Baner Corsica
**Hunanreolaeth Coriscaidd** yw'r egwyddor a'r mudiad dros ymreolaeth neu hunanlywodraeth i ynys Corsica, gyda phwerau gwleidyddol wedi'u datganoli o lywodraeth Ffrainc. Mae rhan o'r mudiad hefyd yn ymgyrchu dros annibyniaeth lwyr Corsica oddi wrth Ffrainc.

Hanes gyfansoddiadol
--------------------

Mae Corsica wedi bod yn rhan o Ffrainc er pan brynwyd hi oddi wrth lywodraethwyr Genoa yn 1768, ac yna fe'i gorchfygwyd gan y Ffrancwyr.

Ffurfiwyd rhanbarth gweinyddol Corsica a Chynulliad Corsica ym 1982 fel y "collectivité territoriale de Corse ’’. Yn y broses, enillodd y rhanbarth bwerau gwleidyddol pellach o gymharu ag awdurdodau lleol tir mawr Ffrainc.
Mae statudau neu gyfreithiau a basiwyd ym 1982, 1991 a 2002 wedi datganoli i Gorsica, yn debyg i ranbarthau eraill yn Ffrainc, heb unrhyw ddatganoli penodol i Corsica. Er bod gan Gynulliad Corsica rai pwerau i reoleiddio, ni all ddeddfu. Roedd cynigion Matignon Gorffennaf 2000 a drafodwyd rhwng llywodraeth Ffrainc a chynghorwyr Corsica yn cynnwys pŵer dros gyfreithiau cenedlaethol. Er i ddeddf Corsica gael ei mabwysiadu ar 22 Ionawr 2002 ni chafodd ei chwblhau oherwydd anghymeradwyaeth y Cyngor Cyfansoddiadol (Ffrainc).

Yn 2003, gwrthodwyd diwygiadau cyfansoddiadol yn refferendwm ymreolaeth Corsica yn 2003. Roedd y refferendwm a gynhaliwyd ar 6 Gorffennaf 2023 yn cynnig ymreolaeth rannol. Pleidleisiodd dros 49% o blaid gyda dros 50% yn pleidleisio yn erbyn gyda 60% o bobl Corsica yn pleidleisio. Dim ond 2,190 o bleidleisiau a wahanodd y bleidlais "Na" oddi wrth "Ie". Daeth y refferendwm yn dod ddeuddydd yn unig ar ôl arestio Yvan Colonna a oedd yn cael ei hamau o ladd y Prefect Claude Erignac, swyddog uchaf Ffrainc yng Nghorsica.
Ym mis Mawrth 2003, caniataodd yr Arlywydd Sarkozy bwerau arbrofol i addasu cyfreithiau dros gyfnod cyfyngedig ac o dan oruchwyliaeth Senedd Ffrainc ac ymreolaeth ariannol bellach i endidau tiriogaethol Ffrainc.

Cefnogaeth wleidyddol a chyhoeddus
----------------------------------

Gellir olrhain symudiad hunanlywodraeth Corsica yn ôl i ddogfen o'r enw *Autonomia* a gyhoeddwyd yn 1974.

Wedi ymgyrch filwriaethus am 40 mlynedd dros annibyniaeth Corsica yn dilyn sefydlu Ffrynt Rhyddhad Cenedlaethol Corsica (FLNC) yn 1976, gosododd milwriaethwyr eu harfau i lawr yn 2014.

Ym mhleidlais ail rownd etholiad rhanbarthol Corsica 2017, fe ennillodd clymblaid cenedlaetholgar o'r enw Pè a Corsica 56.5% o'r bleidlais. Cipiodd arlywydd plaid Ffrainc, La République en Marche dim ond 12.7% o’r pleidleisiau. Daeth buddugoliaeth clymblaid Pè a Corsica i fodolaeth drwy gytundeb ddwy flynedd ynghynt rhwng dwy blaid; un yn cefnogi annibyniaeth lawn dan arweiniad Gilles Simeoni (cadeirydd cyngor gweithredol Corsica), a'r llall yn cefnogi hunanlywodraeth dan arewiniad Jean-Guy Talamoni (siaradwr cynulliad Corsica).  Mae gan y mudiad Pè a Corsica (Ar gyfer Corsica) y nod o sicrhau ymreolaeth yn hytrach nag annibyniaeth oherwydd cyllid sylweddol gan Ffrainc.

Yn 2022, nododd Gilles Simeoni fod 70% o etholwyr Corsica wedi pleidleisiodd "o blaid rhestr genedlaetholgar" yn etholiad tiriogaethol Corsica 2021.

### Materau penodol

Yn 2017, galwodd arweinwyr Pè a Corsica am ymreolaeth bellach, statws arbennig i fwy o ymreolaeth i Corsica, statws cyfartal i’r iaith Corseg ochr yn ochr â Ffrangeg ac amnest i’r Corsiciaid a gafodd eu carcharu am drais i gefnogi annibyniaeth. Galwodd yr arweinwyr cenedlaetholgar hefyd am statws preswylio ar gyfer Corsica er mwyn taclo busnes prynu a gwerthu tai gan fuddsoddiadau tramor.

Arolygon barn
-------------

Dangosodd arolwg barn yn 2017 fod 51% o blaid ymreolaeth bellach (roedd 10% o blaid annibyniaeth).

Dangosodd arolwg barn yn 2022 fod 53% o blaid statws ymreolaeth lawn (roedd 35% o blaid annibyniaeth).

Cynig datganoli pellach 2023
----------------------------

Ajaccio Grand Hôtel Oriental, lleoliad Cynulliad Corsica .
Yn 2018, ymwelodd arlywydd Ffrainc, Emmanuel Macron, â Chorsica gan ddatgan ei wrthwynebiad i gydnabod yr iaith Corseg a chynig amnest i filwriaethwyr Corsica.

Yn ystod protestiadau Corsica yn 2022, dywedodd llywodraeth Ffrainc y gallai gynnig ymreolaeth i Corsica. Dywedodd y gweinidog mewnol Gérald Darmanin, "Rydyn ni'n barod i fynd cyn belled ag ymreolaeth - dyna chi, mae'r gair wedi'i ddweud". Dywedodd y gweinidog na fyddai "unrhyw ddeialog" ar y mater nes i brotestiadau treisgar ddod i ben. Erbyn 16 Mawrth 2022 bu terfysg am bythefnos ac anafwyd 100 o bobl yn y cyfnod hyn. Targedwyd adeiladau cyhoeddus a'r heddlu gyda dyfeisiau ffrwydrol cartref.

Ar 28 Medi 2023, rhoddodd Arlywydd Ffrainc, Emmanuel Macron araith yng Nghynulliad Rhanbarthol Corsica yn Ajaccio. Ynddo, cynigiodd "ymreolaeth i Corsica ac o fewn y weriniaeth" trwy "destun cyfansoddiadol ac organig i'w gyflwyno i'w gymeradwyo o fewn chwe mis", i'w gytuno rhwng gwleidyddion Corsica a llywodraeth Ffrainc. Byddai hyn yn caniatáu "y posibilrwydd o ddiffinio safonau ar bynciau gwahanol neu drosglwyddo pwerau" sydd ar hyn o bryd yn cael eu rheoli gan Gyngor Gwladol Ffrainc a Chyngor Cyfansoddiadol Ffrainc.

Dyma'r tro cyntaf i arlywydd Ffrainc gefnogi ymreolaeth Corsica yn gyhoeddus.

Gweler hefyd
------------

* Cenedlaetholdeb Llydewig
* Ailuno Llydaw

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Macron breaks French taboo on autonomy for Corsica – now for the hard part". *France 24* (yn Saesneg). 2023-10-02. Cyrchwyd 2023-10-02.
2. ↑  Richards, Claudina (2004-09-01). "Devolution in France: the Corsical Problem" (yn en). *European Public Law* **10** (3). ISSN 1354-3725. .
3. ↑  "After the Scottish referendum: Corsican contagion?". *openDemocracy* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-06.
4. ↑  Richards, Claudina (2004-09-01). "Devolution in France: the Corsical Problem" (yn en). *European Public Law* **10** (3). ISSN 1354-3725. .
5. ↑  "35. France/Corsica (1967-present)". *uca.edu* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-06.
6. ↑  "Corsica Says "Non" to Greater Autonomy – DW – 07/07/2003". *dw.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-06.
7. ↑  "Corsica Says "Non" to Greater Autonomy – DW – 07/07/2003". *dw.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-06.
8. ↑  "After the Scottish referendum: Corsican contagion?". *openDemocracy* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-06.
9. ↑  "France's Macron confronts Corsica's calls for more autonomy". *Reuters* (yn Saesneg). 2018-02-06. Cyrchwyd 2023-10-06.
10. ↑  "After the Scottish referendum: Corsican contagion?". *openDemocracy* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-06.
11. 1 2  Willsher, Kim (2017-12-11). "Corsica calls for greater autonomy from France after election". *The Guardian* (yn Saesneg). ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2023-10-03.
12. ↑  Basso, Davide (2022-03-16). "French presidential candidates divided on granting Corsica autonomy". *www.euractiv.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-06.
13. ↑  "France's Macron confronts Corsica's calls for more autonomy". *Reuters* (yn Saesneg). 2018-02-06. Cyrchwyd 2023-10-06.
14. ↑  McAuley, James (2023-04-09). "Corsican nationalists win local vote, as another corner of Europe seeks its own path". *Washington Post* (yn Saesneg). ISSN 0190-8286. Cyrchwyd 2023-10-06.
15. ↑  "Corsica poll boost to French state". *www.connexionfrance.com*. Cyrchwyd 2023-10-06.
16. ↑  "Les Français favorables à un statut d'autonomie pour l'île". *CorseMatin.com* (yn Ffrangeg). 2022-03-14. Cyrchwyd 2023-10-06.
17. ↑  "France's Macron confronts Corsica's calls for more autonomy". *Reuters* (yn Saesneg). 2018-02-06. Cyrchwyd 2023-10-06.
18. ↑  Chrisafis, Angelique (2022-03-16). "France may offer Corsica 'autonomy' as it struggles to quell protests". *The Guardian* (yn Saesneg). ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2023-10-02.
19. ↑  "Macron offers Corsica autonomy 'without disengagement from the state'". *euronews* (yn Saesneg). 2023-09-28. Cyrchwyd 2023-10-02.
20. ↑  "France's Macron proposes 'a form of autonomy' for Corsica after riots". *www.aljazeera.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-02.
21. ↑  "Macron offers Corsica autonomy 'without disengagement from the state'". *euronews* (yn Saesneg). 2023-09-28. Cyrchwyd 2023-10-02.
22. ↑  "Macron breaks French taboo on autonomy for Corsica – now for the hard part". *France 24* (yn Saesneg). 2023-10-02. Cyrchwyd 2023-10-02.