Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Helvellaceae* yw'r **Coesyn rhychog du** (Lladin: ***Helvella lacunosa***; Saesneg: *Elfin Saddle*). Y Coesynnau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r coesyn yma'n edrych yn debyg i nifer o goesynnau, er mai un sydd yno mewn gwirionedd. Mae'r teulu *Helvellaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Pezizales.

Defnyddir y ffwng hwn wedi'i goginio mewn bwydydd a gellir ei fwyta'n amrwd. Mae'r cemegolion o fewn y ffwng yma'n wenwynig. Mae'r rhywogaeth yma'n fwytadwy.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop, Asia a Gogledd America. 

Lliw sborau'r fadarchen hon yw gwyn.

 O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un amgrwm.

 Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: smooth.

 O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel maethiad saproffytig.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Helvellaceae
-------------------------------------

Mae gan **Coesyn rhychog du** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Helvella friesiana* | Helvella friesiana |  |
|
| *Helvella fuegiana* | Helvella fuegiana |  |
|
| *Helvella fuliginea* | Helvella fuliginea |  |
|
| *Helvella fungiformis* | Helvella fungiformis |  |
|
| *Helvella fuscolacunosa* | Helvella fuscolacunosa |  |
|
| *Helvella gabretae* | Helvella gabretae |  |
|
| *Helvella galeriformis* | Helvella galeriformis |  |
|
| *Helvella gelatinosa* | Helvella gelatinosa |  |
|
| *Helvella glutinosa* | Helvella glutinosa |  |
|
| *Helvella gracilis* | Helvella gracilis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Coesyn rhychog du** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

  


|  |
| --- |
| **Gofal!** |
| *Er bod rhai madarch yn fwytadwy, mae eraill yn fwytadwy gan rai pobl ond yn wenwyn i eraill!*
*Gall corff rhai bobl adweithio'n ddifrifol i rai 'madarch bwytadwy'! Mynwch gyngor gan arbenigwr cyn profi unrhyw fadarch gwyllt.* |