recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Diddanwr a chyfansoddwr caneuon oedd **John "Jack" Judge** (3 Rhagfyr 1872 – 25 Gorffennaf 1938).

Ganwyd yn Oldbury, Lloegr ond oedd ei rieni'n fewnfudwyr o Iwerddon. Dechreuodd weithio yng Ngwaith Haearn Oldbury yn 12 oed. Bu farw ei dad ym 1888, a rheolodd Jack ei fusnes teuliol gwerthu pysgod yn ogystal â gweithio yn y gwaith haearn. Erbyn diwedd y 19g, roedd wedi dechrau perfformio, yn gyntaf yn Theatr Gaiety, Oldbury, ac yn bellach o gwmpas yr ardal, ac roedd wedi dechrau ysgrifennu caneuon. Daeth o'n broffesiynol yn 1910.

It's a long way to Tipperary
----------------------------

Weithiau, buasai'n mentro ysgrifennu cân erbyn y diwrnod nesaf. Ar 31 Ionawr 1912, canodd o ' It's a long way to Tipperary ' yn Theatr Grand, Stalybridge, yn honni ei fod wedi ysgrifennu'r gân y noson gynt. Mae pobl yn Oldbury'n honni eu bod nhw wedi clywed y gân yn gynharach.
Cyhoeddwyd y gân gan Bert Feldman Canwyd y gân gan Florrie Forde ym 1913, a recordiodd John McCormack y gân ym 1914. Canwyd y gân gan y Connaught Rangers, sydd wedi clywed fersiwn John McCormack, ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, a lledaenwyd y gân i gatrodau eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Gwefan hanes Oldbury

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 24808512
* LCCN: n2001083055
* ISNI: 0000 0000 7364 7498
* GND: 1081271604
* BNF: cb14109470b (data)
* BNE: XX1570920
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Yr Iolaire ym 1908, gyda'r enw 'Amalthea'
Roedd **Iolaire** yn gwch y suddodd ger harbwr Steòrnabhagh ar 1 Ionawr 1919 mewn storom. Adeiladwyd y cwch yn Leith yn iard Ramage a Ferguson ym 1881, ac oedd o’n gwch preifat yn wreiddiol. Llogwyd y cwch gan y llynges ym 1915. Enwau cynharach y cwch oedd Amalthea, Iolanthe a Mione. Bu farw o leiaf 201 o’r 283 pobl ar y cwch, y mwyafrif yn forwyr ar eu ffordd adref ar ôl gwasanaeth yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Cyraeddasant Kyle of Lochalsh ar drenau. Roedd y fferi’n llawn, felly anfonwyd y gweddill ar Iolaire.

Nofiodd John Finlay i’r lan gyda raff, ac achubwyd tua 40 ohonynt gan ei weithred.

Gardd goffa i'r Iolaire, Steòrnabhagh
Cofeb i'r *Iolaire*, Holm
Codwyd cofeb ym 1958 yn Holm, ger Steòrnabhagh. Mae cofeb arall yn y dref, ac mae pilar ar safle’r llongdrylliad, yn ymyl yr harbwr.

Ystyr ei enw yw *Eryr*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Swyddfa Cofnodion yr Alban
2. 1 2  Gwefan BBC
3. ↑  "Iolaire Memorial". Gazetteer for Scotland. Cyrchwyd 2009-07-26.
Awdur ac arlunydd o Gymro oedd **Ifor Owen** (3 Gorffennaf 1915 – 22 Mai 2007).

Fe'i ganwyd ym mhentref Cefnddwysarn, Meirionnydd, a chafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg y Bala a Choleg y Normal, Bangor.

Roedd yn aelod cynnar Urdd Gobaith Cymru ym 1922 a chwaraeodd rhan bwysig yn ei gweithgareddau am gyfnod hir.

Yn 21 oed fe'i penodwyd yn brifathro ysgol gynradd Croesor, lle arhosodd hyd at 1948. Roedd yn bennaeth ysgol bentref Gwyddelwern o 1948 i 1954 ac yn brifathro cyntaf Ysgol O. M. Edwards yn Llanuwchllyn, o 1954 i 1976.

Roedd galw mawr amdano fel darlunydd bob amser. Y llyfr cyntaf a ddarluniodd oedd *Yr Hen Wraig Bach a'i Mochyn* (1946). Wedyn cafodd lawer o gomisiynau gan gyhoeddwyr Cymru, yn eu plith *Yr Hogyn Pren* gan E. T. Griffiths (addasiad Cymraeg o stori Pinocio gan Carlo Collodi) a *Hunangofiant Tomi* gan Edward Tegla Davies.

Ysgrifennodd, arlunodd a chyhoeddodd *Hwyl*, y llyfr comic Cymraeg cyntaf i blant, a gyhoeddwyd gyntaf ym 1949 a pharhaodd hyd at 1989.

Fe'i dyfarnwyd Gwobr Mary Vaughan Jones am llenyddiaeth plant ym 1985 a Medal Syr T.H. Parry-Williams yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam a'r cylch 1977.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Ifor Owen Mewn Meysydd Eraill*, gol. Beryl H. Griffiths (Gwasg Carreg Gwalch, 2009)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Meic Stephens, "Ifor Owen: Teacher and Illustrator", *The Independent*, 31 Mai 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 1958644
* LCCN: nb97066904

 |
Newyddiadurwraig a darlledwraig yw **Iola Wyn**. Bu'n cyflwyno'r rhaglen *Ffermio* ar S4C rhwng 2005 a 2011. Fe'i magwyd yn Bow Street ger Aberystwyth. Cafodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd Rhydypennau ac yna Ysgol Gyfun Penweddig. Mae'n briod gyda Iwan ac yn fam i ddau o blant.

Gyrfa
-----

Ar ôl gadael y Brifysgol cafodd swydd yn Adran Gyflwyno BBC Radio Cymru, cyn symud i'r Adran Newyddion lle bu'n ohebydd ar BBC Radio Cymru a Newyddion BBC Cymru ar S4C. Rhwng mis Hydref 2012 a Thachwedd 2013 bu'n cyflwyno rhaglen radio "Rhaglen Iola Wyn". Mae Iola yn berchen ar fusnes llety hunan-ddarpar yn Sanclêr. Mae hefyd yn Gydlynydd Cymdeithas Cerdd Dafod Barddas a Chyoeddiadau Barddas ers Hydref 2016.

Ail ymunodd â thîm gohebu Newyddion S4C tua 2019 gan ohebu dros ardal Orllewin Cymru.

Mae Iola yn byw yn Sanclêr gyda'i gwr Iwan Pryce, gitarydd y band U Thant a'i dau mab.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Now & Then: Iola Wyn". Wales Online. Cyrchwyd 1 Chwefror 2015.
2. ↑  
Gwefan BBC Cymru;[*dolen marw*] adalwyd 04 Chwefror 2014.
3. ↑  "Busnesau wedi prynu tri banc Tregaron cyn Steddfod 2020". *BBC Cymru Fyw*. 2019-08-12. Cyrchwyd 2021-08-06.

Dolenni allanol
---------------

* Iola Wyn ar Twitter
Newyddiadurwr a chyflwynydd teledu a radio Cymreig yw **Iolo ap Dafydd** (ganwyd Tachwedd 1963). Hyd at 2016 roedd yn Ohebydd Amgylchedd a Materion Gwledig BBC Cymru.

Daw ap Dafydd o Lanrwst, Dyffryn Conwy yn wreiddiol, ond bellach mae’n byw yng Nghaerdydd. Mae'n fab i'r awdur plant Dafydd Parri. Mae hefyd wedi treulio cyfnodau yn byw yng Ngwlad Belg, yr Iseldiroedd, Israel a Seland Newydd.

Graddiodd o Adran Gymraeg Prifysgol Cymru, Bangor. Bu'n gweithio fel ymchwilydd, is-gynhyrchydd a chyflwynydd rhai o raglenni HTV Cymru, Channel 4 ac S4C cyn ymuno â’r BBC ym 1993 fel Gohebydd Chwaraeon yn y Gymraeg ar raglen Newyddion BBC Cymru, ac fe’i enwebwyd â chanmoliaeth uchel ar gyfer gwobr *BT Welsh Sports Journalist of the Year* yn 2002. Aeth ymlaen i weithio fel gohebydd Ewropeaidd y BBC. Mae wedi cael y cyfle i adrodd y newyddion o bedwar ban y byd; o Efrog Newydd yn dilyn ymosodiadau 11 Medi, o Affganistan, Oman, Israel, Gwlad Iorddonen, Kuwait ac Irac, roedd yn gohebu o Hilla pan ddarganfuwyd y beddau torfol.

Ymunodd â thîm rhaglen *Post Cyntaf* BBC Radio Cymru ar ddydd Gŵyl Dewi 2004, ac bu hefyd yn gohebu ar raglen *Week In Week Out* yn 2004.

Fe adawodd y BBC yn Ionawr 2016, ac ymunodd â sianel TRT World yn Istanbul fel gohebydd newyddion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   O Flaen Dy Lygaid: Dyfroedd Dyfnion. S4C.
2. ↑   Eisteddfod Genedlaethol 2013. BBC Cymru. Adalwyd ar 14 Ebrill 2016.
3. ↑   Ble mae ein cyn-fyfyrwyr?. Prifysgol Bangor.
4. ↑   Yr wythnos hon, yr holwr Iolo ap Dafydd, sydd dan y chwyddwydr…. Yr Academi (Chwefror 2005).
5. ↑   Iolo ap Dafydd (26 Ionawr 2016). ffarwel hyfryd gan gydweithwyr BBC Cymru. Twitter. Adalwyd ar 13 Ebrill 2016.
6. ↑  (Saesneg) Linked In - Iolo. Adalwyd ar 22 Ionawr 2018.

Dolenni allanol
---------------

* Iolo ap Dafydd ar Twitter

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 274147905203579091576

 |
Mae **Sgurr a'Chaorachain (copa gogleddol)** neu **Sgurr a' Chaorachain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Applecross i Achnasheen yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG785424. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Sgurr a'Mhaim - Sgor an Iubhair** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN165655. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae'r ***Socialist Standard*** yn gylchgrawn misol sosialaidd a gyhoeddwyd heb ymyrraeth ers mis Medi 1904 gan y Blaid Sosialaidd Prydain Fawr.
Mae'r cylchgrawn yn canolbwyntio ar Marcsaidd dadansoddiad o ddigwyddiadau cyfoes, yn enwedig y rhai sy'n effeithio ar y Deyrnas Unedig.

Hanes
-----

Socialist Standard, Hydref 1904 Oferedd Diwygio
Y golygyddion cyntaf oedd Robert Elrick a Jack Fitzgerald. Fitzgerald olygu ar gyfer 25 mlynedd Hyd ei farwolaeth yn 1929. Yn wreiddiol y pwyllgor golygyddol ei Etholedig.
Erthyglau ac areithiau gan Karl Kautsky, Jules Guesde, Paul Lafargue, Rosa Luxemburg a August Bebel ymddangos yn rheolaidd yn y *Socialist Standard* ac un o'i sgwpiau cynharaf oedd cyfweliad gyda Marx mab-yng-nghyfraith ar y rhyfel Russo-Siapan.

Yn ystod y cynnwrf yn Rwsia yn 1905 llythyr gan Elias Roubanovitch-ar ran y Pwyllgor Canolog y Blaid Lafur Rwsia Ddemocrataidd Gymdeithasol Parti-gofyn am arian i helpu'r rhai sy'n ymladd yn erbyn y Tsar ei gyhoeddi yn y *Socialist Standard* ar gais Huysmans y Swyddfa ryngwladol.
Yn 1937 nododd Syr William Bodkin i'r Seland Newydd Senedd *Socialist Standard* oedd 'yr awdurdod mwyaf rhagorol yn y byd Sosialaidd yn yr Ymerodraeth Brydeinig'.

### 21ain Ganrif

Ers 2000, mae'r *Socialist Standard* wedi cael ei gyhoeddi ar-lein.
I ddathlu canmlwyddiant y blaid yn 2004, erthyglau saith deg eu dewis o dros ddeng mil o'i hanes eu casglu a gyhoeddwyd ym Mai mewn *Socialism or Your Money Back*.
Yn 2016, dywedwyd Bernie Sanders wedi bod yn danysgrifiwr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Barberis, Peter (2000). *Encyclopedia of British and Irish Political Organizations*. London: Pinter. ISBN 9780826458148.
2. ↑  Coleman, Steve (1984). *The Origin and Meaning of the Political Theory of Impossibilism*. London: University College London.
3. ↑  Kautsky, Karl (01/11/1912). "The "Intellectuals" and Party Principles". *Socialist Standard* (99).. Adalwyd 28 July 2017.
4. ↑  Guesde, Jules (01/01/1905). "The Social Problem and Its Solution (Part One)". *Socialist Standard* (5).. Adalwyd 28 July 2017.
5. ↑  Buick, Adam (2005). "The Socialist Party of Great Britain Centenary". *History Workshop Journal* (50).
6. ↑  Lafargue, Paul (01/02/1912). "Socialism and Nationalisation pt.1". *Socialist Standard* (90).. Adalwyd 28 July 2017.
7. ↑  Buick, Adam (Spring 2005). "Anglo-Marxism". *New Interventions* (Vol 12, issue 1).
8. ↑  Hawkins, H. J. (01/11/1904). "A Forecast of the Coming Revolution". *Socialist Standard* (3).. Adalwyd 28 July 2017.
9. ↑  Huysmans, C (01/11/1906). "The Russian Revolution". *Socialist Standard* (27).. Adalwyd 28 July 2017.
10. ↑  *Parliamentary Debates*. New Zealand.
11. ↑  *Socialism Or Your Money Back*. London: The Socialist Party of Great Britain. 2004. ISBN 0-9544733-1-0.
12. ↑  Millward, David. "Bernie Sanders had 'no intention of becoming a Democrat'". *Telegraph.co.uk* (yn Saesneg). Daily Telegraph.

Dolenni allanol
---------------

* www.worldsocialism.org/spgb/socialist-standard/
Golygfa o'r Shahnameh
Cerdd epig neu arwrgerdd Berseg o [[Persia|w'r **Shahnameh**, hefyd **Sjahnama** ac amrywiadau eraill, "Llyfr y Brenhinoedd". Yr awdur oedd y bardd Persaidd Ferdawsi, a fu'n ei ysgrifennu dros gyfnod o flynyddoedd, yn gorffen tua 1008 neu 1010. Ysgrifennodd ei gampwaith yn llys Mahmud o Ghazni pan oedd tua 60 oed. Ystyrir y gerdd yn epig cenedlaethol yr hen Iranzamin (Iran, Tajicistan, Aserbaijan, Tyrcmenistan, Affganistan). Mae'n adrodd hanes Iran o'r cread hyd goncwest Iran gan yr Ymerodraeth Arabaidd yn y 7g.

Gyda tua 60,000 o benillion, mae'r Shahnameh ymhlith y cerddi hwyaf sydd wedi eu cadw. Mae'r rhan gyntaf yn fytholegol, yn adrodd hanes datblygiad cymdeithas ddynol, dofi anifeiliaid, y frwydr rhwng daioni a drygioni a dyfodiad Kaveh a Fereidoen gyda#i feibion Iraj, Tur a Salm. Yn y rhan ganol, ceir hanesion am yr arwr Rostam a'i deulu a'r brwydro rhwng Iran a Turan. Dechreua'r trydydd rhan gydag ymosodiad Alecsander Fawr ar Iran, ac mae'n rhoi hanes y Sassaniaid ac eraill, gan orffen gyda Brwydr Qadissiyya, pan orchfygwyd y Persiaid gan yr Araviaid.

Llyfryddiaeth
-------------

Testun
* Clinton, Jerome W. (cyf.), *The Tragedy of Sohrab and Rostam: From the Persian National Epic, the Shahname of Abdol-Qasem Ferdowsi* (Gwasg Prifysgol Washington, ail argraffiad, 1996) (Testun Perseg gyda chyfieithiad Saesneg cyfochrog, nodiadau a gloseg)
Economegydd Ffrengig yn y traddodiad clasurol oedd **Jean-Baptiste Say** (5 Ionawr 1767 – 15 Tachwedd 1832). Rhoddai ei enw i ddeddf Say, sydd yn hawlio bod cyflenwad yn creu galw. Ei brif waith yw *Traité d'économie politique* (1803). Say oedd un o esbonwyr amlycaf syniadau Adam Smith, er iddo anghytuno â Smith ynglŷn â'i ddamcaniaeth llafur ynghylch gwerth.

Gweithiodd Say i gwmni yswiriant, ac yna fel newyddiadurwr, cyn iddo olygu cylchgrawn am syniadau'r Chwyldro Ffrengig. Cafodd ei benodi i'r Dribiwnaeth yn 1799, a'i ddiswyddo yn ddiweddarach gan Napoleon. Sefydlodd melin gotwm yn 1807, a'i werthodd yn 1813. Cymerodd swydd yn dysgu economi ddiwydiannol yn Conservatoire des arts et métiers o 1817 a 1830, a bu'n athro ar bwnc economi wleidyddol yn Collège de France o 1830 hyd ei farwolaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) J.-B. Say. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 24 Medi 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64011652
* LCCN: n50016910
* ISNI: 0000 0001 2136 3650
* GND: 118820281
* SELIBR: 284139
* SUDOC: 02712505X
* BNF: cb119238753 (data)
* BIBSYS: 90523468
* NLA: 35766292
* NDL: 00525869
* NKC: vse2005299804
* The SBN id TO0V062579 is not valid.
* BNE: XX1114014
* CiNii: DA02453480

 |
Ffilm arswyd sydd hefyd yn ffilm barodi gan y cyfarwyddwr John Blanchard yw ***Shriek If You Know What i Did Last Friday The Thirteenth*** a gyhoeddwyd yn 2000. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rose Marie, Simon Rex, Tiffani Thiessen, Shirley Jones, Julie Benz, Majandra Delfino, Coolio, Tom Arnold, Aimee Graham, Kim Greist, Khrystyne Haje, Artie Lange, Danny Strong, David Herman, Mink Stole, Alanna Ubach, Steven Anthony Lawrence a Gavin Grazer. Mae'r ffilm *Shriek If You Know What i Did Last Friday The Thirteenth* yn 86 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gladiator* sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan David Miller sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm John Blanchard ar 1 Ionawr 1901. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Emmy 'Daytime'

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 14% (Rotten Tomatoes)
* 2.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd John Blanchard nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| *Loser* |  |  | 2001-05-09 |
| Shriek If You Know What i Did Last Friday The Thirteenth |  | Unol Daleithiau America | 2000-01-01 |
| *The Last Polka* |  | Canada | 1985-01-01 |
| *The Mayor of Oyster Bay* |  | Unol Daleithiau America | 2002-01-01 |
| *Wanda at Large* |  | Unol Daleithiau America |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.
2. 1 2  "Shriek If You Know What I Did Last Friday the 13th". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Logo STV
**STV** yw'r enw a ddefnyddir gan y ddwy drwydded ITV yng Ngogledd a Chanolbarth yr Alban a adnabyddwyd gynt fel Grampian Television (*STV North*) a Scottish Television (*STV Central*). Mabwysiadwyd y brand ar Ddydd Mawrth 30 Mai 2006 gan ddisodli enwau'r ddwy fasnachfraint, yn debyg i'r hyn a wnaeth ITV1. Lluniwyd y brand newydd gan Elmwood Design sydd â swyddfa yng Nghaeredin. STV Group plc sy'n berchen ar y ddwy fasnachfraint a hefyd yn berchen ar frandiau eraill megis STV Productions, Ginger Productions a Pearl & Dean.

Lleolwyd stiwdios STV ar Stryd Renfield yn ardal Cowcaddens, Glasgow, ers ei sefydliad ym 1974, ond bellach wedi symud i rannu stiwdios newydd yn Pacific Quay ym mis Gorffennaf 2006 gyda BBC Scotland ger Glasgow Science Centre. Lleolir stiwdio arall STV ar safle pwrpasog yn ardal Gorwellin Tullos yn Aberdeen. Mae gan STV ganolfannau darlledu eraill yng Nghaeredin, Dundee ac Inverness ar gyfer cynhyrchiad newyddion rhanbarthol.

Rhaglenni
---------

### Newyddion

* *STV News at Six* (rhaglenni gwahanol ar gyfer Ngogledd a Chanolbarth yr Alban)
* *STV News Review*

### Materion Cyfoes a Nodweddion

* *The Five Thirty Show*
* *Northern Exposure* (ar-lein blog fideo yng Ngogledd yr Alban)
* *Politics Now*
* *The Real MacKay* (ar-lein blog fideo yn Canolbarth yr Alban)

### Chwaraeon

* *Scotsport*
* *UEFA Champions League Live*

### Drama

* *High Times*
* *Rebus*
* *Taggart*

### Adloniant

* *Conquer the Castle*
* *Club Cupid*
* *Postcode Challenge*

Dolenni Cyswllt
---------------

* (Saesneg) stv.tv
Roedd **John (Jack) Bancroft** (9 Hydref, 1879 - 7 Ionawr, 1942), yn gricedwr a chwaraewr rygbi'r undeb ryngwladol Cymreig. Roedd yn fatiwr ar ac yn geidwad wiced a chwaraeodd i Forgannwg. Chwaraeodd Bancroft rygbi i Glwb Rygbi Abertawe hefyd.

Cefndir
-------

Cafodd Bancroft ei eni a bu farw yn Abertawe yn fab i William Bancroft, crydd a gweithiwr criced proffesiynol, ac Emma (née Jones) ei wraig.

Roedd brawd Bancroft, Billy, yn chwaraewr rygbi rhyngwladol i Gymru a’r chwaraewr proffesiynol cyntaf i dîm criced Morgannwg. Roedd ei dad yn dirmon maes rygbi a chriced St Helen, a dangosodd Jack ddiddordeb a medr mawr mewn criced a rygbi o oedran ifanc.

Ym 1903 priododd Bancroft â Jessica Florence (Florrie) Robinson bu iddynt tair merch a dau fab.

Gyrfa rygbi
-----------

Yn ogystal â chwarae i Abertawe ar lefel clwb, cafodd Bancroft ei gapio deunaw gwaith i dîm cenedlaethol Cymru. Enillodd ei gap rhyngwladol cyntaf ym 1909 gan ddisodli'r Bert Winfield a anafwyd  wrth chware yn erbyn Lloegr. Yn ystod gyrfa Bancroft fe sgoriodd 19 pwynt yn erbyn Ffrainc yn gêm ryngwladol 1910, ar y pryd record i chwaraewr o Gymru mewn un gêm. Roedd ei gêm olaf i Gymru yn erbyn Ffrainc ym 1914.

### Gemau rhyngwladol

**Cymru** 

* Lloegr 1909, 1910, 1911, 1912, 1914
* Ffrainc 1909, 1910, 1911, 1914
* Iwerddon 1909, 1910, 1911, 1912, 1913
* yr Alban 1909, 1910, 1912, 1914

Gyrfa criced
------------

Roedd Jack Bancroft yn geidwad wiced i Abertawe, a chwaraeodd Griced Siroedd Mân i Forgannwg mor gynnar â 1908. Galwyd Bancroft i dîm cyntaf Morgannwg ar naw achlysur yn ystod tymor 1922 cyn iddo ymddeol o'r gêm. Ym 1907 bu farw gŵr o'r enw Harvey Thomas, wedi iddo gael ei daro yn ei ben gan bêl criced a ergydiwyd o fat gan Bancroft.

Llyfryddiaeth
-------------

* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jack Bancroft Player profile Scrum.com
2. ↑  "ATHLETIC NOTES - The Cambrian". T. Jenkins. 1901-07-12. Cyrchwyd 2021-02-08.
3. 1 2  Smith (1980), tud 463.
4. ↑  "LATE MR WM BANCROFT - The Cambrian". T. Jenkins. 1906-04-27. Cyrchwyd 2021-02-08.
5. ↑  Smith (1980), tud 198.
6. ↑  Smith (1980), tud 383.
7. ↑  "WELSHMENINPARIS - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1909-02-27. Cyrchwyd 2021-02-08.
8. ↑  "CORONER'S SYMPATHETIC COMMENT - The Cambrian". T. Jenkins. 1907-06-21. Cyrchwyd 2021-02-08.
Seiclwr proffesiynol Ffrengig oedd **Jacques Anquetil** (8 Ionawr 1934 – 18 Tachwedd 1987), a'r seiclwr cyntaf i ennill y Tour de France pum gwaith, yn 1957 ac rhwng 1961 ac 1964.

Ymddangosodd mewn ffilm wedi ei animeiddio, Les Triplettes de Belleville, *Bellville Rendez-vous* oedd yr enw ar y ffilm a'i ryddhawyd ym Mhrydain.

Canlyniadau
-----------

Tour de France
1957 - **1af**; 4 cymal; 16 diwrnod yn y *maillot jaune*
1959 - 3ydd
1961 - **1af**; 2 gymal; 21 diwrnod yn y *maillot jaune*
1962 - **1af**; 2 gymal; 3 diwrnod yn y *maillot jaune*
1963 - **1af**; 4 cymal; 5 diwrnod yn y *maillot jaune*
1964 - **1af**; 4 cymal; 5 diwrnod yn y *maillot jaune*
Giro d'Italia
1959 - 2il; Cymal 2 ITT; Cymal 19 ITT; 7 diwrnod yn y *maglia rosa*
1960 - **1af**; Cymal 9b ITT ; Cymal 14 ITT; 11 diwrnod yn y *maglia rosa*
1961 - 2nd overall; Stage 9 ITT win; 4 days in *maglia rosa*
1964 - **1af**; Cymal 5 ITT; 17 diwrnod yn y *maglia rosa*
Vuelta a España
1963 - **1af**; 1 cymal; 16 diwrnod yn y *jersey de oro*
Clasuron a rasus un diwrnod eraill
Super Prestige Pernod International (1961, 1963, 1965, 1966)
Grand Prix des Nations (1953, 1954, 1955, 1956, 1957, 1958, 1961, 1965, 1966)
Liège-Bastogne-Liège (1966)
Gent-Wevelgem (1964)
Bordeaux-Paris (1965)
Dauphiné Libéré (1963 - 1af; 1 cymal; 1965 - 1af, 3 cymal)
Paris-Nice
1961 - 1af; 1 cymal
1963 - 1af; 1 cymal
1965 - 1af; 1 cymal
1966 - 1af; 1 cymal
Vuelta al País Vasco (1969)
Four Days of Dunkirk (1958, 1959)

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 14780176
* LCCN: n91044152
* ISNI: 0000 0000 3266 1904
* GND: 135676541
* SUDOC: 027800326
* BNF: cb12001826k (data)

 |
Eglwys Llangywer, ger y Bala.
Santes a gysylltir gydag eglwys Llangywair ger y Bala, Gwynedd ydy **Cywair**, neu ar lafar **Cywer** neu **Cowair**. Ceir yn yr hen blwyf garreg gyda chroes arni o'r enw 'Llech Gower' a thua chwarter milltir o'r eglwys ceir 'Ffynnon Gower' a arferid ei defnyddio i ymdrochi plant a oedd yn diddef o'r llechau (*rickets*). Mae'r eglwys a'r ffynnon wedi'u cofrestru'n Gradd II gan Cadw (Rhifau cofrestru: 83586 a 83587). Enw'r eglwys yn Llangywer ydy Eglwys Gwawr, ond credir fod Gwawr yn berson gwahanol, bellach, un o 24 o ferched Brychan Brycheiniog ac yn fam i Llywarch Hen.

Ystyr yr enw yw'r "un aur" a gall hynny gyfeirio nid yn unig at burdeb cymeriad y person ond hefyd at ei morwyndod, ond nid yw hyn yn debygol gan nad oedd yr Eglwys Geltaidd yn rhoi pwyslais ar ddiweirdeb. Mae hefyd yn bosibl (ond yn annhebygol iawn) mai gwryw ydoedd y sant hwn. Mae ei gŵyl mabsant ar 11 Gorffennaf - "pythefnos union wedi Dydd Sant Pedr" yn ôl Edward Lhuyd.

Chwedl leol
-----------

Yn ôl chwedl leol, roedd gan Cywair gysylltiad gyda'r cymeriad chwedlonol Tegid Foel. Dywedir fod ganddi ffynnon lle saif Llyn Tegid heddiw, o'r enw 'Ffynnon Gywer', gyferbyn a'r pentref Llangywer. Roedd y Bala yr adeg honno o gwmpas y ffynnon, cyn bod yno lyn. Roedd clawr neu geuad i'r ffynnon, ac anghofiwyd ei rhoi ar y ffynnon un noson, ac erbyn y bore roedd y dref wedi'i boddi a llyn wedi'i ffurfio.

Gweler hefyd
------------

* Penrhyn Gŵyr
* Dylid darllen yr erthygl hon ynghyd-destun "Santesau Celtaidd 388-680"

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The Lives of the British Saints* tud. 278; adalwyd 5 Ebrill 2016
2. ↑  Jones, tt. 1977, *The Daughters of Brychan, Brycheiniog* XVII
3. ↑  britishlistedbuildings.co.uk; adalwyd Mai 2016
4. ↑  *Dictionary of Patron Saints' Names* gan Thomas W. Sheehan.
Y Dywysoges **Senana** (neu **Senena**) **ferch Caradog ap Thomas** (fl. 1210 - 1260) oedd gwraig Gruffudd ap Llywelyn, Tywysog Gwynedd.

Tras
----

Trwy ei thad Caradog roedd hi'n orwyres i Owain Gwynedd. Roedd hi'n fam i Lywelyn Ein Llyw Olaf a'i frawd Dafydd. Roedd hi hefyd yn fam i Rodri ac Owain ynghyd â dwy ferch, Gwladus a Margaret.

Bywgraffiad
-----------

Mae'r ychydig sy'n hysbys am Senana yn deillio o'r cyfeiriadau amdani yng nghofnodion y cyfnod, a hynny am ei bod yn chwarae rhan bwysig yng ngwleidyddiaeth Gwynedd ac yn y berthynas rhwng Gwynedd a choron Lloegr. Yn Awst 1241 aeth o Wynedd i gyfarfod â Harri III o Loegr yn Amwythig i geisio amodau am ryddhau ei gŵr o garchar ei frawd Dafydd ap Llywelyn, Tywysog Gwynedd. Pan garcharwyd ei gŵr Gruffudd gan Harri yn Nhŵr Llundain âi Senana yno i ymweld ag ef a cheisio ei gynorthwyo. Er mwyn gwneud hynny llwyddodd i gael caniatad y brenin. Mae ei diwedd yn anhysbys.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  J. Beverley Smith, *Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru* (Caerdydd, 1986).
*Gweler hefyd Simonides o Amorgos.*
Bardd Groeg clasurol oedd **Simonides** (Groeg: Σιμωνίδης) (tua 556 – 468 CC). Mae'n adnabyddus yn bennaf am ei epitaphau er cof am y rhyfelwyr Groegaidd a syrthiodd yn y rhyfeloedd mawr ag Ymerodraeth Persia i amddiffyn annibyniaeth Groeg. Cyfansoddodd nifer o awdlau, emynau a marwnadau hefyd, ond mae rhan helaeth o'i waith ar goll erbyn heddiw.

Ganed y bardd ar ynys Ceos, ger Athen, tua'r flwyddyn 556 CC. Bu fyw am gyfnod yn ninas Athen a threuliodd amser yn Sisilia yn ogystal. Daeth yn enwog iawn a bu noddwyr yn barod i'w wobrwyo'n hael am ei gerddi. Yn ôl y dramodwr comig Aristophanes, roedd yn ŵr ariangar, ond efallai fod cenfigen yn gorwedd tu ôl i'r cyhuddiad hwnnw.

Un o'i gerddi enwocaf oedd ei epitaph i'r Groegiaid a syrthiasai ym Mrwydr Marathon. Fe roddwyd ar feddrod y rhyfelwyr ym Marathon:

Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι  

χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δύναμιν

*Yr Atheniaid, amddiffynwyr y Groegiaid, ym Marathon*  

*a ddinistriodd rym y Mediaid eurwisg.*

Cyfansoddodd delyneg am hanes Danaë, merch chwedlonol Acrisius o Argos, hefyd. Dim ond darn ohoni sydd wedi goroesi.

Llyfryddiaeth
-------------

Ceir cyfieithiad gan J. Henry Jones o'r darn am Danaë yn y gyfrol *Cerddi Groeg Clasurol* (Caerdydd, 1989), gol. gan John Gwyn Griffith.
Ffilm wedi mynd ar goll ydy ***The Story of the Concierge Mukuzo Imokawa*** (芋川椋三玄関番の巻 or 芋川椋三玄関番之巻, **Imokawa Mukuzō Genkanban no Maki**) sy'n cael ei hystyried fel y ffilm anime cyntaf. Cafodd ei wneud gan Ōten Shimokawa yn 1917. O'i flaen o roedd 凸坊新画帳・名案の失敗 (Dekobō shingachō – Meian no shippai, *Bumpy new picture book – Failure of a great plan*) gan Shimokawa a gwaith cynharach o 1917 sydd bellach ar goll.

Hanes
-----

Yn 1916, darluniodd Tenkatsu, neu Tennenshoku Katsudō Shashin Kabushiki Gaisha ("Natural Color Moving Picture Company"), sef arbrofion efo animeiddio, gan ddefnyddio'r arluniwyr Hekoten/Oten Shimokawa. Tynnu llun gyda sialc ar fwrdd-du oedd ei arddull yr adeg honno, gan newid ychydig ar y llun ym mhob siot. Roedd "Mukuzo Imokawa" yn gymeriad a ddyfeisiodd Shimokawa yn ei fanga.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Historic 91-year-old anime discovered in Osaka Archived.
2. ↑  "Two Nine-Decade-Old Anime Films Discovered (Updated)". Anime News Network. Cyrchwyd 5 July 2013.
3. ↑  "Japan finds films by early "anime" pioneers". Reuters. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-12-12. Cyrchwyd 6 July 2013.
4. 1 2  "*Some remarks on the first Japanese animation films in 1917*" (PDF). Litten, Frederick S. Cyrchwyd 11 July 2013.
Cerflun o Jean Drapeau ger Place Jacques Cartier yn yr hen dref, Montréal
Cyfreithiwr a gwleidydd Canadaidd oedd **Jean Drapeau** (18 Chwefror 1916 – 12 Awst 1999). Maer Montréal oedd ef am ddwy ysbaid, o 1954 hyd 1957 ac o 1960 hyd 1986.

Gwelwyd adfywio'r ddinas o dan ei weinyddiaeth, gan gynnwys prosiectau mawr megis y metro, neuadd gyngerdd y Place des Arts, ac arddangosfa'r Expo (1967). Cyflwynodd loteri gyhoeddus gyntaf Canada ym 1968 fel ffordd i gylludo'r ddinas, syniad a ddilynwyd yn ddiweddarach ar lefel daleithiol. Cynhaliwyd y Gemau Olympaidd ym Montréal dan ei arweinyddiaeth ym 1976. Er gwaethaf llwyddiant y gemau, parhaodd baich y dyledion a achosasant am blynyddoedd maith. Ar ôl iddo ymddeol o fywyd gwleidyddol ym 1986, fe'i penodwyd fel cenhadwr Canada i UNESCO ym Mharis, swydd a gyflawnodd am bedair blynedd o 1987 hyd 1991. Bu farw ym 1999.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 59208040
* LCCN: n81015567
* ISNI: 0000 0001 2135 0374
* GND: 129362093
* SUDOC: 050128191
* BNF: cb127039794 (data)

 |
Fforiwr arloesol o Lydaw a fu'n archwilio rhannau o Ganada yn yr 16g oedd **Jacques Cartier** (Llydaweg: **Jakez Karter**) (31 Rhagfyr 1491 – 1 Medi 1557).

Y fordaith gyntaf, 1534
-----------------------

Fe'i dewiswyd gan Frenin Ffrainc, Ffransis I, i archwilio "ynysoedd a thiroedd lle y dywedir bod llawer o aur a thrysorau eraill". Gadawodd Sant-Maloù ar 20 Ebrill 1534 i chwilio am lwybr gorllewinol i farchnadoedd cyfoethog Asia. Methodd â chyrraedd Asia, ond archwiliodd yn hytrach rannau o Newfoundland a dwyrain Canada. Pan ddysgodd am Afon St Lawrence, dechreuodd feddwl mai dyna oedd y ffordd chwedlonol i Asia. Yn ystod y daith, glaniodd ar safle tref bresennol Gaspé (Québec), lle herwgipiodd ddau o feibion Pennaeth Donnacona, pennaeth un o'r llwythi Iroquoiaidd brodorol, a'u cludo nhw yn ôl i Ffrainc.

Yr ail fordaith, 1535–6
-----------------------

Y flwyddyn ganlynol, gyrrwyd Cartier yn ôl ar ei ail daith i ogledd America gyda thair llong, 110 o ddynion a'r meibion a herwgipiwyd i ddangos y ffordd iddo. Dychwelodd y bechgyn i'w llwyth. Hwyliodd i fyny afon St Lawrence hyd at bentrefi Stadacona (lleoliad dinas Québec heddiw) a Hochelaga (Montréal). Ar ôl herwgipio rhai o'r penaethiaid Irowuoiadd, clywodd am wlad o'r enw Saguenay i'r gogledd, y tebygid iddi fod yn llawn aur a thrysorau eraill. Ar ôl gaeaf anodd ar ei safle ger Stadacona, cyrhaeddodd Sant-Maloù unwaith eto ar 15 Gorffennaf 1536.

Y drydedd fordaith, 1541–2
--------------------------

Ar 23 Mai 1541, aeth Cartier yn ôl i ogledd America ar ei drydedd daith, gan gyrraedd Stadacona ar 23 Awst. Ei nod oedd ceisio chwilio am Saguenay a sefydlu treflan barhaol yng Nghanada er mwyn cadarnháu hawl Ffrainc i'r diriogaeth yn erbyn hawliau Sbaen. Daeth Jean-François de la Rocque de Roberval ar ei ôl ef er mwyn sefydlu'r dreflan. Methodd â theithio'n bellach na Hochelaga, ond sefydlwyd treflan Charlesbourg-Royal (ar safle tref Cap-Rouge heddiw) ar lannau'r St Lawrence. Daeth y berthynas rhwng y Ffrancod a'r Iroquoiaid yn elyniaethus. Ar ôl gaeaf caled yng Nghanada, pryd bu farw llawer o'r gwladychwyr Ffrengig mewn ymosodiadau gan yr Iroquoiaid, dychwelodd i Ffrainc, gan adael Roberval yno i ddatblygu'r dreflan. Goroesodd Charlesbourg-Royal am flwyddyn arall tan i Roberval gefnu arni flwyddyn yn ddiweddarach. Doedd dim ceisiadau eraill i sefydlu treflannau Ewropeaidd parhaol yng ngogledd America am fwy na hanner can mlynedd. Ni ddaeth Cartier yn ôl i Ganada drachefn, ond bu'n treulio gweddill ei oes yn nhref ei febyd, Sant Maloù.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 54179877
* LCCN: n50080987
* ISNI: 0000 0001 2133 4905
* GND: 118668633
* SUDOC: 029552257
* BNF: cb12115432r (data)
* BIBSYS: 90165117
* NKC: uk2014840106
* BNE: XX1238394
* CiNii: DA00423514

 |
Siân Davies: ar glawr *Skin Deep* am y trydydd tro
Mae **Siân Davies** yn fodel sydd wedi ymddangos ar glawr *Skin Deep* a cylchgrawn ar tatŵs. Mae hi'n dod o Lanfairynghornwy, Sir Fôn ac wedi gweithio gyda gornestau paffio.[1][2][3]

Mae ei llun hi wedi ymddangos hefyd yng nghylchgrawn mwyaf Ewrop: *Tatoo Spirit*. Creuwyd ei thatŵ dwaetha gan yr arlunydd Shakey Pete: llun paun, sydd wedi cymryd 55 awr i gyd. Ei asiant ydy *Scott Cole Photography*. Cafodd ei thatŵ cyntaf yn Hanky Pank, Amsterdam, lle cafodd luniau o flodau ceirios ar i hysgwydd.

Mae Siân hefyd wedi ymddangos mewn ffilmiau horror: *Zombies from Ireland* oedd y cyntaf (Cyfarwyddwr: Ryan Kift) a bydd yn ymddangos yn *Mermaids from Mars* cyn hir.

Ymddangosodd hefyd yn
---------------------

* Actio yn y gomedi *Gwlad Yr Astra Gwyn*, S4C [4]
* Llun clawr ar *Golwg*, ddwy waith
* *Y Lle* (S4C) - cyflwyno a cynhyrchu
* Actio yn y drama *Zanzibar*, S4C
* *Ddoe am Ddeg*, S4C
* Sioeau radio Geraint Lloyd, Taro'r Post a Lisa Gwilym
* Cyfweliad byw ar *Heno*, S4C
* Sioe Tudur Owen
* Beirniad yng Ngŵyl Tatŵ 'Cariad Ink'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Daily Post 27 Chwefror 2015
2. ↑  Gwefan Facebook Sian Davies adalwyd 27 Chwefror, 2015
3. ↑  Gwefan *Skin Deep*; adalwyd 27 Chwefror 2015
4. ↑  www.modelmayhem.com; adalwyd 27 Chwefror 2015
Roedd **Sidney Robinson** (6 Ionawr 1863 - 6 Rhagfyr 1956) yn wleidydd Rhyddfrydol ac yn fasnachwr coed.

Cefndir
-------

Roedd Sidney Robinson yn bedwerydd mab i John Robinson o Backwell House, Gwlad yr Haf. Cafodd ei addysg yn ysgol Mill Hill. Priododd yn 1887 a Flora Catherine Grant o Gaerdydd. Bu hi farw ym 1935.

Gyrfa busnes
------------

Ym 1880, symudodd Robinson o'i gartref teuluol yng Ngwlad yr Haf i Gaerdydd i weithio yn y fasnach goed gyda chwmni John Grant & Co. Yn ddiweddarach prynodd y cwmni ac yna daeth yn bartner gyda T W David. Ail-enwyd y busnes yn Robinson, David & Co. Etholwyd ef yn Llywydd Cymdeithas Mewnforwyr Coed Môr Hafren.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Ym 1895 cafodd ei ethol yn aelod Rhyddfrydol o Gyngor Tref Caerdydd i gynrychioli Ward Sblot. Safodd i lawr o'r Cyngor ym 1901, ond parhaodd i fod yn weithgar yng ngwleidyddiaeth Ryddfrydol Caerdydd trwy wasanaethu fel Llywydd Cymdeithas Ryddfrydol y dref. Cafodd ei ethol i Dy’r Cyffredin ar ei ymgais gyntaf i gynrychioli etholaeth Sir Frycheiniog yn Etholiad cyffredinol 1906 a chafodd ei ail-ethol yn yr Etholiad cyffredinol canlynol.

Bu newid yn ffiniau etholaethau canolbarth Cymru ar gyfer etholiad cyffredinol 1918 lle unwyd etholaethau Sir Frycheiniog a Sir Faesyfed i greu etholaeth newydd Brycheiniog a Maesyfed. Bu ymgiprys rhwng Robertson ac AS Rhyddfrydol Maesyfed, Syr Francis Edwards ar gyfer ymgeisyddiaeth y blaid yn yr etholaeth newydd, gyda Robertson yn ennill yr enwebiad yn ddiwrthwynebiad ar ôl i Edwards tynnu allan o'r ras.

Cafodd ei ethol yn ddiwrthwynebiad fel aelod cyntaf y sedd newydd.
Ymddeolodd o'r Senedd ar adeg etholiad Cyffredinol 1922

Y tu allan i'r Senedd bu Robinson yn cyfrannu at fywyd cyhoeddus trwy wasanaethu ar y fainc fel Ynad Heddwch. Ym 1907 fe'i penodwyd i fainc Morgannwg ac o 1911, bu'n gwasanaethu fel Ynad Heddwch yn Wiltshire a Gwlad yr Haf .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   adalwyd Ion 4 2014
2. ↑   adalwyd Ion 4 2014
3. ↑   adalwyd Ion 4 2014

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Charles Morley** | **Aelod Seneddol dros Sir Frycheiniog**1906 – 1918 | Olynydd:***diddymu yr etholaeth*** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:***etholaeth newydd*** | **Aelod Seneddol dros Frycheiniog a Maesyfed**1918 – 1922 | Olynydd:**William Albert Jenkins** |
Lleoliad y Penrhyn
Mae**Snæfellsnes** (IPA:ˈstn̥aiːfɛlsˌnɛːs) yn benrhyn yng ngorllewin Gwlad yr Iâ, i'r gorllewin o Borgarfjörður. Ystyr yr enw y "penrhyn mynydd eira" yn Islandeg.(*snær* = eira (snow yn Saesneg), *fell* = mynydd, fel y 'fells' yng ngogledd Lloegr, *nes* = penrhyn.

Dywed fod y penrhyn yn gynrychioladol o Wlad yr Iâ gan fod modd gweld gymaint o nodweddion yr ynys yno. Ceir llosgfynydd Snæfellsjökull yno, a ystyrir yn un o symbolau Gwlad yr Iâ; Mae'r llosgfynydd yn codi i uchder o 1446 m, a ceir rhewlif ar ei begon (ystyr *jökull* yw rhewlif). Ar ddiwrnod clir gellir gweld y llosgfynydd o'r brifddinas, Reykjavík - pellter o 120 km fel hed y frân. Mae'r mynydd hefyd yn adnabyddus i nifer fel lleoliad nofer enwog *Journey to the Center of the Earth* gan y Ffrancwr, Jules Verne. Mae'r ardal o gwmpas Snæfellsjökull wedi ei enwi'n un o bedwar Parc Cenedlaethol Gwlad yr Iâ.

Mae'r penrhyn yn un o'r prif leoliadau yn Saga'r *Laxdœla saga* a dyma, yn ôl y saga, oedd man geni yr aelod Gorllewin Norseg o Gard y Varangiaid, Bolli Bollasson. Ymysg pobl hanesyddol eraill bu'n byw yno yn ôl y saga oedd, Guðrún Ósvífursdóttir, Bolli Þorleiksson a Snorri y Goði.

Snæfellsjökull
Arnarstapi ar Snæfellsnes
Ar hyd arfordir gogleddol y penrhyn ceis pentrefi pysgota a threfi bychain gan gynnwys; Arnarstapi, Hellnar, Rif, Ólafsvík, Grundarfjarðarbær, a Stykkishólmur.

Ger Hellissandur ceir y strwythur uchaf yng ngorllewin Ewrop, mast radio hirdon, Hellissandur.

Ym Mehefin 2008, derbyniodd pobl Snaefellsnes dystysgrif statws cymuned EarthCheck am ddatblygu twristaieth cynaladwy. Dyna'r gymuned gyntaf yng Ngwlad yr Iâ ac Ewrop a dim ond y pedwerydd yn y byd i dderbyn y dystysgrif.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Is EarthCheck community standard an effective sustainable tourism management tool? : a case study on Snæfellsnes Peninsula, Iceland

Dolenni allanol
---------------

* Gwybodaeth ar y Parc Cenedlaethol Archifwyd 2004-11-29 at the National and University Library of Iceland
* Mynydd Kirkjufell ger Grundarfjörður
* Gwefan Swyddogol, Westiceland Archifwyd 2007-10-08 yn y Peiriant Wayback.
Etholaeth seneddol yn Swydd Lincoln, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Scunthorpe** (Saesneg: *Scunthorpe*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Scunthorpe yn HumbersideEtholaeth Scunthorpe yn Humberside
* Humberside yn LloegrHumberside yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol/sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2010: Elliot Morley (Llafur)
* 2010–2019: Nic Dakin (Llafur)
* 2019–presennol: Holly Mumby-Croft (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Y ddinas newydd o'r castell.
Dinas yn Libanus yw **Sidon** neu **Saïda** (Arabeg **صيدا** *Ṣaydā*; Ffeniceg *Ṣydwn*; Groeg: **Σιδώνα**). Saif ger y môr yn ne Libanus, tua 40 km i'r de o Beirut a 40 km i'r gogledd o Tyrus. Gyda poblogaeth o 200,000, hi yw'r drydedd dinas yn Libanus o ran maint.

Mae Sidon yn hen ddinas Ffenicaidd, efallai yr hynaf o ddinasoedd Ffenicia, gyda phobl yn byw yma o 4000 CC ymlaen. Gan wladychwyr o Sidon y sefydlwyd Tyrus, ac yn nes ymlaen bu cystadleuaeth ffyrnig rhwng y ddwy ddinas.

Am gyfnodau bu'r ddinas dan reolaeth yr Aifft, yna'n ddiweddarach yn rhan o Ymerodraeth Persia yna yn rhan o ymerodraeth Alecsander Fawr, brenin Macedon a'r Ymerodraeth Rufeinig. Cafodd Sidon gryn dipyn o ymreolaeth dan y Rhufeiniaid, gyda'r hawl i fathu ei harian ei hun. Dan yr ymerawdwr Elagabalus sefydlwyd *colonia* Rhufeinig yma gyda'r enw *Colonia Aurelia Pia Sidon*.

Cipiwyd y ddinas gan yr Arabiaid yn 636. Cipiwyd hi gan y Cristionogion yn 1110 yn ystod y Groesgad Gyntaf a daeth yn ganolfan Arglwyddiaeth Sidon, rhan o Deyrnas Jeriwsalem. Dinistrwyd hi gan y Mongoliaid yn 1260.
Comedi rhamantaidd Eidaleg o Yr Eidal yw ***Scusa ma ti chiamo amore*** gan y cyfarwyddwr ffilm Federico Moccia. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Claudio Guidetti. Cafodd y ffilm hon ei chynhyrchu gan Rita Rusić a’r cwmniau cynhyrchu a’i hariannodd oedd Medusa Film a Cecchi Gori Group; lleolwyd y stori mewn un lle, sef Rhufain.

Dyma restr llawnach o aelodau'r cast a gymerodd ran yn y ffilm hon: Raoul Bova, Michela Quattrociocche, Veronica Logan, Luca Angeletti, Ignazio Oliva, Francesco Apolloni, Edoardo Natoli, Davide Rossi, Cecilia Dazzi, Pino Quartullo, Lorenzo Federici, Ilaria Spada, Francesca Ferrazzo, Michelle Carpente, Luca Ward, Riccardo Rossi, Riccardo Sardonè.


Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Wolf of Wall Street* gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Wybacz, ale będę ci mowiła skarbie*, sef gwaith ysgrifenedig gan yr awdur Federico Moccia a gyhoeddwyd yn 2007.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Federico Moccia nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
Yn ôl yr Hen Destament, un o feibion Noa oedd **Jaffeth** (hefyd **Japheth** ac weithiau **Iaffeth** yn Gymraeg : IPA ˈdʒeɪf~~ɪ~~θ, Hebraeg יפת, Groeg Ιάφεθ, Iapheth, Lladin *Iafeth* neu *Iapetus,* Arabeg يافث). Yn y traddodiad Islamaidd cyfeirir ato gan amlaf fel *Yafeth ibn Nuh* (Jaffeth fab Noa). Ceir ei hanes yn negfed bennod *Llyfr Genesis*.

Yn y rhan fwyaf o'r ffynonellau, disgrifir Jaffeth fel mab ieuengaf Noa, ond mai traddodiadau eraill yn ei wneud y mab hynaf.

Chwedl meibion Jaffeth
----------------------

Mae sawl awdur yn y gorffennol - a heddiw hefyd yn achos pobl sy'n credu fod yr achau a geir yn *Genesis* yn ddilys - wedi derbyn mai Jaffeth yw cyndad pobloedd Ewrop, a hynny ar sail Genesis 10:5 lle dywedir i feibion Jaffeth fudo i "ynysoedd y Cenhedloedd," a dderbynir yn gyffredinol ganddynt fel cyfeiriad at ynysoedd Groeg. Yn ôl Genesis, Jaffeth a'i ddau frawd oedd sylfaenwyr hiloedd dynolryw (yn ôl gwybodaeth yr Henfyd, sydd ddim yn cynnwys lleoedd fel yr Amerig), a rennir yn dair cangen:

* Japheth yw cyndad yr hil Jaffethig (yr Ewropeaid neu'r Indo-Ewropeaid)
* Ham yw cyndad hil yr Hamitiaid (Affricanwyr)
* Shem yw tad y pobloedd Semitig

Yn y Beibl, dywedir fod gan Jaffeth saith o feibion:

* Gomer
* Magog
* Tiras
* Javan
* Meshech
* Tubal
* Madai

Ymhelaethir ar y chwedl gan yr hanesydd Rhufeinig-Iddewig Josephus yn ei lyfr *Hynafiaethau'r Iddewon* lle mae'n honni iddynt ymledu ar draws glannau gogleddol y Môr Canoldir, o Asia Leiaf hyd Cadiz yn Iberia, ac iddynt ymsefydlu yn y tiroedd yma, a fu'n anghyfanedd cyn hynny ac enwi'r cenhedloedd ar ôl eu henw eu hunain. Dilynwyd Josephus gan sawl awdur arall yn yr Oesoedd Canol.

### Gomer

 *Prif erthygl: Gomer fab Jaffeth*
Yn achos Gomer ieuodd hynafiaethwyr fel y Cymro Theophilus Evans, awdur *Drych y Prif Oesoedd*, honiadau Josephus wrth hanesion amrywiol am y Cimeriaid, pobl hynafol y cyfeirir atynt yn ymosod ar Ymerodraeth Newydd Assyria ar ddiwedd yr 8g CC, i greu'r traddodiad ffug fod y Cymry - a uniaethwyd â'r Cimeriaid am fod yr enwau'n swnio'n debyg ac am fod Sieffre o Fynwy yn honni bod y Brythoniaid wedi mudo o Asia Leiaf i Ynys Brydain - yn ddisgynyddion i'r Gomer Beiblaidd. Nid oes unrhyw dystiolaeth hanesyddol nac ieithyddol i gefnogi'r ddamcaniaeth.

"Ieithoedd Jaffetig"
--------------------

Defnyddiwyd y term "Jaffetig" gan William Jones (1746-1794) a ieithyddwyr cynnar eraill i gyfeirio at yr hyn a adnabyddir heddiw fel yr ieithoedd Indo-Ewropeaidd. Mae'r term "ieithoedd Jaffetig" yn cael ei ddefnyddio mewn cyd-destunau hynafiaethol yn unig erbyn heddiw.
Gwleidydd, cyn-newyddiadurwr ac Aelod o'r Senedd ar ran plaid Cymru yw **Siân Gwenllian** (ganwyd Mehefin 1956); mae'n cynrychioli etholaeth Arfon ers Mai 2016. Fe'i hail-etholwyd yn 2021 gyda chanran uwch o’r bleidlais nag unrhyw ymgeisydd arall drwy Gymru benbaladr.

Cyn cael ei hethol i'r Cynulliad bu'n Gynghorydd Sir Gwynedd, dros etholaeth y Felinheli. Rhwng 2010 - 2012 roedd yn gyfrifol am bortffolio cyllid yr awdurdod. Rhwng 2012 - 2014 bu'n aelod y cabinet addysg, arweinydd plant a phobol ifanc ac yn ddirprwy arweinydd y cyngor. Yn 2014, fe'i gwnaed yn Hyrwyddwr Busnesau Bach Gwynedd, yn gyfrifol am hyrwyddo'r sector yn economi Gwynedd.

Magwraeth a bywyd personol
--------------------------

Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Friars, Bangor ac ym mhrifysgolion Aberystwyth a Chaerdydd. Wedi hynny bu’n newyddiadurwr efo’r BBC a HTV ym Mangor cyn dod yn gynghorydd sir dros Y Felinheli, y pentref lle'i magwyd.

Magodd Siân bedwar o blant ar ei phen ei hun wedi i’w gŵr, Dafydd Vernon o Ben-y-groes, farw o ganser yn 1999. Mynychodd ei phlant Ysgol Syr Hugh Owen yng Nghaernarfon.

Yn ystod ei chyfnod ym Mhrifysgol Aberystwyth bu'n Llywydd ar Urdd y Myfyrwyr. Bu hefyd yn Aelod o Fwrdd Llywodraethwyr ysgolion ac yn Aelod o’r Cyngor Cymuned cyn dod yn Gynghorydd Sir.

Yn y Senedd
-----------

Etholwyd Siân i'r Cynulliad Cenedlaethol yn 2016 i gynrychioli etholaeth Arfon dros Blaid Cymru. Cafodd ei hail-hethol i Senedd Cymru yn 2021 gan ddyblu ei mwyayfrif a gyda 63.3% o’r bleidlais – y ganran uchaf o blith Aelodau Senedd Cymru.

Rhwng 2018 a 2021, Siân oedd llefarydd Plaid Cymru ar y Gymraeg, Addysg, Plant a Phobl Ifanc a Diwylliant. Hi hefyd oedd Prif Chwip a Dirprwy Arweinydd cabinet cysgodol Plaid Cymru tan 2023.

Ers 2021, mae Siân yn Aelod Arweiniol Dynodedig yng Nghytundeb Cydweithio Plaid Cymru gyda Llywodraeth Cymru.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Plaid Cymru hold Arfon for Siân Gwenllian. *Daily Post*, 6 Mai 2016 (Saesneg)
Cyfieithydd, golygydd, ac awdur Cymreig oedd **Sian Owen** (8 Ebrill 1965 – 3 Hydref 2013).

Bywgraffiad
-----------

Ganed Sian Owen yn Llanuwchllyn a magwyd hi yn Ynys Môn. Mynychodd Ysgol Uwchradd Bodedern cyn astudio ffiseg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth ac enillodd PhD mewn ysgrifennu creadigol yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor. Bu'n gweithio ar ei liwt ei hun fel cyfieithydd, awdur a golygydd. Bu hefyd yn cynhyrchu rhaglenni ar gyfer BBC Radio Cymru a golygu gwerslyfrau gwyddonol CBAC.

Enillodd Gystadleuaeth Farddoniaeth Ryngwladol Féile Filíochta yn 2007.

Ynys Môn oedd lleoliad ei nofel gyntaf *Mân Esgyrn* a ddaeth yn ail agos yng nghystadleuaeth Gwobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 2009. Cyrhaeddodd hefyd restr hir Llyfr y Flwyddyn yn 2010.

Sian oedd y ferch gyntaf erioed i gael ei chodi'n Dderwydd Gweinyddol Gorsedd Eisteddfod Môn. Enillodd Gadair, Coron a Medal Ryddiaith Eisteddfod Môn. a bu'n aelod o dîm *Talwrn y Beirdd* Bro Alaw.

Roedd ganddi dri o blant a bu'n byw yn Marian-glas, Ynys Môn. Bu farw o ganser yn Hydref 2013.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Mân Esgyrn*, Hydref 2009 (Gwasg Gomer)
* *Darn o'r haul*, Gorffennaf 2015 (Barddas)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   BYWGRAFFIADAU AWDUR > Sian Owen. Gomer. Adalwyd ar 16 Mehefin 2011.
2. 1 2 3 4   Rhestr Awduron Cymru > OWEN, SIAN. Llenyddiaeth Cymru. Adalwyd ar 16 Mehefin 2011.
3. ↑   Sian Owen yn dderwydd gweinyddol Eisteddfod Môn. BBC Newyddion (7 Mai 2011).
4. ↑   Cymru Cylchgrawn > Awduron > Sian Owen - awdur Mân Esgyrn. BBC. Adalwyd ar 16 Mehefin 2011.
5. ↑  *Marw Sian Owen, Marianglas*  , Golwg360, 3 Hydref 2013.  Cyrchwyd ar 23 Chwefror 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 26810963
* LCCN: no2006016028
* ISNI: 0000 0000 4859 5622
* SUDOC: 199449988

 |