recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn y clychlys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau'r clychlys**; yr enw Saesneg yw *Campanula Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia denotata*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn y clychlys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Eupithecia conterminata* at Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn plwm**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau plwm**; yr enw Saesneg yw *Lead-coloured Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia plumbeolata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

14–15 mm ydy maint ei adenydd, ar eu heithaf ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Mai a Mehefin.

Prif fwyd y gwyfyn hwn ydy *Melampyrum pratense*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn plwm yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn main**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau main/meinion**; yr enw Saesneg yw *Slender Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia tenuiata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop a'r Dwyrain Agos.

14–16 mm ydy lled ei adenydd.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn main yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Sant Garmon (*Germanus*). Cerflun pren peintiedig o'r 15fed ganrif yn Eglwys Saint-Germain-L'Auxerrois, Paris.
Roedd **Garmon** (Ffrangeg: *Germain* Lladin: *Germanus*; tua 378 – 31 Gorffennaf 448) yn esgob Auxerre yng Ngâl. Ystyrir ef yn sant gan yr Eglwys Gatholig a'r Eglwysi Uniongred; ei ddydd gŵyl yw 31 Gorffennaf. Y brif ffynhonnell ar gyfer ei hanes yw'r fuchedd a ysgrifennwyd gan Constantius o Lyon tua 480. Roedd Constantius yn gyfaill i'r esgob Lupus, aeth gyda Garmon ar ymweliad â Phrydain.

Gyrfa
-----

Ordeiniwyd Garmon yn esgob Auxerre gan Sant Amator, ei ragflaenydd yn y swydd. Dywedir iddo fod yn gyfreithiwr ac yn llywodraethwr talaith cyn troi at yr eglwys. Tua 429, daeth y newydd fod Pelagiaeth yn ennill tir ym Mhrydain oherwydd dylanwad Agricola, mab i esgob. Mewn cyfarfod o esgobion Gâl dewiswyd Garmon a Lupus, esgob Troyes, i ymweld a Phrydain i wrthwynebu dylanwad Agricola.

Cyfarfu Germanus a Lupus gyda'r Pelagiaid mewn cyfarfod cyhoeddus mawr ym Mhrydain. Dywedir i Garmon gael y gorau ar y Pelagiaid oherwydd ei allu rhethregol. Wedi'r cyfarfod aeth Germanus a Lupus i ymweld a bedd Sant Alban, sy'n awgrymu efallai fod y cyfarfod yn Verulamium.

Tra'r oedd ym Mhrydain, arweiniodd Garmon y Brythoniaid i fuddugoliaeth yn erbyn byddin o Bictiaid a Sacsoniaid mewn brwydr a elwir yn Frwydr yr Haleliwia neu Frwydr Maesgarmon. Wedi bedyddio ei fyddin, gorchmynodd Garmon iddynt weiddi "Haleliwia", gan godi arswyd ar y gelyn nes iddynt ffoi. Yn ôl traddodiad, ymladdwyd y frwydr ar safle ger Yr Wyddgrug.

Daeth Garmon i Brydain eilwaith yn y 440au, gyda Severus, Esgob Trier. Bu farw yn 
Ravenna pan oedd yn apelio am drugaredd i drigolion Armorica (Llydaw), wedi i Flavius Aëtius yrru'r Alaniaid i'w cosbi. Nid oes sicrwydd am flwyddyn ei farw; gallai fod yn 445, 446, 447 neu 448. Mae ei fedd yn Eglwys yr Abaty yn Auxerre.

Eglwysi
-------

Mae nifer o eglwysi yng ngogledd Ffrainc wedi eu cysegru iddo, gan gynnwys Abaty Saint-Germain d'Auxerre yn Auxerre ac Eglwys Saint-Germain-L'Auxerrois gyferbyn a'r Louvre ym Mharis. Nid oes sicrwydd ai ef yw'r "Garmon" sy'n cael ei goffhau yn enw Betws Garmon yng Ngwynedd, Llanarmon-yn-Iâl yn Sir Ddinbych a Capel Garmon yng Nghonwy, ond mae eglwys wedi ei chysegru iddo yng Nghaerdydd. Mae eglwys Sant Harmon, gogledd Powys, yn gysegredig iddo yn ogystal, a cheir plwyf Llanarmon Mynydd Mawr ym Maldwyn.

Llenyddiaeth
------------

Garmon yw arwr y ddrama radio *Buchedd Garmon* gan Saunders Lewis, sy'n disgrifio ei ymweliad cyntaf a Phrydain yn 429.

Llyfryddiaeth
-------------

* E. G. Bowen, *The Dedications of the Celtic Saints in Wales*.

Gweler hefyd
------------

* Llanarmon

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 59896573
* LCCN: n84032251
* ISNI: 0000 0001 2135 3540
* GND: 119544474
* SELIBR: 259529
* SUDOC: 027946916
* BNF: cb11988037s (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **procyclidin** yn gyffur gwrthgolinergig a ddefnyddir yn bennaf i drin symptomau Parkinson a achoswyd gan gyffuriau, acathisia a dystonia acíwt; clefyd Parkinson; a dystonia idiopathig neu eilaidd. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₉H₂₉NO.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- dyscinesia bochol gwynebol tafodol
 - syndrom Parkinsonaidd

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Procyclidin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Tricyclamol
 - procyclidine hydrochloride
 - Kemadrin®
 - Arpicolin®
 - 1-cyclohexyl-1-phenyl-3-pyrrolidino-propan-1-ol
 - 1-Cyclohexyl-1-phenyl-3-pyrrolidino-1-propanol
 - 1-cyclohexyl-1-phenyl-3-pyrrolidin-1-ylpropan-1-ol
 - 1-cyclohexyl-1-phenyl-3-pyrrolidin-1-yl-propan-1-ol
 - 1-cyclohexyl-1-phenyl-3-(1-pyrrolidinyl)-1-propanol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Procyclidin". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Plu'r gweunydd, Merthyr Tudful

Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Plu'r gweunydd** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Eriophorum angustifolium* a'r enw Saesneg yw *Common cottongrass*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Plu'r Gweunydd, Eira'r Gors, Gwaunblu Culddail, Gweunblu, Gwlanwair Cyffredin, Plu'r Gweunydd Culddail, Plu'r Gweunydd Culddail Cyffredin, Sidan y Waun, Sidan y Waun Culddail.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn—o'u croes-dorri—siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng—dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Plu`r gweunydd***
Gofal: ceir mynydd arall yn y Cairngorms o'r un enw. Mae'r erthygl hon yn cyfeirio at yr un sy'n 1132 metr.

Mae **Geal-Charn** (neu Geal-Chàrn) yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN469746. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Prifysgol gyhoeddus hunanlywodraethol a leolir yn ninas Padova, Veneto, yng ngogledd yr Eidal yw **Prifysgol Padova** (Eidaleg: *Università degli Studi di Padova*, UNIPD). Dyma'r brifysgol hynaf ond un yn yr Eidal, a'r brifysgol bumed hynaf yn y byd sydd yn dal i weithredu (ar ôl Bologna, Rhydychen, Caergrawnt, a Salamanca).

Sefydlwyd ym 1222 gan ryw fil o fyfyrwyr yn symud o Brifysgol Bologna, y brifysgol hynaf yn y byd sydd yn dal i fod. Bu'r ddwy brifysgol dan reolaeth y myfyrwyr a fyddai'n ethol yr athrawon ac yn pennu eu cyflogau. Ymwahanodd rhai o'r myfyrwyr oddi wrth Brifysgol Padova ym 1228 i ffurfio'r brifysgol gyntaf yn y byd i dderbyn arian gyhoeddus yn Vercelli; caeodd yr honno ym 1372, Goroesai Prifysgol Padova trwy gydol y 13g a'r 14g, er gwaethaf troeon grym a'r brwydro rhwng Padova a Verona. Symudodd rhagor o fyfyrwyr o Bologna i atgyfnerthu'r niferoedd yn Padova ym 1306 a 1322, a derbyniodd ar ffurf bwl gydnabyddiaeth swyddogol o freintiau ei statws fel *studium generale* oddi ar y Pab Clement VI ym 1346. Ar y cychwyn bu'n brifysgol y gyfraith sifil a'r gyfraith ganonaidd yn bennaf, a thyfai'i hadrannau athroniaeth, diwinyddiaeth, a meddygaeth yn raddol. Ym 1399 rhannwyd y brifysgol yn ddwy, gan wahanu adrannau'r gyfraith oddi ar adrannau'r celfyddydau a meddygaeth; ni chawsant eu haduno dan yr un weinyddiaeth nes dechrau'r 19g.

Yn ystod y Dadeni Dysg, daeth Prifysgol Padova yn ganolfan i astudiaeth y clasuron, yn enwedig y beirdd Rhufeinig, a fyddai'n cael dylanwad hollbwysig ar ddatblygiad dyneiddiaeth y Dadeni. Erbyn yr 16g, Padova oedd un o ddwy neu dair prifysgol flaenaf Ewrop ac yn gartref i athrawon enwoca'r Gristionogaeth, yn eu plith athronwyr, dyneiddwyr, a gwyddonwyr megis Galileo. Sefydlwyd gardd fotaneg y brifysgol, yr hynaf o'i bath yn Ewrop, ym 1545, a'r arsyllfa seryddol ym 1761.

Mae adrannau cyfoes y brifysgol yn cynnwys y gyfraith, gwyddor gwleidyddiaeth, y celfyddydau a llenyddiaeth, athroniaeth, addysg, mathemateg, ffiseg a'r gwyddorau naturiol, economeg a masnach, ystadegaeth, fferylliaeth, amaethyddiaeth, peirianneg, a meddygaeth.

Mae'n aelod o Grŵp Coimbra ar gyfer prifysgolion Ewropeaidd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) University of Padua. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 10 Hydref 2021.
2. ↑  A. B. Cobban, *The Medieval Universities: their development and organization* (Llundain: Metheun & Co, 1975), t. 29.
Y copa
Mae **Geal Charn** (hefyd: **Geal-Chàrn**) yn gopa mynydd a geir ym mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban; cyfeiriad grid NJ090127.

Ceir carnedd ar y copa. Dyma'r copa mwya gorllewinol o gopaon Carn Liath, sef y fam fynydd.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-08-18 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Plougoñ** (Ffrangeg: *Plogoff*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Cléden-Cap-Sizun, Primelin ac mae ganddi boblogaeth o tua 1,230 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29168

Protestiadau Atomfa Plougoñ
---------------------------

Yn y 1970au daeth Plougoñ yn enwog am brotestiadau enfawr yn erbyn y bwridad i godi aromfa niwclear.

Yn y 1970au cynnar penderfynodd cwmni ynni cenedlaethol Ffrainc - EDF, adeiladau atomfa yn Plougoñ. Llwyddodd bobl yr ardal blocio'r holl ffordd o amgylch safle yn 1976, gyda phrotestiadau eto yn 1978 a 1979.

Yn ôl cyfraith Ffrainc roedd rhaid i ddogfennau cynlluniau adeiladu ar gyfer yr atomfa cael eu harddangos i’r cyhoedd yn y *Ti-kêr* (neuadd y dref) lleol. Ond fe wrthododd y cyngor dangos y dogfennau ac yn y diwedd llosgwyd y dogfennau gan y cynghorwyr o flaen dorf yn sgwâr y pentref.

Ceisiodd lywodraeth Ffrainc gosod dogfennau newydd mewn carafan tu allan i neuadd y dref ond ddaeth y carafann yn ganolbwynt protestiadau enfawr. Am 45 diwrnod ceisiodd unedau heddlu terfysg y CRS, heddlu milwrol a milwyr paratrwp gwarchod y carafannau yn erbyn ymosodiadau miloedd o brotestwyr.

Yn 1981 etholwyd François Mitterrand yn llywydd Ffrainc a chyhoeddodd ei fod yn stopio prosiect yr atomfa newydd.

Mae ffilm ddogfen *Plogoff, des pierres contre des fusils* (Plougoñ, cerrig yn erbyn gynnau) am hanes y brwydro yn erbyn lluoedd Ffrangeg wedi’i gwneud gan Nicole a Félix Le Garrec.

Galeri
------

* Bae TrépassésBae Trépassés
* Tywynau ar Fae TrépassésTywynau ar Fae Trépassés

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Penn-ar-Bed

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Plougoñ***
Mae **Gau Graig** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH744141. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 653m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 683 metr (2241 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Geal-Charn - Sgor Iutharn** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN489743. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn y triaglog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau'r triaglog**; yr enw Saesneg yw *Valerian Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia valerianata*. Mae i'w ganfod yng ngogledd Iran, canol Gogledd Ewrop (gan gynnwys gwledydd Prydain a Rwsia.

16–20 mm ydy lled ei adenydd ar eu heithaf ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Ebrill ac Awst.

Mathau o *Valeriana officinalis* ydy prif fwyd y siani flewog. Mae'n gaeafgysgu fel chwiler.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn y triaglog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Eupithecia valerianata* at Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn onglog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau onglog**; yr enw Saesneg yw *Angle-barred Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia innotata*. Ceir 3 math yng ngwledydd Prydain:

* *E. innotata sensu stricto* - dwyrain a de-ddwyrain Lloegris found only on the east and south-east coasts
* f. *fraxinata* - drwy bob gwlad
* rare f. *tamarisciata* (**Tamarisk Pug**) - prin iawn

18–24 mm ydy lled ei adenydd.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn onglog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn y wermod**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau'r wermod**; yr enw Saesneg yw *Wormwood Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia absinthiata*. Mae i'w ganfod yn y Palearctig, y Dwyrain Agos a Gogledd America.

21–23 mm ydy lled yr adenydd ac mae'n hedfan rhwng Mehefin a Gorffennaf.

Daw ei enw o'r planhigyn mae'r siani flewog yn ei fwyta, sef y wermod.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn y wermod yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn y peradyl**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau'r peradyl**; yr enw Saesneg yw *Shaded Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia subumbrata*. Mae i'w ganfod mewn rhannau o Asia ac Ewrop.

18–21 mm ydy lled yr adenydd ar eu heithaf ac mae'n hedfan rhwng Mai ac Awst.

Mathau o *Galium mollugo*, *Hypericum perforatum*, *Pimpinella*, *Senecio* a *Solidago* ydy prif fwyd y siani flewog. Mae'n gaeafgysgu fel chwiler.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn y peradyl yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Eupithecia subumbrata* at Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn y teim**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau'r teim**; yr enw Saesneg yw *Thyme Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia distinctaria*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn y teim yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn tri smotyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau tri smotyn**; yr enw Saesneg yw *Triple-spotted Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia trisignaria*. Mae i'w ganfod o Ewrop i Siberia.

20 mm ydy lled ei adenydd ac mae ar ei adain rhwng Mehefin ac Awst.

Mathau o *Apiaceae* ydy prif fwyd y siani flewog, gan gynnwys: *Angelica* a *Heracleum*.

Geirdarddiad
------------

Ceir tri clwstwr tywyll ar ffurf triongl ar ei adain.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn tri smotyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Eupithecia trisignaria* at Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Tref yn Nhalaith Chubut, yr Ariannin, yw **Gaiman**. Mae ganddi boblogaeth o tua 6,000. Gaiman yw'r man lle gwelir y dylanwad Cymreig cryfaf yn Y Wladfa.

Sefydlwyd Gaiman yn 1874 ar lannau Afon Camwy tua 17 kilomedr o Drelew. Mae'r enw yn dod o'r iaith Tehuelche, a'r ystyr yw "maen hogi". Mae'n boblogaidd iawn gyda thwristiad, yn arbennig y Tai Tê Cymreig sydd yn bur niferus ymo. Yn yr amgueddfa, y Museo Histórico Regional, gellir gweld dogfennau yn Gymraeg a Sbaeneg yn cofnodi sefydlu'r Wladfa. Gellir gweld nifer o gapeli Cymreig hefyd; Capel Bethel yw'r mwyaf ohonynt.

Rhyw 10 km i'r de o Gaiman mae Bryn Gwyn, lle gellir gweld nifer fawr o ffosilau.

Stryd Fawr, Gaiman
Bwyty yn nhref Gaiman â'r enw Cymraeg "Tŷ Nain"

Dolenni allanol
---------------

* Video: Wales in Patagonia - Welsh Tea Room in Gaiman

 gw • sg • go**Aneddiadau Talaith Chubut**

Aldea Apeleg **·** 
Cerro Cóndor **·** 
Comodoro Rivadavia **·** 
Dolavon **·** 
Esquel **·** 
Gaiman **·** 
José de San Martín **·** 
Lago Blanco **·** 
Lago Puelo **·** 
Lagunita Salada **·** 
Las Plumas **·** 
Los Altares **·** 
Paso de Indios **·** 
Paso del Sapo **·** 
Porth Madryn **·** 
Puerto Pirámides **·** 
Rada Tilly **·** 
Rawson **·** 
Río Mayo **·** 
Río Pico **·** 
Sarmiento **·** 
Tecka **·** 
Telsen **·** 
Trelew **·** 
Trevelin **·** 
Veintiocho de Julio
Roedd **Poseidonius** (Groeg: Ποσειδώνιος / Poseidonios), sillefir hefyd **Posidonius**, weithiau "o Rhodos" (ὁ Ρόδιος) neu "o Apameia" (ὁ Απαμεύς) (tua 135 CC - 51 CC), yn athronydd, gwleidydd, daearyddwr, seryddwr, hanesydd, athro ac awdur Groegaidd. Ystyried ef yn un o ddynion mwyaf galluog ei oes, gyda Aristoteles ac Eratosthenes yn un o'r ychydig a ddaeth yn agos at feistroli yr holl wybodaeth oedd ar gael yn ei gyfnod. Ysgrifennodd nifer sylweddol o lyfrau, ond dim ond rhannau sydd wedi goroesi.

Ganed Poseidonius i deulu Groegaidd yn Apamea, dinas Rhufeinig ar Afon Orontes. Cafodd ei addysgu yn Athen, lle roedd yn un o fyfyrwyr Panaetius, pennaeth yr ysgol Stoicaidd o athroniaeth. Tua 95 CC. ymsefydlodd yn Rhodos, lle bu'n dal swyddi megis prytaneis (un o'r arlywyddion, am gyfnod o chwe mis) a llysgennad i Rufain. Roedd yn bleidiol i Rufain fel grym allai roi sefydlogrwydd mewn byd anwadal.

Teithiodd Poseidonius i nifer o wledydd ar gyfer ei ymchwiliadau: Groeg, Hispania, Gogledd Affrica, yr Eidal, Sicilia, Dalmatia, Gâl, Liguria a'r Balcanau. Bu'n astudio'r llanw yn Gades ar arfordir Hispania (Cadiz heddiw), a bu'n astudio y Celtiaid yng Ngâl, gan adrodd am bethau rhyfedd a welodd a'i lygaid ei hun, megis hoelio penglogau gelynion wrth ddrysau fel arwydd o lwyddiant mewn rhyfel. Nododd fodd bynnag barch y Celtiaid ar y Derwyddon, ac ystyriai ef hwy'n athronwyr o fath. Ysgrifennodd lyfr ar wlad y Celtiaid, sydd bellach ar goll ond a ddefnyddiwyd gan nifer o awduron erall, megis Timagenes, Iŵl Cesar, Diodorus Siculus a Strabo.

Athroniaeth oedd y pwnc pwysicaf i Poseidonius, ac ystyriai'r gwyddorau eraill yn ganghennau o athroniaeth. Roedd yn ddilynwr selog yr ysgol Stoicaidd mewn athroniaeth.

Llyfryddiaeth
-------------

* Philip Freeman. *The Philosopher and the Druids: a journey among the ancient Celts* (Souvenir Press, 2006) ISBN 9780285637740

Gweler hefyd
------------

* Geodedd: cangen o fathemateg gymhwysol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 24644250
* LCCN: n80137852
* ISNI: 0000 0001 0408 4967
* GND: 118595946
* SELIBR: 84593
* SUDOC: 030356504
* BNF: cb12178849j (data)
* BIBSYS: 90276497
* NLA: 35429632
* The SBN id MILV018250 is not valid.
* BNE: XX913379
* CiNii: DA02163265

 |
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Plu`r gweunydd unben** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Eriophorum vaginatum* a'r enw Saesneg yw *Hare`s-tail cottongrass*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Plu'r Gweunydd Unben, Canhwyllau'r Gors, Gwaenblu Gwciniog, GwlanwairGweiniog, Plu'r Gweunydd, Sidan y Waun.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Plu`r gweunydd unben***
*Am y cwmwd canoloesol yn nheyrnas Ceredigion, gweler Genau'r Glyn (cwmwd).*
Cymuned yng Ngheredigion yw **Geneu'r Glyn**. Mae'n cynnwys pentref Llandre a phentrefannau Dôl-y-bont, Henllys, Penybont, Rhydypennau, a Thai-gwynion

Ystadegau:

* Mae gan y gymuned arwynebedd o 18.03 km².
* Yng Nghyfrifiad 2001 roedd ganddi boblogaeth o 735.
* Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 679.
* Yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 726.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 17 Hydref 2021

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Cyngor Cymuned Geneu'r Glyn

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ceredigion**

**Trefi**  

Aberaeron  **·** Aberteifi  **·** Aberystwyth  **·** Ceinewydd  **·** Llanbedr Pont Steffan  **·** Llandysul  **·** Tregaron
  
**Pentrefi**  

Aberarth  **·** Aber-banc  **·** Aber-ffrwd  **·** Abermagwr  **·** Abermeurig  **·** Aber-porth  **·** Adpar **·** Alltyblaca  **·** Betws Bledrws  **·** Betws Ifan  **·** Betws Leucu  **·** Bethania  **·** Beulah  **·** Blaenannerch  **·** Blaenpennal  **·** Blaenplwyf  **·** Blaen-porth  **·** Y Borth **·** Bow Street  **·** Bronant  **·** Bwlch-llan  **·** Capel Bangor  **·** Capel Cynon  **·** Capel Dewi  **·** Capel Seion  **·** Caerwedros  **·** Castellhywel  **·** Cellan  **·** Cilcennin  **·** Ciliau Aeron  **·** Clarach  **·** Cnwch Coch  **·** Comins Coch  **·** Cribyn  **·** Cross Inn (1)  **·** Cross Inn (2)  **·** Cwm-cou  **·** Cwmystwyth  **·** Cwrtnewydd  **·** Dihewyd  **·** Dôl-y-bont  **·** Eglwys Fach  **·** Felinfach  **·** Y Ferwig  **·** Ffair-rhos  **·** Ffostrasol  **·** Ffos-y-ffin  **·** Ffwrnais  **·** Gartheli  **·** Goginan  **·** Y Gors  **·** Gwbert  **·** Henfynyw  **·** Henllan  **·** Horeb  **·** Llanafan  **·** Llanarth  **·** Llanbadarn Fawr  **·** Llandre  **·** Llandyfrïog  **·** Llanddeiniol  **·** Llanddewi Brefi  **·** Llanfair Clydogau  **·** Llanfarian  **·** Llanfihangel y Creuddyn  **·** Llangeitho  **·** Llangoedmor  **·** Llangrannog  **·** Llangwyryfon  **·** Llangybi  **·** Llangynfelyn  **·** Llangynllo  **·** Llanilar  **·** Llanio  **·** Llan-non  **·** Llanrhystud  **·** Llansantffraid  **·** Llanwenog  **·** Llanwnnen  **·** Llechryd  **·** Lledrod  **·** Llundain-fach  **·** Llwyncelyn  **·** Llwyndafydd  **·** Llwyn-y-groes  **·** Morfa  **·** Mwnt  **·** Nanternis  **·** Penbryn  **·** Penparc  **·** Penrhiw-llan  **·** Penrhyn-coch  **·** Penuwch  **·** Pen-y-garn  **·** Plwmp  **·** Pontarfynach  **·** Ponterwyd  **·** Pontgarreg  **·** Pontrhydfendigaid  **·** Pontrhydygroes  **·** Pontsiân  **·** Rhydlewis  **·** Rhydowen, Ceredigion  **·** Rhydyfelin  **·** Rhydypennau  **·** Salem  **·** Sarnau  **·** Southgate  **·** Swyddffynnon  **·** Synod Inn  **·** Talgarreg  **·** Tal-y-bont **·** Temple Bar **·** Trefenter  **·** Trefilan  **·** Tremain  **·** Tre-saith  **·** Tre Taliesin  **·** Troedyraur  **·** Ysbyty Ystwyth  **·** Ystrad Aeron  **·** Ystrad Meurig  **·** Ystumtuen
Pikachu
Un o rywogaethau ffuglennol y fasnachfraint Pokémon a greuwyd gan Satoshi Tajiri yw **Pikachu** (Japaneg: ピカチュウ - *Pikachū*). Mae Pikachu yn un o'r cymeriadau mwyaf adnabyddus o fewn y gyfres, o ganlyniad i'w rôl bwysig yn yr anime, y manga a'r gemau fideo. Yn ddiweddar mae Pikachu wedi ddod yn eicon o ddiwylliant Japaneaidd a masgot swyddogol y fasnachfraint.

Cymeriad
--------

Daw'r enw *Pikachu* o'r geiriau Japaneg *pikapika* (sef gair dychmygol am hwm trydanol) a *chū* (gwich llygoden). Cafodd Pikachu ei ddylunio gan Ken Sugimori (ffrind agos i Satoshi Tajiri, crëwr Pokémon) a mae'n cael ei leisio yn yr anime gan Ikue Otani.

Ffisioleg
---------

Mae Pikachu (fel pob Pokémon mae'r enw yn lluosog ac unigol) yn Pokémon trydanol sydd yn edrych fel llygod bychain melyn gyda marciau brown ar eu cefnau ac eu cynffonau (sydd wedi'i siapio fel mellten). Mae ganddon nhw clustiau mawr pigog gyda blaenau'u clustiau'n ddu a chylchau coch ar eu bochau sydd yn storio trydan. Mae gan Pikachu y pŵer i reoli trydan a maen nhw'n defnyddio'r pŵer hyn wrth hela ac ymladd. Gall Pikachu hefyd ddefnyddio trydan i 'ailwefru' cyd Pikachu sydd yn sâl neu anafus.

Ymddygiad
---------

Fel arfer, mae Pikachu yn byw a theithio mewn diadellau. Os mae Pikachu yn pentyrru gormod o egni trydanol yn eu gyrff, bydd nhw'n datblygu symptomau agos i annwydau yn bodau dynol. Weithiau caiff Pikachu eu drin fel cnofilod, gan cnoi gwifrau, pyst teleffonau neu offer trydanol arall. Er gwaethaf hyn, mae Pikachu yn poblogaidd iawn fel anifeiliau anwes o fewn y byd Pokémon. Wrth dynnu ar cynffon Pikachu bu'r tynnwr yn derbyn sioc trydanol chwerw neu caiff ei frathu.

Cynefin
-------

Caiff Pikachu eu ffeindio yn coedwigoedd neu o gwmpas gorsafoedd pŵer. Mae Pikachu yn enedigol i'r ardal Kanto o fewn y byd Pokémon ond maen nhw wedi cael ei gyflwyno i ardaloedd gwahanol.

Deiet
-----

Mae Pikachu yn llysysyddion sydd yn chwilota am aeron. Yn lle dringo coed am eu fwyd, bydd Pikachu yn defnyddio siociau trydanol fach i rhyddhau'r aeron o'r coeden wrth rostio nhw a'r un pryd. Yn yr anime, mae Pikachu yn cael ei ddangos i hoffi saws tomato.

Effaith Diwyllianol
-------------------

Yn 2000 enillodd Pikachu 8fed safle ar restr gan Animax o'r cymeriadau anime gorau yn y byd, ac yn 2002 ymddangosodd Pikachu mewn rhestr gan TV Guide ar 'The 50 Greatest Cartoon Characters Of All Time' yn safle 15. Ers 2001 mae balŵn aer boeth enfawr o Pikachu wedi cymryd rhan mewn y Macy's Thanksgiving Day Parade yn Ninas Efrog Newydd. Yn 2008 wnaeth tîm o wyddonwyr o'r Osaka Bioscience Institute Foundation (大阪バイオサイエンス研究所) darganfod cemegyn newydd a gelwir yn *Pikachurin*.

Ieithoedd Gwahanol
------------------

* Almaeneg: *Pikachu*
* Ffrangeg: *Pikachu*
* Coreeg: 피카츄 *Pikachyu*
Mae'r tir ger **Pont Bancog**, gerllaw Capel Garmon yng nghymuned Bro Garmon yn Sir Conwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 10 Ebrill 1987 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.61 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Pentref a chymuned ar Benrhyn Gŵyr ym mwrdeisdref sirol Abertawe, Cymru, yw **Port Einon** ("Cymorth – Sain" ynganiad ) (Saesneg: *Port Eynon*). Saif ar arfordir deheuol Gŵyr. Twristiaeth yw'r diwydiant pwysicaf yma bellach, ond ar un adeg roedd y diwydiant gwneud halen yn bwysig ac roedd hefyd chwarel galchfaen.

Sefydlwyd bad achub Port Einon yn ail hanner y 18g, a bu yno hyd 1919. Ar 1 Ionawr 1916, boddwyd tri pan aeth y bad achub i gynorthwyo criw yr *SS Dunvegan* a longddrylliwyd gerllaw. Mae cofeb iddynt yn y fynwent.

Mae'r gymuned hefyd yn cynnwys pentref Scurlage. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 574.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Rebecca Evans (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Tonia Antoniazzi (Llafur).

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Port Einon (pob oed) (597)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Port Einon) (46)** |    | 7.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Port Einon) (440)** |    | 73.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed (Port Einon) (86)** |    | 33.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Pobl enwog o Bort Einon
-----------------------

* Don Shepherd, cricedwr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
2. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014
3. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
5. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
6. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Abertawe**

**Dinas**  

Abertawe
  
**Trefi**  

Casllwchwr  **·** Clydach  **·** Gorseinon  **·** Pontarddulais  **·** Treforys  **·** Tre-gŵyr
  
**Pentrefi**  

Burry Green  **·** Cadle  **·** Crofty  **·** Dyfnant  **·** Fforest-fach  **·** Garnswllt  **·** Y Gellifedw  **·** Y Glais  **·** Llandeilo Ferwallt  **·** Llanddewi  **·** Llangyfelach  **·** Llangynydd  **·** Llanilltud Gŵyr  **·** Llanmorlais  **·** Llanrhidian  **·** Llan-y-tair-mair  **·** Y Mwmbwls  **·** Nicholaston  **·** Oxwich  **·** Pen-clawdd  **·** Pengelli  **·** Pennard  **·** Pentre Poeth  **·** Pont-lliw  **·** Port Einon  **·** Reynoldston  **·** Rhosili  **·** Sgeti  **·** Y Crwys  **·** Ynysdawe  **·** Ynysforgan  **·** Ystumllwynarth
Mae **Garnedd Fawr** yn gopa mynydd a geir yn Arenig rhwng y Bermo a Betws-y-Coed a'r Bala; cyfeiriad grid SH937423. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 522metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 569 metr (1867 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Hiliogaeth arbennig o'r Tylwyth Teg yw **Plant Rhys Ddwfn**. Ceir traddodiadau a chwedlau amdanynt yn Nyfed ac yn enwedig Sir Benfro. Dywedir eu bod yn byw mewn gwlad anweledig ym Mae Ceredigion.

Chwedlau a thraddodiadau
------------------------

Yn ôl y traddodiad, trigai Plant Rhys Ddwfn ar ynysoedd cudd yn y môr "rhwng Cemais (Sir Benfro) ac Aberdaron (Llŷn)". Dywedir eu bod yn hardd anghyffredin ond yn fychain.[1]

Yr unig draddodiad am Rhys Ddwfn ei hun yw ei fod yn bennaeth ar y Tylwyth Teg hyn. Mewn Cymraeg Canol, un o ystyron y gair *dwfn* yw 'byd'. Gallai hefyd fod yn gyfeiriad at y môr. Mae rhai o'r chwedlau yn derbyn mai 'doeth' yw'r ystyr, ond ymddengys mai esboniad diweddar yw hynny.[2]

Dywedir mai rhinwedd llysiau neilltuol a dyfai ar yr ynysoedd a gadwai gwlad Plant Rhys Ddwfn yn anweledig i bobl meidrol. Nid oedd y llysiau hyn yn tyfu mewn unrhyw le arall heblaw llecyn bychan o lathen sgwâr o dir yng Nghemais. Pe bai rhywun yn sefyll arno fe welai'r cyfan o wlad Plant Rhys Ddwfn o flaen ei lygaid.[3] Ceir chwedlau am y Plant yn ymweld â'r tir mawr i fasnachu ac roeddent i'w gweld weithiau ym marchnad Aberteifi.[3] Elfen ddiweddarach yn y chwedlau, fe ymddengys, sy'n priodoli doethineb a chwrteisi arbennig iddynt, gan ddweud fod Rhys Ddwfn wedi dysgu iddynt barchu eu rhieni a'u cyndeidiau a bod yn ffyddlon i'w gilydd ar bob achlysur: mae'n debyg fod hyn yn ymgais i esbonio'r gair 'dwfn'.[4]

Ceir sawl traddodiad o Ddyfed, yn cynnwys un o ardal Llan-non, fod ynysoedd Plant Rhys Ddwfn i'w gweld allan yn y môr weithiau, ond nid gan bawb.[4]

Cyfatebiaethau
--------------

Mae'r ffaith fod y bodau hyn yn byw mewn gwlad hud ym Mae Ceredigion yn debyg iawn i'r traddodiad adnabyddus am Gantre'r Gwaelod, cantref chwedlonol oddi ar arfordir de Gwynedd a gogledd Ceredigion a foddwyd gan y môr. Ceir sawl chwedl a thraddodiad Celtaidd am ynysoedd arallfydol paradwysaidd allan yn y môr i gyfeiriad y gorllewin, a gysylltir ag Arallfyd y Celtiaid. Tebyg hefyd yw Ynys Afallach yn y traddodiad Cymreig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  William Rowland, *Straeon y Cymry* (Gwasg Aberystwyth; argraffiad newydd 1961), tud. 11.
2. ↑  T. Gwynn Jones, *Welsh Folklore and Folk-Custom* (D. S. Brewer, 1930; 1979), tud. 58.
3. 1 2  *Straeon y Cymry*, tud. 11.
4. 1 2  *Welsh Folklore and Folk-Custom*, tud. 58.
Roedd **George Hayward** (13 Chwefror 1886 - 13 Hydref 1946) yn flaenwr rygbi'r undeb rhyngwladol Gymreig a chwaraeodd rygbi clwb i Abertawe, a chafodd ei gapio dros Gymru bum gwaith. Roedd yn rhan o dîm a enillodd Bencampwriaeth y Pedair Gwlad 1908.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd **Alfred George Hayward** yn Abertawe, yn blentyn i Alfred Hayward, pobydd, ac Elizabeth (née Evans) ei wraig. Mewn cyfnod lle'r oedd rygbi yn gêm amatur roedd yn ennill ei fywoliaeth fel llafurwr yn nociau Abertawe. Ym 1910 priododd Evelyn Davies, bu Evelyn marw ym 1918. Priododd Hayward am yr ail dro â Margaret E Elson ym 1924, bu iddynt o leiaf dau fab. Bu farw yn Abertawe yn 60 mlwydd oed.

Gyrfa rygbi
-----------

Gwnaeth Hayward ei ymddangosiad rhyngwladol gyntaf i Gymru ddydd Sadwrn 1 Chwefror 1908 yn erbyn yr Alban ar faes St. Helen Abertawe dan gapteiniaeth George Travers. Enillodd Cymru’r ornest ddadleuol o drwch y blewyn a dewiswyd Hayward eto ar gyfer gêm nesaf y twrnamaint yn erbyn yr Iwerddon. Enillodd Cymru yr ornest, y Bencampwriaeth a'r Goron Driphlyg. Yn ystod 1908, wynebodd Hayward dîm teithiol Awstralia, fel aelod o dimau Sir Forgannwg ac Abertawe, gan orffen ar yr ochr fuddugol ar lefel ryngwladol a chlwb, ond gan golli yn y cyfarfyddiad sirol. Roedd hefyd yn rhan o dîm Abertawe a gurodd De Affrica ar Ddydd San Steffan 1912.

Ym mis Rhagfyr 1913, gadawodd Hayward Abertawe ac ymuno â thîm proffesiynol y gynghrair, Wigan, gan wneud ei ymddangosiad gyntaf ddydd Sadwrn 27 Rhagfyr yn erbyn Runcorn.

Chwaraeodd George Hayward ym muddugoliaethau Wigan yng Nghynghrair Sir Gaerhirfryn yn ystod tymor 1913–14 a thymor 1914–15.

### Gemau rhyngwladol

**Cymru**

* Awstralia 1908
* Lloegr 1909
* Ffrainc 1908
* Iwerddon 1908
* yr Alban 1908

Llyfryddiaeth
-------------

* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3. 1911 census

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "SWANSEANTERNATIONALSWEDDING - The South Wales Daily Post". William Llewellyn Williams. 1910-08-10. Cyrchwyd 2021-04-22.
2. ↑  Western Mail 14 Hydref 1946 Obituary George Hayward
3. ↑  "THE NEW WELSH CAP - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1908-02-01. Cyrchwyd 2021-04-22.
4. ↑  "GEORGEHAYWARDSBAPTISMI - Herald of Wales and Monmouthshire Recorder". [s.n.] 1914-01-03. Cyrchwyd 2021-04-22.
5. ↑  "Statistics at wigan.rlfans.com". wigan.rlfans.com. 31 December 2012. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-04-21. Cyrchwyd 1 January 2013.
6. ↑  Smith (1980), tud 466.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 33686700
* LCCN: n94041688

 |
Arwydd a godwyd yn 1977 sy'n portreadu'r ddau blentyn gwyrdd.
Dywedir i **blant gwyrdd Woolpit** ymddangos ym mhentref Woolpit yn Suffolk, Dwyrain Lloegr, rhywbryd yn y 12g, efallai yn ystod teyrnasiad y Brenin Steffan. Roedd y ddau blentyn, brawd a chwaer, o olwg normal ac eithrio lliw gwyrdd eu croen. Siaradent iaith ddieithr, a ffa gwyrdd oedd yr unig fwyd byddent yn ei fwyta. Ymhen amser dysgodd y plant i fwyta bwydydd eraill a chollasant hwy eu lliw gwyrdd, ond bu'r bachgen yn afiach a bu farw yn fuan wedi i'r plant gael eu bedyddio. Addasodd y ferch at ei bywyd newydd, ond ystyrid hi "braidd yn wyllt a hoedennaidd ei hymddygiad". Wedi iddi ddysgu siarad Saesneg esboniodd y ferch y daw hi a'i brawd o St Martin's Land, byd tanddaearol â thrigolion gwyrdd.

Ceir yr unig adroddiadau lled-gyfoes yn *Chronicum Anglicanum* gan Ralph o Coggeshall a *Historia rerum Anglicarum* gan William o Newburgh, a ysgrifennwyd tua 1189 a 1220 yn y drefn honno. Rhwng y gweithiau hyn a'u hail ddarganfyddiad yng nghanol y 19g, ymddangosir y plant gwyrdd dim ond yn y llyfr ffantastig *The Man in the Moone* gan yr Esgob Francis Godwin, sydd yn adrodd hanes William o Newburgh.