recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
The Vamps Wake Up World Tour London 2016
Band pop roc yw **The Vamps**, a'r aelodau yw Bradley Simpson, James McVey, Connor Ball, ac Tristan Evans. Enillodd y band enwogrwydd ar ddiwedd 2012 gyda chaneuon a uwchlwythwyd ganddynt i YouTube. Cafodd y band ei arwyddo i Mercury Records yn 2012, gan gefnogi McFly ar eu Taith Memory Lane, ar ddechrau 2013, a perfformion nhw o gwmpas y Deyrnas Unedig yn cefnogi gwahanol artistiaid fel Taylor Swift, Selina Gomez, Little Mix ac eraill. Erbyn hyn maent wedi rhyddhau tri albwm.

Hanes
-----

**2011-2012: Ffurfio'r Band**:
Roedd James McVey yn barod yn cael eu reoli gan Richard Rashman ac Joe O'Neill o Prestige Management cyn penderfynu ffurfio band. Mi wnaeth James darganfod Bradley Simpson yn 2011 trwy YouTube. Gyda'i gilydd, ysgrifennodd y pâr ganeuon tuag at fisoedd diweddarach 2011, gyda Bradley Simpson wedyn yn dod yn brif ganwr. Yn 2012 wnaeth Bradley ac James cyfarfod Tristan Evans trwy Facebook. wnaeth y tri ohonynt wedyn cyfarfod Connor Ball trwy ffrind. Yng nghanol 2012, dechreuodd y band lwytho caneuon i YouTube. Erbyn mis Hydref cawsant eu disgrifio fel band bachgen newydd, gyda sylw arbennig i'w perfformiad YouTube o gân One Direction.

**2013-2014**:
Ar 22 Gorffennaf 2013, llwythwyd y gân wreiddiol gyntaf gan y band sef "Wild Heart" i YouTube, wnaeth y can derbyn dros 46,000 golygfeydd o fewn y ddau diwrnod cyntaf. Ar 6 Awst 2013, fe wnaethon nhw ryddhau'r fideo cerddoriaeth ar gyfer eu sengl gyntaf "Can We Dance", a gafodd dros 1 miliwn o golygfeydd o fewn pythefnos. Rhyddhawyd "Can We Dance" ar 29 Medi 2013 ac wnaeth cyraedd rhif dau ar Siart Unigol y DU ar 6 Hydref 2013. Ar 19 Tachwedd 2013 cyhoeddodd y band y byddent yn rhyddhau eu halbwm cyntaf o gwmpas y Pasg.

Aelodau
-------

Mae **Bradley Will Simpson** (a enwyd 28 Gorffennaf 1995) o Sutton Coldfield, Gorllewin Canolbarth Lloegr, Lloegr. Mae o yn canu lleisiol arweiniol ac mae'n chwaraeu gitar.

Mae **James Daniel McVey** (a enwyd 30 Ebrill 1994) o Bournemouth, Dorset, Lloegr. Ef yw'r gitarydd arweiniol ac mae o yn canu lleisiau cefnogol.

Mae **Connor Samuel John Ball** (a enwyd 15 Mawrth) o Hatton, Swydd Warwick, Lloegr. Mae o yn chwarae gitar bas ac mae'n canu lleisiau cefnogol.

Mae **Tristan Oliver Vance Evans** (a enwyd 15 Awst) o Gaerwsg, Dyfnaint, Lloegr. Mae o yn chwarae drymiau ac mae'n canu lleisiau cefnogol.
***Lingua franca*** (hefyd **sabir**) oedd iaith bijin a ddefnyddid gan fasnachwyr fel cyfrwng cyfathrebu (‘iaith fasnach(u)’ fel y'i gelwir) ac a siaredid yn eang gynt ym mhorthladdoedd dwyrain Môr y Canoldir o'r 11eg i'r 19eg ganrif. Roedd yn gymysgedd gan mwyaf o Feniseg a Ligwreg Genoa ac yn eilaidd o Gatalaneg ac Ocsitaneg, yn ogystal â elfennen Ffrangeg, Groeg, Arabeg a Sbaeneg. Mae'n debyg bod yr ymadrodd Lladin hwn yn gyfieithiad llythrennol o'r Arabeg *lisan al-Farang* (لسان الفرنجة) ‘iaith y Ffranciaid’ oherwydd mai *Phránkoi* (Φρᾰ́γκοι) yn y Roeg ac *ʾifranjiyy* (إِفْرَنْجِي) yn yr Arabeg oedd y geiriau am ‘Ewropead y Gorllewin, gorllewinwr’.

Am ganrifoedd lawer Lladin oedd *lingua franca* rhwng dysgedigion yn Ewrop. Yn ddiweddarach roedd Ffrangeg yn *lingua franca* diplomyddiaeth a diwylliant led-led Ewrop a rhannau eraill o'r byd.

Heddiw ystyr *lingua franca* yw unrhyw iaith sy'n cael ei siarad rhwng rhai sy ddim yn medru ieithoedd ei gilydd. Y mwyaf poblogaidd ydy Saesneg (yn cynnwys Pisin), Ffrangeg (yn cynnwys Creol), Almaeneg, Sbaeneg, Arabeg, Hindi, Eidaleg a Swahili.

Gwrthwynebeiriau *lingua franca* yw tafodiaith leol, patwa.
Llyn bychan a leolir rhwng Eglwysbach a Llangernyw yn Sir Conwy yw **Llyn Ty'n y Llyn**, sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1963 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.62 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Llechwedd y Glyn** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN864872. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 356 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 481 metr (1578 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Lledwyn Mawr** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SH905287. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 497 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 527 metr (1729 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Leum Uilleim** yn gopa mynydd a geir yn Lochaber rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN330641. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Leum Uilleim - Beinn a'Bhric** (neu **Beinn a'Bhric**) yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN318642. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lleian ddu** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lleianod duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Monasa atra***; yr enw Saesneg arno yw *Black nunbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. atra*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r lleian ddu yn perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn gwrychog adeinwennol | Chelidoptera tenebrosa |  |
|
| Aderyn gwrychog llwytgoch | Hypnelus ruficollis |  |
|
| Aderyn gwrychog penddu | Bucco noanamae |  |
|
| Aderyn gwrychog torchog y Dwyrain | Malacoptila striata |  |
|
| Lleian wynebwen | Hapaloptila castanea |  |
|
| Mynach bach | Micromonacha lanceolata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lleian ddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Llechwedd Hirgoed (copa de-ddwyreiniol)** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN820832. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 477 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 535 metr (1755 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cymeriad o hanes traddodiadol Cymru sy'n frenin ar Ffrainc yn y chwedl *Cyfranc Lludd a Llefelys* yw **Llefelys** (Llefelys fab Beli fyddai ei enw llawn, ond 'Llefelys' yn unig a geir yn y llawysgrifau). Ei frawd hŷn yn y *Gyfranc* yw Lludd fab Beli. Fel un o blant Beli Mawr byddai'n frawd i Gaswallon fab Beli hefyd. Yn ôl rhai ffynonellau mae'r dduwies Dôn yn ferch Beli ac felly'n chwaer i Ludd a Llefelys, ond nid yw'n chwarae rhan yn eu hanes. Yn ôl Sieffre o Fynwy mae Niniaw yn frawd iddo hefyd.

Prif ffynhonnell ein gwybodaeth am Lefelys yw *Cyfranc Lludd a Llefelys*, chwedl a oedd yn cylchredeg erbyn tua 1200 ond sy'n cynnwys deunydd hŷn yn ogystal â deunydd a addaswyd o waith Sieffre o Fynwy. Yn y gyfranc ("chwedl"), mae Lludd, fel mab hynaf Beli Mawr, yn etifeddu ei deyrnas ac yn frenin ar Brydain â'i lys yn Llundain. Ynys Prydain yw ei deyrnas, sef gwlad y Brythoniaid (yn y chwedl mae Lludd yn darganfod canol union yr "ynys" yn Rhydychen). Adroddir yn y chwedl sut y bu Tair Gormes yn aflonyddu'r deyrnas a sut y llwyddodd Lludd i gael gwared arnynt trwy ddilyn cyngor ei frawd Llefelys.

Dywedir fod Llefelys wedi dod yn frenin Ffrainc trwy briodas. Daeth y newyddion i lys Lludd fod brenin Ffrainc wedi marw gan adael un ferch yn etifedd a gaddo'r deyrnas i bwy bynnag a'i phriodai. Â Llefelys a'i frawd drosodd i Ffrainc mewn llynges sy'n llawn o farchogion arfog. Anfonir negesau at dywysogion ac uchelwyr Ffrainc yn gofyn llaw y forwyn; cydsynant ac mae Llefelys yn cael y forwyn a'r deyrnas.

Prif ran Llefelys yn y chwedl yw fel cynghorydd doeth i'w frawd hŷn. I geisio ei gyngor mae Lludd yn cychwyn am Ffrainc mewn llynges a daw llynges fawr ei frawd yn ei erbyn. Yng nghanol y môr, rhwng y ddwy lynges, mae'r brodyr yn cyfarfod. Am na fedrant siarad yn agored rhag ofn i'r Coraniaid, y gyntaf o'r Tair Gormes, eu clywed, defnyddia Llefelys gorn hir i siarad a'i frawd. Ond mae "cythraul" (un o'r Coraniaid efallai) yn y corn yn troi geiriau'r brodyr yn atgas. Llwydda Llefelys i gael gwared ohono trwy olchi tu mewn y corn gyda gwin. Yna mae'n rhoi cyngor manwl i Ludd a hefyd rhyw bryfed arbennig sydd i'w briwo mewn dŵr i'w dywallt ar y Coraniaid a'u difetha.

Ar ôl hynny dychwelodd Llefelys i Ffrainc lle rheolodd "yn brudd, ac yn ddoeth, ac yn ddedwydd" am weddill ei oes.

Cyfeiriadau
-----------

* Ifor Williams (gol.), *Cyfranc Lludd a Llefelys* (Bangor 1910; arg. newydd 1922)
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lleian fach fochlwyd** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lleianod bach bochlwyd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nonnula ruficapilla***; yr enw Saesneg arno yw *Grey-cheeked nunlet*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. ruficapilla*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r lleian fach fochlwyd yn perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn gwrychog adeinwennol | Chelidoptera tenebrosa |  |
|
| Aderyn gwrychog llwytgoch | Hypnelus ruficollis |  |
|
| Aderyn gwrychog penddu | Bucco noanamae |  |
|
| Aderyn gwrychog torchog y Dwyrain | Malacoptila striata |  |
|
| Lleian wynebwen | Hapaloptila castanea |  |
|
| Mynach bach | Micromonacha lanceolata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lleian fach fochlwyd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Leum Uilleim (copa deheuol)** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN332632. cairn on rib of rock

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Planhigion blodeuol â dwy had-ddeilen (neu 'Deugotyledon') yw **Llysiau gwlithog trionglog** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Aizoaceae* yn y genws *Oscularia*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Oscularia deltoides* a'r enw Saesneg yw *Deltoid-leaved dewplant*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Chwyslys Trionglog. Ystyr delta (a 'deltoid' ydy 'triongl').

Cynefin gwreiddiol 96% o'r teulu hwn o blanhigion yw de Affrica, ac mae'r planhigyn hwn yn frodor o benrhyn gorllewinol De Affrica. Mae'n blanhigyn suddlon gyda blodau llachar ac mae'n tyfu ar greigiau. Tyf hyd at 30 cm (12 mod) gan wasgaru'n isel, fel carped. Mae ganddo ddeiliach llwydlas fel plu'r gôg ac mae pob deilen yn dew gyda thair ochr, fel yr awgryma'r enw. Mae ganddynt hefyd ymylon daneddog, coch. Mae'r bonyn yn aml yn wawr o goch neu borffor.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*Oscularia deltoides*". *plantzafrica.com*. S A National Biodiversity Institute. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-09-24. Cyrchwyd 23 Gorffennaf 2013.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llysiau gwlithog trionglog***
Mae **Tarren Cwm-ffernol** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH659023. Uchder cymharol, neu 'amlygrwydd' y copa, ydy 488m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 551 metr (1808 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Lisa Valerie Kudrow** (ganed 30 Gorffennaf 1963) yn actores, comediwraig, ysgrifenwraig a chynhyrchwraig Americanaidd. Daeth i amlygrwydd byd-eang am chwarae'r rhan Phoebe Buffay yn y comedi sefyllfa teledu *Friends*, a derbyniodd sawl gwobr am ei pherfformiad, gan gynnwys Gwobr Emmy a dwy Wobr Screen Actors Guild.

Aeth yn ei blaen i gynyrchu, ysgrifennu a serennu yng ngyfres *The Comeback* ar HBO yn 2005. Adfywiwyd y rhaglen naw mlynedd yn ddiweddarach a dechreuodd yr ail gyfres ddarlledu yn Nhachwedd 2014. Mae hi hefyd yn serennu yn *Web Therapy* sydd yn ei phedwaredd gyfres ar Showtime, ac enwebwyd Kudrow am Wobr Emmy ar gyfer ei rhan yn y gyfres yn 2012. Mae'n un o'r uwch gynhyrchwyr ar raglen realiti TLC, *Who Do You Think You Are*, ac enwebwyd hi am Wobr Emmy dros Rhaglen-Realiti Rhagorol ar gyfer y gyfres yn 2012.

Mae Kudrow hefyd wedi ymddangos mewn sawl ffilm, gan gynnwys *Romy and Michele's High School Reunion* (1997), *The Opposite of Sex* (1998), *Analyze This* (1999) a'i dilyniant *Analyze That* (2002), *Dr. Dolittle 2* (2001), *Wonderland* (2003), *Happy Endings* (2005), *P.S. I Love You* (2007), *Bandslam* (2008), *Hotel for Dogs* (2009), *Easy A* (2010) a *Bad Neighbours* (2014).

Trwy gydol ei gyrfa mae wedi derbyn deg enwebiad Gwobr Emmy, un-deg-dau enwebiad Gwobr Screen Actors Guild ac enwebiad Gwobr Golden Globe.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 7587712
* LCCN: no99036698
* ISNI: 0000 0001 0951 9093
* GND: 136264905
* SUDOC: 129853712
* BNF: cb14029139m (data)
* NKC: xx0048985
* BNE: XX1409774

 |
Llyn bychan yn Sir Conwy yw **Llyn y Fawnog**. Fe'i lleolir yng ngogledd y sir tua 290 meter i fyny yn y bryniau isel ger arfordir y gogledd tua 3 milltir i'r de o dref Bae Colwyn a thua 1.5 milltir i'r de o bentref Llaneilian-yn-Rhos. Saif ar gwr Coed Bryndansi ger Mynydd Llanelian (333 m). Mae'r llyn hwn wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1963 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.76 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd **Lisa Otto** (14 Tachwedd 1919 - 18 Medi 2013) yn Soprano opera Almaenig. Roedd hi'n yn arbennig o gysylltiedig â rolau soubrette a coloratwra ysgafn.

Yn enedigol o Dresden, bu’n astudio yno yn y Musikhochschule gyda Susanne Steinmetz-Prée. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf, fel Sophie yn *Der Rosenkavalier*, ym 1941 i Gwmni Opera Silesia yn Beuthen, lle y bu tan 1944. Yna canodd yn Nürnberg (1944-45), Dresden (1945-51), ac ymunodd ag Opera Taleithiol Berlin ym 1951, lle’r oedd i aros tan 1985.

Mae hi'n fwyaf adnabyddus am rolau soubrette fel Blondchen yn *Die Entführung aus dem Serail*, Susanna yn *Le nozze di Figaro*, Zerlina yn *Don Giovanni*, Despina yn *Così fan tutte*, a Papagena yn *Y Ffliwt Hud* y cyfan yn operâu gan Mozart. Ymhlith y rolau nodedig eraill oedd Y Fenyw Gyntaf yn *Y Ffliwt Hud*, Marzelline yn *Fidelio*, Annchen yn *Der Freischütz*, Zerline yn *Fra Diavolo*, Echo yn *Ariadne auf Naxos*, ac ati. Cymerodd ran yn y gwaith o greu rôl y teitl yn *Alkmene* gan Giselher Klebe ac *Der junge Lord* Hans Werner Henze. Ymddangosodd yn westai yn Opera Taleithiol Fienna, Gŵyl Salzburg, La Scala ym Milan, Opera Paris, a Gŵyl Opera Glyndebourne. Gwnaeth deithiau o amgylch yr Unol Daleithiau, De America, a Japan. Fe’i gwnaed yn Kammersängerin (teitl anrhydeddus i gantorion nodedig ym myd opera a cherddoriaeth glasurol mewn gwledydd Almaeneg eu hiaith.) ym 1963.

Bywyd personol a marwolaeth
---------------------------

Roedd Otto yn briod â Dr Albert Bind.

Bu farw yn Berlin ar 18 Medi 2013, yn 93 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Lisa Otto (Soprano) - Short Biography". *www.bach-cantatas.com*. Cyrchwyd 2021-02-28.
2. ↑  Lisa Otto verstorben, Ehrenmitglied dêr Deutschen Oper Berlin
3. ↑  "OPERISSIMO - Otto, Lisa". *web.operissimo.com*. Cyrchwyd 2021-02-28.
4. ↑  "Lisa Otto". *Glyndebourne*. Cyrchwyd 2021-02-28.
5. ↑  "Opera Terminology Flashcards". *www.flashcardmachine.com*. Cyrchwyd 2021-02-28.
6. ↑  "Otto, Lisa | Encyclopedia.com". *www.encyclopedia.com*. Cyrchwyd 2021-02-28.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 19866478
* LCCN: nr89016592
* ISNI: 0000 0001 1468 6670
* GND: 128989424
* SUDOC: 087931346
* BNF: cb138981439 (data)
* BIBSYS: 3077745
* NKC: xx0119151
* BNE: XX865577

 |
Mae ***The Office*** yn gyfres deledu gomedi Americanaidd a ddarlledwyd ar NBC o 24 Mawrth 2005 hyd 16 Mai 2013.

Mae'n addasiad o'r rhagln BBC wreiddiol o'r un enw. Cafodd *The Office* ei addasu ar gyfer cynulleidfa Americanaidd gan Greg Daniels, ysgrifennydd sgript *Saturday Night Live*, *King of the Hill*, a *The Simpsons*. Cafodd ei gyd-gynhyrchu gan gwmni cynhyrchu Daniels Deedle-Dee Productions, a Reveille Productions (Shine America), mewn cyd-weithrediad gydag Universal Television. Yr uwch gynhyrchydd gwreiddiol oedd Greg Daniels, Howard Klein, Ben Silverman, Ricky Gervais, a Stephen Merchant, gyda mwy yn cael dyrchafiad mewn cyfresi eraill.

Mae'r gyfres yn portreadu bywyd bob dydd gweithwyr mewn swyddfa yn Scranton, Pennsylvania, cangen o'r cwmni papur ffuglenol Dunder Mifflin. I greu teimlad o raglen ddogfen go iawn, un camera sy'n cael ei ddefnyddio, heb gynulleidfa stiwdio na chwerthin ffug. Cafodd y sioe ei ddarlledu am y tro cyntaf ar NBC a redodd am naw cyfres a 201 pennod. Steve Carell, Rainn Wilson, John Krasinski, Jenna Fischer, a B. J. Novak oedd prif gast y rhaglen ar y dechrau, gyda llawer o newidiadau i'r cast yn ystod y 9 cyfres. 

Cafodd cyfres cyntaf *The Office* adolygiadau amrywiol, ond cafodd y pedwar cyfres oedd i ddilyn ganmoliaeth ysgubol gan adolygwyr teledu. Cafodd y cyfresi yma eu cynnwys mewn llawer o restrau arbennig gan adolygwyr, gan ennill nifer o wobrau gan gynnwys pedwar Primetime Emmy Awards, sy'n cynnwys Outstanding Comedy Series yn 2006. Tra bod cyfresi hwyrach eu barnu bod y safon wedi gostwng, cafodd y gyfres olaf ei ysgrifennu gan ysgrifenwyr cynnar y rhaglen ac fe dderbyniodd y rhaglen adolygiadau positif. 

Yn Rhagfyr 2017 roedd adroddiadau yn honni bod NBC yn ystyried adfywio'r gyfres. Roedd am redeg yn 2018-19 ac am ddangos cymysgfa o gast gwreiddiol (heb Steve Carell) a chast newydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Petski, Denise (December 18, 2017). "'The Office' Revival Eyed At NBC". Deadline. Cyrchwyd December 19, 2017.
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Victor Sjöström yw ***Therèse*** a gyhoeddwyd yn 1916. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Therèse*** ac fe’i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lars Hanson, Lili Bech a Jenny Tschernichin-Larsson. Mae'r ffilm *Therèse (ffilm o 1916)* yn 55 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1916. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Intolerance* sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Victor Sjöström ar 20 Medi 1879 yn Silbodal parish a bu farw yn Hedvig Eleonora församling ar 6 Mai 1959. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Bwrdd Cenedlaethol Adolygiadau Ffilm am yr Actor Gorau

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Victor Sjöström nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Bardd Cymraeg o Forgannwg oedd **Lang Lewys** (bl. tua 1480–1520), y cyfeirir ato hefyd fel "**Lewys Hir**" gan ei gyfoeswr Iorwerth Fynglwyd. Un o'r Glêr oedd Lang Lewys, sef y dosbarth o feirdd 'answyddogol' a grwydrai Gymru yn yr Oesoedd Canol.

Bywgraffiad
-----------

Yn ôl tystiolaeth Iorwerth Fynglwyd, a gai gryn hwyl am ei ben wrth ei ddychanu, roedd gan Lang wraig o'r enw Lliwelydd. Roedd ganddo enw am fod yn glerwr llawen ac er bod Iorwerth, fel bardd proffesiynol trwyddedig, yn ei ddychanu mae'n amlwg ei fod yn adnabyddus i feirdd proffesiynol eraill Morgannwg ac yn well bardd na'r rhan fwyaf o'i ddosbarth.

Cywyddau ymryson yw'r unig rai o gerddi Lang sydd ar gael heddiw. Mae'r rhan fwyaf o'r rhain yn ymwneud â chael nawdd ym mhlasdy Syr Wiliam Mathau yn Radur ac yn nhŷ Siôn ab Ieuan, trysorwr Eglwys Gadeiriol Llandaf, swydd a sefydliad gyda thraddodiad hir o noddi'r beirdd. Ar sail hyn gellir derbyn mai gŵr o gyffiniau Caerdydd oedd Lang. Dywedir ei fod yn clera ar hyd y 'pyrtwai', sef y ffordd fawr a redai ar draws Morgannwg.

Canodd y bardd Siôn ap Hywel Gwyn gywydd dychan i Lang.

Ymddengys i Lang ennill enw iddo'i hun fel ymrysonwr a dychanwr y tu allan i Forgannwg ac mae'n bosibl ei fod wedi crwydro mor bell â'r Gogledd hefyd. Dyma enghraifft o'i ddawn ddychanol, wrth iddo ddisgrifio clerwr eglwysig tew, anwybodus o'r enw 'Syr' Gruffudd Fychan, un o'r rhai a grwydrai'r priffyrdd i ganu cerddi moesol a phregethu:

Mal llyffan y cân mewn côr,
Mal ŵyll yn ymyl allor;
Baril ydyw, byr Ladin,
Rhuglwr blawd o rigler blin;
Offeiriad blin a phryd blaidd,
A phrydydd anffeiriadaidd;
Difelys mae'n dyfalu
Gan dant, a difoliant fu.
Ni wyddys pryd y bu Lang farw, ond ni cheir tystiolaeth amdano y gellir ei dyddio i'r cyfnod ar ôl tua 1520.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  G. J. Williams, Traddodiad Llenyddol Morgannwg (Gwasg Prifysgol Cymru, 1948), tud. 59.
2. 1 2  G. J. Williams, Traddodiad Llenyddol Morgannwg (Gwasg Prifysgol Cymru, 1948), tud. 60.
Melysion berwi traddodiadol yng Ngwledydd Prydain a chanddynt batrwm troellog o liwiau gwyn a du neu frown yw **losin llygad tarw**, **pelenni mintys** neu ar lafar yng Ngogledd Cymru **lympiau brithion** (ffurf unigol: lwmpyn brith). Gwneir surop o siwgr brown a chaiff ei goginio i'r cam hollt feddal, ac yna ei dorri'n rhannau anghymesur. Tynnir y rhan sy'n lleiaf ei maint gan ei gwneud yn wyn ac anhryloyw. Caiff y rhan sydd yn fwy ei maint ei blasu gyda chymysgedd asidaidd, er enghraifft sudd lemwn ac asid tartarig, i gadw ei lliw brown claear. Ailgyfunir y ddau surop er mwyn tynnu'r cymysgedd yn stribyn hir, ei dorri, a'i rolio i wneud y melysion. Fel dull arall, gellir arwahanu dau swp o surop, a lliwio un ohonynt.

Gweler hefyd
------------

* Hymbyg

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  *Geiriadur yr Academi*, [bull's-eye: (sweet)].
2. ↑   lwmp. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 16 Mehefin 2015.
3. ↑  Davidson, Alan. *The Oxford Companion to Food* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2006), t. 113–114.
Cyfnod trawiadol a welai'r hen ffurfiolaeth yn trawsnewid i'r oes Ramantaidd yn llên Sweden. Dangoswyd ysbryd farddonol fentrus gan Frans Michael Franzén (1772–1847) a Johan Olof Wallin (1779–1839). Adnabyddir Wallin, Archesgob Uppsala, am ei emynau, am olygu llyfr salmau Eglwys Sweden, ac am ei awdl i George Washington, arlywydd cyntaf yr Unol Daleithiau. Wedi'r chwyldro pendefigaidd a ddymchwelodd Gustav IV Adolf ym 1809, pallodd allu Academi Sweden i benderfynu ar chwaeth y cyhoedd, ac yn fuan byddai llenorion Rhamantaidd yr Almaen yn boblogaidd iawn. Dynwaredwyd yr Almaenwyr yn frwd, yn enwedig elfennau damcaniaethol a chyfriniol Friedrich Schelling a Novalis, gan y garfan a oedd yn gysylltiedig a'r cylchgrawn *Phosphoros*. Pennaeth y Phosphoryddion, a sefydlydd cylch llenyddol y Gynghrair Aurora (*Aurora-förbundet*), oedd Per Daniel Amadeus Atterbom (1790–1855), sydd yn nodedig am weledigaethau arallfydol a throsgynnol yn ei waith, megis ei gylch o delynegion *Blommorna* a'r ddrama *Lycksalighetens ö* (1823). Ymhlith y Phosphoryddion eraill oedd y bardd natur Julia Nyberg (Euphrosyne; 1784–1854), y dychanwr a pholemegydd Karl Fredrik Dahlgren (1791–1844), a'r bardd a dramodydd Erik Johan Stagnelius (1793–1823) Gwrthwynebwyd y tueddiadau hyn gan garfan arall yr oes Ramantaidd yn Sweden, y Gothyddion, a fwriadasant atgyfnerthu delfrydau gwladol ac adfywio'r hen sagâu a baledi rhamantus yr Oesoedd Canol yn unol â chenedlaetholdeb Rhamantaidd. Hoelion wyth Gothigiaeth oedd y bardd ac hanesydd Erik Gustaf Geijer (1783–1847) ac Esaias Tegnér (1782–1846). Cyfieithodd Tegnér Saga Frithiof i'r Swedeg, gan ennill iddo'i hun enw fel awdur yr arwrgerdd genedlaethol a thad barddoniaeth fodern Sweden.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The Foreign Quarterly Review* (yn Saesneg). L. Scott. 1827. t. 195.
2. ↑  Angela Esterhammer (1 Ionawr 2002). *Romantic Poetry* (yn Saesneg). John Benjamins Publishing. t. 232. ISBN 90-272-3450-7.
Thermopylae o ardal Mur y Phociaid. Yn yr hen amser roedd y môr yn cyrraedd bron at droed y mynydd.
Mae **Thermopylae** (Ynganiad ynganiad: [[θə(r)'mɒpəli]]), Groeg: Θερμοπύλαι ("Y Pyrth Poeth") yn fan ar arfordir dwyreiniol Groeg fu'n fangre nifer o frwydrau. Daw'r enw o ffynhonnau poeth sy'n dal i'w gweld yno.

Mae safle Thermopylae ar y brif ffordd sy'n arwain o'r gogledd i'r de rhwng Locris a Thessalia. Erbyn hyn mae gwastadedd rhwng llethrau'r mynyddoedd a'r môr, ond yn 480 CC pan ymladdwyd y frwydr enwocaf yma roedd y môr yn dod yn agos iawn at y mynyddoedd, gan adael dim ond bwlch cul, tua 14 medr o led yn ei fan gulaf. Oherwydd hyn roedd Thermopylae yn fan o bwysigrwydd strategol mawr wrth geisio amddiffyn yn erbyn ymosodiad o'r gogledd. Yr unig anfantais oedd fod llwybrau trwy'r mynyddoedd fyddai'n galluogi'r ymosodwr i ddod tu cefn i'r amddiffynwyr.

Y frwydr enwocaf oedd Brwydr Thermopylae yn 480 CC, pan lwyddodd nifer gymharol fychan o Roegiaid dan Leonidas, brenin Sparta, i wrthsefyll byddin Bersaidd enfawr dan Xerxes am rai dyddiau. Yn y diwedd bradychwyd cyfrinach y llwybr trwy'r mynyddoedd. Gwrthododd Leonidas a rhan o'i fyddin ffoi, gan ymladd hyd y diwedd.

Yn 279 CC ymosododd byddin o lwythau Galaidd dan Brennus ar Wlad Groeg. Llwyddodd byddin Roegaidd dan yr Atheniad Calippus i'w hatal yn Thermopylae am gyfnod, ond unwaith eto daeth yr ymosodwyr i wybod am y llwybrau trwy'r mynyddoedd a bu rhaid i'r Groegiaid encilio. Yn 191 CC ceisiodd Antiochus III Fawr amddiffyn y bwlch yn erbyn y Rhufeiniaid dan Manius Acilius Glabrio, ond gorchfygwyd ef gan y Rhufeiniaid.

Bu ymladd yma eto yn ystod Rhyfel Annibynniaeth Groeg. Yn 1821, ceisiodd y gwrthryfelwyr Groegaidd dan Athanasios Diakos wrthsefyll byddin Dwrcaidd o tua 8,000 oedd yn ceisio symud o Thessalia i ddelio a gwrthryfeloedd yn Roumeli a'r Peloponnese. Ceisiodd Diakos ddal gafael ar bont Alamana gyda dim ond 48 o wŷr, ond cymerwyd ef yn garcharor a'i ddienyddio.

Bu ymladd yn yr ardal eto yn ystod yr Ail Ryfel Byd, pan lwyddodd milwyr o Awstralia a Seland Newydd i ddal yr Almaenwyr yn ôl yn ddigon hir i'r fyddin Brydeinig encilio i Creta.
*Ceir copa o'r un enw (Liathach gerllaw, gyda'r un cyfesurynnau.*
Mae **Liathach**  neu **Spidean a' Choire Leith** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG929579. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd yw Càrn Eige. Mae'n un o glwstwr o fynyddoedd a elwir yn Torridon. Mae gan Liathach ddau gopa o statws Munro: Spidean a' Choire Leith yn y dwyrain a Mullach an Rathain yn y gorllewin o Liathach. Ystyr *Liathach yw* yr un llwyd*.*

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Is-gopaon
---------

* Mullach an Rathain: NG912577; 1023 m
* Meall Dearg: NG913579; 955 m
* Stob a' Choire Liath Mhòr: NG932581; 983 m
* Am Fasarinen: NG923574; 927 m
* Stuc a' Choire Dhuibh Bhig: NG942582; 915 m

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ni datblygodd lenyddiaethau cenedlaethol yng ngwledydd Saesneg y Caribî nes ail hanner yr 20g. Ysgrifennwyd nifer o nofelau yn nhafodieithoedd yr ynysoedd, gan gynnwys *New Day* (1949) gan Victor Stafford Reid (1913–87), *A Brighter Sun* (1952) a *The Lonely Londoners* (1956) gan Sam Selvon (1923–94), *In the Castle of My Skin* (1953) gan George Lamming (g. 1927), a *Mystic Masseur* (1957) ac *A House for Mr Biswas* (1961) gan V. S. Naipaul (1932–2018). Defnyddir iaith debyg ym marddoniaeth Louise Bennett-Coverley (1919–2006), er enghraifft ei chyfrol *Jamaica Labrish* (1966). Er hynny, bu nifer o lenorion y Caribî yn ceisio efelychu meddylfryd cyffredinol yn eu gwaith, megis C. L. R. James (1901–89) a'r bardd Derek Walcott (1930–2017).

Jamaica
-------

Y llenor cyntaf i gyfrannu at greu llenyddiaeth genedlaethol yn Jamaica oedd Thomas MacDermot neu Tom Redcam (1870–1933), a fu'n fardd llawryfog cyntaf ei famwlad ac yn olygydd y *Jamaica Times* am ugain mlynedd. Sefydlodd y gyfres "All Jamaica Library" gyda'i nofel *Becka's Buckra Baby* (1903). Prif awdur Jamaicaidd arall y cyfnod oedd H. G. de Lisser (1878–1944), newyddiadurwr a nofelydd sydd yn nodedig am ei ramantau hanesyddol.

Barbados
--------

Un o lenorion gwychaf Barbados yw George Lamming (g. 1927), awdur y nofelau *In the Castle of My Skin* (1953) a *The Emigrants* (1954), a fu'n gweithio'n athro a darlledwr ar draws y Caribî ac yn Lloegr a'r Unol Daleithiau. Ymhlith yr awduron nodedig eraill o ynys Barbados mae Geoffrey Drayton (g. 1924) ac Austin Clarke (1934–2016),

Cyfeiriadau
-----------



| * v
* t
* e
Llenyddiaeth Saesneg |
| --- |
| Yn ôl cyfnod | 
* Hen Saesneg
* Saesneg Canol
* Y Dadeni
* Rhamantiaeth
* Moderniaeth

 |
| Yn ôl gwlad neu ranbarth | 
* Yr Alban
* Awstralia
* Canada
* Y Caribî
* Cymru
* De Affrica
* India
* Iwerddon
* Lloegr (Barddoniaeth)
* Seland Newydd
* Unol Daleithiau America

 |
| Yn ôl cyfrwng neu ffurf | 
* Barddoniaeth
* Beirniadaeth
* Drama
* Nofel
* Stori fer

 |
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y De yw **Llysiau Steffan** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Onagraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Circaea lutetiana* a'r enw Saesneg yw *Enchanter`s nightshade*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llysiau Steffan, Gedor-wrach, Llys Steffan, Llys Steffan Cyffredin, Llysiau Ystyffan, Llysiau'r Swynwr, Mochlys Duon, Mochlys Swynyddlys, Swynlys, Swynyddlys.

Fe'i ceir yn rhannau deheuol Hamisffer y De: o'r Isartig i rannau deheuol Affrica, De America ac Awstralia. Mae'n perthyn yn agos i'r olewyddan, yr onnen, jasmin, a'r leilac. Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  Anthony Huxley, Mark Griffiths, and Margot Levy (1992). *The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening*. The Macmillan Press,Limited: London. The Stockton Press: New York. ISBN 978-0-333-47494-5 (set).

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llysiau Steffan***
Gweithiau llenyddol sydd yn ymwneud â byd natur a'r amgylchedd yw **llenyddiaeth natur** sydd yn cynnwys rhyddiaith ffeithiol am dirwedd a bywyd gwyllt, myfyrion ac atgofion am athroniaeth a phrofiad y byd naturiol, a barddoniaeth a ffuglen gyda themâu tebyg.

Un ffurf gyffredin ar lenyddiaeth natur yw'r dyddiadur natur, er enghraifft *Bwrw Blwyddyn* gan Bethan Wyn Jones neu *Yma Mae 'Nghalon* gan Gruff Ellis.

Mae clasuron llenyddiaeth natur Saesneg yn cynnwys *The Natural History and Antiquities of Selborne* (1789) gan Gilbert White a *Walden* (1854) gan Henry David Thoreau.

Awduron natur
-------------

Mae awduron natur cyfoes yn yr iaith Saesneg yng Ngwledydd Prydain yn cynnwys John Lewis-Stempel, Richard Mabey, Horatio Clare, a Robert Macfarlane. Roedd Gavin Maxwell yn adnabyddus am ei llyfr *Ring of Bright Water* (1960). Roedd Maxwell yn arbenigwr ar ddyfrgwn.

Gweler hefyd
------------

* Amgylcheddaeth
* Athroniaeth natur
* Barddoniaeth natur
* Llenyddiaeth teithio

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gosse, Edmund (1903). ""Gilbert White"". *English Literature: From Milton to Johnson* (yn Saesneg). London: William Heinemann. tt. 375–378.
2. ↑  Lister-Kaye, John (4 Gorffennaf 2014). "The Genius of Gavin Maxwell". *The Telegraph* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Tachwedd 2014. Cyrchwyd 18 Tachwedd 2014.

Darllen pellach
---------------

* Thomas Lyon, *This Incomparable Land: A Guide to American Nature Writing* (Minneapolis: Milkweed, 2001).
*Remiz pendulinus* 
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Titw pendil** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: titwod pendil) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Remiz pendulinus***; yr enw Saesneg arno yw *Penduline tit*. Mae'n perthyn i deulu'r Titwod Pendil (Lladin: *Remizidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. pendulinus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ewrop.

Teulu
-----

Mae'r titw pendil yn perthyn i deulu'r Titwod Pendil (Lladin: *Remizidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Anthoscopus sylviella | Anthoscopus sylviella |  |
|
| Titw pendil | Remiz pendulinus |  |
|
| Titw pendil Affrica | Anthoscopus caroli |  |
|
| Titw pendil llwyd | Anthoscopus musculus |  |
|
| Titw pendil melyn | Anthoscopus parvulus |  |
|
| Titw pendil talcenfelyn | Anthoscopus flavifrons |  |
|
| Titw pendil y Penrhyn | Anthoscopus minutus |  |
|
| Titw pendil y Sahel | Anthoscopus punctifrons |  |
|
| Titw penfelyn | Auriparus flaviceps |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Titw pendil** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm Nadoligaidd gan y cyfarwyddwr Alan Shapiro yw ***The Christmas Star*** a gyhoeddwyd yn 1986. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ralph Burns. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ed Asner, Jim Metzler, Susan Tyrrell a René Auberjonois. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1986. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Aliens* sef ffilm wyddonias llawn arswyd a chyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alan Shapiro ar 1 Ionawr 1957.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alan Shapiro nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Flipper |  | Unol Daleithiau America | 1996-01-01 |
| The Christmas Star |  |  | 1986-01-01 |
| The Crush |  | Unol Daleithiau America | 1993-04-02 |
| *Tiger Town* |  | Unol Daleithiau America | 1983-10-09 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Planhigyn blodeuol a deugotyledon suddlon yw **Llysiau pen tai** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Crassulaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Sempervivum tectorum* a'r enw Saesneg yw *House-leek*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys: Byddarllys, Bywfyth, Bywlys, Cwlwm y To, Cyfagwy, Cynffon y Llygoden, Dail Llygaid, Dilosg, Irddail, Llys Pen Tai, Llysiau'r Gwayw, Llysiau y Gwaew, Llysiau y Gwayw, Mochyn To a Thewddail y Muriau. Ymhlith yr enwau Saesneg amdano mae *Welcome-home-husband-though-never-so-drunk*—enw mae'n ei rannu gyda *Sedum acre*.

Ym mynyddoedd de Ewrop mae gwreiddiau'r planhigyn bytholwyrdd hwn, ond bellach mae'n eitha cyffredin drwy Erwop, gan cynnwys Cymru. Esgblygodd y planhigyn hwn tua 100-60 miliwn o flynyddoedd yn ôl yn nwyrain Affrica a thiroedd Môr y Canoldir. Cafodd ei ddisgrifio ar bapur yn gyntaf a'i gofrestru gyda'r enw *Sempervivum tectorum* yn 1753 gan Linnaeus, a nododd fod y dail yn 'flewynnog a chiliedig', h.y. gyda'u hymylon wedi'u gorchuddio mewn blew mân.

Disgrifiad
----------

Mae'n tyfu i uchder o tua 15 cm (6 mod) wrth 50 cm o led (20 mod) gan ffurfio blodau tebyg i rosetiau. Mae'r dail yn dew ac yn suddlawn ac yn llwydwyrdd; tyfant i ddiametr o 4–10 cm (2-4 mod). Yn yr haf mae'r blodau'n tyfu, mewn sypiau neu glystyrau o tua 8-16 a rheiny'n goch - piws ar ben bonyn bychan tew a blewog. Ceir amrywiaeth fawr oddi fewn i'r rhywogaeth hon.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  Watts, Donald (2007).  Dictionary of Plant Lore. Elsevier. t. 202. ISBN 978-0-12-374086-1.
3. ↑  Fenton, James. "*Clare Was Right*". NY Review of Books. Cyrchwyd 7 Gorffennaf 2011.
4. 1 2  Linnæus, Carl von (1753), "Sempervivum", *Species plantarum*, **1**, Holmiae, p. 464, adalwyd 6 Gorffennaf 2011
5. ↑  Brickell, Christopher, gol. (2008). The Royal Horticultural Society A-Z Encyclopedia of Garden Plants (arg. 3rd). London: Dorling Kindersley. t. 1136. ISBN 1405332964.
6. ↑   *Gen. Pl* (5 ed.), 1754, p. 209, adalwyd 6 July 2011
7. 1 2  Linnaeus (1753). "Sempervivum tectorum". *Species Plantarum*. **1**. *Flora of North America*. p. 464.. Adalwyd 6 Gorffennaf 2011.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llysiau pen tai***
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Titw bochwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: titwod bochwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegithalos leucogenys***; yr enw Saesneg arno yw *White-cheeked tit*. Mae'n perthyn i deulu'r Titwod cynffonhir (Lladin: *Aegithalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. leucogenys*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r titw bochwyn yn perthyn i deulu'r Titwod cynffonhir (Lladin: *Aegithalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw bochwyn | Aegithalos leucogenys |  |
|
| Titw clustddu | Psaltriparus melanotis |  |
|
| Titw cynffonhir | Aegithalos caudatus |  |
|
| Titw cynffonhir Blyth | Aegithalos iouschistos |  |
|
| Titw cynffonhir du | Aegithalos fuliginosus |  |
|
| Titw pengoch | Aegithalos concinnus |  |
|
| Titw-delor Severtzov | Leptopoecile sophiae |  |
|
| Titw-delor cribog | Leptopoecile elegans |  |
|
| Titw’r prysgwydd | Psaltriparus minimus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Titw bochwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*