Roedd **Siarlymaen** (748 neu 742 neu 747 – 28 Ionawr 814) yn frenin y Ffranciaid o 768 ymlaen ac yn ymerawdwr 25 Rhagfyr, 800 pan y coronwyd ef gan Bab Leo III yn Rhufain. **Carolus Magnus** oedd ei enw ef yn Lladin, a **Charlemagne** yn Ffrangeg. Ei deitl lawn o 800 ymlaen oedd: *Karolus serenissimus augustus a Deo coronatus magnus pacificus imperator Romanum imperium gubernans qui et per misericordiam dei rex Francorum atque Langobardorum* (Cyfieithiad rydd: *Siarl rheolwr araul urddasol, coronwyd gan Dduw, rheolwr sydd yn rheoli'r Ymerodraeth Rufeinig ac yn creu hedd mawr, gyda chaniatâd Duw yn frenin y Francaid a'r Langobardaid*). Ystyrir mai ef oedd yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig cyntaf.

Bywyd
-----

Roedd Siarlymaen yn fab hynaf Pippin III, y brenin Carolingaidd cyntaf. Ar ôl i Pippin farw roedd Siarlymaen yn rheoli un rhan o'r deyrnas a'i frawd, Carloman, y llall. Wedi marwolaeth Carloman ym 771 daeth Siarlymaen yn rheolwr ar y deyrnas gyfan.

Fideo byr ar blasty'r Siarlymaen yn Aachen
Oherwydd i Siarlymaen gytuno i'w dad Pippin y byddai'n rhoi tir i'r eglwys, roedd y berthynas rhwng Siarlymaen a'r Pab yn dda iawn. Daeth Irene yn ymerodres yr Ymerodraeth Fysantaidd yn 797, ond nid oedd yn cael ei chydnabod gan y Pab, nad oedd yn barod i dderbyn merch fel rheolwr. Coronodd Pab Leo III Siarlymaen i fod yn ymerawdwr tra y bu'n aros yn Rhufain ar ddydd Nadolig y flwyddyn 800. Siarlymaen oedd y rheolwr cyntaf yng ngorllewin Ewrop i ddefnyddio'r teitl yma ers cwymp Romulus Augustulus ym 476. Wrth gwrs, nid oedd yr yn croesawu'r ymerawdwr gorllewinol newydd.

Roedd 350 o siroedd, a reolid gan ieirll, yn Ymerodraeth Siarlymaen, ac roedd yr ieirll hynny'n gwasanethu fel barnwyr a gweinyddwyr. Bu hefyd i Siarlymaen gyflwyno'r system *Missi Dominici* ("Negesyddion Duw"). O dan y system hon roedd cynrychiolydd yr eglwys a chynrychiolydd yr Ymerawdwr yn rheoli'r siroedd ac yn rhoi adroddiad ar gyfer y sir i Siarlymaen bob blwyddyn.

Claddwyd Siarlymaen yn ei eglwys gadeiriol ei hun yn ninas Aachen pan fu farw ym 814. Daeth Louis y Duwiol, yr unig fab a goroesodd ef, yn frenin dros yr holl ymerodraeth, ond ar ôl hynny rhannwyd yr ymerodraeth rhwng meibion Louis, yn ôl y traddodiad Ffrancaidd. Roedd y tair teyrnas a ffurfiwyd o ganlyniad i hynny yn ragflaenyddion teyrnas Ffrainc a'r Ymerodraeth Lân Rufeinig.

Llenyddiaeth
------------

Un o gadwen o chwedlau Cymraeg am y Siarlymaen: *Ystorya de Carolo Magno: Rhamant Otfel* allan o *Lyfr Coch hergest* (Coleg yr Iesu, Rhydychen, MS 111), 14g
Cafwyd nifer o chwedlau am Siarlymaen a oedd yn cynnig tir ffrwythlon i feirdd a llenorion yr Oesoedd Canol. Efallai'r gerdd enwocaf am gylch Siarlymaen yw'r gerdd Ffrangeg Canol adnabyddus *La Chanson de Roland*. Cafodd hynny ei chyfieithu neu eu hadasu i sawl iaith, gan gynnwys Cymraeg Canol (*Cân Rolant*). Gyda'r testun hanes arwrol *Cronicl Turpin* a *Rhamant Otuel*, addaswyd Cân Roland i'r Gymraeg yn y testunau a elwir yn *Ystorya de Carolo Magno*. Yn ogystal ceir y testun rhyddiaith *Pererindod Siarlymaen*. Ceir y testunau hyn yn Llyfr Coch Hergest a Llyfr Gwyn Rhydderch.

Llyfryddiaeth
-------------

* Stephen J. Williams (gol.), *Ystorya de Carolo Magno* (Caerdydd, 1968)

|
|  |
| Rhagflaenydd:**–** | **Ymerawdwr Glân Rhufeinig**800 – 814 | Olynydd:**Louis I (Louis Dduwiol)** |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ymhlith y blynyddoedd geni amgen ar gyfer Siarlymaen mae 742 a 747. Bu dadl ysgolheigaidd ar y pwnc hwn.

| * v
* t
* e
Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig Ymerodron Glân Rhufeinig |
| --- |
| Yr Ymerodraeth Garolingaidd (800–888)a Dwyrain Ffrancia (843–962) | 
* Siarl I (800–814)
* Louis I (814–840)
* Lothair I (860–855)
* Louis II (855–875)
* Siarl II (875–877)
* Siarl III (881–887)
* Guido (891–894)
* Lambert (894–898)
* Arnulf (896–899)
* Louis III (901–905)
* Berengar (915–924)

 | Arfbais yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig |
| Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig(962–1806) | 
* Otto I (962–973)
* Otto II (973–983)
* Otto III (996–1002)
* Harri II (1014–24)
* Conrad II (1027–39)
* Harri III (1046–56)
* Harri IV (1084–1105)
* Harri V (1111–25)
* Lothair III (1133–37)
* Ffredrig I (1155–90)
* Harri VI (1191–97)
* Otto IV (1209–15)
* Ffredrig II (1220–50)
* Harri VII (1312–13)
* Louis IV (1328–47)
* Siarl IV (1355–78)
* Sigismund (1410–37)
* Ffredrig III (1452–93)
* Maximilian I (1508–19)
* Siarl V (1530–56)
* Ferdinand I (1556–64)
* Maximilian II (1564–76)
* Rudolf II (1576–1612)
* Matthias (1612–19)
* Ferdinand II (1619–37)
* Ferdinand III (1637–57)
* Leopold I (1658–1705)
* Joseff I (1705–11)
* Siarl VI (1711–40)
* Siarl VII (1742–45)
* Ffransis I (1745–65)
* Joseff II (1765–90)
* Leopold II (1790–92)
* Ffransis II (1792–1806)

 |
| 
* Categori Categori

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89643029
* LCCN: n79043619
* ISNI: 0000 0001 2143 0569
* GND: 118560034
* SELIBR: 192448
* SUDOC: 027339793
* BNF: cb11940325v (data)
* BPN: 87063263
* BIBSYS: 90719298
* ULAN: 500097003
* HDS: 020775
* NLA: 49885978
* NDL: 00620482
* NCL: 003706396
* NKC: jo20000082682
* The SBN id MILV125141 is not valid.
* RLS: 000048871
* BNE: XX977993
* CiNii: DA04355380

 |