Enw llenyddol y bardd, nofelydd a'r darlunydd Eingl-Gymreig, **Peggy Eileen Whistler**, oedd **Margiad Evans** (17 Mawrth 1909 – 17 Mawrth 1958).

Bywgraffiad
-----------

Ganed Peggy Whistler yn Uxbridge, Middlesex, yn ferch i Godfrey James Whistler (1866–1936), clerc ysiwrans. Tyfodd ei anwyldeb tuag at gefn gwlad Swydd Henffordd ers iddi gychwyn ymweld a'i modryb yn y Rhosan ar Wy o 1918 ymlaen. Symudodd y teulu i fyw gerllaw yn Bridstow ym 1921, ac addysgwyd yn y Rhosan ac yng Ngholeg Celfyddydau Henffordd.

Cymerodd ei enw llenyddol oddi wrth mam ei thad, Evans oedd ei henw hi. Lleolwyd ei nofelau enwocaf yn yr ardal, sef *Country Dance* (1932) ac *Autobiography* (1943). Ysgrifennodd dri dilyniant i *Country Dance* (a grewyd yn gyfres radio BBC yn 2006), sef *The Wooden Doctor* (1933), *Turf or Stone* (1934), a *Creed* (1936). Darluniodd rhai o'i chyfrolau ei hunan yn ogystal.

Priododd Whistler Gymro, George Michael Mendus Williams, ar 28 Hydref 1940, ac aethont i fyw i fferm yn Llangarron, lle bu ei gŵr yn gweithio. Rhoddodd orau ar ysgrifennu pumed nofel i ysgrifennu hunangofiant yn ei le. Cyhoeddodd hefyd gyfrol o farddoniaeth, *Poems from Obscurity* (1947), a straeon byrion, *The Old and the Young* (1948), a ysgrifennodd tra roedd ei gŵr yn gwasanaethu'r fyddin. Symudont i Elkstone, ger Caerloyw ym 1950, lle hyfforddodd ei gŵr i ddod yn athro. Darganfu ei bod yn epileptig ac arweiniodd hyn at *A Ray of Darkness* (1952).

Ganed eu merch Cassandra ym 1951, a symudodd y teulu i Hartfield, Sussex ym 1953, lle dechreuodd ei gŵr ddysgu. Dechreuodd ddiddef o iechyd gwael ac roedd yn hiraethu am y Mers. Ysgrifennodd hanes ei bywyd wedi iddi dderbyn diagnosis o dyfiant ar yr ymenydd, sef *The Nightingale Silenced* (1954). Enillodd ei hail gyfrol o farddoniaeth, *A Candle Ahead* (1956), wobr gan bwyllgor Cymreig y Cyngor Celfyddydau Prydeinig ychydig wythnosau cyn iddi farw, ar ei phen-blwydd ar 17 Mawrth 1958 yn Tunbridge Wells, Caint.

Mae diddordeb yng ngwaith Margiad Evans wedi cael ei adfywio ers yr 1990au hwyr, wedi ail-gyhoeddiad *The Old and the Young* ym 1998, a *Country Dance* a *The Wooden Doctor* yn 2005 a *Turf or Stone* yn 2010. Cynhaliwyd cynhadledd ei chanmlwyddiant yn Aberystwyth yn 2009.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Lloyd-Morgan, Ceridwen. "Williams, Peggy Eileen (1909–1958)". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/96737.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
2. ↑  .

Llyfryddiaeth
-------------

* Moira Dearnley: *Margiad Evans* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1982) ISBN 0-7083-0820-1
* I. Parry, 'Margiad Evans', yn *Speak Silence Essays* (1988)
* Ceridwen Lloyd-Morgan: *Margiad Evans* (Seren Books, 1998) ISBN 1-85411-220-1

Dolenni allanol
---------------

* BBC interview: Catrin Coller on Margiad Evans[*dolen marw*]
* Country Dance 'rediscovered'
* Honno: discovering Women Writers of Wales: article on Margiad Evans[*dolen marw*]
* Margiad Evans papers at the National Library of Wales Archifwyd 2011-06-05 yn y Peiriant Wayback.
* Synopsis of *Country Dance* Archifwyd 2009-06-14 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 14894906
* LCCN: n84169965
* ISNI: 0000 0000 6306 6008
* GND: 12131457X
* SUDOC: 136646808
* BNF: cb12689422q (data)
* BIBSYS: 7023004
* NLA: 35610422
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |