Mae rhea Darwin (*Rhea pennata*), a elwir hefyd yn rhea bach, yn aderyn mawr na all hedfan, y lleiaf o'r ddwy rywogaeth o rheaid. Fe'i ceir yn yr Altiplano a Phatagonia yn Ne America.

Disgrifiad
----------

Mae'r rhea bach yn 90 i 100 cm (35–39 mod.) o daldra. Mae ganddo ben a phig bach, a'r olaf yn mesur 6.2 i 9.2 cm (2.4 i 3.6 mod.), ond mae ganddo goesau hir a gwddf hir. Mae ganddo adenydd cymharol mwy na'i chwaer rhywogaethau (yr estrys a'u tebyg), sydd yn ei alluogi i redeg yn arbennig o dda. Gall gyrraedd cyflymderau o 60 km/h (37 mya), gan ei alluogi i ddianc rhag ysglyfaethwyr. Mae ei grafangau miniog ar fysedd ei draed yn arfau effeithiol. Mae eu plu yn debyg i blu'r estrys - nid oes cwilsyn ganddynt. At ei gilydd mae'r plu yn frychni brown a gwyn, ac mae rhan uchaf eu tarsws wedi'i phluo. Mae'r tarsws yn 28 i 32 cm (11 i 13 modfedd) o hyd ac mae ganddo 18 o blatiau llorweddol tua'i ben blaen.

Etymoleg
--------

Fe'i gelwir yn *ñandú petiso*, neu *ñandú del norte* yn yr Ariannin, lle mae'r mwyafrif yn byw. Enwau eraill yw *suri* a *choique*. *Choique* yw ei enw yn iaith y Mapuche (Mapudungun) Daw'r enw *ñandú* o enw'r rhea yn Guaraní, *ñandú guazu*, sy'n golygu copyn mawr, o bosibl mewn perthynas â'u harfer o agor a chau eu hadenydd wrth redeg.

Rhywogaeth o adar yw'r **Rhea bach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rheaod bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pterocnemia pennata***; yr enw Saesneg arno yw *Lesser rhea*. Mae'n perthyn i deulu'r Rheidae (Lladin: *Rheidae*) sydd yn urdd y *Rheiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. pennata*, sef enw'r rhywogaeth.

Ymddygiad
---------

Mae'r rhea bach yn llysysydd yn bennaf, gydag anifeiliaid bach megis madfallod, chwilod a chricediaid yn cael eu bwyta ar brydiau. Mae'n bwyta ffrwythau y cacti a halwynlysiau o deulu'r *Chenopodiacae*) yn bennaf, yn ogystal â glaswelltydd. Maent yn tueddu i fod yn adar tawel, ac eithrio fel cywion pan fyddant yn chwibanu'n alarus, ac fel gwrywod sy'n chwilio am fenyw, byddant yn gwneud swn dwndwr dwfn diasbad.

Cynefin a dosbarthiad
---------------------

Mae'r rhea bach yn byw mewn ardaloedd o brysgwydd agored yng nglaswelltiroedd Patagonia ac ar lwyfandir yr Andes (yr Altiplano), drwy wledydd yr Ariannin, Bolivia, Chile, a Pheriw.

Hanes darganfod y Rhea Bach
---------------------------

Yn ystod ail antur HMS Beagle, gwnaeth y naturiaethwr ifanc Charles Darwin lawer o deithiau ar y tir, a thua mis Awst 1833 clywodd gan y gauchos yn ardal Río Negro yng Ngogledd Patagonia am fodolaeth rhea bach, "aderyn prin iawn a alwent yn *Avestruz Petise*". Parhaodd i chwilio'n ofer am yr aderyn hwn. Hwyliodd y Beagle i'r De, gan lanio yn Port Desire yn ne Patagonia ar 23 Rhagfyr. Ar y diwrnod canlynol, saethodd Darwin gwanaco, gan roi pryd Nadolig iddynt. Yn nyddiau cyntaf mis Ionawr, saethodd un o'i gyd-deithwyr, yr artist Conrad Martens, rhea. Yr oeddent wrthi yn ei fwyta cyn i Darwin sylweddoli mai dyma'r rhea bach y bu'n chwilio mor ddyfal amdano! Llwyddodd i achub y pen, y gwddf, y coesau, un adain, a llawer o'r plu mwy.

Teulu
-----

Mae'r rhea bach yn perthyn i deulu'r Rheidae (Lladin: *Rheidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhea bach** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*