Mae **Mesur y Farchnad Fewnol** (weithiau **Bil y Farchnad Fewnol**; Saesneg: *UK Internal Market Bill*) yn fesur cyhoeddus gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig. Bwriad y Mesur, yn ôl y Llywodraeth, yw diweddaru'r deddfau sy'n llywodraethu marchnad fewnol y DU, creu egwyddorion newydd i gyd-fynd â'r rhai mewn cyfraith ddomestig a diweddaru'r iaith yn Neddfau Uno 1707 i Saesneg modern. Y bwriad (yn ôl y Ceidwadwyr) yw sefydlu'r trefniadau mewnol ar gyfer masnachu rhwng pedair gwlad y DU ar ôl i gyfnod pontio Brexit (a holl gytundebau yr Undeb Ewropeaidd neu UE) ddod i ben. Yn ymarferol, mae'n golygu y bydd gan Lywodraeth Llundain yr hawl i newid neu ddileu neu drarglwyddiaethu dros ddeddfau llywodraethau Gogledd Iwerddon, yr Alban a Chymru, am y tro cyntaf erioed. Wrth ddarllen yr erthygl hon, dylid cofio mai enw gwreiddiol yr Undeb Ewropeaidd oedd "Y Farchnad Gyffredin".

Yn Ionawr 2020 ymadawodd y DU â’r UE ac aeth i'r hyn a elwir yn 'Gyfnod Pontio' (*transition period*). Ddiwedd 2020, ni fydd y ffordd mae gwledydd Prydain yn rheoleiddio llafur, cyfalaf, nwyddau a gwasanaethau yn y DU yn cael ei phenderfynu gan yr UE mwyach.

Ar 14 Medi fe wnaeth Mesur y Farchnad Fewnol, sy'n anwybyddu elfennau o fargen Brexit, basio’r darlleniad cyntaf yn San Steffan o 340 o bleidleisiau i 263.

Dadleuon dros y Mesur
---------------------

Mae Westminster wedi disgrifio'r mesur fel mesur i "warchod cyfanrwydd tiriogaethol ('integriti') y Deyrnas Unedig" ac un o'r rhai mwyaf uchel ei gloch yn hyn o beth yw Alun Cairns a fu'n Ysgrifennydd Gwladol Cymru rhwng 2016 to 2019. Fel Ceidwadwr mae'n gweld atal annibyniaeth y gwledydd Celtaidd yn faes pwysig, a bod y mesur hwn yn hanfodol i gadw 'integriti' y DU. Mewn datganiad ysgrifenedig a gyhoeddwyd ar 10 Medi 2020, nododd y llywodraeth benderfyniad 2017 y Goruchaf Lys yn R (Miller) v yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ymadael â'r Undeb Ewropeaidd fel un sy'n cefnogi safbwynt y llywodraeth bod "y Senedd yn sofran fel mater o gyfraith ddomestig. ac y gall basio deddfwriaeth sy'n torri rhwymedigaethau Cytundeb y DU."

Dadleuon yn erbyn y mesur
-------------------------

Ar y llaw arall, beirniadodd yr Undeb Ewropeaidd y Mesur yn hallt, gan fynegi ei fod yn torri cyfraith ryngwladol. Mae Brandon Lewis, Ysgrifennydd Gwladol Gogledd Iwerddon, wedi cytuno gyda hynny, gan ddweud wrth Dŷ’r Cyffredin y bydd y mesur yn "torri cyfraith ryngwladol mewn ffordd benodol a chyfyngedig", trwy or-redeg erthygl pedwar o gytundeb ymadael Brexit. Mae’r mesur hefyd wedi cael ei feirniadu am ei ail-ganoli rheolaeth dros fasnach i Lundain, ac am wyrdroi datganoli pŵer yn y Deyrnas Unedig o'r 4 llywodraeth i'r canol.

Yr ymateb i'r Mesur
-------------------

### Cymru

Mae Llywodraeth Cymru wedi ei ddisgrifio fel "ymosodiad ar ddemocratiaeth ac yn sahau pobl Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon" a chyhuddwyd San Steffan o "ddwyn pwerau".

Yn ôl y Prif Weinidog Mark Drakeford mae'r Mesur yn cynrychioli "smash and grab" ar y llywodraethau datganoledig ac yn cymryd yn ôl yr holl bwerau sydd wedi’u datganoli i Gymru, Gogledd Iwerddon a’r Alban ers 20 mlynedd. Dywedodd arweinydd Plaid Cymru, Adam Price, fod y mesur yn arwydd o "ddinistrio dau ddegawd o ddatganoli".

Yn ôl yr economegydd Dr John Ball, mae Mesur y Farchnad Fewnol yn tanseilio dros 70 mlynedd o ddatblygiad economaidd yng Nghymru.

### Yr Alban

Disgrifiodd Prif Weinidog yr Alban, Nicola Sturgeon, y Bil fel "ffieidd-dra a fyddai’n mynd i’r afael â datganoli" ac "nid yn unig y mae llywodraeth y DU ar fin torri cyfraith ryngwladol - mae'n amlwg eu bod bellach ar fin torri datganoli". Mae arweinydd Llafur yr Alban, Alex Rowley, wedi ei ddisgrifio fel "ffars sy'n bygwth sylfeini'r Deyrnas Unedig".

### Iwerddon

Ar 9 Medi, fe drydarodd Taoiseach Iwerddon, Micheal Martin, "Dim ond ar sail ymddiriedaeth y gall unrhyw broses drafod fynd yn ei blaen. Pan fydd un parti mewn trafodaeth yn penderfynu y gallant newid yr hyn sydd eisoes wedi'i gytuno a'i ymgorffori yn y gyfraith, mae'n tanseilio ymddiriedaeth mewn gwirionedd. Mae hwn yn amser tyngedfennol yn y broses Brexit ac mae'r peryglon yn uchel iawn."

### Lloegr

Ar 13 Medi 2020 cyhoeddodd dau gynbrifweinidog y DU, John Major a Tony Blair lythyr ar-y-cyd yn y *Sunday Times* yn gwrthwynebu'r Mesur. Roedd y llythyr yn mynegi fod y Mesur yn torri rheolau rhyngwladol, yn peryglu heddwch yn Iwerddon, yn mynegi fod credinedd yr 'UK' wedi ei ddryllio. Mae'r llythyr yn gorffen drwy ddweud fod y Mesur "yn gywilydd ac yn embaras", a bod "angen dod a hyn i ben nawr, cyn ei bod yn rhy hwyr", "*and if the government itself will not respect the rule of law, then the High Court of Parliament should compel it to do so*."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sharma, Rt. Hon Alok (16 Gorffennaf 2020). "Policy paper: UK internal market". *Gov.UK*.
2. ↑  "UK Internal Market Bill". *www.instituteforgovernment.org.uk*. 9 Medi 2020. Cyrchwyd 2020-09-12.
3. ↑  golwg.360.cymru; Golwg 360; adalwyd 17 Medi 2020.
4. ↑  Slawson, Nicola (2020-09-12). "Brexit: Gove claims internal market bill protects UK integrity from EU 'threat'". *The Guardian* (yn Saesneg). ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2020-09-12.
5. ↑  "HMG legal position: UKIM bill and Northern Ireland"
6. ↑  "EU ultimatum to UK over Brexit talks". *BBC News* (yn Saesneg). 2020-09-10. Cyrchwyd 2020-09-12.
7. ↑  "The Internal Market Bill: implications for devolution". *Centre on Constitutional Change* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-09-12.
8. ↑  "Don't fall for Boris Johnson's big lie about the Internal Market Bill and its effect on devolution – Tommy Sheppard MSP". *www.scotsman.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-09-12.
9. ↑  "Brexit: New Welsh spending powers set to go to UK government". *BBC*. BBC. Cyrchwyd 9 Medi 2020.
10. ↑  Chappell, Elliot. "Drakeford slams internal markets bill as "smash and grab" on devolution". *Labour List*. Cyrchwyd 15 Medi 2020.
11. ↑  golwg.360.cymru; Golwg 360; adalwyd 17 Medi 2020.
12. ↑  Libby Brooks; Steven Morris (9 Medi 2020). "Plan for post-Brexit UK internal market bill 'is an abomination'. Scottish and Welsh leaders say proposed bill undermines their powers and is 'an attack on democracy'". *The Guardian*. Cyrchwyd 10 Medi 2020.
13. ↑  Press Association (10 Medi 2020). "Irish Government warns of serious implications of changes to Brexit deal". *Dunfermline Press*. Cyrchwyd 10 Medi 2020.