recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Beirniad a golygydd Cymreig yw **Ned Thomas**, sef **Edward Morley Thomas** (ganed 11 Mehefin 1936 yn Little Lever, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr). Symudodd i Gymru yn 1968 a daeth yn lladmerydd adnabyddus dros yr iaith Gymraeg a hawliau Cymru fel gwlad.

Bywyd a gwaith
--------------

Roedd rhieni Ned Thomas yn Gymry Cymraeg. Ansefydlog bu ei lencyndod, a threuliodd amser mewn sawl rhan o Loegr, ar gyfandir Ewrop ac yng nghanolbarth Cymru. Ar ôl graddio yng Ngholeg Newydd, Rhydychen, gweithiodd i'r *Times* yn Llundain ac fel golygydd cylchgrawn Rwsieg y llysgenhadaeth Brydeinig ym Moscow. Bu hefyd yn ddarlithydd ym mhrifsgolion Moscow a Salamanca, Sbaen.

Cafodd swydd fel darlithydd llenyddiaeth Saesneg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1969. Sefydlodd a golygodd y cylchgrawn dylanwadol *Planet*. Erbyn heddiw mae'n gadeirydd Cwmni Dyddiol Cyf. y cwmni a sefydlwyd i gyhoeddi'r papur newydd *Y Byd*.

Cafodd gwaith Ned Thomas ddylanwad sylweddol ar ymgyrch iaith y 1970au a'r mudiad dros gael senedd i Gymru. Gwnaeth lawer i hyrwyddo twf dylanwad yr adain chwith mewn cenedlaetholdeb Cymreig, yn enwedig mewn perthynas â gwaith Cymdeithas yr Iaith.

Ei gyfrol enwocaf, efallai, yw *The Welsh Extremist* (is-deitl: *A Culture in Crisis*), sy'n dadansoddi a disgrifio sefyllfa ieithyddol, gwleidyddol, a chymdeithasol Cymru mewn cyd-destun yr angen i warchod yr iaith a'r Fro Gymraeg a chael hunanlywodraeth i Gymru. Mae'r llyfr yn bwysig hefyd fel cyflwyniad o werthoedd Cymraeg a Chymreig i bobl di-Gymraeg, yng Nghymru a thros Glawdd Offa, a hynny ar adeg pan gollfernid cenedlaetholdeb Cymru a'r Alban yn hallt yn y wasg Seisnig/Prydeinig.

Cyrhaeddodd ei hunangofiant *Bydoedd: Cofiant Cyfnod* restr fer gwobr Llyfr y Flwyddyn yn 2011.

Llyfryddiaeth
-------------

* *George Orwell* (1965). Astudiaeth.
* *The Welsh Extremist* (Gollancz, Llundain, 1971)
* *Poet of the Islands* (1980)
* *Waldo Williams* (1985). Astudiaeth, cyfres *Llên y Llenor*.
* *Bydoedd: Cofiant Cyfnod* (Y Lolfa 2010)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Manylion cyfarwyddwr Dyddiol Cyf, Tŷ'r Cwmniau. Adalwyd ar 5 Mawrth 2016.
2. ↑  "*Y Byd*". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-08-07. Cyrchwyd 2009-06-19.
3. ↑  "*The Welsh Extremist - testun llawn (PDF)*" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2012-06-17. Cyrchwyd 2011-05-18.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 7502508
* LCCN: n83035484
* ISNI: 0000 0000 6306 4256
* SUDOC: 034761438
* BNF: cb12548173j (data)

 |
Etholaeth seneddol yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, yw **Gogledd Norwich** (Saesneg: *Norwich North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Norwich yn NorfolkEtholaeth Gogledd Norwich yn Norfolk
* Norfolk yn LloegrNorfolk yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1964: John Paton (Llafur)
* 1964–1974: George Wallace (Llafur)
* 1974–1983: David Ennals (Llafur)
* 1983–1997: Patrick Thompson (Ceidwadol)
* 1997–2009: Ian Gibson (Llafur)
* 2009–presennol: Chloe Smith (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Cerddor jazz oedd **Mary Lou Williams** (ganwyd **Mary Elfrieda Scruggs**; 8 Mai 1910 – 28 Mai 1981). Roedd yn chwarae'r piano ac yn canu, ond roedd ei chyfraniad fwyaf fel cyfansoddwr ac arweinydd ar fandiau. Fe ysgrifennodd gannoedd o gyfansoddiadau ac fe recordiodd gannoedd o recordiau. Yn ogystal â'i bandiau ei hunain, chwaraewyd ei chyfansoddiadau gan fandiau gerddorion jazz eraill megis Duke Ellington a Benny Goodman, ac roedd yn gyfaill ac yn fentor i nifer fawr o gerddorion o'r genhedlaeth iau, gan gynnwys Thelonious Monk, Charlie Parker, Miles Davis, Tadd Dameron, Bud Powell, a Dizzy Gillespie ymysg eraill.

Yn ystod y 1930au a'r 1940au bu Williams yn arwain ei bandiau ei hunan ac yn perfformio fel unawdydd yn ogystal ag ysgrifennu ar gyfer cerddorion eraill. Roedd y rhain yn arddull swing boblogaidd y cyfnod, fodd bynnag yn y 1940au bu Williams yn cymdeithasu ac yn ymwneud â cherddorion bebop y genhedlaeth newydd. Ar ôl cyfnod heb chwarae yn ystod yr 1950au, bu'n cyfansoddi cerddoriaeth grefyddol gan mwyaf yn ystod y 1960au a'r 1970au (cafodd dröedigaeth i gatholigiaeth yn 1956), megis *Mary Lou's Mass* (1964). Roedd y gerddoriaeth hon yn aml yn dangos dylanwad gospel a cherddoriaeth grefyddol, glasurol.

Ei dylanwad mwyaf amlwg oedd Duke Ellington, a drodd at gerddoriaeth grefyddol hefyd yn hwyr yn ei yrfa.

Bu farw Williams o ganser yn 1981. Fei'i hystyrir yn un o'r merched pwysicaf yn hanes jazz.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kernodle, Tammy L. *Soul on Soul: The Life and Music of Mary Lou Williams,* (2004); ISBN 1-55553-606-9
2. ↑  "First Lady of the Jazz Keyboard on JSTOR". JSTOR 1214051. Missing or empty `|url=` (help)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 105289239
* LCCN: n82025133
* ISNI: 0000 0000 8286 7900
* GND: 122051920
* SELIBR: 212442
* SUDOC: 234414952
* BNF: cb13901196h (data)
* BIBSYS: 2021983
* NLA: 35678248
* NDL: 001183726
* NKC: xx0012395
* The SBN id LO1V173532 is not valid.
* BNE: XX928349
* CiNii: DA16577674

 |
Gwleidydd ar ran y Blaid Lafur yn Swydd Gaerhirfryn oedd **Lewis Carter-Jones** (17 Tachwedd 1920 – 26 Awst 2004) am ran helaeth o'i oes, ond fe'i ganwyd yng Nghymru ar ddechrau Canrif 20. Mabwysiadodd y cyfenw cyfenw Carter-Jones ar ól gadael De Cymru.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Lewis ar 17 Tachwedd 1920 yn y Gilfach Goch, yn y Rhondda, yn fab i Tom Jones, Mynyddcynffig, Penybont-ar-Owgr, a adawodd ei waith yn y pyllau glo i fod yn asiant yswiriant. Derbyniodd Lewis ei addysg gynnar yn ysgol y cyngor, Mynyddcynffig ac yn Ysgol Ramadeg Penybont-ar-Ogwr, cyn mynychu Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn y 30au hwyr. Llwyddodd i ennill gradd BA Anrhydedd mewn economeg yno a diploma mewn addysg, gan ragori mewn pob math o weithgareddau myfyrwyr a chwaraeon, colegol a sirol. Tra yn Wrecsam, yn Ysgol Ramadeg Iál, daeth yn bennaeth yr adran astudiaethau busnes. Pan ddaeth yr Ail Rhyfel Byd, aeth i wasanaethu gyda'r Awyrlu Brenhinol lle bu'n awyr-ringyll (llyw-wr). Dechreuodd ei ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth tua'r adeg yma ac ymunodd á'r Blaid Lafur yn 1940 ac ymaelodi ag Undeb y Gweithwyr Trafnidiol a Chyffredinol hefyd.

Gyrfa
-----

Safodd fel ymgeisydd yn is-etholiad Caer yn 1956, yn aflwyddiannus; bu hefyd yn aflwyddiannus yn etholiad cyffredinol 1959. Sicrhaodd fuddugoliaeth i'r Blaid Lafur yn etholiad 1964 fodd bynnag, pan etholwyd ef yn Aelod Seneddol dros Eccles yn Swydd Gaerhirfryn, yn ystod cyfnod cyntaf Harold Wilson fel Prif Weinidog, a llwyddodd i gadw ei sedd yn rheolaidd hyd at 1987 pan ymddeolodd o'r Senedd.

Tra'n Aelod Seneddol, ac ers llawer cyn hynny, cyflawnodd lawer ar gyfer pobl anabl, yn enwedig y rhai a anafwyd mewn rhyfel; bu'n gadeirydd y corff ymchwil *Possum Research Foundation* a'r Pwyllgor Ymchwil Cymorth i'r Anabl, gan gyfrannu tuag at lwyddiant Mesur y Cleifion Cronig a'r Anabl yn 1969. Yn ystod yr ugain mlynedd ers 1966, fel ysgrifennydd y Grwp Seneddol Indo-Brydeinig, datblygodd ei ddiddordebau i gynnwys ymweliad á Cholumbia ar ran yr Undeb Rhyng-seneddol, ac ni phallodd y diddordeb hwnnw trwy'i oes. Daeth ei etholwyr i'w edmygu, yn arbennig oherwydd y cymorth a roddodd i'r diwydiant awyr yn swydd Gaerhirfryn, ond hefyd oherwydd y dyn ag ydoedd - cymeriad da a diffuant. Dyfarnwyd y CBE iddo ym 1995. Bu farw Lewis Carter-Jones yn 83 oed ar 16 Awst 2004.

Bywyd personol
--------------

Priododd Patricia Hylda, merch Alfred Bastiman, Scarborough, swydd Efrog, yn 1945 a bu iddynt ddwy ferch. Eu cartref oedd 5 Ffordd Gefn, Rhosnesni, Wrecsam.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dod's Parliamentary Companion, 184th Edn. (2016)
2. ↑  *The Times Guide to the House of Commons*, *Times Newspapers Ltd*, 1966 a 1983.
3. ↑  Coffad iddo ym mhapur *y Guardian*; 1 Medi 2004; adalwyd 5 Awst 2016.
4. ↑  Who's Who and Who Was Who, Oxford University Press (2016)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Mae **Llan Cewydd** (Saesneg: *Lancaut*) yn hen bentref nad yw bellach yn bodoli, yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr. Mae wedi'i leoli ar lan Afon Gwy, tua dwy filltir i'r gogledd o Gas-gwent; yn y fan hon, yr afon yw'r ffin rhwng Cymru a Lloegr. Does fawr o ddim o'r pentref i'w weld heddiw, nemor ychydig o adfeilion, gan gynnwys hen eglwys Sant Iago.

Mae'r pentref oddi fewn i siap 'C' yr afon, sy'n golygu ei fod ar un adeg wedi'i amddiffyn yn gryf gan y ffurfiad daearegol; ceir olion caer o gyfnod Oes yr Haearn oddi fewn i bedol yr afon a godwyd gan llwyth Celtaidd y Silwriaid. Enw'r gaer yn Saesneg, erbyn heddiw, yw *Spital Meend*.

Seisnigiad o "Llan Cewydd" yw *"Lancaut"* a gaiff hefyd ei ysgrifennu fel *"Llancourt"*. Mae'r 'Cewydd' yma'n cyfeirio at Sant Cewydd o'r 6g. Ychydig iawn a wyddwn am y sant hwn.

Mae Clawdd Offa'n pasio i'r dwyrain o'r pentref ac sy'n defnyddio rhan o'r gaer. Tan 956 arferai glannau dwyreiniol yr afon fod yng Nghymru.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*St James's Church, Lancaut, Monmouthshire* ". 19 Awst 2007.
2. ↑  Walters, Bryan (1992). *The Archaeology and History of Ancient Dean and the Wye Valley*. Thornhill Press. t. 47. ISBN 0-946328-42-0.CS1 maint: ref=harv (link)
3. ↑  The English Cyclopaedia, 1867
4. ↑  Display board at St James' Church. Cyngor Sir Fynwy.
5. ↑  "C. R. Elrington et al. [[Victoria County History]], *A History of the County of Gloucester: Cyfrol 10: Westbury and Whitstone Hundreds*, 1972, tt.50-72". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-08-05. Cyrchwyd 2015-11-19.
Arfbais Teyrnas Powys
**Mathrafal** (hefyd, erbyn heddiw, **Castell Mathrafal**) oedd prif lys brenhinoedd teyrnas Powys ac un o Dair Talaith Cymru, ynghyd ag Aberffraw a Dinefwr. Yno hefyd roedd eglwys bwysicaf y dalaith hyd y 13g. Roedd yn ganolfan weinyddol i gantref Caereinion yn ogystal.

Safle
-----

Heddiw mae olion y safle i'w cael ar drwyn isel o dir ger aber Afon Banwy ac Afon Efyrnwy, 3 milltir i'r gogledd o bentref Llanfair Caereinion a 2 milltir i'r de o Feifod (tua 6 milltir i'r gorllewin o'r Trallwng), gogledd Powys. Ceir olion muriau pridd sylweddol ar ffurf sgwar amddiffynnol ar gefnen isel ar lan Afon Banwy. Fe'u atgyfnerthir gan ffos. Mae'r safle'n mesur tua 400 troedfedd ar draws ar ei letaf ac mae'r muriau'n amgau tua 100 medr sgwar o dir. Yn y gornel ddwyreiniol ceir adfeilion hen gastell Normanaidd (gweler isod).

Hanes
-----

Credir i Fathafarn gael ei sefydlu fel prif lys Powys ar ôl i Bengwern gael ei chipio gan y Offa, brenin Mersia yn y 7g, digwyddiad a goffeir yn y cerddi enwog sy'n rhan o'r cylch sy'n adnabyddus dan yr enw 'Canu Llywarch Hen'. Mae Mathafarn yn gorwedd 7 milltir yn unig o Glawdd Offa.

Maes Steddfod 2003, ar dir fferm Mathrafal
Cyfeirir at Fathrafal ym Mrut y Tywysogion am y flwyddyn 1212. Roedd yr arglwydd Normanaidd lleol Robert Vieuxpont wedi codi castell mwnt a beili ar gongl safle'r hen lys. Arweiniodd Llywelyn Fawr gyrch yn ei erbyn. Ni lwyddwyd ddinistrio'r castell ond cafodd ei ddifetha'n fwriadol wedyn ar orchymyn y brenin John o Loegr, a ofnai iddo syrthio i ddwylo'r Cymry. Ar ôl hynny symudodd y tywysog Gwenwynwyn ab Owain o Bowys, deiliad John, ei brif lys o Fathrafal i'r Trallwng.

Ceir sawl cyfeiriad at Fathrafal yng ngwaith beirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol, yn arbennig Beirdd y Tywysogion. Roedd y bardd enwog Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a'i lys. Yn wir mae'n eithaf posibl ei fod yn trigo yno neu yn y cylch.

Cof
---

Cedwir yr enw 'Mathrafal' ar fferm fawr fymryn i'r gogledd o'r safle. Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2003 ar dir y fferm. Ceir yn ogystal y llecyn 'Ffridd Mathrafal' tua milltir i'r gorllewin, ar lethr bryn a goronir gan hen fryngaer.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Paul R. Davis, *Castles of the Welsh Princes* (Abertawe, 1988).
2. ↑  N. Edwards ac A. Lane, *Early Medieval Settlements in Wales Ad 400-1000* (Caerdydd a Bangor, 1988).

| * v
* t
* e
Cestyll Tywysogion Powys |
| --- |
| 
* Bodyddon
* Caereinion
* Crogen
* Cymer
* Dinas Brân
* Mathrafal
* Tafolwern
* Y Trallwng

 |  |
Gwleidydd o'r Alban yw **George Kerevan** (ganwyd 28 Medi 1949) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ddwyrain Lothian; mae'r etholaeth yn sir Dwyrain Lothian, yr Alban. Mae George Kerevan yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Graddiodd gradd Meistr gydag Anrhydedd ym Mhrifysgol Glasgow mewn Economeg Gwleidyddol. Yna gweithiodd yng Ngholeg Napier mewn swyddi academaidd o 1992, a bu'n Prif Ddarlithydd mewn Economeg 1975-2000, gan arbenigo mewn economeg ynni. Rhwng 2000 a 2009 bu'n cydolygu *The Scotsman* ac yna'n Brif Weithredwr cwmni teledu *What If Productions (Television) Ltd*.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd George Kerevan 25104 o bleidleisiau, sef 42.5% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 26.5 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 6803 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Swanson, Ian (9 May 2015). "SNP brings seismic shift to Edinburgh politics". *Evening News*. Johnston Press. Cyrchwyd 11 May 2015.
2. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
3. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 49172000
* LCCN: nr2003026268
* ISNI: 0000 0000 5469 3050
* GND: 1163399930

 |
Mae **Meall Gorm (710m)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Applecross i Achnasheen yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG779409. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of CorbettHuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Pentrefan yng nghymuned Llanfihangel Troddi, Sir Fynwy, Cymru, yw **Lydart**. Fe'i lleolir tua 3 milltir (4.8 km) i'r de-orllewin o Drefynwy, 3 milltir (4.8 km) i'r gogledd o Dryleg, ac 1 filltir (1.6 km) i'r de-ddwyrain o bentref Llanfihangel Troddi, ar ben sgarp sy'n goleddfu'n serth i lawr i ddyffryn Afon Troddi. Mae ffordd y B4293 yn mynd trwy'r ardal.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 18 Hydref 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Fynwy**

**Trefi**  

Brynbuga  **·** Cas-gwent  **·** Cil-y-coed  **·** Y Fenni  **·** Trefynwy
  
**Pentrefi**  

Aber-ffrwd  **·** Abergwenffrwd  **·** Betws Newydd  **·** Bryngwyn  **·** Caer-went  **·** Castellnewydd  **·** Cemais Comawndwr  **·** Cilgwrrwg  **·** Clydach  **·** Coed Morgan  **·** Coed-y-mynach  **·** Cwmcarfan  **·** Cwm-iou  **·** Drenewydd Gelli-farch  **·** Y Dyfawden  **·** Yr Eglwys Newydd ar y Cefn  **·** Gaer-lwyd  **·** Gilwern  **·** Glasgoed  **·** Goetre  **·** Gofilon  **·** Y Grysmwnt  **·** Gwehelog  **·** Gwernesni  **·** Gwndy  **·** Hengastell  **·** Little Mill  **·** Llanarfan  **·** Llan-arth  **·** Llanbadog  **·** Llancaeo  **·** Llandegfedd  **·** Llandeilo Bertholau  **·** Llandeilo Gresynni  **·** Llandenni  **·** Llandidiwg  **·** Llandogo  **·** Llanddewi Nant Hodni  **·** Llanddewi Rhydderch  **·** Llanddewi Ysgyryd  **·** Llanddingad  **·** Llanddinol  **·** Llanelen  **·** Llanelli  **·** Llanfable  **·** Llanfaenor  **·** Llanfair Cilgedin  **·** Llanfair Is Coed  **·** Llanfihangel Crucornau  **·** Llanfihangel Gobion  **·** Llanfihangel Tor-y-mynydd  **·** Llanfihangel Troddi  **·** Llanfihangel Ystum Llywern  **·** Llanfocha  **·** Llan-ffwyst  **·** Llangatwg Feibion Afel  **·** Llangatwg Lingoed  **·** Llangiwa  **·** Llangofen  **·** Llan-gwm  **·** Llangybi  **·** Llanhenwg  **·** Llanisien  **·** Llanllywel  **·** Llanofer  **·** Llanoronwy  **·** Llan-soe  **·** Llantrisant  **·** Llanwarw  **·** Llanwenarth  **·** Llanwynell  **·** Llanwytherin  **·** Y Maerdy  **·** Magwyr  **·** Mamheilad  **·** Matharn  **·** Mounton  **·** Nant-y-deri  **·** Newbridge-on-Usk  **·** Y Pandy  **·** Pen-allt  **·** Penrhos  **·** Pen-y-clawdd  **·** Porth Sgiwed  **·** Pwllmeurig  **·** Rogiet  **·** Rhaglan  **·** Sudbrook  **·** Tre'r-gaer  **·** Tryleg  **·** Tyndyrn  **·** Ynysgynwraidd
Ysgolhaig Groeg a daearyddwr Bysantaidd cynnar oedd **Stephanus o Fysantiwm** (fl. 500).

Roedd yn enwog fel awdur math o wyddoniadur daearyddiaeth mewn mwy na 50 o lyfrau. Roedd yn fath o gydymaith i ddaearyddiaeth y cyfnod a hanes a thraddodiadau'r Henfyd wedi'i lunio o waith dros gant o awduron clasurol, a oedd yn cynnwys yn ogystal nifer o nodiadau am fytholeg, traddodiadau a hanes dinasoedd ac ardaloedd. Gwnaeth hyn yn fanwl iawn gan ofalu cynnwys ei ffynonellau yn ddiffael.

Dim ond drylliau o'r gwaith gwreiddiol anferth sydd wedi goroesi, ynghyd â chrynodeb annigonol gan gramadegydd diweddarach o'r enw Hermolaus, ond mae'r hyn sydd wedi goroesi o werth mawr i haneswyr, er enghraifft am ei ddisgrifiad o Pharos Alecsandria yn Yr Aifft.

Ffynhonnell
-----------

* Oskar Seyffert, *A Dictionary of Classical Antiquities* (Llundain, 1902)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 1679057
* LCCN: n93031595
* ISNI: 0000 0001 1585 4883
* GND: 100961223
* SELIBR: 282381
* SUDOC: 079577911
* BNF: cb15556605k (data)
* BNE: XX1644944

 |
Gwleidydd o'r Alban yw **Stephen Gethins** (ganwyd 28 Mawrth 1976) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Gogledd-ddwyrain; mae'r etholaeth yn swydd Fife, yr Alban. Mae Stephen Gethins yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i magwyd yn Perth yn yr Alban. Fe'i penodwyd yn gynghorydd arbennig i Alex Salmond, gan ei gynghori ar faterion yn ymwneud ag Ewrop a materion rhyngwladol, ynni a'r amgylchedd. Yn ei dro, trosglwyddodd ei waith i gynghori Nicola Sturgeon.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Stephen Gethins 18523 o bleidleisiau, sef 40.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +26.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 4344 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 1400163026469689570005
* GND: 1239611366

 |
Llyfr gan yr awdur Roald Dahl yw ***Matilda***.

Fe'i gyhoeddwyd ym 1988 gan Jonathan Cape yn Llundain gyda 232 o dudalennau a lluniau gan Quentin Blake Fe'i haddaswyd fel darlleniad sain gan yr actores Kate Winslet, ffilm nodwedd ym 1996 a gyfarwyddwyd gan Danny DeVito, rhaglen ddwy ran ar BBC Radio 4 yn serennu Lauren Mote fel Matilda, Emerald O’Hanrahan fel Miss Honey, Nichola McAuliffe fel Miss Trunchbull a’i naratif gan Lenny Henry a sioe gerdd yn 2010.

Yn 2012 roedd *Matilda* yn safle 30 ymhlith nofelau plant amser llawn mewn arolwg a gyhoeddwyd gan *School Library Journal*, cyfrol misol gyda chynulleidfa yn yr UDA yn bennaf. Hwn oedd y cyntaf o bedwar llyfr gan Dahl ymhlith y 100 Uchaf, yn fwy nag unrhyw awdur arall. Gwnaeth cylchgrawn *Time* gynnwys *Matilda* yn ei rhestr o'r 100 Llyfr Oedolion Ifanc Gorau erioed.

Mae gwerthiannau ledled y byd wedi cyrraedd 17 miliwn, ers 2016 mae gwerthiannau wedi cynyddu i'r graddau ei fod yn fwy na unrhyw un o lyfrau eraill Dahl.

Cyfeiriadau
-----------


1. ↑  Dahl, Roald. *Matilda* (arg. The chocolate cake edition). New York. ISBN 978-1-9848-3620-5. OCLC 1096496739.CS1 maint: extra text (link)
Gwleidydd o Ecwador oedd **Matilde Hidalgo de Procel** (29 Medi 1889 - 20 Chwefror 1974) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur, meddyg, bardd a gwleidydd.

Bywyd
-----

Ganwyd Matilde Hidalgo de Procel yn Loja, Ecwador. Hi oedd y fenyw gyntaf i fanteisio ar yr hawl i bleidleisio yn Ecwador (ac yn America Ladin) a hefyd y cyntaf i dderbyn Doethuriaeth mewn Meddygaeth. Ganed hi i deulu tlawd o chwech o blant, a phan fu farw ei thad, Juan Manuel Hidalgo, bu’n rhaid i’w mam, Carmen Navarro weithio’n eithriadol o galed fel gwniadwraig er mwyn eu cynnal.  Priododd gyfreithiwr, Fernando Procel, ddiwedd yr 1920au a chawsant ddau o blant, Fernando a Gonzalo Procel. Cafodd ei pharlysu yn 1973 o ganlyniad i strôc a bu farw yn Guayaquil ar 20 Chwefror 1974. Wedi ei marwolaeth, sefydlwyd amgueddfa yn Loja yn seiliedig ar ei hatgofion a’r hyn a gyflawnodd yn ystod ei bywyd.

Gyrfa
-----

Addysgwyd Matilde Hildago yn ysgol The Immaculate Conception of the Sisters of Charity. Ei dymuniad oedd parhau gyda’i haddysg ond ni chafodd hyn dderbyniad da o fewn ei chymuned, a gwnaeth llawer iddi deimlo’n esgymun. Derbyniodd gefnogaeth gan ei mam fodd bynnag a llwyddodd i sicrhau lle yn y Colegio Bernardo Valdivieso. Hi oedd y ferch gyntaf i raddio o ysgol uwchradd. Yn ystod y cyfnod hwn dechreuodd ysgrifennu cerddi a pharhaodd i wneud hynny pan oedd yn y coleg, gan ysgrifennu ar bynciau megis, gwyddoniaeth, edmygedd o fyd Natur, teyrnged i bobl a dyddiadau nodedig, a hefyd ysgrifennodd am fyd merched. Gwrthodwyd ei chais i astudio ym Mhrifysgol Ganolog Ecwador yn wreiddiol oherwydd ei bod yn ferch ac felly teithiodd i Azay lle graddodd gydag anrhydedd mewn meddygaeth ym Mhrifysgol Cuenca. Dychwelodd i Brifysgol Ganolog Ecwador yn 1921 ac ar sail ei gradd baglor, cafodd ei derbyn i astudio ar raglen doethuriaeth. Enillodd achos cyn etholiad arlywyddol Ecwador 1924 a ganiataodd iddi fwrw pleidlais yn yr etholiad hwnnw.  Drwy hynny daeth Ecwador i fod y wlad gyntaf ar y cyfandir i ganiatáu hawliau pleidleisio i ferched. Daeth Matilde i fod y fenyw gyntaf i gael ei hethol ar gyngor Machala, ac Is-lywydd cyntaf Cyngor Machala. Yn 1941 hi oedd y fenyw gyntaf i gael ei hethol i swydd gweinyddydd cyhoeddus yn Loja. Parhaodd i weithio ym myd meddygaeth yn Guayaquil hyd 1949 pan dderbyniodd ysgoloriaeth i astudio Pediatreg, Niwroleg a Dieteteg yn yr Ariannin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Wilcox-Lee, Naomi (2014-11-06). "Mathilde Hidalgo de Procel – First in Everything" (yn Saesneg). Cyrchwyd 2019-11-25.
2. ↑  Montano, Joaquin (2019-01-09). "Matilde Hidalgo de Procel: biografía, aportes y obras". *Lifeder* (yn Sbaeneg). Cyrchwyd 2019-11-26.
3. ↑  "Hidalgo de Procel Matilde - Personajes Históricos". *Enciclopedia Del Ecuador* (yn Sbaeneg). 2016-04-13. Cyrchwyd 2019-11-25.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 11198945
* LCCN: n82135129
* ISNI: 0000 0000 2228 7613

 |


[[
Mae **Newydd Fynyddog** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon, i'r de-ddwyrain o Lanbrynmair, rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SH914004. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 288m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 427 metr (1401 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Meall Greigh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn ne Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN674438. Ceir carnedd ar y copa. Gyda Meall Garbh, mae'n ffurfio rhan gogledd-ddwyreiniol Clwstwr Mynyddoedd Ben Lawers. Saif yn Sir Perth a Kinross.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap[*dolen marw*]
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Meall Ghaordaidh - Meall Taurnie** neu **Meall Taurnaigh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN488387. Y fam-fynydd yw Meall Ghaordaidh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Meall Dearg - Am Bodach** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Leven i Rannoch Station yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN168580. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd yw Meall Dearg.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top, Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Yaky Yosha yw ***Stryd Cul De Sac*** a gyhoeddwyd yn 1982. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***כביש ללא מוצא*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Itzik Kol yn Israel. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hebraeg a hynny gan Yaky Yosha a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Yitzhak Klapter. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Yehoram Gaon. Mae'r ffilm *Stryd Cul De Sac* yn 86 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner* sef *film noir*, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,100 o ffilmiau Hebraeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Yaky Yosha ar 17 Ebrill 1951 yn Tel Aviv.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Yaky Yosha nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Bloodguilt* |  | Israel | SaesnegHebraeg | 1996-01-01 |
| Inherit The Earth |  | Israel | SaesnegHebraeg | 2002-01-01 |
| *Rocking Horse* |  | Israel | Hebraeg | 1978-01-01 |
| *Sexual Response* |  |  |  | 1992-01-01 |
| Shabazi |  | Israel | Hebraeg | 1997-01-01 |
| *Still Walking* |  | Israel | Hebraeg | 2010-01-01 |
| Stryd Cul De Sac |  | Israel | Hebraeg | 1982-01-01 |
| *המונה דופק* |  | Israel | Hebraeg |  |
| *משחק חייו* |  | Israel | Hebraeg | 1996-01-01 |
| *שאכטה* |  | Israel | Hebraeg | 1996-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gosport**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gosport yn HampshireEtholaeth Gosport yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–2010: Peter Viggers (Ceidwadol)
* 2010–presennol: Caroline Dinenage (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Uchelwraig Seisnig oedd **Maud de Braose, Baroness Mortimer** neu **Matilda de Braose** (1224 – ychydig cyn 23 Mawrth 1301) ac aelod o deulu pwerus de Braos (Cymreigiad: **Brewys**), a oedd yn berchen llawer o dir Arglwyddiaethau'r Mers. Ei gŵr oedd Roger Mortimer, Barwn 1af Mortimer, milwr enwog a barwn.

Roedd Maud a'i theulu'n deyrngar iawn i frenin Lloegr yn ystod Ail Ryfel y Barwniaid, a chynllwyniodd i ryddhau'r Tywysog Edward o grafangau Simon de Montfort, 6ed iarll Swydd Gaerlŷr.

Plentyndod
----------

Cafodd ei geni yng Nghymru yn 1224, yr ail ferch i'r arglwydd William de Braose (neu yn Gymraeg Gwilym Brewys) ac Eva Marshal. Roedd ganddi dair chwaer: Isabella (gwraig Dafydd ap Llywelyn), Eva (gwraig William de Cantilupe) ac Eleanor (gwraig Humphrey de Bohun). Pan oedd yn chwech oed, ar 2 Mai 1230 crogwyd ei thad gan y Tywysog Llywelyn Fawr am iddo gael affêr efo'i wraig Siwan. Ei thaid ar ochr ei mam oedd William Marshal, Iarll 1af Penfro.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Charles Cawley, *Medieval Lands*, England, Earls created 1207-1466
2. ↑  Mitchell, tud.44
3. ↑  Costain, *The Magnificent Century*, tud. 292-4

Gweler hefyd
------------

* *Siwan*, drama Saunders Lewis
Roedd **Gianna D'Angelo** (18 Tachwedd 1929 - 27 Rhagfyr 2013) yn soprano goloratwra operatig Americanaidd, a oedd yn weithredol yn bennaf yn y 1950au a'r 1960au.

Ganed **Jane Angelovich** yn Hartford, Connecticut, astudiodd gyntaf yn Ysgol Juilliard yn Ninas Efrog Newydd gyda Giuseppe De Luca. Yn gynnar yn y 1950au, symudodd i Fenis, yr Eidal, lle daeth yn ddisgybl i Toti Dal Monte, a gynghorodd hi hefyd i newid ei henw i un oedd a natur Eidalaidd.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ym 1954 ym Maddonau Caracalla yn Rhufain fel Gilda yn *Rigoletto*, rôl y byddai'n parhau i fod â chysylltiad agos â hi trwy gydol ei gyrfa. Fe’i gwahoddwyd yn gyflym i holl brif dai opera’r Eidal, Napoli, Fflorens, Bologna, Trieste, Parma, Milan, ac ati. Ymddangosodd hefyd ym Mharis Opéra a Gŵyl Glyndebourne fel Rosina yn *Il barbiere di Siviglia* ac yng Ngŵyl Caeredin fel Norina yn *Don Pasquale*.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn America yn yr Opera Cosmopolitan San Francisco, ym mis Mawrth 1959, yn rôl y teitl yn *Lucia di Lammermoor* (gyferbyn â Giuseppe Campora a Norman Treigle), ac yn yr Opera Metropolitan yn Efrog Newydd, ar Ebrill 5, 1961 fel *Gilda* (gyda Robert Merrill fel Rigoletto), ac arhosodd yno am wyth tymor. Yn y Met ymddangos mewn rolau fel: Lucia, Amina, Rosina, Norina, Zerbinetta, a Brenhines y Nos. Ymddangosodd hefyd yn Philadelphia, Houston, New Orleans, ac ati.

Ychydig o recordiadau masnachol a wnaeth D'Angelo. Y mwyaf nodedig oedd Musetta yn *La bohème* gyda Renata Tebaldi, Carlo Bergonzi ac Ettore Bastianini o dan arweiniad Tullio Serafin, a recordwyd ym 1959 yn Rhufain. Ymhlith y recordiadau eraill mae *Il barbiere di Siviglia* a *Rigoletto* y ddau gyda'r bariton Renato Capecchi, yn ogystal â'r ddoli Olympia yn *Les contes d'Hoffmann*, gyferbyn â Nicolai Gedda. Mae perfformiad byw o *I puritani* o Trieste ym 1966, hefyd wedi'i ryddhau ar DVD.

Ar ôl ymddeol o ganu, bu yn athrawes lais yn Ysgol Gerdd Jacobs, lle y bu rhwng 1970 a 1997.

Bu farw ar Ragfyr 27, 2013, yn 84 oed, yn Lawyers Glen Assisted Living yn Mint Hill, Gogledd Carolina. Rhoddwyd ei gweddillion i orweddd ym Mynwent yr Eglwys Bresbyteraidd yn Rocky River, Cabarrus County, yn yr un dalaith.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The Bristol Press - Bristol Bits: Gianna d'Angelo, opera star from Bristol, to be remembered". *Central Connecticut Communications*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-04-23. Cyrchwyd 2021-04-23.
2. ↑  "Gianna D'Angelo". *Glyndebourne* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-04-23.
3. ↑  "Gianna d' Angelo | Opera Scotland". *www.operascotland.org*. Cyrchwyd 2021-04-23.
4. ↑  "Gianna D'Angelo". *Discogs* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-04-23.
5. ↑  "Gianna d'Angelo, 84, American Coloratura Who Found Success in Italy and Later U.S. Has Died". *www.operanews.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-04-23. Cyrchwyd 2021-04-23.
6. ↑  "Gianna d'Angelo (1929-2013) - Find A Grave..." *www.findagrave.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-04-23.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 22337102
* LCCN: n83159978
* ISNI: 0000 0001 1439 4926
* GND: 133651819
* SUDOC: 154970522
* BNF: cb139888943 (data)
* NKC: pna2006362557
* CiNii: DA12279594

 |
Mae **malathion** yn bryfleiddiad organoffosffad sydd ar restr Cymdeithas canser America o sylweddau sy’n debygol o fod yn garsinogenau, yn enwedig mewn cysylltiad â chanser y brostad. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₀H₁₉O₆PS₂. Mae malathion yn gynhwysyn actif yn OVIDE.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- pla llau
 - pla llau

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Malathion, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- S-[1,2-bis(ethoxycarbonyl) ethyl]O,O-dimethyl-phosphorodithioate
 - Prioderm
 - Organoderm
 - O,O-Dimethyldithiophosphate diethylmercaptosuccinate
 - O,O-Dimethyl S-1,2-di(ethoxycarbamyl)ethyl
 - O,O-Dimethyl S-(1,2-dicarbethoxyethyl)phosphorodithioate
 - O,O-Dimethyl S-(1,2-dicarbethoxyethyl) dithiophosphate
 - O,O-Dimethyl S-(1,2-bis(ethoxycarbonyl)ethyl)
 - Mercaptothion
 - Maldison

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Malathion". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Llun Manuel I Komnenos mewn llawysgrif
Ymerawdwr Bysantaidd rhwng 1143 a 1180 oedd **Manuel I Komnenos** neu **Comnenus**, Groeg: *Μανουήλ Α' Κομνηνός*, *Manouēl I Komnēnos* neu *Μανουήλ o Μέγας*, "Manuel Fawr" (28 Tachwedd, 1118 - 24 Medi, 1180).

Roedd Manuel yn bedwerydd mab yr ymerawdwr Ioan II Komnenos. Penododd ei dad Manuel yn olynydd yn hytrach na'i frawd hynaf Isaac Komnenos wedi iddo chwarae rhan bwysig yn y rhyfeloedd yn erbyn y Twrciaid. Wedi dod yn ymerawdwr ar farwolaeth ei dad yn 1143, bu'n ymgyrchu yn y dwyrain a'r gorllewin. Gwnaeth gynghrair a Theyrnas Jeriwsalem a gyrrodd lynges fawr i gymeryd rhan mewn ymosodiad ar yr Aifft. Ymestynnodd ei awdurdod dros wladwriaethau'r croesgadwyr, gyda Raynald, Tywysog Antioch ac Amalric, brenin Jeriwsalem yn gwneud cytundebau oedd yn cydnabod ei awdurdod. Gyrrodd fyddin i'r Eidal yn 1155, ond bu raid iddi encilio oherwydd anghydfod gyda'i gyngheiriaid. Ymosododd ar Deyrnas Hwngari yn 1167, gan orchfygu'r Hwngariaid ym Mrwydr Sirmium. Erbyn 1168 roedd bron y cyfan o arfordir dwyreiniol y Môr Adriatig yn nwylo'r ymerodraeth. Gwnaeth nifer o gytundebau a'r Pab ac a theyrnasoedd Cristionogol y gorllewin, a llwyddodd i sicrhau fod byddinoedd yr Ail Groesgad yn mynd trwy ei diriogaethau heb drafferth.

Yn y dwyrain, gorchfygwyd ef gan y Twrciaid ym Mrwydr Myriokephalon yn 1176, ond llwyddodd ei gadfridog, Ioan Vatatzes, i adfer y sefyllfa.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 62342021
* LCCN: n83048565
* ISNI: 0000 0001 1876 9641
* GND: 118640879
* SUDOC: 032548915
* BNF: cb12355806g (data)
* BIBSYS: 90778357
* The SBN id BVEV024998 is not valid.
* BNE: XX5623352

 |
Peiriannau a ddefnyddir i dynnu a lapio taffi dŵr hallt.
Melysion a gaiff eu tynnu mewn y broses o'u gwneud yw **melysion tynnu**.

Mae roc i gyd yn felysion tynnu, a hefyd rhai mathau o daffi. Gellir gwneud melysion tynnu o surop siwgr plaen, er enghraifft hymbygs. Mainteisir yn aml ar y dechneg dynnu i ymuno edefynnau o wahanol liwiau, neu linyn tywyll wedi ei dynnu a llinyn claear heb ei dynnu. Ceir melysion o'r fath ar draws Ewrop: losin llygad tarw yng ngwledydd Prydain, *berlingots* in Ffrainc, a *polkagris* yn Sweden.

Yng Ngorllewin Ewrop a Gogledd America defnyddir y dechneg hon yn bennaf, ond ceir hefyd melysion tynnu yn y Dwyrain Canol ac Asia. Mae'n well i nifer o bobl ei gwneud ar yr un pryd, fel y gallent tynnu swp llawn cyn iddo oeri. O ganlyniad mae tynnu melysion yn weithgaredd poblogaidd yn y cartref ac ar gyfer partïon. Gan amlaf defnyddir peiriannau i dynnu gan wneuthurwyr masnachol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Davidson, Alan. *The Oxford Companion to Food* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2006), t. 640.

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **melysion tynnu** o'r Saesneg "*pulled candy*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Taith awyren ryngwladol a drefnwyd i hedfan o Barcelona, Sbaen, i Düsseldorf, yr Almaen, ar 24 Mawrth 2015 oedd **taith 9525 Germanwings**. Gweithredwyd gan gwmni hedfan cost isel Germanwings, sy'n eiddo i Lufthansa. Daeth yr awyren Airbus A320-200 i lawr tua 60 milltir i'r gogledd-orllewin o Nice, yn yr Alpau Ffrengig. Lladdwyd pob 144 o deithwyr a chwe gweithwyr y cwmni.

Ar ôl adennill y cofnodwyr hedfan ("blychau duon"), darganfyddwyd mai llofruddiaeth-hunanladdiad gan cyd-beilot Andreas Lubitz, 27 oed, oedd achos dinistr yr awyren. Ymddengys yr oedd wedi rhaglennu'r awtobeilot i weithredu disgyniad serth, pan oedd y prif beilot, Patrick Sondenheimer, wedi gadael caban y peilotiaid (yn debygol er mwyn ddefnyddio'r tŷ bach). Clodd Lubitz y peilot allan o'r caban, ac aflwyddiannus oedd ymdrechion y peilot i ddefnyddio grym i ailagor y ddrws.

Yn ymateb i'r digwyddiad, sefydlwyd rheol gan nifer o gwmnïau hedfan Ewropeaidd, gan gynnwys y rheini Almeinig, bod rhaid cadw dau aelod o staff yng nghaban y peilotiaid ar bob adeg pan yw awyren yn hedfan. Roedd y rheol hon wedi'i defnyddio'n barod yn UDA.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Mantell-Fair y mynydd** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Alchemilla alpina* a'r enw Saesneg yw *Alpine lady's-mantle*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mantell Fair y Mynydd, Mantell Fair Fynyddig.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

### Sylwadau o Grwp Facebook Cymuned Llên Natur

Dirgelwch mawr yw absenoldeb hwn yn Eryri - planhigyn gweddol gyffredin ar rai o glogwyni Cymbria. (Iwan Williams)

Diddorol nag yw e i gael yng Nghymru. Ar Skye mae gweld hwn yn y borfa yn un o'r prif arwyddion, os nad y prif arwydd, eich bod wedi cyrraedd cynefin Alpinaidd - yn digwydd tua 250 m u.l.m. yn Trotternish. (Gwyn Jones)

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five* 
Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]*

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Mantell-Fair y mynydd***
Glöyn byw sy'n perthyn i deulu'r Nymphalidae yn urdd y Lepidoptera yw **mantell resog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll rhesog**; yr enw Saesneg yw *Zebra*, a'r enw gwyddonol yw *Colobura dirce*. Ei diriogaethau yw Canol America a gogledd De America.

Lled ei ddwyadain yw: 33 mm.

Bwyd
----

Prif fwyd y lindys yw mathau o *Cecropia*.

* Gwryw (o'r top), MHNT
* Gwryw (o'r gwaelod), MHNT

Isrywogaethau
-------------

* *C. d. dirce* (Linnaeus, 1758)
* *C. d. wolcotti* Comstock, 1942

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r mantell resog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyddonydd, meteorolegydd ac ymchwilydd diwydiannol o Loegr oedd **Margaret White** (1889 – 1973).

Manylion personol
-----------------

Ganed Margaret White Fishenden yn 1889.

Enillodd Gwyn radd Meistr mewn Gwyddoniaeth o Brifysgol Manceinion ym 1910. Darlithiodd yn Arsyllfa Howard Estate, Glossop, o 1910 i 1911 ac yna ym Mhrifysgol Manceinion rhwng 1911 a 1916. Dyfarnwyd Doethuriaeth mewn Gwyddoniaeth iddi gan y brifysgol honno ym 1919

Gyrfa
-----

O 1916 i 1922, hi oedd pennaeth tîm ymchwil Bwrdd Cynghori Llygredd Aer y *Manchester Corporation*. Roedd ei gwaith yn ystod y cyfnod hwn yn cynnwys cyhoeddi *The Coal Fire*, y gwaith y mae'n fwyaf adnabyddus amdano.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

Gweler hefyd
------------

* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Meall na Leitreach** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN640702. no feature: 30m W of cairn

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 10 Mawrth 2007.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"