{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/Nodyn:Taxonomy/Senecio|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} 

Planhigyn blodeuol yn nheulu llygad y dydd Asteraceae ydy ***Senecio eboracensis***, neu **Creulys Efrog**. Dyma'r rhywogaeth gyntaf erioed i ddod yn ôl o ddifodiant ym Mhrydain. Mae'n rhywogaeth hybrid hunan-beillio o deulu'r creulys ac yn un o ddim ond chwe rhywogaeth newydd o blanhigyn i'w darganfod naill ai yn y Deyrnas Unedig neu Ogledd America yn y 100 mlynedd diwethaf. 

Cafodd y planhigyn ei ddarganfod am y tro cyntaf yn Efrog, Lloegr ym 1979 ac fe’i gwelwyd ddiwethaf yn y gwyllt yn 1991. Canfu arolwg gan gorff ymgynghorol llywodraeth y Deyrnas Unedig, Natural England, ei fod wedi'i yrru i ddifodiant erbyn 2000, yn rhannol oherwydd y defnydd o chwynladdwr. Storiwyd hadau'r planhigyn ym Manc Hadau'r Mileniwm, eu egino'n llwyddiannus, a'u hailgyflwyno i Efrog yn 2023.

Disgrifiad
----------

Planhigyn llysieuol blynyddol sy'n gosod ei had o fewn y 3 mis  y mae'n cymryd i'r planhigyn hwn aeddfedu o egino i'w llawn dwf uchaf o tua 40cm. Gyda blodau melyn llygad y dydd o'i riant Sisilaidd (*S. squalidus*) ond hefyd ag arferion llai aml-amlwg ei riant brodorol (*S. vulgaris*), mae'r aelod hwn o'r genws *Senecio* yn forffolegol wahanol i rywogaethau cysylltiedig.

 Siapiau dail *S. eboracensis*
**Dail a choesynnau**
Mae gan *S. eboracensis* lawer o ddail llabedog wedi'u rhannu'n segmentau main, nid yw'r holltau'n cyrraedd yr wythïen ganol. Mae'r coesynnau ar y cyfan yn codi'n esgynnol gydag ambell adran sylfaen lorweddol hyd at 5cm gyda 'adwreiddiau' ar y gwaelod. Mae'r dail uchaf ac isaf yn ddeilgoesog a llabedau yn ymddangos ar hyd chwarter dail cyfan ar hyd yr wythïen ganol. Mae'r dail uchaf yn gyffredinol â llabedau dyfnach ac mewn parau llabedog. Gall dail ar blanhigion a dyfir mewn pridd ffrwythlon neu mewn tai gwydr fod yn llawer mwy moethus ac wedi'u rhannu'n fwy manwl (neu wedi'u rhannu'n fân yn segmentau main) hyd at 18cm x 9cm gyda llabedau yn ymddangos un rhan o bump y ffordd ar hyd wythïen ganol pumed dail cyfan. Mae ymylon y dail drwyddi draw yn ddanhennog neu weithiau'n cael eu rhannu'n llabedau. 

**Blodau**
Mae gan *Greulys Efrog* bennau blodau sy'n fwy llachar na rhai ei riant-blanhigyn. Mae'r pen blodyn, a geir ar flaenau'r planhigion (brigol) sy'n ymddangos mewn clystyrau ( fflurgainc ) fel arfer yn cynnwys tair i saith blodyn mewn corymbau; ar y cychwyn yn drwchus a deiliog ond yn y pen draw yn llai trwchus gyda choesyn blodyn (peduncle) 5 i 20 milimetr (0.2 i 0.8 i mewn) sy'n mynd yn hirach wrth ffrwytho (hyd at 25 mm (1 yn)). Mae pen y blodyn yn fras a silindrog 10 × 4 milimetr (0.4 × 0.16 i mewn), gan ddod yn siâp cloch ychydig) pan fydd y blodau melyn llachar yn agor. Mae bracts anwirfoddol yn denau (4-8), hirgul (3.5 – 4 mm), fel arfer heb flaenau du. Mae'r ligwlau ffloret yn gul ac yn hir 5 i 7 milimetr (0.2 i 0.24 modfedd) o hyd a 1.5 milimetr (0.06) yn) llydan), yn dod yn amdroëdigl o bryd i'w gilydd. 

**Hadau**
Gall yr achennau fod yn 2.5 i 3.5 milimetr (0.1 i 0.15 modfedd) o hyd, yn syth ac yn rhigol bas; ag asennau llyfn di-flew tra bod y rhigolau wedi'u gorchuddio â blew. Mae'r papws sidanaidd gwyn tebyg i ymbarél yn ymwahanu'n rhwydd oddi wrth y ffrwythau pan fyddant yn aeddfed.

Enw
---

Dewiswyd y gair Eboracum, sef yr enw clasurol am Efrog, yn y flwyddyn 2000 i ddisgrifio'r deilliad hybrid tetraploid hwn a elwid yn anffurfiol yn 'York radiate groundsel' ar yr adeg y gwnaed y disgrifiad ffurfiol.

Dosbarthiad
-----------

Ceir Creulys Efrog ar dir sydd wedi'i symud, cyrion meysydd parcio, craciau palmentydd a safleoedd trefol a diwydiannol eraill; yn benodol mewn ardaloedd ger y rheilffyrdd yn Efrog yn Lloegr.

Mae un o'r rhywogaethau sy'n rhiant i *Senecio vulgaris* yn blanhigyn brodorol yn yr ardal tra cyflwynwyd y rhiant arall *Senecio squalidus* o Fynydd Etna yn Sisili yn 1690 i Ardd Fotaneg Rhydychen yn Rhydychen, a bu iddo ledaenu'n fuan o'r fan honno ar hyd y rheilffyrdd a ledled y wlad.

Esblygiad
---------

Rhywogaeth hybrid yw *Senecio eboracensis* a'i rhieni yw'r *Senecio squalidus* hunan-anghydnaws Sisilaidd (a adwaenir hefyd fel Creulys Rhydychen)  a'r *Senecio vulgaris* hunan-gydnaws a dygn (a elwir hefyd fel y Creulys cyffredin). Fel *S. vulgaris*, mae *S. eboracensis* yn gydnaws â'i gilydd ond nid yw'n dangos rhyw lawer o groesi naturiol, os o gwbl â'i riant rywogaeth ac felly mae wedi'i hynysu'n atgenhedlol, sy'n dangos bod rhwystrau magu cryf yn bodoli rhwng yr hybrid newydd hwn a'i rieni.  Credir ei fod wedi deillio o groesi croesiad F1 o'i rieni i *S. vulgaris*.  Brodor o Brydain yw *S. vulgaris*, a chyflwynwyd *S. squalidus* o Sisili ar ddechrau'r 18fed ganrif;  felly, mae *S. eboracensis* wedi dyfynnu o'r ddwy rywogaeth hynny o fewn y 300 mlynedd diwethaf.

Mae hybridau eraill sy'n disgyn o'r un ddau riant yn hysbys. Mae rhai yn anffrwythlon, megis *S.* x *baxteri*. Mae hybridau ffrwythlon eraill hefyd yn hysbys, gan gynnwys *S. vulgaris* var. *hibernicus* (a dderbyniwyd fel cyfystyr ar gyfer *S. vulgaris* ), sydd bellach yn gyffredin ym Mhrydain, a'r allohexaploid *S. cambrensis*, (y Creulys Cymreig) a darddodd yn annibynnol o leiaf deirgwaith mewn gwahanol leoliadau yn ôl tystiolaeth foleciwlaidd.  Mae tystiolaeth morffolegol a genetig yn cefnogi statws *S. eboracensis* fel rhywbeth ar wahân i hybridau hysbys eraill.

Gweler hefyd
------------

* Corwellt cyffredin
* Creulys Cymreig
* *Tragopogon miscellus*
* *Tragopogon mirus*
* *Raphanus sativus* x *Brassica rapa*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Botanic Garden; Botanical Museum Berlin-Dahlem. "Details for: *Senecio eboracensis*". *Euro+Med PlantBase*. Freie Universität Berlin. Cyrchwyd 2008-02-12. Unknown parameter `|name-list-style=` ignored (help)
2. ↑  Barkham, Patrick (2023-05-27). "York groundsel blooms again in Britain's first-ever de-extinction event". *The Guardian* (yn Saesneg). ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2023-05-27.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Abbot, R.J.; Lowe, A.J. (2003). "A new British species, *Senecio eboracensis* (Asteraceae), another hybrid derivative of *S. vulgaris* L. and *S. squalidae* L.". *Watsonia* **24**: 375–388.. Adalwyd 2007-07-15.
4. 1 2  Martin Wainwright (2003-02-20). "Blooming unexpected". *Education Guardian*. The Guardian. Cyrchwyd 2008-02-13.
5. ↑  "Weedkiller blamed for loss of York Groundsel". *York Press* (yn Saesneg). 2010-03-12. Cyrchwyd 2023-05-27.
6. ↑  Barkham, Patrick (2023-05-27). "York groundsel blooms again in Britain's first-ever de-extinction event". *The Guardian* (yn Saesneg). ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2023-05-27.
7. 1 2  Plant reproduction and speciation group, University of Bristol. "The Oxford Ragwort Story". University of Bristol, School of Biological Sciences. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-04-11. Cyrchwyd 2008-02-13.
8. 1 2  Lowe, A.J.; Abbott, R.J. (May 2004). "Reproductive isolation of a new hybrid species, *Senecio eboracensis* Abbott & Lowe (Asteraceae)". *Heredity* **92** (5): 386–395. doi:10.1038/sj.hdy.6800432. PMID 15014422. .
9. ↑  Missouri Botanical Garden. "TROPICOS Web display *Senecio vulgaris* L." *Nomenclatural and Specimen Data Base*. Missouri State Library. Cyrchwyd 2008-02-01.

Darllen pellach
---------------

* Abbot, R.J.; Lowe, A.J. (2003). "A new British species, *Senecio eboracensis* (Asteraceae), another hybrid derivative of *S. vulgaris* L. and *S. squalidae* L.". *Watsonia* **24**: 375–388.. Adalwyd 2008-02-12.

Dolenni allanol
---------------

 Cyfryngau perthnasol Senecio eboracensis ar Gomin Wicimedia
 Cyfryngau perthnasol Tyria jacobaeae ar Gomin Wicimedia

* Arnold, Michael L. (2006). *Evolution Through Genetic Exchange*. Oxford University Press. t. 47. ISBN 978-0-19-857006-6. Cyrchwyd 2008-02-14.
* "Taxa covered by the Threatened Plants Database" (PDF). Botanical Studies of the British Isles. 2006-03-20. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar April 4, 2007. Cyrchwyd 2008-02-14.
* Adrian C Brennan, Stephen A Harris, and Simon J Hiscock, Department of Plant Sciences; Adrian C Brennan; Stephen A Harris; Simon J Hiscock (2003-06-29). "The population genetics of sporophytic self-incompatibility in Senecio squalidus L. (Asteraceae): avoidance of mating constraints imposed by low S-allele number.". *Philosophical Transactions of the Royal Society* (Carlton House Terrace, London, England: Royal Society) **358** (1434): 1047–1050. doi:10.1098/rstb.2003.1300. PMC 1693209. PMID 12831471. .