Roedd **Peter Ellis Eyton** (1827 -19 Mehefin 1878) yn gyfreithiwr, yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig ac yn Aelod Seneddol dros Bwrdeistrefi Fflint

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Eyton ym 1827 yn y Fflint yn fab i James Eyton, cyfreithiwr a Mary (née Parry) ei wraig. Does dim sicrwydd o'i union ddyddiad geni ond cafodd ei fedyddio yn Eglwys Llanynys 8 Hydref 1827.

Cafodd ei addysgu yn y Wyddgrug a'r Liverpool Institute

Roedd yn ddibriod.

Gyrfa
-----

Cadair Caerfaddon
Wedi cymhwyso yn y gyfraith yn Lerpwl aeth i weithio yn siambrau cyfreithiol y teulu yn y Fflint. Yn ogystal â gweithio fel cyfreithiwr teuluol bu hefyd yn cyflawni nifer o ddyletswyddau cyfreithiol dinesig megis Clerc Cyngor Tref y Fflint, Clerc Ynadon Sir y Fflint a Chofrestrydd Llys Sirol y Wyddgrug.

Tua 1869 cafodd ei daro gan salwch a achosodd parlys yn ei ddwy goes a'i fraich dde, bu yn gaeth i gadair Caerfaddon (math o gadair olwynion o'r 19g) am weddill ei oes.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Ar ôl dyrchafiad yr Aelod Rhyddfrydol Syr John Hanmer i Dŷ'r Arglwyddi ym 1872 etholwyd Syr Robert Alfred Cunliffe fel olynydd iddo yn ddiwrthwynebiad; penderfyniad nad oedd wrth fodd pawb yn y Blaid Ryddfrydol leol. Roedd Syr Robert yn fonheddwr o Sais, doedd o ddim yn byw yn yr etholaeth, ac roedd yn llugoer at achos Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru. Penderfynodd Peter Ellis Eyton ei herio am y bleidlais Ryddfrydol yn etholiad cyffredinol 1874. Cafodd ei ethol gan wthio Syr Robert i'r trydydd safle a chrafu i'r brig gyda dim ond 4 pleidlais o fwyafrif dros yr ymgeisydd Ceidwadol.

| Etholiad cyffredinol 1874: Bwrdeistrefi Fflint Etholfraint 3,628 |
| --- |
| Plaid | Ymgeisydd | Pleidleisiau | % | ±% |
|
|  | Rhyddfrydol | Peter Ellis Eyton | 1,076 | 36.8 |  |
|  | Ceidwadwyr | C G Rowley-Conway | 1,072 | 40.9 |  |
| style="background-color: Nodyn:Rhyddfrydwr Annibynnol/meta/lliw; width: 5px;" | | [[Rhyddfrydwr Annibynnol|Nodyn:Rhyddfrydwr Annibynnol/meta/enwbyr]] | Syr Robert Alfred Cunliffe | 772 | 26.5 |  |
| **Mwyafrif** | 4 |  |  |
| **Y nifer a bleidleisiodd** |  | 73.3 |  |
|  | Rhyddfrydol yn **cadw** | **Gogwydd** |  |  |

Roedd honiadau yn y wasg bod Eyton wedi prynu ei sedd trwy roi yn hael i achosion megis clybiau gweithwyr, ysgolion Sul, capeli a chymdeithasau dirwest. Dwywaith yn ystod ei gyfnod yn y Senedd cafodd ei erlyn yn y llysoedd am beidio talu dyledion; yr oedd y wasg Dorïaidd yn honni ei fod wedi mynd i ddyled oherwydd iddo wario ei holl arian ar lwgrwobrwyo'r etholwyr; ond gan iddo adael dros £4000 yn ei ewyllys dim ond pedair blynedd ar ôl ei ethol mae'n annhebygol bod yr honiadau yn wir.

Pan gafodd ei ethol yr oedd yn un o ddau aelod o'r Tŷ Cyffredin a oedd yn defnyddio cadair olwyn, y llall oedd Arthur Kavanagh AS Ceidwadol Swydd Carlow. Roedd agwedd y wasg tuag at ei anabledd yn gymysglyd. Roedd papurau Torïaidd fel y North Wales Express yn ddilornus o'r ffaith bod yr etholaeth yn cael ei chynrychioli gan *helpless cripple*, tra fo'r wasg Ryddfrydol yn ei glodfori am fod yn aelod mor weithgar er gwaethaf ei anawsterau.

Marwolaeth
----------

Cofeb yn Eglwys Sant Saeran, Llanynys
Bu Peter Ellis Eyton farw yn ysbyty'r Rhyl ym 1878 a'i gladdu ym mynwent Eglwys Sant Saeran, Llanynys, mae cofeb iddo ar wal yr Eglwys..

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestri Plwyf Llanynys Bedyddiadau 1827 rhif 229 - Gwasanaeth Archifau Sir y Fflint
2. ↑  NEWYDDION CYMREIG Tyst a'r Dydd 25 Ebrill 1873  adalwyd 30 Rhagfyr 2014
3. ↑  POLITICS IN NORTH WALES The Wrexham Guardian 6 Mai 1876  adalwyd 30 Rhagfyr 2014
4. ↑  RHYL. THE LATE MEMBERS WILL Wrexham Guardian 9 Tachwedd 1878  adalwyd 30 rhagfyr 2014
5. ↑  TIPYN O BOB PETH Cambrian News and Merionethshire Standard 13 Mawrth 1874  adalwyd 30 Rhagfyr 2014
6. ↑  DEATH OF Mr PETER ELLIS EYTON, M.P. North Wales Express 21 Mehefin 1878  adalwyd 30 Rhagfyr 2014
7. ↑  Yr Wythnos Tyst a'r Dydd 28 Mehefin 1878  adalwyd 30 Rhagfyr 2014
8. ↑  FUNERAL OF MR. PETER ELLIS EYTON, M.P Llangollen Advertiser 28 Mehefin 1878  adalwyd 30 Rhagfyr 2014

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Robert Alfred Cunliffe** | **Aelod Seneddol dros Bwrdeistrefi Fflint**1874 – 1878 | Olynydd:**John Roberts** |