recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Casgliad o draethodau ar amryw bynciau gan yr athronydd Seisnig Anthony Ashley-Cooper, 3ydd Iarll Shaftesbury yw ***Characteristicks of Men, Manners, Opinions, Times*** a gyhoeddwyd mewn tair cyfrol ym 1711.

Mae'r casgliad yn cynnwys pump ysgrif a gyhoeddwyd o'r blaen, wedi eu hadolygu—"A letter concerning enthusiasm to my Lord \*\*\*\*\*" (ysgrifennwyd 1707, argraffwyd 1708), "Sensus communis" (1709), "Soliloquy, or advice to an author" (1710), "An inquiry concerning virtue or merit" (1699) a "The moralists" (1709)—gydag ychwanegiadau, mewn pum rhan, dan yr enw "Miscellaneous reflections". Bu'n hynod o boblogaidd ymhlith darllenwyr yng Ngwledydd Prydain ac ar gyfandir Ewrop trwy gydol y 18g, a chafodd ei ystyried yn un o brif gyfraniadau Lloegr at athroniaeth yr Oleuedigaeth. Er bod ysgrifeniadau Shaftesbury wedi colli ffafr ym maes athroniaeth yn y ddwy ganrif ddiwethaf, mae'r *Characteristicks* o hyd yn ffynhonnell bwysig i ysgolheigion am hanes crefydd ac anghrefydd, moeseg, estheteg, y ddisgwrs wleidyddol, y celfyddydau, garddio, a rhywedd yn Lloegr yn nechrau'r 18g.

Mewn cyflwyniad i argraffiad un-gyfrol Cambridge University Press o'r *Characteristicks*, ysgrifennai'r golygydd Lawrence E. Klein ei fod yn cynnwys "asesiad optimistaidd o gosmos trefnus, hyder mewn cymdeithasgarwch a chydymdeimlad dynol, cysoni profiad moesegol ac esthetaidd, pwysleisiadau ar ryddid a goddefiad, ac ymroddiad i rôl athroniaeth mewn addysgu'r ddynolryw".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas Fowler, *Shaftesbury and Hutcheson* (Llundain: Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington, 1882), tt. 30–1.
2. ↑  Lawrence E. Klein (gol.), *Anthony Ashley Cooper, Third Earl of Shaftesbury: Characteristics of Men, Manners, Opinions, Times* (Caergrawnt: Cambridge University Press, 2000), t. vii
Mae **Maes Meillion a Gefail-y-cwm** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 27 Medi 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 19.79 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Cerflunydd Groegaidd a anwyd ar ynys Rhodos oedd **Chares o Lindos** (ganed 280 CC). Bu'n un o fyfyrwyr Lysippos. Adeiladodd Chares Colosws Rhodos yn 282 CC, a oedd yn gerflun efydd enfawr i dduw yr haul a duw nawdd Rhodos, Helios. Adeiladwyd y cerflun i gofio am fuddugoliaeth Rhodos dros y Macedoniaid a ymosododd arnynt yn 305 CC, o dan arweiniad Demetrius I, mab Antigonus, cadfridog i Alecsander Fawr.

Priodolir pen anferthol a ddaethpwyd i Rufain ac a gysegrwyd gan P. Lentulus Spinther i Chares ar Fryn y Capitol, yn 57 CC (Plinius yr Hynaf, *Naturalis Historia* XXXIV.18).

Roedd Colosws Rhodos yn un o Saith Rhyfeddod yr Henfyd, ac fe'i ystyriwyd yn un o weithiau gorau Chares tan iddo gael ei ddinistrio gan ddaeargryn yn 226 CC.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Arts, Briefly Lawrence Van Gelder. nytimes.com Adlawyd ar 2007-12-19
2. ↑  Information about the Colossus of Rhodes Adalwyd ar 2007-12-19
3. ↑  The Ancient Library Archifwyd 2008-05-21 yn y Peiriant Wayback. 2008-05-16
4. ↑  The Colossus of Rhodes 2007-12-19
5. ↑  Colossus of Rhodes 2007-12-19

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 94150868312322072807
* LCCN: n2005034569
* ISNI: 0000 0000 3761 3231
* ULAN: 500123646

 |
Yn y gyfres manga ac anime *Naruto*, y nawfed bwystfil cynffonnog yw y **Kyuubi** (九尾 - Japaneg). Mae'r bwystfil yma wedi'i seilio o fewn Naruto Uzumaki, yn dilyn y ddigwyddiad deuddeg blwyddyn cyn lle y mae'r cyfres yn dechrau.

Clogyn y Kyuubi wrth iddo ddechrau rheoli Naruto

Cefndir
-------

Yn wreiddiol, pan oedd Doethwr y Chwe Llwybr dal i fyw, roedd y naw bwystfil cynffonnog wedi'u cyfuno i wneud bwystfil gyda deg cynffon o'r enw Izanagi. Er mwyn osgoi atgyfodiant Izanagi, fe wnaeth y doethwr rhannu'r bwystfil mewn i naw bwystfil llai; y cyntaf gydag un cynffon, a'r nawfed yn gorffen gyda naw gynffon.
Dros y canrifoedd cafodd y Kyuubi enw drwg fel un o'r trychinebau naturiol gwaethaf, gan ymddangos yn sydyn i ymosod ar lefydd lle roedd malais dynol wedi cynyddu.
Degawdau yn nôl, defnyddiodd Madara Uchiha ei Sharingan ar y Kyuubi er mwyn ei reoli a'i ddefnyddio i ymladd yn erbyn Hashirama Senju am ddial. Brwydr mawr oedd hon ac o ganlyniad, gwahanodd y ddaear. Crëodd hyn le o'r enw Valley of the End.
Ar ôl y frwydr hon fe wnaeth gwraig Hashirama, Mito Uchiha, selio'r Kyuubi tu fewn i'w hunan er mwyn ceisio osgoi'r digwyddiad yn y dyfodol. Wrth i Mito oedi rhoddodd y cyfrifoldeb yma i Kushina Uzumaki, mam Naruto; er hynny, fe wnaeth y sêl gwannu wrth i Kushina feichiogi gyda Naruto. Er y cafodd Kushina y beichiogrwydd yn gyfrinachol, ffeindiodd Madara ei lleoliad a thorri'r sêl, yna yn cael gafael ar y Kyuubi eto. Gorchmynodd Madara i'r Kyuubi i ddinistrio Konoha ond fe wnaeth Minato Uzumaki, tad Naruto, llwyddo selio hanner Chakra y Kyuubi tu fewn i'w fab ar ôl galw ar Gamabunta i'w delegludo, ac yna'r hanner arall tu fewn i'w hun.

Clogyn y Kyuubi wrth iddo ddechrau rheoli Naruto

Edrychiad
---------

Cadno oren ei flew gyda llygaid coch yw'r Kyuubi, gyda nodweddion dynol ar adran uchaf ei gorff. Fel yr awgryma ei enw, mae ganddo naw cynffon; er hynny, ar ôl i'r sêl rhwng y Kyuubi a Naruto wanhau, mae cynffonnau y Kyuubi yn dod allan un ar y tro. I ddechrau, mae llygaid Naruto yn troi'n goch fel llygaid y Kyuubi. Mae Chakra lliw coch yn dechrau gollwng o Naruto ac yn creu clogyn o'r gwmpas; gelwir hon *the Demon Fox's Cloak*. Yna, mae un cynffon ar y tro yn cael ei greu. Mae chwimdra mae'r cynffonnau yn cael eu creu yn dibynnu ar gracrwydd Naruto.
Ar adegau, rydym yn gweld y Kyuubi o fewn isymwybod Naruto. Rhyw fath o garchar yw hon gyda'r llawr wedi'i orchuddio â dŵr. Ar gât y carchar, mae darn o bapur sydd yn darllen y gair "seal" (封 - Japaneg).

Y Kyuubi tu fewn isymwybod Naruto

Personoliaeth
-------------

Bwystfil gas, creulon, galluog a dichellgar yw'r Kyuubi. Mi fydd y Kyuubi yn cymryd pob cyfle i gymryd rheolaeth dros Naruto trwy ecsbloetio'i wendidau, gan gynnig rhoi pwer iddo os yw Naruto yn gadael iddo cymryd rheolaeth. Mae'r Kyuubi hefyd yn ceisio temptio Naruto i dorri'r sêl.

Medrau
------

Mae gan y Kyuubi gyflenwad enfawr Chakra, a gall un trawiad o'i gynffonnau achosi tsiwnami neu fynyddoedd i gwympo. Oherwydd Jinchuuriki y Kyuubi yw Naruto, mae Chakra y Kyuubi hefyd yn achosi i anafiadau Naruto gwella yn gyflymach nag arfer. Mae hefyd gan Naruto gynydd yng nghryfder a chyflymder.
Cae chwarae pêl-droed ar Ffordd Victoria ym Mhort Talbot yw **Maes Ffordd Victoria** (Victoria Road Field).

Adnoddau
--------

Capasiti y stadiwm yw 6,000. (1,000 yn eistedd) Dyma gartref tîm C.P.D. Tref Port Talbot.

Torf fwyaf y stadiwm oedd 2,640 ar gyfer gêm yn erbyn Abertawe yng Nghwpan C.P.-D. Cymru (FAW Premier Cup) ar 15 Ionawr 2007. Y record ar gyfer gêm gynghrair oedd 804 mewn gêm yn erbyn Afan Lido ar 27 Ionawr 2004. Yn anffodus, dydy'r tîm cartref ddim yn denu torfeydd cystal fel rheol. Y dorf gyfartalog rhwng 1994 a 2010 oedd 'mond 207. Mewn ymdrech i ddenu rhagor o dorf rhoddodd y clwb y dewis i'r dorf dalu beth bynnag oeddynt am yn ei gêm yn erbyn Y Bala ar 5 Ionawr 2013.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Football Temples of the World – Wales Archifwyd 14 September 2008 yn y Peiriant Wayback.
2. ↑  "Port Talbot Town F.C. – Club History". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-01-30. Cyrchwyd 2021-02-20.
3. 1 2  "Port Talbot Town football fans choose ticket price". *BBC News*. London. 5 January 2013. Cyrchwyd 5 January 2013.
Mae **Ceunant Twymyn**, ar Afon Twymyn ger Dylife yn ardal Maldwyn, Powys, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 2 Chwefror 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 106.56 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Mae Afon Twymyn yn tarddu yn y bryniau tua 5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Bumlumon ac yn llifo i Afon Dyfi ger Glantwymyn. Wrth lifo o'r bryniau mae'r afon yn ffurfio ceunant lle ceir hen weithfeydd plwm Dylife: dyma safle Ceunant Twymyn.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Bardd, ysgrifwr, a golygydd Ffrengig oedd **Charles Péguy** (7 Ionawr 1873 – 5 Medi 1914) a ddefnyddiai ei ysgrifbin i fynegi ei athroniaeth Gristnogol a'i sosialaeth wladgarol.

Ganed yn Orléans, Loiret, yng nghyfnod Trydedd Weriniaeth Ffrainc, i deulu tlawd. Bu farw ei dad pan oedd Charles yn faban, ac enillodd ei fam arian wrth drwsio cadeiriau. Derbyniodd Charles ysgoloriaeth i fynychu'r *lycée* yn Orléans, ac ym 1894 cafodd ei dderbyn i'r École Normale Supérieure ym Mharis. Ei nod oedd i gael swydd yn athro athroniaeth. Trodd Péguy yn sosialydd ym 1895, ac yn raddol rhoes y gorau i'w Gatholigiaeth Rufeinig draddodiadol, er iddo barhau yn Gristion pybyr. Ysgrifennodd driawd o ddramâu, *Jeanne d'Arc* (1897), yn ddatganiad o'i daliadau crefyddol a gwleidyddol. Dan ddylanwad Lucien Herr, llyfrgellydd yr École Normale Supérieure, ymochrai Péguy â'r Dreyfusiaid yn achos Dreyfus, a rheolodd siop lyfrau a oedd yn fan cyfarfod i'r Dreyfusiaid.

Ym 1900 sefydlodd y cylchgrawn llenyddol *Cahiers de la Quinzaine*, a fyddai'n cyhoeddi gwaith gan nifer o lenorion a meddylwyr amlwg gan gynnwys Anatole France, Henri Bergson, Jean Jaurès, a Romain Rolland. Cyhoeddodd Péguy sawl cyfrol o'i ysgrifau, ac mae ei farddoniaeth yn cynnwys *Le Mystère de la charité de Jeanne d’Arc* (1910), gwaith cyfriniol sydd yn ymhelaethu ar olygfeydd *Jeanne d'Arc*; *Mystère des Saints Innocents* (1912); ac *Ève* (1913), cerdd Gristnogol ar ffurf 4000 o alecsandrinau.

Yn sgil dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, aeth Péguy i'r ffrynt fel lefftenant. Bu farw ym Mrwydr Cyntaf y Marne, ger Villeroy, Seine-et-Marne, yn 41 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Charles Péguy. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 17 Mawrth 2021.
Capel y Bedyddwyr ar Stryd Ebenezer, Abertawe yw **Capel Ebenezer**. Adeiladwyd yr adeilad ym 1862 ac mae'n parhau i wasanaethu'r gymuned leol. Mae gan yr adeilad addurniadau cain y tu mewn iddi ac organ euraidd enfawr. Ym mis Gorffennaf 2009, cyhoeddodd y Gweinidog Treftadaeth, Alun Ffred Jones y byddai'r capel yn derbyn grant o £20,000 er mwyn adnewyddu'r ffenestri yn nhu blaen yr adeilad ac yn y neuadd ganol.

Tabernacl oedd enw gwreiddiol y capel, ond dechreuodd Ebenezer ym 1875 pan ddechreuodd criw o Cristnogion Abertawe ffurfio Eglwys y Bedyddwyr Saesneg eu hiaith. Cynhaliwyd y cyfarfod cyntaf mewn cartref un o'r aelodau ac yn ddiweddarach mewn adeilad pren. Fodd bynnag, erbyn mis Tachwedd o'r un flwyddyn, gosodwyd carreg sylfaen Capel Tabernacl yn Stryd Skinner. Ym mis Chwefror 1876, galwyd y gweinidog cyntaf, y Parch. J. D. Jones ac agorwyd yr adeilad newydd ym mis Gorffennaf 1876. Gwasanaethwyd y capel gan nifer o weinidogion tan 1911 pan ddaeth y Parch. R. J. Willoughby i'r Tabernacl. Ym mis Awst 1967, daeth y Parch. Dr. L. H. James yn weinidog ar y Tabernacl. Tua'r un cyfnod, gwnaed cysylltiadau rhwng y capel a Christnogion a oedd yn astudio yn y Brifysgol.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Capel Ebenezer Archifwyd 2009-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg)Wales historic buildings share £900,000 grant windfall. News Wales. 24-09-2009. Adalwyd ar 25-07-2009
Mae **Capel Ebenezer** wedi ei leoli yn nhref Caergybi ar Ynys Môn.

Hanes
-----

Mae hanes y capel hwn yn gallu cael ei lwybro’n ôl i Ysgol Sul mewn tŷ o’r enw Bodwradd sefydlwyd yn 1813. Ers hynny, mae’r ysgol wedi symud sawl gwaith. Parhaodd Ysgoldy Cweryd, sefydlwyd yn 1826, tan 1850 pan gafodd y capel cyntaf ei hadeiladu. Yn 1860, cafodd estyniad ei roi ar y capel a chafodd sawl atgyweiriad pellach yn yr 1880au. Gan gostio £1065, cafodd ysgoldy a thŷ capel ei hadeiladu yn 1891.

Yn 1897, cafwyd offeryn cerdd yn y capel am y tro cyntaf.
Wedi ei hadeiladu mewn dull clasurol gyda mynediad bwa, agorwyd capel newydd yn 1903. Costiodd yr adeilad newydd £5000. Gyda’r ysgoldy a’r tŷ capel yn gyfagos, mae’r Capel Ebenezer yn adeilad mawr, nodedig. Ailadeiladwyd ymhellach, gan gynnwys y ffryntiad, rhwng 1901 a 1912. Mae'r prif ffasâd wedi blocio blociau cerrig llwyd gyda gorchuddion cerrig Caerfaddon ond mae'r waliau allanol wedi'u torri â cherrig mân. Mae'r to o lechi.

Yn ôl sôn, dechreuodd *Band of Hope* Caergybi yn yr Ebenezer.
Erbyn hyn, mae’r capel wedi cau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jones, Geraint I. L. (2007). *Capeli Môn*. Gwasg Carreg Gwalch. t. 73. ISBN 1-84527-136-X.
**Caru ar y gwely** (hefyd **Caru yn y gwely** neu **Caru'r nos**) oedd yr arfer ymhlith y werin bobl yng Nghymru, yn arbenig mewn ardaloedd gwledig, o ddyn ifanc a'i gariad yn treulio'r nos gyda'i gilydd yn stafell y ferch.

Roedd caru yn y gwely yn arfer cyffredin yn y ddeunawfed ganrif ond parhaodd mewn rhannau o'r Gymru wledig hyd at drothwy'r 20g. Mae'r rhan fwyaf o'r disgrifiadau sydd gennym yn deillio o lyfrau gan deithwyr estron a chyfeiriadau beirniadol gan weinidogion ymneilltuol a wrthwynebai'r traddodiad ar dir moesol ac felly mae'n anodd cael darlun cytbwys ohono.

Ymddengys ei fod yn arfer cyffredin gan weision a morwynion fferm. Yn ddelfrydol byddai caru yn y gwely yn digwydd gyda chaniatád teulu'r fferm (nei o leiaf byddent yn cau llygaid arno). Yn ôl rhai disgrifiadau byddai'r gwas yn dod i'r tŷ yn gwbl agored, wedi i'r teulu fynd i'w gwelyau, ac yn treulio'r nos yn stafell ei gariad ar y gwely yn ymgomio tan y wawr, yn y tywyllwch neu wrth olau cannwyll. Un arfer oedd bod y ddeuddyn ifainc yn cael eu lapio bob yn un mewn blanced. Fel rheol yr unig ddodrefn yn y stafell oedd y gwely ac felly byddent yn gorwedd neu'n eistedd arno.

Ond ceir sawl cyfeiriad yn ogystal at ddulliau mwy lladradaidd. Byddai'r dyn ifanc yn dod at y ffermdy gyda'r nos ac yn taflu graean at y ffenestr. Rhoddai'r forwyn gannwyll yn y ffenestr fel rheol. Yna byddai'r carwr yn dringo i mewn i'r ystafell ac yn aros yno tan y wawr.

Ymddengys fod yr arfer yn dderbyniol ar dir moesol am y disgwylid i'r cariadon briodi pan gawsent digon o bres wrth gefn i wneud hynny. Weithiau byddai caru ar y gwely yn parhau am flynyddoedd cyn iddynt briodi. Roeddent yn fod i ymddwyn yn ddiniwed gyda'i gilydd, ond ceir ambell gyfeiriad at yr arfer fel 'caru *yn* y gwely'. Roedd llach y Methodistiaid a'r capeli yn gyffredinol yn drwm ar yr arfer am ei fod yn "llygru moes" pobl ifainc. Serch hynny cymerodd amser hir i'r arfer ddarfod yn gyfangwbl.

Ceir tystiolaeth am yr arfer o bob rhan o Gymru bron, e.e. yn Ynys Môn ac Arfon yn y gogledd a Cheredigion a Sir Gâr yn y de.

Ceir traddodiad cyffelyb yn yr Iseldiroedd, Lloegr, a gogledd-ddwyrain yr Unol Daleithiau, dan yr enw *bundling*, ond nid yw'n union yr un fath â'r arferiad Cymreig.

### Cyfeiriadau a darllen pellach

* Myra Evans, *Atgofion Ceinewydd* (Aberystwyth, 1961)
* Alwyn D. Rees, *Life in a Welsh Countryside* (1950)
* R. W. Jones, *Bywyd Cymdeithasol Cymru yn y Ddeunawfed Ganrif* (Llundain, 1931)
* Catrin Stevens, *Arferion Caru* (1977)
Drama-gomedi ar ffilm gan y cyfarwyddwr Ken Loach yw ***Looking For Eric*** a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd gan Rebecca O'Brien yn Sbaen, Gwlad Belg, yr Eidal, Ffrainc a'r Deyrnas Gyfunol; y cwmni cynhyrchu oedd BiM Distribuzione. Lleolwyd y stori yn Manceinion. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a Saesneg a hynny gan Paul Laverty a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan George Fenton. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Eric Cantona, Max Beesley, Lucy-Jo Hudson, Steve Evets, Matthew McNulty, John Henshaw, Stephanie Bishop, Cleveland Campbell, Justin Moorhouse, Smug Roberts a Gerard Kearns. Mae'r ffilm *Looking For Eric* yn 116 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inglourious Basterds* sef ffilm gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Barry Ackroyd oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ken Loach ar 17 Mehefin 1936 yn Nuneaton. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1962 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Sant Pedr.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Konrad Wolf
 * Praemium Imperiale
 * Palme d'Or
 * Palme d'Or
 * Gwobr Cesar i'r Ffilm Estron Gorau
 * Ours d'or d'honneur
 * Gwobr Cymdeithas Academi BAFTA
 * Gwobr Ewrop i'r Ffilm Orau
 * Gwobr Ewrop i'r Ffilm Orau
 * Gwobr Ewropeaidd y Beirniad Ffilm
 * Gwobr Cyflawniad Oes yr Academi Ffilm Ewropeaidd

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 85% (Rotten Tomatoes)
* 7.1/10 (Rotten Tomatoes)

.

Cafodd ei henwebu am y gwobrau canlynol: Gwobr Ffilm Ewropeaidd am Actor Gorau.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ken Loach nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 22 Tachwedd 2017.
2. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Mawrth 2022.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 7 Rhagfyr 2019.
4. ↑ . dyddiad cyrchiad: 9 Rhagfyr 2019.
5. ↑ . dyddiad cyrchiad: 16 Rhagfyr 2019.
6. ↑ . dyddiad cyrchiad: 3 Ionawr 2020.
7. 1 2  "Looking for Eric". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Jean Stelli yw ***Mammy*** a gyhoeddwyd yn 1951. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Mammy*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Pierre Laroche a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Marcel Landowski. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Gaby Morlay. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1951. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Streetcar Named Desire* sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando, gan y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jean Stelli ar 6 Rhagfyr 1894 yn Lille a bu farw yn Grasse ar 15 Mawrth 1979. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 34 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jean Stelli nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Alerte Au Deuxième Bureau |  | Ffrainc |  | 1956-01-01 |
| Cinq Tulipes Rouges |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1949-01-01 |
| Im Schatten Einer Lüge |  | Ffrainc |  | 1948-01-01 |
| La Cabane Aux Souvenirs |  | Ffrainc |  | 1947-01-01 |
| La Foire Aux Femmes |  | Ffrainc |  | 1956-01-01 |
| La Tentation De Barbizon |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1946-01-01 |
| La Valse Blanche |  | Ffrainc |  | 1943-01-01 |
| *Last Love* |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1949-01-01 |
| On N'aime Qu'une Fois |  | Ffrainc |  | 1949-01-01 |
| Une Fille Sur La Route |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1952-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Korbous** yn spa (lle â ffynhonnau iachusol ynddo) ar arfordir gogledd-ddwyrain Tiwnisia yn ardal Cap Bon. Gorwedd y dref fechan ar lan Gwlff Tiwnis tua 60 km i'r dwyrain o'r brifddinas Tiwnis, rhwng Soliman a Sidi Daoud.

Yn weinyddol mae Korbous yn rhan o dalaith Nabeul, a chafodd ei chyhoeddi'n dref gynghor ar 20 Mai 1982, gyda phoblogaeth o 3551 o bobl (cyfrifiad 2004), gan gynnwys yr ardal o'i chwmpas.

Wedi ei hadeiladu ar lethrau mynydd ar hyd yr unig ffordd sy'n rhedeg trwyddi, rhwng y mynydd hwnnw a'r môr, roedd Korbous eisoes yn gyrchfan poblogaidd gan drigolion y Carthago Rufeinig. Deuai trigolion Carthago yno mewn llongau arfordirol dros Gwlff Tiwnis i ymdrochi a "chymryd y dyfroedd." Fe'i galwyd yn *Aquae Calideae Carpitanae* ('Dyfroedd Carpis', ar ôl tref fechan arall gerllaw), oherwydd fod ffynhonnau poeth yn byrlymu o'r ddaear yno (ar dymheredd o dros 50 °C); ceir sawl darn o gerflun a gwaith carreg arall o'r cyfnod Rhufeinig o Korbous, ynghyd ag arysgrif Lladin, sydd i'w gweld yn Amgueddfa'r Bardo yn Nhiwnis heddiw. Ond ar ôl goresgyn Tiwnisia gan yr Arabiaid yn y 7g, syrthiodd y spa i ebargofiant gan bawb heblaw'r bobl leol. Yn y 19g, rhoes Ahmed I Bey, rheolwr Tiwnisia, hwb i'r dref trwy godi plas iddo'i hun yno a daeth Korbous yn gyrchfan poblogaidd eto.

Erbyn heddiw mae Korbous yn lle sy'n boblogaidd gan drigolion dosbarth canol Tiwnis i ddianc am ychydig o ddyddiau i ymdrochi yn ei dyfroedd. Honnir fod y ffynhonnau poeth, sy'n llawn soda a chlorîn, a'r dŵr swffwrig oer yn dda at grucgymalau ac athritis.

Mae ffordd arfordirol yn cysylltu Korbous â Soliman a Thiwnis i'r gorllewin ac ag Ain Atrous (safle spa arall) i'r dwyrain, lle mae'r ffynhonnau poeth yn dod allan yn y môr ei hun.

Ymdrochfa mewn un o'r ffynhonnau poeth

Prif ffynhonnau
---------------

(Ystyr *aïn* yw 'ffynnon').

* Aïn Arraka
* Aïn El Fakroun
* Aïn El Kébira
* Aïn Kallasira
* Aïn Khfa
* Aïn Oktor
* Aïn Sbya
Dinas hanesyddol yn oblast (rhanbarth) Zhytomyr yng ngogledd Wcráin yw **Korosten** (Wcreineg a Rwsieg *Коростень* / *Korosten*). Saif ar Afon Uzh. Ei phoblogaeth yw 66,300 (amcangyfrif 1 Ionawr 2005). Mae chwareli ithfaen yn agos i'r ddinas, a ffatri borslen yn y ddinas ei hun.

Hanes
-----

Credir i'r ddinas gael ei sefydlu yn yr wythfed ganrif. Cynhaliwyd dathliadau swyddogol ei miltrichanmlwyddiant yn 2005. Mae'r cyfeiriad cyntaf ati yn dyddio i'r flwyddyn 914. Y pryd hynny, ei henw oedd Iskorosten. Prifddinas y Drevlyane oedd hi, un o lwythi'r Slafiaid Dwyreiniol. Llosgwyd y ddinas i'r llawr gan Olga, Tywysoges Kiev yn 945, yn ddial am i'r Drevlyane laddu ei gŵr Igor. Wedi hynny, daeth Korosten yn rhan o Dywysogaeth Kiev.

Goresgynnwyd y ddinas a'i distrywio gan y Mongoliaid ym 1240, ac o 1370 roedd yn rhan o Lithwania, wedyn Gwlad Pwyl. Rhoddwyd siarter dinas iddi yn 1589. Yn 1795, fe'i meddiannwyd gan Ymerodraeth Rwsia. Roedd yn ddinas ranbarthol ddibwys yn ystod y 19g. Cynyddodd ei statws ar ôl 1902, pryd adeiladwyd gorsaf reilffordd, a phryd cafodd y ddinas ei hailenw gyda'i henw presennol Korosten.

Distrywiwyd y ddinas yn llwyr yn yr Ail Ryfel Byd, ac effeithwyd yn ddifrifol arni gan gyflafan niwclear Chernobyl yn 1986.

Cyfeiriadau
-----------

 gw • sg • go**Dinasoedd Wcráin**

|  |  |
| --- | --- |
| Kiev ·Kharkiv ·Dnipropetrovsk ·Odessa ·Donetsk ·Zaporizhia ·Lviv ·Kryvyi Rih ·Mykolaiv ·Mariupol ·Simferopol ·Uman ·Korosten ·Alushta |  |
Chwaraewr rygbi'r undeb Cymreig oedd **Carwyn James** (2 Tachwedd 1929 – 10 Ionawr 1983). Enillodd ddau gap dros Gymru, ond mae'n fwy enwog fel hyfforddwr timau Llanelli a'r Llewod.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd yng Nghefneithin, pentref glofaol ger Llanelli (lle ganed Barry John hefyd). Mynychodd Ysgol Ramadeg y Gwendraeth, Drefach, a chafodd chwe chap dros Ysgolion Uwchradd Cymru. Chwaraeodd hefyd dwy gem i Lanelli tra yn yr ysgol uwchradd.

Graddiodd yn y Gymraeg yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth wrth draed Gwenallt a T. H. Parry-Williams. Roedd gwasanaeth milwrol yn orfodol ar y pryd ac felly ymunodd â'r Llynges lle y dysgodd Rwseg. Roedd yn athro o ran galwedigaeth ac yn nes ymlaen yn ddarlithydd yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin.

Wedi dychwelyd i Sir Gâr bu'n chwarae yn gyson i Lanelli fel maswr. Enillodd ddau gap dros Gymru yn 1958, ond mae'n debygol y byddai wedi ennill llawer mwy onibai ei fod yn cystadlu a Cliff Morgan am safle'r maswr yn y tîm cenedlaethol.

Wedi ymddeol fel chwaraewr, daeth yn hyfforddwr Llanelli. Yn ystod ei gyfnod fel hyfforddwr enillodd Llanelli Gwpan Cymru bedair gwaith rhwng 1973 a 1976, ac ennill buddugoliaeth enwog dros y Crysau Duon yn 1972. Ni fu erioed yn hyfforddwr tim Cymru, yn rhannol oherwydd ei fod yn credu y dylai'r hyfforddwr fod yn gadeirydd y pwyllgor dewis ac yn enwebu'r dewiswyr eraill. Dewiswyd ef yn hyfforddwr y Llewod Prydeinig ar gyfer eu taith i Seland Newydd yn 1971. Enillwyd y gyfres, yr unig dro hyd yma i'r Llewod ennill cyfres yn Seland Newydd.

Gwleidyddiaeth
--------------

Bu Carwyn James yn ymgeisydd dros Blaid Cymru yn etholiad seneddol 1970. Wedi ymddeol fel hyfforddwr daeth yn amlwg fel darlledydd ac yr oedd yn ysgrifennu colofn wythnosol i'r *Guardian*. Bu farw'n sydyn mewn ystafell gwesty yn Amsterdam yn 1983.

Bu James hefyd yn aelod o Gyngor yr Iaith Gymraeg a sefydlwyd yn 1973.

Llyfryddiaeth
-------------

* Alun Richards, *Carwyn: A Personal Memoir* (Parthian, 2002)
* Alun Gibbard, *Into the Wind: The life of Carwyn James* (Y Lolfa, 2017)

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 91870654
* LCCN: n81062503
* ISNI: 0000 0000 6726 6867
* NLA: 35241589
* CiNii: DA04323704
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Plasty gyda rhannau'n dyddio yn ôl i Oes y Tywysogion yw **Maesmynnan** (neu **Maes Mynan**) (Cyfeirnod OS: SJ126718), a leolir ar bwys yr A541 i'r de o Gaerwys, ar y ffin rhwng Sir y Fflint a Sir Ddinbych. Dywedir y bu gan Lywelyn ein Llyw Olaf lys yma neu gerllaw am gyfnod ac y darganfuwyd peth o'i drysorau yma rai blynyddoedd yn ddiweddarach:

*It should also be observed, that a portion of the Welsh crown jewels was discovered, a few years back, at Maes Mynnan, where Prince Llywelyn once resided. They had evidently been hidden at the time above alluded to.* 
Dywed Thomas Pennant yn ei *Tours of Wales*: 

*This place has been called Llŷs Maes Mynan... where Llywelyn ap Gryffydd, last Prince of Wales, resided in a house, whose foundations, till within these few years, were to be seen in an adjacent meadow.*.
Mae Coed Maesmynnan gerllaw; roedd cloddfa o Oes yr Efydd yn arfer bod yma hefyd, ond mae wedi ei chwalu'n gyfangwbwl, bellach, gan y chwarel gyfagos. Hefyd gerllaw, lle mae afon Chwiler yn ymuno ag afon Clwyd mae pont fechan o'r enw Pont Ruffudd (sef 'Pont Gruffudd').

Yn 1993 cafwyd arolwg archaeolegol ar y caeau perthnasol gan Gymdeithas Archaeoleg Clwyd-Powys.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Handbook for the Vale of Clwyd*, gan William Davis, argaraffwyd gan Isaac Clarke, 1856.
2. ↑   *Welsh Rolls 187-*.
3. ↑  *Tours of Wales* (Argraffwyd gan S. Hamilton, Weybridge; Cyfrol 11).
Marcus Aurelius Carus
**Marcus Aurelius Carus** (c. 222 – c. 283) oedd ymerawdwr Rhufain rhwng 282 a 283.

Credir i Carus gael ei eni yn Narbona (Iliria), ond addysgwyd ef yn Rhufain. Daeth yn aelod o'r Senedd a phenodwyd ef yn bennaeth Gard y Praetoriwm gan yr ymerawdwr Probus. Pan lofruddiwyd Probus yn Sirmium, cyhoeddwyd Carus yn ymerawdwr gan ei filwyr. Cyhuddwyd Carus o fod a rhan yn y cynllwyn i lofruddio Probus, ond nid oes sicrwydd am hyn.

Ymddengys na ddychwelodd Carus i Rufain pan dderbyniodd y Senedd ef fel ymerawdwr. Rhoddodd y teitl "Cesar" i'w ddau fab, Carinus a Numerian, a rhoddwyd gofal y rhan orllewinol o'r ymerodraeth i Carinus tra aeth yr ymerawdwr a Numerian ar ymgyrch yn erbyn y Persiaid oedd wedi ei chynllunio gan Probus. Wedi gorchfygu'r Sarmatiaid ar lannau Afon Donaw, aeth Carus yn ei flaen trwy Thracia ag Asia Leiaf a choncrodd Mesopotamia, gan groesi Afon Tigris.

Ynghanol ei fuddugoliaethau, bu Carus farw yn sydyn. Mae ansicrwydd am achos ei farwolaeth, gyda rhai ffynonellau yn ei phriodoli i wahanol glefydau. Yn ôl ffynonellau eraill llofruddiwyd ef gan ei filwyr ei hun ar anogaeth Arrius Aper, pennaeth Gard y Praetoriwm, oedd yn amharod i fynd ymlaen a'r ymgyrch yn erbyn Persia. Dilynwyd ef fel ymerawdwr gan ei ddau fab.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Probus** | **Ymerawdwr Rhufain**282 – 283 | Olynydd:**Carinus a Numerian** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 307463196
* LCCN: no2014032180
* GND: 105105687X
* BNF: cb16490844c (data)

 |
Anarchydd o Eidalwr oedd **Luigi Galleani** (12 Awst 1861 – 4 Tachwedd 1931) oedd yn byw yn yr Unol Daleithiau o 1901 i 1919 ac yno yn siarad o blaid propaganda'r weithred a defnyddio trais i ddymchwel y llywodraeth.

Ganwyd yn ninas Vercelli yn rhanbarth Piemonte, yr Eidal. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Torino, ond oherwydd ei syniadau anarchaidd fe wnaeth ffoi'r wlad ym 1880 cyn iddo ennill ei radd. Treuliodd pymtheg mlynedd yn Ffrainc, a chyfnod byr yn y Swistir cyn iddo gael ei ddanfon yn ôl i'r Eidal. Cafodd ei arestio a'i garcharu ar ynys Pantelleria ym 1895, ac yno fe briododd a chafodd pedwar plentyn. Llwyddodd i ddianc o'r ynys i'r Aifft ym 1900, ac oddi yno i Loegr a'r Unol Daleithiau. Ymsefydlodd yn New Jersey a golygodd y cylchgrawn *La Questione Sociale*. Cafodd ei gyhuddo ym 1903 o annog terfysg yn ystod streic, ac fe wnaeth ffoi i Ganada. Y flwyddyn wedyn, dychwelodd dros y ffin i Vermont a sefydlodd y cylchlythyr *Cronaca Sovversiva*.

Cafodd ei ddal ym 1906 a'i roi ar brawf, ond ei ryddhau gan nad oedd y rheithgor yn cytuno ar y farn. Symudod i Lynn, Massachusetts ym 1912. Ysgrifennodd lyfr ar wneud bomiau deinameit, ac anogodd ei ddilynwyr i wrthryfela'n erbyn yr awdurdodau drwy ddulliau treisgar. Cychwynnodd gyfres o ymosodiadau yn ardal Boston yn y flwyddyn 1916, er na chafodd llawer o bobl eu lladd. Ar noson 2 Mehefin 1919, cafodd sawl dinas ar draws y wlad ei thargedu gan fomiau'r anarchwyr. Ymatebodd yr awdurdodau yn llym: alltudiwyd Galleani yn ôl i'r Eidal, a chafodd mewnfudwyr radicalaidd eraill eu harestio yn ystod Cyrchoedd Palmer.

Bu farw yn 70 oed o drawiad ar y galon.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Biography: Luigi Galleani, Anarchy Archives. Adalwyd ar 26 Awst 2017.
2. 1 2  (Saesneg) Chronology of Luigi Galleani, Anarchy Archives. Adalwyd ar 26 Awst 2017.
Mae **Maes y Grug** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 10 Rhagfyr 1997 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 17.29 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Pentref yng nghymuned Cefn, bwrdeisdref sirol Wrecsam, Cymru, yw **Cefn Mawr** neu **Cefn-mawr**. Saif y pentref ychydig i'r de o Riwabon, gerllaw glan ogleddol Afon Dyfrdwy, ac ychydig i'r de o'r briffordd A539 ac i'r gogledd o'r A5.

Ar un adeg roedd Cefn Mawr yn bentref diwydiannol pwysig, gyda nifer o weithfeydd haearn a phyllau glo. Yn 1867, sefydlodd Robert Ferdinand Graesser, cemegydd diwydiannol o'r Almaen, waith cemegol ar safle Plas Kynaston, a ddaeth cyn hir yn brif gynhyrchydd phenol y byd. Mae'r gwaith yn awr yn eiddo i gwmni Flexsys.

Gerllaw mae Traphont Pontcysyllte, lle mae'r Camlas Llangollen yn croesi'r dyffryn Afon Dyfrdwy. Cefn Mawr yw'r cartref clwb pêl-droed C.P.D. Derwyddon Cefn NEWI.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Ken Skates (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Simon Baynes (Ceidwadwyr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 16 Tachwedd 2021
2. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
3. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Wrecsam**

**Trefi**  

Y Waun  **·** Wrecsam
  
**Pentrefi**  

Acrefair  **·** Bangor-is-y-coed  **·** Y Bers  **·** Bronington  **·** Brymbo  **·** Brynhyfryd  **·** Bwlchgwyn  **·** Caego  **·** Cefn Mawr  **·** Coedpoeth  **·** Erbistog  **·** Froncysyllte  **·** Garth  **·** Glanrafon  **·** Glyn Ceiriog  **·** Gresffordd  **·** Gwersyllt  **·** Hanmer  **·** Holt  **·** Llai  **·** Llanarmon Dyffryn Ceiriog  **·** Llannerch Banna  **·** Llan-y-pwll  **·** Llechrydau  **·** Llys Bedydd  **·** Marchwiail  **·** Marford  **·** Y Mwynglawdd  **·** Yr Orsedd  **·** Owrtyn  **·** Y Pandy  **·** Pentre Bychan  **·** Pentredŵr  **·** Pen-y-bryn  **·** Pen-y-cae  **·** Ponciau  **·** Pontfadog  **·** Rhiwabon  **·** Rhos-ddu  **·** Rhosllannerchrugog  **·** Rhostyllen  **·** Rhosymedre  **·** Talwrn Green  **·** Trefor  **·** Tregeiriog  **·** Tre Ioan  **·** Wrddymbre
Castell o'r 13g yw **Castell Morlais**, wedi'i leoli uwch dyffryn Taf ger tref Merthyr Tudful yng Nghymru.

Ychydig sy'n weddill o'r castell a godwyd gan Gilbert de Clare, 3ydd Iarll Caerloyw. Cipiwyd y castell gan Madog ap Llywelyn ym 1294. Credir na chafodd y castell erioed ei gwblhau, gan ei fod yn rhy anghysbell i neb fyw ynddo.

Rhai o nodweddion yr unig ystafell sy'n weddill o Gastell Morlais

Disgrifiad
----------

Roedd gan y castell ward fewnol drionglog, gydag ochrau tua 45m o hyd, a beili tua 60m o led. Roedd gorthwr crwn tua 17m mewn diamedr yn y gornel ogleddol, gyda tŵr siâp D gyda grisiau yn y gornel dde-ddwyreiniol, a thŵr tebyg ar y wal ddeheuol. Rhwng y ddau hyn roedd y porthdy. Mae pydew dwfn o flaen y tŵr deheuol - y seston mae'n debyg. Does dim tŵr yn yr ochr orllewinol, ond mae tŵr siâp D yn y gornel dde-ddwyreiniol.Ychydig o'r castell sydd ar ôl heddiw, gydag un ystafell yn weddill ar waelod y gorthwr. Mae waliau isel o gwmpas y castell yn rhoi gwell syniad i ni o lle safai. Mae'r ffos yn ymestyn o gwmpas y castell, er bod un ochr wedi diflannu - oherwydd y chwarel galch fu yno unwaith, efallai. Mae cwrs golff 18 twll Castell Morlais i'r dwyrain o'r castell.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr cestyll Cymru

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Castles of Wales: Morlais Castle
* Old Merthyr Tydfil: Morlais Castle - Lluniau Hanesyddol o gastell Morlais.
* Clwb Golff Castell Morlais
* Morlais Castle at Wales.red Archifwyd 2018-09-03 yn y Peiriant Wayback. - Lluniau panorama o Gastell Morlais a'r Crypt o dan y Gorthwr
Castell wedi mynd yn adfail yw **Castell Llangynwyd**. Mae'n debyg ei fod yn dyddio o'r 12g, ac mae wedi'i leoli yn Llangynwyd, ym Mwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr, ger Maesteg, de Cymru.

Hanes
-----

Yn y canol oesoedd roedd yn gaer amlwg yng nghantref Gorfynydd ym Morgannwg. Credir iddo gael ei feddiannu tua 1147, ac mae sôn amdano mewn dogfennau o 1246. Ysbeiliwyd y castell ym 1257, cyn cael ei adfer. Ond fe'i llosgwyd i'r llawr ym 1293-4 ac mae'n debyg na chafodd ei ailadeiladu.

Strwythur
---------

Yn ôl Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru mae'r castell ar ymyl esgair serth rhwng dwy nant. Roedd i'r castell "gwrt mewnol siâp calon" yn mesur tua 35-7m ar ymyl dde-ddwyreiniol cwrt allanol mwy." Mae'n debyg bod y porthdy â dau dŵr yn edrych fel porthdy mawr Castell Caerffili. Credir ei fod yn dyddio i amser yr ailadeiladu yn y 1260au.

Mae ffos ddofn o gwmpas y mur mewnol, heblaw am yr ochr ogledd-ddwyreiniol. Mae'r mur wedi dirywio'n arw. Gellir gweld llawer o'r sylfeini tu mewn i'r mur mewnol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Llangynwyd Castle". Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-03. Cyrchwyd 5 April 2016.
2. ↑  "Llangynwyd Castle". Castlewales.com. Cyrchwyd 5 April 2016.
Mae **Ceunant Dulyn** - a leolir ar Afon Dulyn ar lethrau dwyreiniol y Carneddau yng nghymuned Caerhun, Sir Conwy - wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1961 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 35.66 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Kingston a Surbiton** (Saesneg: *Kingston and Surbiton*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Kingston a Surbiton yn Llundain FwyafEtholaeth Kingston a Surbiton yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2015: Ed Davey (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2017: James Berry (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Ed Davey (Democratiaid Rhyddfrydol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Awyren Airbus A320 a chanddi lifrai Kyrgyzstan Aba Joldoru.
Cwmni hefan cenedlaethol Cirgistan o 1991 i 2005 oedd **Kyrgyzstan Aba Joldoru** (Cirgiseg: Кыргызстан Аба Жолдору; "Cwmni Awyr Cirgistan").

Yn sgil cwymp yr Undeb Sofietaidd, sefydlwyd Kyrgyzstan Aba Joldoru yn 1991 i olynu cangen Aeroflot yng Nghirgistan. Lleolwyd ei bencadlys ym Maes Awyr Rhyngwladol Manas, tua 40 km o'r brifddinas Bishkek. Roedd yn cynnal ehediadau i feysydd awyr ar draws Cirgistan ac i nifer o gyrchfannau bychain yng nghyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd. Bu'n rhaid rhoi terfyn ar nifer o'r rheiny yn y 1990au oherwydd nad oeddynt yn dwyn elw, ond parhaodd i gynnal ehediadau i bob dinas fawr yng Nghirgistan.

Erbyn diwedd y 1990au roedd enciliad economaidd, a achoswyd gan argyfwng ariannol yn Rwsia yn 1998, a phryderon diogelwch wedi effeithio ar y diwydiant hedfan yng Nghirgistan. Ceisiodd y llywodraeth adfywio Kyrgyzstan Aba Joldoru yn hwb i dwristiaeth ac i atgyfnerthu cysylltiadau teithio rhyngwladol. Cymerodd awyren Airbus A320 ar brydles yn 1998 a threfnwyd pryniant dau Airbus A319 yn 2002. Adnewyddwyd Maes Awyr Manas gyda chredyd o UDA$50 miliwn o Japan. Yn 2001 roedd gan y cwmni rhyw 2000 o weithwyr, 130 o eroplenau, a 4 o hofrenyddion.

Yn 2001 cadarnhawyd rhaglen gan y senedd i ddadreoli Kyrgyzstan Aba Joldoru a'i rhannu yn dri chwmni ar wahân, yr adran lywio, y meysydd awyr, a'r cwmni hedfan. Yn nechrau'r 2000au arwyddwyd cytundebau i gynnal ehediadau i ddinasoedd ar draws Asia ac Ewrop, gan gynnwys Beijing, Delhi, Dubai, Frankfurt am Main, Hannover, Istanbwl, Karachi, Moscfa, Seoul, a St Petersburg. Aeth y cwmni yn fethiant yn 2005 a chafodd ei ddisodli yn gwmni hedfan cenedlaethol Cirgistan gan Eýr Kyrgyzstan.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Rafis Abazov, *Historical Dictionary of Kyrgyzstan* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2004), t. 177.
Map braslun o gantrefi Powys
Cantref yn ne Teyrnas Powys (gogledd Powys heddiw) oedd **Cedewain** (ffurf amgen: **Cydewain**). Pan ymranodd teyrnas Powys yn ddwy ran ar ddiwedd y 12g daeth yn rhan o dywysogaeth byrhoedlog Powys Wenwynwyn.

Gorwedd y cantref rhwng Ceri i'r de (Rhwng Gwy a Hafren), Arwystli (cwmwd Is Coed) i'r de-ddwyrain, a chantref Caereinion a rhannau o gymydau Llannerch Hudol a Gorddwr i'r gogledd. Yn y dwyrain roedd rhan o'r cantref yn ffinio â Swydd Amwythig dros y ffin yn Lloegr.

Roedd gan y cantref ganolfan eglwysig bwysig yn Aberriw. Ei brif ganolfan weinyddol yn y 13g oedd Dolforwyn, lle cododd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, Gastell Dolforwyn ym 1273. Tyfodd tref fechan wrth droed y castell.

Bu'r cantref yn bwysig i dywysogion Gwynedd yn eu hymdrechion i ymestyn eu hawdurdod dros y rhan honno o Gymru. Roedd Castell Dolforwyn yn enwedig yn her sylweddol i rym arglwyddi'r Mers, yn sefyll gyferbyn i'r Drenewydd.

Yn 1279, rhoddodd Edward I o Loegr y cwmwd, gyda chwmwd Ceri, i Roger Mortimer, ac arosodd yn nwylo'r Mortimeriaid ar ôl hynny fel un o arglwyddiaethau'r Mers hyd y Deddfau Uno.

Cedwir enw'r hen gantref yn enw pentref Betws Cedewain, i'r gogledd o'r Drenewydd.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
|  |  |
| --- | --- |
|  Rhybudd!  | **Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.**   Beth am fynd ati i'w chywiro?
Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol. |

Roedd **Charles Platon** (19 Medi 1886 – 28 Awst 1944) yn lyngesydd a gwleidydd o Ffrainc. Gweinidog y Trefedigaethau yn llywodraeth Vichy rhwng 1940 a 1943, yn elyniaethus i Charles de Gaulle, bu farw wedi ei ddienyddio gan gomando o gerila FTP am gydweithredu â'r Almaen Natsïaidd.

Cafodd Platon ei eni yn Pujols (Gironde). Ym 1939, yn lyngesydd cefn, fe orchmynnodd sectorau morwrol y Gogledd (Dunkirk, Calais a Boulogne-sur-Mer). Ar Fai 20 | 1940 mae'n sicrhau amddiffyniad Dunkirk, yna gwacáu a dinistrio'r deunydd na ellir ei drosglwyddo, o dan orchymyn Admiral Abrial a chyda'r gorchymyn Prydeinig, gwacáu Dunkirk, gan ganiatáu i'r holl fyddin Brydeinig a Chanada gilio, hefyd yn cludo tua 120,000 o filwyr o Ffrainc a Gwlad Belg a fydd wedyn yn cael eu hanfon yn ôl i ymladd ar y cyfandir, hynny yw ym mhob un o'r 340,000 o filwyr. Ef oedd yr olaf i adael Dunkirk ar Fehefin 5, 1940.

Fe'i dyfynnir deirgwaith i drefn y fyddin.

Ar Orffennaf 22, 1944, cafodd ei gipio yn ei dŷ yn Pujols gan guerrillas FTP o Dordogne (6ed bataliwn) Lluoedd Mewnol Ffrainc. Aethpwyd ag ef i gyfrifiadur personol is-sector C y Dordogne yn Saint-Jean-d’Eyraud lle daethpwyd ag ef gerbron ymladd llys dan gadeiryddiaeth Michel Schneersohn, maer Mussidan yn y dyfodol rhwng 1946 a 1947. Cadarnhawyd y cyhuddiad yn y golwg dogfennau a ddarganfuwyd yng nghartref Charles Platon. Darparwyd yr amddiffyniad gan André Urbanovitch (alias "mesurydd dwbl" mewn perthynas â'i daldra. Cyhoeddwyd y gosb eithaf ar Orffennaf 24, 1944. Ychydig ddyddiau yn ddiweddarach, trosglwyddwyd ef i barth La Querrerie (commune of Valojoulx) , ger Montignac, cyn cael ei ddwyn gerbron ymladd llys newydd a'i ddedfrydu i farwolaeth eto.

Cafodd ei saethu ar Awst 28, 1944, yn Valojoulx (Dordogne), yn alïau’r Domaine de la Querrerie am 10:40 p.m. Ef ei hun a orchmynnodd y garfan danio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Kyle of Lochalsh** (Gaeleg yr Alban: *Caol Loch Aillse*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 739 gyda 84.71% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 10.96% wedi’u geni yn Lloegr.

Agorwyd pont rhwng Kyle ac An t-Eilean Sgitheanach (Saesneg: Skye)
ym 1995, yn disodli’r gwasanaeth fferi Calmac rhwng Kyle a Kyleakin ar yr ynys.

Agorwyd rheilffordd rhwng Inverness a Kyle gan Reilfford yr Ucheldir ym 1897, a dechreuodd gwasanaeth fferi arall, rhwng Kyle a Steòrnabhagh (Saesneg: Stornoway]]. Parhaodd y wasanaeth yno hyd at 1973, pan ddechreuodd gwasanaeth rhwng Ullapool a Steòrnabhagh.

Gwaith
------

Yn 2001 roedd 327 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 0.31%
* Cynhyrchu: 7.34%
* Adeiladu: 8.87%
* Mânwerthu: 17.74%
* Twristiaeth: 16.82%
* Eiddo: 5.5%

Stryd fawr Kyle
Yr orsaf reilffordd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 11 Ebrill 2022
2. ↑  Gwefan *Ainmean-Àite na h-Alba* Archifwyd 2022-04-11 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 11 Ebrill 2022
3. ↑  Gwefan Cofnodion Cenedlaethol yr Alban Archifwyd 2009-01-05 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 15/12/2012.
4. ↑  Gwefan undiscoveredscotland.co.uk