Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Telor Sardinia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: telorion Sardinia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sylvia melanocephala***; yr enw Saesneg arno yw *Sardinian warbler*. Mae'n perthyn i deulu'r Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: *Sylviidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Mae'r telor Sardinaidd (*Curruca melanocephala*) yn delor cyffredin o ardal Môr y Canoldir. Fel y rhan fwyaf o rywogaethau *Curruca*, mae blu y gwryw a'r benyw yn wahanol. Mae gan yr oedolyn gwryw gefn llwyd, rhannau isaf gwyn, pen du, gwddf gwyn a llygaid coch. Mae'r plu-wisg braidd yn amrywiol hyd yn oed yn yr un ardal, gyda dwyster lliw cochlyd ar yr ochr uchaf a/neu isaf sy'n amrywio o absennol i (mewn rhai isrywogaethau) yn amlwg. Mae'r fenyw yn bennaf yn frown uwchben a llwydfelyn islaw, gyda phen llwyd. Mae cân y telor Sardinaidd yn gyflym ac yn ysgwyd, ac yn nodweddiadol iawn o ardaloedd Môr y Canoldir lle mae'r aderyn hwn yn bridio.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. melanocephala*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica.

Dosbarthiad a chynefin
----------------------

Mae'n bridio yn ardaloedd mwyaf deheuol Ewrop ac ychydig i mewn i Asia yn Nhwrci a phen dwyreiniol Môr y Canoldir. Nid yw'r aderyn bach passerein hwn, yn wahanol i'r mwyafrif o "teloriaid", yn arbennig o fudol, ond mae rhai adar yn gaeafu yng ngogledd Affrica, ac mae'n digwydd fel crwydryn ymhell i ffwrdd o'r parthau nythu, cyn belled â Phrydain Fawr. Dyma gofnod yn grwp Facebook *Cymuned Llên Natur* dyddiedig 18 Hydref 2022 o un o'r lleiafrif o deloriais Sardinia sydd wedi mudo i ogledd Affrica.

Tacsonomeg a systemateg
-----------------------

Y naturiaethwr Almaenig Johann Friedrich Gmelin roes y disgrifiad ffurfiol cyntaf o'r telor Sardinia ym 1789 yn y 13eg argraffiad o'r Systema naturae. Bathodd yr enw binomaidd *Motacilla melanocephala*. Cyflwynwyd y genws blaenorol *Sylvia* ym 1769 gan y naturiaethwr Eidalaidd Giovanni Antonio Scopoli. Daw enw'r genws o'r Lladin Modern *silvia*, 'cobyn coed', sy'n gysylltiedig â *silva*, sef coed. Daw'r *melanocephala* penodol o *melas* Groeg Hynafol, "du", a *kephale*, "pen". Ar hyn o bryd, mae'r telor Sardinia yn cael ei roi yn y genws *Curruca* gan yr IOC, ynghyd â'r rhan fwyaf o'r rhywogaethau a ddosbarthwyd yn flaenorol yn y genws *Sylvia*

Teulu
-----

Mae'r telor Sardinia yn perthyn i deulu'r Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: *Sylviidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

Ymddygiad ac Ecoleg
-------------------

Mae hwn yn aderyn o dir agored a thir amaethu, gyda llwyni ar gyfer nythu. Mae'r nyth wedi'i adeiladu mewn llwyni isel neu fieri, a dodwy 3-6 wy. Fel y rhan fwyaf o "deloriaid", mae'n bryfysol, ond bydd hefyd yn cymryd aeron a ffrwythau.

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Babacs Tsieina | Babax lanceolatus |  |
|
| Minla cynffonwinau | Minla strigula |  |
|
| Preblyn gwybedog Chapin | Kupeornis chapini |  |
|
| Preblyn mynydd Kupe | Kupeornis gilberti |  |
|
| Sibia clustwyn | Heterophasia auricularis |  |
|
| Sibia corunddu | Heterophasia capistrata |  |
|
| Sibia cynffonhir | Heterophasia picaoides |  |
|
| Sibia hardd | Heterophasia pulchella |  |
|
| Sibia penddu | Heterophasia melanoleuca |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Cuculus canorus canorus* + *Sylvia melanocephala*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.
3. ↑  Dickinson, E.C.; Christidis, L. eds. (2014). The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World, Volume 2: Passerines (4th ed.). Eastbourne, UK: Aves Press. pp. 509–512. ISBN 978-0-9568611-2-2.

 *Safonwyd yr enw* **Telor Sardinia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*