Diagramau geometrig o fodd, **canolrif** a chymedr, o ffwythiant dwysedd dychmygol.
Mesuriad o ganolduedd yw **canolrif**: gwerth sy'n rhannu nifer o rifau yn eu hanner, o ran gwerth: fe'u rhenir yn rifau uchel a rhifau isel. Dyma'r nifer (neu'r sgôr) sydd yng nghanol y raddfa pan fo'r gwerthoedd wedi'u trefnu'n rhifyddol. Fe'i defnyddir yn aml gyda set data o bobl neu ddosbarthiad tebygolrwydd. I bob pwrpas, gellir ei ystyried i fod y "gwerth yn y canol". 

Canfod y canolrif mewn setiau o ddata odrif (ar y brig) ac eilrif (gwaelod).
Er enghraifft, mewn set ddata {1, 3, 3, **6**, 7, 8, 9}, y canolrif yw 6.

Mantais sylfaenol y canolrif o'i gymharu â'r cymedr (a ddisgrifir yn aml fel y "cyfartaledd") yw nad yw'n cael ei ddylanwadu gan werthoedd hynod fawr neu fychan iawn, ac felly gall roi gwell syniad i ni o werth "nodweddiadol". Er enghraifft, wrth ddeall ystadegau fel incwm y cartref, sy'n amrywio'n fawr, gellir dylanwadu (neu 'sgiwio') cymedr gan nifer fychan o werthoedd uchel neu isel iawn. Gall cyfanrif incwm, ar y llaw arall, fod yn ffordd well o awgrymu beth yw'r incwm "nodweddiadol".

Oherwydd hyn, ystyrir y canolrif yn wirioneddol bwysig i'r ystadegwr go-iawn. Mae'n effeithiol cyn belled nad oes dros 50% o'r data wedi'i halogi, ac ni all roi canlyniad mympwyol rhy fawr na rhy fach.

Nifer meidraidd o rifau
-----------------------

Gellir canfod canolrif rhestr gyfyngedig o rifau trwy drefnu'r holl rifau o'r lleiaf i'r mwyaf. Os oes nifer odrif o rifau, dewisir yr un canol; er enghraifft, ystyrier y rhestr ganlynol o rifau

1, 3, 3, 6, 7, 8, 9
sy'n cynnwys saith rhif. Y canolrif yw'r pedwerydddd, sef '6'.

Os yw'r nifer y rhifau yn eilrif yna nid oes unrhyw werth canolig, ac felly mae'r canolrif yn cael ei ddiffinio fel cymedr y ddau werth canol.

Er enghraifft, yn y set ddata

1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9
y canolrif yw cymedr y ddau rif canol: sef {\displaystyle (4+5)/2}, sy'n {\displaystyle 4.5}.

Y fformiwla a ddefnyddir i ddod o hyd i fynegai rhif canol y set data a drefnir yn rhifol *n* yw {\displaystyle (n+1)/2}. Mae hyn naill ai'n rhoi'r rhif canol (ar gyfer nifer odrif o werthoedd) neu'r pwynt hanner ffordd rhwng y ddau werth canol. Er enghraifft, gyda 14 o werthoedd, bydd y fformiwla yn rhoi mynegai o 7.5, a chymerir y canolrif trwy gyfartaledd y seithfed (llawr y mynegai hwn) a'r wythfed gwerth (uchafswm y mynegai hwn). Felly, gall y fformiwla ganlynol gynrychioli'r canolrif:

{\displaystyle \mathrm {median} (a)={\frac {a\_{\lceil \#x\div 2\rceil }+a\_{\lceil \#x\div 2+1\rceil }}{2}}}

Cymharu cyfartaledd y gwerthoedd { 1, 2, 2, 3, 4, 7, 9 }| Math | Disgrifiad | Enghraifft | Canlyniad |
| --- | --- | --- | --- |
| Cymedr rhifyddol | Cyfanswm gwerthoedd set ddata, wedi'i rannu gan nifer y gwerthoedd hynny: {\displaystyle \scriptstyle {\bar {x}}={\frac {1}{n}}\sum \_{i=1}^{n}x\_{i}} | (1+2+2+3+4+7+9) / 7 | **4** |
| **Canolrif** | Y gwerth yn y canol, sy'n haneru'r set ddata yn rhifau mawr a rhifau bach | 1, 2, 2, **3**, 4, 7, 9 | **3** |
| Modd | Y gwerth a nodir yn fwyaf aml, mewn set ddata | 1, **2**, **2**, 3, 4, 7, 9 | **2** |

Termau
------

* cymedr rhifyddol - *arithmetic mean*
* Cymedr cyfrannol - *mean proportional*
* Cymedr Distyll Gorllanw - *Mean Low Water Spring Tide*
* Cymedr Penllanw Gorllanw - *Mean High Water Spring Tide*
* Cymedrau pwysol - *weighted mean*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Weisstein, Eric W. "Statistical Median". *MathWorld*.
2. ↑  Simon, Laura J.; "Descriptive statistics" Archifwyd 2010-07-30 yn y Peiriant Wayback. *Statistical Education Resource Kit*, Pennsylvania State Department of Statistics