recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paramaeth** (hefyd **Permaddiwylliant**) yw system o egwyddorion dylunio amaethyddol a chymdeithasol sy’n canolbwyntio ar efelychu’r patrymau a'r nodweddion a welir mewn ecosystemau naturiol neu eu defnyddio’n uniongyrchol. 
Mae iddo sawl cangen sy’n cynnwys, ond nid yn gyfyngedig i ddylunio ecolegol, peirianneg ecolegol, dylunio amgylcheddol, adeiladu a rheoli adnoddau dŵr integredig sy'n datblygu pensaernïaeth gynaliadwy, cynefin atgynhyrchiol a hunan-gynhaliaol a systemau amaethyddol wedi'u modelu ar ecosystemau naturiol.[1]

Dywedodd Bill Mollison, a fathodd y term (gweler isod): "Mae paramaeth yn athroniaeth ble gweithir gyda natur, yn hytrach nag yn ei erbyn; un o arsylwi hirfaith a meddylgar yn hytrach na llafur hirfaith a difeddwl, ac o edrych ar holl swyddogaethau planhigion ac anifeiliaid yn hytrach na thrin unrhyw faes fel un system cynnyrch. "

### Tarddiad yr enw

Bathwyd y term Saesneg permaculture (fel dull systematig) gan yr Awstraliaid David Holmgren, a oedd yn fyfyriwr graddedig ar y pryd, a’i athro, Bill Mollison, yn 1978. Yn wreiddiol roedd y gair permaculture yn cyfeirio "permanent agriculture" (amaethyddiaeth parhaol), ond cafodd ei ehangu i sefyll hefyd am "permanent culture", "diwylliant parhaol", fel y deëllid bod agweddau cymdeithasol yn rhan annatod o system wirioneddol gynaliadwy fel a ysbrydolwyd gan athroniaeth ffermio naturiol Masanobu Fukuoka.

Daeth ‘paramaethu’ yn rhan o’r iaith Gymraeg yn 2012, ar ôl trafodaeth helaeth yn yr Eisteddfod Genedlaethol.[2] Dywedodd Delyth Prys, Prif Olygydd y Ganolfan Safoni Termau ym Mhrifysgol Bangor: ‘Mae 'paramaeth' yn derm da gan ei fod yn adlewyrchu'r cysyniad o parhaol + amaethu, a gellir defnyddio 'amaethu parhaol' (berfenw) neu 'amaeth parhaol' (enw gwrywaidd er bod rhai yn dadlau mai benywaid yw 'amaeth') hefyd mewn cywair anffurfiol lle nad oes angen term technegol cryno.’

Cyn hynny, defnyddiwyd ‘permadiwylliant’ gan rai, gan ddilyn cyngor Bwrdd yr Iaith, ond nid opera a cherddoriaeth yw’r ‘culture’ sydd dan sylw yma.

Ychwanegodd Delyth: ‘Byddwn i hefyd yn creu 'paramaethu' fel berfenw i gyd-fynd gyda'r enw 'paramaeth'. Mae'n well gan y Gymraeg ddefnyddio berfenw yn lle mae'r Saesneg yn tueddu i ddefnyddio enw, felly gall y berfenw 'paramaethu' fod yn ddefnyddiol i chi.’ Erbyn hyn, mae ‘paramaethu’ hefyd yn y Termiadur.[3]

Enghreifftiau o Paramaeth
-------------------------

Ceir enghreifftiau nodiadol o bermamaeth neu paramaeth. Un o'r rhai enwocaf yw ail-ffrwythlonni llwyfandir marianpridd Huangtu yn Tsieina a gofnodwyd gan y gwneithurwr ffilmiau ecolegol, John D. Liu. Ymhlith un o'r lladmeryddion enwocaf yn y maes mae'r Astraliad, Geoff Lawton a'i waith yn Awstralia ac yn Wadi Rum yng Ngwlad Iorddonen.

Mae gwaith Neal Spackman a'i waith gyda Prosiect Al Baydha hefyd yn enghraifft bwysig a chyfredol o egwyddorion paramaeth ar waith.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mars, Ross (2005). *The Basics of Permaculture Design*. Chelsea Green. t. 1. ISBN 978-1-85623-023-0.
2. ↑  Genedigaeth term newydd Y Gymdeithas Paramaethu yng Nghymru 14 Awst 2014
3. ↑  .
Llun o'r ddrama gan Honoré Daumer
Drama Ffrangeg gan Molière yw ***Y Claf Diglefyd*** (Teitl Ffrangeg: ***Le Malade Imaginaire***; yn fras, "Y gŵr sy'n dychmygu ei fod yn glaf"). Y ddrama yma oedd drama olaf Molière; fei'i perfformiwyd gyntaf yn gynnar yn 1673, a chymerwyd yr awdur yn wael yn ystod y pedwerydd perfformiad, ar 17 Chwefror 1673. Bu farw yn fuan wedyn.

Arwr y ddrama yw Argan, cybydd sy'n dychmygu ei fod yn wael. Mae ei feddygon yn manteisio ar hyn i gael arian ganddo. Dymuniad Argan yw i'w ferch, Angelique, briodi meddyg, er mwyn iddo gael triniaeth am ddim, ond mae hi eisoes mewn cariad a Cleante.

Mae brawd Argan, Beralde, a morwyn Argan, Toinette, yn perswadio Argan i gymeryd arno ei fod wedi marw, er mwyn dareganfod pwy sy'n ei garu mewn gwirionedd. Mae Argan yn darganfod mai dim ond ar ôl ei arian y mae ei ail wraig, tra mae Angelique yn ei garu er ei fwyn ei hun. Y canlyniad yw fod Argan yn cytuno i Angelique briodi ei dewis ei hun.

Cyfieithiad
-----------

Cyfieithiwyd y ddrama gan Bruce Griffiths dan y teitl *Y Claf Diglefyd* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1972). Llwyfanwyd y fersiwn Gymraeg hon gan Gwmni Drama Theatr Fach Llangefni yn 1969. Mae'r gyfrol yn cynnwys rhagymadrodd a nodiadau helaeth. Mae'r llyfr allan o brint ers blynyddoedd, ond cewch lwytho i lawr copi yn rhad ac am ddim o'r ddolen ganlynol ar wefan Gwasg Prifysgol Cymru:

* *Y Claf Diglefyd* Archifwyd 2006-09-25 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* GND: 4099318-8
* BNF: cb12292825p (data)

 |
Cynllun 1835 o'r "mul troellog" gan Richard Roberts (1789–1864), dyfeisydd systemau otomatig a masgynhyrchu yng ngwledydd Prydain.
Portread Robert Owen gan John Cranch, 1845
Cyfnod o newid mewn cymdeithas a datblygiad diwydiant a ddechreuodd yn y ddeunawfed ganrif oedd **y Chwyldro Diwydiannol**. Dyfeisiwyd y peiriant stêm gan James Watt ac adeiladu ffatrïoedd. Roedd eisiau tanwydd (glo) i weithio'r peiriannau ac yr oedd llawer o adnoddau megis haearn yn cael eu defnyddio i gynhyrchu llawer o nwyddau.

Ymhlith achosion y Chwyldro Diwydiannol oedd y boblogaeth yn symud i'r trefi o'r wlad oherwydd tlodi yn yr ail ganrif ar bymtheg, cynnydd yn y boblogaeth a rhyfeloedd y 18g: Y Rhyfel Saith Mlynedd (1756 - 1763), Rhyfel Annibyniaeth America (1775 - 1783) a Rhyfeloedd Napoleon (1803 - 1815) yn dilyn y Chwyldro Ffrengig (1793 - 1802).

Dechreuodd y Chwyldro Diwydiannol yn Lloegr, ond ymledodd i wledydd eraill Ewrop ac i'r Unol Daleithiau yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Sbardynodd dyfais y 'Rocket' gan George Stephenson a lledaeniad rhwydwaith rheilfyrdd yn ogystal a'r ddyfais stêmar gan Robert Fulton newid cymdeithasol a masnachol yn y byd. O ganlyniad i'r Chwyldro Diwydiannol, cododd poblogaeth Cymru a Lloegr o 8.8 miliwn ym 1801 i 29.9 miliwn ym 1881.

Y Chwyldro Diwydiannol yng Nghymru
----------------------------------

 *Prif erthygl: Y Chwyldro Diwydiannol yng Nghymru*
Golygfa diwydiannol yn Nant y Glo tua 1830
Roedd Cymru yn dal i fod yn wlad wledig ym hanner gyntaf y 18g, a hi oedd yr ail wlad lle bu'r Chwyldro Diwydiannol, gan ddilyn Lloegr. Erbyn y 19g roedd diwydiant y gogledd a'r de yn datblygu, gyda diwydiannau megis haearn, crochenwaith, plwm, glo a llechi. Ar yr un pryd, roedd technoleg amaethyddiaeth yn datblygu. Fodd bynnag, daeth De Cymru yn ganolfan diwydiannol pennaf y wlad yn ystod hanner cyntaf y 19g gyda'r diwydiannau dur, glo a copr.

Er mwyn trosglwyddo'r holl nwyddau cafodd ffyrdd reilffyrdd, porthladdoedd a chamlesi eu hadeiladu ledled Cymru.

Roedd Henry Hussey Vivian, Arglwydd Cyntaf Abertawe, William Thomas Lewis Arglwydd Merthyr a David Davies (Llandinam) ymhlith diwydianwyr mwyaf llwyddiannus De Cymru.
Mae **Ynysoedd Glannau Sir Benfro** wedi'u dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 29.28 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Map o leoliad Ynysoedd Andaman yn Ne Ddwyrain Asia.
Ynysfor ym Mae Bengal yng ngogledd ddwyrain Cefnfor India yw **Ynysoedd Andaman**. Lleolir ef rhwng isgyfandir India i'r gorllewin a'r gogledd orllewin, Byrma i'r gogledd a'r dwyrain, a Gorynys Maleia a Sumatra i'r de ddwyrain. Gelwir y corff o ddŵr rhwng yr ynysfor a de Byrma yn Fôr Andaman. Ynghyd ag Ynysoedd Nicobar, sy'n gorwedd rhwng yr Andaman a Sumatra, maent yn ffurfio tiriogaeth Ynysoedd Andaman a Nicobar yng Ngweriniaeth yr India. Mae'r ynysfor yn cynnwys mwy na 300 o ynysoedd a chanddynt arwynebedd cyfunedig o 6,408 km2. Y tair ynys fwyaf ydy Gogledd Andaman, Andaman Ganol, a De Andaman, a elwir gyda'i gilydd yn Andaman Fawr. Port Blair yn Ne Andaman yw prifddinas Ynysoedd Andaman a Nicobar.

Poblogaeth yr ynysoedd yn 2011 oedd 343,125.. Pobloedd brodorol yw'r mwyafrif o'r trigolion, ac mae tri ohonynt – y Sentinal, y Jarawa, a'r Onge – yn dal i fyw fel helwyr-gasglwyr. Amaeth yw prif diwydiant yr ynysoedd, a thyfir ŷd, codlysiau, cnau coco, cnau betel, ffrwythau, casafa, tsilis, a thyrmerig. O ran cludiant, De Andaman ydy'r unig ynys a chanddi ffyrdd, ac mae agerlong yn cysylltu Port Blair ag ynysoedd Gogledd Andaman, Andaman Ganol, De Andaman, ac Andaman Fach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Provisional Population Totals (2011): Andaman and Nicobar Islands", Cyfrifiad India. Adalwyd ar 9 Chwefror 2019.
2. ↑  (Saesneg) Andaman Islands. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 9 Chwefror 2019.
Daedalus yn dangos y fuwch bren i Pasiphaë. Ffresco o'r Casa dei Vetti, Pompeii, Ganrif 1af OC
*Erthygl am y cymeriad mytholegol yw hwn. Am y lloeren sy'n cylchdroi Triton gweler Pasiphae (lloeren).*
Gwraig Minos, brenin Creta ym mytholeg Roeg oedd **Pasiphaë**. Roedd hi'n ferch i Helios, duw'r Haul, a Perseis ac yn chwaer i Aetes a Circe.

Meddiannwyd hi gan chwant i gael cyfathrach rywiol gyda tharw gwyn ysblennydd a roddwyd i'w gŵr Minos gan Poseidon, duw'r môr. Roedd y tarw yn rhodd mewn ymateb i ddymuniad Minos i gael tarw i'w aberthu iddo, ond penderfynodd Minos ei gadw a'i ychwanegu at ei deirw ei hun: mewn dial arno parodd Poseidon i Pasiphaë ymserchu yn y tarw. Yn ôl y chwedl, lluniodd Daedalus fuwch bren iddi gyda lle iddi orwedd y tu mewn iddi a fyddai'n ei galluogi i gael rhyw gyda'r tarw. Beichiogwyd hi a rhoddodd enedigaeth i'r Minotaur, anghenfil hanner dyn hanner tarw a laddwyd yn nes ymlaen yn ei labrinth gan yr arwr Groegaidd Theseus.

Roedd plant Pasiphae gan Minos yn cynnwys Ariadne, Androgeos, Glaucus, Catreus a Phaedra.

Mae'n debygol mai duwies yng nghrefydd y Cretiaid oedd Pasiphaë yn wreiddiol.

Ceir sawl cyfeiriad at ei chyfathrach gyda'r tarw yng ngwaith yr awduron Groeg a Rhufeinig, yn cynnwys Apollodorus, Virgil ac Ofydd.

Ffynhonnell
-----------

* Oskar Seyffert, *A Dictionary of Classical Antiquities* (Llundain, 1902; sawl argraffiad ar ôl hynny).
Siambr gladdu Neolithig yng nghymuned Llanilltud Gŵyr ar Benrhyn Gŵyr yw **Parc le Breos Cwm** neu **carn hir Parc Cwm**, sydd ymhlith yr adeiladau hynaf i'w codi yng ngwledydd Prydain: 1,300 o flynyddoedd cyn Côr y Cewri. Saif yn Nghoed y Parc Cwm, tua 13 km i'r gorllewin o Abertawe.

Mae'n feddrod o'r math Hafren-Cotswold, gyda charnedd hirswgar o gerrig yn cael ei hamgau gan wal gerrig. Ceir blaengwrt ar ffurf cloch, yn wynebu i'r de, yn arwain ar fynedfa gyda dau bâr o siamberi.

Siambr gladdu Parc le Breos Cwm
Ail-ddarganfuwyd y beddrod yn 1869, gan weithwyr yn cloddio cerrig ar gyfer gwaith ar y ffyrdd. Cloddiwyd yno y flwyddyn honno, a chafwyd hyd i esgyrn dynol, yn cynrychioli gweddillion dros 40 o bobl. Cloddiwyd yma eto yn 1937 dan arweiniad Glyn Daniel.

Cerfiad o garw Llychlyn yn Cathole Cave ger y gromlech yw'r darn hynaf o gelf graig ym Mhrydain, wedi ei greu o leiaf 14,000 o flynyddoedd yn ôl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Gower cave reindeer carving is Britain's oldest rock art. BBC (29 Mehefin 2012). Adalwyd ar 2 Gorffennaf 2012.

Llyfryddiaeth
-------------

* Steve Burrow *Cromlechi Cymru: marwolaeth yng Nghymru 4000-3000 CC.* (Llyfrau Amgueddfa Cymru, 2006)

  



| Parc le Breos Cwm | **Beddrodau Hafren-Cotswold yng Nghymru** | Sbiral triphlyg |
| --- | --- | --- |
| Capel Garmon |
Gwernvale |
Parc le Breos Cwm |
Tinkinswood |
|  |
Plasdy Cymreig ger pentref Hanmer yn y Maelor Saesneg (bwrdeisdref sirol Wrecsam heddiw) oedd **Yr Owredd**. Er iddo gael ei godi bron ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr roedd yn adnabyddus am y croeso Cymraeg ar ei aelwyd.

Yr Owredd oedd prif aelwyd yr Hanmeriaid am genedlaethau, ond ni wyddom pryd yn union y codwyd y plasdy cyntaf ar y safle.

Codwyd plas newydd ar y safle yn yr 16g gan Rhisiart Hanmer, un o ddisgynyddion David Hanmer, brawd Margaret Hanmer, gwraig y Tywysog Owain Glyndŵr. Tŷ coed a brics oedd Yr Owredd. Fe'i codwyd tua hanner milltir o eglwys Hanmer ar ddarn o dir a amddiffynid gan lyn bychan o'i amgylch.

Ymwelai rhai o feirdd amlycaf yr uchelwyr â'r Owredd, yn cynnwys Gutun Owain a Tudur Aled. Rhydd Tudur ddisgrifiad da ohono. Roedd yn adeilad hardd tair llawr gyda tho o slaets coed derw. Roedd pont bren iddo dros y llyn. Dyma rannau o'r cywydd sy'n ei ddisgrifio:

Tair llofft uwch y tŷ a'r llyn,  

Trwy wythi'r tir a weithyn':  

Pyst union a'u pwys tanaw  

Yn ais y llyn is eu llaw;  

Paris neu Fenis un fodd,  

Pont a phen, pand da ffynnodd?  

  

Y tŵr gwyn, chwarterog ais,  

Uwch i'w weld na Chalais;  

Uwch yw'r gwŷdd na chreigiau Is,  

Uwch yw'r gwydr na chraig Idris.  

Derw sy yn wisg dros ei nen,  

A fyrthyliwyd wrth heulwen.

Mae'r hen blasdy wedi mynd erbyn heddiw. Mae'r enw ei hun yn dipyn o ddirgelwch. Ceir pentref bychan o'r enw Little Owray yn y cyffiniau. Cynigiodd T. Gwynn Jones mae Cymreigiad o enw Saesneg, sef *Overheath*, yw'r enw. Cofir hefyd fod pentref Wrtyn neu 'Owrtyn' gerllaw; yr hen enw Saesneg ar y pentref hwn oedd 'Overton' ('Owrtyn' oedd y sillafiad yn 1527).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Enid Roberts, *Tai Uchelwyr y Beirdd* (Cyhoeddiadau Barddas, 1986), t.17
2. ↑  Tudur Aled, dyfynnir yn *Tai Uchelwyr y Beirdd*, tud. 16.
3. ↑  T. Gwynn Jones, *Gwaith Tudur Aled*, cyfrol II (Caerdydd, 1926), tud. 589.
4. ↑  Hywel Wyn Owen; Richard Morgan. Dictionary of the Place-Names of Wales. Gwasg Gomer, 2007; tudalen 355. ISBN 978-1-84323-901-7
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Nadav Schirman yw ***Yn yr Ystafell Dywyll*** a gyhoeddwyd yn 2014. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***In the Dark Room*** ac fe'i cynhyrchwyd yn y Ffindir, yr Almaen, Rwmania ac Israel. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg, Almaeneg, Saesneg a Hwngareg a hynny gan Nadav Schirman. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Tuomo Hutri oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Nadav Schirman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *The Champagne Spy* |  | Israelyr Almaen | HebraegSaesnegFfrangegAlmaeneg | 2007-01-01 |
| The Green Prince |  | yr Almaen | SaesnegHebraeg | 2014-01-01 |
| Yn yr Ystafell Dywyll |  | yr Almaeny FfindirIsraelRwmania | AlmaenegSaesnegHwngaregFfrangeg | 2013-01-30 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 17 Awst 2016. iaith y gwaith neu'r enw: Saesneg.
Un o dafodieithegwyr cynnar y Gymraeg oedd **Osbert Henry Fynes-Clinton** (9 Tachwedd 1869 – 9 Awst 1941). Hanodd Fynes-Clinton o Fanceinion, yn fab i reithor Barlow Moor ger Didsbury. Cafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Ioan, Rhydychen, lle astudiodd ieithoedd modern. Bu'n athro Ffrangeg yn King Edward's School, Aston, Birmingham tan 1904, pryd penodwyd yn athro Ffrangeg yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor. Arhosodd yn ardal Bangor hyd ei farwolaeth yn 1941, ac roedd ei ddiddordeb yn nhafodiaith yr ardal yn dyddio o'r adeg honno.

Ei brif waith yw geiriadur tafodiaith Bangor a'r cylch *The Welsh vocabulary of the Bangor district* a gyhoeddwyd yn 1913. Roedd wedi'i seilio ar waith maes ar y dafodiaith honno, sy'n perthyn i'r Wyndodeg, a gyflawnwyd rhwng 1904 a 1912. Defnyddiodd Fynes-Clinton siaradwyr y dafodiaith leol a anwyd rhwng 1835 a 1859 o Fangor, Pentir, Aber a Llanfairfechan. Mae'r gwaith yn eithriadol ymysg tafodieitheg y cyfnod am ei drylwyredd a'i gywirdeb gwyddonol.

Llyfryddiaeth
-------------

Clasur Fynes-Clinton:

* *The Welsh vocabulary of the Bangor district* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1913; adargraffwyd Llanerch, 1995)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 15143025
* LCCN: nr97041768
* ISNI: 0000 0001 1599 232X
* GND: 1055220127
* SUDOC: 165642777

 |
Mae **Plaid Swyddogol yr Ynfydion Cynddeiriog Angenfilaidd neu Plaid Swyddogol Angenfilaidd yr Ynfydion Cynddeiriog (The Official Monster Raving Loony Party yn Saesneg)**  yn blaid wleidyddol gofrestredig yn y Deyrnas Unedig  a sefydlwyd yn 1963 gan y cerddor David Sutch (1940-1999), sy'n fwy adnabyddus fel "Screaming Lord Sutch ". Defnyddiwyd yr enw "Raving Loony" am y tro cyntaf yn 1983, yn is-etholiad Bermondsey.

Mae'r blaid yn nodedig am ei pholisïau abswrd.

Er gwaethaf ei natur ddychanol, mae rhai o'r polisïau sydd wedi ymddangos ym maniffesto'r blaid wedi dod yn gyfraith, megis yr hawl i bleidleisio yn 18 oed, "pasports ar gyfer anifeiliaid anwes", a thafarndai ar agor drwy'r dydd. Yn 1963 yr oed i bleidleisio oedd 21.

Hyd at 2015 roedd dau o'u cynghorwyr wedi bod yn feiri: Alan Hope yn Ashburton, Dyfnaint a Chris Driver o Ynys Sheppey, Caint.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Official Monster Raving Loony Party : Membership". Loonyparty.com. Cyrchwyd 12 Medi 2014.
2. ↑  "Elections | The Official Monster Raving Loony Party". Loonyparty.com. Cyrchwyd 27 Mai 2015.
3. ↑
4. ↑  "*Screaming Lord Sutch - History & Timeline*". The Loony Archive. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-08-26. Cyrchwyd 31 Awst 2014.
**Y Tebot Piws** oedd un o grwpiau cyntaf Pop Cymraeg, yn y 1970au cynnar, cyfnod pryd yr oedd yn datblygu o sŵn gwerinol at rhywbeth mwy agos at yr hyn a glywir heddiw. Roedd y Tebot Piws yn nodweddiadol o'r tueddiad hwnnw, gyda digrifwch ac elfen chwareus yn rhan allweddol o'u perfformiad.

Aelodau
-------

* Emyr Huws Jones aelod achlysurol o'r grwp, aeth ymlaen i Mynediad Am Ddim
* Dewi 'Pws' Morris prif leisydd, aeth ymlaen i Edward H. Dafis
* Alun 'Sbardyn' Huws
* Stan Morgan-Jones

Disgyddiaeth
------------

Rhyddhawyd 4 EP gan y Tebot Piws:

* **Y Tebot Piws (Recordiau'r Dryw, 1969)**

Yr Hogyn Pren
Dan Ddwr Oer Y Llyn
Llanfihangel
Marwnad Llon Wili John
Tebot Piws
* **Tebot Piws (Sain 11, 1970)**

Blaenau Ffestiniog
Lleucu Llwyd
Tyrd i Ffwrdd
O Arglwydd Mae'n Uffern yn y Pwll
Godro'r Fuwch
Rhywun wedi Dwyn fy Nhrwyn
* **Rhywun wedi Dwyn fy Nhrwyn (Sain 19, 1971)**

Mae Rhywun Wedi Dwyn Fy Nhrwyn
Nwy Yn Y Nen (Breuddwyd)
Helo Dymbo
Ie Ie Ie 'na Fe
Byrmingham
* **Byrmingham (Sain 25, 1972)**

D'yn ni Ddim Yn Mynd i Byrmingham
Dilyn Colomen
Mae Gen i Gariad
I Ble Rwyt Ti'n Myned
Ym 1994, rhyddhad Recordiau Sain CD a chasét **Y Gore a'r Gwaetha** gan y Tebot Piws. Hwn oedd yn llythrenol y gorau a'r gwaethaf achos cynhwysywd y cyfan o'r EPs uchod ynghŷd â "Gweddillion o waelod y Tebot" sef manion oedd wedi eu cadw ar dâp ond heb gyrraedd y recordiau.

Y Gore A'r Gwaetha
Ail-ffurfiodd y Tebot Piws i berfformio yng Ngŵyl y Faenol yn 2002. I ddathlu deugain mlynedd ers ffurfio'r band, rhyddhawyd albwm newydd yn 2008, wedi'i recordio yn Stiwdio Bryn Derwen ym Methesda a'i gynhyrchu gan y canwr Bryn Fôn a'i lansio ar ei label LabelAbel.

### Clipiau o ganeuon

 *Prif erthygl: Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan y Tebot Piws*
* Blaenau Ffestiniog
* D'yn ni ddim yn mynd i Birmingham
* Dan Ddwr Oer y Llyn
* Diferion o Waelod y Tebot
* Dilyn Colomen
* Dyn Ni Ddim yn Mynd i Birmingham
* Godro'r Fuwch
* Helo Dymbo
* I Ble Rwyt tin Mynd
* Ie Ie Na Fe
* Llanfihangel
* Lleucu Llwyd
* Mae Gen i Gariad
* Mae Rhywun Wedi Dwyn fy Nhrwyn
* Marwnad Llon Wili John
* Nwy yn y Nen
* O Arglwydd mae'n Uffern yn y Pwll
* Tyrd i Ffwrdd
* Yr Hogyn Pren

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC
Arlunydd a dyddiadurwraig benywaidd o'r Undeb Sofietaidd oedd **Nina Lugovskaya** (25 Rhagfyr 1918 - 27 Rhagfyr 1993).

Fe'i ganed yn Moscfa a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn ddinesydd o'r Undeb Sofietaidd.

Yn ystod cyfnod cythryblus Joseph Stalin cadwodd ddyddiadur a ddefnyddiwyd gan yr heddlu sofietaidd i erlyn ei holl deulu am fod yn wrth-sofietaidd. Astidiodd yng ngholeg gelf Serpukhov ac yn 1977 ymunodd gydag Undeb Arlunwyr yr USSR. Cafwyd hyd i'w dyddiaduron a'u hargraffu yn 2003. Wedi hynny, rhoddwyd y llysenw "Anne Frank Rwsia" arni.

Bu farw yn Vladimir.

Anrhydeddau
-----------

*

Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
----------------------------------

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Arlunydd
* Rhestr celf a chrefft
* Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan theartofpainting.be; adalwyd Rhagfyr 2016.
2. ↑  Dyddiad geni: "Nina Sergeevna Lugovskaâ". *ffeil awdurdod y BnF*.
3. ↑  Dyddiad marw: "Nina Sergeevna Lugovskaâ". *ffeil awdurdod y BnF*.

Dolennau allanol
----------------

* Gwefan biography.com Archifwyd 2019-04-23 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 55250988
* LCCN: no2003108249
* ISNI: 0000 0001 2101 4872
* GND: 130304174
* SELIBR: 234568
* SUDOC: 110723589
* BNF: cb171387374 (data)
* NKC: xx0027439

 |
Elusen, a chydffederasiwn o 13 cyfundrefn yw **Oxfam International**, sy'n gweithio gyda 3,000 o bartneriaid mewn drost 100 o wledydd i geisio canfod ateb parhaol i tlodi ac anghyfiawnder.

The Oxfam International Secretariat leads, facilitates, and supports collaboration between the Oxfam affiliates to increase Oxfam International's impact on poverty and injustice through advocacy campaigns, development programs and emergency response.

Sefydlwyd Oxfam yn wreiddiol yn Lloegr yn 1942, o dan yr enw ***Ox**ford Committee for **Fam**ine Relief* gan grŵp o Grynwyr, actifyddion cymdeithasol, ac academyddion Rhydychen; dyma yw Oxfam Great Britain heddiw, sydd yn dal wedi ei leoli yn Rhydychen. Roedd yn un o sawl pwyllgor lleol a ffurfiwyd i gefnogi'r Pwyllgor Cenedlaethol Cymorth Newyn (*National Famine Relief Committee*). Eu cenhadaeth oedd i berswadio llywodraeth Prydain i ganiatau i gymorth bwyd fynd drwy'r gwarchae cynghreiriol ar gyfer dinasyddion llwglyd Groeg a oedd wedi ei feddiannu gan Axis. Sefydlwyd yr Oxfam cyntaf dramor yng Nghanada ym 1963. Newidiodd y pwyllgor ei enw i'w gyfeiriad telegraff, **OXFAM**, ym 1965.

Gweler hefyd
------------

* Make Trade Fair
* Oxfam International Youth Partnership
* Oxfam Australia
* Oxfam Canada
* Oxfam Hong Kong
* Oxfam Novib
* Siopau llyfrau Oxfam

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   About. Oxfam.
2. ↑   How Oxfam America Began. Oxfam America.

Darllen pellach
---------------

* Maggie Black, *A Cause for Our Times: Oxfam the First 50 Years* (Rhydychen: Oxfam, 1992). ISBN 0-85598-173-3
* Susan Blackburn, *Practical Visionaries: A Study of Community Aid Abroad* (Gwasg Prifysgol Melbourne, 1993). ISBN 0-522-84562-2

Dolenni allanol
---------------

* Oxfam International
Cerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin yw **Pa Gwr yw y Porthawr**, neu yn yr orgraff wreiddiol **Pa Gur yv y Porthaur**, "Pa ŵr yw'r porthor?" mewn Cymraeg diweddar. Credir fod y gerdd yn dyddio o tua'r 10g, ac mae'n ffynhonnell bwysig ar gyfer astudiaeth o Arthur. Nid oes teitl fel y cyfryw ar y gerdd; daw'r enw arni o'r llinell gyntaf.

Dechreua'r gerdd gyda'r cwestiwn yma, yna ateba'r porthor mai Glewlwyd Gafaelfawr ydyw. Hola yntau yn ei dro pwy sy'n gofyn, a chaiff ar ateb mai Arthur a Cei sydd yno. Ymddengys eu bod yn dymuno cael mynediad i gaer sy'n cael ei chadw gan Glewlwyd. Hola Glewlwyd pwy sydd gyda hwy, ac aiff Arthur ymlaen i ganmol gwrhydri ei wŷr, yn enwedig Cei a Bedwyr. Ymhlith gorchestion Cei, dywedir iddo ladd cath enfawr, Cath Palug. Dywedir i Bedwyr ladd cannoedd ym mrwydr Tryfrwyd. Ymhlith eraill, enwir Manawydan fab Llŷr a Mabon fab Modron; dywedir bod Mabon yn was i Uthr Bendragon.

Llyfryddiaeth
-------------

* A. O. H. Jarman (gol.), *Llyfr Du Caerfyrddin* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1982)
* John T. Koch a John Carey(gol.) *The Celtic Heroic Age: literary sources for ancient Celtic Europe and early Ireland and Wales* (Maldon, Mass. 1995).
* Brynley F. Roberts, 'Rhai o gerddi ymddiddan Llyfr Du Caerfyrddin', yn *Astudiaethau ar yr Hengerdd* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1978), tt. 296-309.
* Gwyn Thomas, *Y Traddodiad Barddol* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1976), tt. 68-71.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Ysgol-lys cyffredin** (enw gwyddonol: *Nardia scalaris*; enw Saesneg: *ladder flapwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, yr Alban, Iwerddon a Lloegr.

Gellir gweld y rhywogaeth hon wedi ffurfio matiau neu dywarchenau lloweddol gyda'r coesynnau yn amrywio o wyrdd gwelw i arlliwiau o borffor coch a phorffor twyll. Mae'r coesynnau hyd at 1.5 mm o led, fel arfer 1–2 cm o hyd.

Fel arfer fe'i gwelir yn tyfu ar bridd llaith, asidig, lle gall ffurfio matiau tenau ond helaeth. Fe'i ceir fel arfer ar ffiniau llwybrau graean, mewn chwareli a manau clir ger ffyrdd coedwig, ar sgri mân ac yn ffurfio clustogau trwchus mewn ardaloedd o eira hwyr.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Ysgol-lys cyffredin
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Ysgol-lys cyffredin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Pentref bychan yng nghymuned Nolton a'r Garn, Sir Benfro, Cymru, yw **Nolton**. (Ni cheir enw Cymraeg.) Saif yng ngorllewin y sir tua milltir o lan Bae Sain Ffraid.

Ceir traeth Nolton (Nolton Haven) i'r gorllewin o Nolton. Mae'r pentref a'r ardal o'i gwmpas yn rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Sir Benfro yn mynd heibio gerllaw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 12 Tachwedd 2021
3. ↑  Enwau Cymru

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Benfro**

**Dinas**  

Tyddewi
  
**Trefi**  

Aberdaugleddau  **·** Arberth  **·** Abergwaun  **·** Cilgerran  **·** Dinbych-y-pysgod  **·** Doc Penfro  **·** Hwlffordd  **·** Neyland  **·** Penfro **·** Wdig
  
**Pentrefi**  

Aber-bach  **·** Abercastell  **·** Abercuch  **·** Abereiddi  **·** Aberllydan  **·** Amroth  **·** Angle  **·** Begeli  **·** Y Beifil  **·** Blaen-y-ffos  **·** Boncath  **·** Bosherston  **·** Breudeth  **·** Bridell  **·** Brynberian  **·** Burton  **·** Caeriw  **·** Camros  **·** Cas-blaidd  **·** Cas-fuwch  **·** Cas-lai  **·** Cas-mael  **·** Cas-wis  **·** Casmorys  **·** Casnewydd-bach  **·** Castell Gwalchmai  **·** Castell-llan  **·** Castellmartin  **·** Cilgeti  **·** Cil-maen  **·** Clunderwen  **·** Clydau  **·** Cold Inn  **·** Cosheston  **·** Creseli  **·** Croes-goch  **·** Cronwern  **·** Crymych  **·** Crynwedd  **·** Cwm-yr-Eglwys  **·** Dale  **·** Dinas  **·** East Williamston  **·** Eglwyswen  **·** Eglwyswrw  **·** Felindre Farchog  **·** Felinganol  **·** Freshwater East  **·** Freystrop  **·** Y Garn  **·** Gumfreston  **·** Hasguard  **·** Herbrandston  **·** Hermon  **·** Hook  **·** Hundleton  **·** Jeffreyston  **·** Johnston  **·** Llanbedr Felffre  **·** Llandudoch  **·** Llandyfái  **·** Llandysilio  **·** Llanddewi Efelffre  **·** Llanfyrnach  **·** Llangolman  **·** Llangwm  **·** Llanhuadain  **·** Llanisan-yn-Rhos  **·** Llanrhian  **·** Llanstadwel  **·** Llan-teg  **·** Llanwnda  **·** Llanychaer  **·** Maenclochog  **·** Maenorbŷr  **·** Maenordeifi  **·** Maiden Wells  **·** Manorowen  **·** Marloes  **·** Martletwy  **·** Mathri  **·** Y Mot  **·** Mynachlog-ddu  **·** Nanhyfer  **·** Niwgwl  **·** Nolton  **·** Parrog  **·** Penalun  **·** Pentre Galar  **·** Pontfadlen  **·** Pontfaen  **·** Porth-gain  **·** Redberth  **·** Reynalton  **·** Rhos-y-bwlch  **·** Rudbaxton  **·** Rhoscrowdder  **·** Rhosfarced  **·** Sain Fflwrens  **·** Sain Ffrêd  **·** Saundersfoot  **·** Scleddau  **·** Slebets  **·** Solfach  **·** Spittal  **·** Y Stagbwll  **·** Star  **·** Stepaside  **·** Tafarn-sbeit  **·** Tegryn  **·** Thornton  **·** Tiers Cross  **·** Treamlod  **·** Trecŵn  **·** Tredeml  **·** Trefaser  **·** Trefdraeth  **·** Trefelen  **·** Trefgarn  **·** Trefin  **·** Trefwrdan  **·** Treglarbes  **·** Tre-groes  **·** Treletert  **·** Tremarchog  **·** Uzmaston  **·** Waterston  **·** Yerbeston
Parc yr Arfau gyda Stadiwm y Mileniwm yn y cefndir
Stadiwm chwaraeon yng Nghaerdydd yw **Parc yr Arfau** (Saesneg: *Cardiff Arms Park*).

Ar un adeg roedd y safle yn gae corsiog oedd yn eiddo i Ardalydd Bute. Dywedodd yr Ardalydd mai dim ond ar gyfer chwaraeon yr oedd i'w ddefnyddio, ac erbyn y 1880au roedd maes rygbi a maes criced yno. Dros y blynyddoedd, bu'r safle yn gartref i lawer o chwaraeon eraill hefyd.

Yma yr oedd cartref Clwb Criced Sirol Morgannwg hyd 1966. Dechreuodd adeiladu stadiwm cenedlaethol newydd ar y safle yn 1967, ar gost o £9 miliwn. Roedd yn dal 56,000 o bobl. At y stadiwm yma y cyfeirir pan yn sôn am "Barc yr Arfau" fel rheol. Yma yr oedd Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru yn chwarae ei gemau cartref, a Chlwb Rygbi Caerdydd yn parhau i ddefnyddio'r hen faes rygbi, Maes Rygbi Caerdydd.

Yn 1999, agorwyd Stadiwm y Mileniwm ar y safle, a dymchwelwyd yr hen stadiwm cenedlaethol. Daeth hwn yn gartref newydd y tîm rygbi cenedlaethol. Ar hyn o bryd mae tîm rygbi rhanbarthol Gleision Caerdydd yn parhau i ddefnyddio Maes Rygbi Caerdydd, ond cyhoeddwyd yn 2007 y byddent yn symud i stadiwm newydd yn 2009.

Dolenni allanol
---------------

* Arolwg ffotograffig o Barc yr Arfau, o "Casglu'r Tlysau"[*dolen marw*]
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Ysgol-lys cywasg** (enw gwyddonol: *Nardia compressa*; enw Saesneg: *compressed flapwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Mae'n tyfu mewn lleoedd asidig gwlyb ar greigiau a cherrig mewn nentydd ac afonydd byw, ac weithiau mewn tywod a graean.

Disgrifiad
----------

Yn tyfu mewn clustogau neu fatiau tenau, gyda choesynau codi i fyny, neu'n brostad ac weithiau'n ffurfio tyweirch helaeth. Mae'r dail fel arfer wyrdd tywyll mewn safleoedd cysgodol, ond gallant fod yn goch neu'n goch tywyll neu hyd yn oed yn borffor tywyll, tywyll mewn safleoedd mwy agored. Mae'r egin, fel arfer, yn 1–2 mm o led (i'w weld o'r ochr), a 1–2 cm o hyd, ond gallant fod hyd at 15 cm yn yr ucheldir. Mae'r dail yn grwm ac yn aml yn lletach nag yn hir (3 mm o led a hyd at 1.8 mm o hyd).

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Ysgol-lys cywasg** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 25 Hydref 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Lleoliad Ynysoedd Prydain ac Iwerddon
Mae **Ynysoedd Prydain** (weithiau yr **Ynysoedd Prydeinig**) yn derm a ddefnyddir gan rai pobl am ynysoedd Prydain Fawr (Prydain), Iwerddon ac Ynys Manaw, ynghyd â'r ynysoedd llai o'u cwmpas. Fel term daearyddol yn unig, fe'i defnyddir weithiau ar gyfer ynysoedd gwledydd Prydain (Yr Alban, Cymru a Lloegr), ond mae gwahaniaeth rhwng y termau Saesneg *Islands of Britain* (ynysoedd gwledydd Prydain) a *British Isles*.

Yn Iwerddon mae'r term yr Ynysoedd Prydeinig (yn ei ffurf Saesneg *British Isles*) yn annerbyniol gan gyfran o'r boblogaeth, gan eu bod yn ystyried fod arwyddocâd gwleidyddol iddo fel term Seisnig sy'n dyddio o gyfnod Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon a'r Ymerodraeth Brydeinig. Fel canlyniad mae llywodraeth Iwerddon yn cyfeirio at Ynysoedd Prydain fel *yr ynysoedd hyn*, a defnyddir yn aml y term "Prydain ac Iwerddon". Gwrthodir y term gan eraill hefyd, e.e. gan rai Cymry ac Albanwyr, am yr un rheswm.

Gweler hefyd
------------

* Prydain
* Prydeindod
* Ynys Brydain

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jones, Gareth (gol.). *Yr Atlas Cymraeg Newydd* (Collins-Longman, 1999), t. 34.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Meripilaceae* yw'r **Ysgwydd fawr llwyfain** (Lladin: ***Rigidoporus ulmarius***; Saesneg: *Giant Elm Bracket*). 'Yr Ysgwyddau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Fel yr ysgwydd, mae'r ffyngau yn y grwp yma'n llorweddol, yn tyfu allan ac ar draws o fonyn y goeden. Mae'r teulu *Meripilaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Polyporales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Meripilaceae
-------------------------------------

Mae gan **Ysgwydd fawr llwyfain** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Cartilosoma ramentaceum* | Cartilosoma ramentaceum |  |
|
| *Cartilosoma rene-hentic* | Cartilosoma rene-hentic |  |
|
| *Cartilosoma subsinuosum* | Cartilosoma subsinuosum |  |
|
| *Porotheleum keithii* | Porotheleum keithii |  |
|
| *Porotheleum lacerum* | Porotheleum lacerum |  |
|
| *Porotheleum leucobombycinum* | Porotheleum leucobombycinum |  |
|
| *Sporotrichopsis terrestris* | Sporotrichopsis terrestris |  |
|
| *Stromatoscypha defibulata* | Stromatoscypha defibulata |  |
|
| *Stromatoscypha fimbriata* | Stromatoscypha fimbriata |  |
|
| *Stromatoscypha poriaeformis* | Stromatoscypha poriaeformis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Ysgwydd fawr llwyfain** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Ysgyryd Fach** yn gopa mynydd a geir rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO316137. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 165 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 271 metr (889 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Seiclwr proffesiynol Awstralaidd ydy **Patrick Jonker** (ganwyd 25 Mai 1969, Amsterdam, yr Iseldiroedd), mae eisoes wedi ymddeol.

Ganed Jonker yn yr Iseldiroedd, o dras Iseldiraidd ac Almaenaidd a magwyd yn Awstralia. Bu'n reidiwr proffesiynol rhwng 1993 a 2004. Cynrychiolodd Jonker Awstralia ddwywaith yn y Gemau Olympaidd, yn 1992 a 1996.

Yn dilyn ei ymddeoliad, apwyntiwyd ef yn llysgennad twristiaeth Awstralia.

Canlyniadau
-----------

1991
1af Cymal 7, Milk Race
3ydd GP Wilhelm Tell
1993
1af Cymal 8, Milk Race
2il Omloop van de Bommelerwaard
3ydd Teleflex Tour
3ydd Drielanden Omloop
1994
4ydd Route du Sud
5ed Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd yr Iseldiroedd
1995
2il Circuit de la Sarthe
2il Tasmania Summer Tour
1af Cymal 4, Tasmania Summer Tour
3ydd Veenendaal - Veenendaal
1996
1af Cymal 6, Geelong Bay Classic Series
2il Volta a Catalunya
2il Prologue, Volta a Catalunya
2il Cymal 3, Volta a Catalunya
2il Cymal 4, Volta a Catalunya
2il Cymal 6, Volta a Catalunya
1997
1af Route du Sud
2il Regio Tour
4ydd Tour du Haut Var
1998
1af Baner Yr Iseldiroedd Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser yr Iseldiroedd
2il Omloop Mandel-Leie-Schelde
4ydd Tour Mediterraneen
8fed Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd yr Iseldiroedd
1999
1af GP Wallonie
2il Route du Sud
4ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser yr Iseldiroedd
10fed Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd yr Iseldiroedd
2000
8fed Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser yr Iseldiroedd
2001
2il Ronde van de Limousin
2il Cymal 1
3ydd GP Plouay
4ydd GP Isbergues
5ed Tour Mediterraneen
7fed Tour Down Under
2002
3ydd Tour Down Under
4ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd yr Iseldiroedd
2003
2il Tour Down Under
2004
1af Tour Down Under

Tour de France
--------------

* 1994 – Tynnu allan o'r ras ar y 17eg cymal
* 1996 – 12fed
* 1997 – 62ain
* 1998 – 34ain
* 1999 – 97ain

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jonker Back at Work Archifwyd 2004-12-11 yn y Peiriant Wayback. *tourism.sa.gov.au*

Dolenni allanol
---------------

* (Iseldireg) Proffil ar Wielersite
* (Saesneg) Proffil ar cyclebase.nl Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Parc Cwmdonkin** yn barc dinesig sydd wedi'i leoli yn ardal yr Uplands o Abertawe, de Cymru. Ceir bandstand, ardal chwarae i blant, gerddi dŵr, cyrtiau tenis a lawnt fowlio yno.

Dyluniad un o gerddi Dylan Thomas, "The Hunchback in the Park", gan yr arlunydd Eidalaidd Lidia Chiarelli.

Hanes
-----

Dechreuwyd defnyddio'r tir hwn gan y cyhoedd pan grëwyd cronfa ddŵr Comdonkin tua 1850 gan 
William Henry Smith a'r Swansea Waterworks Company. Dengys cofnodion Bwrdeistref Abertawe a phapur newydd y Cambrian  fod arian cyhoeddus wedi cael ei ddefnyddio er mwyn cymryd drosodd a rhedeg "the destructive pit at Cwmdonkin, euphemistically called a reservoir"..

Gwnaed yr awgrym cyntaf i dirweddu'r tir o amgylch y cronfa ddŵr ym 1853 ond dim ond ym 1874 y prynodd Cyngor Abertawe dau gae wrth Mr James Walters am £4650 er mwyn creu'r parc. Agorwyd y parc ar y 24ain o Orffennaf, 1874. Bu peth beirniadaeth fod y parc mewn ardal gyfoethog, dosbarth canol o'r dref; arweiniodd hyn at yr "Ymgyrch Mannau agored" o dan arweiniad William Thomas o Lan a ymgyrchodd am fwy o barciau yn yr ardaloedd tlotach, dosbarth gweithiol.

Llenwyd Cronfa ddŵr Cwmdonkin gyda rwbel yn y 1950au a dirweddu i fod yn ardal i blant chwarae.

Cysylltiadau â Dylan Thomas
---------------------------

Magwyd y bardd Dylan Thomas yn 5, Cwmdonkin Drive, ger y parc. Roedd y parc yn ffynhonnell gref o ysbrydoliaeth iddo ac ymddengys yn ei waith, gan gynnwys ei ddarllediadau radio *Return Journey* a *Reminiscences of Childhood*, ac yn fwyaf enwog yn ei gerdd *The hunchback in the park*.

Rhoddwyd cofeb i Thomas yn y parc ym 1963 sy'n cynnwys llinellau o'r gerdd "Fern Hill".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  I'w gweld yn West Glamorgan Archive Service
2. ↑  "Prosiect Mynegai Cambrian Cyngor Abertawe". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-07-15. Cyrchwyd 2009-06-07.
3. ↑  Golygyddol o bapur newydd *the Cambrian*, 14 Mai 1869
4. ↑  Davies, Rice a J. Roberts, "Prize Essays on the desirability and advantages of recreation grounds for Swansea", Swansea: Cambrian Books Publishing Company, 1895.

Dolenni allanol
---------------

* Safle'r cyngor lleol Archifwyd 2007-12-12 yn y Peiriant Wayback.
* Mwy o wybodaeth Archifwyd 2008-12-31 yn y Peiriant Wayback.
* Golygfa o'r parc o wefan Gathering the Jewels Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.
Gornest senglau'r menywod yn Arena Rod Laver yn ystod Pencampwriaeth 2008
Cystadleuaeth tenis flynyddol yw **Pencampwriaeth Agored Awstralia**. Cynhelir ym mhyfethnos olaf mis Ionawr, ac felly hwn yw'r cyntaf o dwrnameintiau'r Gamp Lawn yn y calendr tenis. Chwaraeir ar gyrtiau caled yn y Ganolfan Tenis Genedlaethol ym Mharc Melbourne, Melbourne, Awstralia. Cynhelir pencampwriaethau senglau dynion a menywod, parau dynion, menywod a chymysg, cystadlaethau i chwaraewyr ifainc a chwaraewyr mewn cadair olwyn, a gornestau cyfeillgar.

Sefydlwyd y dwrnamaint ar gyfer dynion gan Gymdeithas Tenis Lawnt Awstralasia (yn hwyrach, Awstralia) ym 1905. Cynhaliwyd y gystadleuaeth gyntaf i fenywod ym 1922. Hyd 1987, symudodd y maes chwarae rhwng Melbourne, Sydney, Brisbane, ac Adelaide, a chwaraeid ar gyrtiau gwair. Penderfynwyd i gynnal y pencampwriaethau yn barhaol ym Mharc Flinders (a ailenwyd yn Barc Melbourne ym 1996) o 1988 ymlaen. O 1988 hyd 2007 chwaraeid ar gyrtiau gwyrdd "Rebound Ace", ac ers 2008 defnyddir cyrtiau glas "Plexicushion". Arena Rod Laver, Arena Hisene ac Arena Margaret Court yw'r tri phrif cwrt.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Australian Open (tennis tournament). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 8 Awst 2016.
2. ↑  (Saesneg) Australian Open court surface is speeding up, *The Age* (20 Tachwedd 2007). Adalwyd 8 Awst 2016.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
Mae **Parc Bodlondeb a Gwenallt, Lixwm** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 23 Mai 1996 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 17.48 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
*Am leoedd eraill o'r enw "Hope", gweler Hope.*
Pentref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw **Yr Hôb** neu **Llangyngar** (Saesneg: *Hope*), sy'n golygu 'tir caeëdig mewn cors' yn yr Hen Saesneg. Mae ganddo boblogaeth o 2,522 (2001).

Gorwedd y pentref tua 4.5 km o'r ffin â Lloegr (Swydd Gaer), ar lannau Afon Alun. Mae'r Hob yn un o grŵp bychan o bentrefi lleol sy'n perthyn yn agos iawn i'w gilydd, yn cynnwys Caergwrle, Abermorddu a Cefn-y-Bedd. Prif dirffurf yr ardal yw Mynydd yr Hob, i'r gorllewin o'r pentref, gyda chwarel arno sydd wedi cau bellach.

Lleolir Ysgol Uwchradd Castell Alun yn y pentref; ceir ysgol gynradd yn ogystal, sef Ysgol Estyn.

Mae cysylltiadau cludiant da yn cysylltu'r Hôb a lleoedd fel Wrecsam, Caer a'r Wyddgrug, ac mae Reilffordd y Gororau yn ei gysylltu â Lerpwl i'r gogledd-ddwyrain.

Weithiau cyfeirir at Gastell Caergwrle fel "Castell yr Hôb", am ei fod yn gorwedd rhwng y ddau le. Enw'r eglwys leol yw Sant Cynfarch a Sant Cyngar, sy'n cyfeirio at ddau sant: Cynfarch (5g) a Cyngar ap Geraint (6g). Ceir cofeb liwgar a hynafol yn yr eglwys i Sion Trevor (1563–1630), Plas Teg, gwleidydd a mab Sion Trefor (m. 1589), ystad Trefalun.

Pobl nodedig o'r ardal
----------------------

* Sion Trevor (1563–1630), Plas Teg, gwleidydd ac archwiliwr llongau

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  Peter Clement Bartrum, *A Welsh Classical Dictionary* (Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1993)llgc.org.uk;
3. ↑  Owen, Hywel Wyn (2017). *Place-names of Flintshire*. Ken Lloyd Gruffydd. Cardiff. tt. 97–8. ISBN 1-78683-110-4. OCLC 966205096.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir y Fflint**

**Trefi**  

Bagillt  **·** Bwcle  **·** Caerwys  **·** Cei Connah  **·** Y Fflint  **·** Queensferry  **·** Saltney  **·** Shotton  **·** Treffynnon  **·** Yr Wyddgrug
  
**Pentrefi**  

Abermor-ddu  **·** Afon-wen  **·** Babell  **·** Bretton  **·** Brychdyn  **·** Brynffordd  **·** Caergwrle  **·** Carmel  **·** Cefn-y-bedd  **·** Cilcain  **·** Coed-llai  **·** Coed-talon  **·** Cymau  **·** Chwitffordd  **·** Ewlo  **·** Ffrith  **·** Ffynnongroyw  **·** Gorsedd  **·** Gronant  **·** Gwaenysgor  **·** Gwernymynydd  **·** Gwernaffield  **·** Gwesbyr  **·** Helygain  **·** Higher Kinnerton  **·** Yr Hôb  **·** Licswm  **·** Llanasa  **·** Llaneurgain  **·** Llanfynydd  **·** Llannerch-y-môr  **·** Maes-glas  **·** Mancot  **·** Mostyn  **·** Mynydd Isa  **·** Mynydd-y-Fflint  **·** Nannerch  **·** Nercwys  **·** Neuadd Llaneurgain  **·** Oakenholt  **·** Pantasaph  **·** Pant-y-mwyn  **·** Penarlâg  **·** Pentre Helygain  **·** Pen-y-ffordd  **·** Pontblyddyn  **·** Pontybotgyn  **·** Rhes-y-cae  **·** Rhosesmor  **·** Rhyd Talog  **·** Rhyd-y-mwyn  **·** Sandycroft  **·** Sealand  **·** Sychdyn  **·** Talacre  **·** Trelawnyd  **·** Trelogan  **·** Treuddyn  **·** Ysgeifiog