recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Eilir Jones** (ganwyd 26 Gorffennaf 1963) yn ddigrifwr, awdur a pherfformiwr o Gymro, a fagwyd ym Mlaenau Ffestiniog, yn Nhywyn, Gwynedd, Y Drenewydd a Dinas Mawddwy; gweinidog ac awdur oedd ei dad. Mae'n adnabyddus am greu cymeriadau gwirion ar lwyfan, sgrin a radio, fel y "Ffarmwr Ffowc", cymeriad ffraeth a gwledig ei dafod.

Sgwennodd Eilir y gyfrol *Dyddiadur Ffarmwr Ffowc* a gyhoeddwyd gan Wasg y Lolfa. a *Meddyliau Eilir* hefyd gan Wasg y Lolfa Sgwennodd "Un Fach Flewog", "Bwletîn" a "Torri Calon" ar gyfer Radio Cymru a rhaglenni comedi *Bwletin* a *Naw Tan Naw* ar gyfer S4C. Gyda Theatr Bara Caws, perfformiodd "Un Fach Flewog", "Caffi Basra" a "Dal i Bwmpio".

Cafodd ei addysg yn Ysgol Uwchradd Tywyn, Gwynedd ac yna yn Ysgol y Gader, Dolgellau cyn gweithio fel nyrs seicatryddol yn Ysbyty Gogledd Cymru yn Ninbych.

Yn 2013 roedd yn byw yn Llansannan ac roedd ganddo ddau o blant.

* Meddyliau Eilir gan Eilir Jones (cyfres Meddyliau Eilir )*Meddyliau Eilir* gan Eilir Jones (cyfres *Meddyliau Eilir* )

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Trydariad Dewi Llwyd (25 Gorffennaf 2015).
2. ↑  Gwefan Linkedin[*dolen marw*]; adalwyd 7 Hydref 2013.
3. ↑  Gwasg y Lolfa Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback. broliant marchnata'r llyfr *Meddyliau Eilir* (2013)
4. ↑  Neges ganddo ar Trydar; 8 Hydref 2013

Dolenni allanol
---------------

* Eilir Jones ar Twitter

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 296535214
* LCCN: no2013021004

 |
Bragdy Cymreig yn Nefyn, Penrhyn Llŷn yw **Cwrw Llŷn**.

Sefydlwyd y bragdy bychan yn 2011 fel cwmni cydweithredol a symudodd y cwmni i safle fwy yn Nefyn yn 2012.

Defnyddio'r gair 'Peint' ar wydrau cwrw
---------------------------------------

Bu rhaid i'r cwmni frwydro am yr hawl i ddefnyddio'r gair 'Peint' yn unig ar eu gwydrau cwrw, gyda Swyddfa Fesur Genedlaethol a Safonau Masnach Gwledydd Prydain yn gyntaf yn honni fod rheolau Ewrop yn gwahardd defnyddio’r Gymraeg fel mesur cyhoeddus ac yna'n honni y byddai'r gair Cymraeg yn drysu pobl. Yn dilyn ymyrraeth gan swyddfa'r Comisiynydd Iaith, cafodd y cwmni'r hawl yn 2014 i ddefnyddio'r Gymraeg, a'r Gymraeg yn unig, ar eu gwydrau cwrw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cwrw Llyn: A brewery launched in a cowshed has become a 21st Century success WalesOnline 17 Chwefror 2012
2. ↑   Bragdy’n ennill yr hawl i gael ‘Peint’ ar wydrau cwrw. Golwg360 (23 Mehefin 2014). Adalwyd ar 26 Mehefin 2014.

Dolenni allanol
---------------

Gwefan Swyddogol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach llygeidiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau llygeidiog**; yr enw Saesneg yw *Pebble Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Notodonta ziczac*.

Siani flewog
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach llygeidiog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach cleisiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau cleisiog**; yr enw Saesneg yw *Marbled Brown*, a'r enw gwyddonol yw *Drymonia dodonaea*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach cleisiog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach gwelw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau gwelw**; yr enw Saesneg yw *Pale Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Pterostoma palpina*.

Siani flewog
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach gwelw yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Doune Hill East Top** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Long i Loch Lomond yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NS296974. Ni cheir nodweddion amlwg ar y copa. Y fam fynydd ydy Doune Hill.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Graham. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach gwyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau gwyn (-ion)**; yr enw Saesneg yw *White Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Leucodonta bicoloria*.

Oedolyn
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach gwyn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Leucodonta bicoloria***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrol** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwroliaid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Leptosomus discolor***; yr enw Saesneg arno yw *Courol*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrol (Lladin: *Leptosomatidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. discolor*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r cwrol yn perthyn i deulu'r Cwrol (Lladin: *Leptosomatidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrol** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **Syr Ellis Jones Ellis-Griffith** (23 Mai 1860 – 30 Tachwedd 1926), y Barwnig 1af, yn bargyfreithiwr ac yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros etholaethau Sir Fôn a Sir Gaerfyrddin.

Bywyd cynnar
------------

Cafodd Griffith ei eni yn ninas Birmingham yn fab i Thomas Morris Griffith adeiladwr alltud o fro Ffestiniog a Jane (cynt Jones) ei wraig, brodor o Sir Fôn. Ei enw bedydd oedd *Ellis Jones Griffith*.

Cafodd ei addysg gynharaf mewn ysgol breswyl yn Holt, ger Wrecsam cyn symud i Goleg Brifysgol Cymru, Aberystwyth, Prifysgol Llundain a Choleg Downing, Caergrawnt lle bu'n darllen y gyfraith. Tra yng Nghaergrawnt fe fu yn Llywydd Undeb y Brifysgol.

Gyrfa'r Gyfraith
----------------

Cafodd Griffith ei alw i'r Bar yn y Deml Fewnol gan weithio yng Nghylchdaith Cyfraith Caer a Gogledd Cymru. Bu'n Farnwr Cofiadur ardal Penbedw o 1907-1912 a chafodd ei urddo'n Gwnsler y Brenin (KC) ym 1910.

Gyrfa Gwleidyddol
-----------------

Safodd Griffith ei etholiad gyntaf dros achos y Rhyddfrydwyr yn etholaeth Toxteth ym 1892 heb lwyddiant. Yn etholiad 1895 fe'i etholwyd yn Aelod Seneddol dros etholaeth Sir Fôn. Bu'n cynrychioli'r ynys hyd 1918, pa bryd y cafodd ei drechu gan Syr Owen Thomas ymgeisydd y Blaid Lafur.

Wrth gynrychioli Môn cafodd ei ethol yn gadeirydd Y Blaid Seneddol Gymreig (cylch sy'n cynnwys pob AS o etholaeth yng Nghymru). Cafodd ei godi'n Weinidog Gwladol yn y Swyddfa Gartref, ac yn rhinwedd y swydd honno ef fu'n bennaf gyfrifol am gwrs Deddf Datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru trwy'r Senedd.

Collodd ei sedd ym Môn yn etholiad ôl-ryfel 1918, cafodd ei ddethol i sefyll eto ar gyfer yr etholiad canlynol ond tynnodd ei enw allan o'r ras cyn etholiad 1922.

Ym 1922 safodd yn aflwyddiannus fel ymgeisydd yn etholaeth Prifysgol Cymru. Cafodd ei ethol fel Aelod Seneddol Caerfyrddin yn etholiad Cyffredinol 1923 ond ni safodd ar gyfer ei ail ethol yn Etholiad Cyffredinol 1924.

Bywyd Personol
--------------

Priododd Mary, merch Robert Owen, yr Wyddgrug ym 1892, cawsant ddau fab ac un ferch; ond dim ond un o'i meibion a'i oddiweddodd: Ellis Arundel Jones Griffith, yr 2il Farwnig.

Bu Syr Ellis farw'n sydyn ym Mrawdlys Abertawe ar Dachwedd 30 1926 a chafodd ei gladdu ym Mynwent Llanidan Brynsiencyn.

* Ellis Jones Griffith, tua 15 oed ym 1875Ellis Jones Griffith, tua 15 oed ym 1875

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Humphreys, E. M. (1953). ELLIS-GRIFFITH, ELLIS JONES (1860 - 1926), bargyfreithiwr a gwleidydd. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 25 Gor 2019
2. ↑  Yr Archif Genedlaethol *Cyfrifiad 1861 RG 9/2135; Ffolio: 68; Tud: 35*

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Syr Thomas Lewis** | **Aelod Seneddol dros Ynys Môn**1895 – 1918 | Olynydd:**Owen Thomas** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:**Syr John Hinds** | **Aelod Seneddol dros Caerfyrddin**1923 – 1924 | Olynydd:**Alfred Mond** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 46545724
* LCCN: no2007087584
* ISNI: 0000 0000 4926 2387
* GND: 1044282487
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach melynddu**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau melynddu**; yr enw Saesneg yw *Tawny Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Harpyia milhauseri*.

Y fenyw
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach melynddu yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
39fed tymor o gystadleuaeth cwpan rygbi'r undeb cenedlaethol Lloegr yw **Cwpan LV 2009–2010**, a'r pumed tymor yn y fformat Eingl-Gymreig.

Mae strwythr y gystadleuaeth wedi cael ei haddasu y tymor hwn, bydd yn dal i gynnwys pedwar clwb Cynghrair Magners Cymreig a deuddeg clwb Uwchgynghrair Guinness, wedi eu rhannu i byllau o dair clwb Seisnig ac un tîm Cymreig. Ond bydd y fformat newydd yn gwarantu y bydd pob tîm yn chwarae dwy gêm gartref a dwy gêm i ffwrdd, gyda'r timau ym Mhwll 1 a 4 yn chwarae'n erbyn ei gilydd, a Phwll 2 a 3 yn chwarae yn erbyn ei gilydd. Bydd y gystadleuaeth yn cael ei gynnal yn ystod y tymor o emau rhyngwladol yr Hydref a Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, gan alluogi i'r clybiau ddatblygu eu chwaraewyr.

Ar 29 Hydref 2009, ychydig dros wythnos cyn dechrau'r tymor, datganwyd ma'r cwmni yswiriant Prydeinig, LV oedd y noddwr newydd ar gyfer tymor 2009–2010 a 2010–2011.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Anglo-Welsh Cup fixtures revealed. BBC (6 Gorffennaf 2009).
2. ↑   Anglo-Welsh Cup set to carry on. BBC (6 Mai 2009).
3. ↑   LV= sponsors rugby's Anglo-Welsh Tournament. Rugby Football Union (29 Hydref 2009).

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach pluog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau luog**; yr enw Saesneg yw *Plumed Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Ptilophora plumigera*.

Caterpillar
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach pluog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach arian y bedw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau arian y bedw**; yr enw Saesneg yw *Lesser Swallow Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Pheosia gnoma*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach arian y bedw yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Cyrn-y-Brain** yn gopa mynydd a geir ar Foel y Gamelin, sy'n rhan o fynyddoedd y Berwyn ger Llangollen, Sir Ddinbych; cyfeiriad grid SJ208488. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 403 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 565 metr (1854 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Ellesmere Port a Neston** (Saedneg: *Ellesmere Port and Neston*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Ellesmere Port a Neston yn Swydd GaerEtholaeth Ellesmere Port a Neston yn Swydd Gaer
* Swydd Gaer yn LloegrSwydd Gaer yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: Mike Woodcock (Ceidwadol)
* 1992–2015: Andrew Miller (Llafur)
* 2015–presennol: Justin Madders (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Mae **Cyrniau y Llyn** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn rhwng Llangynog a Llyn Efyrnwy ym Mhowys; cyfeiriad grid SJ000244. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 478 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 517 metr (1696 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cynllun i hybu addysg gerddorol yn Feneswela yw **El Sistema** ("Y System"). Fe'i sefydlwyd yn 1975 gan José Antonio Abreu (1939–2018). Mae'r cynllun yn darparu addysg cerddoriaeth glasurol am ddim er mwyn cynnig cyfle i blant tlawd gael bywyd gwell. Erbyn 2015, yn ôl ffigurau swyddogol, roedd El Sistema yn cynnwys mwy na 400 o ganolfannau cerddorol a 700,000 o gerddorion ifanc. 

Mae'r llysenw "El Sistema" wedi dod yn adnabyddus ledled y byd er mai yn wreiddiol "Fundación del Estado para el Sistema Nacional de las Orquestas Juveniles e Infantiles de Venezuela" oedd enw swyddogol y cynllun. Yn fwy diweddar, newidiwyd hynny i "Fundación Musical Simón Bolívar".

Mae'r cynllun wedi ennill cydnabyddiaeth ac edmygedd rhyngwladol, ac mae gwahanol elfennau ohono wedi cael eu mabwysiadu mewn gwledydd eraill, gan gynnwys yr Alban (dan yr enw "Sistema Scotland"), yr Almaen, Canada, Colombia, Lloegr (dan yr enw "In Harmony"), Periw, Portiwgal, y Philipinau, yr Unol Daleithiau ac Wrwgwái.

Dadl
----

Yn 2014 cyhoeddodd yr academydd Prydeinig Geoffrey Baker lyfr a oedd yn dadlau yn erbyn llawer o’r honiadau a wnaed gan ac am *El Sistema* ac awgrymodd fod llawer o’r wybodaeth am y rhaglen yn orliwiedig neu’n ffug. Honnodd fod yna ddiwylliant o awdurdodaeth, gor-ddisgyblaeth, ecsbloetio, cystadleuaeth, a gwahaniaethu ar sail rhyw. Dadleuodd fod y cynllun yn geidwadol iawn o dan ei arwynebedd blaengar a bod ei honiadau o drawsnewid cymdeithasol heb eu profi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Geoffrey Baker, *El Sistema: Orchestrating Venezuela's Youth* (Rhydychen: Oxford University Press, 2014)

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 148783011
* LCCN: no2009052419
* GND: 10193210-8
* SUDOC: 161141471
* BNF: cb14249891d (data)
* NDL: 001147689

 |
Ganwyd Ellis Cadwaladr yn Llandderfel, sir Feirionnydd, a bu'n cartrefu yn yr Hafod Uchel. Yn y plwyf hwn y beddyddiwyd ei plant. Bardd oedd Ellis Cadwaladr (fl. 1707-1740), ac fe ganai yn y mesurau caeth ac yn y mesurau rhydd. Cafodd lwyddiant ar gystadleuaeth y gadair yn eisteddfod y Bala, Llungwyn, 1738, ac argraffwyd rhai o'i faledi yn ystod C18, e.e. Cerdd i ofyn Pár o Ddillad o Ródd Pendefig, Cerdd o barchedigaeth urddasol Watkin Williams Wynn, Ysw. Cyhoeddwyd y llyfr *Blodeugerdd* yn 1759 ac ynddo mae pedwar o'i gyfansoddiadau. Mae'n debygol iddo gael derbyn addysg dda, oherwydd yn ei gerddi eraill, megis 'Clod i Ferch', fe gynnwys nifer o enwau clasurol. Cedwir nifer sylweddol o'i gerddi mewn llawysgrifau, e.e. ceir tuag ugain ohonynt yn N.L.W. MS. 4971.

Ffynonellau
-----------

* Geirlyfr Bywgraffiadol o Enwogion Cymru, 1870;
* Llawysgrif Llyfrgell Genedlaethol Cymru 9253;
* J. H. Davies, A Bibliography of Welsh Ballads printed in the 18th century, 1908-11.
* gwybodaeth gan Mr Evan Roberts, Llandderfel, o restrau'r plwyf.
Mae'r **Elbasan Arena** (a elwid gynt yn *Stadiwm Ruzhdi Bizhuta* a enwyd ar ôl un o chwaraewyr enwocaf y tîm lleol) yn stadiwm aml-bwrpas yn ninas Elbasan, Albania. Fe'i hagorwyd yn 1967 a bu ers hynny yn gartref i glwb pêl-droed KF Elbasani, clwb sy'n chwarae ar y Kategoria Superiore, adran gyntaf pêl-droed Albania.

Ym mis Ionawr 2014, cadarnhawyd y byddai'r stadiwm yn gartref dros dro i gemau cartref tîm pêl-droed cenedlaethol Albania,tra bod y gwaith o ddymchwel ac ailadeiladu Stadiwm Stafa Qemal yn y brifddinas, Tirana yn cael ei gwblhau. Bu'n rhaid i Ffederasiwn Pêl-droed Albania adnewyddu'r stadiwm er mwyn bodloni gofynion UEFA.

Dechreuwyd ar y gwaith o ail-adeiladu ym mis Chwefror 2014. Ail-adeiladwyd yr ystafelloedd newid ar gyfer chwaraewyr a dyfarnwyr, a crewyd cyfleusterau newydd ar gyfer cynnal cynadleddau a digwyddiadau. Cafodd y goleuadau stadiwm ei ddisodli'n llwyr a gosodwyd sgorfwrdd electronig newydd. Gosodwyd hefyd 12,500 o seddi. Cwblhawyd y gwaith ar 8 Hydref 2014. Cyfanswm y cost adnewyddu oedd €5,500,000.

Roedd gêm gyntaf Albania yn y Arena Elbasan ar 11 Hydref 2014 pan wynebodd y tîm cartref Denmarc mewn gêm rhagbrofol i gwpan Ewro 2016. Chwaraewyd y gêm o flaen torf lawn, a record i'w stadiwm hyd y dyddiad yna, o 12,800. Llwyddodd Albania i ennill pwynt mewn gêm gyfartal 1 - 1 yn erbyn tîm â phedigri cryf iawn.

Ffeithiau
---------

Maint cae chwarae yr Elbasan Arena yn 104 metr o hyd wrth 66metr o led. Capasiti y stadiwm yw 12,800. Mae'r cae yn laswellt go iawn.

Stwdiwm Elbasan Arena yw'r ail fwyaf yn Albania. Yr un fwyaf yw Stadiwm Loro Boriçi yn Shkodër.

Lleoliad
--------

Mae stadiwm Elbasan Arena oddeutu 1 km i'r dwyrain o ganol y ddinas a 2 km i'r gogledd ddwyrain o orsaf drên.

Cymru
-----

Bydd Cymru yn chwarae gêm gyfeillgar yn erbyn Albania yn yr Elbasan Arena ar 20 Tachwedd 2018.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Elbasan Arena", soccerway.com; adalwyd 13 Hydref 2022
2. ↑  . Missing or empty `|title=` (help)
3. ↑  "From Worldstadiums.com". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-07-25. Cyrchwyd 2018-04-15.

Oriel
-----

* Hen Stadiwm Ruzhdi Bizhuta, Ionawr 2014Hen Stadiwm Ruzhdi Bizhuta, Ionawr 2014
* Stadiwm Elbasan Arena ar ei newydd wedd, Awst 2015Stadiwm Elbasan Arena ar ei newydd wedd, Awst 2015
* Elbasan Arena o'r eisteddleElbasan Arena o'r eisteddle
Awdures o Awstralia oedd **Dymphna Cusack** (22 Medi 1902 – 19 Hydref 1981) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur, dramodydd, cofiannydd a nofelydd.

Ganwyd Dymphna Cusack yn Wyalong, New South Wales. Roedd ei brawd, John hefyd yn awdur a chyhoeddodd y nofel, *They Hosed Them* o dan y ffugenw John Beede yn 1965. Chwaraeodd Cusack ran allweddol yn hyrwyddo traddodiadau democrataidd, blaengar ei hoff wlad, ac roedd yn boblogaidd iawn fel siaradwraig yn Awstralia ac fel sylwebydd diwylliannol yn ystod y cyfnodau hir y bu'n aros yn Ewrop o'r 1940au i'r 1970au.

Graddiodd Dymphna Cusack yn y Celfyddydau o Brifysgol Sydney ac yno hefyd yr enillodd ddiploma mewn addysg. Bu'n gweithio fel athrawes hyd nes iddi ymddeol yn 1944 oherwydd rhesymau iechyd. Ysgrifennodd Cusack ddeuddeg o nofelau ac un-ar-ddeg o ddramau; cafodd ei nofel *Come in Spinner* ei chynhyrchu fel cyfres deledu gan Gorfforaeth Ddarlledu Awstralia yn 1989, ac fe'i darlledwyd ym mis Mawrth 1990. A hithau'n frwd dros ddiwygio cymdeithasol roedd disgrifio'r angen am ddiwygio yn nodwedd gyffredin yn ei gweithiau. Derbyniodd gydnabyddiaeth *Member of the Order of Australia* yn 1961 am ei chyfraniad i lenyddiaeth Awstralia. Roedd hefyd ymhlith yr awduron a sefydlodd yr *Australian Society of Authors* yn 1963, ac ymhlith yr un-ar-ddeg o awduron, yn cynnwys Elizabeth Jolley a Manning Clarke i gael eu cydnabod gyda phlac pres ar Rodfa'r Awduron yn Sydney.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Marilla North (2007), "Cusack, Ellen Dymphna (Nell) (1902–1981)", *Australian Dictionary of Biography*, National Centre of Biography, Australian National University, adalwyd 18 May 2015
2. ↑  Cusack, J.B. (2012), *They Hosed Them Out*, Wakefield Press, ISBN 9781743051061,
3. ↑  Peitzker, Tania. (2000) "Introduction." "Dymphna Cusack (1902–1981): a Feminist Analysis of Gender in her Romantic Realistic Texts." Potsdam: University of Potsdam.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 41914175
* LCCN: n50020527
* ISNI: 0000 0001 1059 0372
* GND: 12268608X
* SUDOC: 057016704
* BNF: cb12346302r (data)
* NKC: jn19990001578
* CiNii: DA0510342X

 |
*Montage* o ddynion amrywiol: Hafez · Dafydd · Ban Ki-moon · Chinhua Achebe · Aryabhata · Händel · Confucius · Kofi Annan · Chief Joseph · Plato · Ronaldo · Albert Einstein · Errol Flynn · Mohandas Gandhi · Augustus John · Joel Salatin  · Adam · Erik Schinegger · Dyn a phlentyn a Richard Burton
Bod dynol gwrywaidd aeddfed yw **dyn** (mewn cyferbyniaeth â dynes) ac mae'n cyfeirio at yr oedolyn yn unig; y ffurf ifanc yw 'bachgen'. Mae'r gair hefyd yn cynnwys merched ar adegau e.e.'Pa beth yw dyn i ti i'w gofio?' (Beibl) lle cyfeirir at y ddynoliaeth gyfan, ac mae'n perthyn i'r genws *Homo*.

Fel y rhan fwyaf o famaliaid, mae genome dyn yn etifeddu Cromosom X gan ei fam ac Y gan ei dad. Mae gan y ffetws gwrywaidd hefyd mwy o androgen a llai o estrogen na ffetws benyw. Y gwahaniaeth hwn sy'n gyfrifol am y gwahaniaethau ffisiolegol rhwng dyn a dynes. Hyd at y cyfnod glasoed, ychydig o wahaniaeth sydd rhwng y ddau ryw, ond yna, gyda'r hormonau yn ysgogi rhagor o androgen, mae'r gwahaniaeth rhwng nodweddion rhywiol y ddau ryw yn cael eu hamlygu.

Ystyron yn y Gymraeg
--------------------

Yn wreiddiol prif ystyr y gair *dyn* yn Gymraeg oedd "person" neu "fod dynol". Yn ogystal roedd yn air a ddefnyddid yn aml gan y cywyddwyr i gyfeirio at ferched, ac yn enwedig at ferched ifainc (ceir nifer o enghreifftiau o ddisgrifiadau fel *dyn deg* yng ngwaith beirdd fel Dafydd ap Gwilym, er enghraifft, sy'n golygu "merch deg"). Gallai olygu "gwas" hefyd. Mewn cyferbyniaeth, gŵr oedd y gair arferol ar gyfer dyn mewn oed (gyda "rhyfelwr" ymhlyg yn yr ystyr) a mab am ddyn ifanc (unwaith eto gyda "rhyfelwr" ymhlyg yn yr ystyr). Dim ond yn raddol y daeth y gair i olygu 'dyn' yn yr ystyr sy'n gyfarwydd heddiw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*, cyf. 1, tud. 1140.

Gweler hefyd
------------

* bachgen
* gŵr
* gwryw
* gwrywdod

Chwiliwch am ***dyn***  
yn Wiciadur.
Swyddog heddlu Ffrangeg oedd **Célestin Hennion** CVO (8 Medi 1862 – 14 Mawrth 1915), a ddaeth yn Préfecture de Police. Mae'n nodweddiadol oherwydd iddo aildrefnu'r Préfecture a chyflwyno'r Brigades du Tigre. Cysidrir ef i fod yn gyfrifol am siapio ffurf a gwaith yr heddlu cyfoes.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Hennion yn Gommegnies yn 1862, yn fab i Joseph Ghislain Hannion a Mary Catherine Basilaire. Addysgwyd yn Lycee Le Quesnoy. Ar ôl gadael yr ysgol ramadeg ymunodd â Byddin Ffrainc, a cafodd ei swyddi yn Tiwnisia fel rhan o'r 110fed catrawd gwŷr traed, o 1880 hyd 1885, yn ystod yr adeg hwnnw daeth Tiwnisia yn Protectoriaeth Ffrengig.

Perthnasau enwog
----------------

Ar raglen cyntaf 7fed cyfres *Who Do You Think You Are?* y BBC, datgelwyd fod Davina McCall yn or-wyres i Hennion. Rhoddodd Pierre, mab Hennion a thaid McCall, fedal Royal Victorian Order Hennion iddi, a dangoswyd hwn ar y rhaglen. Yn y rhaglen, a ddarlledwyd am y tro cyntaf ar 15 Gorffennaf 2009, dysgodd McCall hanes Hennion gan y haneswyr Jean-Marc Berliere a Simon Kitson yn ogystal â chefnder mam McCall, wyres Hennion, sef Françoise Hennion. Wedi clywed sut y bu ei hen-thiad yn ymwneud â'r Achos Dreyfus, cyfarfodd hefyd â gor-wyres Alfred Dreyfus, Yael Ruiz.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   History of the Museum - 20th Century. The prefecture de police museum.
2. ↑   Célestin Hennion, Préfet de Police - Créateur des "Brigades du Tigre".
3. ↑   Who Do You Think You Are? - Davina McCall. The National Archives (2009-07-16).
4. 1 2   BBC Two Who Do You Think You Are?, Series 7, Davina McCall (2009-07-15).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 290666970
* LCCN: nb2019002551
* ISNI: 0000 0003 9584 7548
* GND: 1147654204
* SUDOC: 155800329
* BNF: cb14976404n (data)
* The Léonore id LH//1283/14 is not valid.

 |
Mae ***Marvel's Daredevil***, neu ***Daredevil***, yn gyfres we-deledu Americanaidd a seilir ar y cymeriad Marvel Comics o'r un enw. Lleolir y gyfres o fewn y Bydysawd Sinematig Marvel.

Rhyddhawyd y gyfres gyntaf ar Netflix ar 10 Ebrill 2015. Ar 21 Ebrill 2015, fe'i hadnewyddwyd gan Marvel a Netflix ar gyfer ail gyfres. Rhyddhawyd yr ail gyfres ar 18 Mawrth 2016. Yng Ngorffennaf 2016, adnewyddwyd y rhaglen am drydedd gyfres; dechreuodd ffilmio ar gyfer y gyfres yn Nhachwedd 2017, ac mae fod cael ei rhyddhau yn 2018.

Cast
----

* Charlie Cox fel Matt Murdock / Daredevil
* Deborah Ann Woll fel Karen Page
* Elden Henson fel Franklin "Foggy" Nelson
* Toby Leonard Moore fel James Wesley
* Vondie Curtis-Hall fel Ben Urich
* Bob Gunton fel Leland Owlsley
* Ayelet Zurer fel Vanessa Marianna
* Rosario Dawson fel Claire Temple
* Vincent D'Onofrio fel Wilson Fisk / Kingpin
* Jon Berthnal fel Frank Castle / Punisher
* Élodie Yung fel Elektra Natchios
* Stephen Rider fel Blake Tower

Cyfeiriadau
-----------
Logo Marlboro
Mae'r **Dyn Marlboro** yn rhan o ymgyrch hysbysebu sigarennau Marlboro. Dechreuodd yr ymgyrch yn Unol Daleithiau America a defnyddiwyd symbol y "Dyn Marlboro" o 1954 tan 1999. Leo Burnett gafodd y syniad am y dyn Marlboro ym 1954. Mae'r ddelwedd yn cysylltu cowboi neu gowbois garw yr olwg gydag un sigaret yn unig. Yn wreiddiol, cyflwynwyd y ddelwedd er mwyn poblogeiddio sigarennau gyda ffilteri, a oedd yn cael eu cysylltu ar y pryd gyda menywod.

Dywedir fod yr ymgyrch hysbysebu gan Marlboro yn un o'r ymgyrchoedd hysbysebu mwyaf llwyddiannus erioed. Trawsnewidiwyd agweddau pobl tuag at sigarennau gyda'r slogan 'Mild as May', a gwelwyd cynnydd yn y nifer o ddynion a ysmygai sigarennau gyda ffilteri mewn mater o fisoedd yn unig. Er y bu nifer o Ddynion Marlboro, y cowbois oedd fwyaf poblogaidd. Arweiniodd hyn at yr ymgyrchoedd 'Cowboi Marlboro' a'r 'Gwlad Marlboro'.

Yr actor George Lazenby oedd y Dyn Marlboro yn Ewrop.[1]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bywgraffiad George Lazenby
Etholaeth seneddol yn Nwyrain Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Dwyrain Swydd Efrog** (Saesneg: *East Yorkshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Swydd Efrog yn HumbersideEtholaeth Dwyrain Swydd Efrog yn Humberside
* Humberside yn LloegrHumberside yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2001: John Townend (Ceidwadol)
* 2001–presennol: Greg Knight (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Canwr-gyfansoddwr yw **Dafydd Hedd** (ganwyd **Dafydd Hedd Herbert-Pritchard**; 9 Mai 2003). Mae'n enedigol o Fethesda, Gwynedd.

Mae wedi perfformio ers ei fod yn ifanc iawn ac mae'n hoff o fandiau fel The 1975, Panic at the Disco a Twenty One Pilots.

Rhyddhaodd ei albwm cyntaf, *Y Cyhuddiadau* ar 31 Awst 2019. O ganlyniad, cafodd Dafydd ei henwebu ar gyfer y categori: "Record Hir Orau’r Flwyddyn" am Wobrau Selar 2019/20. Cafodd hon ei bleidleisio 10fed albwm orau Cymraeg yn 2019.

Ar ôl rhyddhad yr albwm *Y Cyhuddiadau*, cafodd Dafydd syniad am albym newydd o'r enw *Hunanladdiad Atlas*. Cafodd y syniad hon ar set yn ffilmio cyfres S4C: *Bethesda - Pobol Y Chwarel*. Ar yr adeg roedd hyn yn cael ei ffilmio, roedd yna lawer o son yn y newyddion am y crisis hinsawdd. Drwy 'gyfansoddi' wrth ymyl y tân yn yr ardd, cafodd y sbardun o greu'r gân "Fflamdy" sydd bellach allan ar YouTube. Cafodd fideo "Fflamdy" ei gynhyrchu gan cwmni Trac 42 o Benygroes.

Cafodd *Hunanladdiad Atlas* ei ryddhau ar 4 Ebrill 2020. Cafodd hon ei henwebu am Wobr Selar yn nghategori Record Hir Orau a daeth yn 7fed.

Ar ôl rhyddhau yr albwm hon, ddaru Dafydd Hedd rhyddhau sengl o’r enw "Anghofiai Ddim". Mae’n gân cafodd ei ysgrifennu i hybu gobaith ac hel prês at yr Gwasanaeth Iechyd Genedlaethol drwy ddweud fod 50% o bres sy’n dod o brynu’r sengl yn mynd i’r wasanaeth. Roedd hyn yn ffordd iddo ddiolch i bawb sydd wedi gweithio mor galed yn ystod COVID-19.

Ar ôl yr albym hon, aeth Dafydd i Stiwdio Un i recordio'r EP Yr Ifanc Sy'n Gwneud Dim Byd.

Erbyn yr adeg yma, cafodd Dafydd ei hadnabod fel artist indie rock Cymraeg ond roedd newid yn dod gyda ei sengl newydd. Roedd Dafydd Hedd yn hoff iawn o'r artistiaid yn y sin electro fel Endaf, Calvin Harris a Disclosure. Yn rhan o'r Prosiect Sbardun Talent gan y label High Grade Grooves, daeth y gan 'Niwl' allan. Cafodd Niwl ei henwebu yng nghategori Can Orau 2021 ac wedi cyrraedd yr 4 uchaf. Ar ôl cael llwyddiant gyda'r gan hon, dewisia Dafydd i geisio creu can electronic yn unigol o'r enw Atgyfodi. Cafodd y trac ei ryddhau ar Ionawr 14, 2022 ar ei label newydd Bryn Rock Records.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Dafydd Hedd yn rhyddhau ei albwm cyntaf. Y Selar (7 Medi 2019).
2. ↑  "Enwebiad Niwl". 2/2/2022. Cyrchwyd 6/2/2022. Check date values in: `|access-date=, |date=` (help)

Dolenni allanol
---------------

* Dafydd Hedd ar Twitter
* Dafydd Hedd ar Soundcloud
* Dafydd Hedd ar Instagram
* Dafydd Hedd ar Spotify
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Sarcosomataceae* yw'r **Cwpan eboni** (Lladin: ***Pseudoplectania nigrella***; Saesneg: *Ebony Cup*). 'Y Botymau a'r Cwpannau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r enwau hyn yn cael eu defnyddio i ddisgrifio siap y ffwng. Mae'r teulu *Sarcosomataceae* yn gorwedd o fewn urdd y Pezizales.

Ceir cryn dystiolaeth, dros y blynyddoedd, na ellir bwyta'r ffyngau hyn. Disgrifiwyd ac enwyd y tacson yma'n wreiddiol gan y naturiaethwr Christiaan Hendrik Persoon.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop, Asia a Gogledd America. Fe'i ceir hefyd yn Seland Newydd.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Sarcosomataceae
----------------------------------------

Mae gan **Cwpan eboni** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Streptothrix abietina* | Streptothrix abietina |  |
|
| *Streptothrix atra* | Streptothrix atra |  |
|
| *Streptothrix aurea* | Streptothrix aurea |  |
|
| *Streptothrix caprae* | Streptothrix caprae |  |
|
| *Streptothrix carnea* | Streptothrix carnea |  |
|
| *Streptothrix cinerea* | Streptothrix cinerea |  |
|
| *Streptothrix effusa* | Streptothrix effusa |  |
|
| *Streptothrix foersteri* | Streptothrix foersteri |  |
|
| *Streptothrix mycetomatis* | Streptothrix mycetomatis |  |
|
| *Strobiloscypha keliae* | Strobiloscypha keliae |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Cwpan eboni** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Carreg goffa Dafydd Nicolas, Eglwys Cadog Sant, Aberpergwm.
Bardd Cymraeg oedd **Dafydd Nicolas** (1705–1774). Fe'i ystyrir yr olaf o'r 'beirdd teulu' - h.y. beirdd yn canu ar aelwyd noddwr neilltuol yn bennaf - yng Nghymru, er nad oedd yn perthyn i linach hynafol Beirdd yr Uchelwyr fel y cyfryw. Am dros 50 mlynedd bu'n fardd teulu Aberpergwm ym Morgannwg (Castell-nedd Port Talbot).

Bywgraffiad
-----------

Erbyn y 18g roedd Aberpergwm yn gartref i Rees Williams (m. 1812). Mae lle i ystyried mai ef oedd yr olaf yng Nghymru i gyflogi bardd teulu, sef Dafydd Nicolas. Ychydig a wyddys am y bardd er bod sawl traddodiad amdano. Cafodd ei eni ym mhlwyf Ystrad Dyfodwg, yn ôl pob tebyg. Cofnodir iddo gael ei fedyddio yn eglwys y plwyf ar 1 Gorffennaf 1705. Yn ôl traddodiad lleol roedd yn ysgolhaig Clasurol a gyfieithodd ran o waith Homer i'r Gymraeg. Cadwodd ysgol ym mhlwyf Llangynwyd am gyfnod. Yn 1745 daeth i sylw Rees Williams a chafodd ei gyflogi fel bardd teulu a thiwtor preifat yn Aberpergwm lle treuliodd weddill ei oes. Bu farw yn 1774 ac fe'i claddwyd yn Aberpergwm.

Cedwir dwy gerdd gan Ddafydd yn y casgliad *Ancient National Airs of Gwent and Morganwg* a gyhoeddwyd gan Maria Jane Williams yn 1844. Tadogwyd sawl cerdd arno gan Iolo Morganwg ond gwyddys erbyn hyn mai ffug ydynt ac mai Iolo ei hun oedd yr awdur. Yn ôl Iolo, Dafydd oedd bardd gorau ei gyfnod.

Ceir carreg goffa i'r bardd yn Eglwys Cadog Sant, Aberpergwm. Credir iddi gael i gosod ym mur yr eglwys yn y 19eg ganrif. Mae'r dyddiadau geni a marw (1693 - 1769) yn anghywir.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*
2. ↑  G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1948), tud. 241-2.
3. ↑  G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1948), tud. 243.
4. 1 2  G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1948), tud. 241.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 9527389
* LCCN: no2003018888
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Caloscyphaceae* yw'r **Cwpan aur** (Lladin: ***Caloscypha fulgens***; Saesneg: *Golden Cup*). 'Y Botymau a'r Cwpannau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r enwau hyn yn cael eu defnyddio i ddisgrifio siap y ffwng. Mae'r teulu *Caloscyphaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Pezizales.

  

Lliw sborau'r fadarchen hon yw gwyn.

 O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un heb gapan.

 Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: gleba.

 O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel maethiad saproffytig.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Caloscyphaceae
---------------------------------------

Mae gan **Cwpan aur** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Caloscypha incarnata* | Caloscypha incarnata |  |
|
| *Caloscypha musiva* | Caloscypha musiva |  |
|
| *Caloscypha mussiva* | Caloscypha mussiva |  |
|
| Cwpan aur | Caloscypha fulgens |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Cwpan aur** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm Gymraeg yw ***Eldra*** a ryddhawyd yn 2002. Cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan Tim Lyn a'i chynhyrchu gan Bethan Eames.

Cynhyrchwyd y ffilm Gymraeg ***Eldra*** gan Teliesyn i S4C. Ysgrifennwyd y script gan Marion Eames gydag Eldra Jarman y Sipsi yn adrodd ei hatgofion iddi.

Cyfansoddwyd a chanwyd y delyn deires sy'n gefndir cerddorol i'r ffilm gan Robin Huw Bowen. Eldra ddysgodd alwaon y sipsiwn iddo.

Crynodeb
--------

Mae'r ffilm wedi'i lleoli ym Bethesda, Gwynedd yn y 1930au, cartref dros dro i Eldra, sipsi ifanc. Mae bywyd y ferch ifanc yn ynddangos fel un siwrna hir; lle mae hud a lledrith yn chwarae rhan annatod o drefn naturiol bywyd.

Ond nid yn unig mae'n rhaid i Eldra ddysgu am fywyd Romani, mae'n hanfodol iddi hefyd ddeall cyfyngiadau realti bywyd ei chyfeillion newydd a'r gormes sydd yn bodoli o fewn trefn gymdeithasol ardal y chwareli.

Cast a chriw
------------

### Prif gast

* Eldra – Iona Jones
* Ernest – Rhys Richards
* Edith – Leisa Mereid
* Taid – John Ogwen
* Robart – Gareth Wyn Roberts

### Cydnabyddiaethau eraill

* Gwisgoedd – Pam Moore

Manylion technegol
------------------

Tystysgrif ffilm: Untitled Certificate
Fformat saethu: 35mm
Math o sain: Dolby Stereo
Lliw: Lliw
Cymhareb agwedd: 1.85:1
Gwobrau:

| Gŵyl ffilmiau | Blwyddyn | Gwobr / enwebiad | Derbynnydd |
| --- | --- | --- | --- |
| BAFTA Cymru | 2001 | Y Ddrama Orau | Eames !Bethan Eames |
| Y Cyfarwyddwr Ffotograffiaeth Gorau | Taylor !Rory Taylor |
| Y Cynllunio Gorau | Bryce !Bill Bryce |
| Y Gwisgoedd Gorau | Moore !Pamela Moore |
| Y Gerddoriaeth Wreiddiol Orau | Bowen !Robin Huw Bowen |
| Gŵyl Ffilm Moondance, California | 2001 | Ffilm Orau (Gwobr Ysbryd Moondance) |  |
| Yr Ŵyl Ffilm a Theledu Geltaidd | 2001 | Gwobr y rheithgor ar gyfer perfformiad arbennig | Jones !Iona Wyn Jones |

Llyfryddiaeth
-------------

* ap Dyfrig, R. Jones, E. H. G. Jones, G. *The Welsh Language in the Media Archifwyd 2011-06-11 yn y Peiriant Wayback.* (Aberystwyth: Mercator Media, Mercator Media Monographs, 2006)

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) *Eldra*  ar wefan Internet Movie Database

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Eldra ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*