recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Dull llenyddol neu ffurf ar gelfyddyd yw **dychan** sydd ceisio amlygu ffaeleddau a ffolineb ei bwnc a thrwy hynny ei wawdio a'i geryddu, yn aml fel ffordd fwriadol o herian, cynhyrfu, neu ddadlau yn ei erbyn. Gall unigolion, sefydliadau, cymdeithas, gwleidyddiaeth, a chrefydd i gyd fod yn dargedau i ddychan.

Math amryffurf o lenyddiaeth yw dychan, a chanddo hanes hir ym marddoniaeth, y ddrama, yr ysgrif, y nofel, a darlunio. Mae'n cwmpasu pob math o hiwmor: ffraethineb, eironi, gogan, coegni, digrifwch heb wên (*deadpan*), hiwmor swreal, ysmaldod, pryfocio chwareus, a dirmyg chwerw; a sawl genre a dull: dynwarediad, parodi, dameg, grotésg, bwrlésg, a ffars.

Mathau
------

Dan ddylanwad yr hen Rufeiniaid, dosberthir dychan gan amlaf yn ddau fath: dychan Horasaidd, a enwir ar ôl y telynegwr Horas, a dychan Jwfenalaidd, a enwir ar ôl y bardd Juvenal.

Gellir hefyd dosbarthu llenyddiaeth ddychanol yn uniongyrchol ac anuniongyrchol. Yn y dull uniongyrchol, siarada'r awdur neu'r adroddwr yn uniongyrchol â'r darllenydd. Yn nychan anuniongyrchol, amlyga'r awdur ei ddigrifwch a'i ddadleuon drwy draethiad a chynllun y stori.

### Dychan Horasaidd

Nodir dychan Horasaidd gan lais tringar, goddefol a ffraeth. Ei brif fwriad yw difyrru'r gynulleidfa, gan amlaf drwy bigo ar wiriondeb ei bwnc mewn ffordd ysgafn.

### Dychan Jwfenalaidd

Dull chwerw, os nid cas, sydd gan ddychan Jwfenalaidd. Nod yr awdur yw lladd ar wendidau a beiau ei darged, ac i fynegi dirmyg a dicter yn ei erbyn.

Ffurfiau hanesyddol
-------------------

### Y gwledydd Celtaidd

Yn y cymdeithasau Celtaidd, credai pobl y byddai dychan prydydd (bardd) yn cael effaith gorfforol ar y gwrthrych, megis melltith neu anffawd, ac yng Nghymru roedd canu dychan yn rhan nodweddiadol o ganu Beirdd y Tywysogion a Beirdd yr Uchelwyr.

### Bwystori a *fabliau*

Un o ffurfiau dychanol yr Oesoedd Canol oedd y bwystori, a ddefnyddir i ddisgrifio ffaeleddau dynion ar ffurf anifeiliaid. Ffurf debyg oedd y *fabliaux*, straeon smala a genir gan *jongleurs* yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc o'r 12g hyd y 15g. Nodir gan faswedd a serthedd, ac agweddau sy'n groes i egwyddorion yr eglwys a'r bendefigaeth. Addaswyd sawl *fabliau* gan Giovanni Boccaccio yn y *Decamerone* a Geoffrey Chaucer yn *The Canterbury Tales*.

### Y Dadeni

Ceir sawl gwaith dychanol nodedig yn llenyddiaeth y Dadeni, gan gynnwys *Das Narrenschiff* (1494) gan Sebastian Brant a straeon Gargantua a Pantagruel (1532–64) gan François Rabelais.

### Oes Aur yr Oleuedigaeth

Dywed yr oedd Oes Aur Dychan yn ystod yr Oleuedigaeth yn Ewrop, a chyhoeddwyd nifer o weithiau rhyddiaith ddychanol. Un o'r llenorion amlycaf oedd y Gwyddel Jonathan Swift a ysgrifennai'r nofel *Gulliver's Travels* (1726) a'r traethawd *A Modest Proposal* (1729), a rhoddir y ddau waith hwn yn aml yn enghreifftiau o'r wahaniaeth rhwng dychan Horasaidd (*Gulliver's Travels*) a dychan Jwfenalaidd (*A Modest Proposal*).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Satire. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 15 Ebrill 2018.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Marina Spada yw ***Come L'ombra*** a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd gan Daniele Maggioni yn yr Eidal. Lleolwyd y stori ym Milan a chafodd ei ffilmio ym Milan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Daniele Maggioni a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Tommaso Leddi. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Istituto Luce.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anita Kravos, Paolo Pierobon a Karolina Porcari. Mae'r ffilm *Come L'ombra* yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Departed* sef ffilm ddrama
Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Gabriele Basilico oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Marina Spada ar 15 Tachwedd 1958 ym Milan. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Milan.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Marina Spada nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Alain Resnais yw ***Stavisky*** a gyhoeddwyd yn 1974. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Stavisky*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Alexandre Mnouchkine a Georges Dancigers yn yr Eidal a Ffrainc. Lleolwyd y stori ym Mharis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Jorge Semprún a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Stephen Sondheim. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Charles Boyer, Jean-Paul Belmondo, Gérard Depardieu, Pierre Vernier, Michael Lonsdale, Anny Duperey, Jean-Michel Charlier, François Leterrier, Claude Rich, Dominique Rollin, François Périer, Gigi Ballista, Jacques Spiesser, Michel Beaune, Lucienne Legrand, Niels Arestrup, Catherine Sellers, Daniel Lecourtois, Fernand Guiot, Gabriel Cattand, Guy Piérauld, Jacques Eyser, Jean Davy, Lionel Vitrant, Marcel Cuvelier, Maurice Jacquemont, Nike Arrighi, Paul Villé, Roland Bertin, Samson Fainsilber, Van Doude, Vicky Messica, Yves Brainville, Roberto Bisacco, Jean Michaud, Yves Peneau a Raymond Girard. Mae'r ffilm *Stavisky (ffilm o 1974)* yn 120 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Godfather Part II* sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Sacha Vierny oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Albert Jurgenson sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alain Resnais ar 3 Mehefin 1922 yn Gwened a bu farw yn Neuilly-sur-Seine ar 29 Rhagfyr 1964. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1946 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Y Llew Aur
 * Gwobrau'r Cenhedloedd Unedig
 * Gwobr Sutherland
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr César y Ffilm Gorau
 * Y César Anrhydeddus
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr César y Ffilm Gorau
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr César y Ffilm Gorau
 * Gwobr Ewropeaidd y Beirniad Ffilm

 Derbyniodd ei addysg yn Cours Simon.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 92% (Rotten Tomatoes)
* 8.4/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alain Resnais nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.
2. ↑ . dyddiad cyrchiad: 31 Rhagfyr 2019.
3. 1 2  "Stavisky". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 215137307
* LCCN: no98029985
* SUDOC: 130899186
* BNF: cb14294271z (data)
* BNE: XX4874450

 |
Gweinidog gyda'r Bedyddwyr oedd **Gwilym Davies** CBE (24 Mawrth 1879 – 26 Ionawr 1955), a dreuliodd lawer o'i oes yn ceisio gwella cysylltiadau rhyngwladol wrth gefnogi gwaith Cynghrair y Cenhedloedd a'i olynydd, y Cenhedloedd Unedig. Fo hefyd oedd y dyn cyntaf i ddarlledu yn Gymraeg, ar Ddydd Gŵyl Dewi 1923.

Deallai Gwilym Davies grym y dechnoleg newydd a llwyddodd i ysgogi danfon Neges Heddwch ac Ewyllus Da (a ddaeth maes o law o dan adain Urdd Gobaith Cymru) ar y tonfenni radio ar 28 Mehefin 1923.

Roedd yn enedigol o Fedlinog, Merthyr Tudful ble roedd ei dad, D. J. Davies, hefyd yn weinidog gyda'r Bedyddwyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The Rev. G. Davies – A worker for world peace". *The Times*. 27 Ionawr 1955. t. 10.
2. ↑   Davies, Gwilym (1879–1955). *Y Bywgraffiadur Ar-lein*. Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Adalwyd ar 4 Gorffennaf 2013.
3. ↑  bywgraffiadur.cymru; Y Bywgraffiadur Cymreig; Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 26832783
* LCCN: no2007003728

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Bwbi troedlas** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: bwbïod troedlas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sula nebouxii***; yr enw Saesneg arno yw *Blue-footed booby*. Mae'n perthyn i deulu'r Huganod (Lladin: *Sulidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. nebouxii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.

Teulu
-----

Mae'r bwbi troedlas yn perthyn i deulu'r Huganod (Lladin: *Sulidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Bwbi Abbott | Papasula abbotti |  |
|
| Bwbi Periw | Sula variegata |  |
|
| Bwbi brown | Sula leucogaster |  |
|
| Bwbi mygydog | Sula dactylatra |  |
|
| Bwbi troedgoch | Sula sula |  |
|
| Bwbi troedlas | Sula nebouxii |  |
|
| Hugan | Morus bassanus |  |
|
| Hugan Awstralia | Morus serrator |  |
|
| Hugan y Penrhyn | Morus capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Sula nebouxii*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Bwbi troedlas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd Prydain Fawr rhwng Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1741 hyd Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1747

* George Barlow o 1743
* Yr Is-iarll Bulkeley
* Francis Edwardes hyd 1743
* John Cambell
* James Cholmondeley
* Humphrey Howarth
* John Jeffreys
* Thomas Lewis
* Herbert Mackworth
* Bussy Mansel hyd 1745
* Thomas Mathews o 1745
* Thomas Morgan
* Syr Thomas Mostyn, 4ydd Barwnig
* John Myddleton hyd 1742
* John Myddleton
* John Owen
* Syr William Owen
* Syr John Philipps
* Yr Arglwydd Charles Somerset hyd 1745
* 1761 John Symmons o 1746
* Thomas Pryse hyd 1746
* Yr Anrh John Talbot
* Syr Charles Kemeys Tynte o 1745
* John Vaughan o 1745
* William Vaughan
* Charles Hanbury Williams
* Syr Nicholas Williams hyd 1745
* Richard Williams o 1742
* Thomas Wynn
* Syr George Wynne hyd 1742
* Syr Thomas Wynn
* Syr Watkin Williams-Wynne, 3ydd Barwnig o 1742

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliest times to the present day, 1541-1895
̼

 gw • sg • go**Aelodau Seneddol (DU) Cymru**

1707–1708, 1708–1710, 1710–1713, 1713–1715, 1715–1722, 1722–1727, 1727–1734, 1734–1741, 1741–1747, 1747–1754, 1754–1761, 1761–1768, 1768–1774, 1774–1780, 1780–1784, 1784–1790, 1790–1796, 1796–1801, 1801-1802, 1802-1806, 1806-1807, 1807-1812, 1812-1818, 1818-1820, 1820-1826, 1826-1830, 1830-1831, 1831-1832, 1832-1835, 1835-1837, 1837-1841, 1841-1847, 1847-1852, 1852-1857, 1857-1859, 1859-1865, 1865-1868, 1868-1874, 1874-1880, 1880-1885, 1885-1886, 1886-1892, 1892-1895, 1895-1900, 1900-1906, 1906- 1910, 1910- 1910,  1910-1918, 1918-1922, 1922-1923, 1923-1924, 1924-1929, 1929-1931, 1931-1935, 1935-1945, 1945-1950, 1950-1951, 1951-1955, 1955-1959, 1959-1964, 1964-1966, 1966-1970, 1970-1974, 1974-1974, 1974-1979, 1979-1983, 1983-1987, 1987-1992, 1992-1997, 1997-2001, 2001-2005, 2005-2010, 2010-2015, 2015-2017, 2017-2019, 2019-
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn crychdorchog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod crychdorchog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lophornis chalybea***; yr enw Saesneg arno yw *Festive coquette*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. chalybea*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r sïedn crychdorchog yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn crychdorchog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1820 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1826 

* John Hensleigh Allen Penfro
* John Frederick Campbell Bwrdeistref Caerfyrddin hyd 1821
* Henry Clive Bwrdeistref Trefaldwyn
* Syr Christopher ColeSir Forgannwg
* John Wynne Griffith Bwrdeistrefi Dinbych
* John Jones; Bwrdeistref Caerfyrddin o 1821
* Thomas Frankland Lewis Biwmares
* Wyndham Lewis Caerdydd
* Syr Thomas Mostyn Sir y Fflint
* George Gould Morgan Aberhonddu
* Syr Charles Gould Morgan Sir Fynwy
* John Owen Sir Benfro
* Charles Paget Bwrdeistrefi Caernarfon
* William Edward Powell Ceredigion
* Richard Price Bwrdeistref Maesyfed
* Pryse Pryse Aberteifi (etholaeth seneddol)
* Iarll Uxbridge Ynys Môn
* Yr Anrh. George Rice Rice-Trevor Sir Gaerfyrddin
* William Henry Scourfield Hwlffordd
* Yr Arglwydd Granville Somerset Sir Fynwy
* Henry Somerset Ardalydd Caerwangon Bwrdeistrefi Sir Fynwy
* Syr Robert Williames Vaughan Meirionnydd
* Syr Robert Williams, 9fed Barwnig Sir Gaernarfon
* Syr Watkin Williams-Wynn Sir Ddinbych

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  History of Parliament - Parliaments, 1820 -1832 adalwyd 20 Mehefin 2016
̼

 gw • sg • go**Aelodau Seneddol (DU) Cymru**

1707–1708, 1708–1710, 1710–1713, 1713–1715, 1715–1722, 1722–1727, 1727–1734, 1734–1741, 1741–1747, 1747–1754, 1754–1761, 1761–1768, 1768–1774, 1774–1780, 1780–1784, 1784–1790, 1790–1796, 1796–1801, 1801-1802, 1802-1806, 1806-1807, 1807-1812, 1812-1818, 1818-1820, 1820-1826, 1826-1830, 1830-1831, 1831-1832, 1832-1835, 1835-1837, 1837-1841, 1841-1847, 1847-1852, 1852-1857, 1857-1859, 1859-1865, 1865-1868, 1868-1874, 1874-1880, 1880-1885, 1885-1886, 1886-1892, 1892-1895, 1895-1900, 1900-1906, 1906- 1910, 1910- 1910,  1910-1918, 1918-1922, 1922-1923, 1923-1924, 1924-1929, 1929-1931, 1931-1935, 1935-1945, 1945-1950, 1950-1951, 1951-1955, 1955-1959, 1959-1964, 1964-1966, 1966-1970, 1970-1974, 1974-1974, 1974-1979, 1979-1983, 1983-1987, 1987-1992, 1992-1997, 1997-2001, 2001-2005, 2005-2010, 2010-2015, 2015-2017, 2017-2019, 2019-
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn pefriol** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod pefriol) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Selasphorus scintilla***; yr enw Saesneg arno yw *Scintillant hummingbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. scintilla*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r sïedn pefriol yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn pefriol** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Economegydd a gwleidydd Archentaidd oedd **Raúl Prebisch** (17 Ebrill 1901 – 29 Ebrill 1986) sydd yn nodedig am ei gyfraniadau at economeg adeileddol ac am arloesi damcaniaeth ddibyniaeth. Gwasanaethodd mewn sawl swydd ym mydoedd llywodraeth ac addysg, a bu'n cynghori gwledydd datblygol sut i hybu gweithgynhyrchu ac i leihau dibyniaeth ar fewnforion.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Raúl Prebisch ar 17 Ebrill 1901 yn San Miguel de Tucumán, Talaith Tucumán, yng ngogledd yr Ariannin. Astudiodd economeg ym Mhrifysgol Buenos Aires. Wedi iddo raddio, ymunodd â chyfadran economeg y brifysgol a bu'n athro economi wleidyddol o 1925 i 1948. Gwasanaethodd yn swydd dirprwy gyfarwyddwr Adran Ystadegau'r Ariannin o 1925 i 1927, yn gyfarwyddwr dros ymchwil economaidd ym Manc Cenedlaethol yr Ariannin o 1927 i 1930, yn is-ysgrifennydd cyllid o 1930 i 1932, ac yn cyfarwyddwr cyffredinol cyntaf Banc Canolog yr Ariannin o 1935 i 1948.

Yn 1948 ymunodd â Chomisiwn Economaidd y Cenhedloedd Unedig dros America Ladin, a fe'i benodwyd yn ysgrifennydd gweithredol. Daliodd y swydd honno hyd 1963. Gwasanaethodd yn ysgrifennydd cyffredinol Cynhadledd Masnach a Datblygiad y Cenhedloedd Unedig o 1965 i 1969. Wedi 1969, bu'n gyfarwyddwr cyffredinol Sefydliad Cynllunio Economaidd a Chymdeithasol y Cenhedloedd Unedig ar gyfer America Ladin.

Bu farw yn Las Verientes ger Santiago de Chile, o drawiad ar y galon, yn 85 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Raúl Prebisch. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Ionawr 2020.
2. 1 2 3  (Saesneg) "Raúl Prebisch" yn *Encyclopedia of World Biography*. Adalwyd ar 11 Ionawr 2020.
Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Michael Apted yw ***Agatha*** a gyhoeddwyd yn 1979. Fe'i cynhyrchwyd gan Gavrik Losey yn y Deyrnas Gyfunol Lleolwyd y stori yn Swydd Efrog. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Kathleen Tynan a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Johnny Mandel.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Timothy Dalton, Dustin Hoffman, Liz Smith, Vanessa Redgrave, Christopher Fairbank, Alan Badel, Timothy West, Helen Morse, Tim Seely, Paul Brooke, Tony Britton, Peter Arne a Sandra Voe. Mae'r ffilm *Agatha (ffilm o 1979)* yn 104 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1979. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Apocalypse Now* sy'n seiliedig ar y nofel fer *Heart of Darkness gan Joseph Conrad.*

Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Vittorio Storaro oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jim Clark sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Michael Apted ar 10 Chwefror 1941 yn Aylesbury a bu farw yn Los Angeles ar 18 Mawrth 2002. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1963 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Downing, Caergrawnt.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Cydymaith Urdd St.Mihangel a St.Siôr
 * Gwobr Urdd Cyfarwyddwyr America

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 71% (Rotten Tomatoes)
* 6.5/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Michael Apted nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
4. 1 2  "Agatha". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.
Ffilm ryfel am gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Anthony Mann yw ***The Bamboo Blonde*** a gyhoeddwyd yn 1946. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd RKO Pictures. Lleolwyd y stori yn Dinas Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Paul Sawtell. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jane Greer, Frances Langford, Ralph Edwards, Tommy Noonan, Jean Brooks, Steve Barclay, Richard Martin, Jason Robards, Iris Adrian, Paul Harvey, Walter Reed, Eddie Acuff, Harry Harvey, Herbert Evans, Robert Clarke, Russell Wade, Glen Vernon a Dorothy Vaughan. Mae'r ffilm *The Bamboo Blonde* yn 67 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1946. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Yearling* ffilm am fachgen yn ei lasoed yn mabwysiadu ewig, gan Clarence Brown. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Frank Redman oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anthony Mann ar 30 Mehefin 1906 yn San Diego a bu farw yn Berlin ar 25 Medi 1980. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1942 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* seren ar Rodfa Enwogion Hollywood

 Derbyniodd ei addysg yn Central High School.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Anthony Mann nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Arwyr Telemark |  | y Deyrnas Gyfunol | SaesnegAlmaeneg | 1965-01-01 |
| *El Cid* |  | Unol Daleithiau Americayr Eidal | Saesneg | 1961-01-01 |
| *Raw Deal* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1948-01-01 |
| Serenade |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1956-01-01 |
| T-Men |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1947-01-01 |
| The Fall of The Roman Empire |  | Unol Daleithiau Americay Deyrnas Gyfunolyr Eidal | Saesneg | 1964-01-01 |
| The Far Country |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1954-01-01 |
| The Glenn Miller Story |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1954-01-01 |
| The Great Flamarion |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1945-01-01 |
| The Last Frontier |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1955-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1886 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1892

Syr William Davies AS
Frank Ash Yeo AS
David Randell AS
William Pritchard Morgan AS
* Mabon
* Arthur Cowell-Stepney
* William Davies
* Lewis Llewelyn Dillwyn
* Thomas Edward Ellis
* Syr George Elliot, Barwnig 1af
* Samuel Thomas Evans (o 1890)
* William Fuller-Maitland
* David Lloyd George (o 1890)
* Walter Rice Howell Powell (hyd 1889)
* Charles Herbert James (hyd 1888)
* Frederick Hanbury-Tracy
* George Thomas Kenyon
* John Lloyd Morgan
* Frederick Courtenay Morgan
* Thomas Lewis
* Christopher Rice Mansel Talbot
* Richard Charles Mayne
* Abel Thomas (o 1890)
* Alfred Thomas (hyd 1890)
* George Osborne Morgan
* William Pritchard Morgan (o 1888)
* David Pugh (hyd 1890)
* Thomas Phillips Price
* William Rathbone
* Henry Richard (hyd 1888)
* Edward James Reed
* David Randell (o 1888)
* Stuart Rendel
* John Bryn Roberts
* John Roberts
* William Bowen Rowlands
* Samuel Smith
* Edmund Swetenham (hyd 1890)
* Christopher Rice Mansel Talbot (hyd 1890)
* Abel Thomas (o 1890)
* David Alfred Thomas (o 1888)
* Henry Hussey Vivian
* Arthur Walsh
* Cornelius Marshall Warmington
* William Cornwallis West
* Arthur John Williams
* Frank Ash Yeo (hyd 1888)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  James, Arnold J a Thomas, John E. Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979 Gwasg Gomer 1981 ISBN 0 85088 684 8
̼

 gw • sg • go**Aelodau Seneddol (DU) Cymru**

1707–1708, 1708–1710, 1710–1713, 1713–1715, 1715–1722, 1722–1727, 1727–1734, 1734–1741, 1741–1747, 1747–1754, 1754–1761, 1761–1768, 1768–1774, 1774–1780, 1780–1784, 1784–1790, 1790–1796, 1796–1801, 1801-1802, 1802-1806, 1806-1807, 1807-1812, 1812-1818, 1818-1820, 1820-1826, 1826-1830, 1830-1831, 1831-1832, 1832-1835, 1835-1837, 1837-1841, 1841-1847, 1847-1852, 1852-1857, 1857-1859, 1859-1865, 1865-1868, 1868-1874, 1874-1880, 1880-1885, 1885-1886, 1886-1892, 1892-1895, 1895-1900, 1900-1906, 1906- 1910, 1910- 1910,  1910-1918, 1918-1922, 1922-1923, 1923-1924, 1924-1929, 1929-1931, 1931-1935, 1935-1945, 1945-1950, 1950-1951, 1951-1955, 1955-1959, 1959-1964, 1964-1966, 1966-1970, 1970-1974, 1974-1974, 1974-1979, 1979-1983, 1983-1987, 1987-1992, 1992-1997, 1997-2001, 2001-2005, 2005-2010, 2010-2015, 2015-2017, 2017-2019, 2019-
Model, cyflwynydd radio a theledu ac actores oedd **Annabel Claire Giles** (20 Mai 1959 – 20 Tachwedd 2023).

Bywyd cynnar
------------

Fe'i ganed yn Griffithstown, ger Pontypwl, Sir Fynwy, yr hynaf o dair chwaer. Roedd ei thad yn beilot gyda Changen Awyr y Fflyd ac roedd ei mam yn nyrs. Symudodd y teulu yn aml gan fyw yn yr Alban, Malta a Wimbledon, Llundain. Aeth i ysgol breswyl yn 8 mlwydd oed. Cafodd ei diarddel o'i hysgol pan oedd yn16 oed.

Gyrfa
-----

Rhwng 1977 a 1982 hyfforddodd a gweithiodd fel ysgrifenyddes; nes y cafodd swydd fel wyneb poblogaidd cosmetics Max Factor.

Cafodd yrfa amrywiol ym myd teledu a radio. Cychwynodd efo *Razzmatazz* a *Night Network* yn y 1990au yn cyflwyno *Posh Frocks and New Trousers* efo Sarah Greene ar ITV. Ymddangosodd hefyd ar raglennu teledu *House Party* guda Noel Edmonds, *Have I Got News for You*, *Shooting Stars*, ar banel *Through the Keyhole* yn ogystal â *Just a Minute* (BBC Radio 4).

Bywyd personol
--------------

Priododd Midge Ure, prif ganwr Ultravox ac un o hoelion wyth Band Aid a Live Aid. Ganwyd merch iddynt, Molly Lorenne, yn 1987 ond gwahanodd y cwpl yn 1989.

Cafodd ddiagnosis o diwmor ar yr ymennydd yng Ngorffennaf 2023. Bu farw ar 20 Tachwedd 2023 yn Hosbis Martlets, Hove, yn 64 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Smith, Steven (2023-11-21). "TV presenter Annabel Giles has died after brain tumour diagnosis". *Wales Online* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-11-21.
2. ↑  Giles, Annabel (2006-07-04). "Love etc". *The Times*. Cyrchwyd 2023-11-21.
3. ↑  "Y cyflwynydd Annabel Giles o Bont-y-pŵl wedi marw yn dilyn diagnosis o diwmor ar yr ymennydd". *newyddion.s4c.cymru*. 2023-11-21. Cyrchwyd 2023-11-21.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 73357667
* LCCN: nb2001047117
* ISNI: 0000 0000 3943 1562

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn bacsiog eurfron** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod bacsiog eurfron) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eriocnemis mosquera***; yr enw Saesneg arno yw *Golden-breasted puffleg*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. mosquera*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r sïedn bacsiog eurfron yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn bacsiog eurfron** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Llygad-dagell bochgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: llygaid-dagell bochgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Platysteira blissetti***; yr enw Saesneg arno yw *Red-cheeked wattle-eye*. Mae'n perthyn i deulu'r Llygaid-dagell (Lladin: *Platysteiridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. blissetti*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r llygad-dagell bochgoch yn perthyn i deulu'r Llygaid-dagell (Lladin: *Platysteiridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Batis Angola | Batis minulla |  |
|
| Batis Bioko | Batis poensis |  |
|
| Batis Ituri | Batis ituriensis |  |
|
| Batis Margaret | Batis margaritae |  |
|
| Batis Ruwenzori | Batis diops |  |
|
| Batis Senegal | Batis senegalensis |  |
|
| Batis bach | Batis perkeo |  |
|
| Batis coed | Batis mixta |  |
|
| Batis penddu | Batis minor |  |
|
| Batis penllwyd | Batis orientalis |  |
|
| Batis torchlwyd | Batis minima |  |
|
| Llygad-dagell Bamenda | Platysteira laticincta |  |
|
| Llygad-dagell colerwyn | Platysteira tonsa |  |
|
| Llygad-dagell gwinau | Platysteira castanea |  |
|
| Llygad-dagell torchog | Platysteira peltata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Llygad-dagell bochgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **blasbwyntiau** yn cynnwys celloedd derbyn blas. Mae derbynyddion blas wedi'u lleoli o amgylch strwythurau bach o'r enw'r papiliâu sydd ar wyneb y dafod, y daflod feddal, darn uchaf yr oesoffagws, y foch a'r epiglotis.  Mae'r strwythurau hyn yn synhwyro pum canfyddiad blas: hallt, sur, chwerw, melys ac umami. Trwy gyfuniad o'r elfennau hyn rydym yn canfod "blasau." Mae'n fyth poblogaidd fod y pum blas hyn yn cael eu blasu ar rannau gwahanol o'r dafod.  Mewn gwirionedd, gellir eu blasu ar unrhyw ran o'r dafod.  Drwy dyllau bach ar epitheliwm - y mandyllau blas - mae darnau o'r bwyd yn cael eu hydoddi mewn poer ac yn dod i gysylltiad â'r derbynyddion blas. Mae'r rhain wedi'u lleoli ar frig y celloedd derbyn blas sy'n ffurfio'r blasbwyntiau.  Mae'r celloedd derbyn blas yn anfon y wybodaeth sydd wedi'i synhwyo gan y clystyrau o dderbynyddion amrywiol a'r sianeli ïonau i ardaloedd blasu'r ymennydd drwy gyfrwng y seithfed, y nawfed a'r degfed nerf cranial.

Ar gyfartaledd, mae gan y dafod ddynol 2,000–8,000 o flasbwyntiau.
Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1929 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1931

Aneurin Bevan AS
David a Megan Lloyd George
Henry Haydn Jones AS
* Ernest Bennett
* Aneurin Bevan
* William George Cove
* George Daggar
* Clement Davies
* David Lewis Davies o 1931
* Charles Edwards
* James Ewart Edmunds
* Ernest Evans
* Leolin Forestier-Walker
* Peter Freeman
* David Grenfell
* Thomas Griffiths
* George Henry Hall
* Vernon Hartshorn hyd 1931
* Arthur Henderson
* Daniel Hopkin
* William Jenkins
* Henry Haydn Jones
* Frederick Llewellyn-Jones
* Henry Morris-Jones
* Morgan Jones
* Thomas Isaac Mardy Jones hyd 1931
* William John
* Charles Ellis Lloyd
* David Lloyd George
* Gwilym Lloyd George
* Megan Lloyd George
* David Watts-Morgan
* Rhys Hopkin Morris
* Goronwy Owen
* Robert Richards
* Howel Walter Samuel
* James Walker
* Richard Collingham Wallhead
* David Williams
* Ted Williams
* John Henry Williams (AS)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  James, Arnold J a Thomas, John E. Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979 Gwasg Gomer 1981 ISBN 0 85088 684 8

 gw • sg • go**Aelodau Seneddol (DU) Cymru**

1707–1708, 1708–1710, 1710–1713, 1713–1715, 1715–1722, 1722–1727, 1727–1734, 1734–1741, 1741–1747, 1747–1754, 1754–1761, 1761–1768, 1768–1774, 1774–1780, 1780–1784, 1784–1790, 1790–1796, 1796–1801, 1801-1802, 1802-1806, 1806-1807, 1807-1812, 1812-1818, 1818-1820, 1820-1826, 1826-1830, 1830-1831, 1831-1832, 1832-1835, 1835-1837, 1837-1841, 1841-1847, 1847-1852, 1852-1857, 1857-1859, 1859-1865, 1865-1868, 1868-1874, 1874-1880, 1880-1885, 1885-1886, 1886-1892, 1892-1895, 1895-1900, 1900-1906, 1906- 1910, 1910- 1910,  1910-1918, 1918-1922, 1922-1923, 1923-1924, 1924-1929, 1929-1931, 1931-1935, 1935-1945, 1945-1950, 1950-1951, 1951-1955, 1955-1959, 1959-1964, 1964-1966, 1966-1970, 1970-1974, 1974-1974, 1974-1979, 1979-1983, 1983-1987, 1987-1992, 1992-1997, 1997-2001, 2001-2005, 2005-2010, 2010-2015, 2015-2017, 2017-2019, 2019-
| Llenyddiaeth Hen Saesneg |
| --- |
| Darluniad o'r duw Woden yn llawysgrif Lacnunga |
| Barddoniaeth grefyddol
* Cædmon
* Cynewulf

 |
| Arwrgerddi
* *Beowulf*

 |
| Rhyddiaith
* *Cronicl yr Eingl-Sacsoniaid*

 |
| * ← Cyn-Sacsonaidd
* Llên Lloegr
* Saesneg Canol →
 |
| * v
* t
* e
 |

Tudalen gyntaf llawysgrif *Beowulf*
Cerdd arwrol Hen Saesneg (iaith yr Eingl-Sacsoniaid) yw ***Beowulf***, sy'n 3182 llinell o ran hyd. Caiff y gerdd ei chyfrif fel y gerdd bwysicaf yn llenyddiaeth Hen Saesneg.

Hanes testunol
--------------

Cedwir testun *Beowulf* mewn llawysgrif sy'n dyddio o tua dechrau'r 11g, ond credir gan mwyafrif o feirniadau i'r gerdd gyrraedd ei ffurf bresennol rhywbryd cyn hynny. Dichon fod hyn yn ddiwedd proses o drosglwyddo ar lafar ond ni ellir gwybod hyn i sicrwydd.
Fe'i hystyrir yn un o'r cerddi Hen Saesneg pwysicaf. Cyfansoddwyd y gerdd gan feirdd anhysbys yn Nwyrain Anglia, Lloegr o bosibl, gan gyrraedd ei ffurf bresennol rywbryd rhwng y 7fed a'r 10g OC, ond fe'i lleolir yng nghymdeithas arwrol Llychlyn fel yr oedd hi cyn i'r Eingl-Saeson groesi'r môr. Y gred gyffredinol yw fod rhai o'r cymeriadau sydd yn y gerdd (e.e. y Brenin Hroðgar a'r Scyldings) yn bobl go-iawn, o gig a gwaed a oedd yn trigo yn y gwledydd Sgandinafaidd yn y 6g.

Disgrifiad
----------

Mae'n dechrau trwy ddisgrifio cynhebrwng Scyld Scefing, un o arwyr mawr y Daniaid, cyn fynd ymlaen adrodd hanes yr arwr Beowulf yn ymladd yr anghenfil Grendel gan ei ladd. Mae mam Grendel wedyn yn ymosod arno ac mae Beowulf yn ei lladd hithau. Aiff adre'n arwrol ac yn fuddugoliaethus i Geatland yn Sweden. Ar ôl hanner can mlynedd, mae'n ymladd draig ac yn ei lladd ond caiff ei glwyfo'n angheuol wrth wneud hynny a chaiff ei gladdu gan ei gyfeillion yng ngolwg y môr.
Er mai Beowulf yw prif cymeriad y gerdd, mae hi hefyd yn cynnwys nifer o ffigyrau a straeon eraill. Mae llawer o gymeriadau a llwythi sydd yn y gerdd hefyd i'w canfod mewn llenyddiaeth Sgandinafaidd e.e. Healfdene, Hroðgar, Halga, Hroðulf, Eadgils ac Ohthere), y llwythi Scyldings, Scylfings a'r Wulfings a rhai digwyddiadau megis y Frwydr ar Rew Llyn Vänern.

Llyfryddiaeth
-------------

Cafwyd nifer o argraffiadau o'r testun gwreiddiol dros y blynyddoedd a sawl cyfieithiad i Saesneg Diweddar a rhai ieithoedd eraill. Ceir cyfieithiad mydryddol Saesneg hwylus yn y gyfres *Penguin Classics*:

* Michael Alexander (cyf.), *Beowulf* (Penguin, 1973; sawl argraffiad arall ers hynny)

Golygiad safonol o'r testun yw:

* Friedrich Klaeber (gol.), *Klaeber's Beowulf* (2008; 4ydd argraffiad)

Ffilm
-----

Cafodd ei gwneud yn ffilm yn 2007, gyda brodorion ynys Prydain (y Brythoniaid) yn siarad Saesneg gydag acen Gymraeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Carl Edlund Anderson (1999). Formation and Resolution of Ideological Contrast in the Early History of Scandinavia (Ph.D. thesis). Prifysgol Caergrawnt. Adalwyd ar 12/03/2012.
2. ↑  (Saesneg) Shippey, T. A. (2001). *"Wicked Queens and Cousin Strategies in Beowulf and Elsewhere, Notes and Bibliography". In the Heroic Age*. In the Heroic Age

Dolenni allanol
---------------

* Slade, Benjamin. *Beowulf on Steorarume (Beowulf in Cyberspace)*.
Rhostir mawn yn *Parc national de Frontenac* (Québec, Canada)
Llyffant Llewpad y Gogledd
Tir gyda lefel uchel o ddŵr ynddo yw **gwlyptir**, a gall gynnwys mathau o rostiroedd fel a geir yng Nghymru, corsydd fel a welir ym Masn yr Amason neu fangrof le tyf coed. Maent i'w cael ym mhob cyfandir ar wahân i Antarctica,

Fideo gan Gyfoeth Naturiol Cymru o rai o wlyptiroedd Cymru.
Ymhlith y planhigion a geir mewn gwlyptiroedd y mae: Acasia pren du ac Addurnwy ac maent yn werthfawr oherwydd y bywyd gwyllt cyfoethog sy'n byw ynddynt. 

Ar adegau, creir gwlyptiroedd yn fwriadol gan ddyn er mwyn rheoli dŵr.

Yng Nghymru mae rhai o'r gwlyptiroedd iseldir gorau yn Ewrop: 11 ohonynt wedi cael eu diogelu fel safleoedd sy'n cael eu gwarchod gan Gyfoeth Naturiol Cymru. Ar un adeg roedd gwlyptiroedd yn gyffredin ond mae draenio ac amaethyddiaeth wedi lleihau'r nifer o gorsydd. Mae'r amodau asidig a gwlyb yn creu mawn sydd wedi adeiladu, haen ar haen, dros y 10,000 o flynyddoedd, gan gloi carbon a'n helpu i leihau nwyon tŷ gwydr, ond gall difrod i'r cynefinoedd hyn ryddhau'r carbon hwn ac achosi iddynt sychu. Maen gwlyptiroedd Cymru hefyd yn baradwys i fywyd gwyllt, yn gyfoethog mewn planhigion, pryfed ac adar. Rheolir y cynefinoedd hyn er mwyn amddiffyn y bywyd gwyllt; mae gwlyptiroedd hefyd yn amddiffyn trefedigaethau rhag llifogydd a newid yn yr hinsawdd.

Gweler hefyd
------------

* Gwlyptiroedd Casnewydd
* Gwlyptiroedd y Fali

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "US EPA". Cyrchwyd 2011-09-25.
Ffilm ddogfen a ffilm ar y grefft o ymladd gan y cyfarwyddwr Jackie Chan yw ***Jackie Chan: My Stunts*** a gyhoeddwyd yn 1999. Fe'i cynhyrchwyd gan Jackie Chan yn Hong Cong. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jackie Chan, Jackie Chan Stunt Team, Ken Lo a Brad Allan. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1999. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Matrix* sef ffilm wyddonias gan Lana Wachowski a Lilly Wachowski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jackie Chan ar 7 Ebrill 1954 yn Victoria Peak. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1962 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Dickson College.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* ‎chevalier des Arts et des Lettres
 * MBE
 * Gwobr Anrhydeddus yr Academi
 * seren ar Rodfa Enwogion Hollywood
 * Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jackie Chan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1992 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1997

David Hanson
Ieuan Wyn Jones
Elfyn Llwyd
Don Touhig
* Donald Anderson
* Nick Ainger
* Alex Carlile
* Ann Clwyd
* Cynog Dafis
* Denzil Davies
* Ron Davies
* Jonathan Evans
* Roger Evans
* Paul Flynn
* Win Griffiths
* Peter Hain
* David Hanson
* Kim Howells
* Royston John Hughes
* Barry Jones
* Gwilym Jones
* Martyn David Jones
* Ieuan Wyn Jones
* Jon Owen Jones
* Neil Kinnock hyd 1995
* John Marek
* Elfyn Llwyd
* Alun Michael
* John Morris
* Rhodri Morgan
* Paul Murphy
* Ray Powell
* Keith Raffan
* Allan Rogers
* Rod Richards
* Wyn Roberts
* Ted Rowlands
* John Smith
* Llew Smith
* Walter Sweeney
* Don Touhig o 1995
* Gareth Wardell
* Dafydd Wigley
* Alan Williams
* Alan Wynne Williams

Cyfeiriadau
-----------

̼

 gw • sg • go**Aelodau Seneddol (DU) Cymru**

1707–1708, 1708–1710, 1710–1713, 1713–1715, 1715–1722, 1722–1727, 1727–1734, 1734–1741, 1741–1747, 1747–1754, 1754–1761, 1761–1768, 1768–1774, 1774–1780, 1780–1784, 1784–1790, 1790–1796, 1796–1801, 1801-1802, 1802-1806, 1806-1807, 1807-1812, 1812-1818, 1818-1820, 1820-1826, 1826-1830, 1830-1831, 1831-1832, 1832-1835, 1835-1837, 1837-1841, 1841-1847, 1847-1852, 1852-1857, 1857-1859, 1859-1865, 1865-1868, 1868-1874, 1874-1880, 1880-1885, 1885-1886, 1886-1892, 1892-1895, 1895-1900, 1900-1906, 1906- 1910, 1910- 1910,  1910-1918, 1918-1922, 1922-1923, 1923-1924, 1924-1929, 1929-1931, 1931-1935, 1935-1945, 1945-1950, 1950-1951, 1951-1955, 1955-1959, 1959-1964, 1964-1966, 1966-1970, 1970-1974, 1974-1974, 1974-1979, 1979-1983, 1983-1987, 1987-1992, 1992-1997, 1997-2001, 2001-2005, 2005-2010, 2010-2015, 2015-2017, 2017-2019, 2019-
Ffilm llawn cyffro a ffilm ar y grefft o ymladd gan y cyfarwyddwr Lau Kar-leung yw ***36ain Siambr Shaolin*** a gyhoeddwyd yn 1978. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Shao Lin san shi liu fang*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Run Run Shaw yn Hong Cong; y cwmni cynhyrchu oedd Shaw Brothers Studio. Lleolwyd y stori yn Guangzhou. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Cantoneg a hynny gan Ni Kuang. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lo Lieh, Gordon Liu, Norman Chui, Wong Yue a Lau Kar-wing. Mae'r ffilm *36ain Siambr Shaolin* yn 111 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Deer Hunter* sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam. Hyd at 2022 roedd o leiaf 200 o ffilmiau Cantoneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Delwedd:Liu Chia Liang.jpg
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lau Kar-leung ar 28 Gorffenaf 1936 yn Guangzhou a bu farw yn Hong Cong ar 8 Ebrill 2005. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1953 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Lau Kar-leung nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. .. .. .. .. . .
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Seren goed Esmeralda** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: sêr coed Esmeralda) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Acestrura berlepschi***; yr enw Saesneg arno yw *Santa Marta Woodstar*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. berlepschi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r seren goed Esmeralda yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Seren goed Esmeralda** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, Ionawr 1910 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, Rhagfyr 1910

Keir Hardie AS
William Ormsby-Gore
Abel Thomas AS
* Mabon
* William Brace
* David Davies
* Charles Dillwyn-Venables-Llewellyn
* Ellis Jones Ellis-Griffith
* Samuel Thomas Evans (hyd Mawrth 1910)
* Frederick William Gibbins (o Mawrth 1910)
* Lewis Haslam
* Ivor Herbert
* James Keir Hardie
* Edward George Hemmerde
* David Brynmor Jones
* Edgar Rees Jones
* Henry Haydn Jones
* William Jones
* David Lloyd George
* Herbert Lewis
* Reginald McKenna
* Alfred Mond
* John Lloyd Morgan
* William Ormsby-Gore
* Owen Cosby Philipps
* John David Rees
* Thomas Richards
* John Herbert Roberts
* Sidney Robinson
* Walter Francis Roch
* Abel Thomas
* Alfred Thomas
* David Alfred Thomas
* Matthew Vaughan-Davies
* John Williams
* William Llewelyn Williams

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  James, Arnold J a Thomas, John E. Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979 Gwasg Gomer 1981 ISBN 0 85088 684 8
̼

 gw • sg • go**Aelodau Seneddol (DU) Cymru**

1707–1708, 1708–1710, 1710–1713, 1713–1715, 1715–1722, 1722–1727, 1727–1734, 1734–1741, 1741–1747, 1747–1754, 1754–1761, 1761–1768, 1768–1774, 1774–1780, 1780–1784, 1784–1790, 1790–1796, 1796–1801, 1801-1802, 1802-1806, 1806-1807, 1807-1812, 1812-1818, 1818-1820, 1820-1826, 1826-1830, 1830-1831, 1831-1832, 1832-1835, 1835-1837, 1837-1841, 1841-1847, 1847-1852, 1852-1857, 1857-1859, 1859-1865, 1865-1868, 1868-1874, 1874-1880, 1880-1885, 1885-1886, 1886-1892, 1892-1895, 1895-1900, 1900-1906, 1906- 1910, 1910- 1910,  1910-1918, 1918-1922, 1922-1923, 1923-1924, 1924-1929, 1929-1931, 1931-1935, 1935-1945, 1945-1950, 1950-1951, 1951-1955, 1955-1959, 1959-1964, 1964-1966, 1966-1970, 1970-1974, 1974-1974, 1974-1979, 1979-1983, 1983-1987, 1987-1992, 1992-1997, 1997-2001, 2001-2005, 2005-2010, 2010-2015, 2015-2017, 2017-2019, 2019-
Bryn a chopa yng Nghastell-nedd Port Talbot yw **Mynydd Pen-rhys**. Uchder y copa o lefel y môr ydy 285 metr (935 tr) a'r amlygrwydd topograffig yw 50 metr (164.0 tr). Mae'n un o dros 2600 o fryniau a mynyddoedd sy'n cael eu cydnabod yn swyddogol yng Nghymru.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Tump. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Gweler Hefyd
------------

Dyma restr o fryniau a mynyddoedd eraill o fewn 5 cilometr i Mynydd Pen-rhys

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Enw | Math | Uchder uwch na lefel y môr (Metr) | Delwedd |
| --- | --- | --- | --- |
| Mynydd-y-Gaer | copabryn | 314 |  |
| Foel Fynyddau | copabryn | 370 |  |
| Foel Trawsnant | copabryn | 373 |  |
| Moel y Fen | copabryn | 267 |  |
| Mynydd Emroch | copabryn | 241 |  |
| Foel y Dyffryn | bryncopa | 366 |  |
| Pen Disgwylfa | bryncopa | 363 |  |
| Mynydd Bach | bryncopa | 319 |  |
| Mynydd Blaenafon | bryncopa | 312 |  |
| Cefn Morfudd | bryncopa | 307 |  |
| Mynydd Pen-rhys | bryncopa | 285 |  |
| Pen y Castell | bryncopa | 153 |  |
| Moel Gallt-y-cwm | bryncopa | 272 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Mynydd Pen-rhys". *www.hill-bagging.co.uk*. Cyrchwyd 2022-10-28.
2. ↑  "Database of British and Irish hills"