Roedd **Jane Emily Tomlinson**, CBE (née **Goward**) (21 Chwefror 1964 – 3 Medi 2007) yn athletwraig amatur Seisnig a ddaeth yn enwog yn Mhrydain am godi £1.5 miliwn ar gyfer elusen gan gyflawni cyfres o sialensau athletaidd, er ei bod yn dioddef o gancr terfynol.

Wedi cael ei 'gwella' o afiechyd cancr y fron yn 1991, yn 26 oed, dychwelodd yr afiechyd drwy gydol ei chorff yn 2000. Yn ystod y chwe mlynedd canlynol, cyflawnodd Tomlinson Farathon Llundain dair gwaith, a Triathlon Llundain ddwywaith, Marathon Efrog Newydd unwaith a seiclodd ar draws Ewrop, Yr Unol Daleithiau ac Affrica. Bu farw Jane Tomlinson yn 2007, yn 43 oed.

Dyddiau cynnar
--------------

Ganed yn Wakefield yn Swydd Efrog yn 1964, y chweched o ddeg o blant i ddeintydd. Pan yn 11 oed, symudodd y teulu i Awstralia, ond dychwelont ar ôl tair blynedd. Yn 1990, gwnaeth Tomlinson gais i astudio Mathemateg ym Mhrifysgol Leeds. Ond, canfodd lwmp ar ei bron a bu gorfod iidi gael lumpectomy, cofresrodd yn lle yn Ysbyty Gyffredionol Leeds ac astudiodd i ddod yn radiolegwraig. Erbyn hyn, roedd wedi priodi Mike Tomlinson a chael dwy ferch, Suzanne a Rebecca. Yn ddiweddarach cafont fab, Steven. Wedi cymhwyso yn 1993, aeth Tomlinson i astudio ar lefel uwchraddedig i ddod yn Radiolwraig Gwyddor clefyd plant. Tair mlynedd wedi cael y driniaeth lumpectomy, dychwelodd y gancr a bu'n rhaid iddi gael mastectomy, a dau rownd o driniaeth Cemotherapeg a thriniaeth Radioleg. Yn 2000, cafodd wybod fod y gancr wedi lledaenu i'w hesgyrn a'i hysgyfaint. Amcangyfrwyd mai ond 12 mis oedd ganddi ar ôl i fyw.

Codi arian ar gyfer elusennau
-----------------------------

Wedi darganfod fod ei chancr yn derfynol yn 2000, penderfynodd Jane Tomlinson ddechrau ar gyfres o farathonau a sialensau athletaidd eraill er mwyn codi arian ar gyfer elusennau. Creodd gyfundrefn ymarfer a chymerodd rhan yn ei marathon cyntaf ym Mai 2001, ras 5 km *Race for Life*. Yn Rhagfyr 2001, cymerodd ran yn y *Leeds Abbey Dash*. Yn Ebrill 2002, rhedodd Farathon Llundain am y tro cyntaf ac yn ddiweddarach, Marathon Efrog Newydd. Cyflwynwyd Jane Tomlinson gyda Jubilee baton y frenhines yn Leeds yng Ngorffennaf yr un flwyddyn, cyflawnodd Triathlon Llundain mis Awst ac y *Great North Run* ym mis Hydref.

Cyflawnodd y *Ironman Triathlon*, yr unig person a oedd yn dioddef o gancr terfynol i wneud hynnu erioed. Cyflawnodd ddwy hanner *Ironman* yn ogystal. Derbynodd Wobr Helen Rollason yn Personoliaeth Chwaraewyr y Flwyddyn y BBC yn 2002 a gwnaethwyd hi'n MBE yn 2003. Rhwng Mawrth ac Ebrill 2003 hefyd, seiclodd o John o' Groats i Land's End gyda'i brawd, Luke Goward, pellter o 1060 o filltiroedd. Y flwyddyn canlynol defnyddiont tandem i seiclo 2000 milltir ar drawst Ewrop, o Rufain i Leeds, a dringont Mont Ventoux yn ystod y daith.

Derbynnodd Jane ar un adeg, 2500 llythyr yr wythnos gan y cyhoedd oherwydd ei phroffil cyhoeddus. Er bu i sawl bapur newydd tabloid honi nad oedd ei chancr yn derfynol. Honiad a gafodd ei brofi'n anwir. Derbyniodd sawl galwad ffôn amharchol hefyd. Yn 2005, enillodd wobr *Pride of Britain*.

Blynyddoedd olaf
----------------

Yn Gorffennaf ac Awst 2006, gwariodd Tomlinson naw wythnos yn seiclo 4200 milltir ar draws yr Unol Dalieithau, gan godi £250,000. Hon oedd ei sialens athletaidd olaf.

Ar ôl iddi gyhoeddi *The Luxury of Time* yn 2005, rhyddhaodd ail bennod ei chofianau *You Can't Take It With You* yn 2006. Yn Ionawr 2007, lawnsiodd Mike a Jane Tomlinson *Jane Tomlinson's Run For All*, ras redeg elusennol 10 km a ddigwyddodd yn Mehefin y flwyddyn honno. Ar ôl iddi gael pedwar cwrs o driniaeth cemotherapi, datblygodd clefyd y galon cronig. Codwyd hi i lefel anrhydedd CBE yn Mehefin 2007, bu Jane Tomlinson farw yn Llety San Gemma, Leeds, llai na tair mis yn ddiweddarach ar 3 Medi.

Ffynonellau
-----------

1. ↑   *Obituary: Jane Tomlinson* BBC 4 Medi 2007
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17   *Obituary - Jane Tomlinson* The Daily Telegraph 6 Medi 2007
3. 1 2 3 4 5 6 7   *Obituary - Jane Tomlinson* The Times 5 Medi 2007
4. 1 2 3   *Jane Tomlinson loses cancer fight* BBC 4 Medi 2007
5. 1 2 3 4 5 6 7   *Tomlinson honoured with CBE* BBC 15 Mehefin 2007
6. ↑   *Jane's fighting spirit* BBC 8 Rhagfyr 2002
7. ↑   Archifwyd 2007-09-14 yn y Peiriant Wayback. '*Cruel Abuse' Of Cancer Sufferer*] Sky News 15 Mai 2007
8. ↑   *Jane ends fund-raising on a high* BBC 1 Medi 2006
9. ↑   *Thousands join in Tomlinson run* BBC 24 Mehefin 2007

Dolenni Allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan *The Jane Tomlinson Appeal*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 75050690
* LCCN: nr2005014230
* ISNI: 0000 0000 5196 7992
* GND: 133748499
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |