Ffotograff cynharach.
Gwyddonydd, telynor a dyfeiswr y teledeipiadur a'r meicroffon oedd **David Edward Hughes** (16 Mai 1831 – 22 Ionawr 1900) a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain. Dyfeisiodd y teledeipiadur (neu'r *telegraph*) yn 1855 a'r meicroffon yn 1878.

Magwraeth ac addysg
-------------------

Ei dad oedd David Hughes o'r Bala a symudodd i Lundain. Gan iddynt symud o le i le, ni wyddys i sicrwydd ai yng Nghorwen ai Llundain y'i ganed. Roedd yn frawd iau i'r telynor Joseph Hughes.

Ymfudodd gyda'i deulu i dalaith Virginia, U.D.A. pan oedd yn saith oed, a chafodd ei addysg yn S. Joseph's College, Bardstown, Kentucky. Pan oedd yn 19 dyrchafwyd ef yn athro prifysgol mewn cerddoriaeth yn y coleg hwnnw a'r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd.

"Telegraff Hughes" (1866-1914), y telegraff argraffu cyntaf a allai argraffu testun ar dâp papur. Gwnaethpwyd gan 'Siemens und Halske', yr Almaen. Pellter: 300-400 km. Arddangosfa Amgueddfa Dechnoleg Warsaw (Muzeum Techniki).

Gwaith y dyfeisydd
------------------

Yn 21 oed dyfeisiodd 'delegraff printio' ag iddo nodweddion creadigol; gadawodd y coleg er mwyn canolbwyntio ar ddyfais a oedd yn cludo llais drwy weiren fetal, a gorffennodd y ddyfais yn 1855, cyn roi patent arni yn 1856. Ceisiodd ei marchnata (gan gynnwys taith i Loegr yn 1857 ac yna i Ffrainc) ond ni chafwyd fawr o ddiddordeb ynddi. Ond yn 1860 prynwyd y ddyfais gan Lywodraeth yr U.D. ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei defnyddio drwy Ewrop; daeth y *Hughes Telegraph System*  hefyd yn safon drwy Ewrop.

Yn 1879 gwnaeth arbrawf ddiddorol a brofodd fod ymbelydredd electromagnetig yn bodoli, a hynny pan drosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain i'r llall. Roedd hyn wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth! Roedd hefyd, ugain mlynedd cyn darllediad radio Guglielmo Marconi. Ystyrir (ym myd gwyddoniaeth) fod y methiant o'i gydanabod yn gam mawr.

Anrhydeddau
-----------

Delwedd cyntaf yn dangos David gyda'i frawd Joseph yn canu deuawd ar y delyn
Mae Hughes yn un o'r gwyddonwyr gyda'r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed. Yn eu plith y mae:

* Medal Aur Rhwysgfawr (Y *Grand Gold Medal*) a gyflwynwyd iddo yn y *Paris Exhibition*, 1867
* Medal Aur y Gymdeithas Frenhinol yn 1885
* Medal Aur Albert gan Gymdeithas Celfyddydau Prydain yn 1897
* Am ddyfeisio'r Teledeipiadur a'r meicroffon cyflwynodd Napoleon III anrhydedd *Chevalier of the Legion of Honour* gan ei wneud yn *Commander of the Imperial Order of the Legion of Honour*.
* Urdd Sant Meurice a Sant Lazare (gan yr Eidal)
* Urdd y Goron Haearn, a'r teitl 'Barwn' (gan Awstria)
* Urdd Santes Ann (Rwsia)
* Urdd Anrhydeddus Sant Michael (Bafaria)
* Cadlywydd Urdd FrenhinolCroes Fawr Medjidie (Twrci)
* Cadlywydd Urddau Carlos III (Sbaen)
* Seren Prif Swyddog Urdd Brenhinol Takovo (Serbia)
* Swyddog ac Urdd Brenhinol Leopold (Gwlad Belg).

Bu farw yn Llundain.

Patent
------

* David E Hughes, Patent UDA Rhif 0014917; *Telegraph* (gyda'i allweddell yn nhrefn y wyddor a gydag argraffydd ei hun) 20 Mai 1856
* David E Hughes, Patent UDA Rhif 0022531; *Duplex Telegraph* 4 Ionawr 1859
* David E Hughes, Patent UDA Rhif 0022770; *Printing Telegraph* (with type-wheel) 25 Ionawr 1859

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Arlein; Gwefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 22 Ionawr 2017.
2. ↑  Gwefan Cymru Fyw; adalwyd 4 Chwefror 2015
3. ↑  Anon. "88. David Edward Hughes". *100 Welsh Heroes*. Culturenet Cymru. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-05-14. Cyrchwyd 30 Mehefin 2009.
4. ↑  Sarkar, T. K.; Mailloux, Robert; Oliner, Arthur A. (2006). *History of Wireless*. USA: John Wiley and Sons. tt. 260–261. ISBN 0471783013.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:David Edward Hughes***

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 79390164
* LCCN: n2010069071
* ISNI: 0000 0001 1678 7619
* GND: 117054771
* BNF: cb166065972 (data)
* NKC: ntk2010407162
* The Léonore id LH//1320/11 is not valid.
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |