recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gwyn ab Ednywain** (fl. 1170 - 1215) oedd distain Teyrnas Gwynedd ar ddechrau'r 13eg. Prin yw'r dystiolaeth amdano. Roedd yn uchelwr o Eifionydd. Enw ei ferch oedd Generys.

Ceir y cyfeiriad cyntaf ato fel un o'r tystion i'r siarter a roddodd Gruffudd ap Cynan ab Owain Gwynedd (m. 1200) i Abaty Aberconwy. Yn 1199 mae Gwyn ymhlith y tystion i'r siarter gan Llywelyn Fawr i'r un abaty, ar 6 Ionawr, 1199. Gellir casglu felly ei fod yng ngwasanaeth Llywelyn y pryd hynny ar adeg pan geisiai gadarnhau ei awdurdod yng Ngwynedd. Mae'n debyg iddo barhau yng ngwasanaeth y tywysog a dod yn ddistain iddo yn gynnar yn y 13g. Cofnodir ei bresenoldeb fel tyst i siarteri eraill yn ?1205, ?1208 a 1209. Yn 1209 roedd yn derbyn arian i Lywelyn gan y brenin John o Loegr ar ran y tywysog, gyda'r clerigwr Meistr Ystrwyth.

Ar ei farwolaeth yn 1215 fe olynwyd fel distain gan Ednyfed Fychan.

Cyfeiriadau
-----------

* David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Caerdydd, 1984). Atodiad II.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **O'i flaen :** ? | **Disteiniaid GwyneddGwyn ab Ednywain** | **Olynydd :**Ednyfed Fychan |
Nofel i oedolion gan Daniel Davies yw ***Gwylliaid Glyn Dŵr***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2019 roedd y gyfrol mewn print.

Disgrifiad byr
--------------

Nofel ddychanol yn dilyn ymgais herfeiddiol i ddwyn Llythyr Pennal o Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Yn ôl broliant y llyfr hwn (2007):

> Fawrth y chweched 1406 ysgrifennwyd Llythyr Pennal – un o lythyrau pwysicaf hanes Cymru, yn datgan breuddwyd Owain Glyndŵr am ddyfodol y genedl. I ddathlu chwe chan mlwyddiant ers ei ysgrifennu mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru wedi sicrhau'r hawl i ddefnyddio'r llythyr mewn arddangosfa arbennig. Yr un pryd mae sawl lleidr a chenedlaetholwr brwd yn gweld cyfle euraid i gyflawni'r dasg arwrol o ddwyn Llythyr Pennal i Gymru am byth. Er mwyn cyflawni'r dasg fe sefydlir un o'r mudiadau lleiaf brawychus ond mwyaf cyfrwys a welodd Cymru ers y Free Wales Army – Gwylliaid Glyndŵr.
> 
>

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013
Dalen o'r *Elfennau* gan Euclid, yn dangos triongl hafalochrog **ΑΒΓ**.
Mae **geometreg Euclidaidd** yn system fathemategol a briodir i'r Groegwr Euclid, a ddisgrifiodd yn ei werslyfr ar geometreg: *yr Elfennau*. Mae dull Euclid yn cynnwys tybio set fach o wirebau (*axioms*), gan ddidynnu llawer o gynigion eraill (theoremau) o'r rhain. Er bod llawer o ganlyniadau Euclid wedi eu nodi gan fathemategwyr cynharach, Euclid oedd y cyntaf i ddangos sut y gallai'r gosodiadau hyn gyd-fynd â system gynhwysfawr a rhesymegol.

Mae'r *Elfennau'n* dechrau gyda geometreg planau, sy'n dal i gael ei addysgu yn yr ysgol uwchradd fel y system o wirebau gyntaf, a'r enghreifftiau cyntaf o brawf ffurfiol. Mae ei waith yn datblygu ymhellach i'r geometreg solat o dri dimensiwn. Mae llawer o'r *Elfennau* yn nodi canfyddiadau a elwir, bellach, yn algebra a theori rhif, a esboniwyd mewn iaith geometrig.

Mae geometreg Euclidaidd yn enghraifft o 'geometreg synthetig', gan ei fod yn datblygu'n yn rhesymegol o wirebau, sy'n disgrifio priodweddau sylfaenol gwrthrychau geometrig megis pwyntiau a llinellau, i osodiadau am y gwrthrychau hynny, i gyd heb ddefnyddio cyfesurynnau i nodi'r gwrthrychau hynny. Mae hyn yn gwbwl wahanol i 'geometreg dadansoddol', sy'n defnyddio cyfesurynnau i gyfieithu cynigion geometrig i fformiwlâu algebraidd.

Gweler hefyd
------------

* Geometreg eliptig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Eves, cyfr. 1. p. 19
2. ↑  Eves (1963), cyfr. 1, p. 10
3. ↑  Eves, t. 19
4. ↑  Misner, Thorne, and Wheeler (1973), t. 47
Ffurf hen iawn ar y ddameg yn y traddodiad llafar yw'r **ffabl**. Diarhebion ar ffurf straeon ydynt, i'w cofio am gyngor neu rybudd. Ei brif nodwedd sy'n gwahanu'r ffabl o ddamhegion eraill yw dynweddiant (anthropomorffaeth) y cymeriadau.

Fel rheol mae gan y ffabl dair rhan: cyflwyniad, sy'n disgrifio'r olygfa a'r sefyllfa; cymhlethdod, o ganlyniad i ddrwgweithred neu gamgymeriadau'r cymeriadau; a datrysiad yn sgil cosb neu haeddiant, gan ffurfio'r foeswers. Gan amlaf mae'r stori yn cynnwys anifeiliaid, planhigion a nodweddion naturiol a chanddynt briodweddau dynol. Maent yn straeon byrion a phwrpasol. Adroddiant cryno heb lawer o ddisgrifiad sydd ganddynt, yn llawn digwydd a sgwrs, efo brawddegau dramatig sy'n cloi'r stori.

Mae'n bosib i'r ffabl darddu yn yr hen India, a'i ledu i Bersia a'r Dwyrain Canol, ac yna i Wlad Groeg ac Ewrop. Y Groegwr Esop yw'r chwedleuwr enwocaf yn nhraddodiad y Gorllewin. Cynhwysir mwy na 250 o ffablau mewn casgliadau o'i waith. Addasid ei chwedlau gan nifer o lenorion, megis Oscar Wilde, Leo Tolstoy, Benjamin Franklin a Jonathan Swift.

Gweler hefyd
------------

* Alegori
Mae'r triongl pegynol (polar) yn nodweddiadol o geometreg eliptig.
O fewn y maes **geometreg eliptig**, nid yw cynosodiad paralel Ewclid yn dal dŵr. Caiff y maes hwn ei astudio o fewn dau ddimensiwn, tri dimensiwn neu ddimensiwn uwch. Sbardunodd y sylweddoliad hwn yn y 19g, geometreg di-Ewclid gan gynnwys geometreg hyperbolig.

Mae gan geometreg eliptig nifer o nodweddion tra gwahanol i'r ddysgeidiaeth glasurol o plân Ewclidaidd e.e. mae cyfanswm onglau mewnol bob tro yn fwy na 180°. Mae Theorem Pythagoras hefyd yn methu; mewn triongl 90°–90°–90° (gweler y diagram), mae pob ochr o'r un hyd, ac felly ni allant fodloni {\displaystyle a^{2}+b^{2}=c^{2}}. Mae cymhareb cylchedd cylch i'w arwynebedd yn llai na'r hyn a geir o fewn geometreg Ewclidaidd. Yn gyffredinol, nid yw arwynebedd na chyfaint yn graddoli o fewn geometreg eliptig.

Mewn geometreg eliptig, mae pob dwy linell berpendicwlar i linell benodol yn croestorri. Mewn gwirionedd, mae pob perpendicular ar un ochr i gyd yn croestorri ar *begwn absoliwt* y linell a roddir. Mae'r perpendicularau ar yr ochr arall hefyd yn croestorri ar bwynt, sy'n wahanol i'r pegwn absoliwt arall yn unig mewn geometreg sfferig, oherwydd mewn geometreg eliptig mae'r pegynau ar y naill ochr neu'r llall yr un fath.

Mae'r pellter rhwng pâr o bwyntiau yn gyfraneddol i'r ongl rhwng eu pegynau absoliwt.:89 Yng ngeiriau Coxeter (1907-2003):


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Mae'r enw "elliptic" o bosib yn gamarweiniol. Nid yw'n awgrymu unrhyw gysylltiad uniongyrchol â'r gromlin o'r enw elíps, dim ond cyfatebiaeth pell a thenau. | "|

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  H. S. M. Coxeter (1965) Introduction to Geometry, page 92
2. ↑  Duncan Sommerville (1914) *The Elements of Non-Euclidean Geometry*, chapter 3 Elliptic geometry, pp 88 to 122, George Bell & Sons
3. ↑  Coxeter 1969 94
Ffair hynafol a gynhelir i werthu mêl yw **Ffair Fêl Conwy**. Fe gynhelir yn flynyddol ar y 15fed o Fedi yn nhref Conwy yn Sir Conwy, gogledd Cymru, a hynny ers dros 700 mlynedd.

Hanes
-----

Ffair Fêl Conwy yn 1960
Sefydlwyd y ffair fêl dan siarter Bwrdeisdref Aberconwy ar ddiwedd y 13g, yn nheyrnasiad Edward I o Loegr, er mwyn galluogi Cymry lleol i werthu mêl yn y dref gaerog honno a hynny ar adeg pan oedd yn fwrdeistref Seisnig. Cofnodir anfon "pibell o fêl" o Aberconwy i Gastell Rhuddlan; cost y cludiant oedd 1 swllt 4 ceiniog.

Cymreigwyd y dref - a'r ffair - gyda'r blynyddoedd. Yn 1835 cofnodwyd bod llewyrch ar y Ffair Fêl ac yn 1911 cofnowyd ei bod yn un o ddeg ffair flynyddol a gynhelid yng Nghonwy; o'r deg hynny dim ond y Ffair Fêl a Ffair Hadau Conwy sy'n dal i fynd heddiw.

Bu bron iawn i'r ffair ddarfod yn 1983 yn dilyn cyfres o hafau gwael i wenynwyr lleol ond cymerodd Cyngor Tref Conwy yr awennau ac achubwyd y ffair. Ers 1990 trefnir y ffair gan Gymdeithas Gwenynwyr Conwy gyda'r elw yn mynd at yr elusen Gymreig Bees for Development. Ceir stondinau crefft a chynnyrch lleol arall yn ogystal â stondinau mêl.

Gweler hefyd
------------

* Ffair Llannerch-y-medd
* Mêl

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  'Conwy Honey Fair' Archifwyd 2014-12-25 yn y Peiriant Wayback. Peter McFadden.
2. ↑  gwefan Cymdeithas Gwenynwyr Conwy. Adalwyd 13.01.2015.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Cymdeithas Gwenynwyr Conwy (dwyieithog)
* 'Conwy Honey Fair' Archifwyd 2014-12-25 yn y Peiriant Wayback. erthygl ymchwil gan Peter McFadden; National Fairground Archive, Prifysgol Sheffield. (Saesneg)
* 'The Conwy Honey Fair', erthygl ar wefan Bee Craft. (Saesneg)
Traddodiad Nadoligaidd o Dde-orllewin Lloegr, siroedd Dyfnaint a Gwlad yr Haf yn bennaf, yw'r **ffagod onennaidd**. Câi swp o frigau onnen wedi'u clymu'n ffagod gyda stribedi o risgl collen, gwiail helyg, neu lwyni mieri, ei ddwyn i mewn i'r tŷ a'i losgi yn y lle tân ar Noswyl Nadolig. Cafwyd y cofnod cyntaf o'r ffagod onennaidd yn nechrau'r 19g. Mae nifer o dai a thafarnau yn Nyfnaint a Gwlad yr Haf yn parhau â'r traddodiad. Mae'n debyg i'r arfer o baratoi boncyff Nadolig, ac mae'n perthyn i draddodiad Brythonig y wasael.

Bu nifer o gredoau ac arferion yn perthyn i'r stribedi a ddefnyddid i glymu'r ffagod onennaidd. Yn ôl un cofnod o Torquay o 1836, byddai gweithwyr y fferm yn mynnu rhagor o seidr oddi wrth y ffermwr bob tro y byddai un o'r stribedi'n llosgi'n ulw, a byddai plant y teulu'n dewis stribed yr un, a'r un a losgai'n ulw'n gyntaf a fyddai'n priodi'n gyntaf.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Jacqueline Simpson a Steve Roud, *A Dictionary of English Folklore* (Rhydychen: Oxford University Press, 2000), t. 11.
Mynydd Esclus, Esclus
Cymuned ym mwrdeistref sirol Wrecsam yw **Esclusham**, (neu **Esclys**). Saif i'r de-orllewin o dref Wrecsam, ac mae'n cynnwys pentrefi Y Bers a Rhostyllen. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 3,401.

Ardal lofaol oedd rhan o'r gymuned, a saif hen lofa'r Bers ger Rhostyllen. Mae'r gymuned yn cynnwys Croes Foel, lle'r oedd gefail y gofaint enwog, y brodyr Davies. Ceir Amlosgfa Wrecsam yn y gymuned, ar safle hen Neuadd Pentrebychan, sydd wedi ei dymchwel. Dymchwelwyd Plas Cadwgan, oedd yn dyddio o'r 14g, hefyd, a Plas Gronw, hen gartref Elihu Yale. Ceir rhan o Glawdd Offa yn y gymuned.

Pwynt uchaf y gymuned yw Mynydd Esclus, sy'n rhan o Waun Rhiwabon.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Esclusham (pob oed) (3,515)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Esclusham) (470)** |    | 13.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Esclusham) (2681)** |    | 76.3% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed (Esclusham) (474)** |    | 32.5% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Defnyddir sillafiad safonol Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru a Gwyddoniadur Cymru; Gwasg Prifysgol Cymru; cyhoeddwyd 2008; tud 549
2. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
3. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
4. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
5. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Wrecsam**

**Trefi**  

Y Waun  **·** Wrecsam
  
**Pentrefi**  

Acrefair  **·** Bangor-is-y-coed  **·** Y Bers  **·** Bronington  **·** Brymbo  **·** Brynhyfryd  **·** Bwlchgwyn  **·** Caego  **·** Cefn Mawr  **·** Coedpoeth  **·** Erbistog  **·** Froncysyllte  **·** Garth  **·** Glanrafon  **·** Glyn Ceiriog  **·** Gresffordd  **·** Gwersyllt  **·** Hanmer  **·** Holt  **·** Llai  **·** Llanarmon Dyffryn Ceiriog  **·** Llannerch Banna  **·** Llan-y-pwll  **·** Llechrydau  **·** Llys Bedydd  **·** Marchwiail  **·** Marford  **·** Y Mwynglawdd  **·** Yr Orsedd  **·** Owrtyn  **·** Y Pandy  **·** Pentre Bychan  **·** Pentredŵr  **·** Pen-y-bryn  **·** Pen-y-cae  **·** Ponciau  **·** Pontfadog  **·** Rhiwabon  **·** Rhos-ddu  **·** Rhosllannerchrugog  **·** Rhostyllen  **·** Rhosymedre  **·** Talwrn Green  **·** Trefor  **·** Tregeiriog  **·** Tre Ioan  **·** Wrddymbre
*Gwraig yn Cario Ffagod*, Mihály Munkácsy
Bwndel neu fwrn o goed tanwydd yw **ffagod**. Yn y gorffennol, gwahaniaethid rhwng ffagod fer 90 cm (3 troedfedd) o hyd a 60 cm (2 droedfedd) o led, a ffagod hir, a oedd yn fwy. Defnyddid ffagodau hir o ryw 4 i 6 metr (13 i 20 metr) o hyd a 20 i 23 cm (8 i 9 modfedd) o led, i gynnal cloddiau a ffosydd. Cyfeirir y gair ffagod hefyd at uned a ddefnyddiwyd i bwyso barrau haearn a dur, sef 54 kg (120 pwys).

Daw'r gair i'r Gymraeg o'r Saesneg *faggot* sydd ei hun yn air benthyg o'r Lladin *fasces* ac felly yn perthyn i'r gair *ffasgydd* oherwydd bod Benito Mussolini yn defnyddio'r hen ffagod Rufeinig fel symbol o'i achos. Mae hyn hefyd yn golygu bod y gair yn gytras â'r gair Cymraeg brodorol *baich*.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Zupko, Ronald Edward (1985). *A Dictionary of Weights and Measures for the British Isles: The Middle Ages to the Twentieth Century*. **168**. American Philosophical Society. ISBN 9780871691682.
2. ↑  *The New Quarterly Review and Digest of Current Literature, British, American, French, and German. For the Year 1855*. London: Thomas Bosworth.
3. ↑  Editorial staff (1871). *The English Mechanic and World of Science*. **12**. t. 168.
4. ↑  Nolan, Cathal J. (2008). *Wars of the Age of Louis XIV, 1650-1715: An Encyclopedia of Global Warfare and Civilization*. ABC-CLIO. ISBN 9780313359200.
5. ↑  "Geiriadur Prifysgol Cymru".
Perlysieuyn parhaol o deulu'r pys yw **gwylys** (*Glycyrrhiza glabra*). Mae'n frodorol i'r Dwyrain Canol a De Ddwyrain Ewrop, ger arfordir Môr y Canoldir. Tyfir i dynnu'r sudd melys a elwir yn licris o'i wraidd.

Mae'r gwylys yn tyfu dros 0.9 m (3 troedfedd), ac uwchben y ddaear mae ganddo goesynnau hirion a dail adeiniog sy'n cynnwys 9 i 17 o ddeilios, a blodau gleision sy'n cynhyrchu codennau sy'n cynnwys 3 neu 4 hedyn. Mae gwreiddiau'r planhigyn yn rhwydwaith dwfn o risomau.

Tyfir y planhigyn am 3 i 5 flynedd cyn ei gynaeafu. Caiff y gwreiddiau a'r rhisomau eu glanhau, eu gwasgu'n fwydion, a'u berwi ac yna fe grynhoir y sudd licris drwy broses anweddu. Tyfir gwylys heddiw yn Rwsia, De Ewrop a'r Unol Daleithiau. Fe'i dyfir ym Mhrydain ers yr 16g pan gafodd ei dyfu gan fynachod Dominicaidd yn Pontefract, Swydd Efrog.

Mae ganddo flas chwerwfelys cryf sy'n debyg i anis a ddaw o'r sylwedd glysyrhisin, ac arogl melys. Yn y gegin, defnyddir gwylys i wneud melysion megis licris cymysg a theisenni Pontefract, i flasu Guinness, sambwca a chyrfau a gwirodlynnau eraill a diodydd ysgafn. Yn y fferyllfa mae ei arogl cryf a'i flas neilltuol o fudd wrth gelu blasau cas y moddion, er enghraifft mewn surop peswch a losin gwddf. Defnyddir hefyd i drin wlseri peptig a chlefyd Addison.

Geirdarddiad
------------

Gelwir gwylys hefyd yn **licris**, **licoris** neu **licorys**, benthycair o'r enw Saesneg *liquorice*, a ddaw o'r Roeg: *glyks*/*glukus* (melys) a *rhiza* (gwreiddyn). Gair arall arno yw **perwraidd**, cyfuniad o "pêr" a "gwraidd". Bathwyd y gair "gwylys" gan William Owen Pughe ym 1800 mewn ymgais i drosi *liquorice* gan iddo gamdybio taw *liquor* (Saesneg am wirod) oedd yr elfen gyntaf yn y gair hwnna. Cyfansoddair o "gwy" (dŵr) a "llys" (llysiau) yw bathiad Pughe. Heddiw yn gyffredinol defnyddir "licris" i gyfeirio at yr ystyr goginiol a "gwylys" i gyfeirio at yr ystyr fotanegol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Glycyrrhiza glabra information from NPGS/GRIN". www.ars-grin.gov. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-01-20. Cyrchwyd 6 March 2008.
2. 1 2 3 4 5  Morris, Sallie. *The New Guide to Spices* (Llundain, Lorenz, 1999), t. 53.
3. 1 2 3  (Saesneg) licorice (herb). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 6 Tachwedd 2014.
4. ↑   licris. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 6 Tachwedd 2014.
5. ↑   perwraidd. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 6 Tachwedd 2014.
6. ↑   gwylys. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 6 Tachwedd 2014.
7. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [liquorice].

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***wylys***
Mewn damcaniaeth gwybodaeth, mesur o'r ansicrwydd a gysylltir â hapnewidyn yw **entropi gwybodaeth**.

Gellir dehongli'r entropi hwn fel yr hyd neges cyfartalog lleiaf posib (mewn didau) sy'n cyfleu allbwn yr hapnewidyn. Cynrychiola hyn derfan mathemategol ar y cywasgiad di-golled gorau posib o ddata: lleiafswm y nifer o ddidau a ellir eu danfon i gyfathrebu neges ydyw. Yn gyfwerth, gellir ei ystyried yn fesur o'r wybodaeth gyfartalog mae'r derbynnydd yn ei golli wrth beidio gwybod gwerth yr hapnewidyn.

Cyflwynwyd y cysyniad gan Claude E. Shannon yn ei bapur *"A Mathematical Theory of Communication"* a gyhoeddwyd ym 1948.

Diffiniad
---------

{\displaystyle {\begin{matrix}H(X)=\operatorname {E} (I(X))&=&\displaystyle {\sum \_{i=1}^{n}p(x\_{i})\log \_{2}\left(1/p(x\_{i})\right)}\\&=&-\displaystyle {\sum \_{i=1}^{n}p(x\_{i})\log \_{2}p(x\_{i})}\qquad \end{matrix}}}
yw entropi gwybodaeth hapnewidyn arwahanol *X* a all gymryd y gwerthoedd {*x*1...*x*n} 
lle mai

*I*(*X*) yw cynnwys gwybodaeth *X*, sydd yn hapnewidyn ei hun; a
*p*(*x**i*) = P(*X*=*x**i*) yw ffwythiant dwysedd tebygolrwydd *X*.
[gellir ymestyn y diffiniad hwm i hapnewidynnau di-dor]

### Entropi a cynnwys gwybodaeth

gw. Theorem codio ffynhonnell Shannon

### Cywasgu data

Mae entropi yn arffinio perfformiad cywasgiad di-golled o ddata, ac fe ellir cyflawni'r cywasgiad gorau posib trwy ddefnyddio'r set nodweddiadol (neu'n ymarferol, codio Huffman, Lempel-Ziv neu codio rhifyddol.

### Cyfyngiadau ar y dehongliad o entropi fel cynnwys gwybodaeth

Er fod entropi yn cael ei ddehongli'n aml fel mesur o gynnwys gwybodaeth ffynhonnell ddata, nid yw'r cynnwys gwybodaeth hwn yn absolìwt: mae'n dibynnu'n llwyr ar y model tebygoliaethol. Mae entropi o 0 gan ffynhonnell sy'n cynhyrchu un symbol yn unig, ond mae'r diffiniad o symbol yn dibynnu ar yr wyddor dan sylw. Ystyriwch ffynhonnell sy'n cynhyrchu'r dilyniant ABABABABAB... Os tybiwn fod llythrennau unigol yn annibynnol, mae cyfradd entropi o un did i bob llythyren. Ond os tybiwn mae deugraffiau yw'r symbolau yn y model, yna 0 yw'r cyfradd entropi. Fodd bynnag, os defnyddiwn blociau mawr, yna fe allem gael amcymgyfrifiad annaturiol o isel o'r gyfradd entropi.

Dolenni allanol
---------------

* (en)
* (en) Disgrifiad o entropi gwybodaeth o *"Tools for Thought"* gan Howard Rheingold Archifwyd 2011-05-15 yn y Peiriant Wayback.

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **set nodweddiadol** o'r Saesneg "*typical set*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Bae mawr agored yn ne'r Môr Canoldir ar arfordir gogleddol Tiwnisia yw **Gwlff Tiwnis**. Mae'n ymestyn o Benrhyn Carthago (*Cap Carthage*: hefyd *Cap Farina*) yn y gorllewin i bwynt gogleddol Cap Bon yn y dwyrain, pellter o tua 75 km. Ers dyddiau'r Ffeniciaid a'r Rhufeiniaid mae wedi bod yn gysgodfa pwysig i longau. Mae'n gorwedd gyferbyn i ynys Sisili a Sardinia ac felly o bwys strategol er mwyn rheoli'r llwybr morol rhwng y Môr Canoldir gorllewinol a'r rhan ddwyreiniol, trwy Gulfor Sisili.

Yma, yn ôl traddodiad, y glaniodd y frenhines Elissa (Dido yn *Eneid* Fferyllt) a'i llynges o ffoaduriaid o Tyros (*Tyre* - mam-ddinas y Carthaginiaid yn Ffenicia) tua 700 CC a sefydlu dinas Carthago. Mae'r gwlff wedi bod yn dyst i sawl frwydr fawr ac wedi chwarae rhan bwysig yn hanes yr Henfyd.

Ar ei glannau gorllewinol ceir nifer o drefi, gan gynnwys (o'r gogledd i'r de) Sidi Bou Saïd ar Benrhyn Carthago, Carthago ei hun, La Goulette ar y fynedfa i Llyn Tiwnis a dinas Tiwnis ei hun, Rades, ez-Zahra a Hammam Lif. Ceir nifer o draethau da sy'n denu trigolion Tiwnis yn yr haf. Mewn cyferbyniaeth mae'r glannau dwyreiniol yn llawer mwy anghysbell gyda nifer o glogwynni a bryniau isel. Ar ôl Hammam Lif yr unig dref o bwys yw Korbous (tref spa) a Sidi Daoud (porthladd bysgota).

Oddi ar benrhyn gogleddol Cap Bon ceir dwy ynys ddeniadol, Zembra a Zembretta, sy'n warchodfeydd natur. Yn dominyddu'r gwlff yn y gorllewin mae mynydd triphyg trawiadol Bou Kornine.

Oriel
-----

* Golygfa dros Gwlff Tiwnis o Sidi Bou SaïdGolygfa dros Gwlff Tiwnis o Sidi Bou Saïd
* La Goulette, ger TiwnisLa Goulette, ger Tiwnis
* Ymdrochi yn ffynnhonau môr poeth Korbous, Cap BonYmdrochi yn ffynnhonau môr poeth Korbous, Cap Bon
* Chwarel Carthaginaidd El-Haouaria, Cap BonChwarel Carthaginaidd El-Haouaria, Cap Bon

Gweler hefyd
------------

* Cap Bon
* Talaith Nabeul
* Tiwnis Fwyaf
Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan E.B. White yw ***Gwe Gwenhwyfar*** (Saesneg: *Charlotte's Web*). Cyhoeddwyd yn gyntaf yn Saesneg ym 1952 ac addaswyd i'r Gymraeg gan Emily Huws ym 1996. Cyhoeddwyd y gyfrol Gymraeg gan Wasg Gomer; yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Cafodd y nofel ei chyhoeddi'n gyntaf gyda darluniau gan Garth Williams. Mae *Charlotte's Web* yn cael ei ystyried yn glasur i blant, ac yn addas ar gyfer oedolion. 

Ceir gêm fideo'n seiliedig ar yr addasiad.

Disgrifiad byr
--------------

### Y nofel Saesneg

Yn y nofel ceir hanes mochyn o'r enw Wilbur a'i gyfeillgarwch â phry cop ysgubor o'r enw Charlotte. Pan fo Wilbur mewn perygl o gael ei ladd gan y ffermwr, mae Charlotte yn ysgrifennu negeseuon yn canmol Wilbur (fel "Some Pig") er mwyn darbwyllo'r ffermwr i adael iddo fyw.

### Y nofel Gymraeg

Stori i blant am bry copyn arbennig iawn sy'n llwyddo i ddiogelu bywyd Huwcyn y mochyn. Darluniau du-a-gwyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013
O fewn gofod 3-dimensiwn, pennir pob pwynt gan dri chyfesuryn.
Mewn geometreg, mae **gofod Euclidaidd** yn cynnwys y plân Euclidaidd dau ddimensiwn, y gofod tri dimensiwn o geometreg Euclidaidd, a dimensiynau uwch.

Fe'i enwyd ar ôl y mathemategydd Groeg yr Henfyd, Euclid o Alexandria ac mae'r term "Euclidaidd" yn cynnwys gofod 2 a 3-dimensiwn o fewn geometreg Euclidaidd a dimensiynau uwch. Yng nghyfnod y Groegiaid, arferid diffinio'r plân Euclidaidd a'r plân 3-dimensiwn Euclidaidd gyda chynosodiadau (*postulates*) a'r nodweddion eraill fel theoremau. Defnyddid lluniadau geometrig hefyd i ddiffinio rhifau cymarebol fel cymarebau cyfesur.

Y strwythur Euclidaidd
----------------------

Y pellter rhwng pwyntiau a'r onglau rhwng llinellau neu fectorau yw'r system hon. Rhaid iddynt fodloni rhai amodau, sy'n peri i'r set o bwyntiau fod yn ofod Euclidaidd. Y dull naturiol o gael y symiau hyn yw drwy gyflwyno (a defnyddio) y cyfanswm safonnol mewnol, a elwir hefyd yn "gyfanswm dot" ar **R***n*. Diffinnir cyfanswm mewnol unrhyw ddau n-fector real **x** a **y** gan

{\displaystyle \mathbf {x} \cdot \mathbf {y} =\sum \_{i=1}^{n}x\_{i}y\_{i}=x\_{1}y\_{1}+x\_{2}y\_{2}+\cdots +x\_{n}y\_{n},}
lle mae xi a yi yn ied cyfesuryn o'r fectorau **x** a **y** yn y drefn honno. Mae'r canlyniad bob tro yn rhif real.

### Pellter

Mae cyfanswm mewnol **x** gyda'i hun bob amser yn rhif nad yw'n negatif. Mae'r cyfanswm hwn yn caniatau i ni ddiffinio "hyd" y fector **x** drwy ail isradd:

{\displaystyle \|\mathbf {x} \|={\sqrt {\mathbf {x} \cdot \mathbf {x} }}={\sqrt {\sum \_{i=1}^{n}x\_{i}^{2}}}.}
Mae'r ffwythiant-hyd hwn yn bodloni'r nodweddion sydd ei hangen ar y norm, ac fei'i gelwir yn "norm Euclidaidd" ar **R***n*.

Gellir defnyddio'r norm i ddiffinio metrig (neu ffwythiant-pellter) ar **R***n* drwy

{\displaystyle d(\mathbf {x} ,\mathbf {y} )=\|\mathbf {x} -\mathbf {y} \|={\sqrt {\sum \_{i=1}^{n}(x\_{i}-y\_{i})^{2}}}.}
Gelwir y pellter (neu'r hyd) hwn yn "fetrig Euclidaidd".

### Ongl

Onglau positif a negatif ar y plân cyfeiriedig.
Mae'r ongl θ (0° ≤ *θ* ≤ 180°) rhwng y fectorau **x** a **y** fel a ganlyn:

{\displaystyle \theta =\arccos \left({\frac {\mathbf {x} \cdot \mathbf {y} }{\|\mathbf {x} \|\|\mathbf {y} \|}}\right)}
lle mae arcos yn ffwythiant arcosin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  E.D. Solomentsev (7 Chwefror 2011). "Euclidean space". *Encyclopedia of Mathematics*. Springer. Cyrchwyd 1 Ma1 2014. Check date values in: `|accessdate=` (help)
Mae **Gweunydd Coch-y-dwst** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 6 Medi 1991 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 10.93 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Michel Kammoun yw ***Falafel*** a gyhoeddwyd yn 2006. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***فلافل*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc a Libanus. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Arabeg a hynny gan Michel Kammoun a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Toufic Farroukh. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gabrielle Bou Rached, Elie Mitri a Said Serhan. Mae'r ffilm *Falafel (ffilm o 2006)* yn 83 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Departed* sef ffilm ddrama
Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,309 o ffilmiau Arabeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Michel Kammoun ar 1 Ionawr 1969 yn Sierra Leone.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Michel Kammoun nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Falafel |  | LibanusFfrainc | Arabeg | 2006-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 26 Tachwedd 2017.
Mae **Gweunydd Dyffryn Nedd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 31.65 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd ger Fronhaul** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Medi 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 6.59 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Nant y Dernol** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 24 Chwefror 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.08 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Dolwen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 9 Mawrth 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.33 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Fforiwr Norseg yn y canol oesoedd oedd **Erik Thorvaldsson** (c.950 c.1003), a elwir yn **Eric Goch.** Yn ôl sagas Gwlad yr Iâ, cafodd ei eni yn ardal Jæren yn Rogaland, Norwy, yn fab i Thorvald Asvaldsson. Felly mae hefyd yn ymddangos, yn nawddoglyd, fel Erik Thorvaldsson. Mae'r appeliad "Goch" yn tebygol o cyfeirio at liw ei wallt a'i farf. Mab Erik oedd y fforiwr o Wlad yr Iâ, Leif Erikson.

Darganfyddiadau
---------------

Er bod hanes poblogaidd yn credu mai Erik oedd y person cyntaf i ddarganfod yr Ynys Las, mae sagas Gwlad yr Iâ yn awgrymu bod Llychlynwyr cynharach wedi darganfod a cheisio ei setlo o'i flaen. Ond Eric Coch oedd y *gwladychwr* Ewropeaidd *parhaol* cyntaf.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The Little Ice Age: How Climate Made History, 1300–1850*, Basic Books, 2002, p. 10. ISBN 0-465-02272-3.
2. ↑  Cooper Edens: Sea Stories: A Classic Illustrated Edition, 2007, ISBN 9780811856348, p. 53
3. ↑  "History of Greenland". Government of Greenland. Cyrchwyd 2019-01-16.
Mae **Gweunydd Tŷ-brith** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 31 Hydref 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.46 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd A Choed Pen-tŷ** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Ionawr 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.78 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Camnant** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Mehefin 2005 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.99 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ynys Euboea
**Euboea**, hefyd **Negropont** neu **Negroponte** (Groeg: *Εύβοια*, *Évia*; Hen Roeg: *Εὔϐοια*, *Eúboia*), yw'r ail-fwyaf o ynysoedd Groeg, gydag arwynebedd o 1609 milltir sgwar. Mae'n ynys hir a gweddol gul, rhyw 150 km o hyd a rhwng 50 km a 6 km o led. Roedd y boblogaeth yn 218,032 yn 2005.

Yn y gogledd, nid yw'r culfor rhwng Euboea a Thessalia ar y tir mawr ddim mwy na tua 40 medr o led yn ei fan gulaf, Culfor Euripus. Adeiladwyd pont dros y culfor am y tro cyntaf yn 410 CC. yn ystod y Rhyfel Peloponnesaidd. Daw'r enw Negroponte o'r bont oedd yma pan oedd yr ynys ym meddiant Fenis. Bellach mae dwy bont yn cysylltu'r ynys a'r tir mawr. Mae canol yr ynys yn fynyddig; y copaeon uchaf yw Dirphys (1,745 m), Pyxaria (1,341 m) ac Ochi (1,394).

Yng Ngroeg yr Henfyd roedd dwy ddinas bwysig ar yr ynys, Chalcis ac Eretria. Yn 490 CC dinistriwyd Eretria gan Ymerodraeth Persia, ac er iddi gael ei hail-adeiladu yn dilyn buddugoliaeth y Groegiaid ym Mrwydr Marathon, dinas Chalcis fu'r ddinas bwysicaf ar yr ynys o hynny ymlaen. Chalcis yw prifddinas yr ynys heddiw. Roedd yr ynys i gyd ym meddiant Athen erbyn y cyfnod yma. Yn 410 CC llwyddodd yr ynys i adennill ei hannibyniaeth, ond wedi Brwydr Chaeronea yn 338 CC. daeth yn eiddo Philip II o Facedon, ac yn ddiweddarach yn eiddo Rhufain. Bu'n eiddo Fenis am gyfnod, hyd nes i Ymerodraeth yr Ottomaniaid ei chipio yn 1470. Yn 1830 daeth yn rhan o Wlad Groeg annibynnol.
Etholiad lle mae pob aelod (neu'r 'mwyafrif') o unrhyw gorff gwleidyddol i'w ethol yw **etholiad cyffredinol**. Arferir y term fel rheol i gyfeirio at etholiadau i brif gorff deddfwriaethol cenedl neu wladwriaeth, mewn cyferbyniaeth ag is-etholiadau ac etholiadau lleol.

Geirdarddiad
------------

Mae'r term yn tarddu o system etholiadol y Deyrnas Unedig lle ceir etholiadau cyffredinol i ethol Aelodau Seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, ond fe'i defnyddir i gyfeiro at etholiadau tebyg mewn sawl gwlad arall bellach.[1]

Gwledydd Prydain
----------------

Yma, mae'r term fel arfer yn cyfeirio at etholiad cenedlaethol ym mhob etholaeth seneddol ar yr un diwrnod Aelodau Seneddol, lle etholir hwy i San Steffan. Ni ddefnyddir y term i gyfeirio at etholiadau i Gynulliad Cymru, ond mae Adran 2 o Ddeddfwriaeth yr Alban, 1998, yn ei ddefnyddio yngh nghyd-destun ethol aelodau i Senedd yr Alban.[2]

Yng ngwledydd Prydain rhaid cynnal etholiad cyffredinol o fewn pum mlynedd ac un mis o ennill grym, yn unol â deddf *Fixed-term Parliaments Act 2011*. Ceir eithriad i hyn pan fo'r Tŷ'r Cyffredin yn pasio pleidlais o ddiffyg ffydd yn y Llywodraeth cyn hynny, neu os yw dau draean (2/3) o aelodau'r Tŷ yn pleidleisio dros ei gynnal ynghynt. Yn ystod y ddau Ryfel Byd, newidiwyd y tymor e.e. gohiriwyd Etholiad Cyffredinol 1910 i Dachwedd 1918 ac felly hefyd gyda Etholiad Cyffredinol a fwriadwyd ei gynnal yn Nhachwedd 1935, ac a ohiriwyd tan Mehefin 1945. Mae gan Dŷ'r Arglwyddi feto ar y gohirio, fodd bynnag.

Yn wreiddiol, roedd y broses o ethol yn cymrys sawl wythnos, ac nid un diwrnod. Cynhaliwyd y bleidlais ar ddiwrnodau gwahanol mewn etholaethau gwahanol. Yn 1911 newidiwyd hynny gan ddeddfwriaeth. Ers 1931 cynhaliwyd yr etholiad cyffredinol ar Ddydd Iau, ond nid yw hynny'n angenrheidiol.

Gweler hefyd
------------

* Etholiadau cyffredinol y Deyrnas Unedig
* Senedd y Deyrnas Unedig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Diffiniad o 'etholioad' yng *Ngeiriadur y Brifysgol* yw: 'Y weithred o ethol, dewisiad; dewisiad i swydd drwy bleidlais, yn enw. aelodau corff cynrychioliadol (e.e. y senedd, y cyngor sir), lecsiwn; yr holl drefniant ynglŷn â’r cyfryw ddewisiad.'
2. ↑  Scotland Act 1998 (c. 46) - 2. Ordinary general elections

|  |
| --- |
|  **Etholiadau cyffredinol yn y Deyrnas Unedig** 
gw • sg • go |
| 1801 cyfethol | 1802 | 1806 | 1807 | 1812 | 1818 | 1820 | 1826 | 1830 | 1831 | 1832 | 1835 | 1837 | 1841 | 1847 | 1852 | 1857 | 1859 | 1865 | 1868 | 1874 | 1880 | 1885 | 1886 | 1892 | 1895 | 1900 | 1906 | 1910 (Ion) | 1910 (Rhag) | 1918 | 1922 | 1923 | 1924 | 1929 | 1931 | 1935 | 1945 | 1950 | 1951 | 1955 | 1959 | 1964 | 1966 | 1970 | 1974 (Chwe) | 1974 (Hyd) | 1979 | 1983 | 1987 | 1992 | 1997 | 2001 | 2005 | 2010 | 2015 | 2017 | 2019 |
| **Refferenda y Deyrnas Unedig**  |
| 1975 | 2011 | 2016 |

Chwiliwch am ***etholiad cyffredinol***  
yn Wiciadur.
Mae **Gweunydd Pendinas** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Rhagfyr 1982 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Etholiadau canol tymor yn yr Unol Daleithiau yw'r etholiadau cyffredinol sy'n cael eu cynnal ym mis Tachwedd bob pedair blynedd, tua hanner ffordd trwy dymor pedair blynedd yr arlywydd. Mae'r swyddi ffederal sy'n cael eu hethol yn yr etholiadau canol tymor yn cynnwys aelodau Cyngres yr Unol Daleithiau: pob un o'r 435 sedd yn Nhŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau a 33 neu 34 o'r 100 sedd yn Senedd yr Unol Daleithiau.

Yn ogystal â hynny, mae 34 o 50 Talaith yr Unol Daleithiau yn ethol eu llywodraethwyr am dymor o bedair blynedd yn ystod yr etholiadau canol tymor, tra bod Vermont a New Hampshire yn ethol llywodraethwyr am dymor o ddwy flynedd, a hynny yn yr etholiadau canol tymor a'r etholiadau arlywyddol. Felly, mae 36 o lywodraethwyr yn cael eu hethol yn yr etholiadau canol tymor. Mae nifer o daleithiau hefyd yn ethol swyddogion i'w deddfwrfeydd taleithiol yn y blynyddoedd canol tymor. Mae etholiadau hefyd yn cael eu cynnal ar lefel dinesig. Mae nifer o feiri, swyddogion cyhoeddus lleol, a mentrau dinasyddol yn cael eu hethol bryd hynny.

Mae etholiadau arbennig yn aml yn cael eu cynnal mewn cysylltiad â'r etholiadau canol tymor, felly gall Seneddwyr, llywodraethwyr a swyddogion lleol eraill gael eu hethol am dymorau rhannol.

Fel arfer, mae llai o etholwyr yn cymryd rhan mewn etholiadau canol tymor nag mewn etholiadau arlywyddol. Mae tua 50–60% wedi pleidleisio yn yr etholiadau arlywyddol yn y 60 mlynedd ddiwethaf, ond dim ond tua 40 y cant o'r rhai sydd a'r hawl i bleidleisio sy'n bwrw eu pleidlais yn yr etholiadau canol tymor. Bydd plaid yr arlywydd fel arfer yn colli seddi yn yr etholiadau canol tymor, a bydd gwrthwynebwyr yr arlywydd yn aml yn ennill grym.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Demand for Democracy". The Pew Center on the States. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-06-18. Cyrchwyd 2011-10-13. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Desilver, D. (2014) Voter turnout always drops off for midterm elections, but why? Pew Research Center, July 24, 2014.
3. ↑  Busch, Andrew (1999). *Horses in Midstream*. University of Pittsburgh Press. tt. 18–21. Cyrchwyd 22 Medi 2015.
Gweill yn cael eu defnyddio wrth weu.
Teclyn sy'n cael ei ddefnyddio wrth weu i gynhyrchu deunydd yw **gweyllen** (lluosog: **gwëyll** neu **gweill**), **gweillen** neu **gwiallen**. Mae fel arfer ganddyn nhw baladr hir sy'n meinhau ar y pen, ond nid ydynt yn agos at fod mor finiog â nodwyddau nodwyddau gwnïo. Mae dau bwrpas iddynt. Mae'r paladr hir yn dal y pwythau sy'n cael eu gweu i'w hatal rhag datod, ac mae'r pen main yn cael ei ddefnyddio i ffurfio pwythau newydd. Mae pwyth newydd fel arfer yn cael ei greu trwy roi'r pen main trwy bwyth arall, gan ddal dolen o edau a'i dynnu trwy'r pwyth; mae hyn yn dal y pwyth gwreiddio yn ei le ac yn ffurfio pwyth newydd yn ei le.

Mae maint gweyllen yn cael ei ddisgrifio yn ôl ei ddiamedr yn gyntaf, ac yna ei hyd. Mae maint y pwyth newydd yn cael ei bennu i raddau helaeth gan ddiamedr y gweill a ddefnyddir i'w ffurfio, gan fod hyn yn effeithio ar hyd y ddolen edau sy'n cael ei thynnu trwy'r pwyth blaenorol. Mae hyd y gweyllen yn penni nifer y pwythau sy'n gallu cael eu dal ar yr un pryd.

Defnyddir y term 'ar y gweill' i ddisgrifio tasg sydd wedi'i dechrau, ond heb ei chwblhau.
Clown Swisaidd oedd **Grock** (Charles Adrien Wettach; 10 Ionawr 1880 – 14 Gorffennaf 1959).

Ganwyd ym Moulin de Loveresse, canton Bern, yn fab i oriadurwr o Iddew. Cychwynnodd ar ei yrfa berfformio yn bartner i'w dad mewn act gabare. Treuliodd bob haf yn acrobat yn y syrcas, ac yno dechreuodd canu'r feiolin, y piano, a'r seiloffon. Ymunodd â chlown arall o'r enw Brick a newidiodd ei enw i Grock yn 1903. Ymddangosodd y pâr yn Ffrainc, Gogledd Affrica, a De America. Wedi i Brick briodi, ffurfiodd Grock bartneriaeth theatr â'r clown Eidalaidd Antonet, a gweithiodd yn Lloegr o 1911 i 1924. Daeth Grock yn enwog am bortreadu gwirionyn yn mwdlan ganu'r feiolin a'r piano, a bu'n difyrru cynulleidfaoedd ar draws Ewrop nes ei berfformiad ffarwél yn Hambwrg yn 1954. Perfformiodd mewn ambell ffilm, megis *Au revoir M. Grock* (1950). Ysgrifennodd sawl llyfr yn Almaeneg, gan gynnwys ei hunangofiant *Die Memoiren des Königs der Clowns* (1956). Bu farw yn Imperia, yr Eidal, yn 79 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Grock (Swiss clown). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Tachwedd 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100270023
* LCCN: n91076019
* ISNI: 0000 0001 0786 7510
* GND: 119035480
* SELIBR: 188718
* SUDOC: 078838266
* BNF: cb119576080 (data)
* HDS: 009482
* NKC: mzk2002148219
* TLS: Grock
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Rhaglen gerddoriaeth a chelfyddydol oedd ***Fideo 9*** a ddarlledwyd ar S4C rhwng 1988 a 1992. Fe gyflwynwyd y pum cyfres cynta gan Eddie Ladd a cyflwynwyd y gyfres olaf gan Daniel Glyn. Fe ddaeth y teitl o'r ffaith ei fod yn cael ei ddarlledu am 9pm nos Iau ar S4C. Fe gynhyrchwyd y gyfres gan Criw Byw.

I gychwyn roedd y rhaglen yn gymysgedd o fideos a chyfweliadau gyda artistiaid Cymraeg a roedd yn cynnwys eitemau am y byd celfyddydol. Roedd yna elfen rhyngwladol gref hefyd drwy ddangos fideos cerddorol gan grwpiau tu allan i'r diwylliant Eingl-Americanaidd. Dilynodd y rhaglen nifer o grwpiau Cymreig wrth iddynt chwarae gigs ar gyfandir Ewrop.

Erbyn dechrau'r 90au roedd yna lai o bwyslais ar yr eitemau celfyddydol a mwy ar adlewyrchu y Sîn Roc Gymraeg. Fe ddaeth y cynhyrchwyr, Criw Byw yn nodedig am greu fideos gwreiddiol ar gyfer grwpiau'r cyfnod. Roedd *Fideo 9* yn rhoi'r cyfle i roi sglein broffesiynol ar sîn oedd yn amatur yn ei hanfod. Roedd yna benodau arbennig yn canolbwyntio ar un grŵp, er enghraifft y rhaglen ddogfen ABC Datblygu.

Fe newidiwyd pwyslais eto erbyn y gyfres olaf yn 1992, gyda Daniel Glyn yn cyflwyno sesiynau byw, fideos a chyfweliadau. Yna fe ganslwyd y gyfres gan S4C gyda cryn wrthwynebiad. Roedd nifer o fandiau yn gwerthfawrogi fod y rhaglen yn llwyfan i hyrwyddo cerddoriaeth Gymraeg a hefyd yn cefnogi'n ariannol drwy dalu am sesiynau recordio a cynhyrchu fideos. Ar y pryd, ychydig iawn o fandiau roc/pop oedd yn gallu gwneud bywoliaeth o'r SRG.

Er y daeth *Fideo 9* i ben, fe barhaodd Criw Byw i gynhyrchu'r rhaglen *Syth* o 1991 ymlaen. Roedd yn cael ei ddarlledu yn ystod amser rhaglenni plant, yn cael ei gyflwyno gan Kevin Davies ac yn cynnwys newyddion, siart Cytgord, fideos a chyfweliadau.

###  Criw Byw

Cwmni cynhyrchu teledu oedd Criw Byw a ffurfiwyd yn 1988 gan Geraint Jarman, Andy Brice, Gethin Scourfield a Dafydd Rhys. Ar ôl i *Fideo 9* ddod i ben fe newidiwyd enw'r cwmni i Bangaw.

### Ail-ddarllediadau

Mae rhai o fideos unigol y gyfres wedi eu ail-ddangos fel rhan o eitemau 'fideo archif' yn rhaglenni cerddoriaeth mwy diweddar S4C, fel *Bandit* a *Y Lle*.

Yn 2013 fe wnaeth S4C lansio cyfres gerddoriaeth gyfoes newydd *Ochr 1*, i gymryd lle *Bandit* a ddaeth i ben yn 2012. Yn 2012 a 2013 fe ail-ddarlledwyd penodau cynnar o *Fideo 9* ar ôl *Ochr 1*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cylchgrawn Y Selar, Rhifyn 14 Awst 2008