recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Inca brown** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: incas brown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Coeligena wilsoni***; yr enw Saesneg arno yw *Brown inca*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. wilsoni*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r inca brown yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Inca brown** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn y dŵr ydy'r **ŵydd**, sy'n perthyn i'r llwyth biolegol a elwir yn *Anserini* yn nheulu'r *Anatidae*. Mae'r llwyth hwn yn cynnwys y genera Anser (y gwyddau llwydion), Branta (y gwyddau duon) a'r Chen (y gwyddau gwynion). Un o berthnasau'r ŵydd (o bell), sy'n yr un teulu, *Anatidae*, yw'r alarch, sy'n rhywogaeth mwy na'r ŵydd a'r hwyaden, sy'n llai ei faint. Mae'n aderyn cyfandroed a gelwir gŵydd wrywaidd yn **glagwydd**.

Geirdarddiad
------------

Fel y gair Saesneg *"goose"*, a'r Almaeneg Uchel *"guoske"* tarddiad Proto-Indo-Ewropeg sydd i'r gair "gŵydd". *"Gé"* yw'r Wyddeleg a *"ghāz"* ym Mhersieg, pob un yn ddigon tebyg i'r Gymraeg. *"Gé"* yw'r Wyddeleg, *"guit"* mewn Hen Gernyweg, *"gwaz"* (Llydaweg diweddar, *"géd"* (Hen Wyddeleg. Mae'n ddigon tebyg, fod y gair yn tarddu o sŵn clebar yr aderyn: *"gha gha"* yw'r gair mewn Gwyddeleg diweddar. Yn Ne Cymru arefrid galw'r gwyddau, i'w bwydo, gan weiddi arnynt: "Gis, gis gis, giso bach!".

Ymddengys y gair yn gyntaf mewn ysgrifen yn y Gymraeg yn y 13g, mewn dwy lawysgrif: Llyfr Du Caerfyrddin (*Boed emendiceid ir guit*) ac yn Y Llyfr Du o'r Waun (*er uyt or*). Ychydig yn ddiweddarach, ceir cofnod yn Llyfr Blegywryd, sef un o'r tri dull taleithiol ar Gyfraith Hywel (*Y neb a gaffo gwydeu yn y ty*). Sonia Dafydd ap Gwilym hefyd am yr ŵydd (*Ac ogylch Castell Gwgawn, / Gogwydd cyw gŵydd lle câi gawn.*)

Dofi a bridio
-------------

Ni wyddys ym mhle y dofwyd yr ŵydd yn gyntaf, naill ai yn ne-ddwyrain Ewrop neu yn yr Aifft o bosib. Mae hefyd yn bosib iddynt gael eu magu yn y ddau le ar yr un pryd, yn annibynnol i'w gilydd. O'r Ŵydd Eifftaidd mae gwyddau de-ddwyrain Ewrop yn tarddu, ac o'r Ŵydd Wyllt mae gwyddau Ewrop (neu'r *Anser anser*) yn tarddu. Bridiwyd llawer o fathau gwahanol o wyddau o'r ŵydd wyllt wreiddiol, gan gynnwys: Toulouse, Embden, Steinbacher, Pilgrim, y Byff Americanaidd a'r brid Cymreig, sef Byff Brycheiniog (*Brecon Buff*). Porai miloedd o wyddau ar fynyddoedd Cymru erbyn y 18g, yn enwedig ar dir comin. Ceir tystiolaeth weledol o hyn mewn hen waliau sych, lle ceir weithiau 'dyllau gwyddau' yn enwedig mewn waliau terfyn y comin. Arferid gosod basged yn y cilfachau er mwyn i'r gwyddau gael lle diddos i nythu.

Y porthmon gwyddau
------------------

Gwaith y Porthmon Gwyddau oedd eu cerdded o gefn gwlad i'r marchnadoedd yn y trefi, gan deithio tua chwe milltir y diwrnod - gwaith digon araf. Arferid trochi'r traed mewn pyg (*pitch*) meddal ac yna mewn tywod neu ro mân, er mwyn eu hamddiffyn rhag anafiadau ar y ffyrdd caregog.

Y Nadolig
---------

Roedd eu niferoedd ar eu huchaf yn y 19g, oherwydd y galw am eu cig ar fwrdd y Nadolig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Partridge, Eric (1983). *Origins: a Short Etymological Dictionary of Modern English*. New York: Greenwich House. tt. 245–246. ISBN 0-517-414252.
2. ↑  Crystal, David (1998). *The Cambridge Encyclopedia of Language*. ISBN 0-521-55967-7.
3. ↑  *Fferm a Thyddyn*; Calan Gaeaf 2015; Rhif 56
Tref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw **Bwcle** (Saesneg: *Buckley*). Saif hanner ffordd rhwng Penarlâg i'r dwyrain a'r Wyddgrug i'r gorllewin. Mae'n ganolfan siopa gyda saith eglwys. Mae ar yr A494. Yn ôl Cyfrifiad 2001, mae 14,568 o bobl yn byw yno.

Ger Bwcle ceir Castell Ewlo.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Bwcle (pob oed) (15,665)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Bwcle) (1,566)** |    | 10.4% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Bwcle) (7609)** |    | 48.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Bwcle) (2,216)** |    | 33.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Gweler hefyd
------------

* Pyllau Clai Bwcle

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir y Fflint**

**Trefi**  

Bagillt  **·** Bwcle  **·** Caerwys  **·** Cei Connah  **·** Y Fflint  **·** Queensferry  **·** Saltney  **·** Shotton  **·** Treffynnon  **·** Yr Wyddgrug
  
**Pentrefi**  

Abermor-ddu  **·** Afon-wen  **·** Babell  **·** Bretton  **·** Brychdyn  **·** Brynffordd  **·** Caergwrle  **·** Carmel  **·** Cefn-y-bedd  **·** Cilcain  **·** Coed-llai  **·** Coed-talon  **·** Cymau  **·** Chwitffordd  **·** Ewlo  **·** Ffrith  **·** Ffynnongroyw  **·** Gorsedd  **·** Gronant  **·** Gwaenysgor  **·** Gwernymynydd  **·** Gwernaffield  **·** Gwesbyr  **·** Helygain  **·** Higher Kinnerton  **·** Yr Hôb  **·** Licswm  **·** Llanasa  **·** Llaneurgain  **·** Llanfynydd  **·** Llannerch-y-môr  **·** Maes-glas  **·** Mancot  **·** Mostyn  **·** Mynydd Isa  **·** Mynydd-y-Fflint  **·** Nannerch  **·** Nercwys  **·** Neuadd Llaneurgain  **·** Oakenholt  **·** Pantasaph  **·** Pant-y-mwyn  **·** Penarlâg  **·** Pentre Helygain  **·** Pen-y-ffordd  **·** Pontblyddyn  **·** Pontybotgyn  **·** Rhes-y-cae  **·** Rhosesmor  **·** Rhyd Talog  **·** Rhyd-y-mwyn  **·** Sandycroft  **·** Sealand  **·** Sychdyn  **·** Talacre  **·** Trelawnyd  **·** Trelogan  **·** Treuddyn  **·** Ysgeifiog
Drama-gomedi ar ffilm gan y cyfarwyddwr Bertrand Bonello yw ***De La Guerre*** a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Aurore Clément, Léa Seydoux, Asia Argento, Clotilde Hesme, Guillaume Depardieu, Michel Piccoli, Mathieu Amalric, Elina Löwensohn, Laurent Lucas, Laurent Delbecque, Marcelo Novais Teles, Thierry de Peretti, Vincent Macaigne, Audrey Bonnet ac Elsa Amiel. Mae'r ffilm *De La Guerre* yn 130 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Dark Knight* sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Josée Deshaies oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bertrand Bonello ar 11 Medi 1968 yn Nice.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Bertrand Bonello nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Alchimie Der Liebe |  | FfraincCanada |  | 1998-01-01 |
| *Cindy: The Doll Is Mine* |  | Ffrainc | Saesneg | 2005-01-01 |
| *Coma* |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2022-01-01 |
| De La Guerre |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2008-01-01 |
| L'apollonide |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2011-05-16 |
| Paris Est Une Fête |  | Ffraincyr Almaen | Ffrangeg | 2016-01-01 |
| Saint Laurent |  | Ffrainc | SaesnegFfrangeg | 2014-01-01 |
| *The Pornographer* |  | CanadaFfrainc | Ffrangeg | 2001-01-01 |
| Tiresia |  | FfraincCanada | Ffrangeg | 2003-01-01 |
| Zombi Child |  | FfraincHaiti | Ffrangeg | 2019-06-12 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Ffilm bywyd pob dydd gan y cyfarwyddwr Andrzej Kondratiuk yw ***Breuddwyd Didi*** a gyhoeddwyd yn 1970. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Pwyl. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Tomasz Stańko. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Jan Nowicki. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1970. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Patton* sef ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr ffilm Franklin J. Schaffner. 
Jan Laskowski oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Janina Niedźwiecka sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrzej Kondratiuk ar 20 Gorffenaf 1936 yn Pinsk a bu farw yn Warsaw ar 31 Rhagfyr 2020.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Swyddog yn Urdd y Polonia Restituta

 Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ffilm Genedlaethol Łódź.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Andrzej Kondratiuk nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bar Pod Młynkiem |  | Gwlad Pwyl | Pwyleg | 2004-04-24 |
| *Big Bang* |  | Gwlad Pwyl | Pwyleg | 1986-03-30 |
| Breuddwyd Didi |  | Gwlad Pwyl |  | 1970-06-12 |
| *Chciałbym się ogolić* |  |  |  | 1966-08-07 |
| Dun Huang |  | Gwlad Pwyl |  | 1993-03-23 |
| *Gwiezdny pyl* |  | Gwlad Pwyl | Pwyleg | 1982-11-03 |
| *Hydrozagadka* |  | Gwlad Pwyl | Pwyleg | 1971-01-01 |
| *Klub profesora Tutki* |  | Gwlad Pwyl | Pwyleg |  |
| *Skorpion, Jungfrau und Schütze* |  | Gwlad Pwyl |  | 1973-02-13 |
| Wniebowzięci |  | Gwlad Pwyl | Pwyleg | 1973-07-29 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Athronydd ac academydd o Gymro oedd **William James "Bill" Rees** (1914 – 1995) sy’n nodedig am ei gyfraniadau at ysgolheictod athronyddol drwy gyfrwng y Gymraeg.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd William James Rees yn Nhyddewi a chafodd ei fagu ym Mhencaer, ger Abergwaun. Mynychodd Ysgol Uwchradd Tyddewi ac Ysgol Uwchradd Abergwaun. Yn ei arddegau, roedd yn bwriadu hyfforddi’n weinidog Cristnogol. Aeth i astudio yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth gyda chymorth ariannol ei gyn-athro yn Abergwaun, D. J. Williams.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd swydd yn darlithio ar faterion cyfoes i’r Fyddin Brydeinig. Derbyniodd radd athroniaeth, gwleidyddiaeth ac economeg o Goleg Lincoln, Rhydychen yn 1948.

Gyrfa academaidd
----------------

Penodwyd Rees yn ddarlithydd cynorthwyol yn Adran Athroniaeth Aberystwyth yn 1948. Pan ddaeth ei gytundeb darlithio i ben yn 1951, nid adnewyddwyd ef, am fod ei daliadau comiwnyddol yn pryderu awdurdodau'r coleg. Am gyfnod bu'n symud yn ôl i fyw gyda'i fam yn Nhyddewi, ac yn gofalu am ei feibion, tra'r oedd ei wraig yn cynnal y teulu drwy weithio'n athrawes yn Welwyn Garden City.

Yn 1953 derbyniodd Rees gymrodoriaeth ymchwil yng Ngholeg Bedford, Llundain. Mewn byr amser cafodd swydd dros dro yn addysgu athroniaeth ym Mhrifysgol Leeds. Ar ôl tair blynedd, gwnaethpwyd ei swydd yn un barhaol, a threuliodd weddill ei yrfa academaidd yn Leeds. Fe'i dyrchafwyd yn uwch-ddarlithydd ac yn bennaeth dros dro yr adran, ac yn ddeon Cyfadran y Celfyddydau. Ymddeolodd o'i yrfa academaidd yn 1980.

Cyfraniadau at athroniaeth Gymraeg
----------------------------------

Clawr cyfieithiad Rees o’r *Maniffesto Comiwnyddol*.
Yn 1948, i ddathlu canmlwyddiant ers cyhoeddi’r *Maniffesto Comiwnyddol* gan Marx ac Engels, cyfieithodd Rees y gwaith hwnnw i'r Gymraeg ar gyfer Pwyllgor Cymreig y Blaid Gomiwnyddol. Ysgrifennodd y gyfrol am *Lenin* (1981) yng nghyfres y Meddwl Modern a golygodd y casgliad o ysgrifau *Y Meddwl Cymreig* (1995).

Bywyd personol a diwedd ei oes
------------------------------

Fe briododd Peggy James yn Hwlffordd yn 1943. Bu farw yn 81 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  W. L. Gealy, "William James Rees (1914–1995)" yn *Efrydiau Athronyddol* cyfrol 59 (1996), tt. 1–5.
Llenor Pwylaidd oedd **Stanisław Lem** (12 Medi 1921 – 27 Mawrth 2006) sydd yn nodedig am ei nofelau a straeon byrion gwyddonias a'i ysgrifau ar amryw bynciau gan gynnwys athroniaeth a dyfodoleg.

Ganed ef yn Lwów yng Ngweriniaeth Gwlad Pwyl (bellach Lviv, Wcráin), i deulu o dras Iddewig. Meddyg oedd ei dad. Ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd, wedi i'r Undeb Sofietaidd feddiannu Lwów, astudiodd Stanisław feddygaeth yn Athrofa Feddygol Lvov o 1940 i 1941, cyn i'r Almaen Natsïaidd gipio'r ddinas gan darfu ar ei addysg. Dychwelodd at ei gwrs wedi i'r Sofietiaid ail-gipio Lwów ym 1944. Wedi i'r ddinas gael ei gyfeddiannu'n rhan o Wcráin ym 1946, symudodd Lem i Kraków yng Gweriniaeth Pobl Pwyl i barhau â'i astudiaethau ym Mhrifysgol Jagiełło. Nid oedd am gael ei alw i'r fyddin, i dderbyn comisiwn am oes, wedi iddo ennill ei radd, ac o'r herwydd gwrthododd sefyll ei arholiadau terfynol.

Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *Człowiek z Marsa* ("Dyn o Fawrth", 1946), mewn penodau yn y cylchgrawn wythnosol *Nowy Świat Przygód*. Tra'n gweithio fel cynorthwywr ymchwil o 1947 i 1950, cyhoeddodd hefyd farddoniaeth, straeon byrion, a thraethodau ar bynciau gwyddonol. Gan amlaf, ni fyddai'r llywodraeth gomiwnyddol yng Ngwlad Pwyl yn sensora ffuglen wyddonol, ond gwaharddwyd un o'i weithiau cynnar, *Szpital Przemienienia* ("Ysbyty'r Gweddnewidiad") rhag cael ei chyhoeddi am saith mlynedd. Ym 1950, comisiynwyd Lem gan y cwmni cyhoeddi Czytelnik yn Warsaw i ysgrifennu nofel wyddonias arall, a'r honno, *Astronauci* ("Gofodwyr", 1951), oedd ei gyfrol gyntaf. Mae'r gweithiau hyn yn cynnwys elfennau o Realaeth Sosialaidd, yr athrawiaeth gelfyddydol swyddogol yn y bloc Dwyreiniol. Dyma'r cyfnod i Lem benderfynu bod yn awdur llawn-amser, ond yn ddiweddarach yn ei yrfa byddai'n beirniadu ei weithiau cynnar am fod yn rhy syml a chonfensiynol.

Yn sgil diwygiadau Hydref 1956 yng Ngwlad Pwyl, câi Lem fwy o ryddid wrth lenydda. Rhennir ei ffuglen yn gyffredinol yn ddwy genre: ffuglen wyddonol draddodiadol, sydd yn ymwneud â thechnoleg, teithio i'r gofod, ac estroniaid, er enghraifft *Eden* (1959), *Powrót z gwiazd* ("Dychwelyd o'r Sêr", 1961), *Solaris* (1961), *Niezwyciężony* ("Anorchfygol", 1964), *Głos pana* ("Llais y Meistr", 1968), ac *Opowieści o pilocie Pirxie* ("Hanesion y Peilot Pirx", 1968); a ffuglen ddamhegol iasoer, gan gynnwys *Dzienniki gwiazdowe* ("Dyddlyfrau'r Sêr", 1957), *Pamiętnik znaleziony w wannie* ("Dyddiadur a Ganfuwyd yn y Baddon", 1961), a *Cyberiada* ("Seiberiad", 1965).

Bu farw Stanisław Lem yn Kraków o fethiant y galon yn 84 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Stanisław Lem. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 3 Mawrth 2022.
Endid goruwchnaturiol sy'n cael ei addoli yw **duwdod**. Ystyrir ef neu hi yn santaidd ac yn meddu pwerau sylweddol.

Hanes addoli
------------

Gall duwdod gael ei addoli mewn nifer o ffurfiau; yn aml fe'i darlunnir ar ffurf ddynol neu ar ffurf anifail. Yn ôl rhai crefyddau, mae'n gabledd darlunio'r duwdod mewn unrhyw ffurf. Gall eu pwerau fod yn gyfyngedig i ardaloedd arbennig neu i agweddau arbennig ar fywyd, neu gallant fod yn hollalluog. Yn aml, mae'r duwdod yn gysylltiedig â bywyd ar ôl marwolaeth.

Addoli duwdod yw maes crefydd, tra mae syniadaeth am y duwdod yn fater diwinyddiaeth. Mae'r mwyafrif mawr o drigolion y byd yn ddilynwyr rhyw grefydd. Ymddengys fod rhyw fath o grefydd yn mynd yn ôl i'r cyfnod cynnar, gan fod claddedigaethau o rhwng 50,000 a 30,000 CCC. yn dangos tystiolaeth am gred mewn bywyd ar ôl marwolaeth.

Mathau
------

Efallai'r ffurf gyntaf ar grefydd oedd Animistiaeth, lle credir fod ysbrydion ym mhopeth, yn cynnwys anifeiliaid, planhigion ac elfennau.

Mewn rhai ffurfiau o amldduwiaeth, ystyrir y duwiau a duwiesau fel rhyw fath o fersiwn ddwyfol ac endidau dynol. Nid oedd y ffin rhwng duwiau a bodau dynol yn un na ellid ei chroesi. Er enghraifft, disgrifiai brenhinoedd yr Hen Aifft eu hunain fel "Mab Ra" a duwiau eraill. Gallai bodau dynol ddod yn ddwyfol ar ôl eu marwolaeth; er enghraifft cyhoeddwyd llawer o ymerodrol Rhufain yn dduwiau. Honnai teulu Iŵl Cesar eu bod yn ddisgynyddion uniongyrchol i'r dduwies Gwener.

Mewn Undduwiaeth, dim ond un Duw sydd, ac mae pellter mwy rhwng y dynol a'r dwyfol. Ceir gwahanol ffurfiau, er enghraifft mewn Pantheistiaeth mae'r bydysawd ei hun yn ddwyfol. Credai dilynwyr Manicheaeth a Zoroastriaeth mewn deuoliaeth, da a drwg. Y prif grefyddau un-dduwiol yw Iddewiaeth, Cristnogaeth ac Islam.

Chwiliwch am ***duwdod***  
yn Wiciadur.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Keren Ben Rafael yw ***Morynion*** a gyhoeddwyd yn 2018. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Vierges*** ac fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Belg, Ffrainc ac Israel. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hebraeg a hynny gan Keren Ben Rafael. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Evgenia Dodina, Michael Aloni a Joy Rieger. Mae'r ffilm *Morynion (ffilm o 2018)* yn 91 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Guilty* sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,100 o ffilmiau Hebraeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Keren Ben Rafael ar 1 Ionawr 1978 yn Tel Aviv.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Keren Ben Rafael nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Morynion |  | IsraelFfraincGwlad Belg | Hebraeg | 2018-01-01 |
| *The End of Love* |  | FfraincIsrael | FfrangegHebraegSaesneg | 2020-09-02 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Awdur gwyddoniaeth boblogaidd Danaidd ydyw **Tor Nørretranders** (ganwyd 20 Mehefin 1955, yn København).

Agwedd tuag at addysg
---------------------

Mynegodd ei farn ar haniaeth addysg yn ei lyfr *Maerk Verden* (1991). Mae Tør Nørretranders yn dweud pan ydym yn siarad ein bod yn ymwybodol o’r geiriau a ddefnyddir ond fod y rhan fwyaf o’r ymgom yn digwydd y tu fewn i’n ymennydd. Mewn gair, fod ein synhwyrau i gyd ar waith ac nid yn unig ein clustiau. Defnyddia hanes dyn dall a gafodd lawdriniaeth i weld eto i egluro ei ddamcaniaeth. Roedd y dyn wedi bod yn ddall am 52 mlynedd gyntaf ei oes, ac ar ôl y llawdriniaeth, er ei fod yn gallu gweld, roedd yn rhaid iddo gyffwrdd pethau yn gyntaf cyn eu canfod yn iawn. Roedd yn defnyddio ei gof o deimlo pethau i weld pethau gyda'i lygaid. Y wers i ddarlithwyr yw pwysigrwydd cyffwrdd pethau, gan fod yna dri math o ddysgu i gael:-

* Dysgu Ffurfiol - sef dysgu gwybodaeth a chysyniadau damcaniaethol
* Dysgu Greddfol – sef dysgu wrth ddeall fod pethau yn gwneud synnwyr
* Dysgu drwy wneud - sef dysgu drwy gyffwrdd, arbrofi ymarferol

Rydym yn dysgu yn ôl Tør Nørretranders nid drwy ein hymwybyddiaeth yn unig ond drwy ganfod isymwybodol pan rydym yn gwneud penderfyniadau i dderbyn neu wrthod y wybodaeth sy’n dod drwy ein synhwyrau i gyd yn reddfol.

Mae Tør Nørretranders yn rhoi enghraifft o hyn drwy sôn am y modd y byddem yn disgrifio wyneb Marilyn Monroe. Y geiriau sy’n dod i’r meddwl yw merch gwallt golau, yn gwenu efallai. Ond nid yw hyn y disgrifiad da. Gallwch chi wneud yn well efallai? Ond ni fyddai’r disgrifiad uchod yn ddigon. Eto byddai dangos hyd yn oed darn o lun ohoni yn llawn digon i bobl i’w hadnabod. Y gwir yw pan ddefnyddiwn eiriau yn unig rydym yn ddibynnol fod gan eraill hefyd wybodaeth ddealledig i lenwi’r tyllau yn ein disgrifiadau. Cymrwn fod hi’n ddealledig fod gan bawb fwy o wybodaeth nag sy’n bosib iddynt ddisgrifio i ni. Yr unig broblem sy’n gallu codi yw pan mae'r hyn sy’n ddealledig i ni ddim yn ddealledig yn yr un modd yn union i berson arall.

Felly fel darlithwyr dim ond hyn a hyn o wybodaeth y gallwn ni ei drosglwyddo yn uniongyrchol drwy eiriau i’r myfyrwyr, mae’r gweddill yn gorfod bod yn ddealledig. Yr unig ffordd i ddysgu crefft neu sgìl i berson arall yw nid drwy ei ddisgrifio yn fanwl ond drwy ei wneud. Fel y dywed Tør Nørretranders yr unig ffordd gall garddwyr gael "bysedd gwyrdd" yw drwy gael ei bysedd yn fudr!" Mae hyn y pwysleisio’r angen i ni ddysgu drwy wneud.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 32056078
* LCCN: n80107457
* ISNI: 0000 0000 7831 6743
* GND: 129381837
* SUDOC: 031466427
* BNF: cb12267700n (data)
* BIBSYS: 90129613
* NDL: 00894113
* CiNii: DA13715035

 |
Ffurfia'r Eliffantod Affricanaidd genws a elwir yn *Loxodonta*; gair sey'n cael ei dderbyn gan y rhan fwyaf o naturiaethwyr.
**Tacson**, neu **uned dacsonomaidd**, yw grŵp o organebau (wedi'u henwi neu'n ddienw), yn y system dosbarthiad gwyddonol.

Strwythr
--------

Unwaith ei fod wedi'i enwi, bydd gan bob tacson reng benodol o fewn hierarchaeth. Yn aml ceir anghytundeb gan dacsonomegwyr ynglŷn â beth sy'n perthyn i dacson arbennig, a'r llinyn mesur dros gynnwys y rhywogaeth yn y tacson hwnnw. Pan fo cytundeb, rhoddir enw gwyddonol (Lladin) arno a rheolir y defnydd o'r enw hwnnw drwy gyplysu enwau gyfundrefnol (*nomenclature code*) gyda'r grŵp.

Dyma rengoedd tacsonau mewn trefn hierarchaidd:

Parth
Teyrnas
Ffylwm
Dosbarth
Urdd
Teulu
Genws
Rhywogaeth
Isrywogaeth
Defnyddir y rhagddodiaid *uwch-* ac *is-* i ddangos rhengoedd llai nodedig o fewn y prif dacsonau uchod. Er enghraifft:

Uwchddosbarth
Dosbarth
Isddosbarth
*Infraddosbarth* - defnyddir y rhagddodiad *infra-* i ddynodi rheng sy'n islaw *is-* yn Sŵoleg
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Maria Blom yw ***Nina Frisk*** a gyhoeddwyd yn 2007. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Maria Blom a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Anders Nygårds. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gunilla Nyroos, Sofia Helin, Gunnel Fred, Inga Landgré a Mats Rudal. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *300* sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd. 
Göran Hallberg oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Maria Blom ar 28 Chwefror 1971 yn Täby. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2004 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Maria Blom nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Bamse And The Witch's Daughter* |  | Sweden | Swedeg | 2016-12-25 |
| Fishy |  | Sweden | Swedeg | 2008-01-01 |
| Hallåhallå |  | Sweden | Swedeg | 2014-02-07 |
| Masjävlar |  | Sweden | Swedeg | 2004-01-01 |
| Monky |  | Sweden | Swedeg | 2017-12-22 |
| Nina Frisk |  | Sweden | Swedeg | 2007-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Wolfgang Liebeneiner yw ***Die Heilige Lüge*** a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd gan Kurt Ulrich yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Eberhard Keindorff a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Herbert Trantow. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Constantin Film.

 Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Rebel Without a Cause* sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Kurt Schulz oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Hermann Leitner sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Wolfgang Liebeneiner ar 6 Hydref 1905 yn Lubawka a bu farw yn Fienna ar 31 Rhagfyr 1980. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Wolfgang Liebeneiner nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 11 Mehefin 2019.
**Ynad De Cymru** oedd prif swyddog y llywodraeth brenhinol Saesnig yn Ne Cymru ar ôl concwest Cymru gan y fyddin Seisnig a pasio Statud Rhuddlan.

Hanes
-----

Ar ôl concwest Gymru gan Edward I, brenin Lloegr a Statud Rhuddlan yn 1284, cyflwynwyd strwythurau Saesnig llywodraethiant i Gymru yn y Gogledd a'r De-Ddwyrain. Rhannwyd Gogledd Cymru am y tro cyntaf i fewn i "shires" a rhannwyd Gwynedd i'r siroedd Sir Ynys Môn, Sir Gaernarfon a Sir Feirionnydd. Yn y Gogledd-Ddwyrain cyflwynwyd sir newydd Sir y Fflint o dan awdurdodaeth Ynad Caer. Yn y De-Orllewin fe grewyd siroedd ers 1241 gyda Deheubarth wedi'i rannu yn Sir Aberteifi a Sir Gaerfyrddin. Roedd siroedd y Gogledd-Orllewin yn ffurfio Tywysogaeth Gogledd Cymru, a'r rhai yn y De-Orllewin yn ffurfio tywysogaeth y De. Mewn effaith fe ddaeth rhain yn diroedd brenin Lloegr.

Yn y De a'r Gogledd, prif swyddog y llywodraeth brenhinol Saesnig oedd yr Ynad (Justiciar) a oedd mewn effaith yn is-reolwr brenhinol. Cynorthwydd yr Ynad oedd y Siambrlen (chamberlain) a reolodd drysorlys y ddau dywysogaeth. Yn is na'r Ynad yr oedd Siryf (Sheriff) yn gwasanaethu yn llysoedd y siroedd a gynhaliwyd yn fisol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Watkin, Thomas Glyn (2007). *The Legal History of Wales* (yn Saesneg). University of Wales Press. t. 107.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Fwltur penfelyn mawr** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: fwlturiaid penfelyn mawr) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cathartes melambrotus***; yr enw Saesneg arno yw *Greater yellow-headed vulture*. Mae'n perthyn i deulu'r Fwlturiaid y Byd Newydd (Lladin: *Cathartidae*) sydd yn urdd y *Falconiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. melambrotus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r fwltur penfelyn mawr yn perthyn i deulu'r Fwlturiaid y Byd Newydd (Lladin: *Cathartidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Condor Califfornia | Gymnogyps californianus |  |
|
| Condor yr Andes | Vultur gryphus |  |
|
| Fwltur brenhinol | Sarcoramphus papa |  |
|
| Fwltur du America | Coragyps atratus |  |
|
| Fwltur penfelyn bach | Cathartes burrovianus |  |
|
| Fwltur penfelyn mawr | Cathartes melambrotus |  |
|
| Fwltur pengoch America | Cathartes aura |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Fwltur penfelyn mawr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Raimondo Del Balzo yw ***White Horses of Summer*** a gyhoeddwyd yn 1975. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Puglia ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Raimondo Del Balzo a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Franco Micalizzi. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jean Seberg, Ciccio Ingrassia, Frederick Stafford, Antonino Faà di Bruno, Carlo Gaddi, Paolo Paoloni, Renato Cestiè, Vanna Brosio a Lorenzo Piani. Mae'r ffilm *White Horses of Summer* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1975. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *One Flew Over the Cuckoo's Nest* sef ffilm gan Milos Forman am ysbyty meddwl. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Roberto D'Ettorre Piazzoli oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Raimondo Del Balzo ar 17 Ionawr 1939 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 24 Tachwedd 1998.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Raimondo Del Balzo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| L'ultima Neve Di Primavera |  | yr Eidal | 1973-12-20 |
| Le Prime Foglie D'autunno |  | yr Eidal | 1988-01-01 |
| Midnight Blue |  | yr Eidal | 1979-01-01 |
| Un Tenero Tramonto |  | yr Eidal | 1984-03-24 |
| White Horses of Summer |  | yr Eidal | 1975-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 11 Gorffennaf 2016.
Drama-gomedi ar ffilm gan y cyfarwyddwr Federico Fellini yw ***Ginger E Fred*** a gyhoeddwyd yn 1985. Fe'i cynhyrchwyd gan Alberto Grimaldi yn yr Eidal, Ffrainc a'r Almaen; y cwmni cynhyrchu oedd France 3. Lleolwyd y stori yn Rhufain ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Federico Fellini a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Nicola Piovani. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marcello Mastroianni, Friedrich von Ledebur, Giulietta Masina, Moana Pozzi, Caterina Vertova, Jacques-Henri Lartigue, Antoine Saint-John, Franco Fabrizi, Ennio Antonelli, Ezio Marano, Friedrich von Thun, Alessandra Panelli, Alessandro Partexano, Antonino Iuorio, Barbara Herrera, Barbara Scoppa, Danika La Loggia, Eolo Capritti, Franco Trevisi, Salvatore Billa a Totò Mignone. Mae'r ffilm *Ginger E Fred* yn 122 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1985. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Back to the Future* sef ffilm wyddonias
Americanaidd am fachgen a’i gar yn cael ei yrru i’r dyfodol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Ennio Guarnieri oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Nino Baragli sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Federico Fellini ar 20 Ionawr 1920 yn Rimini a bu farw yn Rhufain ar 22 Gorffennaf 2020. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1945 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol La Sapienza.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Praemium Imperiale
 * Gwobr Anrhydeddus yr Academi
 * Palme d'Or
 * Gwobr Cyflawniad Oes yr Academi Ffilm Ewropeaidd
 * Gwobr Uwch Reithgor Gŵyl Ffilm Fenis
 * Gwobr y Llew Aur am Gyflawniadau Gydol Oes
 * Marchog Uwch-Groes Urdd Teilyngdod Gweriniaeth yr Eidal

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 83% (Rotten Tomatoes)
* 7/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Federico Fellini nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 17 Rhagfyr 2019.
2. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Mawrth 2022.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 7 Rhagfyr 2019.
4. 1 2  "Ginger and Fred". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* LCCN: n85255365

 |
Llenor, cyfansoddwr, ac arlunydd Almaenig oedd **Ernst Theodor Amadeus Hoffmann** (ganwyd Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann; 24 Ionawr 1776 – 25 Mehefin 1822).

Ganwyd yn Königsberg, Prwsia, a chafodd ei fagu gan ei ewythr. Astudiodd gwyddor y gyfraith (*Studium der Rechte*) ym Mhrifysgol Königsberg, a gwasanaethodd fel swyddog y gyfraith Brwsiaidd yn y taleithiau Pwylaidd o 1800 i 1806. Gweithiodd fel arweinydd cerddorfa, beirniad cerdd, a chyfarwyddwr theatr gerdd yn Bamberg a Dresden hyd at 1814. Tua'r flwyddyn 1813, fe newidiodd un o'i enwau bedydd, Wilhelm, i Amadeus er cof am y cyfansoddwr Wolfgang Amadeus Mozart. Ymhlith cyfansoddiadau Hoffmann mae'r bale *Arlequin* (1811) a'r opera *Undine* (perfformiwyd 1816).

Cyhoeddodd pedair cyfrol o straeon dan y teitl *Phantasiestücke in Callots Manier* (1814–15). Ysgrifennodd dwy nofel, *Die Elixiere des Teufels* (1815–16) a *Lebens-Ansichten des Katers Murr nebst fragmentarischer Biographie des Kapellmeisters Johannes Kreisler* (1820–22), a dau gasgliad arall o straeon byrion, *Nachtstücke* (1817), a *Die Serapionsbrüder* (1819–21). Daeth Hoffmann yn enw cyfarwydd i ddarllenwyr Almaeneg, a bu ei straeon hefyd yn boblogaidd yn Lloegr, yr Unol Daleithiau, a Ffrainc. Llenor yn y dulliau ffantasi, arswyd a ffuglen Gothig oedd Hoffmann, a nodwedda'i waith gan naws ryfedd ac annaearol, elfennau'r macabr a'r goruwchnaturiol, ac archwiliadau o seicoleg a realedd ei gymeriadau.

Ym 1814 fe'i benodwyd i'r llys apêl ym Merlin, a daeth yn gynghorwr ym 1816. Bu farw yn 46 oed o barlys cynyddol, o ganlyniad i syffilis. Ysbrydolwyd sawl cyfansoddwr opera a bale gan straeon Hoffmann, gan gynnwys Richard Wagner (*Die Meistersinger von Nürnberg*, 1868), Léo Delibes (*Coppélia*, 1870), Jacques Offenbach (*Les contes d'Hoffmann*, 1881), Pyotr Ilyich Tchaikovsky (*Shchelkunchik*, 1892), a Paul Hindemith (*Cardillac*, 1926).
Ffilm am ladrata am drosedd gan y cyfarwyddwr Jean-Pierre Melville yw ***Le Deuxième Souffle*** a gyhoeddwyd yn 1966. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori ym Mharis a Marseille. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Jean-Pierre Melville a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Bernard Gérard. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw a thrwy lawrlwytho digidol.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Michel Constantin, Paul Frankeur, Lino Ventura, Raymond Pellegrin, Paul Meurisse, Marcel Bozzuffi, Albert Dagnant, Albert Michel, Christine Fabréga, Denis Manuel, Jacques Léonard, Jean-Claude Bercq, Jean Négroni, Louis Bugette, Marcel Bernier, Pierre Grasset, Pierre Zimmer, Raymond Loyer a Roger Fradet. Mae'r ffilm *Le Deuxième Souffle* yn 144 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1966. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Good, the Bad and the Ugly* sef ffilm gomedi gowboi gan Sergio Leone. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jean-Pierre Melville ar 20 Hydref 1917 ym Mharis a bu farw yn yr un ardal ar 2 Mawrth 2019. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1945 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Chevalier de la Légion d'Honneur

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 100% (Rotten Tomatoes)
* 7.5/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jean-Pierre Melville nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Bob le flambeur* |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1956-01-01 |
| L'armée Des Ombres |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1969-09-12 |
| L'aîné Des Ferchaux |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1963-01-01 |
| Le Cercle Rouge |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1970-10-20 |
| Le Deuxième Souffle |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1966-01-01 |
| *Le Doulos* |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1962-01-01 |
| Le Samouraï |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1967-10-25 |
| Les Enfants Terribles |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1950-01-01 |
| Léon Morin, Prêtre |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1961-01-01 |
| *Un flic* |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1972-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 26 Mai 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 2 Ebrill 2023.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 26 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 26 Mai 2016.
4. 1 2  "Second Breath". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 192611366
* GND: 4781714-8
* SUDOC: 130406988
* BNF: cb16461653d (data)

 |
Athronydd o Sais oedd **G. E. Moore** (4 Tachwedd 1873 – 24 Hydref 1958) oedd yn ddylanwadol yn athroniaeth Realaidd ac yn aelod o'r grŵp Bloomsbury. Ynghyd â Bertrand Russell a Ludwig Wittgenstein, fe drodd Goleg y Drindod, Caergrawnt yn ganolfan i athroniaeth ddadansoddol yn hanner cyntaf yr 20g.

Cafodd ei eni a'i fagu yn ne Llundain. "George Edward" oedd ei enwau cyntaf, ond nid oedd yn hoff o'r rhain a fe wrthododd eu defnyddio. Yn ddiweddarach, cafodd ei alw'n Bill gan ei wraig. Astudiodd Glasuron yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt, ac ychwanegodd athroniaeth at ei radd wedi iddo ymgyfeillio â Bertrand Russell a J. M. E. McTaggart. Enillodd gymrodoriaeth yng Ngholeg y Drindod ym 1898, ac astudiodd yno hyd 1904.

Cyhoeddodd ei brif waith ar foeseg, *Principia Ethica*, ym 1903. Trigodd am gyfnod yng Nghaeredin a Llundain cyn iddo ddychwelyd i Gaergrawnt ym 1911. Addysgodd fel athro athroniaeth o 1925 hyd 1939. O 1921 hyd 1944 Moore oedd golygydd y cyfnodolyn athroniaeth *Mind*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "George Edward Moore", *Stanford Encyclopedia of Philosophy* (Prifysgol Stanford). Adalwyd ar 3 Chwefror 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 88634979
* LCCN: n78087053
* ISNI: 0000 0001 2142 8290
* GND: 118583859
* SELIBR: 249490
* SUDOC: 028522230
* BNF: cb12034164j (data)
* BIBSYS: 90366309
* NLA: 36071342
* NDL: 00450423
* NKC: jn20000604072
* The SBN id RAVV044864 is not valid.
* BNE: XX4579116
* CiNii: DA00443260
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Ben Holmes yw ***Alibi Bye Bye*** a gyhoeddwyd yn 1935. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan RKO Pictures.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tom Kennedy, Bud Jamison, Bobby Clark, Dorothy Granger a Paul McCullough. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1935. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Mutiny on the Bounty* sef ffilm arbrofol Americanaidd yn seiliedig ar nofel o’r un enw..... Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ben Holmes ar 6 Tachwedd 1890 yn Richmond, Virginia a bu farw yn Hollywood ar 31 Mai 1952.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ben Holmes nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Alibi Bye Bye |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1935-01-01 |
| *I'm From the City* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1938-01-01 |
| Lightning Strikes Twice |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1934-01-01 |
| Maid's Night Out |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1938-01-01 |
| Melody in May |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1936-01-01 |
| The Farmer in The Dell |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1936-01-01 |
| The Plot Thickens |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1936-01-01 |
| The Saint in New York |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1938-01-01 |
| There Goes My Girl |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1937-01-01 |
| *Too Many Wives* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1937-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Ben Macdui**, hefyd **Ben Macdhui** neu **Beinn Mac Duibh** yn gopa mynydd a geir ym mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban; cyfeiriad grid NN988989. Saif ger y ffîn rhwng Swydd Aberdeen a Moray. Dyma ail fynydd uchaf gwledydd Prydain ar ôl Ben Nevis. Gellir ei ddringo ar hyd nifer o lwybrau; yr hawddaf yw o faes parcio Coire Cas ger Canolfan Sgïo Cairngorm, sy'n daith o tua 7 km (4 millir) i'r copa. Gellir ymweld a chopa Cairn Gorm ar y ffordd.

Cyn cynhyrchiad mapiau manwl o'r Alban yn y 19eg ganrif, ni wyddid yn sicr mai Ben Nevis oedd pwynt uchaf Prydain, a chredid yn aml y gallai Ben Macdui ei fod. Wedi'r cadarnhad mai Ben Nevis oedd yr uchaf, roedd gan rai bobl leol gynlluniau i adeiladu carnedd ar gopa Ben Macdui o uchder digonol er mwyn iddo fod yn uwch na Ben Nevis, er na chwblhawyd y cynlluniau hynny.

Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo ac yn HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* [298898 Lleoliad ar wefan Get-a-map]
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Hericiaceae* yw'r **Pigau haenog** (Lladin: ***Hericium cirrhatum***; Saesneg: *Tiered Tooth*). Y Pigau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Casgliad o bigau yw'r ffwng, o ran siap, ac wrth iddynt heneiddio, maent yn troi'n frown ac yn fregus. Mae'r teulu *Hericiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Russulales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Hericiaceae
------------------------------------

Mae gan **Pigau haenog** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Dryodon nodulosus* | Dryodon nodulosus |  |
|
| *Dryodon opalinus* | Dryodon opalinus |  |
|
| *Dryodon prolifer* | Dryodon prolifer |  |
|
| *Dryodon pulcherrimus* | Dryodon pulcherrimus |  |
|
| *Dryodon schiedermayeri* | Dryodon schiedermayeri |  |
|
| *Dryodon setosus* | Dryodon setosus |  |
|
| *Dryodon squalinus* | Dryodon squalinus |  |
|
| *Dryodon subcarnaceus* | Dryodon subcarnaceus |  |
|
| *Dryodon suberis* | Dryodon suberis |  |
|
| *Pseudowrightoporia dominicana* | Pseudowrightoporia dominicana |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Pigau haenog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddrama am LGBT gan y cyfarwyddwyr Jacques Martineau a Olivier Ducastel yw ***Drôle De Félix*** a gyhoeddwyd yn 2000. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Marseille. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Jacques Martineau. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Sami Bouajila, Ariane Ascaride, Patachou, Maurice Bénichou, Pierre-Loup Rajot a Philippe Garziano. Mae'r ffilm *Drôle De Félix* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gladiator* sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jacques Martineau ar 8 Gorffenaf 1963 ym Montpellier. Derbyniodd ei addysg yn Ecole Normale Supérieure.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jacques Martineau nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------