Pentref bychan, cymuned a phlwyf eglwysig yn Sir Ddinbych, Cymru, yw **Llanynys** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Mae'n enwog am lun hynafol o'r 15g ac Eglwys Sant Saeran, sydd wedi'i dynodi'n Radd I. Saif yn Nyffryn Clwyd i'r gogledd o dref Rhuthun ac i'r dwyrain o'r briffordd A525. Mae cymuned Llanynys hefyd yn cynnwys pentref Rhewl a phlasdai Plas-y-ward a Bachymbyd. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 784.

Y bont dros Afon Clywedog, Llanynys
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Gareth Davies (Ceidwadwyr) ac yn Senedd y DU gan James Davies (Ceidwadwyr).

Hanes
-----

Llifa Afon Clwyd ychydig i'r dwyrain o'r pentref ac Afon Clywedog ychydig i'r gorllewin; dim ond milltir sydd rhwng y ddwy afon yn yr ardal yma. Fel a gofnodwyd yn 1700, mae'r afonydd ar adegau'n gorlifo ac yn creu ynys, lle saif y pentre. Dyma, mae'n debyg, darddiad yr enw.

Cysegrwyd yr eglwys i Sant Saeran; fe'i hadeiladwyd yn y 13g ond mae'r safle yn llawer hŷn; roedd clas yma yn y 6g. Ceir cyfeiriad at y safle yng Nghanu Llywarch Hen, a ddyddir o'r 9g. Yn yr Oesoedd Canol roedd yn rhan o gwmwd Colion, yng nghantref Dyffryn Clwyd.

Paentiad o Sant Cristoff a Christ, o'r Oesoedd Canol. Eglwys Sant Saeran

Pobl o Lanynys
--------------

* Raff ap Robert (16g), bardd
* Edward ap Raff, bardd

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Llanynys (pob oed) (762)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Llanynys) (353)** |    | 47.8% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Llanynys) (521)** |    | 68.4% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Llanynys) (74)** |    | 25.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Oriel
-----

* Eglwys Sant Saeran, cyn iddi gael ei gwyngalchu, 2006Eglwys Sant Saeran, cyn iddi gael ei gwyngalchu, 2006
* Yr un talcen, wedi ei gwyngalchu, 2015Yr un talcen, wedi ei gwyngalchu, 2015
* Croes Geltaidd yn y fynwent gyda Bryniau Clwyd y tu ôl iddiCroes Geltaidd yn y fynwent gyda Bryniau Clwyd y tu ôl iddi
* Yr eglwys, a chanol y pentrefYr eglwys, a chanol y pentref
* Rhes o dri thŷ i'w gweld o'r eglwysRhes o dri thŷ i'w gweld o'r eglwys

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Senedd Cymru
2. ↑  Gwefan Senedd y DU
3. ↑  *Dictionary of Place-names*, gan Hywel Wyn Owen a Richard Morgan, Gwasg Gomer, 2008.
4. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
5. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
6. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Tirwedd hanesyddol Llanynys

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Ddinbych**

**Dinas**  

Llanelwy
  
**Trefi**  

Corwen  **·** Dinbych  **·** Llangollen  **·** Prestatyn  **·** Rhuddlan  **·** Rhuthun  **·** Y Rhyl
  
**Pentrefi**  

Aberchwiler  **·** Betws Gwerful Goch  **·** Bodelwyddan  **·** Bodfari  **·** Bontuchel  **·** Bryneglwys  **·** Bryn Saith Marchog  **·** Carrog  **·** Cefn Meiriadog  **·** Clocaenog  **·** Cwm  **·** Cyffylliog  **·** Cynwyd  **·** Derwen  **·** Diserth  **·** Y Ddwyryd  **·** Efenechtyd  **·** Eryrys  **·** Four Crosses  **·** Gallt Melyd  **·** Gellifor  **·** Glyndyfrdwy  **·** Graeanrhyd  **·** Graigfechan  **·** Gwyddelwern  **·** Henllan  **·** Loggerheads  **·** Llanarmon-yn-Iâl  **·** Llanbedr Dyffryn Clwyd  **·** Llandegla  **·** Llandrillo  **·** Llandyrnog  **·** Llandysilio-yn-Iâl  **·** Llanelidan  **·** Llanfair Dyffryn Clwyd  **·** Llanferres  **·** Llanfwrog  **·** Llangwyfan  **·** Llangynhafal  **·** Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch  **·** Llanynys  **·** Maeshafn  **·** Melin y Wig  **·** Nantglyn  **·** Pandy'r Capel  **·** Pentrecelyn  **·** Pentre Dŵr  **·** Prion  **·** Rhewl (1)  **·** Rhewl (2)  **·** Rhuallt  **·** Saron  **·** Sodom  **·** Tafarn-y-Gelyn  **·** Trefnant  **·** Tremeirchion