Bardd Ffrengig yn yr iaith Ocsitaneg, yn gywir tafodiaith Profensaleg, oedd **Frédéric Mistral** (8 Medi 1830 – 25 Mawrth 1914). Derbyniodd Wobr Lenyddol Nobel yn 1904, ar y cyd â José Echegaray y Eizaguirre, am "wreiddioldeb byw a gwir ysbrydoliaeth ei gynnyrch barddonol, sy'n adlewyrchu'n ffyddlon y tirlun naturiol ac ysbryd cynhenid ei bobl, ac, yn ogystal, ei waith pwysig fel ieithegwr y Brofensaleg". Efe oedd ar flaen y gad yn y 19g yn y mudiad i adfywio'r diwylliant Ocsitaneg a'i thafodieithoedd ac i astudio'r iaith.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Frédéric Mistral ar 8 Medi 1830 ym Maillane (Ocsitaneg: Malhana), Bouches-du-Rhône, yn hen dalaith Profens yn ne Ffrainc. Pentref yn Nyffryn Rhône ydy Maillane a saif hanner ffordd rhwng Avignon ac Arles. Ffermwr cefnog a thirfeddiannwr oedd ei dad François, a merch i faer Maillane oedd Delaïde. Profensaleg oedd mamiaith Frédéric, a chafodd ei fagu mewn diwylliant, llên gwerin, ac hanes lleol dan ddylanwad ei fam. Iaith isel ei bri oedd *lenga d'òc* o'i chymharu â Ffrangeg safonol, sef iaith y gogledd.

Cychwynnodd Frédéric fynychu'r ysgol yn 8 oed, ac ar y pryd roedd yn well ganddo chwarae nac astudio. Fe'i danfonwyd i ysgol breswyl Abbaye Saint-Michel de Frigolet, taith ddwy awr i ffwrdd o Maillane ar gert. Caeodd yr ysgol oherwydd sgandal, ac aeth Frédéric i ysgol breswyl arall, yn Avignon. Yn ddiweddarach astudiodd yn Collège Royal de Avignon, ac yno daeth yn gyfarwydd ag arwrgerddi'r Henfyd gan Homeros a Fyrsil. Yn y coleg daeth Frédéric yn fwy ymwybodol o statws israddol ei famiaith, a wynebodd y ffaith taw Ffrangeg oedd iaith ei gyd-ddisgyblion. Un o'i athrawon oedd y bardd Profensaleg Joseph Roumanille, a daeth y ddau ohonynt yn ffrindiau clos. Magodd hefyd gyfeillgarwch â'i gyd-ddisgybl Anselme Mathieu, a chawsant eu hysbrydoli gan farddoniaeth Brofensaleg Joseph Desanat a Pierre Bellot.

Wedi iddo adael y coleg yn Awst 1847, aeth Mistral i Nîmes i astudio am ei radd baglor. Yn ystod chwyldroadau 1848 ysgrifennodd Mistral gerdd, a gyhoeddwyd mewn sawl papur newydd lleol, yn lladd ar y frenhiniaeth. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Aix-en-Provence a derbyniodd ei radd yn 1851.

Gyrfa lenyddol
--------------

Roedd teulu Mistral yn ennill digon o arian iddo fyw heb chwilio am swydd, a phenderfynodd ymroi ei fywyd i adfer yr iaith Brofensaleg a'i diwylliant. Sefydlwyd cymdeithas Félibrige ganddo a chwech o'i gyfeillion yn 1854 er lles yr iaith. Yn ddiweddarach ehangodd y mudiad i gynnwys holl *lo País d'Òc* neu Ocsitania. Mistral oedd prif arweinydd Félibrige hyd at ei farwolaeth yn 1914.

Treuliodd Mistral 20 mlynedd yn gweithio ar eiriadur Profensaleg, *Lou Tresor dóu Félibrige* (2 gyfrol; 1878, 1886). Sefydlodd hefydd amgueddfa ethnograffig yn Arles gyda'r arian a dderbyniodd am ei Wobr Nobel.

Diwedd ei oes
-------------

Bu farw ym Maillane ar 25 Mawrth 1914 yn 83 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "The Nobel Prize in Literature 1904", Sefydliad Nobel. Adalwyd ar 19 Medi 2019.
2. 1 2 3  (Saesneg) "Frédéric Mistral" yn *Encyclopedia of World Biography* (Gale, 2004). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 19 Medi 2019.
3. 1 2 3  (Saesneg) Frédéric Mistral. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 19 Medi 2019.

Darllen pellach
---------------

* Richard Aldington, *Introduction to Mistral* (Llundain: William Heinemann, 1956)
* Charles Alfred Downer, *Frédéric Mistral: Poet and Leader in Provence* (Efrog Newydd: Columbia University Press, 1901)
* Tudor Edwards, *The Lion of Arles: A Portrait of Mistral and His Circle* (Efrog Newydd: Fordham University Press, 1964)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 39381417
* LCCN: n50000937
* ISNI: 0000 0001 2100 755X
* GND: 118734180
* SELIBR: 272996
* SUDOC: 027032078
* BNF: cb11916301p (data)
* BIBSYS: 90102476
* NLA: 35355779
* NDL: 00450192
* NKC: jo20000080728
* The Léonore id LH//1889/57 is not valid.
* The SBN id CFIV075612 is not valid.
* BNE: XX986443
* CiNii: DA00459318

 |