Y dawnsiwr o Osetia, Alexander Dzusov, yn perfformio'r lezginca
Mae'r **lezginca** (hefyd **lesginka**, **lezginka**, neu **lezguinka**) yn enw generig ar ddawnsfeydd gwerin traddodiadol yn y Cawcasws a Dwyrain Anatolia (ar y ffin rhwng Armenia a Georgia). Naill ai dyn ar ei ben ei hun, neu menyw a dyn gyda'i gilydd fydd yn dawnsio'r lezginca (y dyn sy'n perfformio dawns yr eryr, fel y'i gelwir, a'r fenyw'n perfformio dawns yr alarch).

Amrywiaethau
------------

Mae gan y ddawns hon enwau gwahanol yn dibynnu ar y rhanbarthau y mae'n cael eu hymarfer ynddynt, rydym yn ei chael, yn ei amrywiadau amrywiol, ymhlith y Koumyks, Darguines, Avars, Laks, Lezghians (maent yn grwpiau ethnig sy'n ffurfio Dagestan, y rhanbarth sydd fwyaf deheuol o Rwsia, ger Môr Caspia), Azeris, Georgiaid, Osetiaid, Cherkesses, Armeniaid y Dwyrain, Ingush a Tsietsniaid. Ceir gwahanol enwau i'r ddawns mewn gwahanol ieithoedd:

Rwsieg: Лезгинка ("Lezginka")
Lezghieg:Лезги кьуьл neu Лекьерин кьуьл ("Lezgi k'u'l", "Lek'erin k'u'l")
Georgeg ლეკური, ("lekuri")
Armeneg արծվապար, լեռնապար,
Tsietsnieg: хелхар, ("Chelchar" - gyda'r ch fel ch Gymraeg)
Circaseg: лъапэрисэ, шышэн, къэжэхь
Oseteg: тымбыл
Twrceg: Kafkas Oyunları, "dawns Cawcasaidd"

Disgrifiad
----------

Nodweddir y ddawns, a ddawnsir yn ddelfrydol mewn gwisg draddodiadol, yn nodweddiadol gan gamau byr, cyflym ac egnïol gan y dyn, gyda chefnogaeth y defnydd arddangosiadol o'r breichiau, gan wrthwynebu symudiadau araf a hylifol y fenyw.

> (...) *a pherfformiodd dawnswyr hardd pob corfforaeth y ddawns unigol hon yr oeddwn eisoes wedi'i gweld yn aml yn y Cawcasws, y mae'r Rwsiaid yn ei galw'n* lesguinka *a'r Siorsiaid,* lekoury*. Yn gyffredinol, mae dawnsiwr sengl yn gosod ei hun yng nghanol y cylch. lle, weithiau'n symud yn yr un lle, mae'n perfformio math o stampio, weithiau ar y sawdl, weithiau ar flaen eu traed, yn eithaf tebyg i'r zapateado Sbaenaidd; yna gan ruthro ymlaen mae'n rhedeg yn sionc o amgylch y cylch, gan barhau â'r un camau a gwneud symudiadau gyda ei freichiau a oedd yn fy atgoffa o rai ein hen delegraffau. Weithiau hefyd dyn a dynes yw actorion y bale hwn, nad yw'n dilorni'r gymdeithas Sioraidd uchaf; gwelais y Tywysog D \*\*\* a'r Dywysogesau O \*\*\*, T \*\*\*, M \*\*\* yn rhagori yno. - Yna mae bob amser yr un ffigur sydd wedi para ers yr hen amser: Apollo yn erlid Daphne, ond Daphne serch-goeglyd, sy'n well ganddi beidio â chael ei newid yn llawryf. Nid oes unrhyw beth yn fwy gosgeiddig na'r ddawns hon: mae merch ifanc bob amser yn cadw ei llygaid i lawr, ac mae popeth, hyd yn oed yn tonnau ei ffrog, yn wyryfol, burlan ac yn fonheddig.*
> 
> —*Le Tour du monde*, cyfrol 4, Librairie Hachette et Nodyn:Cie, Paris, 1861, page 115
> 
>

Lezginca mewn diwylliant poblogaidd
-----------------------------------

Cwpl ifanc yn dansio'r lezginka mewn priodas, 2015
Mae dawns y lezginca yn hynod boblogaidd ar draws y Cawcwsus a ceir fideos o briodasau lle perfformir y ddawns eu gwylio gan filyniau ar Youtube. Yn wahanol i ddawnsio gwerin Cymreig, mae'n ddiwylliant byw, creiddiol naturiol gyda glaslanciau yn mwynhau perfformio'r ddawns yn ddigymell a heb yr angen am wisgo'n draddodiadol. Caiff ei pherfformio gan fechgyn a merched ifainc. Mae'n rhan naturiol o briodasau ar draws y rhanbarth.

Cymaint yw poblogrwydd a statws y ddawns fel i Razman Kadyrov, Arlywydd Tsietsnia gael ei ffilmio yn dawnsio'r lezgica a'i rannu ar y cyfryngau cymdeithasol yn 2015.

Cerddoriaeth
------------

* Lezgi Dance (Dance of Azerbaijan)*Lezgi Dance (Dance of Azerbaijan)*
* Dalen o gerddoriaeth lezgica o AserbaijanDalen o gerddoriaeth lezgica o Aserbaijan

Oriel
-----

* Lezginka yn Mejvriskhevi ger Gori yn Georgia. Cyn 1859.*Lezginka yn Mejvriskhevi* ger Gori yn Georgia. Cyn 1859.
* Lezginka, dawns genedlaethol yn Georgia. Engrafiad o 1884.*Lezginka, dawns genedlaethol yn Georgia*. Engrafiad o 1884.
* Lezginka, rhwng 1864 a 1867, Vassili Verechtchaguine.Lezginka, rhwng 1864 a 1867, Vassili Verechtchaguine.
* Lezguiaid yn dawnsio lezginka yn Daghestan tua 1900.Lezguiaid yn dawnsio lezginka yn Daghestan tua 1900.
* Pobl o gonfoi Vladimir Mayi-Mayevsky yn dawnsio lezginka ym 1919.Pobl o gonfoi Vladimir Mayi-Mayevsky yn dawnsio lezginka ym 1919.
* chwaraewr pêl-droed yn perfformio'r lezginca.chwaraewr pêl-droed yn perfformio'r lezginca.

Fideo
-----

* Sampl o Georgia - glaslanciau'n dawnsio mewn priodas, Tblisi
* Sampl Aseriaid Iran - Fersiwn Aseri o grŵp "Tabriz Dance Group" Iran, yn Toronto, Canada.
* Sampl Lezgi — Fersiwn o'r Lezginka gan grŵp "Suvar" (Aserbaijan).
* Sampl Osetiaidd — Fersiwn o'r *Simd* gan grwpiau "Alania" a "Goretz" (Gogledd Osetia).
* Sampl Kabardiaidd — Fersiwn o'r Islamame gan "The Narts Dance Ensemble" (Kabardino-Balkaria).
* Sampl Adyghea — Fersiwn i'r *Qafa* gan grŵp "The Narts Dance Ensemble" (Adygea).
* Sampl Anatolia — Fersiwn o'r *Şeyh Şamil*, Twrci.
* Sampl Iddewon Mynydd - Gŵyl Juhuro Iddewon Mynydd y Cawcwsus (gwelir y Lezginka rhwng munudau 16':58" a 21':48")
* Sampl Dawnswyr o'r gwahanol genhedloedd Mwslemaidd y Cawcwsws yn dansio'r lezginka - *Салам Алейкум Братьям - Ислам Итляшев. Мир Кавказу! Вместе - Мы Сила!* ("Brodyr Salam Aleikum - Islam Itlyashev. Heddwch i'r Cawcasws! Gyda'n gilydd - rydyn ni'n rym!")

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Rhan 1, Rhan 2, Rhan 3 hen adroddiad ffim yn Saesneg, ar draddodiadau cerddorol gogledd y Cawcwsus. Ystyron a gwahaniaethau rhanbarthol / cenedlaethol gan ddefnyddio esiampl y Circassiaid, Osetiaid, Rwsiaid, Kumyken, Avars, Cossacks a phriodas Circassiad.