recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Ogof Ddu** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1956 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 24.84 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Model benywaidd yn arddangos dillad
Mae **model** yn berson sy'n gosod ei hun neu'n arddangos ei hun er mwyn celf, ffasiwn neu hysbysebu a chynhyrchion eraill. Nid yw na oed na rhyw yn ffactor hollbwysig - gall model fod yn ddyn neu ddynes neu blentyn - ond ceir mwy o fodelau benywaidd ifanc.
Serch hynny, nid yw'r ffin bob amser yn gwbl glir o ran meysydd fel actio, dawnsio neu feimio. Yn gyffredinol, nid yw ymddangos mewn ffilm yn cael ei ystyried yn fodelu, waeth beth yw'r rôl ei hun. Fodd bynnag, disgwylir i fodelau arddangos emosiwn yn eu ffotograffau ac mae nifer o fodelu wedi disgrifio'u hunain fel actorion.
Ceir gwahanol fathau o fodelu gan gynnwys glamor, ffasiwn, bicini, celf-fanwl a modelau rhannau o'r corff. Mae rhai modelau yn modelu'n noeth, er mwyn celf neu adloniant.
Nid yw pob model yn brydferth: mae modelau cymeriad yn portreu pobl gyffredin neu ddoniol, ac fe'u gwelir gan amlaf mewn gwaith print ac mewn hysbysebion.

Rhai modelau o Gymru
--------------------

* Sian Adey-Jones
* Bronwen Astor
* Jess Davies
* Sian Davies
* Mandy Rice-Davies
* Sophie Dee
* Annabel Giles
* Meddy Ford
* Y Dywysoges Lilian, Duges Halland
* Rosemarie Frankland
* Seren Gibson
* Kate Lambert
* Y Dywysoges Lilian, Duges Halland
* Sara Manchipp
* Stella Maxwell
* Helen Morgan (model)
* Chloe-Beth Morgan
* Rachel Rice
* Mandy Rice-Davies
* Rachel Tate
* Imogen Thomas

Gweler hefyd
------------

Categori:Modelau Cymreig

Chwiliwch am ***model***  
yn Wiciadur.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyngoch porffor**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melyngochion porffor**; yr enw Saesneg yw *Pease Blossom*, a'r enw gwyddonol yw *Periphanes delphinii*. Fe'i ceir yn Affganistan, canol Asia ac Anatolia hyd at y Y Môr Canoldir a gogledd-orllewin Affrica. 

Darlun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology Volume 5*
Mae ei adenydd ar eu hwyaf yn 30–36 mm ac fe'i gwelr ar ei adain rhwng Mai a Gorffennaf.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Delphinium consolida* a *Aconitum napellus*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyngoch porffor yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Plât cofrestru cerbyd
Plât metel neu blastig sy'n cael ei osod ar gerbyd neu ôl-gerbyd er mwyn ei adnabod yn swyddogol yw **plât cofrestru cerbyd** neu **blât rhifau**. Mae plât gofrestru ar gyfer ceir, lorïau a beiciau modur yn ofynnol ym mhob gwlad. Amrywia'r gofynion ar gyfer cerbydau eraill, fel beiciau, cychod neu dractorau, o un awdurdodaeth i'r llall. Mae'r dynodwr cofrestru yn gyfuniad niwmerig neu alffaniwmerig sy'n unigryw i'r cerbyd ar gofrestr yr ardal neu'r wlad a gynrychiolir gan y corff sydd wedi'i ddarparu. Mewn rhai achosion, mae'r dynodydd yn unigryw i'r perchennog, yn 'rhif' o'i ddewis ei hun, yn hytrach na'r cerbyd.

Mae'n ofynnol yn y rhan fwyaf o awdurdodaethau bod y plât yn cael ei osod ar flaen a chefn y cerbyd, er mai un plât sydd ei angen (fel arfer ar y cefn) mewn rhai awdurdodaethau penodol neu ar gyfer mathau penodol o gerbyd, fel cychod modur. Mae cronfeydd data yn gallu defnyddio'r rhif cofrestru i adnabod gwybodaeth arall am y cerbyd, fel gwneuthurwr, model, lliw, blwyddyn gweithgynhyrchu, maint yr injan, math o danwydd, pellter ac enw a chyfeiriad y perchennog neu geidwad.

Mae platiau cofrestru cerbyd wedi bodol yng Nghymru, fel rhan o'r Deyrnas Gyfunol, ers 1904. Roedd Deddf Ceir 1903, a ddaeth i rym ar 1 Ionawr 1904, yn ei gwneud yn ofynnol i bob car gael ei ychwanegu i gofrestr cerbydau swyddogol, ac arddangos platiau rhifau.  Cyflwynwyd y Ddeddf fel bod cerbydau yn gallu cael eu olrhain yn rhwydd pe byddai damwain neu achos o dor-cyfraith. Mae'r drefn o fewn Gymru, Lloegr a'r Alban yn cael ei gweinyddu gan yr Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (DVLA).

Cyfeiriadau
-----------
*Mae'r ethygl hon yn ymwneud â'r Mur Mawr CfA2. Gweler hefyd Mur Mawr Sloan a'r dudalen gwahaniaethu Mur Mawr.*
**Y Mur Mawr**, y cyfeirir ato'n fwy penodol weithiau fel **Mur Mawr CfA2**, yw'r uwch-strwythr ail fwyaf yn y bydysawd y gwyddwn amdano. Edefyn galaethau o galaethau ydyw, tua 200 miliwn blwyddyn golau i ffwrdd ac sydd â hyd o dros 500 miliwn blwyddyn golau a lled o 300 miliwn blwyddyn golau, ac eto nid yw ei drwch ond 15 miliwn blwyddyn golau. Fe'i darganfuwyd yn 1989 gan Margaret Geller a John Huchra yn eu gwaith seiliedig ar ddadansoddi data o arolwg sifft coch gan y *CfA Redshift Survey*.

Ni ellir gwybod ar hyn o bryd i ba raddau mae'r Mur Mawr yn ymestyn ymhellach oherwydd plân Galaeth y Llwybr Llaethog y lleolir y Ddaear arni. Mae mater rhyngseryddol (nwy a llwch) sy'n perthyn i'r Llwybr Llaethog yn amharu ar arsyllu seryddwyr ac felly does dim modd gwybod ei faint terfynol.

Damcaniaethir fod strwythurau fel y Mur Mawr yn ffurfio ar hyd edafedd tebyg i we o fater tywyll ac yn eu dilyn. Damcaniaethir ymhellach fod y mater tywyll hwn yn penderfynu strwythr y bydysawd ar y raddfa fwyaf. Mae disgyrchiant mater tywyll yn atynu mater rheolaidd, a'r mater rheolaidd 'normal' hwn a welir gan seryddwyr yn ymffurfio fel muriau "tenau" syth yn glysterau Uwch-alaethol.

Does dim ond un strwythr yn y bydysawd sy'n fwy na'r Mur Mawr. Mur Mawr Sloan yw hwnnw, a ddarganfuwyd yn 2003 mewn data gan Arolwg Awyr Digidol Sloan; mae'n gorwedd tua biliwn o flynyddoedd golau (1 giga-flwyddyn golau) i ffwrdd, ac mae ganddo hyd o tua 1.4 giga-flwyddyn golau.

Gweler hefyd
------------

* Strwythur graddfa fawr y cosmos

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  M. J. Geller & J. P. Huchra, *Science* **246**, 897 (1989).
Roedd **Richard Pennant, Barwn 1af Penrhyn** (1737 - 21 Ionawr 1808) yn dirfeddiannwr, perchennog caethweision a'r gŵr cyntaf i ddatblygu diwydiant llechi Cymru ar raddfa fawr pan gychwynodd Chwarel y Penrhyn.

Bywgraffiad
-----------

Roedd y Pennantiaid o gyff Pennantiaid Bychtwn a Downing yn Sir Fflint. Bu Richard Pennant yn Aelod Seneddol dros Peterfield yn Lloegr o 1761 hyd 1767, yna'n un o Aelodau Seneddol Lerpwl 1767-1780, ac eto o 1784 hyd 1790, pan ildiodd ei sedd i Syr Banastre Tarleton, oedd fel Pennant yn bleidiol i gaethwasiaeth. Yn 1796 ceisiodd am sedd Sir Gaernarfon, ond curwyd ef gan Syr Robert Williams. Yn 1783 crewyd ef yn Farwn 1af Penrhyn yn Swydd Louth yn Iwerddon.

Roedd teulu Pennant yn berchen tiroedd helaeth yn Jamaica, ac yn 1765 priododd Ann Susannah Warburton, aeres teulu Warburton, oedd wedi etifeddu hanner stad y Penrhyn. Yn 1785 prynodd yr hanner arall o'r stad oddi wrth deulu Yonge. Datblygodd Chwarel y Penrhyn i fod y chwarel fwyaf yng Nghymru. Ef oedd y meistr tir cyntaf yng Nghymru i redeg y busnes llechi ei hun, yn hytrach na chymeryd rhent gan bartneriaethau o chwarelwyr. Yn 1798 agorodd Dramffordd Llandegai i gario llechi o’r chwarel i borthladd newydd Porth Penrhyn gerllaw Bangor. Yn 1801 agorodd reilffordd i gymeryd lle'r dramffordd, Rheilffordd Chwarel y Penrhyn, un o’r rheilffyrdd cynharaf.

Dilynwyd ef gan ei gefnder, George Hay Dawkins (1763-1840). Enwyd merch Dawkins, Juliana, a'i gŵr fel cyd-etifeddion yr ystad ar yr amod eu bod yn cymryd y cyfenw Pennant. Yn ddiweddarach daeth gŵr Juliana yn Farwn Penrhyn fel Edward Gordon Douglas-Pennant.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  *Y Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940* (Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1953).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 66035656
* LCCN: no92003523
* ISNI: 0000 0000 6404 4126
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyn mannog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melynion mannog**; yr enw Saesneg yw *Hieroglyphic Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Diphthera festiva*. Tiriogaeth: De America mor bell â Brasil, hefyd Gogledd America a'r Caribî.

Lindys
Mae lled yr adenydd ar eu heihaf yn 37–48 mm (1.5–1.9 in)
.

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau gwahanol o *Sterculiaceae*, *Fabaceae* a *Malvaceae*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyn mannog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  James C. Dunford and Kathryn A. Barbara (1 Ionawr 2008). "*Diphthera festiva*". University of Florida. Cyrchwyd 2009-03-05.
Cyfeiria'r gair **rhagfarn** at farnu rhywbeth cyn gwybod mwy amdano: gwneud penderfyniad cyn bod yn ymwybodol o'r ffeithiau am achos neu ddigwyddiad. Gwnaed defnydd helaeth o'r gair mewn ambell gyd-destun cyfyngedig, er enghraifft yn yr ymadrodd "rhagfarn hiliol". I ddechrau, mae hyn yn gyfeiriad at farnu person ar sail ei hil, crefydd, dosbarth ac yn y blaen, cyn derbyn gwybodaeth berthnasol am y testun sy'n cael ei farnu; fodd bynnag, daeth y term i olygu unrhyw agwedd elyniaethus tuag at pobl yn seiliedig ar eu hil neu hyd yn oed barnu rhywun heb eu hadnabod. O ganlyniad mae'r gair wedi cael ei ddehongli mor aml mewn ffyrdd eraill ar wahân i hil. Ystyr "rhagfarn" erbyn heddiw yw unrhyw agwedd afresymol sydd fel arfer yn gwrthod dylanwad rhesymol. Mae hil, rhyw, ethnigrwydd, rhywioldeb, oed a chrefydd i gyd wedi arwain at ymddygiad rhagfarnllyd yn y gorffennol.

Rhestr rhagfarnau
-----------------

* Rhagfarn anabledd
* Rhagfarn grefyddol
	+ Islamophobia
* Rhagfarn golwg
	+ Rhagfarn maint
	+ Rhagfarn taldra
* Hiliaeth
	+ Estrongasedd (senoffobia)
	+ Gwrth-Semitiaeth
* Oedraniaeth
* Rhywiaeth
* Ar sail rhywioldeb
	+ Heteronormadedd
	+ Heterorywiaeth
	+ Homoffobia
Allt Crug Garn

Allt Pencnwc

Allt Rhongyr

Blaenant y Gwyddyl

Broad Pool

Bryn Llanrhidian

Caeau Llety Cybi

Cae Bryntywarch

Cae Eglwys

Cae Lynden

Cae Pwll y Bo

Carmel, ger Llandeilo

Clogwyni Penderi

Clogwyn Overton a Chornel Roydon

Clogwyn Redley, Bae Caswell

Coed a Dôl Prior

Coed Berry

Coed Brynna a Chors Llanharan

Coed Cwm Ivy a Gwarchodfa Betty Church

Coed Drostre

Coed Dyrysiog

Coed Garnllwyd

Coed Gawdir

Coed Gelli-Hir, Comyn Fairwood

Coed Hambury

Coed Llandefaelog

Coed Llwyn Rhyddid

Coed Maidie B Goddard

Coed Peel, Ystum Llwynarth

Coedpenglanowen

Coed Simdde Lwyd

Coed Wern Du, Llanerch

Coedwig Plas Kilvrough a Bryn Redden

Coed y Bedw,Pentyrch

Coed y Bwl

Comyn Dowrog

Cors Goch, Llanllwch

Cors Lan

Cors Pum Heol

Cors Siaced Goch

Cors Killay

Cors Teifi

Y bwyty, Cors Teifi
Afon Teifi'n pasio gwarchodfa Cors Teifi
Craig Cilhendre

Craig y Rhywarch

Cwm Cletwr

Cwm Colhuw

Chwarel Bolgoed

Darren Fawr

Dôl Trewalkyn

Dolydd y Ficerdy

Dynefwr

Fforest Pengelli

Ffrwd Farm Mire

Gallt y Tlodion, Llanymddyfri

Glasbury Cutting

Gorllewin Williamston

Gwarchodfa Lucas

Llannerch Alder Carr

Llanglofan Fen

Llethr Sedger, Porth Eynon

Llyn Eiddwen

Llyn Fach, Heol Rhigos

Llyn Fanod

Llynnau Talley

Llyn Overton

Nant Melin

Pant Da

Parc Slip

Pen Cemaes

Penrhyn Larnog

Penrhyn Porth Eynon

Pen y Waun

Pwll Melin Uchaf, Penfro

Pwll Waun Cynon

Pwll-y-Wrach

Rhaeadr Melincwrt

Rhos Cefn Bryn, Llannon

Rhos Fullbrook

Rhos Glandenys

Rhos Glyn-yr-Helyg Gorsgoch

Rhos Pil-Bach a Pennar Fawr

Taf Fechan

Twll Deborah

Twll Hir Clogwyn Overton

Wern Plemys

Westfield Pill

Y Byddwn

Y Gweira

Ynys Aberteifi

Ynys Santes Marged

Ynys Sgogwm

Ynys Sgomer

Pâl ar Ynys Sgomer
Ystradfawr

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Ymddiriodolaeth Bywyd Gwyllt Gorllewin a De-orllewin Gymru
Dadl gyhoeddus yn Awstralia yw'r **rhyfeloedd hanes**, sy'n parhau hyd heddiw. Mae'r ddadl yn ymwneud â dadansoddiad hanes y wladychiad Ewropeaidd o Awstralia, a'i effaith ar yr Awstraliaid Brodorol ac Ynyswyr Culfor Torres.

Mae'r ddadl yn canolbwyntio ar a oedd hanes anheddiad Ewropeaidd o Awstralia ers 1788 yn:  

a) hynaws, gyda'r wlad yn cael ei aneddu yn heddychlon, gyda digwyddiadau penodedig o gamdriniaeth yr Awstraliaid Brodorol yn egwyriannau;  

b) wedi ei andwyo gan imperialaeth, ecsploetiaeth, camdriniaeth, y difeddianniaeth trefedigaethol, gwrthdaro treisgar a hil-laddiad diwylliannol, yn swyddogol ac yn answyddogol; neu  

c) rhywbeth rhwng y ddau dadansoddiad.

Mae'r rhyfeloedd hanes hefyd yn cyfeirio at themâu ehangach yn ymwneud â hunaniaeth cenedlaethol, a chwestiynau methodolegol ynglŷn â gwerth a dibynadwyaeth y cofnodion (cofnodion yr awdurdodau a'r anheddwyr) a thraddodiad llafar yr Awstraliaid Brodorol, ynghyd â rhagfarn ideolegol y rhai sy'n eu ddadadsoddi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Cannadine, David (28 Tachwedd 2005). The big debate Down Under. BBC. Adalwyd ar 14 Tachwedd 2012.
Manylun o beintiad olew Franz Roubaud *Gwarchae Sevastopol (1854–55)* (1904)
Ymladdwyd **Rhyfel y Crimea** o Hydref 1853 hyd at Chwefror 1856) rhwng Ymerodraeth Rwsia a chynghrair o wledydd gan gynnwys Ail Ymerodraeth Ffrainc, Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon, Ymerodraeth yr Otomaniaid a Brenhiniaeth Sardinia. Ymunodd Prydain a Ffrainc yn y rhyfel ar 27 Mawrth, 1854. Roedd Ymerodraeth Awstria yn niwtral, ond chwaraeodd ran blaenllaw a dylanwadol yn y rhyfel. Mae llyfrau hanes yn nodi mai'r gynghrair a "enillodd" y rhyfel.

Newidiwyd y rhan hon o Ewrop gan y rhyfel oherwydd symud pobloedd, sefydlu mudiadau cenedlaetholgar a thrwy greu ffiniau i wledydd megis Wcráin, Moldofa, Bwlgaria, Romania, Gwlad Groeg, Twrci, Aserbaijan, Armenia, Georgia, a mannau fel Penrhyn y Crimea a'r Cawcasws.

Gellir clolriannu Rhyfel Crimea mewn un gair: "methiant" - o ran meddygaeth, tachteg brwydro a'r niferoedd a laddwyd, ond i'r Gynghrair, llwyddiant oedd y cyfan - yn enwedig gan iddynt lwyddo i ddifetha bron y cyfan o lynges Rwsia a chynnal gwarchae forwrol yn y Môr Baltig. Mae rhai'n ei alw y rhyfel "modern" cyntaf oherwydd y defnydd o dechnoleg newydd ac effeithiol: y rheilffyrdd a'r teligraff. Serenodd Betsi Cadwaladr, Florence Nightingale a Mary Seacole, drwy dorri dir newydd yn eu gofal o gleifio. Am y tro cyntaf yn hanes rhyfeloedd, cofnodir llawer ohono mewn ffotograffau a chofnodion eraill.

Cymru a'r rhyfel
----------------

Cafwyd brwydrau mawr yn Alma (20 Hydref, 1854), Balaclava (25 Hydref ac Inkerman (5 Tachwedd) gyda'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig a'r Gatrawd Gymreig yn allweddol ynddynt.

Yng Nghymru enynnodd y rhyfel ddiddordeb mawr, a cynyddodd gwerthiant papurau newydd. Gwelwyd llawer o heddychwyr a chydwladolwyr fel Henry Richard yn gwrthwynebu'r rhyfel. Newidiwyd enw bwlch i'r gogledd o Flaenau Ffestiniog o 'Fwlch y Gerddinen' i 'Fwlch y Crimeia' i gofio'r rhyfel, ffordd a adeiladwyd yn y 1950au.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kinglake (1863:354)
2. ↑  Sweetman, John (2001). Crimean War, Essential Histories 2. Osprey. ISBN 1-84176-186-9.
3. ↑  Kozelsky, Mara (2012). "*The Crimean War, 1853–56*". *Kritika* **13** (4). .
4. ↑  Royle, Trevor (2000). Crimea: The Great Crimean War, 1854–1856. Palgrave Macmillan. ISBN 1-4039-6416-5.

Gweler hefyd
------------

* Betsi Cadwaladr
* Penrhyn y Crimea
* Wcráin
Y ddwy ochr yn Rhyfel y Peloponnesos. Coch:Athen a'i chyngheiriaid; Glas: Sparta a'i chyngheiriaid; Llwyd: Tiriogaethau Groegaidd eraill.
Ymladdwyd **Rhyfel y Peloponnesos** yng Ngwlad Groeg rhwng 431 CC a 404 CC, rhwng Athen a'i chyngheiriaid a Chynghrair y Peloponnesos dan arweiniad Sparta. Diweddodd y rhyfel gydag Athen yn ildio, ac yn colli ei hymerodraeth.

Yn gyffredinol, rhennir y rhyfel yn dair rhan gan haneswyr:

1. Rhyfel Archidamos, wedi ei enwi ar ôl y brenin a chadfridog Archidamos II o Sparta, o 431 CC hyd 421 CC.
2. Heddwch Nikias, o 421 CC hyd tua 413 CC.
3. Rhyfel Dekeleia-Ionia, o tua 413 CC hyd nes i Athen ildio yn 404 CC.

Cyn y rhyfel, Athen oedd y grym mwyaf yng Ngwlad Groeg; wedi'r rhyfel, cymerwyd ei lle gan Sparta am gyfnod, hyd nes iddi hithau gael ei gorchfygu gan Thebai ym Mrwydr Leuctra (371 CC). Fodd bynnag, roedd y colledion yn drwm ar y ddwy ochr, ac ystyrir fod y rhyfel wedi rhoi diwedd ar oes aur Groeg. Ceir hanes y rhyfel yn bennaf yng ngwaith yr hanesydd Thucydides.
Llenor, bardd a newyddiadurwr Cymraeg oedd **Richard Griffith** (26 Hydref 1861 – 25 Mai 1947), sy'n adnabyddus wrth ei enw barddol, **Carneddog**.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Carneddog yn 1861 yn ffermdy Y Carneddi, plwyf Nantmor, ger Beddgelert, Gwynedd. Bu'r ffermdy yn gartref i'w hynafiaid am genedlaethau a bu Carneddog yn byw yno ar hyd ei oes hyd 1945 pan symudodd ef a'i wraig i fyw yn nhŷ eu mab yn Hinckley, yn Swydd Gaerlŷr, Lloegr. Mae'r llun a dynodd y ffotograffydd Cymreig Geoff Charles o Garneddog a'i wraig ar riniog ei hen ffermdy yn ffarwelio ag Eryri yn cael ei ystyried gan lawer yn llun eiconig sy'n cynrychioli'r newid mawr a ddaeth i'r Gymru Gymraeg yn yr 20g. Bu farw Carneddog yn swbwrbia Hinckley ddwy flynedd ar ôl gadael Eryri.

Gwaith llenyddol
----------------

Ffermwr defaid oedd Carneddog o ran ei waith, ond cyfranodd nifer o erthyglau i gylchgronau a phapurau newydd Cymraeg yn cynnwys *Baner ac Amserau Cymru*, *Y Genedl Gymreig*, a'r *Herald Cymraeg*. Er na chafodd ond ychydig o addysg ffurfiol, roedd yn hyddysg yn hanes ei fro. Cyhoeddodd sawl llyfr Cymraeg, yn cynnwys cofiannau i Richard Owen (Glaslyn) a John Jones (Jac Glan-y-Gors). Roedd yn fardd yn ogystal.

LLyfryddiaeth ddethol
---------------------

### Llyfrau Carneddog

* *Gwreichion y Diwygiadau* (Llyfrau ab Owen, 1905)
* *Gwaith Glan y Gors* (golygydd Cyfres y Fil, 1905)
* *Blodau'r Gynghanedd*
* *Cerddi Eryri* (1927)
* *Ceinion y Cwm*

### Llyfrau amdano

* Bleddyn Owen Huws, *Hanes Cyhoeddi Cerddi Eryri (1927) Carneddog*
* Bleddyn Owen Huws (gol.), *Diflanedig Fyd - Gohebiaeth Carneddog a Gwallter Llyfni, 1926-1932*
* E. Namora Williams, *Carneddog a'i Deulu* (Gwasg Gee, 1985)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  *Y Bywgraffiadur Cymreig*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 21364284
* LCCN: n94016025

 |
Gweddillion sacs (uchod) ac atgynhyrchiad (isod)
Yn wreiddiol, roedd y **Sacsoniaid** yn bobl niferus a nerthol oedd yn byw yn yr ardaloedd sydd yn yr Almaen a'r Iseldiroedd heddiw. Roedd Ptolemi yn sôn amdanynt pan yn siarad am Jutland (rhan o Ddenmarc heddiw) a'r ardal sydd yn Schleswig-Holstein, y talaith mwyaf gogleddol yr Almaen heddiw. Mae'n ymddangos fod yr enw *Sacson* yn dod o'r sacs (Hen Sacsoneg *sahs*, Hen Saesneg *seax*), math o gleddyfan unfin yr oeddynt yn ei defnyddio.

Mamwledydd posibl y Sacsoniaid, yr Eingl a'r Jiwtiaid cyn iddynt ddod i Brydain

### Y Sacsoniaid ym Mhrydain

Aeth rhai Sacsoniaid ynghyd ag Angliaid (h.y. yr Eingl), Jiwtiaid a Ffrisiaid i Brydain yn ystod yr Oesodd Canol Cynnar. Roedd teyrnasoedd y Sacsoniaid yn ne-ddwyrain Lloegr, ac enw'r Sacsoniaid sydd wedi ei gadw hyd heddiw yn Essex, Sussex a Wessex (sef teyrnasoedd y Sacsoniaid Dwyreinol, y Sacsoniaid Deheuol a'r Sacsoniaid Gorllewinol). Yn ddiweddarach daeth y Sacsoniaid, yr Eingl ac eraill yn un genedl, a defnyddir yr enw 'Eingl-Sacsoniaid' amdanynt. Ymhen amser unwyd Lloegr yn un deyrnas. Daw'r enw Cymraeg *Sais* ~ *Saeson*, fel y gair am y Saeson yn yr ieithoedd Celtaidd eraill, o'r enw Lladin *Saxō* (un.) ~ *Saxones* (ll.) 'Sacson(iad)'. Mae eu henw amdanynt eu hunain, *English*, yn dod o'r enw 'Angliaid' (Eingl).

### Y Sacsoniaid yn yr Almaen

Ar y cyfandir yn ystod y 8g codwyd Dugiaeth y Sacsoni. Roedd y Sacsoniaid yn amharod i dderbyn Cristnogol am amser hir, ond gorfododd Siarlymaen (772-804) hwy i ddod yn Gristionogion ar ôl eu gorchfygu mewn rhyfel a lladd llawer ohonynt. Dinistriwyd Irminsul eu coeden sanctaidd.

O dan reolaeth y Carolingiaid roedd rhaid i'r Sacsoniaid talu teyrnged, fel y bobloedd Slafiaidd, megis yr Abodrites a'r Wendiaid. Beth bynnag, daeth Sacson i fod yn frenin hefyd (Harri yr Adarwr ym 919) ac yn ystod y 10g daeth Sacson yn ymerawdwr cyntaf yr Almaen (Otto I Fawr). Daeth ei rheolaeth i ben ym 1024 a rhanwyd y wlad ym 1180 pan oedd Harri y Llew, ei ŵyr, yn gwrthod dilyn yr ymerawdwr Ffredrig Barbarossa i frwydro yn yr Eidal.

Mae ardal o'r enw Sacsoni yn ne-ddwyrain yr Almaen. Cafodd yr ardal hon ei henw pan gipiodd yr ardalydd Meissen diriogaeth y Sacsoniaid ym 1423 a newidiodd ef enw y cyfan o'i diriogaethau o'r ‘Ardalyddiaeth Meissen’ (*Markgrafschaft Meißen*) i'r ‘Etholyddiaeth y Sacsoni’ (*Kurfürstentum Sachsen*) am fod y teitl *Etholydd Tywysogol y Sacsoniaid* yn swnio'n fwy nerthol na'i deitl gwreiddiol. Oherwydd hyn nid yw'r ‘Sacsoniaid’ modern, yn yr ysytyr o drigolion Sacsoni, yn cyfateb yn union i'r hen lwyth.

Heddiw, mae gan dair o daleithiau'r Almaen yr enw ‘Sacson’ yn rhan o'u henwau nhw: Sacsoni Isaf yn y gogledd-orllewin, Sachsen Anhalt yn y canolbarth a Sacsoni yn y de-ddwyrain.

Talaith Sacsoni Isaf yn yr Almaen gyfoes
Mae **salcitabin** (2′-3′-deudeocsicytidin, ddC), sydd hefyd yn cael ei alw’n deudeocsicytidin, yn atalydd transcriptas gwrthdro sy’n analog i niwcleosid sy’n cael ei werthu dan yr enw masnachol Hivid. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₉H₁₃N₃O₃.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- syndrom diffyg imiwnolegol caffaeledig
 - feirws imiwnoddiffygiant dynol

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Salcitabin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Ro-242027000/Ro-24-2027-000
 - Hivid®
 - dideoxycytidine (DDC)
 - Dideoxycytidine
 - DDCYD
 - 4-azanyl-1-[(2R,5S)-5-(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]pyrimidin-2-one
 - 4-amino-1-[(2R,5S)-5-methyloltetrahydrofuran-2-yl]pyrimidin-2-one
 - 4-amino-1-[(2R,5S)-5-(hydroxymethyl)tetrahydrofuran-2-yl]pyrimidin-2(1H)-one
 - 4-amino-1-[(2R,5S)-5-(hydroxymethyl)tetrahydrofuran-2-yl]pyrimidin-2-one
 - 4-amino-1-[(2R,5S)-5-(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]pyrimidin-2-one

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Salcitabin". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyn penfelyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melynion penfelyn**; yr enw Saesneg yw *Sallow*, a'r enw gwyddonol yw *Xanthia icteritia*. Fe'i canfyddir yn yr ardaloedd Paleoartig.

27–35 mm ydy lled ei adenydd areu heithaf ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Gorffennaf a Hydref.

Prif fwyd y lindys ydy helyg a phoplys.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r melyn penfelyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Kevin Dowling yw ***Mojave Moon*** a gyhoeddwyd yn 1996. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Leonard Glasser. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Angelina Jolie, Anne Archer, Michael Biehn, Alfred Molina, Danny Aiello a Jack Noseworthy. Mae'r ffilm *Mojave Moon* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Scream* sef ffilm arswyd gan Wes Craven. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
James Glennon oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1987 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Kevin Dowling nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Arpanet* |  |  | Saesneg | 2014-04-09 |
| *Extant* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg |  |
| *Last Rites* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1999-01-01 |
| Mojave Moon |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1996-01-01 |
| *Salang Pass* |  |  | Saesneg | 2015-02-25 |
| Silk Hope |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1999-01-01 |
| *That Was Then* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg |  |
| *The Fifth Stage* |  |  | Saesneg | 2009-11-30 |
| The Sum of Us |  | Awstralia | Saesneg | 1994-01-01 |
| *Winter's End* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2007-03-28 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Menter Iaith wedi'i lleoli yn Abertawe, sydd â'r nod o ehangu’r defnydd o’r iaith Gymraeg yn Ninas a Sir Abertawe yw **Menter Iaith Abertawe**. Yn 2013 roedd gan y fenter 7 o staff llawn amser ac 11 o staff rhan amser gyda'u swyddfa yn Nhŷ Tawe. Erbyn hyn, mae gan y fenter 4 aelod o staff llawn amser, sef y Pennaeth, Swyddog Datblygu, Swyddog Plant a Theuluoedd a Swyddog Datblygu Canolfan a Chymuned. Sefydlwyd Menter Iaith Abertawe yn 2001. Prif bwrpas **Menter Iaith Abertawe** yw i "hwyluso cyfleoedd i bobl Sir Abertawe fyw trwy gyfrwng y Gymraeg ac i fwynhau diwylliant Cymraeg yn eu bywydau bob dydd."

Gwneir hyn drwy'r amcanion canlynol:

1. Datblygu cyfleoedd i blant a phobl ifanc sir Abertawe i ddefnyddio'r Gymraeg.
2. Datblygu'r defnydd o'r Gymraeg ymhlith dysgwyr.
3. Bod y sectorau gwirfoddol, preifat a statudol yn Abertawe yn defnyddio’r Gymraeg.
4. Cynnig cyfleoedd i bobl sir Abertawe ddefnyddio'r iaith Gymraeg drwy godi ymwybyddiaeth a marchnata'r cyfleoedd hyn.

Cyfeiriadau
-----------

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol y fenter
Mae **Megan York** (ganwyd 16 Ebrill, 1987) yn chwaraewr rygbi'r undeb Cymreig sy'n chwarae yn safle'r prop dros Glwb Rygbi Ynysddu a thîm rygbi merched undeb cenedlaethol Cymru. Enillodd ei chap rhyngwladol cyntaf yn erbyn Yr Alban ym Mhencampwriaeth Chwe Gwlad y Merched 2012, gan sgorio ei chais cyntaf yn erbyn Lloegr yn 2013.

Cafodd York ei eni yng Nghasnewydd, Gwent ar 16 Ebrill 1987, mae ei phroffil swyddogol ar wefan Undeb Rygbi Cymru yn nodi ei bod yn 1.57 metr (5.2 troedfedd) o uchder, ac yn pwyso 76 cilogram (12.0 stôn).

Gyrfa
-----

Wedi chwarae'n dda i'w chlwb yn ystod tymor 2011-12, daeth hi i sylw'r detholwyr ar gyfer y tîm cenedlaethol a chafodd ei dewis ar gyfer Pencampwriaeth Chwe Gwlad y Merched 2012. Gwnaeth ei début trwy gael ei dwyn ymlaen fel eilydd yn y 67ain munud yn erbyn yr Alban; enillodd Cymru'r gêm 20-0. Yn nhwrnamaint 2012-13 sgoriodd ei chais cyntaf mewn gêm a gollwyd yn erbyn Lloegr.

Cafodd cais buddugol York yn erbyn Ffrainc ar y Gnoll ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad 2016 ei gymharu ag un a sgoriwyd gan Graham Price ar ei ymddangosiad rhyngwladol cyntaf yn erbyn Ffrainc ym 1975. Disgrifiodd Nick Webb ar Sports Wales BBC Cymru cais York fel un "gwych". Llwyddodd cais gan Yorke i roi buddugoliaeth i Gymru yn erbyn Ffrainc am ddim ond y bedwaredd tro yn hanes y twrnamaint gan gymhwyso Cymru ar gyfer Cwpan Byd y Merched yn 2017. Ar hyn o bryd mae hi'n chwarae i Glwb Rygbi Ynysddu a Dreigiau Casnewydd Gwent.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Megan York". Wales Rugby Union. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-06-10. Cyrchwyd 25 Mai 2016.
2. ↑  JUST WHO IS TOP OF THE PROPS... PRICEY OR MEGAN?-a0445226551[*dolen marw*] The Free Library. (2016). Adalwyd Mai 25, 2016
Megalith yn ne Sweden.
Dolmen o Monte Bubbonia (Sicily).[1]
Carreg fawr ydy **Megalith** a ddefnyddiwyd fel rhan o heneb, gyda'r gair "mega" yn dod o'r Groeg am "mawr" a "lithos" yn golygu "carreg". Gall fod ar ei ben ei hun neu'n rhan o strwythur neu glwstwr ehangach megis cylch cerrig.

Mae'r gair wedi'i ddefnyddio dros y blynyddoedd am unrhyw gasgliad o gerrig sydd wedi'u rhoi at ei gilydd i ffurfio adeilad neu strwythur ond yn Ewrop, mae fel arfer yn cael ei ddefnyddio am feini a godwyd yn Oes y Cerrig a'r Oes Efydd. Y mwyaf poblogaidd o'r math yma ar draws Ewrop ydy'r gromlech (Saesneg: *portal tomb* neu *dolmen*) sy'n cynnwys dair neu bedair carreg yn cynnal un garreg lletraws ac yn ffurfio un siambr. Cawsant eu codi rhwng 4000 a 3000 C.C. Enghraifft:

Yr ail fath ydy'r siambr gladdu (Saesneg: *passage graves*) sydd a llwybr o'r fynedfa hyd at y siambr. Mae Maes Howe yn enghraifft wych, neu Bryn Celli Ddu yn Ynys Môn. Y trydydd math a welir fwyaf drwu Ewrop ydy'r Siambr gladdu hir.

Gweler hefyd
------------

* Cromlech
* Maen hir
* Cylch cerrig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Salvatore Piccolo (2013), *Ancient Stones: the Prehistoric Dolmens in Sicily*, Thornham/Norfolk (UK), Brazen Head Publishing.

Nodiadau
--------
Mae'r **Mosg Hanbali** (a elwir hefyd yn **Fosg Hanabila** (Arabeg: المسجد الحنبلي‎) yn fosg mawr yng nghanol Nablus ym Mhalesteina, ychydig oddi ar Stryd Jama'a Kabir i'r de o Sgwâr y Merthyr ac i'r gorllewin o Fosg Mawr Nablus.

Hanes
-----

Sefydlwyd Mosg Hanbali gan deulu al-Hanbali o Nablus ar ddechrau'r 16g, rhwng 1526-27, a'i enwi ar eu hôl. Defnyddiwyd colfnau cerrig hynafol gyda phriflythrennau cerfiedig wrth adeiladu'r mosg, a oedd fwy na thebyg yn dyddio o'r cyfnod Bysantaidd neu'r Rhufeiniaid. Yn ôl traddodiad Mwslimaidd lleol, mae'r blwch pren a osodwyd o fewn y mosg yn cynnwys tri blewyn o wallt Muhammad, proffwyd Islam. Cludir y blwch yn flynyddol ar y 27fed diwrnod o Ramadan i addolwyr ei weld a cheisio bendithion ganddo.

Ailadeiladwyd meindwr Mosg Hanbali ym 1913. Yn y 1930au cynhaliodd imam y mosg, Sheikh Muhammad Radi al-Hanbali gysylltiadau ag arweinydd y gwrthryfelwyr Izz al-Din al-Qassam. Gweinyddir materion sy'n ymwnud a'r mosg gan deulu Hanbali hyd heddiw. Yn ystod rheolaeth Gwlad Iorddonen yn y Lan Orllewinol yn dilyn Rhyfel Arabiaid–Israeliaid 1948, roedd yn un o'r ychydig fosgiau a gynhaliodd ei *bwyllgor zakat* ei hun a fyddai'n rheoli casglu a dosbarthu *cronfeydd zakat* trwy'r gymuned leol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Iriving, 2004, p. 212.
2. ↑  Nofal, Aziza (29 June 2016). "Nablus' ancient mosques tell story of religions throughout history". *Al Monitor*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 August 2016. Cyrchwyd 14 August 2016.
3. ↑  Irving, 2004, p. 220.
4. ↑  Kedourie, p. 89.

Darllen pellach
---------------

* Irving, Sarah (2012). *Palestine*. Bradt Travel Guides. ISBN 1841623679.
* Kedourie, Elie (1982). *Zionism and Arabism in Palestine and Israel*. Psychology Press. ISBN 0714631698.
Mosg cynulleidfaol a *madrasa* a adeiladwyd ym 1455 yn Ninas Gaza, Palestina yw **Mosg Mahkamah** (a elwir hefyd yn **Fosg Birdibak** neu **Madrasa o Amir Bardabak**)**.** Gellir trawslythrenu'r enw Arabeg 'Mahkamah' **i** *Jāmi 'al-Mahkamah al-Birdibakiyyah* mewn orgraff Ladin.

Dinistriwyd y mosg yn llwyr gan fomiau byddin Israel yn ystod yr ymosodiad ar Gaza yn 2014. Roedd y mosg wedi'i leoli ar hyd Baghdad Street ger prif fynedfa orllewinol ardal Shuja'iyya yn Ninas Gaza.

Hanes
-----

Adeiladwyd y mosg ym 1455 ar orchmynion Sayf al-Din Birdibak al-Ashrafi, *dawadar* (neu gynrychiolydd) y swltan Mamluk Sayf al-Din Inal. Roedd Birdibak yn grefyddol iawn a chynullodd gynhadledd flynyddol i drafod Hadith (canllawiau ynglŷn â bywyd personol pob Mwslim) yr ysgolhaig Mwslimaidd o'r 9g Muhammad al-Bukhari. Cyrhaeddodd Sayf al-Din Birdibak al-Ashrafi swyddi uchel yn nhalaith Mamluk ac adeiladodd ddau 'fosg dydd Gwener' arall yn Damascus a Cairo. Yn wreiddiol roedd Mosg Mahkamah yn rhan o *madrasa* ("ysgol grefyddol"), ac addysg oedd prif swyddogaeth yr adeilad. Roedd gweddïau hefyd yn cael eu cynnal yn rheolaidd bob dydd Gwener.

Yn ystod rheolaeth yr Otomaniaid rhwng yr 16g a dechrau'r 20g, roedd yr ysgol yn gweithredu fel llys ar gyfer *qadis* y ddinas ("barnwyr"), a dyna pam ei henw arferol, Arabeg *al-Mahkamah* ("y Llys.") Yn niwedd y 19g daeth yr ysgolhaig Swistiraidd Max van Berchem o hyd i arysgrif Kufic wedi'i osod dros *mihrab* (neu "bulpud") y mosg a oedd yn perthyn i garreg fedd Muhammad ibn al-Abbas al-Hashimi, aelod o deulu Hashemite a fu farw yn Gaza ddiwedd y 9g. Ar ben mynedfa'r mosg mae'r arysgrif sylfaen sy'n coffau Birdibak am adeiladu'r mosg ac anrhydeddu Swltan Inal.

Yn ystod y cyfnod Mandad Prydeinig yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethodd fel ysgol grefyddol y bechgyn dan yr enw **Madrasa al-Shuja'iyya al-Amiriyya**. Chwalwyd y mosg yn llwyr gan lu awyr Israel yn Operation "Protective Edge".

Pensaernïaeth
-------------

Adeiladwyd y mosg yn null Burji Mamluk. Mae'n enghraifft unigryw o bensaernïaeth Mamluk, ar ôl cael ei dylanwadu'n fawr gan fosg-madrasas Ayyubid cynharach. Yn benodol, mae cilfachau ffasâd y gogledd yn debyg iawn i elfennau pensaernïol Ayyubidaidd yn yr Aifft a Syria. Mae'r *cyfadeilad yn* cynnwys sahn canolog ("cwrt") wedi'i leoli 1.2 metr yn is na lefel y stryd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Long-neglected Gaza heritage wilts in war". Ma'an News Agency. 2014-08-14. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-09-24. Cyrchwyd 2014-09-17.
2. 1 2  Sharon, 2009, p. 166
3. ↑  Sharon, 2009, p. 41
4. ↑  Sharon, 2009, p. 44
5. ↑  Sharon, 2009, p. 167
6. ↑  Shahin, 2005, p. 437.
7. ↑  Sadeq, 2007, p. 208.

Darllen pellach
---------------

* Sadeq, Mu'en (2007). *Gaza: Crossroads of Civilization: Archaeological and Historical Background*. **1**. Chaman Edition. ISBN 978-2970043553.
* Sharon, Moshe (2009). *Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae, G*. **4**. BRILL. ISBN 978-90-04-17085-8.
* Shahin, Mariam (2005). *Palestine: A Guide*. Interlink Books. ISBN 1-56656-557-X.

Dolenni allanol
---------------

* Proffil MWNF o Fosg al-Mahkamah. Lluniau o arysgrif minaret, mihrab ac sylfaen y mosg.
**Umm al-Nasr Mosg** (Arabeg: مسجد أم النصر‎; cyfː "Mam Buddugoliaethau") neu weithiau **Fosg Beit Hanoun** yw'r mosg hynaf yn ninas Beit Hanoun yn Llain Gaza, Palestina. Mae wedi'i leoli yng nghanol y ddinas.

Hanes
-----

Adeiladwyd Mosg Umm al-Nasr yn 1239 gan yr Ayyubidiaid i goffáu eu milwyr a fu farw mewn brwydr ar safle'r mosg yn erbyn y Croesgadwyr Ewropeaidd. Yr Ayyubids oedd yn fuddugol, a bathwyd yr enw *Umm al-Nasr* ("Mam Buddugoliaethau") i gofio'r frwydr. Mae'r arysgrif ar y wal uwchben mynedfa'r mosg yn priodoli'r gwaith adeiladu i swltan al-Adil II, o genedl yr Ayyubid 

Nid oedd y frwydr sy'n cael ei choffáu yn un fawr, ond yn hanes y Croesgadau diweddarach roedd yn arwyddocaol iawn. Mae'r hanesydd Eifftaidd al-Maqrizi yn sôn bod y frwydr wedi digwydd ar 13 Tachwedd 1239 ac wedi gorffen gyda buddugoliaeth o’r Aifft (Ayyubid). Caiff hyn ei gadarnhau yn adroddiadau'r Croesgadwyr a honiad al-Maqrizi fod y Ffrancwr Harri Iarll y Bar, ynghyd â 1,000 o’i ddynion wedi’u lladd yn yr frwydr, a bod 600 wedi’u cymryd yn garcharorion, a bod y mwyafrif ohonynt wedi’u lladd gan eu caethyddion ar y ffordd i’r Aifft.

### Byddin Israel yn chwalu'r mosg yn 2006

Ar 3 Tachwedd 2006 cafwyd brwydr arall, y tro hwn, rhwng byddin Israel a Phalesteiniaid o fewn y mosg. Dinistriwyd y mosg yn llwyr gan daflegrau Israel, a'r unig strwythur heb ei gyffwrdd oedd y portico deheuol, sef cromen bas yng nghanol y mosg. Saethodd milwyr Israel bron i 40 o ferched Palesteinaidd a oedd yn gorymdeithio i amddiffyn y mosg a lladdwyd dwy. Condemniwyd gweithredoedd Israel gan y Cenhedloedd Unedig.

Pensaernïaeth
-------------

Roedd y mosg gwreiddiol yn cynnwys un ystafell fawr, gyda chromen syml, wedi'i hadeiladu o gerrig crai, wedi treulio. Nid oes unrhyw beth ar ôl o'r mosg gwreiddiol ar wahân i'r portico deheuol gyda'i do - sy'n cynnwys claddgelloedd a chromen fas yn y canol. Mae'r neuadd weddi yn gorffen gydag ystafell i'r dwyrain gyda tho cromen wedi'i chynnal ar drionglau sfferig. Mae'r plât sylfaen wedi'i arysgrifio mewn sgript nasyki Ayyubid.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Beit Hanoun - Gaza Archifwyd 2013-10-05 yn y Peiriant Wayback. *This Week in Palestine*.
2. ↑  Filfil, Rania.The Other Face of Gaza: The Gaza Continuum Archifwyd 2009-02-07 yn y Peiriant Wayback. *This Week in Palestine*.
3. ↑  Sharon, 1999, p. 101
4. ↑  Sharon, 1999, pp. 102 -103
5. ↑  Myre, Greg. Israel Kills 2 Women During Mosque Siege *New York Times*. 2006-11-03.
6. ↑  UNRWA strongly condemns Israeli military operations in Beit Hanoun Archifwyd 2007-09-23 yn y Peiriant Wayback. United Nations. 2006-11-08.
7. 1 2  Sharon, 1999, p. 98

Darllen pellach
---------------

* Sharon, M. (1999). *Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae,*. II, B-C. BRILL. ISBN 9004110836.
Mae **Mosg Sayed al-Hashim** (Arabeg: مسجد السيد هاشم *Masjid as-Sayed Hāshim*; Twrceg: *Seyyid Haşim Camii*) yn un o'r mosgiau mwyaf a hynaf yn Ninas Gaza, Palesteina, sydd wedi'i leoli yn Chwarter ad-Darrāj yn rhan ogleddol yr Hen Ddinas, i ffwrdd o Stryd al-Wehda, tua un cilomedr i ffwrdd o Fosg Al-Omari. Mae beddrod Hashim ibn Abd al-Manaf, hen dad-cu Muhammad a fu farw yn Gaza yn ystod mordaith fasnachu, wedi'i leoli o dan gromen y mosg yn ôl traddodiad Mwslimaidd.

Ystyrir Mosg Hashem Sayyid yn un o'r mosgiau hynaf yn Gaza, a'r mwyaf cain o'i holl adeiladau.

Hanes
-----

A llun o ongl arall o gromenni mosg Sayed Hashem
Sonir yng Ngwyddoniadur Palesteina ei bod yn debygol mai’r Mamluks oedd y cyntaf i’w sefydlu.

Mae mosg a hostel wedi eu lleoli ar y safle presennol ers o leiaf y 12g. Roedd gan y mosg madrasa (ysgol) ac roedd yn ganolfan ar gyfer dysgu crefyddol yn y 19g a rhannau o'r 20g. Enwyd y mosg ar ôl Hashim. Mynychwyd Mosg Sayed al-Hashim trwy ymweld â masnachwyr o'r Aifft, Arabia a Moroco.

Adeiladwyd y mosg presennol ym 1850, ar orchmynion y swltan Otomanaidd, Abdul Majid. Cymerwyd rhai o’r deunyddiau hŷn a ddefnyddiwyd wrth adeiladu’r mosg o’r mosgiau ac adeiladau eraill a ddinistriwyd gan filwyr Napoleon Bonaparte. Ailadeiladwyd y minaret Otomanaidd gwreiddiol ym 1903 ac adeiladwyd eiliau'r gogledd a'r gorllewin hefyd yn ystod yr un cyfnod. Mae mawsolewm Hashim yng nghornel ogledd-orllewinol y mosg.

Dolenni
-------

* erthygl yn nodi'r Mosg

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Mosque of Sayyed Hashim - Gaza". *thisweekinpalestine.com*. October 2006. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 9 December 2013 – drwy An excerpt from *Palestine: A Guide*, Interlink Publishers, 2005.CS1 maint: unfit url (link)
Llenor yn yr iaith Wrdw oedd **Mir Amman** (fl. ail hanner y 18g a dechrau'r 19g), a aned yn Delhi, India.

O Delhi i Calcutta
------------------

Ychydig sy'n hysbys amdano. Cafodd ei eni yn Delhi i deulu o swyddogion teuluol pur bwysig yn y llys Mughal, rywbryd rhwng canol y 18g a thua 1770-1780.

Am resymau economaidd bu rhaid iddo adael Delhi tua diwedd y 18g a chafodd waith fel *munshi* (math o glerc) yn Ngholeg Fort William, Calcutta, oedd yn cael ei redeg gan Cwmni Prydeinig Dwyrain India.

Yn ystod ei dymor yn y coleg hwnnw ysgrifennod Mir Amman drosiad Wrdw o'r llyfr Perseg *Qissa-e-Chahār Darvesh* (tua'r 14g) a llyfr *etiquette* Husain Wāiz Kāshifī, *Akhalāq-e-Muhsinī* a gyhoeddwyd yn ddiweddarach dan y teitl *Ganj-e-Khoobī* (Trysordy Rhinwedd). Yr ieithydd John Gilchrist a anogodd Mir Amman i sgwennu yn Wrdw.

*Hanes y Pedwar Derfish*
------------------------

Ei brif waith yw'r cyfieithiad gwreiddiol o'r *Qissa-e-Chahār Darvesh*, dan yr enw *Bāgh-o-Bahār*, a orffenodd yn 1803. Ei ystyr llythrennol yw "Hanes y Pedwar Derfish". Er ei fod yn gyfieithiad, torrodd y gyfrol dir newydd yn hanes yr iaith Wrdw ifanc; cyn hynny dim ond ar gyfer barddoniaeth y defnyddiwyd Wrdw, gan fod yr iaith Berseg yn cael ei hystyried yn fwy addas ac urddasol at y dasg o sgwennu rhyddiaith. Math o batois oedd y newydd-ddyfodiad Wrdw o'i chymharu â'r Berseg glasurol ym marn llawer. Cyfieithiad Amman oedd yr ail i gael ei wneud yn Wrdw, ond ni chafodd y cyntaf fawr o dderbyniad am fod ei iaith yn annaturiol ac anystwyth; ysrifenodd Amman ar y llaw arall mewn Wrwd llafar ond urddasol.

Mae Hanes y Pedwar Derfish yn gampwaith bach a anghofiwyd am hir. O ran ei stwythr mae'n debyg iawn i'r Nosweithiau Arabaidd sydd mor adnabyddus yn y Gorllewin, ond yn byrrach o lawer. Mae'n defnyddio framwaith o bump prif stori gyda sawl is-stori ynghlwm wrthyn' nhw. Ceir ynddo ddigon o "sbeis" dwyreiniol - carwriaethau, arwriaeth, antur, merched hardd a'r goruwchnaturiol - wrth i'r pedwar prif gymeriad adrodd eu helyntion. Tri thywysog a mab marsiandiwr cyfoethog ydyn' nhw, ill pedwar wedi troi cefn ar y byd am eu bod wedi'u siomi mewn cariad. Er mwyn diddanwch ac er mwyn dangos maint eu dioddefiant maen' nhw'n adrodd straeon am bobl llai ffodus byth a gyfarfuant ar eu teithiau. Daw nifer o'r straeon o fewn straeon hyn o fyd llên gwerin ac yn ogystal maen' nhw'n llawn o frasluniau ffres a chofiadwy o'r ffordd o fyw yn y gymdeithas draddodiadol yn India yng nghyfnod plentyndod Mir Amman.

Llyfryddiaeth
-------------

Yr unig gyfieithiad o Hanes y Pedwar Derfish yw:

* Mohammed Zakir (gol.), *Mir Amman: A Tale of Four Dervishes* (Penguin India, Delhi Newydd, 1994). ISBN 0140245731

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 27483765
* LCCN: n88148467
* ISNI: 0000 0000 8106 8066
* GND: 103617833
* SUDOC: 128796170
* BNF: cb10195175k (data)

 |
Mae ***Mickey Mouse*** yn gymeriad animeiddiedig a grëwyd gan Walt Disney a Ub Iwerks ym 1928. Mae'n llygoden anthropomorffig sydd wedi'i nodweddu fel optimist anturus, mawr o galon gydag elfennau o gymeriad direidus. Amcanir ei fod yn 2 '3 "(69 centimedr) o daldra ac yn pwyso 23 pwys (10 cilogram), mae Mickey yn hawdd ei adnabod trwy ei glustiau crwn, trowsus byr coch, llais falsetto, menig gwyn ac esgidiau melyn mawr.

Hanes
-----

Crëwyd Mickey I gymryd lle *Oswald, y gwningen lwcus*, seren gynharach a grëwyd gan Walt Disney a Ub Iwerks ar gyfer cwmni Charles Mintz, Universal Studios. Ar ôl cael llwyddiant mawr gyda ffilmiau byr Oswald, gofynnodd Disney am gyllideb uwch ar gyfer cynhyrchu cartwnau pellach. Gan ei fod yn berchen ar y cymeriad yn gyfreithiol, gwrthododd Mintz gais Disney. Daeth Disney a'i berthynas â Universal I ben yn fuan wedyn a sefydlodd ei gwni ei hun Walt Disney Productions. O'r pwynt hwnnw ymlaen, gwnaeth Disney yn siŵr ei fod yn berchen ar yr holl hawliau i'r cymeriadau a gynhyrchwyd gan ei gwmni. Heb yr hawl i gynhyrchu rhagor o ffilmiau am Oswald, bu'n rhaid creu cymeriadau newydd ar gyfer creu ffilmiau animeiddiedig i'w gwmni newydd.

Cartŵn cyntaf Mickey Mouse oedd *Plane Crazy* (1928) ond ni fu'r ffilm yn llwyddiant a methodd cael hyd i gwmni i'w dosbarthu i'r sinemâu. Tebyg bu ffawd ei ail ffilm *The Gallopin' Gaucho* (1928). Roedd y ddwy ffilm gyntaf yn rhai mud. Yn dilyn eu methiant penderfynodd Disney i roi cais ar ffilm llais am drydydd ymddangosiad Mickey. Cafodd y drydedd ffilm, *Steamboat Willie*, croeso gwresog gan feirniaid a'r cyhoedd wedi ei ddarllediad cyntaf pan gafodd ei ddangos am y tro cyntaf yn Efrog Newydd ar 18 Tachwedd, 1928.

Wedi llwyddiant Steamboat Willie dringodd Mickey Mouse yn gyflym i binacl diwylliant Americanaidd, gan ddod y cymeriad cartŵn mwyaf poblogaidd ac adnabyddus yn y byd i gyd ac yn ddylanwad mawr ar ffilmiau cartŵn olynol. Mae wedi ymddangos mewn dros 130 o ffilmiau ac mae wedi derbyn un ar ddeg Gwobr yr Academi. Ym 1978, daeth Mickey y cymeriad ffuglen gyntaf i gael seren ar y *Walk of Fame* yn Hollywood.

Am 90 mlynedd, mae Mickey wedi bod yn gonglfaen ymerodraeth Disney. Roedd ei lwyddiant yn paratoi'r ffordd ar gyfer datblygiadau niferus ym maes celf animeiddio, a'r diwydiant adloniant yn ei gyfanrwydd.

Heddiw, Mickey, o bell ffordd, yw cymeriad mwyaf enwog cwmni Walt Disney ac yn gwasanaethu fel masgot y cwmni. Mae ei silwét 3 gylch yn cael ei ddefnyddio gan y rhan fwyaf o is-gwmnïau Disney, ac eithrio'r rhai nad ydynt yn cario label 'Disney' neu 'Walt Disney'.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  .
2. ↑  Wikia - Mickey mouse adalwyd 26 Medi 2018
3. ↑  Disney Resorts - Oswald the Lucky Rabbit Is on His Way to Disney California Adventure Park adalwyd 26 Medi 2018
4. ↑  Happy Birthday, Mickey Mouse! Fun facts about everyone's favorite mouse adalwyd 26 Medi 2018
5. ↑  Minnie Mouse receives star on Hollywood Walk of Fame adalwyd 26 Medi 2018
Herwr Albanaidd oedd ***Robert Roy MacGregor***, (bedyddiwyd 7 Mawrth 1671 – 28 Rhagfyr 1734). Adnabyddid ef fel rheol fel **Rob Roy** yn Saesneg a **Raibeart Ruadh** (Roger Goch) mewn Gaeleg.

Ganed ef yn Glengyle, ger Loch Katrine. Priododd Mary Helen MacGregor o Comar, a chwsant bedwar mab, James (a adnabyddid fel Mor, "Mawr"), Ranald, Coll a Robert (a adnabyddid fel Robin Oig, "Robin Ieuanc").

Roedd yn gefnogwr cryf i blaid y Jacobitiaid, ac ymladdodd dan John Graham, Feicownt 1af Dundee dros y Stiwartiaid. Clwyfwyd ef yn ddifrifol ym mrwydr Gen Sheil yn 1719. Yn ddiweddarch, daeth yn ffermwr gwartheg sylweddol, ond wedi iddo fenthyca swm mawr o arian i gynyddu ei ddiadell, collodd yr arian a llawer o'i wartheg pan ffôdd y gwr oedd wedi ei yrru i brynu'r gwartheg â'r arian. Oherwydd hyn, cyhoeddwyd ef yn herwr, a llosgwyd ei dŷ yn Inversnaid. Cipiodd ei brif ddyledwr, James Graham, Dug 1af Montrose, ei diroedd, a bu ymladd rhwng Rob a'r Dug hyd 1722, pan fu raid i Rob ildio. Carcharwyd ef am gyfnod, ond cafodd bardwn yn 1727.

Ysgrifennodd Daniel Defoe lyfr o'r enw *Highland Rogue* amdano yn 1722, a daeth yn enwog pan ysgrifennodd Syr Walter Scott ei nofel *Rob Roy* yn 1817. Ymddangosodd ffilm *Rob Roy* yn 1995.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Robert Roy MacGregor***


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 18027695
* LCCN: n50045065
* ISNI: 0000 0000 2056 7830
* GND: 119260506
* SUDOC: 152204512
* BNF: cb15505523z (data)
* NLA: 66902316
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |