*Erthygl am y dref ym mwrdeistref sirol Caerffili yw hon. Ceir mannau eraill sy'n dwyn yr enw 'Crymlyn' drwy Gymru.*
Tref a chymuned ym mwrdeistref sirol Caerffili, Cymru, yw **Crymlyn** (Saesneg: *Crumlin*). Saif yn nyffryn Afon Ebwy, bum milltir i'r gorllewin o dref Pont-y-pŵl, o fewn dim i'r ffin gyda Sir Fynwy.

Mae'r dref yn enwog am y bont reilffordd, a agorwyd yn 1857 ac a gaewyd yn 1964. Hon oedd y bont reilffordd uchaf ym Mhrydain ar hyd y cyfnod yma; roedd yn 220 troedfedd o uchder a 1,650 troedfedd o hyd. Bu raid chwalu'r bont yn 1967, gan ei bod mewn cyflwr peryglus. Cyn ei dymchwel, ffilmiwyd golygfeydd ar gyfer y ffilm *Arabesque* gyda Sophia Loren a Gregory Peck.

Roedd cangen Crymlyn o Gamlas Sir Fynwy a Brycheiniog yn diweddu yma. Llanwyd y rhahn yma o'r gamlas yn niwedd y 1960au, i adeiladu'r briffordd A465. Caeodd gwaith glo'r *Naviigation* yn 1967. Cafwyd rhywfaint o ddiwydiant newydd; Crymlyn yw canolfan cynhyrchu Pot Noodle.

Geirdarddiad
------------

Gair cyfansawdd yw 'Crymlyn' (a'r hen sillafiad 'Crymlin' a 'Chrimlyn'): 'crwm' a 'llyn' (llyn gyda thro), ac fe'i nodwyd yn gyntaf yn 1630. Daw'r enw o enw fferm, a phont dros Afon Ebwy, a leolir ger tro yn yr afon; cofnodir yr enw ""Pont Grymiyn" yn 1631.

Ceir "Tyddyn Crymlyn" yn Arfon, "Pont Grymlyn" a "Rhyw Crynlin" ger Tredegar, a "Chremelyn" (1319) a "Thir Pont Crimlin" ym Mro Morgannwg.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Crymlyn (pob oed) (5,947)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Crymlyn) (590)** |    | 10.3% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Crymlyn) (5390)** |    | 90.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Crymlyn) (882)** |    | 36.1% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Gweler hefyd
------------

* Twyni Crymlyn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 26 Rhagfyr 2021
3. ↑  Hywel Wyn Owen a Richard Morgan, *Dictionary of the Place-Names of Wales* (Gwasg Gomer, 2008) t. 106.
4. ↑  Archif Melville Richards; adalwyd 15 Mawrth 2017.
5. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
6. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
7. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
8. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Caerffili**

**Trefi**  

Aber-carn  **·** Bargod  **·** Bedwas  **·** Caerffili  **·** Coed-duon  **·** Crymlyn  **·** Rhisga  **·** Rhymni  **·** Ystrad Mynach
  
**Pentrefi**  

Aberbargoed  **·** Abertridwr  **·** Abertyswg  **·** Argoed  **·** Bedwellte  **·** Brithdir  **·** Cefn Hengoed  **·** Cwm-carn  **·** Draethen  **·** Fochriw  **·** Gelli-gaer  **·** Y Groes-wen  **·** Hengoed  **·** Llanbradach  **·** Machen  **·** Maesycwmer  **·** Nelson  **·** Pengam  **·** Penpedairheol  **·** Pontlotyn  **·** Pontllan-fraith  **·** Pont-y-meistr  **·** Rhydri  **·** Senghennydd  **·** Trecelyn  **·** Tredegar Newydd  **·** Tretomos  **·** Ty'n-y-coedcae  **·** Wyllie  **·** Ynys-ddu