Clawr Carn, cylchgrawn yr Undeb Celtaidd
Mae'r **Undeb Celtaidd** yn fudiad gwleidyddol sydd yn cefnogi ac yn lledaenu gwybodaeth am ymgyrchoedd mudiadau cenedlaethol a mudiadau iaith y chwe gwlad Geltaidd sef Cymru, Yr Alban, Llydaw, Iwerddon, Cernyw, a Manaw. Fe'i sefydlwyd ym 1961, yn Eisteddfod Genedlaethol Rhosllannerchrugog. Mae'r Undeb yn cyhoeddi'r cylchgrawn chwarterol 'Carn'. Enw'r mudiad yn Saesneg yw'r *Celtic League*.

Ni ddylid drysu rhwng yr Undeb Celtaidd, a'r Gyngres Geltaidd, sydd yn fudiad diwylliannol, na'r Cynghrair Celtaidd, sydd yn gystadleuaeth rygbi.

Mae'n enghraifft o fudiad Pan-Geltaidd.

Hanes
-----

Wedi'i sefydlu ym 1961, tyfodd yr Undeb Celtaidd bresennol allan o wahanol sefydliadau pan-Geltaidd eraill, yn enwedig y Gyngres Geltaidd, ond gyda phwyslais mwy gwleidyddol. Cyn hynny, roedd y bardd Albanaidd, Hugh MacDiarmid ac eraill wedi awgrymu rhywbeth tebyg.

Cychwynnwyd y Gynghrair Geltaidd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1961. Dau o'r aelodau sefydlol oedd Gwynfor Evans a J. E. Jones, a oedd yn eu tro yn llywydd ac ysgrifennydd cyffredinol plaid wleidyddol genedlaetholgar Plaid Cymru ar y pryd. Mynegwyd diddordeb gan bleidiau Albanaidd, a hefyd gan genedlaetholwyr Llydewig.

Amcanion
--------

Mae’r Undeb Celtaidd yn cyflwyno ei hamcanion fel a ganlyn:

* "Meithrin cydweithrediad rhwng pobloedd Celtaidd."
* "Datblygu’r ymwybyddiaeth o’r berthynas arbennig a’r undod rhyngddynt."
* "Gwneud ein brwydrau a’n cyflawniadau cenedlaethol yn fwy adnabyddus dramor."
* "Ymgyrchu i gymdeithas ffurfiol o genhedloedd Celtaidd ddigwydd unwaith y bydd dau neu fwy ohonyn nhw wedi cyflawni hunanlywodraeth."
* "Pleidleisio’r defnydd o adnoddau cenedlaethol pob un o’r gwledydd Celtaidd er lles ei holl bobl."
* "Mae pob cenedl Geltaidd wedi'i chyflyru gan hanes gwahanol ac felly rhaid i ni beidio â disgwyl unffurfiaeth meddwl, ond yn hytrach yn caniatáu i amrywiaeth fynegi ei hun o fewn yr UNdeb Celtaidd. Yn y modd hwn, efallai y byddwn yn cydnabod yn well y meysydd hynny o gydweithio posibl ac yn y pen draw yn llunio polisi cyffredin manwl. Gyda hyn gallwn weithio allan pa fath o berthynas rhwng ein cymunedau fydd yn eu galluogi i fwynhau rhyddid a rhyddid ar lefel unigol a chymunedol."

Yn wleidyddol, mae'r Undeb Celtaidd yn ceisio creu chwe gwladwriaeth sofran o'r chwe gwlad Geltaidd y mae'n cydnabod eu bod yn bodoli, [1] yn gysylltiedig mewn rhyw ffordd.[3] Mae rhywfaint o amrywiaeth yn y ddealltwriaeth o'r nodau hyn, sy'n amrywio o gyfarfodydd cyffredinol blynyddol (CCB), i ffederasiwn gwirioneddol tebyg i'r Cyngor Nordig.

Dywedodd Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol yr Undeb Celtaidd 1987 ei fod: "yn ategu’n bendant fod gan yr Undeb Celtaidd swyddogaeth benodol o fewn *Celtia* [y byd Celtaidd], h.y. gweithio i adfer ein hieithoedd i sefyllfa hyfyw, a sicrhau annibyniaeth economaidd, ddiwylliannol a gwleidyddol ddigonol i warantu goroesiad ein gwareiddiad i'r 21g. Mae'r pwyslais hwn ar ieithoedd  ein chwe gwlad yn ein nodi bellach fel cymunedau diwylliannol ar wahân, ac felly fel cenhedloedd ar wahân."

Canghennau
----------

Mae cangen ym mhob un o'r chwe gwlad Geltaidd, a hefyd canghennau yn UDA, yn Lloegr/Llundain, ac mae cangen ryngwladol. Yn Saesneg, mae'n arfer defnyddio enwau'r gwledydd yn yr ieithoedd Celtaidd wrth gyfeirio at y canghennau cenedlaethol.

* Yr Alban Alba
* Llydaw Breizh
* Cymru Cymru
* Iwerddon Éire
* Cernyw Kernow
* Manaw Mannin

### Ysgrifenyddion Cyffredinol yr Undeb Celtiadd

Alan Heusaff†: (1961-84), **B→É**
J. Bernard Moffat: (1984-88), **M**
Davyth Fear: (1988-90), **K→C**
Séamas Ó Coileáin†: (1990-91), **É**
J. Bernard Moffat: (1991-2006), **M**
Rhisiart Tal-e-bot: (2006 - pres.), **C→K**
### Golygyddion *Carn* (Sefydlwyd 1973)

Frang MacThòmais: (1973-74), **A**
Padraig Ó Snodaigh: (1974-77), **É**
Cathal Ó Luain: (1977-81), **É**
Pedyr Pryor: (1981-84), **K**
Pat Bridson: (1984 - pres.), **M→É**
(Mae'r llythrennau ar ôl y dyddiadau yn dangos eu cenhedloedd - mae → yn dangos yr rhai oedd wedi mynd i fyw i wlad Geltaidd arall.)

Gweler hefyd
------------

* Carn

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Aims and Objectives". *CelticLeague.net*. The Celtic League. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-08-07. Cyrchwyd 11 October 2012.
2. ↑  "1987 Celtic League Annual General Meeting". *Carn* (The Celtic League) (59): 2. Autumn 1987.

Dolenni allanol
---------------

* Safle we yr Undeb Celtaidd
* Gwefan yr Undeb Celtaidd Archifwyd 2006-06-15 yn y Peiriant Wayback.
* Undeb Celtaidd, Cangen America
* Undeb Celtaidd, Cangen Ryngwladol Archifwyd 2005-04-18 yn y Peiriant Wayback.
* Undeb Celtaidd, Cangen yr Alban Archifwyd 2008-05-19 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • go Y Gwledydd Celtaidd |
| --- |
|  |
| Gwledydd | 
* Baner Yr Alban Yr Alban
* Baner Cernyw Cernyw
* Baner Cymru Cymru
* Baner Galisia Galisia
* Baner Gweriniaeth Iwerddon Iwerddon
* Baner Llydaw Llydaw
* Baner Ynys Manaw Manaw

 |
|  |
| Cenedlaetholdeb | 
* Cymreig
* Albanaidd
* Gwyddelig
* Llydewig

 |
|  |
| Datganoli | 
* Cymru
* Cernyw

 |
|  |
| Annibyniaeth | 
* Cymru
* Yr Alban

 |
|  |
| Uno | 
* Iwerddon Unedig
* Llydaw Unedig

 |
|  |
| Iaith | 
* Cymraeg
* Albaneg
* Gwyddeleg
* Cernyweg
* Llydaweg

 |
|  |
| Cydweithio | 
* Pan-geltiaeth
* Undod Celtaidd
* Y Gynghrair Geltaidd
* Y Gyngres Geltaidd

 |
|  |
| Gŵyl | 
* Gŵyl Ryng-Geltaidd An Oriant (Lorient)
* Celtic Connections
* Gŵyl Ban Geltaidd

 |
|  |
| Gweler hefyd: Y Celtiaid hynafol |

 |