recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Coedydd Dyffryn Wnion**, ar lan Afon Wnion ger Brithdir yn ardal Dolgellau, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 188.49 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **clai'r rhos**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **cleiau'r rhos**; yr enw Saesneg yw *Heath Rustic*, a'r enw gwyddonol yw *Xestia agathina*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r clai'r rhos yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **clai smotyn melyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **cleiau smotyn melyn**; yr enw Saesneg yw *Square-spot Rustic*, a'r enw gwyddonol yw *Xestia xanthographa*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r clai smotyn melyn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Roedd **Alaric I** (c. 370 - 410) yn frenin y Fisigothiaid (395 - 410). Mae'n fwyaf adnabyddus oherwydd iddo gipio dinas Rhufain yn 410, y tro cyntaf i hyn ddigwydd ers 390 CC.

Ganed Alaric tua'r flwyddyn 375 at ynys Peuce, ger aber Afon Donaw. Dechreuodd ei yrfa filwrol fel arweinydd byddin Fisigothaidd yn ymladd dros yr Ymerodraeth Rufeinig. Tua 395 gwrthryfelodd y Fisigothiaid a chyhoeddi Alaric yn frenin. Bu'n ymladd yn erbyn Honorius, yr Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin. Yn 401 gwnaeth gytundeb ag Arcadius, yr ymerawdwr yn y dwyrain, a'i galluogodd i arwain ei fyddin tua'r gorllewin, gan gipio dinasoedd Groegaidd megis Corinth a Sparta cyn cyrraedd Yr Eidal. Yno, gorchfygwyd ef gan y cadfridog Rhufeinig Stilicho ar 6 Ebrill 402 ym Mrwydr Pollentia.

Alaric I, darlun gan Ludwig Thiersch.
Wedi i Honorius lofruddio Stilicho yn 408, gallodd Alaric a'i fyddin ymosod ar yr Eidal eto a gosod gwarchae ar ddinas Rhufain. Ym mis Awst 410 cipiodd y ddinas a'i hanrheithio, gan ddwyn chwaer yr ymerawdwr, Gala Placidia, ymaith fel carcharor. Yn fuan wedyn bu farw yn Cosenza, efallai o dwymyn. Claddwyd ef ar wely Afon Busento; trowyd llif yr afon o'i sianel i gloddio ei fedd, ac yna wedi ei gladdu gadawyd i'r dŵr ddychwelyd fel na allai neb ysbeilio ei fedd. Olynwyd ef gan ei frawd-yng-nghyfraith, Ataulf.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 105142321
* LCCN: n92059169
* ISNI: 0000 0001 2146 2974
* GND: 119403676
* SUDOC: 085557943
* BNF: cb145189664 (data)
* ULAN: 500355391
* BNE: XX1521190

 |
*Fregata ariel* - MHNT
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn ffrigad bach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar ffrigad bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Fregata ariel***; yr enw Saesneg arno yw *Lesser frigate bird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Ffrigad (Lladin: *Fregatidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *F. ariel*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aderyn ffrigad bach yn perthyn i deulu'r Adar Ffrigad (Lladin: *Fregatidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn ffrigad Ynys y Dyrchafael | Fregata aquila |  |
|
| Aderyn ffrigad Ynys y Nadolig | Fregata andrewsi |  |
|
| Aderyn ffrigad bach | Fregata ariel |  |
|
| Aderyn ffrigad gwych | Fregata magnificens |  |
|
| Aderyn ffrigad mawr | Fregata minor |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn ffrigad bach** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math o fanga ydy ***Shōjo***, ***shojo***, neu ***shoujo manga*** (少女漫画, *shōjo manga*) sydd wedi'i greu ar gyfer merched glasoed rhwng 10 a 18 oed. Y gair Japaneg am y math yma o gyfrwng ydy **少女** (shōjo), sy'n golygu "y fenyw fach". Mae yna lawer o themâu yn y categori yma o fanga: storiau wedi'u lleoli mewn hanes neu ffuglen wyddonol gyda'r pwyslais yn aml ar berthynas rhamantus. Felly, nid arddull neu genre *per se* ydy shōjo manga ond yn hytrach cynulleidfa darged o oedran arbennig.

Esiamplau
---------

*Cardcaptor Sakura*, *Fruits Basket*, *Fushigi Yuugi*, *Ouran High School Host Club*, *Pretty Cure*, *Princess Ai*, *Princess Tutu*, *Revolutionary Girl Utena*, *Lovely Complex*, *Romeo x Juliet*, *Sailor Moon*, *Skip Beat*, *Shugo Chara!*, *Tokyo Mew Mew*, *Rose of Versailles*, *Kaichou wa Maid-sama* a *Nana*.

Diwylliant agored
-----------------

Mae diwylliant Japan yn llawer mwy agored na Ewrop neu'r Unol Daleithiau o America. Ceir llawer o luniau bechgyn hanner noeth yn y comics yma, gyda rhai yn cusannu'i gilydd mewn cangymeriad. Mae Agent Aika yn enghraifft o hyn. Caiff llawer o'r comics hyn eu sensro yn America.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Toku, Masami, editor. 2005. "Shojo Manga: Girl Power!" Chico, CA: Flume Press/California State University Press. ISBN 1-886226-10-5. Gweler hefyd:  Archifwyd 2008-04-11 yn y Peiriant Wayback.. Accessed 2007-09-22.
2. ↑  Thorn, Matt (2001) "Shôjo Manga—Something for the Girls" Archifwyd 2007-02-19 yn y Peiriant Wayback. *The Japan Quarterly*, Cyfrol 48, Rhif 3
3. ↑  Thorn, Matt (2004) What Shôjo Manga Are and Are Not: A Quick Guide for the Confused Archifwyd 2012-02-08 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 18 Rhagfyr 2006
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Henrik Peschel yw ***Si-O-Se Pol*** a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg, Sbaeneg, Saesneg, Perseg ac Arabeg a hynny gan Henrik Peschel. 

 Mae'r ffilm *Si-O-Se Pol* yn 82 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henrik Peschel ar 1 Ionawr 1967 yn Wilhelmsburg.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Henrik Peschel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 17 Awst 2016. iaith y gwaith neu'r enw: Saesneg.
Mae **Coetir Pen-y-fâl** ar lethrau mynydd Pen-y-fâl ger Y Fenni yn Sir Fynwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1971 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 174.16 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Shipley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Shipley yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Shipley yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1892: Joseph Craven (Rhyddfrydol)
* 1892–1895: William Byles (Rhyddfrydol-Llafur)
* 1895–1906: James Fortescue Flannery (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1906–1915: Percy Illingworth (Rhyddfrydol)
* 1915–1918: Oswald Partington (Rhyddfrydol)
* 1918–1923: Norman Rae (Rhyddfrydol)
* 1923–1930: William Mackinder (Llafur)
* 1930–1935: James Lockwood (Ceidwadol)
* 1935–1950: Arthur Creech Jones (Llafur)
* 1950–1970: Geoffrey Hirst (Ceidwadol)
* 1970–1997: Marcus Fox (Ceidwadol)
* 1997–2005: Chris Leslie (Llafur)
* 2005–presennol: Philip Davies (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Mae **Coetir Nicholaston** yn Nicholaston, Penrhyn Gŵyr, Sir Abertawe, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 04 Rhagfyr 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 26.69 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Creigiau Gleision (copa gogleddol)** yn gopa mynydd a geir yn y Carneddau yn Eryri; cyfeiriad grid SH733622. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 598 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 634 metr (2080 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Creirfa y Santes Melangell yn Eglwys Pennant Melangell, Powys.
Lle i ddiogelu a thrysori creiriau yw **creirfa**. Defnyddir y term mewn cyd-destun crefyddol fel arfer, ond gall gyfeirio hefyd at unrhyw leoliad lle cedwir pethau a drysorir er cof am rywun.

Mewn arferion Cristogol, roedd yr enw Lladin *scrinium* yn cyfeirio at flwch neu gist i gadw papurau a llyfrau'n wreiddiol; datblygodd yr ystyr "creirfa" yn rhywbeth sy'n cynnwys crair, ac wedyn daeth i olygu'r man lle cedwir y creiriau. Fel arfer mae creirfa yn fan a ystyrir yn sanctaidd, fel arfer mewn eglwys neu adeilad crefyddol arall.

Daeth creirfäoedd yn gyrchfannau pererindod, yn enwedig yn yr Oesoedd Canol. Yng Nghymru Creirfa'r Santes Melangell yn Eglwys Pennant Melangell, Powys o bosibl yw'r enghraifft gorau. Mae Ogof y Patriarchiaid ym Mhalesteina yn enghraifft arall.

Ceir creirfäoedd mewn crefyddau eraill hefyd: ceir sawl creirfa Fwdhaidd, er enghraifft Creirfa Dant y Bwda yn Kandy, Sri Lanca. Cedwir y creiriau Bwdhaidd mewn stupas fel rheol.

Yn Islam, yn enwedig Islam Shia, ceir nifer o greirfäoedd a gysylltir â califfiaid neu seintiau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  J.C.J. Metford, *Dictionary of Christian Lore and Legend* (Thames and Hudson, 1983), tud. 226.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***greirfaoedd***
Merch eithriadol o deg y ceir ei hanes yn y chwedl *Culhwch ac Olwen* yw **Creiddylad**. Yn y chwedl Gymraeg Ganol gynnar honno mae hi'n ferch i Lludd Llaw Eraint.

Yn *Culhwch ac Olwen*, mae Gwyn ap Nudd (brenin y Tylwyth Teg yn llên gwerin Cymru) yn cipio'r forwyn Creiddylad ar ôl iddi redeg i ffwrdd gyda Gwythyr ap Greidawl, ymgeisydd Gwyn am ei chariad. Mae'r Brenin Arthur yn barnu ar yr anghydfod ac yn penderfynu fod y ddau ymgeisydd, Gwyn a Gwythyr, i ymladd ei gilydd o hynny allan bob Nos Galan Mai. Creiddylad yw'r wobr gyda'r buddugwr yn ei chael am flwyddyn. Mae hon yn frwydr symbolaidd efallai sy'n cynrychioli'r ymryson oesol rhwng y gaeaf a'r haf gyda Creiddylad yn cynrychioli y dduwies Natur. Ceir elfen o Gristioneiddo yn y chwedl: bydd Gwyn a Gwythyr yn ymladd ei gilydd dros y ferch hyd Ddydd Brawd, ond y tro olaf hwnnw bydd y buddugwr yn cadw Creiddylad am byth.[1]

Diddorol sylwi fod yr enwau Lludd (tad Creiddylad) a Nudd (tad Gwyn) yn gytras, gyda'r ddau yn ffurf ar enw's duw Celtaidd Nodons, yn ôl pob tebyg.

Mae rhai awduron llyfrau poblogaidd ar fytholeg Geltaidd yn ceisio uniaethu Creiddylad a Cordelia, ferch Llŷr, y ceir ei chwedl yn ffug-hanes Sieffre o Fynwy, ond 'Cordelia' yw'r enw a geir yn y fersiynau Cymraeg o waith Sieffre a does dim llawer mewn cyffredin rhwng y ddau gymeriad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rachel Bromwich a D. Simon Davies (gol.), Culhwch ac Olwen (Gwasg Prifysgol Cymru, 1988).
Ysgubor ar golofnau carreg yn Pontevedra.
Ysgubod ar golofnau llydan yn Oroso.
Ysgubor pren (a tho teils) ar golofnau carreg yn ardal Vedra.
Adeilad amaethyddol (neu 'granar') i gadw india corn yn sych yng Ngalisia yw **Ysgubor Galisiaidd**. Fe'i cynlluniwyd mewn modd sy'n caniatáu i aer symud drwyddo lle bod y cnwd oddi fewn yn pydru, ac er mwyn atal anifeiliaid fel llygod rhag eu difa.

Ceir hyd i'r Sgubor Galisiaidd ar hyd a lled y wlad, ac mewn rhai mannau yng ngogledd Portiwgal. Maent i'w gweld yn ne-ddwyrain Galisia gan mwyaf ac yn yr ardaloedd arfordirol. Ceir nifer o enwau Galisieg am y sgubor hwn gan gynnwys *"hórreo"* yng nghanol a gogledd y wlad, *"cabazo"* yn y gogledd-orllewin a *"canastro"* neu 'fasged' yn y de.

Colofn dal sgubor Galisiaidd, o Bortiwgal. Ceir y math hwn o golofn yng Nghymru, hefyd.
Mae'r darlun cyntaf a geir ohonynt i'w ganfod yn Cantigas de Santa Maria, ac mae'n dyddio'n ôl i'r 13g. Mae'r ysgubor a ddarlunir yn debyg iawn i'r ysguborion a welir heddiw - siambr hir, petrual ar bedair colofn.

Gweler hefyd
------------

Gwartheg Cochion Galisia

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Lorenzo Fernández, X. *A terra*. Editorial Galaxia, 1982. ISBN 84-7154-407-5, 9788471544070.
2. ↑  López Soler, J. *Los hórreos gallegos*. Sociedad Española de Antropología, Etnografía y Prehistoria. Actas y Memorias, tomo X, cadernos 1º e 2º. Madrid, 1931. Facsímile reproducido como anexo a Frankowski, E. *Hórreos y palafitos de la Península Ibérica*. Edición facsímile. Ediciones Istmo. Madrid, 1986. ISBN 84-7090-168-0.
Mae **Creigiau Rhiwledyn** yn gopa mynydd a geir ar benrhyn Rhiwledyn ger Llandudno; cyfeiriad grid SH812823. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 4 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 141 metr (463 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhiwledyn (Trwyn y Fuwch)
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cyfleuster iechyd meddwl yng Nglynebwy, Blaenau Gwent, yw **Ysbyty'r tri Chwm** ( Saesneg: *Three Valleys Hospital*). Agorwyd y safle yn 1996. Fe'i rheolir gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan .

Hanes
-----

Cafodd yr ysbyty ei gomisiynu i ddisodli Ysbyty Pen-y-Fal yn Y Fenni a gaeodd ei ddrysau y flwyddyn ganlynol. Agorwyd Ysbyty'r Tri Chwm yn swyddogol gan Glenys Kinnock ym mis Gorffennaf 1996.

Wrth gau Ysbyty Glyn Ebwy yn 2005, cyflwynwyd cynlluniau i adeiladu ysbyty newydd yng Nglyn Ebwy. Cafodd y safle o amgylch Ysbyty'r Tri Chwm ei ddewis yn wreiddiol ar gyfer yr adeilad newydd. Fodd bynnag, pleidleisiodd y cynghorwyr yn ddiweddarach dros adeiladu Ysbyty Aneurin Bevan ar safle hen waith dur.  Yn 2019, penderfynwyd symud 15 gwely o Ysbyty'r Tri Chwm i Ysbyty Nevill Hall yn y Fenni pan fydd Ysbyty Athrofaol y Grange yng Nghwmbrân yn agor yn 2021.

Manylion
--------

Lleolir yr ysbyty tua milltir o Lynebwy, ger Coleg Glyn Ebwy. Mae'r safle'n cynnwys dau ysbyty dydd ar wahân, Oak Park ac Elm Parc. Rhyngddynt mae gan y ddwy uned 36 o welyau mewn wardiau cymysg i gleifion dros 65 oed sy'n dioddef o broblemau iechyd meddwl. Mae tîm iechyd meddwl cymunedol hefyd wedi'i leoli yn yr ysbyty ac yn darparu asesiadau yn y gymuned.  Rheolir yr ysbyty gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan. 

Anogir cleifion i ymwneud ag amrywiaeth eang o weithgareddau yn y ganolfan, gan gynnwys peintio, ymarfer corff, cerddoriaeth a garddio: mae gardd synhwyraidd ar y safle.  Mae'r ysbyty hefyd yn cynnwys ffreutur a chaffi, gardd gaeedig a champfa.  Gosodwyd gardd synhwyraidd hefyd yn 2005 yn dilyn gwaith gan ddisgyblion ysgolion lleol a gwirfoddolwyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Davies-Tudgay, Alan (2011). *Ebbw Vale Through Time*. Amberley. ISBN 978-1445600369.
2. ↑  "Pensioner calls for hospital bus service". Wales online. 28 Mehefin 2007. Cyrchwyd 12 Chwefror 2019.
3. ↑  "Steel site 'no' for hospital". *South Wales Argus*. 17 Gorffennaf 2003. Cyrchwyd 15 Mawrth 2020.
4. ↑  "New hospital may be open by 2009". *South Wales Argus*. 5 Awst 2005. Cyrchwyd 15 Mawrth 2020.
5. ↑  Rutherford, Andy (23 Ebrill 2019). "The radical changes on the cards for Gwent hospitals in preparation for the opening of new Grange University Hospital in Cwmbran and how they will affect you". *South Wales Argus*. Cyrchwyd 15 Mawrth 2020.
6. 1 2  "Ysbyty'r tri Chwm Hospital". Aneurin Bevan University Health Board. Cyrchwyd 14 Mawrth 2020.
7. 1 2  "Mental Health Act Monitoring Inspection" (PDF). Health are Inspectorate Wales. 1 Mawrth 2018. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2022-10-11. Cyrchwyd 14 Mawrth 2020.
8. ↑  "Giving Back". BBC. 1 September 2005. Cyrchwyd 12 Chwefror 2019.
9. ↑  "Physiotherapy doctorates". *WalesOnline*. Media Wales. 25 Gorffennaf 2005. Cyrchwyd 14 Mawrth 2020.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Coblyn coed cribog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: coblynnod coed cribog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Hemiprocne longipennis***; yr enw Saesneg arno yw *Crested tree swift*. Mae'n perthyn i deulu'r Coblynnod Coed (Lladin: *Hemiprocnidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *H. longipennis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r coblyn coed cribog yn perthyn i deulu'r Coblynnod Coed (Lladin: *Hemiprocnidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Coblyn coed bach | Hemiprocne comata |  |
|
| Coblyn coed cribog | Hemiprocne longipennis |  |
|
| Coblyn coed mwstasiog | Hemiprocne mystacea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Coblyn coed cribog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Afon Medjerda** (Arabeg: مجردة‎ *Oued Medjerda*) yn afon sy'n llifo yn bennaf yn Nhiwnisia, gogledd Affrica. Ei hyd yw 416 km (350 km yn Nhiwnisia).

Mae Afon Medjerda yn tarddu ger Souk-Ahras (dros y ffin yn Algeria) ac yna mae'n llifo i gyfeiriad y dwyrain i aberu yn y Môr Canoldir (ger Gwlff Tiwnis). I'r gogledd mae mynyddoedd y Kroumirie. Dyma'e afon barhaol fwyaf yn Nhiwnisia, er ei bod yn dioddef gwahaniaethau mawr yn ei maint yn ôl y tymor.

Oherwydd ei thir alwfial, dyffryn Medjerda yw un o'r ardaloedd mwyaf ffrwythlon yn y wlad. Mae dŵr yr afon - sy'n adnodd prin yn y wlad - yn cael ei defnyddio i'r eithaf trwy gyfres o gynlluniau trydan dŵr ac argaeau.

Am ei bod yn afon strategol bywsig mae hi wedi gweld ei rhan o hanes. Ceir dinas Rufeinig Bulla Regia yn y gogledd a dinasoedd Uttica, Carthago a Nhiwnis (*Bagradas* y Rhufeiniaid) ger eu haber.

Dinasoedd a threfi ger ei glannau (Tiwnisia)
--------------------------------------------

* Tebourba
* Testour
* Béja
* Bou Salem
* Jendouba
* Ghardimaou
Seljalandsfoss
Mae **Seljalandsfoss** yn rhaeadr yng Ngwlad yr Iâ. Lleolir Seljalandsfoss yn Rhanbarth y De, wrth ymyl y brif ffordd sy'n amgylchynu'r ynys, Ffordd 1 ar hyd y ffordd sy'n arwain at Þórsmörk, Ffordd 249. Ystyr yr enw yw *rhaeadr Seljaland*

Seljalandsfoss pronunciation
Cwympa'r rhaeadr 60m ac mae'n rhan o afon Seljalands sy'n tarddu yn rhewlif llosgfynydd Eyjafjallajökull. Gall ymwelwyr gerdded y tu ôl i'r rhaeadr. Dyma oedd y llosgfynydd enwog a ffrwydrodd yn 2010 gan achosi anhawsterau i awyrennau hedfan i Wlad yr Iâ.

Dadlau
------

Rhaeadr
Yn 2017 achosodd cynlluniau i adeiladu canolfan wybodaeth 2000m sgwâr ac 8 metr o uchder ger y rhaeadr dadlau mawr ar yr ynys. Dadleua'r gwrthwynebwyr y byddai'r datlygiad yn anharddu golygfa a natur yr ardal a'r atyniad.

Ymweliadau Ysgolion
-------------------

Tu ôl y rhaeadr
Mae Seljalandsfoss yn rhan o deithiau disgyblion ysgol o Gymru sy'n ymweld â Gwlad yr Iâ. Rhan o atyniad y rhaeadr yw fod modd i ymwelwyr sefyll y tu ôl iddi ac edrych trwy len y dŵr sy'n cwympo ar yr olygfa.

Diwylliant Poblogaidd
---------------------

Roedd Seljalandsfoss ar hyd cymal cyntaf *The Amazing Race 6*.

Mae fideo swyddogol cân Justin Biebier, *I'll Show You* yn cynnwys lluniau o lagwns ac afonydd rhewlifau yn ne'r ynys gan gynnwys Seljalandsfoss.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Iceland's Most Famous Waterfall Is Big Enough To Stand Inside, Which Is Pretty Incredible". The Huffington Post. 4 June 2014. Cyrchwyd 3 October 2015.
2. ↑  Google Maps
3. ↑  The Beautiful Waterfalls of South-Iceland; Seljalandsfoss, Skógafoss & Gljúfrabúi
4. ↑  eland.com/places\_and\_photos\_from\_iceland/seljalandsfoss "Seljalandsfoss" Check `|url=` value (help). *Hit Iceland*. Cyrchwyd 18 November 2017.[*dolen marw*]
5. ↑
6. 1 2  "Rauði bragginn gefur "mjög svo ranga mynd" af þjónustumiðstöðinni – Vísir". *visir.is*. Cyrchwyd 2017-05-09.
7. ↑
8. ↑  Hafstad, Vala (3 November 2015). "Justin Bieber's Video, 'I'll Show You' (Iceland)". Iceland Review. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-11-22. Cyrchwyd 21 November 2015.

Dolenni
-------

* Gwybodaeth bellach am Seljalandsfoss ar Hit Iceland Archifwyd 2018-07-26 yn y Peiriant Wayback.
* Seljalandsfoss[*dolen marw*] at the IMDb
* Rhith daith panoramig Archifwyd 2016-04-28 yn y Peiriant Wayback.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crugiau Cefn y Gader**, yng nghymuned Penycae, Sir Wrecsam; cyfeiriad grid SJ237497.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE070. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crugiau Cefn y Gader ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Yr Eglwys Norwyaidd, Caerdydd, un o eglwysi cynharaf y gymdeithas.
Cymdeithas grefyddol yw'r **Sjømannskirken** (Norwyeg am **Eglwysi'r Morwyr**) neu **Eglwys Norwy Dramor**, sy'n gwasanaethu pobl o Norwy a gweddill Sgandinafia sy'n teithio neu'n byw tramor. Mae'n rhan o Eglwys Norwy. Wedi'i sefydlu yn 1864, amcan y Sjømannsmisjonen oedd sicrhau addysg foesol a chrefyddol morwyr o Sgandinafia a hefyd rhoi cyfle iddynt gwrdd â'i gyd-Sgandinafiaid i sgwrsio a chael cyfle i ymlacio. Sefydlwyd un o'r eglwysi cyntaf ym Mae Caerdydd yn 1868, a adnabyddir fel yr Eglwys Norwyaidd, Caerdydd.

Bob blwyddyn mae'r Sjømannskirken yn gwasanaethu tua 700,000 o Norwyaid trwy dros 30 o eglwsi ac 16 o wasanaethau symudol mewn 30 o wledydd ar draws y byd. Lleolir ei bencadlys yn Bergen, Norwy. Mae'n sefydliad elusennol a gynhelir gan Eglwys Norwy gyda chymorth ariannol ac ymarferol gan llywodraeth Norwy.

Gweler hefyd
------------

Ceir dwy eglwys hanesyddol yng Nghymru:

* Eglwys Norwyaidd, Abertawe
* Eglwys Norwyaidd, Caerdydd

Dolenni allanol
---------------

* (Norwyeg) Gwefan yr eglwys Archifwyd 2007-05-18 yn y Peiriant Wayback.
Y diffiniad geometrig o segment o linell caeedig: Mae'r croestoriad o'r holl bwyntiau ar, neu i'r dde o *A*, ynghyd â'r holl bwyntiau ar, neu i'r chwith o *B*.
Ysgythriad copr ar bapur gan Jacques Ozanam yn 1699 o segment o linell yn cael ei chreu ar fwrdd.
Mewn geometreg, rhan o linell rhwng dau ddiweddbwynt (a phob pwynt ar y llinell rhwng y diweddbwyntiau hynny) yw **segment o linell** neu **segment o linell agored**. Mae'r term **segment o linell caeedig** yn cynnwys y ddau ddiweddbwynt a **segment o linell rhan-agored** yn cynnwys un o'r ddau ddiweddbwynt.

Enghraifft o segment o linell yw llinellau triongl neu sgwâr. Pan fo dau ddiweddbwynt polygon neu bolyhedron yn fertigau, yna mae'r segment o linell honno naill ai yn ymyl (os ydynt yn fertigau cyfagos), neu'n groeslin. Pan fo'r diweddbwyntiau, ill dau, yn gorwedd ar gromlin, e.e. cylch, gelwir y segment o linell honno yn "gord" neu "gord y llinell".

Mewn gofod real neu gymhlyg
---------------------------

Lle mae *V* yn ofod fectoraidd dros {\displaystyle \mathbb {R} } neu {\displaystyle \mathbb {C} }, ac mae *L* yn is-set o *V*, yna mae *L* yn segment o linell os gellir paramedru *L* yn

{\displaystyle L=\{\mathbf {u} +t\mathbf {v} \mid t\in [0,1]\}}
am rai fectorau {\displaystyle \mathbf {u} ,\mathbf {v} \in V\,\!}, lle mae'r fectorau **u** a **u** + **v** yn cael eu galw'n "ddiweddbwyntiau *L*".

Weithiau mae'n rhaid gwahaniaethu rhwng segmentau o linell "caeedig" ac "agored". Os felly, yna diffinnir "segment o linell caeedig" fel yr uchod, a diffinnir "segment o linell agored" fel is-set o *L* a ellir ei baramedru fel

{\displaystyle L=\{\mathbf {u} +t\mathbf {v} \mid t\in (0,1)\}}
am rai fectorau {\displaystyle \mathbf {u} ,\mathbf {v} \in V\,\!}.

Fel hyn, gellir mynegi'r segment o linell fel cyfuniad amgrwm o'r ddau ddiweddbwynt.

Mewn geometreg, weithiau fe ddiffinnir un pwynt *B* fel pwynt a leolir rhwng *A* ac *C*, os yw'r pellter *AB* wedi'i ychwanegu gyda'r pellter *BC* yn hafal i'r pellter *AC*. Felly, mewn {\displaystyle \mathbb {R} ^{2}}, y segment o linell sydd a diweddbwyntiau *A* = (*ax*, *ay*) a *C* = (*cx*, *cy*) yw'r casgliad canlynol o bwyntiau:

{\displaystyle \{(x,y)|{\sqrt {(x-c\_{x})^{2}+(y-c\_{y})^{2}}}+{\sqrt {(x-a\_{x})^{2}+(y-a\_{y})^{2}}}={\sqrt {(c\_{x}-a\_{x})^{2}+(c\_{y}-a\_{y})^{2}}}\}}.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; *Y Termiadur Addysg - Cerddoriaeth, Ffiseg a Mathemateg*; adalwyd 2 Ionawr 2019.
Aelodau Sefydliad y Merched, Meifod, yn gwneud jam, 1941
Ffurfiwyd  **Sefydliad y Merched** (Saesneg: *Women's Institute*) gyntaf yng Ngwledydd Prydain yn 1915, a hynny yn Llanfair Pwllgwyngyll, Ynys Môn. Cafodd y mudiad Sefydliad y Merched cyntaf yn y byd ei sefydlu yng Nghanada yn 1897, ond ffurfiwyd y mudiad yng Nghymru yn 1915 gyda'r nod o annog menywod i gymryd mwy o ran yn y gwaith o gyflenwi bwyd yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Yn nhai'r aelodau y cynhaliwyd y cyfarfodydd ar y cychwyn. Dilynwyd y gangen gyntaf gyda changhennau yn Nghefn, Trefnant, Chwilog, Glasfryn, Llanystumdwy a Chricieth.

Yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf, dechreuodd canghennau lunio rhaglenni o waithgareddau a oedd yn seiliedig ar ddiddordebau'r aelodau.

Yn 1967 ffurfiwyd Merched y Wawr gan Zonia Bowen a chriw y W.I. o'r Parc, y Bala, gan gynnig arlwy debyg drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg yng Nghymru.

Yn 2006 roedd gan y W.I. dros 500 o ganghennau yng Nghymru; 16,000 o aelodau.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Archifwyd 2017-10-01 yn y Peiriant Wayback. *www.thewi.org.uk*, adalwyd 10 Medi 2017
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Copog goed borffor** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: copogion coed porffor) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Phoeniculus damarensis***; yr enw Saesneg arno yw *Violet wood hoopoe*. Mae'n perthyn i deulu'r Copogion coed (Lladin: *Phoeniculidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. damarensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r copog goed borffor yn perthyn i deulu'r Copogion coed (Lladin: *Phoeniculidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Copog goed benwyn | Phoeniculus bollei |  |
|
| Copog goed bigddu | Phoeniculus somaliensis |  |
|
| Copog goed bigsyth | Phoeniculus castaneiceps |  |
|
| Copog goed borffor | Phoeniculus damarensis |  |
|
| Copog goed ddu | Rhinopomastus aterrimus |  |
|
| Copog goed grymanbig | Rhinopomastus cyanomelas |  |
|
| Copog goed grymanbig fach | Rhinopomastus minor |  |
|
| Copog goed werdd | Phoeniculus purpureus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Copog goed borffor** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crynwr amrywiol**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crynwyr amrywiol**; yr enw Saesneg yw *Clouded Drab*, a'r enw gwyddonol yw *Orthosia incerta*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crynwr amrywiol yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crynwr bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crynwyr bach**; yr enw Saesneg yw *Small Quaker*, a'r enw gwyddonol yw *Orthosia cruda*.

Siani flewog
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crynwr bach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
| Slofeneg (*slovenščina*) |
| --- |
| Siaredir yn: | Slofenia; iaith leiafrifol yn yr Eidal, Awstria, Hwngari a Chroatia |
| Parth: | Canol Ewrop |
| Cyfanswm o siaradwyr: | 2.2 miliwn |
| Safle yn ôl nifer siaradwyr: | Dim yn y 100 uchaf |
| Achrestr ieithyddol: | Indo-Ewropeaidd
 Balto-Slafeg
  Slafeg
   Slafeg Deheuol
    **Slofeneg** |
| Statws swyddogol |
| Iaith swyddogol yn: | Slofenia, Undeb Ewropeaidd |
| Rheolir gan: | Academi Gwyddoniaethau a Chelfyddydau Slofenia |
| Codau iaith |
| ISO 639-1 | sl |
| ISO 639-2 | slv |
| ISO 639-3 | slv |
| Gweler hefyd: Iaith – Rhestr ieithoedd |

WikipediaWikipedia
 ***Argraffiad Slofeneg*** Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd

Iaith Slafeg Ddeheuol a siaredir gan tua 2 filiwn o bobl yn bennaf yn Slofenia yw **Slofeneg** (Slofeneg: *slovenski jezik* neu *slovenščina*). Iaith swyddogol Slofenia yw hi, ynghyd ag un o ieithoedd swyddogol yr Undeb Ewropeaidd ers 1 Mai 2004. Ceir nifer o siaradwyr hefyd yn y gweledydd cyfagos: tua 20,000 yn Awstria (de Carinthia yn bennaf), yr Eidal (o gwmpas Gorizia, Dyffryn Resia, Dyffryn Canale, Collio a Trieste), a gorllewin Hwngari (ardal Vas). Defnyddir amrywiaeth ar y wyddor Ladin i'w hysgrifennu.

Chwiliwch am ***slofeneg***  
yn Wiciadur.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Crychddail sbaen** (enw gwyddonol: *Fossombronia caespitiformis*; enw Saesneg: *Spanish frillwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Fossombroniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru: yng ngorllewin Sir Benfro a dwyrain Sir Fynwy. Fe'i ceir hefyd yn Henffordd, cernyw a llond llaw o lefydd eraill yn Lloegr a gwledydd eraill, ond nid yn yr Alban nac Iwerddon.

Disgrifiad
----------

fel y rhan fwyaf o rywogaethau yn y genws Fossombronia, mae gan Crychddail sbaen (*F. caespitiformis*) goesynnau llai na 15 mm o hyd, ac mae'r dail yn wyrdd-golau sy'n cyrlio; mae'nt yn edrych yn debyg i letys bychain. Mae'r rhisoidau yn bresennol ar hyd hyd y coesynnau, a rheiny o liw marŵn. Mae'n rhywogaeth fonoicaidd, gydag organau gwrywaidd a benyw gyda'i gilydd ar yr un coesyn neu blanhigyn.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Crychddail sbaen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  maltawildplants.com; adalwyd 7 Mehefin 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Etholaeth seneddol yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Slough**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Slough yn BerkshireEtholaeth Slough yn Berkshire
* Berkshire yn LloegrBerkshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: John Watts (Ceidwadol)
* 1997–2017: Fiona Mactaggart (Llafur)
* 2017–presennol: Tanmanjeet Singh Dhesi (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Yr ansawdd sydd yn nodi sefyllfa o amrywiaeth a gwahaniaeth rhwng gwahanol ddiwylliannau yw **amrywiaeth ddiwyllianol**. Fe'i cyferbynnir â'r syniad o unddiwylliant. Gall yr ymadrodd amrywiaeth ddiwylliannol gyfeirio'n ogystal at ddiwylliannau gwahanol yn parchu gwahaniaethau ei gilydd. Weithiau, caiff amrywiaeth ddiwylliannol ei ddefnyddio i olygu amrywiaeth yng nghymdeithasau neu ddiwylliannau bodau dynol o fewn ardal benodol. Dywedir yn aml bod globaleiddio yn cael effaith negyddol ar amrywiaeth ddiwylliannol y byd, a bod homogeneiddio diwylliannau yn ffurf ar farwolaeth ddiwylliannol os nad imperialaeth ddiwylliannol. Mae dadl felly os yw amlddiwylliannaeth yn gyfystyr ag amrywiaeth ddiwylliannol neu yn groes iddi.

Mae sawl cymdeithas wahanol yn, ac wedi eu, gwahaniaethu o'i gilydd, sydd yn bodoli hyd heddiw. Yn ogystal a'r gwahaniaethau diwylliannol amlwg sy'n bodoli rhwng pobl fel iaith, gwisg a thraddodiad, y mae gwahaniaethau amlwg yn y ffordd mae cymdeithasau yn trefnu eu hunain, yn eu cysyniad o foesoldeb, a'r modd maent yn rhyngweithio o fewn eu hamgylchedd.

Yn ôl Datganiad Cyffredinol UNESCO am Amrywiaeth Ddiwylliannol, amrywiaeth ddiwylliannol yw "etifeddiaeth gyffredin y ddynolryw", ac "Ymgorfforir yr amrywiaeth hon yn yr unigrywiaeth a'r lluosogrwydd sydd yn perthyn i hunaniaethau'r grwpiau a'r cymdeithasau sydd yn ffurfio dynoliaeth [...] mae amrywiaeth ddiwylliannol yn yr un mor angenrheidiol i'r ddynolryw ag y mae bioamrywiaeth yn angenrheidiol i natur".[1]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Datganiad Cyffredinol am Amrywiaeth Ddiwylliannol", UNESCO (2 Tachwedd 2001). Adalwyd ar 20 Mawrth 2018.
Mae **Creag a'Mhaigh** (neu **Creag a'Mhaigh**) yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN499836.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mamaliaid sy'n gallu hedfan yw **ystlumod** (*Chiroptera*). Mae'r rhan fwyaf o ystlumod yn bwyta pryfed; mae rhywogaethau eraill yn bwydo ar ffrwythau, neithdar neu bysgod. Anifail nosol ydyw fel rheol. Mae'r ystlumod fampir o Dde America yn yfed gwaed. Ceir dros 900 o rywogaethau yn y byd, a cheir 16 rhywogaeth yn rheolaidd ym Mhrydain.

Cymru
-----

O'r 18 rhywogaeth o'r mamaliaid hedegog hyn ym Mhrydain cofnodwyd 15 ohonynt yng Nghymru yn cynnwys:

* Ystlum adain lydan (*Eptesicus serotinus*)
* Ystlum barfog (*Myotis mystacinus*)
* Ystlum Bechstein (*Myotis bechsteinii*)
* Ystlum Brandt (*Myotis brandtii*)
* Ystlum du (*Barbastella barbastellus*)
* Ystlum y dŵr (*Myotis daubentonii*)
* Ystlum hirglust (*Plecotus auritus*)
* Ystlum hirglust llwyd (*Plecotus austriacus*)
* Ystlum Leisler (*Nyctalus leisleri*)
* Ystlum lleiaf (*Pipistrelle pipistrellus* a *Pipistrellus pygmaeus* – dwy rywogaeth ar wahân)
* Ystlum mawr (*Nyctalus noctula*)
* Ystlum Natterer (*Myotis nattereri*)
* Ystlum pedol mwyaf (*Rhinolophus ferrumequinum*)
* Ystlum pedol lleiaf (*Rhinolophus hipposideros*)

Mae Cymru, felly, yn gartref i rai o'r ystlumod mwyaf prin gwledydd Prydain: yr ystlum pedol mwyaf, yr ystlum pedol lleiaf a'r ystlum du, sy'n rhywogaethau a warchodir gan ddeddfau Ewropeaidd. Mae 10 safle yng Nghymru wedi cael eu dynodi'n Ardaloedd Cadwraeth Arbennig fel rhan o rwydwaith 'Natura 2000' i ddiogelu cynefinoedd yr ystlumod anghyffredin hyn, a rheolir y cynefinoedd er mwyn amddiffyn y rhywogaethau gwahanol.

Ystlumod prin Cymru, a sut y mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn eu gwarchod
Yr ystlym lleiaf a'r hirglust yw'r mwyaf cyffredin ac yn ddibynnol iawn ar adeiladau i glwydo ynddynt. Ystlymod pedol yn brin iawn, a'u cadarnleoedd Ewropeaidd yn ogystal â Phrydeinig yng Nghymru a'r Gororau. Oherwydd i ystlymod yn gyffredinol brinhau yn arw yn ystod yr 20g maent oll dan warchodaeth gyfreithiol erbyn hyn.

### Coelion cefn gwlad

Yng Nghymru ystyrid gweld ystlymod yn arwydd o lwc dda a phriodas cyn pen y flwyddyn, ond yn anlwcus yn rhai ardaloedd os ehedent o gylch y pen. Roedd coel gyffredin - ond di-sail - y buasent yn mynd yn sownd yng ngwallt person, neu eu bod yn arwydd o dywydd braf os hedfan yn gynnar gyda'r nos.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "British bats – the different species" PDF, Bat Conservation Trust

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn : Gwyddoniadur Cymru (Gwasg y Brifysgol).*

  



Chwiliwch am ***ystlum***  
yn Wiciadur.