Gwleidydd Cymreig yw **Victoria Kirstyn Williams** neu **Kirsty Williams** (ganwyd 19 Mawrth 1971). Roedd yn Aelod o Senedd Cymru dros Brycheiniog a Maesyfed rhwng 1999 a 2021. Ar 8 Rhagfyr 2008, cafodd ei hethol yn Arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig gan ddod y ferch gyntaf erioed i arwain plaid wleidyddol yng Nghymru.

Bywyd cynnar a bywyd personol
-----------------------------

Ganed Kirsty Williams yn Taunton, Gwlad yr Haf yn 1971 i rieni o Gymry. Dychwelodd y teulu i Gymru yn 1974 ac ymsefydlu ym mhentref Bynea yn Sir Gaerfyrddin, lle magwyd Kirsty.

Addysgwyd yn Ysgol annibynnol Mihangel Sant, Llanelli, yna graddiodd o Brifysgol Victoria ym Manceinion gyda gradd anrhydedd mewn astudiaethau Americanaidd, gan gynnwys cyfnod yn astudio ym Mhrifysgol Missouri. Yna dychwelodd i weithio i adran adnoddau dysgu Coleg Sir Gaerfyrddin yn Llanelli, cyn ymgymryd â swydd fel swyddog gweithredol marchnata a chysylltiadau cyhoeddus ar gyfer busnes bach yng Nghaerdydd.

Erbyn hyn, mae Kirsty yn byw ar fferm y teulu ger Aberhonddu gyda’i gŵr a’u tair merch ifanc.

Bywyd Gwleidyddol
-----------------

Ymunodd Williams â Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn 15 oed. Yn etholiad cyffredinol 1997, bu’n cystadlu yn etholaeth Ogmore, gan ddod yn drydydd. Am gyfnod hir bu’n eiriolwr brwd dros Gynulliad Cymru, a bu’n ymgyrchu’n galed yn refferendwm 1997 dros greu Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Wedi hynny, fe’i penodwyd i Grŵp Cynghori’r Cynulliad Cenedlaethol gan Ysgrifennydd Cymru Ron Davies.

Fe’i hetholwyd yn Aelod Cynulliad ar gyfer etholaeth Brycheiniog a Sir Faesyfed ym mis Mai 1999. Yn ei thymor cyntaf daeth yn llefarydd iechyd ei phlaid. Gwasanaethodd hefyd fel Cadeirydd Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol Cynulliad Cymru rhwng 1999 a 2003.

Mae Williams wedi bod yn rhan o ymgyrch hirsefydlog ‘Mwy o Nyrsys’ sy’n gofyn am gyfraith ar lefelau staffio diogel ar gyfer nyrsys mewn ysbytai Cymru. Llwyddodd Kirsty Williams i gael balot deddfwriaethol (mae bil a basiwyd gan aelod sengl yn brin) ar 11 Rhagfyr 2013, a chafodd ganiatâd i fwrw ymlaen â’i Bil yn 2014, Bil Lefelau Staff Nyrsio. Fe'i pasiwyd a daeth yn gyfraith yng Nghymru ar 21 Mawrth 2016.

Kirsty Williams yn gwneud araith yng nghynadledd ei phlaid yn Lerpwl, 2010.
Ym Mai 2016, yn dilyn canlyniadau trychinebus ei phlaid (hi oedd yr unig aelod) yn Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2016 ymddiswyddodd Williams fel Arweinydd. Ar ddiwrnod cyntaf y cyfarfod llawn, pleidleisiodd gyda'r Llywodraeth ar benodi'r Prif Weinidog pe bai wedi pleidleisio dros Leanne Wood, byddai wedi dod yn Brif Weinidog. Penododd y Prif Weinidog ar y pryd Carwyn Jones, Williams, i Gabinet Cymru fel Ysgrifennydd Addysg; Mae angen 31 sedd ar gyfer mwyafrif yng Nghynulliad Cymru, roedd gan Lafur 29, felly creodd Williams fwyafrif gweithredol.

Mae hi ar flaen y gad o ran diwygio'r cwricwlwm yng Nghymru a chyflwynodd y Bil Cwricwlwm ac Asesu (Cymru) i'r Senedd ar 6 Gorffennaf 2020.

Cafodd ei beirniadu’n eang am y ddefnydd o algorithm i ddyfarnu graddau arholiad yn 2020 yn yr hyn a elwid yn fiasco arholiadau 2020. Roedd rhaid iddi gwneud tro pedol ac ymddiheuro o flaen pwyllgor Senedd am yr sefyllfa "Ond mae hi’n briodol fy mod i’n ymddiheuro’n uniongyrchol ac yn ddi-ben-draw i’n pobol ifanc." 

Ar 27 Hydref 2020 cyhoeddodd na fyddai’n sefyll yn Etholiad Senedd 2021, gan ddweud ei bod hi'n "edrych ymlaen at dreulio mwy o amser gyda fy nheulu ac rwy'n parhau i fod yn ymrwymedig i'm rôl ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed ac edrychaf ymlaen at barhau i ymgyrchu gyda fy olynydd i sicrhau bod Brycheiniog a Sir Faesyfed yn dychwelyd llais Democratiaid Rhyddfrydol Cymru."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Adwaenir fel Ysgrifennydd dros Addysg a Sgiliau hyd at 13 Rhag 2018
2. ↑  *Daily Post*, 9 Rhagfyr 2008.
3. 1 2  "Proffil Aelod". *Senedd Cymru*. Cyrchwyd 2020-11-01.
4. 1 2  "BBC News | People in the Assembly". *news.bbc.co.uk*. Cyrchwyd 2020-11-01.
5. ↑  "Deddf Lefelau Staff Nyrsio (Cymru) 2016". *busnes.senedd.cymru*. 2014-12-01. Cyrchwyd 2020-11-01.
6. ↑  "What does Kirsty Williams' exit mean for the Lib Dems and Welsh politics?". *Nation.Cymru* (yn Saesneg). 2020-10-28. Cyrchwyd 2020-11-01.
7. ↑  "Curriculum and Assessment (Wales) Bill". *business.senedd.wales* (yn Saesneg). 2020-07-03. Cyrchwyd 2020-11-01.
8. ↑  "Kirsty Williams yn ymddiheuro'n "uniongyrchol ac yn ddi-ben-draw" am helynt canlyniadau". *Golwg360*. 2020-08-18. Cyrchwyd 2020-11-01.
9. ↑  "Kirsty Williams i sefyll lawr fel Aelod o'r Senedd yn 2021". *BBC Cymru Fyw*. 2020-10-27. Cyrchwyd 2020-11-01.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol Archifwyd 2008-05-10 yn y Peiriant Wayback. (*gwefan rannol ddwyieithog*)

| Cynulliad Cenedlaethol Cymru |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:***sedd newydd*** | **Aelod o'r Senedd dros Frycheiniog a Sir Faesyfed**1999 – 2021 | Olynydd:**James Evans** |
| Swyddi gwleidyddol |
|
| Rhagflaenydd:**Huw Lewis** | **Y Gweinidog Addysg**2016 | Olynydd:***gwag*** |
| Swyddi gwleidyddol pleidiol |
|
| Rhagflaenydd:**Mike German** | **Arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yn y Cynulliad Cenedlaethol Cymru**2008 – 2021 | Olynydd:**Jane Dodds** |
|
| Rhagflaenydd:**Mike German** | **Arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru**2008 – 2017 | Olynydd:**Jane Dodds** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 90505796
* LCCN: no2009085299

 |