu i lawr a saib y cwafer.
**Ffigwr 2.** Pedwar cwafer wedi'u cysylltu â'i gilydd.
Mewn cerddoriaeth, y **cwafer** yw'r nodyn a chwarëir am wythfed amser yr hannerbrif.

Fe'i nodir gyda chylch hir-grwn du gyda choesyn syth gydag un faner. (Gweler Ffigwr 1.). Symbol sy'n perthyn iddo yw saib y cwafer sydd yn dynodi tawelwch am yr un cyfnod o amser.

Yn *Unicode* y symbol yw: U+266A (♪) os unigol neu U+266B (♫) os mewn parau.

Llunir y nodau gyda'r coesynnau yn wynebu i lawr ac i dde pen y nodyn os yw'r nodyn yn is na llinell ganol yr erwydd ac y gwrthwyneb os yw'n uwch na'r llinell ganol.

Mae'r baneri wastad ar ochr dde y coesyn gan gylchu i'r dde. Ar y coesynnau sy'n wynebu i fyny, mae'r faner yn dechrau ar y pen ac yn cylchu i lawr; ar goesynnau sydd yn wynebu i lawr, mae'r baneri yn y dechrau ar waelod y coesyn ac yn cylchu i fyny.

Pan mae yna nifer o gwaferi ar bwys ei gilydd, fe gysylltir y coesynnau gyda phelydr yn hytrach na baner, fel dengys Ffigwr 2.

Daw'r gair "cwafer" o'r gair Saesneg, *"quaver"* sydd yn dod o'r ferf *"to quaver"* sy'n golygu i ganu mewn triliau.

Mae'r enwau ar gyfer y nodyn hwn yn ieithoedd Ewropeaidd yn amrywio'n fawr fel dengys y tabl isod:

| Iaith | Enw'r nodyn | Enw'r saib |
| --- | --- | --- |
| Almaeneg | Achtelnote | Achtelpause |
| Ffrangeg | croche | demi-soupir |
| Eidaleg | croma | pausa di croma |
| Sbaeneg | corchea | silencio de corchea |
| Portiwgaleg | colcheia | pausa de colcheia |

Gweler hefyd
------------

* Hannerbrif
* Minim
* Crosiet
* Hannercwafer
* Nodiant cerddorol
Mae **Comin Dowrog** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 100.86 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Coleg Americanaidd i ferched ydy **Coleg Bryn Mawr** (Saesneg: *Bryn Mawr College*); caiff ei ddisgrifio fel "coleg y celfyddydau rhyddfrydol". Mae wedi'i leoli ym Mryn Mawr, yn nhalaith Pennsylvania oddeutu 10 milltir i'r gorllewin o Pennsylvania yn Unol Daleithiau America.

Cymuned Bryn Mawr
-----------------

Yn ôl cyfrifiad yr Unol Daleithiau, mae i'r ardal hon arwynebedd o 0.6 milltir sgwar, ac roedd yno boblogaeth o 21,485 gyda chyfartaledd incwm y bobl hyn yn $110,956. sy'n ei gwneud yn un o ardaloedd mwyaf cefnog yr UDA.

Sefydlu'r Coleg
---------------

Daw enw'r coleg a'r dref o'r Gymraeg. Cyflwynodd William Penn y tir i Rowland Ellis yn y 1680au; enw fferm Rowland Ellis yn Nolgellau oedd "Bryn Mawr". Mae Rowland Ellis, ei deulu a'r cyfnod yn cael ei ddisgrifio gan Marion Eames yn ei nofel hanesyddol Y Stafell Ddirgel. Arferai'r coleg i arddel cysylltiad cry gyda chrefydd y sefydlwyr hyn, sef Crynwriaeth, ond erbyn 1893 roedd wedi'i sefydlu'n goleg amlgrefydd.

Coleg Bryn Mawr oedd y coleg cyntaf o'i bath i gynnig gradd uwch (gan gynnwys doethuriaeth) i ferched yn yr Unol Daleithiau. Bu'r mathemategydd Almaenig Emmy Noether yma'n fyfyriwr ac yn ddarlithydd, ac yma y claddwyd ei gweddillion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Bryn Mawr CDP, Pennsylvania (map)". Cyrchwyd 2007-04-18.[*dolen marw*]
2. ↑  "Ithan Elementary School". Radnor Township School District. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-05-20. Cyrchwyd 2007-05-19.
3. ↑  "Coopertown Elementary". Haverford Township School District. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-05-31. Cyrchwyd 2007-05-19.
4. ↑  
"A Brief History of Bryn Mawr College". brynmawr.edu. Cyrchwyd 2011-06-18.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Prifysgol Harvard
Planhigyn blodeuol lluosflwydd a llysieuol yw **Clustog Fair** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Plumbaginaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Armeria maritima* a'r enw Saesneg yw *Thrift*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Archmain, Blodyn y Morwr, Cenrin Arfor, Clustog Mair (mae'n gywir i ddweud "clustog Fair" neu "clustog Mair" gan mai perthynas perthynol ac nid ansoddeiriol sydd rhwng y ddau air - mae treigliad meddal ar ôl enw benywaidd yn ddewisol dan yr amgylchiadau yna, er enghraifft: ffair lyfrau a dinas dysg)

Mae i'w chanfod mewn gwahanol hinsawdd: o'r arctig i ardaloedd trofannaol ond fe'i cysylltir yn bennaf gyda thir hallt (fel y 'Steppes'), rhostiroedd ac arfordiroedd.

Symboliaeth
-----------

Aeth yr hen "bishyn tair" allan o ddefnydd gyda degoli'r arian ar y 15 Chwefror 1971. Ymddangosai ddelwedd o glustog Fair arno yn gyson. Tybir mai chwarae ar ddau ystyr y gair *thrift* sydd yma?

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Clustog Fair***
Coleg addysg bellach yng ngogledd Cymru yw **Coleg Llandrillo**. Agorwyd y coleg yn swyddogol ar 23 Mehefin 1965 gan y Tywysog Philip, Dug Caeredin gyda'r enw "Coleg Dechnegol Llandrillo" (Saesneg: *Llandrillo Technical College*), newidiwyd yr enw i "Goleg Llandrillo" yn 2002 mewn ymateb i'r newid yn y math o addysg a ddarparwyd. Dyma'r coleg mwyaf yng ngogledd Cymru yn 2009, gyda thua 19,000 o fyfyrwyr yn cael eu haddysgu yn y coleg, yn y gweithle neu o bell. Mae'n aelod o gorff ColegauCymru.

Campysiau
---------

Lleolir prif gampws y coleg ar Ffordd Llandudno rhwng Llandrillo-yn-Rhos a Bae Penrhyn yn sir Conwy. Mae gan y coleg sawl campws arall, yn y Rhyl, Abergele, a hwb yn Llyfrgell Bae Colwyn.

Datblygwyd rhwydwaith dysgu estynedig gan y coleg, sy'n darparu gwasanaethau drwy ardal eang o ganol gogledd Cymru, mewn dros 200 o ganolfannu gan gynnwys Conwy, Llanrwst, Cyffordd Llandudno, Llandudno, Llanfairfechan, Llysfaen, Bae Colwyn, Penmaenmawr, Llandrillo-yn-Rhos, Dyserth, Meliden, Prestatyn a Llanelwy,, yn ogystal ag yng ngholegau cymunedol y Rhyl, Dinbych ac Abergele ac uned gynhaliaeth fasnachol yn Llanelwy. Cefnogir hefyd gan bartneriaethau amrywiol megis prosiect Rhwydwaith Pobl Llyfrgelloedd Conwy a Sir Ddinbych, gydag adnoddau’r rhwydwaith ar gael ar gyfer hyfforddi yn y gwaith.

Yn y prif gampws yn Llandrillo-yn-Rhos, mae llyfrgell, theatr, theatr ddarlithio, ystafell gyfrifiaduron, undeb myfyrwyr, siop, bwyty a chanolfan *Aled* sy'n darparu cyfleustera cyfrifiadureg ac ystafell gyffredin ar gyfer myfyrwyr addysg bellach llawn amser.

Addysg
------

Roedd tua 24,000 o fyfyrwyr wedi cofrestru yn y coleg yn 2002/2003, disgynodd hyn i 19,000 erbyn 2009.

Dysgir cyrsiau galwedigaethol ac addysg bellach yn bennaf, ond cynigir hefyd rhai cyrsiau gradd sylfaen a baglor mewn cydweithrediad gyda Phrifysgol Bangor, Prifysgol Glyndŵr a Phrifysgol Morgannwg.

Roedd Coleg Llandrillo'n un o ddau ganolfan peilot ar gyfer Bagloriaeth Cymru yn 2005/2006, ynghyd ag Ysgol Gyfun Sant Cyres, Penarth. Bu tua 400 o ddisgyblion yn cymryd rhan yn y peilot yn Llandrillo.

Uno
---

Ar 1 Ebrill 2010 unwyd Coleg Meirion-Dwyfor a Choleg Llandrillo Cymru, er bod y colegau wedi uno o ran rheolaeth a gweinyddiad cadwyd yr enwau annibynnol ar gyfer y ddau gampws.

Ar 2 Ebrill 2012 unwyd Coleg Meirion-Dwyfor, Coleg Llandrillo Cymru a Choleg Menai i greu Grŵp Llandrillo Menai, un o golegau addysg bellach mwyaf yng Ngwledydd Prydain, ond mae'r Colegau yn parhau i gadw eu henwau fel unedau o'r grŵp fwy.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   College. Coleg Llandrillo Cymru.
2. 1 2   Adroddiad Arolygiad Coleg Llandrillo. Estyn (Mehefin 2003).
3. ↑   Y Pwyllgor Addysg, Dysgu Gydol Oes a Sgiliau. Cynulliad Cenedlaethol Cymru (18 Hydref 2006).
4. ↑   FAQ - Possible Coleg Llandrillo & Coleg Meirion-Dwyfor Partnership. Coleg Llandrillo (16 Mawrth 2009).
5. ↑  BBC - North Wales super-college Grwp Llandrillo Menai formed from mergers adalwyd 11 Mehefin 2016

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Coleg Llandrillo Cymru
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys cwyrog** (enw gwyddonol: *Douinia ovata*; enw Saesneg: *waxy earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, rhai o wledydd Ewrop, de Yr Ynys Las, Gogledd America, arfordiroedd y Môr Tawel a Japan.

Disgrifiad
----------

Mae'r planhigion hyd at un centimetr o hyd ac yn gorwedd yn llorweddol. Maent o liw glas-golau a chyda cot o gwyr trwchus. Mae'r dail yn cael eu cyfeirio ymlaen a'u rhannu'n ddau labed maint anghyfartal, llyfn. Mae'r laminas yn cael eu tewychu'n drionglog. Mae pob cell yn cynnwys wyth i 15 cell olewllyd.

Mae'n tyfu mewn coedlanau cysgodol a chreigiau di-galch.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys cwyrog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Bardd Cymreig oedd **David Richards**, enw barddol **Dafydd Ionawr** (22 Ionawr 1751 – 12 Mai 1827), a aned ger Tywyn, yn yr hen Sir Feirionydd (de Gwynedd), Cymru.

Bywyd
-----

Cafodd ei addysg gynnar yn Ysgol Edward Richard yn Ystradmeurig, Ceredigion. Astudiodd yn Rhydychen am beth amser, ar annogaeth Ieuan Brydydd Hir. Bu'n cadw ysgol mewn sawl man cyn ymsefydlu yn Nolgellau.

Bedd Dafydd Ionawr, Dolgellau, c.1875

Gwaith llenyddol
----------------

Roedd yn fardd o duedd cwbl wahanol i feirdd serch y 18g fel Rhys Jones o'r Blaenau. Yn ogystal nid oedd yn eisteddfodwr. Roedd yn ddyn o anian dawel, dwys a difrifol, a gwrthwynebai'n gryf rhai o syniadau radicalaidd Cymry Llundain, yn arbennig y Gwyneddigion. Roedd yn gynghaneddwr da. Canai bron yn gyfangwbl ar bynciau ysgrythurol. Ei brif waith yw "Cywydd y Drindod" (1793), cerdd hir iawn ar natur y Drindod; ond er fod rhannau o'r gerdd yn cynnwys delweddau diddorol mae ei ffaeleddau'n amlwg. Serch hynny roedd yn gerdd arloesol yn y Gymraeg.

Llyfryddiaeth
-------------

Cyhoeddodd y gweithiau a ganlyn yn ystod ei oes:

* *Y Mil-Blynyddau* (1799)
* *Gwaith Prydyddawl* (1803)
* *Joseph, Llywodraethwr yr Aipht* (1809)
* *Barddoniaeth Gristianogawl* (1815)
* *Cywydd y Dilyw* (1821)

Golygodd Nicander gasgliad o waith y bardd yn 1851.

Cyfeiriadau
-----------

\* David Richards (Dafydd Ionawr) yn Y Bywgraffiadur Cymreig

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***David Richards (Dafydd Ionawr)***

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 22017475
* LCCN: nr93032857
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Roedd **Dingane kaSenzangakhona** (ca. 1795 - 1840), a adnabyddir fel rheol fel **Dingane**, yn frenin y Swlŵiaid un Ne Affrica o 1828 hyd ei farwolaeth.

Roedd Dingane yn fab i frenin y Swlŵiaid, Senzangakhona kaJama. Olynwyd Senzangakhona gan hanner brawd Dingane, Shaka, a enillodd gyfres o fuddugoliaethau milwrol i ymestyn ffiniau'r deyrnas. Yn 1828, cynllwyniodd Dingane a'i frawd Mhlangana i lofruddio Shaka, a'i wneud ei hun yn frenin.

Erbyn hyn, roedd yn cyntaf o'r Boeriaid, y Voortrekkers, wedi cyrraedd teyrnas y Swlŵiaid. Gwnaeth Dingane gytundeb gyda'u harweinydd, Piet Retief, ond yn nes ymlaen newidiodd ei feddwl, a lladd Retief a thua hanner ei ddilynwyr. Fodd bynnag, gorchfygwyd Dingane gan y Voortrekkers dan ei harweinydd newydd, Andries Pretorius, ym Mrwydr Afon Bloed.

Parhaodd Dingane i ymladd yn erbyn y Voortrekker, gyda pheth llwyddiant. Yn 1840, gwnaeth y Boeriaid gytundeb a'r Swazi a dechrau ymgyrch yn erbyn Dingane. Enciliodd Dingane i'r mynyddoedd, lle llofruddiwyd ef gan y Nyawo. Olynwyd ef gan ei hanner brawd, Mpande. Mae ei fedd i'w weld yn mharc eliffantod Tembe.
Tenor Cymreig oedd **David George Lloyd** (6 Ebrill 1912 – 27 Mawrth 1969) a anwyd ym Merthengam, Trelogan, Sir y Fflint.

Roedd yn enwog am ganu opera, oratorio, a chyngerdd, ac yn arbennig am ei berfformiadau o Verdi a Mozart. Mae hefyd yn enwog am ganu hen emynau a chaneuon traddodiadol Cymreig. Fe'i dilynir heddiw (2015) gan y tenor Rhys Meirion, un o'i edmygwyr mawr. David Lloyd oedd un o'r cyntaf i fanteisio ar dechnoleg 'newydd' ei oes, sef y gallu i recordio'r llais, er mwyn cyrraedd cynulleidfa ehangach, fyd-eang.

Y cyfnod cynnar
---------------

Clawr record *Y Llais Arian*; (Sain (Records) Ltd; 2009
Roedd yn un o saith o blant, ac roedd ei dad yn lowr; gadwodd yr ysgol pan oedd yn 14 oed er mwyn cychwyn fel prentis saer coed. Cychwynodd eisteddfota'n ifanc iawn ac yn 1933 cychwynodd fel myfyriwr yn y *Guildhall School of Music*, Llundain, wedi iddo ennill ysgoloriaeth drwy gymorth Walter Hyde. Bu'n gryn llwyddiant yn y coleg a chipiodd sawl gwobr safonol.

Gyrfa
-----

Yn 1938 cafodd chwarae rhan Macduff yn yr opera Macbeth gan Verdi - yng Ngŵyl Opera Glyndebourne; dyma oedd y perfformiad cyntaf o'r opera hon yng ngwledydd Prydain. Yna cafodd ran flaenllaw fel y prif denor yng Ngŵyl Mozart yng Ngwlad Belg ac yn ddiweddarach yn y flwyddyn mewn gŵyl Verdi, yn Nenmarc.

Ond pan ddaeth hi'n Rhyfel Byd yn 1939, bu'n rhaid iddo ymuno â'r Y Gwarchodlu Cymreig, lle treuliodd y pum mlynedd nesaf yn filwr ifanc.

Yn 1946 dychwelodd i'r llwyfan, ac ef oedd y prif denor mewn gŵyl yn yr Iseldiroedd: (Gŵyl Mozart a Verdi). O fewn dim, dychwelodd i wledydd Prydain lle bu'n denor yng Ngŵyl Verdi.

Damwain
-------

Tra'n gweithio ar raglen gan y BBC, disgynnodd dros geblau nad oeddent wedi'u gorchuddio, ac anafodd ei asgwrn cefn. Am y chwe mlynedd dilynol, methodd a chanu. Ymddangosodd unwaith - a hynny yn Eisteddfod Rhyngwladol Llangollen yng Ngorffennaf 1960.

Ar 27 Mawrth 1969, bu farw.

Disgyddiaeth
------------

 *Prif erthygl: Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan David Lloyd*
* *Y Caneuon Cynnar, Cyfrol 1: 1940-41* (CD, 1994)
* *Y Canwr Mewn Lifrai, Cyfrol 2* (CD, 1995)
* *Y Llais Arian, Cyfrol 3* (CD, 2002)

* 
* 
* 

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Glipiau sain o ganeuon David Lloyd***

Gweler hefyd
------------

* *David Lloyd - Llestr Bregus* gan Hywel Gwynfryn (Gwasg Gomer, 2016)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Archives Network Wales - Papurau David Lloyd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-03. Cyrchwyd 2015-02-27.
2. ↑  Norwich, John Julius (1985). Fifty Years of Glyndebourne. London: Jonathan Cape. ISBN 0-224-02310-1. p. 159.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 11867604
* LCCN: no90025642
* ISNI: 0000 0000 5555 4183
* GND: 137044372
* SUDOC: 114964351

 |
Roedd **David "Dai" Morgan** (14 Gorffennaf 1872 - 13 Medi 1933) yn faswr rygbi'r undeb rhyngwladol a chwaraeodd rygbi clwb i Lanelli ac a gafodd ei gapio ddwywaith i Gymru.

Gyrfa rygbi
-----------

Chwaraeodd Morgan rygbi rhyngwladol gyntaf pan gafodd ei ddewis ar gyfer gêm olaf Pencampwriaeth y Pedair Gwlad 1895 mewn gêm yn erbyn Iwerddon. Daethpwyd â Morgan i mewn yn lle Selwyn Biggs o Gaerdydd a chafodd ei baru ar yr hanner gyda chwaraewr arall o Gaerdydd, Ralph Sweet-Escott. O dan gapteiniaeth Arthur Gould, wynebodd Cymru Iwerddon mewn penderfyniad 'llwy bren", gyda'r ddwy wlad eisoes wedi colli yn erbyn Lloegr a'r Alban. Enillodd Cymru'r gêm 5-3, diolch i gais dyfeisgar gan Tom Pearson. Y tymor olynol cadwodd detholwyr Cymru ffydd gyda Morgan gan ddod ag ef i'r tîm ar gyfer gêm agoriadol Pencampwriaeth 1896. Y tro hwn penderfynodd y dewiswyr i greu partneriaeth iddo o'i dîm gartref, Lanelli, gan ddod â Ben Davies i mewn, dyma hefyd oedd ail gêm ryngwladol Davies. Roedd yr ornest yn drychineb i Gymru. Dioddefwyd crasfa o 25-0, ac er mae'r blaenwyr oedd ar fai, ymatebodd y detholwyr trwy ollwng Morgan a Davies hefyd, ni chafodd yr un ohonynt gyfle i gynrychioli eu gwlad eto.

### Gemau rhyngwladol

Cymru 

* Iwerddon 1895
* Lloegr 1896

Llyfryddiaeth
-------------

* Godwin, Terry (1984). *The International Rugby Championship 1883-1983*. Llundain: Willows Books. ISBN 0-00-218060-X.
* Griffiths, John (1987). *The Phoenix Book of International Rugby Records*. Llundain: Phoenix House. ISBN 0-460-07003-7.
* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "SWANSEA V LLANELLI - The South Wales Daily Post". William Llewellyn Williams. 1896-04-06. Cyrchwyd 2021-03-04.
2. ↑  "David Morgan". *ESPN scrum*. Cyrchwyd 2021-03-04.
3. ↑  "IRELAND v WALES - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1895-03-04. Cyrchwyd 2021-03-04.
4. ↑  "ENGLANDVWALES - The Cambrian". T. Jenkins. 1896-01-10. Cyrchwyd 2021-03-04.
Pentref, bro, hen arglwyddiaeth a chwmwd yng nghalon Gogledd Cymru yw **Dinmael**. Mae ei hanes cynnar yn dywyll ac ychydig iawn o gyfeiriadau sydd 'na iddi yn y cofnodion. Mae elfen gyntaf yr enw, 'din(as)', yn golygu 'caer, amddiffynfa', tra bod 'mael' yn golygu naill ai 'uchel' neu 'tywysog, brenin': "Y Gaer Uchel" yw'r ystyr yn ôl pob tebyg felly.

Hanes
-----

Gwartheg ar fferm yn Ninmael.
Capel Dinmael.
Mae Dinmael yn ardal yn y canol rhwng teyrnas Gwynedd a'r Berfeddwlad i'r gogledd a Phowys yn y de. Tir mynyddig uchel a rennir gan gymoedd agored ydyw. Yn y de a'r de-ddwyrain mae'n ffinio ag Edeirnion a Phenllyn, dau gantref strategol y newidiai eu meddiant rhwng Gwynedd a Phowys. Yn y gogledd ffiniai â chantrefi Rhos a Dyffryn Clwyd. Ni fu erioed yn ardal boblog ond roedd rheolaeth arni yn bwysig yn ddiweddarach yn Oes y Tywysogion oherwydd fod llwybr yn arwain i fyny o Lyndyfrdwy trwy Gerrigydrudion i gyfeiriad Nant Conwy a chalon Gwynedd.

Ar ganol y 12g Einion ab Ednyfed, brawd Gwenllïan gwraig Rhirid Flaidd, oedd arglwydd Dinmael (neu'n dal tir sylweddol yno). Owain Brogyntyn oedd arglwydd Dinmael yn 1180.

Y fro heddiw
------------

Mae'r rhan fwyaf o diriogaeth Bro Dinmael yn gorwedd yn sir Conwy heddiw ac mae'n sylweddol lai na'r hen gwmwd. Mae'n fro wledig, amaethyddol, heb lawer o dai. Yr unig ganolfan o unrhyw faint yw pentref bychan Y Maerdy. Ceir Ysgol Dinmael yn Ninmael sy'n cynnig addysg gynradd i blant y fro. Mae rhieni'r plant yn cael y dewis o'i hanfon i Ysgol y Berwyn, Y Bala (Gwynedd) neu Ysgol Brynhyfryd, Rhuthun (Sir Ddinbych).

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ysgol Dinmael Archifwyd 2008-08-27 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Bro Dinmael.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Bro Dinmael Archifwyd 2011-07-13 yn y Peiriant Wayback.
Map o wledydd Prydain gan ddangos ardaloedd codau post a'u ffiniau daearyddol ynghyd a dolennau i ardaloedd rhanbarthol.Map o wledydd Prydain gan ddangos ardaloedd codau post a'u ffiniau daearyddol.
Cyfuniad o lythrennau a rhifau a ddefnyddir mewn sawl gwlad i ddynodi cyfeiriad post, gan amlaf trwy ei roi ar ddiwedd cyfeiriad unigol ar amlen, yw **côd post** (**côd zip** yn yr Unol Daleithiau). Mae ei fanyldeb yn amrywio. Mewn rhai gwledydd, fel Tiwnisia er enghraifft, dim ond dinas, tref neu bentref a ddynodir gan gôd post, ond mewn gwledydd eraill, fel Cymru er enghraifft, mae'r côd yn fwy manwl ac yn dynodi stryd neu ardal.

Codau post yn y DU
------------------

Yng Nghymru a gwledydd eraill y DU, mae codau post yn cynnwys tair elfen. Yn y gyntaf ceir llythyren neu ddwy i ddynodi'r canolfan sortio ar gyfer yr ardal, yn ail ceir rhif sy'n dynodi'r ddinas, tref neu bentref, ac yn drydydd, ar ôl bwlch, ceir cyfuniad o rif(au) a llythrennau sy'n dynodi ardal drefol neu stryd a.y.y.b. SY23 3HH, er enghraifft, yw côd post Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gyda'r SY yn sefyll am Amwythig (*Shrewsbury*=SY) a 23 yn dynodi Aberystwyth.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr trefi post yng Nghymru
Mae **delafirdin** (DLV) (sydd â’r enw brand Rescriptor) yn atalydd transgriptas gwrthdro anniwcleosid (NNRTI) sy’n cael ei farchnata gan ViiV Healthcare. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₂H₂₈N₆O₃S. Mae delafirdin yn gynhwysyn actif yn RESCRIPTOR.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- syndrom diffyg imiwnolegol caffaeledig
 - feirws imiwnoddiffygiant dynol

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Delafirdin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- U-90152
 - Rescriptor
 - N-{2-[4-(3-isopropylamino-pyridin-2-yl)-piperazine-1-carbonyl]-1H-indol-5-yl}-methanesulfonamide
 - N-(2-(1-(3-(Isopropylamino)pyridin-2-yl)piperazine-4-carbonyl)-1H-indol-5-yl)methanesulfonamide
 - Delavirdinum
 - Delavirdine
 - Delavirdina
 - Delavirdin
 - 2-(4-(5-Methanesulfonamido-1H-indol-2-ylcarbonyl)-1-piperazinyl)-N-(1-methylethyl)-3-pyridinamine
 - 1-(3-((1-Methylethyl)amino)-2-pyridinyl)-4-((5-((methylsulfonyl)amino)-1H-indol-2-yl)carbonyl)piperazine

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Delafirdin". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Mae **Craig yr Allt** yn gopa mynydd a geir rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; cyfeiriad grid ST133850. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 119 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 273 metr (896 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cartŵn o rhywun mewn dyled.
Mae **dyled** yn cyfeirio at dâl sy'n ddyledus i berson neu gwmni arall, hy yr hyn y mae gan rywun hawl iddo naill ai'n gorfforol neu yn drosiadol.
Yn yr ystyr arferol o'r gair, ceir dau barti i'r ddyled: y person sy'n talu'r arian (y dyledwr) a'r person sy'n ei dderbyn (y benthyciwr). Yn yr ystyr drosiadol, mae dyled yn cyfeirio at rwymedigaeth moesol, sydd ddim yn seiliedig ar werth corfforol (e. e. dyled o ddiolchgarwch). Gellid gofyn er enghraifft i Dduw i "faddau ein dyledion".
Dyled oedd y ffordd cyntaf o fasnach (system ffeirio) a ddogfennwyd, gyda'r enghreifftiau hynaf yn bodoli ers 2,900 o flynyddoedd cyn dyfodiad arian. Heddiw, mae llawer o enghreifftiau o fenthycwyr o ddyled ariannol sy'n cynnwys banciau, cwmnïau cerdyn credyd, darparwyr benthyciad diwrnod cyflog, unigolion, ac ati. Mewn llawer o achosion, mae benthyg gan y benthyciwr yn amodol ar gytundebau sy'n dynodi'r swm a'r cyfnod y dylid ad-dalu'r ddyled; maent yn aml yn cynnwys taliadau o ran o'r swm gwreiddiol a fenthyciwyd a'r llog a godir arno.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **draenen fach**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **drain bach**; yr enw Saesneg yw *Little Thorn*, a'r enw gwyddonol yw *Cepphis advenaria*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r draenen fach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
*Mae **Glas Cymru** yn ailgyfeirio i'r dudalen hon.*
Cwmni nid-er-elw ydy **Dŵr Cymru** (Saesneg: *Welsh Water*), sy'n cyflenwi'r mwyafrif helaeth o ddŵr yfed a gwasanaethau dŵr gwastraff yng Nghymru, a hefyd i rannau o orllewin Lloegr. Mae'n cael ei reoleiddio dan Ddeddf Diwydiant Dŵr 1991 a addaswyd dan Ddeddf Dŵr 2014.

Hanes
-----

Sefydlwyd Dŵr Cymru yn 1989 ar ôl i'r gwasanaethau dŵr yng ngwledydd Prydain gael eu preifateiddio. Heddiw mae'n eiddo **Glas Cymru**, 'cwmni cyfyngedig trwy warant' dielw a sefydlwyd yn unswydd er mwyn prynu a rhedeg Dŵr Cymru. Dydy Glas Cymru ddim yn rhedeg unrhyw gwmni na menter arall.

Bu'r cwmni yn darged i brotestiadau yng Nghymru yn erbyn ei gynllun dadleuol i droi safle Brodordy Llan-faes ar Ynys Môn, lle claddwyd y Dywysoges Siwan yn 1237, yn waith carthffosiaeth. Gwrthododd Cadw gefnogi'r protestiadau a gweithredwyd y cynllun.

Ailenwyd y cwmni yn Hyder yn 1996 ar ôl iddo gymryd drosodd y cwmni trydan SWALEC (yn ne Cymru) a daeth yn gwmni dŵr a thrydan.

Fodd bynnag, in 1999/2000, oherwydd y dreth newydd ar elw cwmnïau iwtiliti ac adolygiad prisiau Ofwat yn 1999, aeth Hyder i drafferthion ariannol a arweiniodd iddo dorri i fyny ar ôl brwydr am ei feddiant. Prynodd Western Power Distribution gwmni Hyder ar y 15fed o Fedi 2000 er mwyn cael ei fusnes dosbarthu trydan, a gwerthwyd asedau eraill Hyder. Gwerthwyd Dŵr Cymru i Glas Cymru am £1, ond gyda £1.85 biliwn o ddyled Hyder hefyd.

Ardal
-----

Mae Dŵr Cymru yn cyflenwi dŵr i'r rhan fwyaf o Gymru ac eithrio ardal basn dŵr Afon Hafren yng ngogledd Powys, sy'n cael ei wasanaethu gan gwmni dŵr Hafren Dyfrdwy, un o isgwmniau Severn Trent. Dros Glawdd Offa mae Dŵr Cymru yn goruchwylio cyflenwi dŵr i rannau o Swydd Gaer ac ardal Cilgwri, a hefyd i rannau o Swydd Gaerloyw a Swydd Henffordd, yn enwedig Henffordd ei hun.

Gweler hefyd
------------

* Dŵr Dyffryn Dyfrdwy

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  Perthynas Glas Cymru a Dŵr Cymru Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Dŵr Cymru.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Dŵr Cymru Archifwyd 2013-04-02 yn y Peiriant Wayback.
Baner y Gwyddelod Unedig
Y Gwyddelod Unedig
Sefydlwyd **Cymdeithas y Gwyddelod Unedig** (Gwyddeleg: *Cumann na nÉireannach Aontaithe*, Saesneg: *The Society of United Irishmen*) yn Iwerddon yn y 18g fel cymdeithas Ryddfrydol i hyrwyddo diwygiad Seneddol, ond datblygodd i fod yn gymdeithas chwyldroadol weriniaethol. Yn 1798, y Gymdeithas a oedd tu cefn i ddechreuad Gwrthryfel Gwyddelig 1798, gyda'r bwriad o roi diwedd ar reolaeth Brydeinig dros Iwerddon a sefydlu gweriniaeth annibynnol.

Hanes
-----

Yn ystod y 1780au, roedd symudiad i ryddfreinio Catholigion, oedd yn cael eu gwahardd rhag pleidleisio, dan arweiniad Henry Grattan. Teimlai rhai fod pethau'n symud yn rhy ara. Yn 1791, cyhoeddodd Theobald Wolfe Tone lyfr *Argument on Behalf of the Catholics of Ireland*, gan ddadlau dros undod rhwng Protestaniaid a Chatholigion. O ganlyniad i hyn, ffurfiwyd Cymdeithas y Gwyddelod Unedig mewn cyfarfod yn ninas Belffast ar 14 Hydref 1791.

Hyd 1792, roedd y Gymdeithas yn cefnogi syniadau Grattan, sef y dylai unrhyw ddiwygiadau fod yn raddol, ond o hynny ymlaen daeth yn fwy radicalaidd. Tyfodd yn gyflyn, ac yn 1795 sefydlwyd yr Urdd Oren i geisio gwrthweithio ei dylanwad. Erbyn dechrau 1798, roedd gan y Gwyddelod Unedig 280,000 o aelodau.

Bwriad y Gymdeithas oedd dechrau gwrthryfel ar 23 Mai, ond cymerwyd yr Arglwydd Edward FitzGerald i'r ddalfa ar 18 Mai, a methodd y cynllun i gipio Dulyn o ganlyniad. Methodd y gwrthryfel, a daliwyd Tone a'i gondemnio i farwolaeth. Bu farw o'i anafiadau wedi iddo dorri ei wddf a chyllell.

Parhaodd y Gymdeithas fel mudiad tanddaearol am gyfnod, ond wedi methiant gwrthryfel Robert Emmet yn 1803 edwinodd yn gyflym.

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***y Gwyddelod Unedig***

* (Saesneg) "*Declaration of the United Irishmen*", y ddogfen wreiddol
* (Saesneg) *Declarations and Tests of United Irishmen* Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback. o'r gyfrol *Memoirs of William Sampson*, 1817
Mae **Craigypistyll** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 14.93 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd **Alfred Edwin Morris** (8 Mai 1894 – 19 Hydref 1971) yn Archesgob Cymru o 1957 hyd 1967.

Ganed ef yn Lye yng nghanolbarth Lloegr yn fab i Alfred Morris a Maria Lickert. Gadawodd yr ysgol yn ddeuddeg oed i fynd i weithio yng musnes genwaith ei dad. Pan benderfynodd yn ddiweddarach fod arno eisiau bod yn offeiriad, awgrymodd y ficer lleol, oedd yn Gymro, ei fod yn astudio yng Ngholeg Dewi Sant, Llanbedr.

Wedi graddio o Lanbedr bu'n astudio ymhellach yng Ngholeg Sant Ioan, Rhydychen. Dychwelodd i Lanbedr fel Athro Hebraeg a Diwinyddiaeth, ac yn 1942 bu'n faer y dref.

Yn 1945 etholwyd ef yn Esgob Mynwy, yna yn 1957 yn Archesgob Cymru. Yn ystod ei gyfnod fel Archesgob bu rhywfaint o ddadlau ynglŷn â'r iaith Gymraeg; ni ddysgodd Gymraeg ac roedd teimlad nad oedd ganddo lawer o gydymdeimlad a'r iaith. Ymddeolodd yn 1967, a bu farw yn Llanbedr yn 1971.

Llyfrau
-------

* *The Church in Wales and Nonconformity* (1949)
* *The Problem of Life and Death* (1950)
* *The Catholicity of the Book of Common Prayer* (1952)
* *The Christian Use of Alcoholic Beverages* (1961)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Rhagflaenydd :**John Morgan | **Archesgob CymruEdwin Morris** | **Olynydd :**William Glyn Hughes Simon |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 20484582
* LCCN: n92111493
* ISNI: 0000 0000 3053 8849
* GND: 119165139
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Crawley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Crawley yng Ngorllewin SussexEtholaeth Crawley yng Ngorllewin Sussex
* Gorllewin Sussex yn LloegrGorllewin Sussex yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Nicholas Soames (Ceidwadol)
* 1997–2010: Laura Moffatt (Llafur)
* 2010–presennol: Henry Smith (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Mae **Cerrig Gwaun-y-llan** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN865779. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 468 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 538 metr (1765 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"