recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Ysgol Ddawns Anti Karen** yn rhoi cyfle i blant a phobl ifanc ddysgu dawnsio hip hop ac stryd, a hefyd yn rhoi cyfle i blant i wneud ffrindiau newydd. Mae yna dros dri chant o ferched yn dawnsio yn y clwb. Sydd yn mwynhau pob eiliad gyda gwaith caled mae Karen yn ei wneud.

Mae Anti Karen wedi llwyddo i ennill llawer iawn o gystadleuaeth, medalau a tarian. Hefyd mae hi wedi trafeilio i lawer iawn o lefydd gwahanol fel, Blackpool, Paris, Warrington, Liverpool ac yr Eisteddfod yr Urdd a wedi curo sawl gwaith. Hefyd mae rhai o’r genod sydd yn rhan o’r clwb wedi gael y cyfle i fynd i Rwsia i ddawnsio gyda Manw Lili, mi oedd yn rhan o’r "Junior Eurovision".

Mae ganddi hefyd rhaglen ei hun ar S4C, o’r enw "Ysgol Ddawns Anti Karen" mae yna ddwy gyfres o’r rhaglen. Mae’r rhaglen yn dilyn Karen ar criw i bob math o gystadlaethau gwahanol.

Hanes
-----

Mae Karen yn dod o Gaernarfon yn wreiddiol ac wedi disgyn mewn cariad gyda dawnsio ers mi oedd hi’n ifanc, mae hi’n 52 erbyn hun felly mae hi wedi cael llawer iawn o brofiad yn dawnsio. Penderfynodd i wneud clwb dawnsio, mae ei chlwb wedi mynd ym mlaen ers dros ugain mlynedd. Felly wnaeth hi gwffio i drio cael lle i'r genod ddawnsio. Rŵan mae ganddi le ei hun yn Cibyn ers tua dwy flynedd ac mae hi wrth ei bodd yno!

Mae gan Karen 4 plentyn gyda Dei Pritchard, Sioned,Awen,Ffion a Dylan. Dechreuodd Karen ddysgu pan oedd Ffion yn eu harddegau felly doedd gan Ffion ddim diddordeb yno ond mi wnaeth Awen ddisgyn maen cariad gyda dawnsio ac wedi llwyddo i enill lawer iawn o gystadleuthau yn dawnsio mewn grŵp ac yn unigol. Erbyn hun mae Awen wedi gorffen dawnsio gyda Karen ac wedi mynd yn mlaen I'r brif ysgol i ddysgu fwy am ddawnsio, mi oedd hi’n help mawr i Karen oherwydd y bod hi wedi cymryd blwyddyn allan o’r brifysgol i helpu Karen ar chriw.
Gweinidog, bardd, emynydd a golygydd Cymreig oedd **William Nantlais Williams**, a oedd yn ysgrifennu dan yr enw **Nantlais** (30 Rhagfyr 1874 – 18 Mehefin 1959). Roedd yn arweinydd blaenllaw yn Niwygiad 1904–1905.

Ganed ef yn Gwyddgrug, gerllaw Pencader, Sir Gaerfyrddin. Gadawodd yr ysgol yn 12 oed i'w brentisio'n wehydd. Dechreuodd bregethu yn 1894, ac aeth i ysgol ramadeg Castell Newydd Emlyn ac yna i Goleg Trefeca i baratoi ar gyfer y weinidogaeth.

Ordeiniwyd ef yn 1901, a bu'n weinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn Rhydaman hyd ei ymddeoliad yn 1944. Cyhoeddodd ei gasgliad cyntaf o farddoniaeth, *Murmuron y nant* yn 1898. Bu'n olygydd *Yr Efengylydd* o 1916 hyd 1933, ac yn olygydd *Trysorfa'r Plant* o 1934 hyd 1947.

Ymhlith ei emynau y mae: 'Iesu cofia'r plant' ac ef yw awdur y gerdd:

Tu ôl i'r dorth mae'r blawd
Tu ôl i'r blawd mae'r felin,
Tu ôl i'r felin draw ar y bryn
Mae cae o wenith melyn.

Cyhoeddiadau
------------

* *Murmuron y nant* (1898)
* *Moliant plentyn, rhan I* (1920)
* *Murmuron newydd* (1926)
* *Moliant plentyn, rhan II* (1927)
* *Darlun a chân* (1941)
* *Clychau'r Gorlan* (1942)
* *O gopa bryn Nebo* (1967)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 9651677
* LCCN: no2008053165

 |
Talaith Rufeinig ym Mhrydain oedd **Valentia**. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 369. Mae ei lleoliad yn ansicr.

Enwyd y dalaith newydd ar ôl Valentinian a Valens, ymerodron Rhufain ar y pryd. Fe'i crewyd fel rhan o ad-drefnu gweinyddiaeth Britannia gan y Cownt Theodosius. Yn ôl y ddogfen a adnabyddir fel y *Notitia Dignitatum*, roedd ganddi *consularis* Rhufeinig fel llywodraethwr.

Mae lleoliad Valentia yn ansicr. Credai rhai ysgolheigion ar un adeg ei bod yn cyfateb i iseldiroedd yr Alban, rhwng Mur Hadrian a Mur Anton, ond gwyddys mai Mur Hadrian oedd ffin swyddogol Britannia yn y cyfnod hwnnw. Posiblrwydd arall yw rhan o ogledd Lloegr neu ogledd Cymru. Yn erbyn yr olaf mai'r ffaith fod yr ardal yn rhy fychan i haeddu cael swyddog uchel fel *consularis* fel llywodraethwr, er bod gwaith adnewyddu caer Segontium yn dangos gweithgarwch gan y Rhufeiniaid yno. Yng ngogledd Lloegr mae'r ardal o gwmpas Caerliwelydd yn cael ei hawgrymu, ond ni ellir profi'r ddamcaniaeth honno ar hyn o bryd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sheppard Frere, *Britannia* (Routledge & Kegan Paul, 1967; argraffiad newydd 1973), tud. 212.
2. ↑  *Britannia*, tud. 212.
Llyfr lluniau gan yr awdures o Saesnes Babette Cole (teitl gwreiddiol Saesneg: *Mummy Laid an Egg*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Emily Huws yw ***Wy Mam!***. 
Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1993. Cyhoeddwyd eto gan Gyhoeddiadau Mei ym 1996.

Disgrifiad byr
--------------

Mae'r stori yn ceisio egluro cyfathrach rywiol i blant.
Cyhoeddwyd yn gyntaf ym 1993 yn Saesneg dan y teitl *Mummy Laid an Egg: or, Where do Babies Come From?* ym Mhrydain, ac yna yn yr Unol Daleithiau dan y teitl *Mommy Laid an Egg*. Cyfieithwyd hefyd i'r Sbaeneg dan y teitl *Mama Puso Un Huevo!: O Como Se Hacen Los Ninos*.
Mae gan y llyfr safle 82 ar restr y Gymdeithas Lyfrgell Americanaidd o'r 100 o lyfrau a heriwyd amlaf yn yr Unol Daleithiau yn y cyfnod 1990–2000.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013
2. ↑   Wy Mam!. Google books.
3. ↑  (Saesneg) The 100 most frequently challenged books of 1990–2000. Y Gymdeithas Lyfrgell Americanaidd (ALA).

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales
Mudiad o fewn Eglwys Loegr yn y 19g oedd **Mudiad Rhydychen**. Fe'i enwir felly oherwydd bod y rhan fwyaf o'i gefnogwyr gwreiddiol yn gysylltiedig â Phrifysgol Rhydychen. Roeddent o blaid adfer rhai traddodiadau Cristnogol hŷn yn litwrgi a diwinyddiaeth Anglicanaidd. Chwaraeodd y mudiad ran bwysig wrth lunio egwyddorion Anglo-Gatholigiaeth.

Cafodd y mudiad yr enw **Tractariaeth** hefyd, ar ôl ei gyfres o 90 o draethodynnau gan awduron amrywiol, *Tracts for the Times*, a gyhoeddwyd rhwng 1833 a 1841. Galwyd cefnogwyr y mudiad hefyd yn "Newmanites" (cyn 1845) a "Puseyites" (ar ôl 1845), ar ôl John Henry Newman (1801–1890) ac Edward Bouverie Pusey, dau o'r Dractariaid mwyaf blaenllaw. Roedd John Keble (1792–1866), yn gyfrannwr pwysig arall i'r gyfres. Enwyd Coleg Keble, Rhydychen, a sefydlwyd ym 1870, ar ôl John Keble.

Erbyn y 1840au penderfynodd nifer o gefnogwyr y mudiad fod yr Eglwys Anglicanaidd y tu hwnt i'w hadfer, a throson nhw i'r Eglwys Gatholig Rufeinig. Y mwyaf nodedig o'r rhain oedd Newman ym 1845. Cafodd y mudiad ddylanwad mawr ar Anglicaniaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Samuel Wilberforce (1868). "The Resurrections of the Truth: A Sermon, preached in the Church of Saint Mary the Virgin, Oxford, on Saint Mark's Day, April 25, 1868, being the Day of Laying the First Stone of Keble College" (yn Saesneg).
2. ↑  Walsh, Walter (1899). *The Secret History of the Oxford Movement* (yn Saesneg) (arg. 5th). London Church Association.

Llenyddiaeth
------------

* A. Tudno Williams, *Mudiad Rhydychen a Chymru* (Gwasg Gee, 1983)
Anhwylder gorbryder difrifol yw **mudandod dethol** lle nad yw person yn gallu siarad mewn sefyllfaoedd cymdeithasol penodol, megis â chyd-ddisgyblion yn yr ysgol neu â pherthnasau nad ydynt yn gweld yn aml iawn.

Nid yw plentyn nac oedolyn â mudandod dethol yn gwrthod nac yn dewis peidio siarad ar adegau penodol; yn llythrennol nid ydynt yn gallu siarad. Mae’r disgwyliad i siarad â phobl benodol yn achosi iddynt rewi ac yn sbarduno teimladau o banig, ac mae siarad yn amhosibl.

Gydag amser, bydd y person yn dysgu i ragweld y sefyllfaoedd sy’n pryfocio’r ymateb hwn cyn iddynt ddigwydd a byddant yn gwneud popeth y gallant i’w hosgoi. Fodd bynnag, mae pobl â mudandod dethol yn gallu siarad yn rhydd â phobl benodol, megis teulu a ffrindiau agos, pan nad oes rhywun arall o gwmpas i achosi iddynt rewi.

Achosion
--------

Mae arbenigwyr yn cyfeirio at fudandod dethol fel ofn (ffobia) siarad â rai pobl. Nid yw’r achos o hyd yn amlwg, ond mae’n wyddys ei fod yn gysylltiedig â gorbryder.

Fel arfer bydd gan y plentyn duedd o fod yn orbryderus ac yn cael trafferth gwneud digwyddiadau bob dydd.

Triniaeth
---------

Gyda thriniaeth addas, gall y rhan fwyaf o blant oresgyn mudandod dethol. Ond yr hynaf ydynt pan maent yn derbyn diagnosis, yr hiraf fydd y triniaeth yn ei gymryd. 

Bydd effeithiolrwydd triniaeth yn dibynnu ar:

* pa mor hir mae’r person wedi cael mudandod dethol
* os oes ganddynt anawsterau cyfathrebu neu ddysgu neu bryderon ychwanegol ai peidio
* cydweithrediad pawb sydd ynghlwm â’u haddysg a’u bywyd teuluol

Nid yw triniaeth yn ffocysu ar y siarad ei hun, ond yn hytrach ar leihau’r gorbryder sydd ynghlwm â siarad. Y mathau o driniaethau mwyaf effeithiol yw therapi gwybyddol ymddygiadol *(CBT)* a therapi ymddygiadol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Mudandod Dethol". *meddwl.org*. 2020-08-17. Cyrchwyd 2022-03-05.
2. ↑  "Selective mutism". *nhs.uk* (yn Saesneg). 2021-02-10. Cyrchwyd 2022-03-05.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol yn unig. Allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi.* 
*Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o’r dudalen **Mudandod Dethol** ar wefan* 
, sef gwefan at y diben o ddarparu gwybodaeth a chefnogaeth am iechyd meddwl yn y Gymraeg. Mae gan y dudalen penodol hwnnw drwydded agored ***CC BY-SA 4.0***; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio’r gwaith.
***Am driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall*** |
Milwr ac uchelwr Anglo-Normanaidd oedd **William Marshal, 1af Iarll Penfro** (1146 - 14 Mai 1219) (hefyd: **William the Marshal** a **Guillaume le Maréchal**). Galwyd ef gan yr hanesydd Steven Langton "y marchog mwyaf a fu erioed". Gwasanaethodd bedwar o frenhinoedd Lloegr gan dyfu o fod yn neb i fod yn un o ddynion mwyaf pwerus Ewrop ar y pryd. Galwyd ef gan bobloedd led led Ewrop fel "y Marshal".

Priododd Isabel de Clare, merch Richard Fitz Gilbert de Clare, 2il Iarll Penfro, ym 1189. Roedd yn dad i William Marshal, 2il Iarll Penfro.

Gwasanaethodd Richard a John, brenin Lloegr yn ffyddlon, gan amddiffyn yr ail rhag barwniau gwrthryfelgar Ffrainc a Lloegr yn Rhyfel 1af y Barwniaid. Roedd hefyd yn bresennol pan arwyddwyd y Magna Carta yn 1215. Ar farwolaeth John yn 1216, enwebwyd Marshal, a oedd yn 70 oed erbyn hynny, yn Ddirprwy Frenin y frenhiniaeth ac amddiffynnwr y brenin ifanc, Harri III. Gorchfygodd y gwrthryfelwyr a'u cefnogwyr Ffrengig, ac ail-gyhoeddodd y Magna Carta er mwyn cadarnhau'r heddwch. Gwaethygodd ei iechyd yn 1219, ac ar 14 Mai bu farw yn ei faenor yn Caversham, ger Reading. Ei olynydd fel Dirprwy Frenin oedd Hubert de Burgh, Iarll 1af Caint, ac olynwyd ef yn ei iarllaeth gan ei bum mab.

Gweler hefyd
------------

* Iarllaeth Penfro
* William Marshal, 2il Iarll Penfro

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 32792637
* LCCN: n83064545
* ISNI: 0000 0001 1683 4497
* GND: 118771973
* SELIBR: 251747
* SUDOC: 027788997
* BNF: cb119756067 (data)
* BIBSYS: 90577624
* NKC: jo2016926996
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Canu a cherdd mewn ysgol Sul yn Chicago.
Ysgol sy'n darparu addysg grefyddol i blant (ac oedolion hefyd, yn hanesyddol) ac sy'n rhan o eglwys Gristnogol yw **ysgol Sul**.[1]

Hanes
-----

Mae'n debyg taw Robert Raikes a drefnodd yr ysgol Sul gyntaf, yng Nghaerloyw ym 1780. Ei nod oedd i ddarparu addysg elfennol yn ogystal ag addysg grefyddol i blant a weithiodd mewn ffatrïoedd ar bob diwrnod arall yr wythnos. Ymledodd y syniad ar draws Prydain, ac yn hwyrach yr Unol Daleithiau. Sefydlwyd Undeb Ysgol Sul Llundain ym 1803 a'r Undeb Ysgol Sul Americanaidd ym 1817. Roedd y mudiad ysgol Sul yn elfen o eglwysi Protestannaidd yn bennaf.[2]

### Cymru

Yng Nghymru sefydlwyd mudiad yr Ysgolion Sul yn negawd olaf y 18g gyda'r bwriad o ddarparu addysg grefyddol ar gyfer y werin, yn blant ac oedolion.[3] Ystyrir yr ysgolion Sul Cymreig fel parhad o fudiad addysg arloeswyr cynnar fel Griffith Jones, Llanddowror. Tyfodd y mudiad yn gyflym ar ddechrau'r 19g dan arweiniad Thomas Charles o'r Bala gan ymledu o eglwysi'r Methodistiaid i'r Bedyddwyr ac eraill. Un o effeithiau pwysicaf yr Ysgol Sul yng Nghymru oedd lledaenu llythrenedd, sef y gallu i ddarllen ac ysgrifennu Cymraeg a hynny mewn cyfnod pan waharddwyd y Gymraeg yn ysgolion y wlad.[3] Un o ganlyniadau hynny oedd twf y wasg Gymraeg yn y 19g ac adfywiad mewn llenyddiaeth Gymraeg a arweiniodd yn y pendraw at dwf Radicaliaeth wleidyddol wrth i'r werin ddeffro. Roedd y mudiad yn ei anterth yn y cyfnod 1870-1920.[3]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Sunday school. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 9 Medi 2014.
2. ↑  *Chambers Dictionary of World History* (Caeredin, Chambers, 2004), t. 803.
3. 1 2 3  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***ysgol Sul***
Ffilm i blant gan y cyfarwyddwyr Dennis Bots a Johan Nijenhuis yw ***Zoopindia*** a gyhoeddwyd yn 2006. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Zoop in India*** ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd. Lleolwyd y stori yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Iseldireg a hynny gan Wijo Koek a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Martijn Schimmer. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marco Borsato, Tygo Gernandt, Viviënne van den Assem, Jon Karthaus, Juliette van Ardenne, Pieternel Pouwels, Ernst Löw, Nicolette van Dam a Monique van der Werff. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Departed* sef ffilm ddrama
Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Iseldireg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Dennis Bots ar 11 Mehefin 1974 yn Kitwe.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Dennis Bots nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Anubis En De Wraak Van Arghus |  | Gwlad BelgYr Iseldiroedd | 2009-12-16 |
| Anubis En Het Pad Der 7 Zonden |  | Yr IseldiroeddGwlad Belg | 2008-10-08 |
| Het Huis Anubis En De Terugkeer Van Sibuna! |  | Yr IseldiroeddGwlad Belg | 2010-10-31 |
| *Het Huis Anubis en de Vijf van het Magische Zwaard* |  | Yr Iseldiroedd |  |
| *Het Sinterklaasjournaal: De Meezing Moevie* |  | Yr Iseldiroedd | 2009-10-14 |
| *Hotel 13* |  | yr AlmaenGwlad Belg |  |
| Plant Cŵl Peidiwch Â Chrio |  | Yr Iseldiroedd | 2012-02-15 |
| Plop En De Pinguïn |  | Gwlad Belg | 2007-01-01 |
| Zoop in Africa |  | Yr Iseldiroedd | 2005-01-01 |
| Zoopindia |  | Yr Iseldiroedd | 2006-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
*Yn Pabyr Seyr* (2007)
Papur newydd yn Ynys Manaw yw ***Yn Pabyr Seyr*** (Manaweg am "Y Papur Rhydd) a gyhoeddir gan Mec Vannin, mudiad sy'n ymgyrchu dros gael gweriniaeth yn Ynys Manaw a fyddai'n annibynnol ar y Deyrnas Unedig.

Mae wedi cael ei gyhoeddi o leiaf dwy waith y flwyddyn ers 1990. Ceir archif ar-lein o'r hen gopïau. Er bod y teitl yn Fanaweg ac y ceir rhai erthyglau yn yr iaith Geltaidd honno, mae'r rhan fwyaf o'r cynnwys yn Saesneg.

Fel llais Mec Vannin, mae gogwydd y papur tua'r chwith ac mae'n feirniadol o gyfalafiaeth neo-geidwadol ar Ynys Manaw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Geiriadur Manaweg". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2006-09-23. Cyrchwyd 2021-02-23.
2. ↑  *Carn* 2003 - *Ta na focail thuas as eagran an Earraigh de Yn Pabyr Seyr, nuachtan Mhec Vannin. Sin pairti polaitiui! poblachtanach na tire sin (Mec Vannin, se sin Mic Mhanainne i nGaeilge - an gcreidfeadh sibh a 'Mhna na hEireann'?)*

Dolen allanol
-------------

* *Yn Pabyr Seyr* ar-lein Archifwyd 2012-02-09 yn y Peiriant Wayback.
Logo Mudiad Rhyddid i Gaza
Mudiad dros hawliau dynol rhyngwladol ydy **Mudiad Rhyddid i Gaza** (Saesneg: *Free Gaza Movement*). Fe'i sefydlwyd pan ddaeth nifer o fudiadau ac unigolion Palesteinaidd at ei gilydd. Credant fod blocâd Israel ar Lain (2007-heddiw), ers i Hamas gael eu hethol, yn anghyfiawn a cheisiant dynnu sylw'r byd at hyn. Maen nhw'n cyflawni hyn yn bennaf drwy hwylio cychod o wledydd megis Groeg a Chyprus i Gaza. Mae gan y grwp dros 70 o gefnogwyr byd-enwog megis Desmond Tutu a Mairead Corrigan, dau enillydd Gwobr Heddwch Nobel.

Mae'r mudiadau hynny sy'n weithredol o fewn Mudiad Rhyddid i Gaza yn cynnwys: International Solidarity Movement. a nifer o fudiadau o wahanol grefyddau gan gynnwys Cristnogion, Iddewon a Mwslemiaid  ac unigolion megis Jeff Halper, Hedy Epstein a Lauren Booth,

Mordeithiau
-----------

Cynhaliwyd y fordaith gyntaf yn Awst 2008 pan aethpwyd â cymorthwywyr clyw (Saesneg: *hearing aids*) i elusen yn Llain Gaza. Arestiwyd nifer o bobl gan Israel gan gynnwys Lauren Booth (chwaer Cheryl Booth) a Jeff Halper. Gyda rhoddion o dros £300,000 prynwyd dau gwch.

Yn Hydref 2008 caniataodd Llywodraeth Israel i'r cwch 66 troedfedd *Dignity* lanio gyda 27 aelod o Fudiad Rhyddid i Gaza ar y bwrdd a chargo o nwyddau meddygol. Roedd Mairead Corrigan ac aelod o Cyngor Deddfu Palesteinaidd (Saesneg: *Palestinian Legislative Council*) a Mustafa Barghouti ar y daith.

'Ysbryd Dynoliaeth' yn gadael Porthladd Larnaca, Ionawr 2009
Cafwyd dwy fordaith yn ystod Ymosodiad Israel ar Lain Gaza 2008–2009 a hynny yn Rhagfyr 2008 ac Ionawr 2009. Roedd tri llawfeddyg ar ei bwrdd - a nifer o enwogion pan ramiwyd y cwch gan un o gychod llynges Israel a thaniwd 'machine gun' gan yr Israeliaid fel rhybudd. Difrodwyd y cwch yn arw a bu'n rhaid angori yn Libanus.

Ym Mehefin 2009 cafwyd mordaith ar gwch 'Ysbryd Dynoliaeth' a gorfodwyd ef i borthladd Ashdod gan filwyr Israel a chymerwyd y criw a'r teithwyr i'r ddalfa.

Yn Mai - Mehefin 2010 hwyliodd 6 o longau cludo nwyddau dyngarol i Gaza ac ar 31 Mai ymosododd Israel ar un o'r cychod gan ladd dros 9 o'r sifiliaid.

Gweler hefyd
------------

* Ymosodiad Israel ar lynges ddyngarol Gaza 2010

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Erthygl: "Group will test Israel’s Gaza blockade". Archifwyd 2012-06-03 yn y Peiriant Wayback. Adalwyd ar 04-07-2009. Cyhoeddwyr: Jewish Telegraphic Agency.
2. ↑  Erthygl: "Israel concerned leftists plan to send ship from Cyprus to break Gaza blockade"
3. ↑  "Israel says Free Gaza Movement poses threat to Jewish state, Scott Wilson, Washington Post, 1 Mehefin, 2010. Adalwyd yn 04-07-2009; Haaretz
4. ↑  "Gaza activist boat docks" Archifwyd 2010-08-23 yn y Peiriant Wayback. Jewish Telegraph Agency (JTA), 29 Hydref, 2008.

Dolennau allanol
----------------

* (Saesneg) Gwefan Free Gaza
* (Saesneg) Gaza Witness y llynges ddyngarol - ar y we.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Mudiad Rhyddid i Gaza***
Cymdeithaswraig Americanaidd oedd **Wallis, Duges Windsor** (gynt **Simpson**, gynt **Spencer**, née **Bessie Wallis Warfield**, 19 Mehefin 1896 – 24 Ebrill 1986), a gymerodd y Tywysog Edward, Dug Windsor (brenin y Deyrnas Unedig gynt) fel ei trydydd gŵr.

Bu farw tad Wallisyn fuan wedi ei geni, a cafodd Wallis a'i mam gweddu eu cefnogi'n ariannol yn rhannol gan eu perthnasau a oedd yn gyfoethogach. Ysgarodd o'i phriodas cyntaf i swyddog forlu'r Unol Daleithiau wedi treulio nifer o gyfnodau arwahan. Ym 1934, yn ystod ei ail phriodas, honir iddo ddod yn feistres i Edward, Tywysog Cymru. Dyflwydd yn ddiweddarach, wedi i Edward esgyn i'r orsedd yn Frenin, ysgarodd Wallis ei ail gŵr a gofynnodd Edward iddi ei briodi.

Achosodd ewyllys y Brenin i brodi Americanes a oedd wedi ysgaru ddwywaith argyfwng cyfansoddiadol yn y Deyrnas Unedig a'r Dominiwn, a arweiniodd yn y pen draw at y Brenin i ildio'r goron ym mis Rhagfyr 1936 er mwyn gallu priodi *"the woman I love"*. Wedi iddo ildio'r goron, cafodd Edward ei greu'n Ddug Windsor gan ei frawd Siôr VI. Priododd Edward a Wallis chwe mis yn ddiweddarach, ac adnabyddwyd Wallis yn swyddogol fel Dugies Windsor on heb y steil "Ei Mawrhydi".

Cyn, yn ystod ac yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, cafodd y Dug a'r Dugies eu cyhuddo o gydymdeimlo gyda'r Natsiaid gan nifer o bol yn y llywodraeth a'r gymdeithas. Yn ystod yr 1950au a'r 1960au, bu'r ddau'n teithio'n nôl a blaen rhwng Ewrop a'r Unol Daleithiau, yn byw bywyd hamddenol fel enwogion cymdeithasol. Wedi marwolaeth y Dug ym 1972, bu'r Dugies yn byw'n unig ac i ffwrdd o lygad y cyhoedd. Bu ei bywyd preifat yn bwnc dyfaliadau a dadleuol yn gyhoeddus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dug Windsor (1951). *A King's Story*. Llundain: Cassell and Co Ltd, tud. 413

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 24610698
* LCCN: n50000855
* ISNI: 0000 0003 6863 3456
* GND: 11863366X
* SELIBR: 351664
* SUDOC: 027457737
* BNF: cb11996401m (data)
* BIBSYS: 98011754
* ULAN: 500332070
* NLA: 36434239
* NDL: 00621655
* NKC: xx0105514
* The SBN id CUBV163313 is not valid.
* BNE: XX914465
* CiNii: DA07103260
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Darlun o fenyw yn gwisgo ysnoden yn y 19g
Math o benwisg sydd wedi'i ddylunio i ddal y gwallt yn ôl mewn darn o ddefnydd neu sach yw **ysnoden**. Yn ei ffurf draddodiadol, mae'r benwisg yn debyg i gwcwll sy'n cael ei wisgo'n agos dros gefn y pen. Mae'n debyg i rwyd gwallt, ond mae ysnodenni fel arfer yn fwy llac, a rhwyll mwy cras, ac edafedd sy'n amlwg yn dewach. Gall band rhwyll tynnach orchuddio'r talcen neu'r corun, ac yna redeg y tu ol i'r clustiau, ac i lawr y gwar. Mae sach o rhyw fath ynghlwm wrth y band sy'n gorchuddio a dal y gwallt yn y cefn. Roedd ysnoden weithiau yn cael ei gwneud o ddeunydd solid, ond fel arfer yn edafedd a oedd wedi'i wau yn llac neu ddeunydd arall tebyg i rwyd. Yn hanesyddol, roedd sach bychan o edafedd man yn dal y gwallt ar gefn y pen neu'n ei ddal yn agos i'r gwar.

Ceir ysnodenni hefyd ar gyfer barfau neu flewiach arall ar y wyneb at ddibenion hylendid wrth drin a chynhyrchu bwyd.Mae ysnodenni yn aml yn cael eu gwisgo gan fenywod sy'n Iddewon Uniongred, er mwyn gorchuddio'r gwallt yn hytrach na'i ddal. Oherwydd hynny, maen nhw'n aml wedi eu leinio gyda deunydd fel nad oes modd gweld trwyddynt.Mae ysnodenni hefyd wedi dod i gael eu cynhyrchu fel dilledyn aml-bwrpas, i'w gwisgo o amgylch y gwddf, dros y wyneb, yn ogystal ag ar y corun.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "History of Hair Covering Part #1: Snoods". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-08-21. Cyrchwyd 2018-11-20.
2. ↑  Karen Roemuss; Martin Green; Leo Palladino (2018). *Professional Hairdressing: Australian and New Zealand Edition 2ed*. ISBN 0170415929. Snoods ... They're like a hair net but have a looser fit and much coarser mesh ...
3. ↑  Carmenica Diaz (2014). *Tales of Aswin*. ISBN 129199002X.
Mae **ystadegyn ddisgrifiadol** yn ystadegyn sy'n disgrifio neu'n crynhoi nodweddion casgliad o wybodaeth feintiol e.e. ystadegau, data. **Ystadegath ddisgrifiadol** yw'r broses o ddefnyddio ac analeiddio'r ystadegau hyn.

Gwahaniaethir rhwng ystadegaeth ddisgrifiadol ac ystadegaeth gasgliadol (*inferential*) yn ôl bwriad neu amcan:

* ystadegaeth ddisgrifiadol - crynhoi casgliadau neu sampl
* ystadegaeth gasgliadol - defnyddio'r data i ddysgu am y boblogaeth a gynrychiolir (neu beidio!) gan y data.

Mae hyn, yn gyffredinol, yn golygu nad yw ystadegaeth ddisgrifiadol (yn wahanol i ystadegau gasgliadol) yn cael ei datblygu ar sail theori tebygolrwydd. Ond pan ddefnyddir ystadegaeth gasgliadol i ddadansoddi data, mae ystadegau disgrifiadol hefyd yn cael eu cyflwyno. Er enghraifft, mewn papurau ar bynciau dynol, fel arfer, mae tabl wedi'i gynnwys gan roi maint y sampl, maint y sampl mewn is-grwpiau allweddol a nodweddion demograffig neu glinigol megis yr oedran cyfartalog, rhyw, cyfrifoldebau ac ati.

Ymhlith y mesuryddion a ddefnyddir yn aml i ddisgrifio set o ddata mae:

* mesuryddion canolduedd (*central tendency*), gan gynnwys cymedr, canolrif a modd
* mesuryddion amrywiant (*measures of variability*) neu wasgariad ystadegol, gan gynnwys gwyriadau safonol (neu "amrywiant"), gwerthoedd isafswm ac uchafswm y newidynnau, cwrtosis a sgiwedd..

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mann, Prem S. (1995). *Introductory Statistics* (arg. 2nd). Wiley. ISBN 0-471-31009-3.
2. ↑  Dodge, Y. (2003). *The Oxford Dictionary of Statistical Terms*. OUP. ISBN 0-19-850994-4.
3. ↑  Daw'r rhan fwyaf o'r termau Cymraeg yn yr erthygl hon (fel eraill ar Wicipedia) o Eiriadur Bangor, Prifysgol Bangor
4. ↑  Investopedia, Descriptive Statistics Terms
Wy iâr ddof ar y chwith a dau wy sofliar ar y dde
Mae bodau dynol wedi bwyta **wyau** a ddodir gan nifer o rywogaethau, gan gynnwys adar, ymlusgiaid, amffibiaid, a physgod, am filoedd o flynyddoedd. Yr wy mwyaf poblogaidd yng nghoginiaeth o gwmpas y byd o bell ffordd yw wy'r iâr ddof.

Seigiau wyau
------------

* Bacwn ac wyau
* Ham ac wyau
* Omled
* Wy a sglodion
* Wy scotch
* Wyau Benedict

Traddodiadau
------------

Roedd mynd i glapio cyn y Pasg yn arfer poblogaidd gan blant Sir Fôn, flynyddoedd yn ôl. Fel rheol roedd y plant yn cael awr neu ddwy o’r ysgol neu ddiwrnod neu ddau cyn cau’r ysgol er mwyn cael mynd i gasglu wyau ieir o gwmpas ffermydd a thyddynnod yr ardal. Defnyddid darn o bren gyda dau ddarn bach bob ochor er mwyn creu’r ‘clapar’ a phiser bach neu fasgiad gyda gwellt neu laswellt at waelod y fasgiad er mwyn cael casglu’r wyau ac i wneud yn siŵr nad oedd yr wyau yn cael eu difetha ar y ffordd.

Arferai'r plant fynd o amgylch ffermydd yr ardal gan guro drysau ac adrodd rhigwm wrth ysgwyd y clapiwr. Mae *Clap, clap, gofyn ŵy, Hogia bach ar y plwy, Plîs ga’i ŵy?* yn enghraifft o rigwm maen nhw’n parhau i ddefnyddio hyd heddiw.

Yn ôl yr arferiad byddai’r drws yn cael ei agor a’r person tu mewn i’r tŷ yn gofyn *‘A phlant bach pwy ’dach chi?’* Ar ôl cael ateb, byddai perchennog y tŷ yn rhoi wy yr un i’r plant.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf mae yna adfywiad wedi bod o ganlyniad i waith Menter Iaith Môn ar yr Ynys. Cynhelir gweithgareddau clapio wyau yn flynyddol ym mhentrefi Llynfaes, Talwrn, Rhosybol a Charreglefn. Wyau siocled yw’r arferiad erbyn hyn, nid wyau ieir.

* Stondin Menter Iaith MônStondin Menter Iaith Môn
* Clapio Wyau yn RhosybolClapio Wyau yn Rhosybol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "National Museum Wales". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-03-27. Cyrchwyd 2019-03-27.
Mae **Ynys Dewi** (Saesneg: *Ramsey Island*) yn ynys oddi ar arfordir Penfro, gyferbyn â Thyddewi.

Daearyddiaeth
-------------

Amgylchynir yr ynys â chlogwyni syrth ac mae'r môr yn rhedeg yn gyflym o'i chwmpas. Ei hyd yw 3.2 km. Mae'n cynnwys 600 erw o dir ac yn codi i 445' (135m) yn ei phwynt uchaf. Mae ei chreigiau'n perthyn i'r cyfnod Ordoficiaidd yn bennaf. Ceir nifer o ffosilau yng ngogledd yr ynys.

Hanes
-----

Mae olion dau gapel bach, neu ddwy gell feudwy, ar yr ynys. Gerllaw y mae adfeilion clas (hen fynachlog) a sefyflwyd gan Ddefynog Sant yn gynnar yn Oes y Seintiau. Yn ôl traddodiad, yno y cyfarfu Dewi Sant a Sant Padrig. Darganfuwyd eirch carreg ar y safle.

Dywedir fod un o'r capeli bach yn gell feudwy i Sant Iestyn (Lladin, *Justinian*, neu *Stian*) tua'r flwyddyn 500. Meudwy o Lydaw oedd Iestyn. Ymsefydlodd ar yr ynys gyda'i ddisgybl Honorius a'i chwaer a'i morwyn hithau. Rhoddodd Dewi Sant dir iddo ar yr ynys ac ar y tir mawr. Yn ôl traddodiad llofruddiwyd Iestyn gan ei weision gan dorri ei ben, ond cododd y sant ei ben i fyny a cherdded dros y tonnau i'r tir mawr. Gofynnodd i gael ei gladdu yno; mae olion Capel Iestyn i'w gweld yno heddiw. Yn ddiweddarach dadgladdiwyd ei gorff a chafodd ei osod yn ymyl Dewi Sant yn eglwys gadeiriol Tyddewi. Dywedir fod ffynnon ar Ynys Dewi i ddynodi'r llecyn lle syrthiodd pen y sant gan achosi dŵr i ffrydio o'r ddaear.

Yn ôl traddodiad arall roedd yr ynys ynghlwm wrth y tir mawr yn y gorffennol. Roedd nifer o bererinion yn croesi i weld Justinian ac roedd hynny'n ei aflonyddu beunydd, felly cymerodd fwyall a thorrodd y garreg i ffwrdd nes bod Ynys Dewi'n sefyll ar ben ei hun yn y môr.

Bu ffermio ar yr ynys, er gwaethaf ei natur greigiog, tan yn bur ddiweddar, ac roedd y gymuned fach yn allforio ŷd, menyn, defaid a gwlân i'r tir mawr hyd 1964. Yn 1992 gwerthwyd yr ynys i'r RSPB.

Natur
-----

Mae'r ynys yn warchodfa natur ac yn gartref i filoedd o adar môr. Mae mwy na 30 math o adar yn nythu arni. Mae adar fel cigfrain, hebogiaid gleision, gwylanod coesddu a gwylanod eraill i'w gweld yn rheolaidd. O gwmpas yr ogofeydd ac ar y traethau bach niferus gwelir morloi llwydion ym mis Awst a Medi.

Creigiau basalt ger Porth Lleuog
Ynys Dewi o Dyddewi

Cyfeiriadau
-----------
Canolfan y Gymraeg ac amgueddfa hanes lleol yng Nghaerdydd yw **Yr Hen Lyfrgell**. Fe'i lleolir mewn adeilad rhestredig Gradd II\* yn yr Aes yng nghanol y ddinas, sydd wedi bod â sawl swyddogaeth yn ystod ei hanes. Ystyrir yr adeilad yn waith pwysicaf y pensaer Fictoraidd lleol Edwin Seward ac yn un o adeiladau cyhoeddus gorau'r cyfnod yn y brifddinas.

Adeiladwyd y rhan gyntaf, gyda'r mynedfeydd ar Stryd y Drindod a Stryd Working, fel llyfrgell, amgueddfa, ysgol gelf ac ysgol y gwyddorau, ym 1880–82. Yr adeiladwyr oedd E. Turner a'i Feibion, a fu'n gyfrifol am godi'r mwyafrif helaeth o adeiladau cyhoeddus yng Nghaerdydd dros yr hanner canrif nesaf. Adeiladwyd estyniad, sy'n cynnwys y ffasâd clasurol ar yr Aes, rhwng 1894 a 1896 ac fe'i agorwyd yn swyddogol gan Dywysog Cymru (Edward VII yn hwyrach) ar 27 Mehefin 1896. Symudodd ysgolion y celfyddydau a'r gwyddorau i Goleg y Brifysgol ym 1890 a'r casgliadau celf i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1923. Parhaodd yr adeilad i wasanaethu'r ddinas fel llyfrgell canolog hyd 1988.

Agorwyd canolfan Gymraeg yn yr Hen Lyfrgell ym mis Chwefror 2016. Mae bellach yn bencadlys i saith mudiad gwahanol sy'n hybu a chefnogi'r Gymraeg.

Y coridor teils, rhan o adeilad gwreiddiol 1880–1882

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Newman, John (1995). *Glamorgan*. *The Buildings of Wales*. Llundain: Penguin.CS1 maint: ref=harv (link), t. 211
2. 1 2 3 4  (Saesneg) Former Central Library, Castle. *British Listed Buildings*. Adalwyd ar 16 Ebrill 2016.
3. ↑   Pennod newydd i'r Hen Lyfrgell. *BBC Cymru Fyw* (23 Chwefror 2016). Adalwyd ar 16 Ebrill 2016.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
Ardal faestrefol ym Mhenarth, bwrdeistref sirol Bro Morgannwg, Cymru, yw **Morristown**. Saif i'r gorllewin o ganol y dref cyfagos at Ddinas Powys.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jane Hutt (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Alun Cairns (Ceidwadwr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 18 Chwefror 2022
3. ↑  Gwefan Senedd Cymru
4. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Ynys fechan yn y môr ar ymyl Bae Caerfyrddin i'r de o Ddinbych y Pysgod yn Sir Benfro yw **Ynys Bŷr** (Saesneg: *Caldey Island* o'r Hen Norseg *Keld-Eye* 'Ynys Oer'). Mae'n cael ei henwi ar ôl y mynach cynnar Pŷr (digwydd ei enw yn ail ran enw tref Maenorbŷr, ar y tir mawr cyferbyn â'r ynys, yn ogystal). Mae'r ynys tua tair milltir o hyd, ac o hinsawdd fwyn gyda'r awel gynnes yn dod i mewn o'r Iwerydd.

Hanes
-----

Mae'r ynys wedi bod yn lle i fyw ers canrifoedd. Mae archaeolegwyr wedi darganfod olion pobl oedd yn byw yn Hen Oes y Cerrig yn Ogof Nana ar yr ynys.

Mae'n debyg ei bod fwyaf adnabyddus am ei mynachlog. Adeiladwyd y gyntaf gan Sant Dyfrig yn y chweched ganrif. Clas Cymreig oedd y sefydliad hwnnw. Yn ôl un traddodiad, claddwyd Sant Cathen, sefydlydd Llangathen, yno. Yn amser y Normaniaid adeiladwyd priordy ar safle'r hen fynachlog ac mae rhan o'r hen adeilad yno o hyd. Roedd y Benedictiaid yno o 1136 tan i Harri VIII o Loegr ddiddymu'r mynachlogydd yn 1536. Sefydlodd grŵp Benedictiaid Anglicanaidd fynachlog ar yr ynys yn 1906, a derbyniwyd hwy i'r Eglwys Gatholig yn 1913. Oherwydd trafferthion ariannol, gwerthwyd yr ynys i’r Sistersiaid, a gyrhaeddodd yn 1929 ac sydd yno hyd heddiw..

Mewn capel heb fod ymhell o'r priordy mae carreg gyda ysgrifen Ogam ac ysgrifen Ladin arni. Mae'r ogam yn darllen - 'Dyma (golofn) Moel Dolbrochion mab .......', a'r Lladin: 'Rwyf i wedi ei ddarpar â chroes. Gofynnaf i bawb a gerddo y ffordd hon weddïo dros enaid Cadwgan.'

Adeiladwyd goleudy ar yr ynys yn 1828.

Mynediad
--------

Mae llongau yn hwylio drosodd i'r ynys o Ddinbych y Pysgod yn rheolaidd yn nhymor yr haf.

Map o'r ynys (1952)Map o'r ynys (1952)
Priordy Ynys BŷrPriordy Ynys Bŷr

Gweler hefyd
------------

* Maenor Bŷr
* Pŷr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Caldey Abbey", adalwyd 11 Mawrth 2016

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol yr ynys
2g CC - **1g CC** - 1g  

90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC 20au CC 10au CC 00au CC  



---

Digwyddiadau
------------

* 44 CC: Llofruddiaeth Iŵl Cesar
* 27 CC: Senedd Rhufain yn rhoi'r teitl "Augustus" i Octavian
* tua 6 CC-4 CC: Geni Iesu Grist

Blynyddoedd a degawdau
----------------------

0au CC 1 CC 2 CC 3 CC 4 CC 5 CC 6 CC 7 CC 8 CC 9 CC  

10au CC 10 CC 11 CC 12 CC 13 CC 14 CC 15 CC 16 CC 17 CC 18 CC 19 CC  

20au CC 20 CC 21 CC 22 CC 23 CC 24 CC 25 CC 26 CC 27 CC 28 CC 29 CC  

30au CC 30 CC 31 CC 32 CC 33 CC 34 CC 35 CC 36 CC 37 CC 38 CC 39 CC  

40au CC 40 CC 41 CC 42 CC 43 CC 44 CC 45 CC 46 CC 47 CC 48 CC 49 CC  

50au CC 50 CC 51 CC 52 CC 53 CC 54 CC 55 CC 56 CC 57 CC 58 CC 59 CC  

60au CC 60 CC 61 CC 62 CC 63 CC 64 CC 65 CC 66 CC 67 CC 68 CC 69 CC  

70au CC 70 CC 71 CC 72 CC 73 CC 74 CC 75 CC 76 CC 77 CC 78 CC 79 CC  

80au CC 80 CC 81 CC 82 CC 83 CC 84 CC 85 CC 86 CC 87 CC 88 CC 89 CC  

90au CC 90 CC 91 CC 92 CC 93 CC 94 CC 95 CC 96 CC 97 CC 98 CC 99 CC  

100au CC 100 CC
Paratoi i bleidleisio yn Refferendwm Catalwnia 2014.
**Y nifer a bleidleisiodd mewn etholiad** yw canran y pleidleiswyr cymwys sy'n bwrw pleidlais mewn etholiad. Mae pwy sy'n gymwys yn amrywio yn ôl gwlad, ac ni ddylid ei gymysgu gyda chyfanswm y boblogaeth sy'n oedolion, er enghraifft, mae rhai gwledydd yn gwahaniaethu ar sail rhyw, hil, a / neu grefydd; oedran a dinasyddiaeth, fel arfer yw'r prif feini prawf o gymhwysedd. Ystyrir canran isel yn beth drwg a chanran uchel yn beth da.

Ceir gwahaniaethau enbyd rhwng gwahanol wledydd. Er enghraifft, yn yr etholiad am Arlywydd yn yr Unol Daleithiau yn 2008, pleidleisiodd 61% o'r etholaeth, sy'n ffigwr isel. Ym Malta, ar y llaw arall mae'r ganran fel arfer oddeutu 95%; yn Refferendwm yr Alban, 2014, roedd y nifer a bleidleisiodd (ar gyfartaledd) yn 84.6%, sef y nifer uchaf a gafwyd mewn unrhyw etholiad mewn unrhyw ran o wledydd Prydain erioed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*African-Americans, Anger, Fear and Youth Propel Turnout to Highest Level Since 1964*" (PDF) (Press release). Center for the Study of the American Electorate, American University. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2008-12-18.. Adalwyd 2008-12-18.
2. ↑  "Gallup.com". Gallup.com. Cyrchwyd 2011-01-20.
3. ↑  "Scotland turnout - all elections 1997 - 2007" (PDF). Scottish Parliament. Cyrchwyd 19 Medi 2014.
Y gosb eithaf yng ngwledydd y byd (06/2005):  

Glas: Wedi ei dileu yn llwyr  

Gwyrdd: Wedi ei dileu heblaw am amgylchiadau eithriadol, e.e. yn amser rhyfel  

Oren: Ar gael mewn theori, ond heb gael ei defnyddio yn ddiweddar   

Coch: Yn cael ei defnyddio
Cesare Beccaria, *Dei delitti e delle pene*
**Y gosb eithaf** yw’r term a ddefnyddir am y wladwriaeth yn dienyddio drwgweithredwr fel cosb am drosedd.

Yn hanesyddol, defnyddid y gosb eithaf i ryw raddau gan bron bob cymdeithas trwy’r byd. 
Erbyn hyn mae bron pob gwlad yn Ewrop wedi diddymu’r gosb eithaf, ac mae hyn hefyd yn wir am lawer o wledydd eraill. Defnyddir y gosb eithaf o hyd yn yr Unol Daleithiau, Tsieina, Japan, India, llawer o wledydd Affrica a’r rhan fwyaf o wledydd y Dwyrain Canol.

Yn y rhan fwyaf o wledydd sy’n parhau i ddefnyddio cosb marwolaeth, fe’i cedwir ar gyfer troseddau fel llofruddiaeth neu deyrnfradwriaeth, ond mae rhai gwledydd, megis Tsieina, yn ei defnyddio ar gyfer troseddau eraill, er enghraifft llygredd.

Yn 2006, dienyddiwyd drwgweithredwyr yn Bahrain, Bangladesh, Botswana, Tsieina, Yr Aifft, Gini Gyhydeddol, Indonesia, Iran, Irac, Japan, Iorddonen, Gogledd Corea, Coweit, Maleisia, Mongolia, Pacistan, Sawdi Arabia, Singapôr, Somalia, Sudan, Syria, Wganda, yr Unol Daleithiau, Fietnam a Yemen.

Roedd 91% o’r rhain mewn chwech gwlad:

1. Tsieina (o leiaf 1,010, efallai lawer mwy)
2. Iran (177)
3. Pacistan (82)
4. Irac (o leiaf 65)
5. Sudan (o leiaf 65)
6. Unol Daleithiau (53)

Y gosb eithaf yng Nghymru
-------------------------

Yng Nghymru, roedd Cyfraith Hywel yn caniatau dienyddio drwgweithredwr dan rai amgylchiadau, ond fel rheol gellid osgoi dienyddio am lofruddiaeth, er enghraifft, trwy dalu galanas. Wedi 1282, defnyddid Cyfraith Lloegr fel cyfraith droseddol yng Nghymru, a than hon gellid dienyddio am nifer fawr o droseddau. Gweinyddwyd y gosb eithaf am y tro olaf yng Nghymru ar 6 Mai 1958, pan grogwyd Vivian Tweed yng Ngharchar Abertawe am lofruddio William Williams.

Cafodd 130+ o garcharorion eu clirio o'r drosedd a'u rhyddhau ers y flwyddyn 1976.

Gweler hefyd
------------

* Tyburn, ardal o Lundain, sy'n enwog fel safle'r crocbren, a ddefnyddid am ganrifoedd fel y prif safle ar gyfer gweinyddu'r gosb eithaf
* Helen Prejean, ymgyrchydd o UDA yn erbyn y gosb eitha ac awdur *Dead Man Walking* (1993)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Death Sentences and Executions in 2006". *Amnesty International website*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-12-20. Cyrchwyd 2007-12-13.
Gwladwriaeth Dyrco-Fongolaidd a ddatblygodd o diriogaeth orllewinol yr Ymerodraeth Fongolaidd oedd **y Llu Euraid**, **Chaniaeth Kipchak**, neu **Ulus Juchi** a fodolai o'r 1240au i 1502. Ar ei hanterth, ymestynnai tiriogaeth y Llu Euraid o Fynyddoedd Carpathia yn Nwyrain Ewrop hyd at stepdiroedd Siberia yn y dwyrain. Yn y de, ffiniodd y Llu Euraid â'r Môr Du, Mynyddoedd y Cawcasws, a'r Ilchaniaeth (un arall o wladwriaethau olynol yr Ymerodraeth Fongolaidd).

Chan cyntaf y Llu Euraid oedd Batu (teyrnasodd 1240–55), un o ŵyr Genghis Khan, a lansiodd sawl ymgyrch fuddugoliaethus i estyn gororau gorllewinol gan gynnwys cipio tiroedd y Bolgariaid yn y Volga ym 1236 a gorchfygiad Rws Kiefaidd ym 1240. Sefydlodd Batu ei brifddinas, Sarai Batu, ger Akhtuba, un o lednentydd deheuol Afon Volga, yn y 1240au, a leolir heddiw yn Oblast Astrakhan. Yn ddiweddarach, symudwyd y brifddinas i fyny'r afon, i Sarai Berke, a fyddai ar ei hanterth yn cynnal poblogaeth o ryw 600,000. Mongolwyr oedd yr uchelwyr, gan fwyaf, a chawsant eu Tyrceiddio a'u troi at Islam, yn enwedig dan y Chan Öz Beg (t. 1313–41). Byddai'r llwythau Tyrcig yn hwsmona ar y stepdiroedd, a gorfodwyd i'r bobloedd ddarostyngedig—Slafiaid Dwyreiniol, Mordfiniaid, Groegiaid, Georgiaid, ac Armeniaid—dalu teyrnged i'r chaniaeth.

Dirywiodd y Llu Euraid yn ail hanner y 14g, yn sgil y Pla Du (1346–47) a bradlofruddiaeth y Chan Tini Beg (t. 1341–42). Bu tywysogaethau'r Rwsiaid yn drech na'r Llu Euraid ym Mrwydr Kulikovo (1380), gan herio tra-arglwyddiaeth y Mongolwyr. Dygwyd cyrch ar Foscfa ym 1382 gan y Chan Tokhtamysh (t. 1380–97) i dalu'r pwyth yn ôl ac i orchfygu'r Rwsiaid unwaith eto, ond hwn oedd buddugoliaeth fawr olaf y Llu Euraid. Cafodd Tokhtamysh ei drechu yn ei dro gan Timur, a oresgynnodd tiriogaeth y Llu Euraid ym 1395, gan ddinistrio Sarai Berke ac alltudio'r mwyafrif o grefftwyr medrus yr ardal i Ganolbarth Asia. Yn y 15g, dechreuai'r Llu Euraid ymddatod yn sawl chaniaeth lai, gan gynnwys y Crimea, Astrakhan, a Kazan. Gorchfygwyd y cilcyn olaf o diriogaeth y Llu Euraid gan Chaniaeth y Crimea ym 1502.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Golden Horde. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 10 Rhagfyr 2021.
Undeb trawsffiniol a rhynglywodraethol yw **UNASUR**, sef Undeb Cenhedloedd De America (Sbaeneg: *Unión de Naciones Suramericanas*, Iseldireg: *Unie van Zuid-Amerikaanse Naties*, Portiwgaleg: *União de Nações Sul-Americanas*). Mae'n uno dau fasnach rydd bresennol sefydliadau Mercosur a Chymuned Cenhedloedd yr Andes fel rhan o broses integreiddio De America. Adeiladwyd y sefydliad ar fodel yr Undeb Ewropeaidd.

Llofnodwyd y Cytundeb sy'n sefydlu Undeb De America ar 23 Mai 2008 yn y Trydydd Uwchgynhadledd o Gwladweinwyr Gwladwriaethau ym Mrasil, a ffurfiwyd yr undeb yn ffurfiol i fod yn endid cyfreithiol ar 11 Mawrth 2011. Llywydd cyntaf UNASUR oedd cyn-lywydd yr Ariannin, Néstor Kirchner. O dan y Cytundeb hwn, bydd pencadlys yr Undeb yn Quito (prifddinas Ecwador), a bydd Senedd De America yn Cochabambi, tra bydd Banc Yuga yn Caracas. Er bod Undeb De America hon hefyd yn enw y mae'n ei fabwysiadu ar hyn o bryd yn unig fel sylwedyddion a aelodaeth cenhedloedd America Ladin a Gogledd America - yr Unol Daleithiau a Chanada - ddim yn aelodau.

Er nad oes gan UNASUR faner swyddogol, defnyddir arwyddlun glas a gwyn sy'n cael ei ddefnyddio fel baner UNASUR a cafwyd hefyd ymdrech i fabwysiadur baner coch a melyn hŷn fel baner i'r sefydliad.

Aelodau
-------

|  |
| --- |
| **Medlemmer af Unasur** |
|  Argentina |
|  Bolivia |
|  Brazil |
|  Chile |
|  Colombia |
|  Ecuador |
|  Guyana |
|  Paraguay |
|  Peru |
|  Suriname |
|  Uruguay |
|  Venezuela |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  South America nations found union *BBC*, accessed on 23. svibnja 2008
2. ↑  South American Presidents Agree to Form Unasur Bloc

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol UNASUR
* Baner UNASUR
Mudiad gwleidyddol i fenywod yn unig oedd **Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched** neu **Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod (WSPU)** sy'n gyfieithiad o ***the Women's Social and Political Union***, sefydliad milwriaethus blaenllaw a ymgyrchai dros bleidlais i fenywod yng ngwledydd Prydain rhwng 1903 a 1917. O 1906 ymlaen, adnabyddid aelodau'r WSPU fel "swffragetiaid". Rheolwyd yr aelodaeth a pholisïau'r undeb yn dynn gan Emmeline Pankhurst a'i merched Christabel a Sylvia, er i Sylvia gael ei diarddel o'r undeb yn ddiweddarach. Ymgyrchai'r muduad dros ddiwygio cymdeithasol. Mabwysiadwyd y slogan "Deeds, not words". Erbyn 1913, penodwyd Nora Dacre Fox (neu Norah Elam) fel Ysgrifennydd Cyffredinol yr Undeb.

Daeth aelodaeth WSPU yn adnabyddus am anufudd-dod sifil a gweithredu uniongyrchol. Roedd yr aelodau'n aml yn defnyddio tactegau fel heclo (gweiddi ar draws gwleidyddion), cynnal gwrthdystiadau a gorymdeithiau, torri'r gyfraith a gorfodi'r heddlu i'w harestio, torri ffenestri mewn adeiladau amlwg, a rhoi blychau post ar dân. Ar ôl eu carcharu — aeth llawer o'r menywod hyn ar streic newyn, gan ddioddef cael eu bwydo drwy rym.

Y dyddiau cynnar
----------------

Sefydlwyd Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod fel mudiad menywod annibynnol ar 10 Hydref 1903 yn 62 Nelson Street, Manceinion, cartref y teulu Pankhurst. Roedd Emmeline Pankhurst, ynghyd â dwy o'i merched, Christabel a Sylvia, a'i gŵr, Richard, cyn ei farwolaeth ym 1898, wedi bod yn weithgar yn y Blaid Lafur Annibynnol (ILP), a sefydlwyd yn 1893 gan Keir Hardie, ffrind i'r teulu. Yn ddiweddarach sefydlodd Hardie y Blaid Lafur.

dros amser, teimlai Emmeline Pankhurst nad oedd y Blaid Lafur Annibynnol yn ateb gofynion menywod. Ar 9 Hydref 1903, gwahoddodd nifer o aelodau lleol yr ILP i'w chartref, gan ddweud wrthynt fod yn rhaid i fenywod sefyll ar ei traed eu hunain, ac anogodd fudiad annibynnol i ymgyrchu dros eu hawliau. Nid oedd y mudiad newydd ynghlwm wrth unrhyw blaid, a dim ond merched gai ymuno â hi. Yn Ionawr 1906 datganodd y papur newydd *Daily Mail* ei fod o blaid etholfraint (*suffrage*) i ferched a disgrifiodd y merched fel "etholfreinnwyr" sef ""swffragetwyr*".*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  McPherson, Angela; McPherson, Susan (2011). *Mosley's Old Suffragette – A Biography of Nora Elam*. ISBN 978-1-4466-9967-6. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-01-13. Cyrchwyd 2021-02-22.
2. ↑  Purvis, June (2002). *Emmeline Pankhurst: A Biography*. London: Routledge. t. 67. ISBN 978-0-415-23978-3.CS1 maint: ref=harv (link)
3. 1 2 3  Purvis, June (1996). "A 'pair of … infernal queens'? A reassessment of the dominant representations of Emmeline and Christabel Pankhurst, first-wave feminists in Edwardian Britain". *Women's History Review* **5** (2): 260. doi:10.1080/09612029600200112.
4. ↑  Pankhurst, Christabel (1959). *Unshackled: The Story of How We Won the Vote*. London: Hutchison, tud. 43.
Cwmni rhyngwladol Americanaidd yw **Monsanto**, sy'n arbenigo ym maes biotechnoleg amaethyddol. Ef yw prif gynhyrchwr chwynladdwyr glyphosate y byd, sy'n marchnata ei gynnyrch gyda'r brand "Roundup". Monsanto hefyd yw prif gynhyrchwr had sydd wedi cael ei beiriannu'n genetig, maent yn dal 70%–100% o'r farchnad ar gyfer cnydau masnachol. Mae'r cwmni Agracetus, sy'n is-gwmni i Monsanto, yn cynhyrchu had ffa soia *Roundup Ready* ar gyfer y farchnad masnachol. Ym mis Mawrth 2005, prynodd y cwmni Seminis Inc, a ddaeth i fod y cwmni had confensiynol mwyaf y byd. Maent yn cyflogi dros 18,800 o bobl yn fyd-eang, ac roedd ganddynt gyllid blynyddol o USD$8.563 biliwn yn 2007.

Mae datblygiad had sydd wedi ei beiriannu'n genetig a hormon twf gwartheg gan Monsanto, yn ogystal a'i ymarferion ymosodol o ymgyfreithio a lobïo gwleidyddol, wedi gwneud y cwmni'n ddadleuol yn fyd eang ac yn darged ar gyfer ymgyrchwyr y mudiad gwrth-globaleiddio ac ymgyrchwyr amgylcheddol, ond mae technoleg had Roundup Ready wedi galluogi ffermwyr i dyfu cnydau heb orfod trin y tir, ac mae Cotwm Bollgard wedi lleihau defnydd chwynladdwyr ar gaeau cotwm o tua 80%.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Google Finance: Monsanto Company