recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Musakhan** (Arabeg: مسخّن‎) yn ddysgl fwyd Arabaidd o Balestina, sy'n cynnwys cyw iâr wedi'i rostio wedi'i bobi â nionod, sumac, allspice, saffrwm, a chnau pîn wedi'u ffrio a'u gweini ar fara tabŵn. Fe'i gelwir hefyd yn **muhammar** (Arabeg: محمر‎). Yn aml fe'i hystyrir yn ddysgl genedlaethol Palestina. Mae hefyd yn parhau i fod yn ddysgl boblogaidd iawn o fewn y triongl Arabaidd (hy y trefi ar y ffin rhwng Gaza ac Israel: Iksal, Sandala, Druze ac Phalisteiniaid Israel yng Ngogledd Israel. Fe darddodd yn ardal Tulkarm a Jenin.

Mae'r dysgl yn syml i'w gwneud ac mae'n hawdd cael gafael ar y cynhwysion sydd eu hangen, a allai gyfrif am boblogrwydd y ddysgl. Mae llawer o'r cynhwysion a ddefnyddir - olew olewydd, sumac a chnau pîn - i'w cael yn aml mewn bwyd o Balestina. Mae'r dysgl hefyd yn boblogaidd yn y Levant (Palestina, Israel, Syria, Libanus a'r Iorddonen).

Mae Musakhan yn ddysgl y mae rhywun yn nodweddiadol yn ei bwyta â'r dwylo. Fel rheol fe'i cyflwynir gyda'r cyw iâr ar ben y bara, a gellid ei weini â chawl. Yn llythrennol, mae'r term "musakhan" yn golygu "rhywbeth sy'n cael ei gynhesu."

Maeth
-----

Mae gan y musakhan arferol y maeth canlynol fesul platiad (tua 300 g):

* Calorïau: 391
* Cyfanswm braster (g): 33
* Braster dirlawn (g): 7
* Colesterol (mg): 92
* Carbohydradau (g): 0
* Protein (g): 23

Record y byd
------------

Ar Ebrill 20, 2010, paratowyd y ddysgl fwyaf erioed o Musakhan yn Ramallah, Palestina a'i rhoi yn y *Guinness Book of World Records*. Disgrifiodd Prif Weinidog Palestina, Salam Fayad, fel "anrhydedd gwych" i'r genedl: "Roedd y cyflawniad gwych hwn yn dibynnu'n llwyr ar gynhyrchion Palesteinaidd, olew yr olewydd yn bennaf. Mae ganddo hefyd ddimensiwn diwylliannol a neges gan Balesteina i'r byd eu bod eisiau eu hawliau cyfreithlon."

Cyfanswm diamedr y dorth 'Musakhan' oedd 4 metr, gyda chyfanswm pwysau o 1,350 kg. Defnyddiodd 40 cogydd o Balestina 250 kg o flawd, 170 kg o olew olewydd, 500 kg o winwns a 70 kg o Cnau almwn.

Gweler hefyd
------------

* Coginio Palesteinaidd

Cyfeiriadau
-----------

 

1. ↑  Trevor Mostyn (1983). *Jordan: A Meed Practical Guide*. Middle East Economic Digest Limited. ISBN 978-0-9505211-8-3.
2. ↑  Haaretz (10 Tachwedd 2014). "After Death Threats, Palestinian Food-serving U.S. Restaurant Closes". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 1 Rhagfyr 2017. Cyrchwyd 24 Ebrill 2018.
3. ↑  Albala, Ken. *Food Cultures of the World Encyclopedia [4 volumes]: [Four Volumes]*. t. 293.
4. ↑  Ghillie Basan (Ionawr 2007). *The Middle Eastern Kitchen*. Hippocrene Books. tt. 189–. ISBN 978-0-7818-1190-3.
5. ↑  "Recipe: Musakhkhan (Arab Levant, Palestine) Musakhkhan". *www.cliffordawright.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 12 Mehefin 2017. Cyrchwyd 24 Ebrill 2018.
6. ↑  "كوكباد - Cookpad موقع الطبخ الأول في العالم العربي للطبخات والوصفات اللذيذة". *كوكباد*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 Mawrth 2016. Cyrchwyd 24 Ebrill 2018.
Gwyddonydd Ffrengig mewn rheolaeth a chymdeithaseg yw **Ève Chiapello** (ganed 2 Ebrill 1965), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd, awdur ac academydd.

Mae hi'n gyd-sylfaenydd ac yn gyd-arweinydd y prif Reoli Amgen yn HEC Paris.

Daeth yn adnabyddus pan gyhoeddodd *Nouvel esprit du capitalisme* (1999) a gyd-ysgrifennwyd gyda'r socilegydd Luc Boltanski. Mae'n awdur nifer o astudiaethau gyda'r Grŵp HEC, ac mae hi hefyd yn cyhoeddi yn Saesneg. Mae ei hymchwil yn canolbwyntio ar reoli sefydliadau diwylliannol, rheoli gweithredol a thrawsnewid cyfalafiaeth, cymdeithaseg ffurflenni cyfrifyddu ac astudiaeth o ideolegau mwyaf blaenllaw y maes economaidd.

Manylion personol
-----------------

Ganed Ève Chiapello ar 2 Ebrill 1965.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* HEC Paris
 * Ysgolion Astudiaethau Pellach yn y Gwyddorau Cymdeithasol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100288976
* LCCN: n99051722
* ISNI: 0000 0001 1453 3383
* ORCID: 0000-0002-3323-9961
* GND: 12498665X
* SUDOC: 032562578
* BNF: cb123568479 (data)
* NKC: jo2014805482

 |
Mae **Undeb Bedyddwyr Cymru** (Saesneg: Baptist Union of Wales) yn undeb o gymanfaoedd eglwysi Bedyddwyr yng Nghmru.

Nod Undeb Bedyddwyr Cymru yw hyrwyddo’r Ffydd Gristnogol yng Nghymru a hybu cenhadaeth ymhlith cymunedau Cymru. Mae'r Undeb o Gymanfaoedd sy’n cynnwys 380 o eglwysi  wedi’u lleoli mewn ardaloedd gwledig, pentrefi, trefi a dinasoedd ar hyd ac ar led Cymru.  Mae’r Undeb yn ymrannu’n ddwy adain, y naill yn Gymraeg ei hiaith a’r llall yn Saesneg ei hiaith.

Aelodaeth
---------

Mae Undeb Bedyddwyr Cymru yn aelod o Gyngor Eglwysi Cymru, Cytûn (Churches Together in Wales), Ffederaswin Bedyddwyr Ewrop, a Chynrhair Bedyddwyr y Byd. Lleoliad pencadlys yr Undeb yw Prifysgol y Drindod Dewi Sant yng Nghaerfyrddin. Yn 1995 roedd gan yr Undeb 544 o eglwysi gyda 25,384 o aelodau. Roedd 146 o'r eglwysi hwn (gyda 9552 aelod) hefyd yn aelodau o Undeb Bedyddwyr Prydain Fawr.

Iaith
-----

Mae eglwysi'r Undeb yn addoli yn y Gymraeg a'r Saesneg.

Ffynonellau
-----------

* Albert W. Wardin, Jr. ed. *Baptists Around the World* (Nashville, Tenn.: Broadman & Holman, 1995)
* T. M. Bassett *The Welsh Baptists* (Abertawe: Ilston House, 1977)

Dolenni allanol
---------------

* Undeb Bedyddwyr Cymru Archifwyd 2019-07-18 yn y Peiriant Wayback. - Gwefan Swyddogol
**Undeb Pêl-fas Menywod Cymru**, UPFMC, (Saesneg: Welsh Ladies Baseball Union, WLBU) yw corff llywodraethu Pêl-fas Gymreig i fenywod yng Nghymru. Fe'i ffurfiwyd yn 2006 pan benderfynodd yr WLBU dorri i ffwrdd oddi wrth Undeb Pêl-fas Cymru (i ddynion) a ffurfiwyd yn 1892.

Mae pencadlys WLBU yng Nghlwb Catholig Grangetown, Grangetown, Caerdydd.

Yn 2022 cafwyd ymdrech bwriadol gan UPFC ac UNPFMC i hyrwyddo'r gêm ymhlith disgyblion ysgol De-ddwyrain Cymru gan roi cyflyniadau ac hyfforddiant yn y gêm i athrawon chwaraeon a chynnal gwersi a gemau pêl-fas i ferched ac i fechgyn. Bwriwyd i'r holl ymdrech fod yn llwyddiant gyda'r gobaith y bydd y disgyblion ysgol yn ymuno â thimau lleol maes o law.

Gweler hefyd
------------

* Undeb Pêl-fas Cymru (dynion)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Governing Bodies of Sport-Sports Council for Wales". *Sport Wales Chwaraeon Cymru website*. Chwaraeon Cymru. 2007. Archifwyd o'r gwreiddiol ar October 15, 2008. Cyrchwyd 2009-07-21.
2. ↑  "WLBU". *WLBU website*. WLBU. 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-23. Cyrchwyd 2009-07-11.
3. ↑  "WLBU". *WLBU website*. WLBU. 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-23. Cyrchwyd 2010-04-08.
4. ↑  "'It will keep our game alive' - the plan to save Welsh baseball". BBC Sport. 26 Gorffennaf 2022.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Undeb Pêl-fas Menywod Cymru Archifwyd 2022-07-01 yn y Peiriant Wayback.
* ar Facebook
Roedd **Undeb Credyd Plaid Cymru** (enw swyddogol llawn, *Undeb Credyd Plaid Cymru Credit Union*) yn undeb credyd yn annibynnol yn ariannol ond yn gefnogol o Blaid Cymru ac yn gwneud cyfraniadau i'r Blaid drwy hysbysebu a nawdd achlysurol. Sefydlwyd yr undeb yn swyddogol yn 1986. Sefydlwyd ar gyfer aelodau Plaid Cymru ac aelodau o'u teulu agos.

Daeth yr Undeb Credyd i ben yn 2018. Gydag hynny, bu mewn trafodaethau gyda sawl undeb credyd arall i drosglwyddo'r cyfrifon. Dewiswyd Smart Money Cymru sydd a'i phencadlys yng Nghaerffili gan ei bod ddeniadol i'r undeb credyd llai, yn enwedig ei symudiad i gynnig mwy o wasanaethau digidol.

Swyddfa
-------

Lleolwyd yr Undeb Credyd mewn sawl gwahanol man yn ystod ei chyfnod, gan gynnwys Tŷ'r Cymry yn Heol Gordon, Y Rhath, Caerdydd ac o fewn swyddfa ganolog Plaid Cymru pan bu yn Rhodfa'r Parc yn y cyfnod wedi Refferendwm datganoli i Gymru, 1997.

Swyddogion
----------

Llywydd anrhydeddus yr Undeb Credyd oedd Dafydd Wigley.

Ymysg y swyddogion blaenllaw eraill oedd; Alan Jobbins, Stuart Fisher, Glyn Erasmus, Jim Criddle, a Malcolm Parker.

Cyhoeddiad
----------

Roedd gan yr Undeb Credyd gylchlythyr i'w haelodau o'r enw *Nerth*.

Dolenni allanol
---------------

* Hen dudalen UCPCCU

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Undeb Credyd Plaid Cymru Credit Union". Gwefan UCPCCU (nid yw bellach yn fyw). Cyrchwyd 8 Mehefin 2022.
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-04-03. Cyrchwyd 2022-06-09.
3. ↑  "Sgwennu am Undeb Credyd Plaid Cymru i @Wicipedia a ffeindio hen e-byst â chylchlythyr 'Nerth' - anghofio iddynt noddi @rasyriaith. So much respect for founders of @Plaid\_Cymru Credit Union - setting up independent financial institution to support other Welsh enterprises". cyfrif Twitter Siôn Jobbins @SionJobbins. 8 Mehefin 2022.
Roedd **William George Cove** (21 Mai 1888 – 15 Mawrth 1963) yn Aelod Seneddol y Blaid Lafur o 1923 i 1959.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Cove ym Mhontypridd ar 21 Mai 1888 yn un o 10 o blant i Edwin Cove, glowr a oedd yn wreiddiol o Swydd Gaerloyw, a Jane ei wraig. Cyn cael ei ethol yn AS bu yn gweithio fel athro ym Mhontypridd 

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf bu'n aelod o gorfflu meddygol y fyddin yr RAMC o 1915 i 1918

Gyrfa wleidyddol
----------------

Cafodd ei ethol i Senedd San Steffan am y tro cyntaf ym 1923 yn gynrychiolydd y Blaid Lafur dros Wellingborough yn Swydd Northampton; cafodd ei ail-ethol i'r un sedd yn etholiad 1924. Ar ôl i Ramsey MacDonald symud o etholaeth Aberafan i etholaeth Seham safodd Cove yn ei le yn Aberafan yn etholiad 1929 a bu'n cynrychioli'r sedd yn San Steffan hyd ei ymddeoliad ym 1959.

Bywyd personol
--------------

Priododd Mary Jones ym Mhontypridd ym 1915.

Bu farw yn 74 oed yn Chipping Norton, Swydd Rydychen.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Yr Archif Genedlaethol *Cyfrifiad 1911 RG14/32331 Rhif 261 - 18 Wyndham Street Treherbert*
2. ↑  Yr Archif Genedlaethol *WO364 Darn: 820*
3. ↑  British Parliamentary Election Results 1918-1949, compiled and edited by F.W.S. Craig The Macmillan Press 1979
Mudiad cenedlaethol Cymreig a ddatblygodd fel hollt o Blaid Cymru oedd **Mudiad Gweriniaethol Cymru**, hefyd yn defnyddio'r enw **Plaid Weriniaethol Cymru**.

Hanes
-----

Roedd cynhadledd flynyddol Plaid Cymru yn 1949 yn un stormus, gyda rhai aelodau adain-chwith yn teimlo fod gormod o bwyslais ar yr iaith Gymraeg a'r ardaloedd gwledig, a bod hyn yn rhwystro'r achos cenedlaethol rhag ennill cefnogaeth yn ardaloedd diwydiannol y de-ddwyrain. Roedd rhai yn beirniadu heddychaeth Gwynfor Evans, ac yn galw am agwedd fwy milwriaethus. Yn dilyn y gynhadledd hon, sefydlwyd Mudiad Gweriniaethol Cymru, gyda tua 50 o aelodau Plaid Cymru yn gadael i greu'r blaid newydd. Yn eu plith roedd Gwilym Prys-Davies, W. Huw R. Davies, Trefor Morgan a Cliff Bere.

Yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 1950, safodd Ithel Davies fel ymgeisydd Plaid Weriniaethol Cymru yn etholaeth Bro Ogwr. Cafodd 613 o bleidleisiau (1.3%). Cyhoeddodd y Mudiad bapur *The Welsh Republican* rhwng 1950 a 1957, gyda Harri Webb yn un o'r golygyddion, a chyhoeddodd Cliff Bere bamffled *The Welsh Republican*. Roedd y mudiad wedi dirwyn i ben cyn diwedd y 1950au.

Cyfeiriadau
-----------
Pensaer o Sais oedd **William Frame** (1848 – Ebrill 1906), a weithiodd yng Nghaerdydd yn gyntaf o dan William Burges, o 1868 ymalen, ac o 1881 hyd 1906 fel olynydd Burges yn brif pensaer i John Crichton-Stuart, 3ydd Ardalydd Bute. Ar ôl prentisiaeth o bum mlynedd yn Trowbridge, Wiltshire, daeth Frame yn gynorthwywr i John Prichard yn Llandaf. Ym 1868 aeth i weithio i William Burges ac ym 1876 ef oedd yn goruchwylio dros atgyweiriad Castell Coch.

Wedi marwolaeth Burges ym 1881 daeth Frame yn brif pensaer Ardalydd Bute a parhaodd yn y swydd tan ei farwolaeth. Frame a gynlluniodd Wal yr Anifeiliaid, a safai o flaen Castell Caerdydd yn wreiddiol, yn seiliedig ar syniad gan ei ragflaenydd. Ym 1896 cynlluniodd Frame ei gampwaith, Adeilad y Pierhead yn nociau Caerdydd, ar gyfer Cwmni Dociau Bute. Cafodd lawer o waith hefyd ar ystadau Bute yn yr Alban.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Adeilad y Pierhead, Bae Caerdydd |
| Adeilad y Pierhead, Bae Caerdydd  |

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) William Frame. *Dictionary of Scottish Architects*. Adalwyd ar 14 Rhagfyr 2013.
Mudiad eang ond wedi'i drefnu'n llac yw'r **mudiad gwrth-globaleiddio** sy'n gwrthwynebu globaleiddio cyfalafiaeth gorfforaethol. Mae'n gorgyffwrdd ac weithiau'n gyfystyr â'r mudiad cyfiawnder byd-eang a'r mudiad gwrth-neoryddfrydol. Yn gyffredinol, mae aelodau'r mudiad yn gwrthwynebu grym gwleidyddol gan gorfforaethau amlwladol mawrion o ganlyniad i ddadreoleiddio mewn meysydd masnach ryngwladol a marchnadoedd ariannol. Cyhuddir corfforaethau o fwyhau eu helw gan ddifrodi safonau hurio, iawndal, diogelwch yn y gweithle, yr amgylchedd, ac awdurdod ac annibyniaeth ddeddfwriaethol genedlaethol. Mae aelodau yn aml yn beirniadu sefydliadau rhyngwladol megis Banc y Byd a'r Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF) hefyd.

Mae gweithredwyr gwrth-globaleiddio yn galw am integreiddio byd-eang er mwyn ennill cynrychiolaeth ddemocrataidd well, hawliau dynol, masnach deg, a datblygiad cynaliadwy, ac felly gall y term "gwrth-globaleiddio" fod yn gamarweiniol. Mae'r mudiad wedi bod yn graidd i nifer o brotestiadau, gan gynnwys y gwrthdystiadau yn erbyn Sefydliad Masnach y Byd yn Seattle ym 1999, ac wedi cynnal nifer o gynadleddau, megis Fforwm Cymdeithasol y Byd.

Gweler hefyd
------------

* Anarchiaeth
* Democratiaeth uniongyrchol
* Gweithredaeth wrth-gorfforaethol
* Gwrth-brynwriaeth
* Gwrth-gyfalafiaeth
Mae **Mwyngloddfa Brynyrafr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Gorffennaf 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.35 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
|  |  |
| --- | --- |
| Tair ymyl AB, BC, a CA, gyda phob un rhwng dau fertig y triongl. | Mae'r polygon yn cael ei ffinio gan ymylon; mae gan y sgwâr hwn 4 ymyl. |
| Ceir dwy ochr (arwynebau) o bobtu pob ymyl, fel yn y ciwb hwn. | Mae pob ymyl yn cael ei rannu gan dri neu ragor o ochrau, mewn polytop-4, fel y gwelir yn y tafluniad yma o'r teseract. |

Ym maes geometreg, mae **ymyl** yn ffin, neu'n fan ble mae dwy ochr yn cyfarfod. Ym myd polygonau a pholyhedronau gellir ei ddiffinio fel math o linell segment sy'n cysylltu dau fertig ('corneli'). Pan fo'r segment rhwng dau fertig yn pasio y tu allan neu'r tu fewn i bolyhedron neu bolytopau uwch-ddimensiwn, gelwir ef yn "groeslin".

Gall 'ymyl' fod yn air gwrywaidd neu fenywaidd.

Nifer o ymylon mewn polyhedron
------------------------------

Mae gan ochrau bob polygon amgrwm nodweddion Euler:

{\displaystyle V-E+F=2,}
ble mae *V* yn cynrychioli'r fertigau, *E* yw'r nifer o ymylon ac *F* yw'r nifer o ochrau. Mae'r hafaliad hwn yn cael ei nabod fel "fformiwla polyhedron Euler". Gwelir yma fod y nifer o ochrau'n ddau yn llai na chyfanswm y fertigau ac ochrau. Er enghraifft mae gan y ciwb 8 fertig a 6 ochr, ac felly ceir 12 ymyl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ziegler, Günter M. (1995), *Lectures on Polytopes*, Graduate Texts in Mathematics, **152**, Springer, Definition 2.1, p. 51, .
2. ↑  Weisstein, Eric W. "Polygon Edge." From MathWorld--A Wolfram Web Resource.
3. ↑  Weisstein, Eric W. "Polytope Edge." From MathWorld--A Wolfram Web Resource.
4. ↑  Geiriadur Bangor; adalwyd 9 Tachwedd 2018.
Mae **Mwyngloddfa Mynydd-bach** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Mawrth 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.22 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Mwyngloddiau a Chreigiau Gwydyr**, yng Nghoedwig Gwydyr, Sir Conwy. wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 14 Chwefror 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 139.6 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle. Yn ogystal, mae **Mwyngloddiau Coedwig Gwydyr** yn Ardal Gadwraeth Arbennig.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Mwyngloddfa Castell** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Tachwedd 1993 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 4.05 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Portread o Fu Sheng, a briodolir i Wang Wei
*Erthygl am y bardd enwog yw hon. Gweler hefyd Wang Wei (gwahaniaethu).*
Bardd, arlunydd, cerddor a gwladweinydd o Tsieina yng nghyfnod Brenhinllin Tang a elwir weithiau "y Bwdha-Fardd" oedd **Wang Wei** (Tsieineeg 王維 *Wáng Wéi*) (701 – 761).

Ei fywyd
--------

O dras uchelwrol, basiodd ei arholiadau ar gyfer y Gwasanaeth Sifil Ymherodrol yn 721 a chafodd yrfa lwyddiannus gan ymddyrchafu i fod yn Ganghellor yn 758. Yn ystod Gwrthyfel An Lushan osgodd gwrdd ag asiantau'r gwrthryfelwyr trwy esgus ei fod yn fyddar. Treuliodd ddeng mlynedd yn astudio dan y meistr Chán Daoguang. Ar ôl marwolaeth ei wraig yn 730, sefydlodd fynachlog ar ran o'i ystad ac aeth yno i ymddeol.

Fe'i cofir yn bennaf am ei gerddi sy'n darlunio golygfeydd tawel o ddyfroedd a niwl heb lawer o le ynddynt i bobl, fel yn achos llawer o baentiadau'r cyfnod.

Does dim un o'i baentiadau gwreiddiol wedi goroesi, ond ceir copïau a briodolir iddo, yn enwedig paetniadau tirwedd traddodiadol. Cafodd ddylanwad ar Ysgol Ddeheuol paentiadau tirwedd Tsieina, a nodweddir gan strociau brwsh cryf a golchiadau inc ysgafn.

Enghraifft o'i ganu
-------------------

Mae'r gerdd fer 'Yn Nyfnderoedd y Mynydd Anial' yn un o ddwy o gerddi Wang Wei a gyfieithwyd i'r Gymraeg gan Cedric Maby:

Yn nyfnderoedd y mynydd anial,
Byth ni ddynesa neb,
Ond unwaith yn y pedwar amser,
Fel llef o hirbell,
Bydd pelydrau trwy'r goedwig gethin
A thywynnu eto ar y cysgodog fwsogl.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llenorion Tsieineeg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cedric Maby, *Y Cocatŵ Coch*, tud. 48.

Llyfryddiaeth
-------------

Ceir dwy o gerddi Wei Wan wedi'u cyfieithu i'r Gymraeg yn y gyfrol:

* Cecil Maby, *Y Cocatŵ Coch: Blodeugerdd o gerddi byrion o'r Tseinaeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, ar ran yr Academi Gymreig, 1987)

Ceir sawl cyfieithiad Saesneg, yn cynnwys

* *Wang Wei: Poems*, gol. G. W. Robinson (Harmondsworth: Penguin Books, 1973).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 19685700
* LCCN: n80093368
* ISNI: 0000 0001 2122 9769
* GND: 118806130
* SELIBR: 273443
* SUDOC: 027192687
* BNF: cb11928871x (data)
* BIBSYS: 98021323
* ULAN: 500327910
* NLA: 36730186
* NDL: 00324321
* NKC: jn20000605510
* BNE: XX1770531

 |
Mae **Mwyngloddfa Cwmystwyth** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 09 Hydref 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 14.11 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Nofelydd ac awdur straeon byrion Pwylaidd oedd **Władysław Stanisław Reymont** (7 Mai 1867 – 5 Rhagfyr 1925) a enillodd Wobr Lenyddol Nobel ym 1924 am ei nofel epig genedlaethol *Chłopi* (1904–09).

Ganed Władysław Stanisław Rejment ym mhentref Kobiele Wielkie, ger Łódź, yng Ngwlad Pwyl y Gyngres, dan dra-arglwyddiaeth Ymerodraeth Rwsia. Ni chwblhaodd ei addysg yn yr ysgol, ac aeth yn brentis mewn siop ac yn frawd lleyg. Gweithiodd hefyd yn swyddog ar y rheilffyrdd ac yn actor yn ystod ei ieuenctid. Mae dwy o'i nofelau cynnar, *Komediantka* ("Digrifwraig"; 1896) a *Fermenty* (1897), yn seiliedig ar ei brofiadau ym myd y theatr.

Un o'i nofelau pwysicaf yw *Ziemia obiecana* ("Gwlad yr Addewid"; 1899), sydd yn portreadu perchnogion y ffatrïoedd gwehyddu yn Łódź. Ysgrifennai hefyd straeon byrion am fywydau gwerin gwlad a ddylanwadwyd yn gryf gan naturiolaeth. Ei gampwaith yw'r nofel epig *Chłopi* ("Gwerinwyr"), a gyhoeddwyd mewn pedair cyfrol o 1904 i 1909. Dyma gronicl o fywyd yng nghefn gwlad y Bwyldir drwy bedwar tymor y flwyddyn, wedi ei ysgrifennu yn bennaf mewn tafodiaith werinol.

Ymhlith ei weithiau diweddar mae *Rok 1794* (tair cyfrol, 1913–18), nofel hanesyddol am adladd Ail Raniad Gwlad Pwyl a Gwrthryfel Kościuszko ym 1794, a *Wampir* (1911) sydd yn ymwneud â mudiad yr ysbrydegwyr. Bu farw Władysław Reymont yn Warsaw yn 58 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "The Nobel Prize in Literature 1924", Sefydliad Nobel. Adalwyd ar 25 Chwefror 2022.
2. ↑  (Saesneg) Władysław Stanisław Reymont. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Chwefror 2022.
Dinas yng nghanolbarth Gwlad Pwyl yw **Włocławek** a leolir yn nhalaith (foifodiaeth) Kujawsko-Pomorskie. Saif ar lannau Afon Vistula.

Mae'n debyg i Włocławek gael ei sefydlu yn y 10g, un o'r trefi mawr cyntaf yn Wielkopolska (Pwyl Fawr). Yn yr 11g daeth yn sedd i esgobion rhanbarth Kujawy, a derbyniodd Włocławek freintiau dinesig ym 1256. Astudiodd y seryddwr enwog Copernicus yno ym 1489–91. Yn sgil rhaniadau Gwlad Pwyl yn niwedd y 18g, daeth Włocławek yn rhan o Deyrnas Prwsia. Yn ystod Rhyfeloedd Napoleon, cipiwyd y ddinas gan Ddugiaeth Warsaw, gwladwriaeth ddibynnol ar Ymerodraeth Ffrainc. Wedi cwymp Napoleon ym 1815, daeth Włocławek dan dra-arglwyddiaeth Ymerodraeth Rwsia fel rhan o Wlad Pwyl y Gyngres. Dychwelodd y ddinas i Wlad Pwyl annibynnol wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Yn y 19g adeiladwyd y felin bapur a ffatri fwydion gyntaf yng Ngwlad Pwyl yn Włocławek, a daeth y ddinas yn ganolfan ddiwydiannol fawr. Ffynnai'r diwydiant seliwlos yn y cyfnod wedi'r Ail Ryfel Byd, ond dirywiodd erbyn diwedd yr 20g. Mae'r economi hefyd yn dibynnu ar amaeth, y diwydiant cemegion, a chynhyrchu bwyd.

Y boblogaeth yn 2011 oedd 116,783.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Włocławek. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 16 Mawrth 2022.

 gw • sg • go**Dinasoedd Gwlad Pwyl**

Warsaw ·
Kraków ·
Łódź ·
Wrocław ·
Poznań ·
Gdańsk ·
Szczecin ·
Bydgoszcz ·
Lublin ·
Katowice ·
Białystok ·
Gdynia ·
Częstochowa ·
Radom ·
Sosnowiec ·
Toruń ·
Kielce ·
Gliwice ·
Rzeszów ·
Zabrze ·
Olsztyn ·
Bytom ·
Bielsko-Biała ·
Ruda Śląska ·
Rybnik ·
Tychy ·
Dąbrowa Górnicza ·
Gorzów Wielkopolski ·
Płock ·
Elbląg ·
Opole ·
Wałbrzych ·
Zielona Góra ·
Włocławek ·
Tarnów ·
Chorzów ·
Koszalin ·
Kalisz ·
Legnica ·
Ysgol gynradd cyfrwng Gymraeg yn y Drenewydd yw **Ysgol Dafydd Llwyd**, ar gyfer plant rhwng 3 ac 11 oed. Hon oedd yr ysgol ddynodedig Gymraeg gyntaf yng ngogledd Powys. Agorwyd ar 28 Medi 2001, gyda Penri Roberts yn brifathro, sef enillydd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 2001. Yn Ionawr 2016 agorwyd ysgol newydd sbon, ar gost o £8.5m ac roedd 250 o ddisgyblion ar y gofrestr.

Enwyd yr ysgol ar ôl y bardd Dafydd Llwyd ab Einion a fu'n byw yn yr ardal tua 1446.

Yn 2010, adroddodd Estyn fod yr ysgol yn gweithedu mewn pump o adeiladau ar wahân, ar yr un campws a dwy ysgol arall, gan gynnwys dau gaban dros dro. Datganwyd ar 14 Chwefror 2012 y byddai adeilad newydd yn cael ei godi ar ei chyfer gyferbyn â'r ysgol uwchradd. Erbyn 2010, roedd 149 o ddisgyblion yn yr ysgol, gan gynnwys disgyblion oed meithrin amser llawn, a daeth 38% ohonynt o gartrefi ble roedd y Gymraeg yn brif iaith y cartref. Bydd lle i 270 o ddisgyblion yn adeilad newydd yr ysgol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan swyddogol yr ysgol; adalwyd Mawrth 2016
2. ↑   Ymddeoliad Penri'r pennaeth. BBC Lleol > Seren Hafren (Awst 2004).
3. ↑   Rhestr Awduron Cymru: Roberts, Penri. Llenyddiaeth Cymru. Adalwyd ar 15 Chwefror 2012.
4. ↑  countytimes.co.uk;[*dolen marw*] adalwyd Chwefror 2016
5. ↑   Newyddion : Pwy oedd Dafydd Llwyd ? Who was Dafydd Llwyd?. Ysgol Dafydd Llwyd (8 Tachwedd 2009).
6. ↑   Agor ysgol Gymraeg newydd ym Mhowys. BBC Newyddion (28 Medi 2001).
7. 1 2   Adroddiad Arolygiad Ysgol Dafydd Llwyd, 2010. Estyn (Rhagfyr 2010). Adalwyd ar 15 Chwefror 2012.
8. 1 2   Cymeradwyo ysgol Gymraeg. BBC Newyddion (14 Chwefror 2012).

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Ysgol Dafydd Llwyd
* Adroddiad Arolygiad Ysgol Dafydd Llwyd, 2004
Mursen (math o bryfyn) yn nheulu'r *Coenagrionidae* yw'r **Fursen lygatgoch fach** (llu: **mursennod llygatgoch bach**; Lladin: *Erythromma viridulum*; Saesneg: *Small Red-eyed Damselfly*) sydd o fewn y genws a elwir yn *Erythromma*. Mae'r mursennod (*Zygoptera*) a'r gweision neidr (*Anisoptera*) ill dau'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Odonata.

Mae'r Fursen lygatgoch fach i'w chael drwy ogledd-orllewin Ewrop a chynyddodd eu niferoedd yn rhan ola'r 20fed ganrif. Yn 1999 cofnodwyd ei bod yng ngwledydd Prydain (yn Essex) am y tro cyntaf ac ymsefydlodd yno ers hynny.

Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd araf eu llif, nentydd neu afonydd glân. Mae'n hoff iawn o dorheulo ar lysdyfiant sy'n arnofio, er enghraifft *Myriophyllum*.

Llygaid
Mae adenydd yr oedolyn yn 29 milimetr (1.1 modf) ac fe'i welir yn hedfan rhwng Mai ac Awst. Mae *E. viridulum* yn fursen tywyll, bron yn ddu, gyda marciau symudliw glas arni. Mae'r gwryw yn debyg i fursennod cynffon las y genws Ischnura, eithr mae ganddo lygaid cyfansawdd enfawr, ymhell o'i gilydd, sy'n goch tywyll eu lliw. Yn aml, caiff ei gamgymeryd am y Fursen lygatgoch fawr (Lladin: *Erythromma najas*). Mae gan y gwryw hefyd gefn (rhan uchaf) o liw efydd tywyll ac ochrau glas. Mae ochrau thoracs y fenyw yn felyn, gwyrdd neu'n las.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fursennod yn y teulu Coenagrionidae
* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
* www.british-dragonflies.org.uk/
Ymgyrch flynyddol gan yr elusen Cymorth Cristnogol yw **Wythnos Cymorth Cristnogol**. Mae'n cael ei chynnal yn ystod ail wythnos mis Mai, pan fydd miloedd o wirfoddolwyr yn postio amlenni casglu coch i aelwydydd ledled y wlad. Fe'u cynhaliwyd bob blwyddyn ers 1957 a dathlodd y digwyddiad ei 50fed pen-blwydd yn 2007. Y flwyddyn bu Cymorth Cristnogol yn annog pobl i blannu coed i gefnogi ei waith tramor ar brosiectau newid yn yr hinsawdd.

Mae Cymorth Cristnogol yn gweithio gyda 700 o sefydliadau lleol ar draws 50 o wledydd sy'n datblygu. Gan weithio gyda chymunedau tlawd, mae'n hyfforddi pobl i ddelio ag effeithiau newid yn yr hinsawdd ac yn eu paratoi ar gyfer bygythiad trychinebau naturiol. Mae'r sefydliadau lleol hyn - neu 'bartneriaid' - hefyd yn gweithio ym meysydd HIV, hyfforddiant ac addysg, iechyd a glanweithdra a heddwch a chymod.

Yn 2017-18, codwyd £9.6 miliwn (neu 18% o gyfanswm incwm yr elusen) yn ystod yr wythnos hon.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Curtis, Gretta (2007-03-20). "Christian Aid to Celebrate Golden Jubilee with Green Campaign". Christian Today. Cyrchwyd 2007-03-03.
2. ↑  "Adroddiad Blynyddol 2017-2018" (PDF). *Cymorth Cristnogol*. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2021-01-17.
Awdurdod unedol yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Wiltshire**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 3,255 km², gyda 500,024 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag awdurdod unedol Bwrdeistref Swindon i'r gogledd-ddwyrain, yn ogystal â siroedd Swydd Gaerloyw i'r gogledd-orllewin a'r gogledd, rhan fach o Swydd Rydychen i'r gogledd-ddwyrain, Berkshire i'r dwyrain, Hampshire i'r dwyrain a'r de, Dorset i'r de, a Gwlad yr Haf i'r gorllewin.

Awdurdod unedol Wiltshire yn sir seremonïol Wiltshire
Ffurfiwyd yr awdurdod unedol ar 1 Ebrill 2009, pan ddiddymwyd yr hen sir an-fetropolitan Wiltshire. Fe'i crëwyd trwy uno pedair ardal an-fetropolitan yn y sir honno, sef ardaloedd Caersallog, Gogledd Wiltshire, Gorllewin Wiltshire a Kennet. (Roedd hen ardal an-fetropolitan Thamesdown wedi dod yn awdurdod unedol ar wahân ym 1997, ac wedi cael ei ailenwi'n Fwrdeistref Swindon.)

Rhennir y awdurdod yn 259 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei bencadlys yn nhref Trowbridge. Mae aneddiadau eraill yn cynnwys dinas Caersallog a'r threfi canlynol: 

* Amesbury
* Bradford on Avon
* Calne
* Corsham
* Cricklade
* Chippenham
* Devizes
* Ludgershall
* Malmesbury
* Marlborough
* Melksham
* Mere
* Royal Wootton Bassett
* Tidworth
* Warminster
* Westbury
* Wilton

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 5 Tachwedd 2020
Maenordy a thiroedd ym mhentref yr Orsedd, Wrecsam yw Ystad neu Neuadd **Trefalun** (neu **Drefalyn**) a ystyrir yn un o brif faenordai Gogledd Cymru, ac sy'n dyddio i 1576. Codwyd y neuadd wreiddiol gan Sion Trefor (m. 1589) a oedd yn un o ddisgynyddion Tudur Trefor ("Brynkynallt") o'r 10g. Lleolir Ystâd Trefalun bellach ym mwrdeistref sirol Wrecsam, ond arferai fod yn ardal Maelor, yn yr hen Sir Ddinbych.

Oherwydd ei bwysigrwydd pensaernïol, cofrestrwyd y maenordy ac adeiladau eraill, allanol, gan Cadw yn Radd II\* ar 6 Medi 1952, yn bennaf oherwydd ei arddull Elisabethaidd a'i gysylltiad gyda'r Treforiaid.

Mae'n fwy na phosib mai Sion Trefor ei hun, gyda chymorth y prif saer (neu 'bensaer' erbyn heddiw) Walter Hancock o Much Wenlock a gynlluniodd y maenordy gwreiddiol. Roedd Sion wedi etifeddu'r ystâd gan ei hen daid, Richard Trefor, pan briododd hwnnw Matilda, merch Siencyn ap Dafydd ap Gruffud o Drefalyn. Yn Llundain y gwnaeth Sion Trefor ei ffortiwn, ac roedd yn gyfaill agos i Thomas Sackville, Arglwydd Buckhurst, Howard o Effingham ac Iarll Dorset cefnder ei wraig. Erbyn 1600 roedd gan deulu'r Treforiaid nifer o faenordai eraill, gan gynnwys Plas Teg yn yr Hôb, Sir y Fflint a brynnwyd gan Syr John Trevor I (1563–1630) ac ef hefyd a gododd maenordy Plas Teg yn 1610. Ei fab hynaf, Richard Trefor (1558 - 1638) a etifeddodd y tŷ, ond gwell oedd ganddo dreulio'i amser ym Mhlas y Roft, ym Marford.

"Y Loge".
Mae rhai o'r hen ffosydd o amgylch y parciau ceirw, a greewyd yr un pryd a'r plasty yn 1576, yn dal i'w gweld heddiw.

Yn y 1670au, etifeddodd y Treforiaid "Glynde Place" yn Sussex, a ddaeth, wedi hynny, yn brif gartre'r teulu. Cadwyd Trefalun gan stiwardiaid ac asiantiaid y teulu. Yn 1836 atgyweiriwyd y tŷ a chodwyd y Porter's Lodge; cynlluniwyd y gwaith gan besaer lleol o'r enw Thomas Jones. Gwerthwyd yr ystad yn y 1980au athrowyd yr adeilad yn ddwy fflat.

Gweler hefyd
------------

* Ystad Wynnstay
* Plas Nant y Ffrith

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Trevalyn Hall (including former lodge), Rossett". British Listed Buildings. Cyrchwyd 5 Awst 2016.
2. ↑  Y Bywgraffiadur Cymraeg Arlein; Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
Roedd **Plaid y Democratiaid Cymdeithasol (SDP)** yn blaid wleidyddol ganolig yn y Deyrnas Unedig a grëwyd ar 26 Mawrth 1981 ac a oedd yn bodoli tan 1988.

Fe'i sefydlwyd gan bedwar aelod blaenllaw 'cymedrol' o'r Blaid Lafur, a alwyd y Gang o Bedwar: Roy Jenkins, David Owen, Bill Rodgers a Shirley Williams. Ar yr adeg pan gredwyd y blaid roedd Owen a Rodgers yn eistedd fel Aelodau Seneddol Llafur. Roedd Jenkins wedi ymadael â San Steffan ym 1977 i wasanaethu fel Llywydd y Comisiwn Ewropeaidd, tra bod Williams wedi colli ei sedd yn etholiad cyffredinol 1979.

Ymadawodd y pedwar â'r Blaid Lafur o ganlyniad i newidiadau polisi a benderfynwyd yng Nghynhadledd Wembley y Blaid Lafur yn Ionawr 1981 a oedd yn ymrwymo'r blaid i ddiarfogi niwclear unochrog ac i dynnu allan o'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd. Roeddynt hefyd yn credu bod Llafur wedi gogwyddo gormod i'r adain chwith ac wedi cael ei ymdreiddio ar lefel canghennau etholaethol gan garfanau Trotsgiaidd eu barn ac ymddygiad a oedd yn groes i ddyheadau'r mwyafrif o bleidleiswyr Llafur a'r Blaid Lafur Seneddol.

Ar gyfer Etholiadau Cyffredinol 1983 a 1987 ffurfiwyd cynghrair rhwng y Democratiaid Cymdeithasol a'r Blaid Ryddfrydol a elwid yn Gynghrair Democratiaid Cymdeithasol - Rhyddfrydol.

Ar ôl pleidlais ymysg yr aelodau cefnogwyd cynnig mewn cynhadledd a gynhaliwyd yn Portsmouth ym 1987 i'r blaid uno gyda'r Blaid Ryddfrydol i ffurfio un blaid unedig o'r enw Y Democratiaid Rhyddfrydol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  Stephen Driver (16 Mai 2011). Understanding British Party Politics. Polity. tt. 117–. ISBN 978-0-7456-4077-8. Cyrchwyd 20 Gorffennaf 2013.
3. ↑  Ian Adams (1998). *Ideology and Politics in Britain Today*. Manchester University Press. tt. 63–. ISBN 978-0-7190-5056-5. Cyrchwyd 20 Gorffennaf 2013.
Hanesydd Groeg (fl. 5fed ganrif) oedd yn swyddog uchel yn y wladwriaeth yng Nghaergystennin yn ail hanner y 5fed ganrif.

Mae'n awdur llyfr hanes ar Gwymp yr Ymerodraeth Rufeinig a nodweddir gan safbwynt rhyddfrydig ac amgyffred ddeallus. Un o'i ffynonellau oedd gwaith coll Eunapius.

Mae'n llyfr mewn chwech rhan:

(i) Y cyfnod rhwng teyrnasiad Augustus a theyrnasiad Diocletian.
(ii-iv) Y cyfnod hyd at ymraniad yr ymerodraeth gan Theodosius Fawr.
(v-vi) Astudiaeth fanwl o'r cyfnod 395-410.
Ymddengys na chafodd Zosimus yr amser i orffen y gwaith, oedd yn fod i gynnwys digwyddiadau ei oes ei hun.

Mae Zosimus yn rhoi'r bai am gwymp yr ymerodraeth ar ddymchwel y grefydd baganaidd a mabwysiadu Cristionogaeth fel unig grefydd swyddogol yr ymerodraeth. Mae'n barnu'r ymerodr Cystennin yn hallt.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 102333329
* LCCN: n84169983
* ISNI: 0000 0003 7121 7816
* GND: 100964354
* SELIBR: 258857
* SUDOC: 02810627X
* BNF: cb11929733b (data)
* BIBSYS: 90336640
* NKC: jn19990009453
* The SBN id CFIV081446 is not valid.
* BNE: XX982225
* CiNii: DA01313715

 |
Roedd **Wilson Jones** (tua 1794 -27 Hydref 1864) yn Aelod Seneddol Ceidwadol Bwrdeistrefi Dinbych rhwng 1835 a 1841.

Roedd Jones yn fab i John Jones, Cefn Coch Rhuthun ac Elizabeth, merch ac etifedd Edward Wilson, Lerpwl.

"Cefn Coch", Rhuthun, ble trigai ei hynafiaid ers y 15g.
Ym 1822 Priododd Cecil merch John Carstairs, Warboys Swydd Huntingdon, bu iddynt 4 mab a 4 merch. Bu ei fab hynaf, John Carstairs Jones, yn Uchel Siryf Sir y Fflint ym 1866 a Sir Dinbych yn 1874. Priododd un o'u merched, Elizabeth Jane, ag Edmund Swetenham, AS Caernarfon.

Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Ddinbych ym 1831.

Daeth yn berchennog ar ystadau Cefn Coch Gelli Gynnan, Llanarmon a Heartsheath, Yr Wyddgrug.

Bu farw yn Heartsheath ym 1864 yn 70 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  William Retlaw Williams 1895; The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliesr times to the present day, 1541-1895 adalwyd 6 Mehefin 2016
2. ↑  "Family Notices - Wrexham and Denbighshire Advertiser and Cheshire Shropshire and North Wales Register". George Bayley. 1864-09-03. Cyrchwyd 2016-06-06.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**John Edward Madocks** | **Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Dinbych**1835 – 1841 | Olynydd:**Townshend Mainwaring** |
Roedd **Will Joseph** (10 Mai, 1877 - 1959) yn chwaraewr Rygbi'r undeb rhyngwladol Cymreig. Roedd yn aelod o dîm buddugol Cymru a gurodd y Crysau Duon oedd ar daith ym 1905. Chwaraeodd rygbi clwb i Abertawe a rygbi sir i Forgannwg.

Roedd Joseph yn cael ei ystyried yn flaenwr rhagorol i dîm Abertawe ar ddechrau'r 20fed ganrif, yn ystod cyfnod rhagorol yn hanes y tîm. Cafodd ei gydnabod fel chwaraewr cryf mewn sgrymiau tynn ac oherwydd ei daldra, roedd yn effeithiol iawn yn y llinell.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Joseph yn Nhreforys, Abertawe yn blentyn i Griffith Joseph, gweithiwr yn y gwaith tunplat, a Sarah ei wraig. Roedd yn gefnder i'r chwaraewr rhyngwladol Dicky Owen. Mewn cyfnod lle'r oedd rygbi yn gêm amatur roedd yn ennill ei fywoliaeth fel gweithiwr dur. Ym 1906 priododd Elizabeth Davies yn eglwys blwyf Llangyfelach, ni fu iddynt blant.

Bu farw yn Nhreforys yn 82 mlwydd oed.

Gyrfa ryngwladol
----------------

### Cymru

Gwnaeth Joseph ei ymddangosiad cyntaf dros Gymru yn erbyn Lloegr yn Blackheath ym 1902 yn 23 oed. Chwaraeodd Joseph mewn tair ymgyrch a enillodd y Goron Driphlyg, ond ei foment fwyaf ar y cae oedd pan chwaraeodd yn erbyn y Crysau Duon oedd ar daith ym 1905. Dymchwelwyd gyrfa ryngwladol Joseph ym 1906 ar ôl gêm yn erbyn tîm teithiol y Springboks. Er ei fod wedi chwarae gyda theilyngdod mawr mewn gêm gynharach yn erbyn De Affrica i dîm Sir Forgannwg; lle sgoriodd gais,  gollyngwyd Joseff ar ôl y gêm ryngwladol. Roedd pac Cymru yn y gêm honno yn ofnadwy a phenderfynodd y pwyllgor dethol i newid y pac cyfan, heb ystyried cyfraniad unigolion i'r gêm.  Daeth gyrfa Joseph gyda Chymru i ben ar ôl 16 cap yn 28 oed.

### Gemau rhyngwladol

* Lloegr 1902, 1903, 1904, 1905, 1906
* Iwerddon 1902, 1903, 1905, 1906
* Seland Newydd 1905
* yr Alban 1902, 1903, 1904, 1905, 1906
* De Affrica 1906

Yn o gystal a bod yn bencampwr rygbi bu Joseph hefyd yn bencampwr wrth chware coets.

Llyfryddiaeth
-------------

* Parry-Jones, David (1999). *Prince Gwyn, Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby*. Pen-y-bont: seren. ISBN 1-85411-262-7.
* Thomas, Wayne (1979). *A Century of Welsh Rugby Players*. Ansells Ltd.
* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Smith (1980), tud 136.
2. ↑  Parry-Jones (1999), tud 143.
3. ↑  Parry-Jones (1999), tud 183.
4. ↑  Thomas (1979), tud 38.
5. ↑  Smith (1980), tud 468.
6. ↑  "SWANSEA - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1903-09-05. Cyrchwyd 2021-04-11.
Band cerddoriaeth trydanol Gymreig o Gaerfyrddin oedd **Zabrinski**. Roedd y band, a ymddangosodd yn gyntaf yn 2000, yn cyfuno seicadelia a cherddoriaeth electronig. Enillodd *Executive Decision* y wobr am sengl y flwyddyn yng nghylchgrawn enwog *Record Collector* yn 2003.

Cafodd y band ei enwi oherwydd camsillafiad ffilm o 1970, sef Zabriskie Point.

Eu halbwm cyntaf oedd *Screen Memories*, a hawliodd sylw'r beirniaid yn syth. Mae'r record yn gyfuniad o bop seicadelig law yn llaw ag elfennau o'r llawr ddawns a'r byd electro-arbrofol.

Roedd Zabrinksi yn rhan o genhedlaeth newydd a ysbrydolwyd gan grwpiau fel Super Furry Animals, Gorky's Zygotic Mynci a Topper. Ymhlith eu halbyms mwya poblogaidd y mae: *Yeti* (2001), *Koala Ko-ordination* (2002) a *Ill Gotten Game* (2005) ac fe'u disgrifiwyd gan y BBC fel albymau 'llawn dyfeisgarwch, melodi a chynhyrchu beiddgar'. Dros y blynyddoedd, cymharwyd y grŵp i grwpiau ac unigolion fel Flaming Lips, Aphex Twin, Primal Scream a'r Beach Boys.

Er iddynt deithio drwy wledydd Prydain gyda'r Super Furry Animals a recordio sesiynau ar gyfer Huw Stephens a John Peel ar Radio 1, daeth y grŵp i ben yn 2007.

Aelodaeth
---------

Yr aelodau a sefydlodd y grwp yn wreiddiol oedd Mathew Durbridge, llais a guitar; Gareth *Burger* Richardson, gitar ac Iwan Morgan: samplyrs byw, recordio a chynhyrchu. Cychwynwyd y grwp tra roeddent yn yr ysgol. Gadawodd Iwan yn ddiweddarach ac ymunodd Kris Jenkins ar yr allweddelau ac offerynnau taro. Cyn hir ymunodd Rhun Lenny, Gitar Fâs; Owain Jones, drymiau a Pwyll ap Stifyn, recordio a chynhyrchu.

Disgograffi
-----------

### Albymau

* *Screen Memories*, Rhagfyr 2000, (Microgram - label eu hunain)
* *Yeti*, Tachwedd 2001, (Ankstmusik)
* *Koala Ko-ordination*, 25 Medi 2002
* *Ill Gotten Game*, 16 Mehefin 2005

### Senglau/EP

* *Freedom Of The Hiway/Rattlesnake On Ice*, Mawrth 2001, (Boobytrap)
* *Executive Decision*, 16 Mehefin 2003

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.bbc.co.uk; adalwyd 11 Hydref 2016.

Dolenni allanol
---------------

* Zabrinski ar wefan y BBC
* Archifwyd 2007-09-26 yn y Peiriant Wayback. Cyfweliad 'Drowned in Sound'

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 128248537

 |
Awdures o Wlad Pwyl a Belarws a ddefnyddiai'r llysenw **Zoska Veras** oedd **Ludwika Savitskaya** (30 Medi 1892 - 8 Hydref 1991) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel bardd, cyfieithydd, arlunydd ac awdur plant.

Fe'i ganed yn Medzhybizh (gorllewin Yr Wcráin heddiw) a bu farw yn Vilnius, Lithwania, lle'i claddwyd. Bu'n briod i Fabiyan Shantyr ac yna i Anton Vojcik ac roedd Halina Vojcik yn blentyn iddi.

Yr awdures
----------

Ysgrifennai storiau byrion, gweithiau am addysgeg ac amaethyddiaeth ac yn 1924 cyhoeddodd eiriadur fotanegol 4-ieithog: Belarwseg, Pwyleg, rwsieg a Lladin. Cyhoeddodd ei gwaith i blant yn y cylchgronnau *Zaranka*, *Praleski* a *Belaruskaya Borts*. Ymddngosodd ei cherddi mewn nifer o gylchgrommau ac yn 1985 cyhoeddodd y casgliad *Kalaski*. Sgwennodd nifer o feirdd gerddi iddi, gan gynnwys Ryhor Baradulin.

Cyhoeddwyd cyfrol cofiannol iddi o'r enw *"Я помню ўсё : успаміны, лісты"* (Fy Nghof, Fy llythyrau...) gan Mikhas Skobla (2013) (ISBN 9788378931041).

Aelodaeth
---------

Zoska Veras
Bu'n aelod o Undeb Awduron yr USSR am rai blynyddoedd a phan oedd yn iau roedd yn aelod o Gylch Grodno ieuenctid Belarws, mudiad tebyg i'r Urdd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The First Flowers (exhibition to commemorate 120th anniversary of Veras's birth)". National Library of Belarus. 21 Medi 2012. Cyrchwyd 11 Mehefin 2018.
2. ↑  "Catalog record: Я помню ўсё : успаміны, лісты". Worldcat. Cyrchwyd 11 Mehefin 2018.
3. ↑  Galwedigaeth: *Národní autority České republiky*. dyddiad cyrchiad: 16 Rhagfyr 2022.
Mae **Mwyngloddfa Cwmbrwyno** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 05 Hydref 1998 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.15 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol