recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Héctor Babenco yw ***Corazón Iluminado*** a gyhoeddwyd yn 1996. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc a Brasil. Cafodd ei ffilmio ym Mar del Plata. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Héctor Babenco a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Zbigniew Preisner. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Sony Pictures Motion Picture Group.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Norma Aleandro, Villanueva Cosse, José María Monje, Alejandro Awada, Arturo Maly, Carlos Bermejo, Daniel Fanego, Walter Quiroz, Germán Palacios, Guillermo Pfening, Mónica Villa, Osvaldo Santoro, Pablo Comelli, Pía Uribelarrea, Luis Luque, Miguel Ángel Solá, Xuxa Lopes, Miguel Ángel Porro, Diego Starosta, Jorge Noya a Miguel Ángel Paludi. Mae'r ffilm *Corazón Iluminado* yn 130 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Scream* sef ffilm arswyd gan Wes Craven. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Lauro Escorel oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Mauro Alice sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Héctor Babenco ar 7 Chwefror 1946 yn Buenos Aires a bu farw yn São Paulo ar 4 Mawrth 2014. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1973 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Urdd Teilyngdod Diwylliant

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Héctor Babenco nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Pentref bach gwledig yng nghymuned Gwyddelwern, Sir Ddinbych, Cymru, yw **Bryn Saith Marchog** ("Cymorth – Sain" Bryn Saith Marchog ) neu **Brynsaithmarchog**. Saif ar lan ddwyreiniol Afon Clwyd gyferbyn â phentref Derwen, tua 5 milltir i'r gogledd o Gorwen. Mae ar ffordd yr A494.

Cyfeirir at Fryn Saith Marchog yng Nghainc Gyntaf y Mabinogi, chwedl Branwen ferch Llŷr. Cyfeiriad onomastig i esbonio enw lle ydyw. Pan â Bendigeidfran i Iwerddon mae'n gadael saith tywysog a'u saith marchog i warchod Ynys Prydain. Nid enwir y marchogion ond ceir cyfeiriad at y lle:

Yn Edeirn[i]on yd edewit y gwyr hynny, ac o achaws hynny y dodet Seith Marchawc ar y dref.
Mae Ifor Williams yn nodi, gan ddilyn awgrym yr Athro Joseph Loth, fod 'seith/saith' yn gallu golygu "sant" mewn Cymraeg Canol. Mae'n bosibl felly mai "Bryn Sant Marchog" a olygid yn wreiddiol (ceir enghreifftiau o'r enw 'Sadwrn Farchog' am Sant Sadwrn hefyd).

Y pentre dan fantell o eira, a Moelydd Clwyd yn y cefdir

Pobl o Fryn Saith Marchog
-------------------------

* Eric Jones (g. 1935), dringwr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 10 Rhagfyr 2021
2. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
3. ↑  Ifor Williams (gol.), *Pedair Cainc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930). tud. 38.
4. ↑  *Pedair Cainc y Mabinogi*, tud. 191.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Ddinbych**

**Dinas**  

Llanelwy
  
**Trefi**  

Corwen  **·** Dinbych  **·** Llangollen  **·** Prestatyn  **·** Rhuddlan  **·** Rhuthun  **·** Y Rhyl
  
**Pentrefi**  

Aberchwiler  **·** Betws Gwerful Goch  **·** Bodelwyddan  **·** Bodfari  **·** Bontuchel  **·** Bryneglwys  **·** Bryn Saith Marchog  **·** Carrog  **·** Cefn Meiriadog  **·** Clocaenog  **·** Cwm  **·** Cyffylliog  **·** Cynwyd  **·** Derwen  **·** Diserth  **·** Y Ddwyryd  **·** Efenechtyd  **·** Eryrys  **·** Four Crosses  **·** Gallt Melyd  **·** Gellifor  **·** Glyndyfrdwy  **·** Graeanrhyd  **·** Graigfechan  **·** Gwyddelwern  **·** Henllan  **·** Loggerheads  **·** Llanarmon-yn-Iâl  **·** Llanbedr Dyffryn Clwyd  **·** Llandegla  **·** Llandrillo  **·** Llandyrnog  **·** Llandysilio-yn-Iâl  **·** Llanelidan  **·** Llanfair Dyffryn Clwyd  **·** Llanferres  **·** Llanfwrog  **·** Llangwyfan  **·** Llangynhafal  **·** Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch  **·** Llanynys  **·** Maeshafn  **·** Melin y Wig  **·** Nantglyn  **·** Pandy'r Capel  **·** Pentrecelyn  **·** Pentre Dŵr  **·** Prion  **·** Rhewl (1)  **·** Rhewl (2)  **·** Rhuallt  **·** Saron  **·** Sodom  **·** Tafarn-y-Gelyn  **·** Trefnant  **·** Tremeirchion
Mae **Bryn Glas** yn gopa mynydd a geir 3 kilometr i'r gorllewin o Lyn Efyrnwy ar y ffin rhwng Sir Ddinbych a Phowys; cyfeiriad grid SH922214. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 514 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dylid cofio yr arferid defnyddio'r gair "glas" ers talwm am "wyrdd" neu "ffres".

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 558 metr (1831 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Tachwedd 2008.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Bryn Gwyn** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn tua 3 kilometr i'r gogledd o Langynog, Powys; cyfeiriad grid SJ042295. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 630metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 643 metr (2110 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Math o iaith rhaglennu ar gyfrifiadur yw **cod gorchymyn**; mae ieithoedd swp-brosesu a *shell* yn esiamplau.[1] Mae'r gair 'gorchymyn' yma yn nodi fod y cod yn dweud wrth y system i weithredu mewn rhyw fodd neu gilydd. Enghraifft ohono yw'r system gyfrifiadurol MS-DOS a arferid ei defnyddio i reoli cyfrifiaduron personol.

Gellir defnyddio'r ieithoedd hyn yn uniongyrchol ar y llinell orchymyn (*command line*), ond gallant hefyd otomeiddio tasgau a fyddai fel arfer yn cael eu perfformio â llaw yn y llinell orchymyn. Maent yn gwneud hyn ar y cyd gyda ieithoedd sgriptio, er bod yr iaith orchymyn, fel rheol, yn cysylltu'n cryfach â'r system weithredu sylfaenol. Yn aml, mae gan yr **iaith orchymyn** (*command language*) ramadeg syml iawn, neu gystrawennau tebyg i iaith bob dydd, sy'n benodol i'r parth.

Mae gan yr iaith-orchymyn ar gyfer swp-brosesu orchmynion arbennig er mwyn rhoi trefn ar ffeiliau.[2]

Termau
------

* Cod gorchymyn (*command code*)
* Cod peiriant (*machine code*)
* Ffeil ffurfweddu (*configuration file*)
* Iaith rhaglennu (*language processing*)
* Iaith tagio (*markup language*)
* Iaith ymholi (*query language*)
* swp-brosesu (*batch processing*)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Butterfield, Andrew; Ngondi, Gerard Ekembe; Kerr, Anne (2016). *A Dictionary of Computer Science*. Oxford University Press. t. 98. ISBN 9780199688975. Cyrchwyd 7 Gorffennaf 2017.
2. ↑  techopedia.com; adalwyd 16 Chwefror 2019.
*Gweler hefyd Brad (gwahaniaethu).*
Digwyddiad chwedlonol (yn ôl pob tebyg) a leolir tua'r 5fed ganrif ac a geir am y tro cyntaf yng ngwaith Nennius yw **Brad y Cyllyll Hirion**.

Nennius a Gildas
----------------

Ymhelaethiad sydd gan Nennius at y traddodiadau a geir yng ngwaith Gildas ynglŷn â Gwrtheyrn, brenin y Brythoniaid a'i serch at Alys Rhonwen (neu Ronwen), ferch hudolus ond twyllodrus Hengist, arweinydd y Sacsoniaid. Yn ôl Nennius gwahoddodd Hengist Wrtheyrn a'i bendefigion i wledd yn ei lys. Ond ystryw oedd y cyfan i lofruddio'r Brythoniaid er mwyn meddiannu Ynys Prydain. Cytunodd Gwrtheyrn, dall yn ei gariad at Ronwen, ond ar yr amod fod pawb yn ddiarfog yn y wledd. Ar air penodedig gan Hengist (*Nemet eour Saxes!* "Gafaelwch yn eich cyllyll!"), tynnodd y Saeson, oedd yn eistedd bob yn ail â'r Brythoniaid wrth y byrddau, eu cyllyll hirion a lladd tri chant o'r Brythoniaid. Dim ond un pendefig a lwyddodd i ddianc o'r gyflafan, sef Eidol, Iarll Caerloyw. Ni fu dewis gan Wrtheyrn wedyn ond ildio de Prydain i gyd i'r Sacsoniaid a ffoi a gweddill ei bobl i Gymru.

Haneswyr traddodiadol diweddarach
---------------------------------

Ychwanegodd Sieffre o Fynwy gryn dipyn o liw i'r stori yn ei gyfrol enwog *Historia Regum Britanniae* (Hanes Brenhinoedd Prydain). Daeth yn rhan stoc o waith hanesywr diweddarach yn y traddodiad Brutaidd. Yn y 18g ceir yr hanes eto, wedi'i adrodd yn rymus, yn llyfr dylanwadol Theophilus Evans *Drych y Prif Oesoedd*.

Ffuglen a chelf
---------------

Mae'r digwyddiad wedi ysbrydoli sawl artist, e.e. Henry Fuseli yn y 1770au.

Brad y Llyfrau Gleision
-----------------------

Mae'r enw gwawdlyd Brad y Llyfrau Gleision, a fathwyd gan R.J. Derfel yn 1854 i ddisgrifio adroddiad y comisiwn i ymwchilio cyflwr yr iaith Gymraeg yn 1847, yn fwysair ar yr enw Brad y Cyllyll Hirion.

Yr Almaen
---------

Ceir chwedl gyffelyb am y Sacsoniaid cynnar yn yr Almaen hefyd, e.e. yng nghronicl yr hanesydd Almaeneg Widukind. Diddorol hefyd yw'r enw a roddwyd ar y cynllwyn yn erbyn Hitler yn 1934, sef Noson y Cyllyll Hirion.
Ffylwm o rywogaethau morol yw'r **brachiopod** neu'r **braciopod** (Lladin: ***Brachiopoda***), gyda chregyn caled. Mae gan y gragen golfach er mwyn iddi agor a chau, a hwnnw wedi'i leoli yng nghefn yr anifail gyda'r tu blaen yn agor er mwyn bwyta, a chau er mwyn iddi amddiffyn ei hun.

Ceir dau brif grŵp: cymalog ac anghymalog. Mae gan y grŵp cyntaf golfach danneddog a chyhyr syml i agor a chau'r gragen. Colfach di-ddant sydd gan y braciopod anghymalog, a system gymhleth i gadw dwy ran y gragen yn y lle cywir. Mae gan y rhan fwyaf o fraciopodau fonyn sy'n ymwthio o agoriad yn un o'i falfiau, a elwir yn 'bedicel cloriog' (*pedicle valve*). Pwrpas hwn yw angori'r anifail i wely'r môr, ond ychydig yn uwch na'r tywod a'r mwd a fyddai'n mygu'r agoriad.

Geirdarddiad
------------

Daw'r gair "braciopod" o'r Hen Roeg: **βραχίων** ("braich") a **πούς** ("troed"). Mae'r gair 'braich' yn y Gymraeg yn cynnwys y sain 'ch', ac felly, gellir defnyddio'r cyfenw (a'r ynganiad) 'brachiopod' yn Gymraeg.

Gweler hefyd
------------

* Gastropod (malwod a gwlithod)
* Cragen

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Duméril, 1806
2. ↑  Shorter Oxford English Dictionary (2002), entry "Brachiopod".
3. ↑  Cohen: Brachiopoda ELS (2002).
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Camberwell a Peckham** (Saesneg: *Camberwell and Peckham*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Camberwell a Peckham yn Llundain FwyafEtholaeth Camberwell a Peckham yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Mae'n nodweddiadol gan ei fod yn gartref i'r cyfran uchaf o bobl tlawd nag unrhyw etholaeth arall yn y wlad yn 2000.

Ffiniau
-------

Mae'r etholaeth yn cynnwys ardaloedd Camberwell a Peckham, ym mwrdeistref Southwark.

Yn dilyn adolygiad o gynyrchiolaeth De Llundain yn y senedd, newidiodd Comisiwn Ffiniau i Loegr ffiniau etholaeth Camberwell a Peckham er mwyn cynyddu ei faint.

Dyma'r wardiau sydd wedi eu cynnwys yn yr etholaeth ar ei newydd wedd:

* Brunswick Park, Camberwell Green, Faraday, Livesey, Nunhead, Peckham, Peckham Rye, South Camberwell a The Lane

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–presennol: Harriet Harman (Llafur)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Poverty and wealth across Britain 1968 to 2005.

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Taphrinaceae* yw'r **Codau ceirios yr adar** (Lladin: ***Taphrina padi***; Saesneg: *Bird Cherry Pocket*). Chwyddau Taffrina yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r 'chwydd' yma'n cyfeirio at rannau o goed ee cynffonau wyn bach neu euron, sy'n chwyddo pan mae'r ffwng yma'n ymosod arnyn nhw. Mae'r teulu *Taphrinaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Taphrinales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Taphrinaceae
-------------------------------------

Mae gan **Codau ceirios yr adar** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Ascomyces alni* | Ascomyces alni |  |
|
| *Ascomyces alutaceus* | Ascomyces alutaceus |  |
|
| *Ascomyces anomalus* | Ascomyces anomalus |  |
|
| *Ascomyces aureus* | Ascomyces aureus |  |
|
| *Ascomyces betulae* | Ascomyces betulae |  |
|
| *Ascomyces bullatus* | Ascomyces bullatus |  |
|
| *Ascomyces caerulescens* | Ascomyces caerulescens |  |
|
| *Ascomyces candicans* | Ascomyces candicans |  |
|
| *Ascomyces deformans* | Ascomyces deformans |  |
|
| *Ascomyces trochocarpae* | Ascomyces trochocarpae |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Codau ceirios yr adar** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Bryn Cader Faner, Gwynedd.
Copa Cader Idris.
Mae **cader** (Llydaweg: *cadoer*, Gwydd Cynn: *cathair*; Ll: *cathedra*) yn hen enw Cymraeg ar 'eisteddle' uchelwr neu fryngaer, ac yn enw ar sawl bryn neu gopa mynydd. Yng Ngeiriadur Ysgrythyrol Thomas Charles ceir y diffiniad:

"*CADAIR, CADER -EIRIAU. (cad) Gr. καθεδρα (cathedra); eisteddfa, eisteddfa gyffredin ; amddiffynfa, caer, cadarnle – Cader ymadrodd, areithfa; cader buwch, pwrs buwch. Y mae amryw fryniau amddiffynedig yn cadw yr enw Cader ; megys Cader Dinmael, Cader Idris, &c. –Cader Moses, yr ydoedd y Phariseaid yn chwennych eistedd ynddi i farnu a llywodraethu y bobl, fel Moses..."*
Yr ynganiad lleol o 'Gadair Idris' yw 'Cader Idris' a dyna a ddefnyddir hefyd fel sillafiad lleol e.e. enw'r ysgol uwchradd yn Nolgellau yw 'Ysgol y Gader', 'Deintyddfa Cader' a llawer o strydoedd.

Yn anghywir, cred rhai mai Seisnigiad o'r gair Cymraeg yw 'cader', e.e. ar wefan y BBC dywedir: *"Cadair Idris (sometimes know by its anglicised title, Cader Idris) is a mountain."*

Enghreifftiau
-------------

### Bryniau a chopaon

* Cader Idris
* Bryn Cader Faner
* Carnedd gron Cader Fawr

### Afonydd

* Afon Cader, Dyffryn Dysynni

### Eraill

* Cader, pentrefan ger Dinbych
* Ceiliog Cader Fyrddin - ceiliog gyda chrib dwbwl
* Ysgol y Gader, Dolgellau

Gweler hefyd
------------

* Tarddiad yr enw Ogwen/Ogwan

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Geiriadur Prifysgol Cymru ar-lein; gweler *cadair*; adalwyd 10 Rhagfyr 2014
2. ↑  www.wales.nhs.uk; adalwyd 10 Rhagfyr 2014
3. ↑  Gwefan Cadw; Archifwyd 2014-05-30 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 10 Rhagfyr 2014
4. ↑  www.bbc.co.uk; adalwyd 10 Rhagfyr 2014
5. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru* ar-lein; gweler *cader*; adalwyd 10 Rhagfyr 2014
Etholaeth seneddol yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, yw **Camborne a Redruth** (Saesneg: *Camborne and Redruth*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Camborne a Redruth yng NghernywEtholaeth Camborne a Redruth yng Nghernyw
* Cernyw yn LloegrCernyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

2010–presennol: George Eustice (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
*Erthygl am y sant yw hon. Am y gymuned ym Mhowys gweler Cadfarch (cymuned).*

Sant Cymreig oedd **Cadfarch** (bl. 6g). Mae'n nawddsant Penegoes (Powys) ac Abererch (Gwynedd). Ei ddydd gŵyl yw 24 Hydref.

Yn ôl yr achau, mab Caradog Freichfras oedd Cadfarch. Roedd Sant Cawrdaf yn frawd iddo. Dywedir iddo sefydlu clasau neu eglwysi ym Mhenegoes - a adnabyddid fel Llan*gadfarch* yn y gorffennol. Cysylltir ef gydag Abererch ond mae'r cyfeiriad cyntaf ato'n enwi 'Aberech', sef Berach, a gysylltir gydag Aberdaron yn Llŷn (Arch.Camb. 86 (1931), t.166 n.34), Capel y Ferach yw Capel Anelog (WATU).

Ceir Ffynnon Gadfarch ger eglwys Penegoes a oedd yn dda at wella'r crudcymalau.

Mab iddo oedd sant Elgud. Ni wyddys dim amdano.

Roedd Cadfarch yn un o'r "Saith Gefnder", sef Beuno, Cybi, Seiriol, Deiniol, Cawrdaf, Dewi a Chadfarch ei hun, a aeth ar bererindod i Rufain i weddïo am law ar ôl tair blynedd o sychder eithriadol. Bu'r daith yn llwyddiannus a dywedir i'r dafn cyntaf o law syrthio ar lyfr Sant Cadfarch.

Rhai llefydd cysylltiedig
-------------------------

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| # | Eglwys neu Gymuned | Delwedd | Cyfesurynnau | Lleoliad | Wicidata |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Aber-erch |  | 52°54′07″N 4°23′10″W﻿ / ﻿52.902°N 4.386°W﻿ / 52.902; -4.386 | Gwynedd | Q319538 |
| 2 | Cadfarch |  | 52°33′40″N 3°53′58″W﻿ / ﻿52.561°N 3.89932°W﻿ / 52.561; -3.89932 | Powys | Q13126454 |
| 3 | Eglwys Sant Cadfarch |  | 52°35′33″N 3°49′03″W﻿ / ﻿52.592561°N 3.8176125°W﻿ / 52.592561; -3.8176125 | Cadfarch | Q29506365 |
| 4 | Penegoes |  | 52°35′33″N 3°48′29″W﻿ / ﻿52.5924°N 3.80797°W﻿ / 52.5924; -3.80797 | Powys | Q3404986 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  T. D. Berverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2000), tud. 97.
2. ↑  Seintiau Cymru; adalwyd 8 Ionawr 2017.
3. ↑  Elissa R. Henken, *The Welsh Saints*.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Corticiaceae* yw'r **Crawen gwyraidd** (Lladin: ***Vuilleminia comedens***; Saesneg: *Waxy Crust*). 'Y Crawennau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Crwstyn neu haen sych yw 'cramen'. Mae'r teulu *Corticiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Corticiales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Corticiaceae
-------------------------------------

Mae gan **Crawen gwyraidd** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Crawen gwyraidd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Carreg fedd **Cadfan** yn eglwys Llangadwaladr
Roedd **Cadfan ap Iago** (*c.* 580–625) (Lladin: Catamanus) yn frenin Gwynedd o tua 615 hyd ei farwolaeth yn 625.

Hanes
-----

Roedd Cadfan yn fab i Iago ap Beli, ac mae'n debygol iddo ddod yn frenin Gwynedd ar farwolaeth ei dad tua 615, yn fuan ar ôl Brwydr Caer pan orchfygwyd byddin Powys a Gwynedd gan y brenin Aethelfrith o deyrnas Northumbria.

Ystyrid Cadfan yn frenin doeth a chyfiawn, yn nodedig am ei allu i gynnal cyfraith a heddwch mewn cyfnod cythryblus. Mae ei garreg fedd i'w gweld yn eglwys Llangadwaladr ar Ynys Môn, nepell o safle'r llys brenhinol yn Aberffraw. Mae'r arysgrif ar y garreg yn cyfeirio ato fel "*Catamanus rex sapientisimus opinatisimus omnium regum*" (="Y Brenin Cadfan, y doethaf a'r enwocaf o'r holl frenhinoedd"). Dilynwyd ef gan ei fab Cadwallon.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Crash Bandicoot** yn gyfres o gemau fideo platfform a ddatblygwyd gan *Radical Entertainment* ac a gyhoeddwyd gan *Sierra Entertainmen*t i'w chware ar beiriannau PlayStation. Cynhyrchiwyd y gemau Crash Bandicoot gyntaf gan y cwmni gemau fideo *Naughty Dog*. Ers hynny, rhoddwyd y gyfres i lawer o wahanol gwmnïau cyn iddo gael ei chadw gan Radical Entertainment. Mae'r gemau wedi eu lleoli yn *Ynysoedd Wumpa* ffuglennol yn ne Awstralia. Cynhyrchiwyd 18 o gemau Crash Bandicoot rhwng 1996 a 2007 gyda gwerthiant cyfansawdd o 40 miliwn o gopïau

Prif gymeriad y gêm yw creadur o'r enw Crash Bandicoot.

Gemau
-----

### Gemau cwmni Naughty Dog

Cynhyrchiwyd gêm cyntaf Crash Bandicoot gan gwmni Naughty Dog ym 1996. Enw'r gêm cyntaf oedd Crash Bandicoot. Stori'r gem oedd ymgyrch Crash, y cymeriad, i achub ei gariad *Tawna* o grafangau'r *Dr Neo Cortex* annhelediw, gythreilig.

Wedi Crash Bandicoot, cynhyrchodd cwmni Naughty Dog gêm dilynol, *Crash Bandicoot 2: Cortex Strikes Back,* lle mae Crash yn ceisio gwarchod y byd rhag anfadwaith Dr Cortex eilwaith.

Yn nhrydedd gêm y gyfres, *Crash Bandicoot 3: Warped*, mae Crash eto yn ceisio trechu Cortex a'i gyfaill *Uka Uka*, sy'n ceisio orchfygu'r byd gyda chymorth *Nefarious Tropy*, perchennog peiriant symud trwy amser.

Roedd pedwaredd cynhyrchiad Cwmni Naughty Dog i gynnwys Crash a'i gyfeillion oedd *Crash Team Racing*, gem rasio go-cart lle fu'r cymeriad *Nitrous Oxide*, creadur arallfydol, yn herio pobl y byd i ras er mwyn diogelu'r planed.

### Gemau wedi Naughty Dog

Wedi i gytundeb Naughty Dog dod i ben bu cwmnïau eraill yn gwneud gemau yn cynnwys y cymeriad ac yn cyhoeddi'r gemau i'w chware ar beiriannau amgen i'r PlayStation

##### Rhestr o gemau Crash Bandicoot gan gwmnïau eraill

* Crash Bash (US - NTSC & EU - PAL) / Crash Bandicoot Carnival (Giappone) (PlayStation - 2000)
* Crash Bandicoot: The Wrath of Cortex (PlayStation 2, GameCube, Xbox - 2001)
* Crash Bandicoot: The Huge Adventure (US - NTSC) / Crash Bandicoot XS (EU - PAL) (Game Boy Advance - 2002)
* Crash Bandicoot 2: N-Tranced (US - NTSC & EU - PAL) (Game Boy Advance - 2003)
* Crash Nitro Kart (PlayStation 2, GameCube, Xbox, Game Boy Advance, N-Gage - 2003)
* Crash Bandicoot Purple: Ripto's Rampage (US - NTSC) / Crash Bandicoot Fusion (EU - PAL) (Game Boy Advance, 2004)
* Crash Twinsanity (PlayStation 2, Xbox - 2004)
* Crash Tag Team Racing (PlayStation 2, Xbox, GameCube, PlayStation Portable - 2005)
* Crash Boom Bang! (Nintendo DS - 2006)
* Crash of the Titans. (Nintendo DS PlayStation 2, Xbox 360, Wii, PlayStation Portable - 2007)
* Mind over Mutant (Nintendo DS PlayStation 2, Xbox 360, Wii, PlayStation Portable - 2008 )
* Nitro Kart 3D (iPhone / iPod Touch - 2008 Mutant Island (Ffôn symudol Java ME / BlackBerry – 2009)
* Nitro Kart 2 (Ffôn symudol Java ME - 2010)
* N. Sane Trilogy - (PlayStation 4 - 2017)
Mae **Cadnant**, a leolir ar gyrion tref Conwy yn Sir Conwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Mehefin 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.71 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Disgrifiad
----------

Yn ôl Cyfoeth Naturiol Cymru, mae Cadnant "o ddiddordeb arbennig oherwydd ei ddaeareg, sef dilyniant cyflawn trwy’r Sialau Cadnant. Creigiau a ddatgelir mewn trychfa rheilffordd yn union y tu allan i furiau tref Conwy yw’r safle hwn. Mae SoDdGA Cadnant o bwysigrwydd cenedlaethol oherwydd bod y creigiau a’r ffosilau a ddatgelir yma yn caniatáu i ddaearegwyr ail-greu darlun o’r cyflyrau amgylcheddol a fodolai yng Ngogledd Cymru oddeutu 450 o filiynau o flynyddoedd yn ôl, ac i gyfatebu’r creigiau hyn â dilyniannau o oed tebyg mewn mannau eraill yng Nghymru."

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
2. ↑  "Cadnant" ar wefan Cyfoeth Naturiol Cymru.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Braich Ddu (Craig Cwm-llwyd)** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH645120. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 496m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 546 metr (1791 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Primula veris*
Planhigyn bach lluosflwydd gyda blodau persawrus melyn yw **Briallen Fair Sawrus** (Saesneg: *Cowslip*). Mae'n perthyn i deulu'r friallen a elwir yn Lladin yn *Primula veris*.

Enwau eraill
------------

Allweddau Pedr, Briallu Mair Sawrus, Briallu Dwbl, Dagrau Mair, Llysiau'r Parlys, Teth y Fuwch, Sawdl y Fuwch, Troed y Fuwch, Tafod yr Ych, Sgemran yr Ych, Symylen, Shwmbwls, Tewbanog Fechan.

Rhinweddau meddygol
-------------------

Dywedir bod rhoi poltis ohono ar yr arlais yn beth da at ddiffyg cwsg.

Hanes
-----

Awgrym y sylw canlynol yw bod briallu Mair yn brin ym Môn yn hanner cyntaf yr 18g. a bod posibilrwydd bod y rhywogaeth wedi cael help llaw garddwyr i ymsefydlu:

Llanfechell, Mon Ebrill 1734: April 8: ’’I had a present of rare flower seeds from Cousin...April 10. This evening I sowed Cowslip seed in Cae'rhyd y Gaseg, etc.’’

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Yr Herald Cymraeg
2. ↑  Trans. AAS&FC 1931 (The Diary of William Bulkeley of Brynddu, Anglesey)

Gweler hefyd
------------

* Llysiau Rhinweddol
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **coler du prin** (neu **coler ddu brin**, sy'n enw gwrywaidd neu weithiau'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **coleri duon prin**; yr enw Saesneg yw *Scarce Blackneck*, a'r enw gwyddonol yw *Lygephila craccae*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r coler du prin / coler ddu brin yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Coed Allt Lan-las** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 10.51 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mynydd trawiadol 1271 m o uchder gyda chopa gwastad eang sy'n codi'n syrth o'r gwastadeddau amgylchynnol yng ngogledd-orllewin Tiwnisia yw **Bwrdd Jugurtha** (Arabeg: ***Jebel Jugurtha***; Ffrangeg: ***Table de Jugurtha***). Saif i'r de-orllewin o ddinas hynafol El Kef (Sicca Veneria yng nghyfnod y Rhufeiniaid) yn agos i'r ffin ag Algeria. Fe'i enwir ar ôl Jugurtha, brenin Numidia yn yr 2g CC.

Ymestynnai teyrnas Jugurtha i gynnwys rhai ardaloedd sydd yng ngogledd-orllewin Tiwnisia heddiw, gan gynnwys Sicca Veneria (El Kef) a rhannau uchaf yr Oued Medjerda. Dywedir bod Jugurtha wedi defnyddio'r mynydd fel caer a noddfa yn ei ryfel saith mlynedd yn erbyn y Rhufeinaid (112-105 CC). Mae ei muriau syrth yn amddiffynwaith naturiol. Yr unig ffordd i gyrraedd y copa heb ddringo yw ar hyd llwybr troellog sy'n gorffen mewn cyfres o risiau wedi'u torri yn y graig.

Golygfa ar Fwrdd Jugurtha o El Kef yn y gaeaf; mae'r mynydd ar y chwith ar y gorwel
Gellir cyrraedd y mynydd o bentref bychan Kalaat Khasba, ond mae'n llwybr garw ac mae'r pentref ei hun yn ddigon diarffordd. Man cychwyn arall yw tref Tajerouine.
Mae **Coed Allt Craig Arth** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 56.77 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coed Bron-y-bwcle** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1953 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.17 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Y **Bwrdd Cymdeithas Bêl-droed Rhyngwladol** (Saesneg: *International Football Association Board (IFAB)*) ydi'r corff sydd yn gyfrifol am bennu a chadw rheolau pêl-droed. Fe'i ffurfiwyd ym 1886 er mwyn cysoni'r rheolau ar gyfer cystadlaethau rhyngwladol. Ers ffurfio FIFA ym 1904 mae'r corff llywodraethol wedi cydnabod yr IFAB fel yr unig awdurdod ar reolau'r gamp.

Hanes
-----

Er bod y rhan helaeth o reolau pêl-droed wedi eu cysoni erbyn y 1870au, roedd gwahaniaethau bychain yn rheolau'r pedair cymdeithas Brydeinig. Roedd hyn yn peri problem ar gyfer gemau rhyngwladol gyda'r tîm cartref yn gosod y rheolau. O dan arweiniad Cymdeithas Bêl-droed Lloegr (FA), daeth dau gynrychiolydd o'r pedair cymdeithas - Cymdeithas Bêl-droed Lloegr, Cymdeithas Bêl-droed Yr Alban, Cymdeithas Bêl-droed Cymru a Chymdeithas Bêl-droed Iwerddon at eu gilydd ar 2 Mehefin, 1886 yn swyddfeydd yr FA yn Holborn Viaduct, Llundain er mwyn cysoni'r rheolau a ffurfio'r IFAB.

Ffurfiwyd Fédération Internationale de Football Association (FIFA) ym 1904 gyda'r corff llywodraethol yn cydnabod mai'r IFAB ydi'r unig awdurdod ar reolau'r gamp. Yn dilyn poblogrwydd y gêm yn rhyngwladol, cafodd cynrychiolwyr FIFA eu derbyn yn aelodau o'r IFAB ym 1913. Yn wreiddiol roedd gan FIFA dwy bleidlais gyda'r pedair cymdeithas Brydeinig hefyd â dwy bleidlais yr un, ond ym 1958 gyda pwysigrwydd a phoblogrwydd pêl-droed rhyngwladol yn tyfu, daethpwyd i gonsensws y dylai FIFA cael mwy o ddylanwad ar reolau'r gêm. O'r herwydd newidiwyd y system fel bod gan y pedair gymdeithas Brydeinig un pleidlais yr un gyda FIFA yn cael pedair pleidlais. Roedd angen chwe pleidlais er mwyn sicrhau unrhyw newid. Dyma'r system sydd yn bodoli hyd heddiw.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Statutes of the International Football Association Board" (PDF) (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2015-01-05. Cyrchwyd 2015-01-07. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
2. ↑  "The Laws: From 1863 to the Present Day". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-01-03. Cyrchwyd 2015-01-07. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
3. ↑  "The IFAB, the eternal guardian of laws". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-12-08. Cyrchwyd 2015-01-07. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
4. ↑  "IFAB: 125th Anniversary Brochure" (PDF) (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2015-09-24. Cyrchwyd 2015-01-07. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
Mae **Coed Cwm Taf Fechan** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 64.13 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gellir cynrychiolir integryn pendant o unrhyw ffwythiant gan y ddwy ardal a nodir gan yr arwyddion **+** a **-** ar y graff.
Mewn **calcwlws integrol** mae'r integryn yn aseinio rhifau i ffwythiannau mewn modd a all ddisgrifio dadleoli, arwynebedd, cyfaint, a chysyniadau eraill sy'n codi trwy gyfuno data gorfychan (*infinitesimal*). Mae integreiddio yn un o'r ddau brif weithrediad o calcwlws, gyda'i weithrediad gwrthdro, gwahaniaethu, sef y llall.

Dau raniad clasurol sydd i galcwlws: calcwlws integrol a chalcwlws differol. Cysylltir y ddau raniad hyn gan theoremau ffwndamental calcwlws, sy'n mynnu mai differiad yw'r gwrthwyneb i'r integriad (*integration*).

O gael ffwythiant f newidyn real x a chyfwng [*a*, *b*] o'r linell real, yna mae'r **integryn pendant**

{\displaystyle \int \_{a}^{b}f(x)\,dx}
yn cael ei ddiffinio'n anffurfiol fel ardal sydd wedi'i arwyddo (gan **+** a **-**) o fewn ardal o'r plân-xy o fewn arffiniau'r graff o f, yr echel-x a'r llinellau fertigol (plwm) *x* = *a* a *x* = *b*. Mae'r ardal uwchben yr echelin-x yn cael ei ychwanegu i'r cyfanswm a'r ardal o dan yr echelin-x yn cael ei dynnu o'r cyfanswm.

Hanes
-----

Cafodd egwyddorion integreiddio eu llunio'n annibynnol gan Isaac Newton a Gottfried Wilhelm Leibniz, ddiwedd y 17g, a oedd yn ystyried yr integryn fel swm anfeidraidd o betryalau o led anfeidraidd (gorfychan). Diffiniwyd yr integral yn drylwyr gan Bernhard Riemann, diffiniad sy'n seiliedig ar weithdrefn terfannol sy'n brasamcanu arwynebedd ardal gromlinog drwy ei dorri'n haenau fertigol. Erbyn dechrau'r 19g roedd syniadau llawer mwy soffistigedig am integrynnau'n cael eu cyflwyno, lle ystyriwyd y math o ffwythiant yn ogystal a'r parth, lle gweithredir yr integriad.

Amrywiadau
----------

Mewn Arabeg modern, defnyddir adlewyrchiad o symbol yr integryn  yn hytrach na'r symbol ∫, gan fod y sgript Arabeg a'r mynegiant mathemategol yn cyfeirio o'r dde i'r chwith.

Yn Ewrop, mae rhai awduron yn defnyddio "d" i ddynodi newidyn yr integriad h.y. d*x* yn hytrach na *dx*), gan nad yw, "d", i hollti blew, yn newidyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ""Integral Calculus - Definition of Integral calculus by Merriam-Webster"". *www.merriam-webster.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-05-01.
2. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; *Y Termiadur Addysg - Daearyddiaeth a Daeareg, Ffiseg a Mathemateg*; adalwyd 8 Rhagfyr 2018.
3. ↑  (W3C 2006).
Mae **Coed Cadnant**, a leolir yng nghymuned Cwm Cadnant ar lan Afon Menai ar Ynys Môn, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1971 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 18.01 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Disgrifiad
----------

Llifa Afon Cadnant, sy'n rhoi ei henw i gymuned Cwm Cadnant, drwy'r goedwig fechan hon ar lan Afon Menai.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coed Cwm Du, Cilmaengwyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 27.29 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Bwrdeistref fetropolitan yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Calderdale**.

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 364 km², gyda 211,455 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Bradford i'r gogledd-ddwyrain, Kirklees i'r de-ddwyrain, Manceinion Fwyaf i'r de-orllewin, a Swydd Gaerhirfryn i'r gogledd-orllewin.

Calderdale yng Ngorllewin Swydd Efrog
Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Gorllewin Swydd Efrog, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Rhennir y fwrdeistref yn saith plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Halifax, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Brighouse, Elland, Hebden Bridge, Mytholmroyd, Sowerby Bridge a Todmorden.

Enwir y fwrdeistref ar ôl Afon Calder, y mae ei dyfroedd uchaf yn llifo trwyddi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 1 Awst 2020