recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cyfansoddwraig o Ffrainc oedd **Marie-Juliette Olga ("Lili") Boulanger** (21 Awst 1893 – 15 Mawrth 1918). Roedd hi yn chwaer iau i'r cyfansoddwraig ac athrawes Nadia Boulanger (1887–1979).

Fe'i ganed ym Mharis i rieni oedd yn gerddorion. Daeth ei thalent am gerddoriaeth yn amlwg yn gynnar yn ei hoes. Cyn iddi fod yn bum mlwydd oed, aeth i wersi yn y Conservatoire de Paris gyda'i chwaer Nadia (10 oed). Mynychodd ddosbarthiadau ar theori cerddoriaeth ac organ gyda Louis Vierne. Roedd hi'n canu, ac yn chwarae piano, ffidil, cello a telyn. Roedd ei hathrawon yn cynnwys Marcel Tournier a Alphonse Hasselmans. Ym 1913 enillodd y Prix de Rome am gyfansoddiad; hi oedd y fenyw gyntaf i ennill y wobr enwog hon.

Mae hi wedi dioddef afiechyd drwy gydol ei bywyd, ac fe'i bu farw o dwbercwlosis coluddyn yn 24 oed. Ymddengys bod yr ymwybyddiaeth o'i salwch difrifol wedi cynyddu ei chreadigrwydd. Ysgrifennodd lawer o gyfansoddiadau, ond roedd llawer o'r rhai hynny heb eu gorffen neu wedi eu colli.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 17406901
* LCCN: n81140107
* ISNI: 0000 0000 8096 9225
* GND: 118989936
* SELIBR: 288422
* SUDOC: 032414625
* BNF: cb13891732m (data)
* BIBSYS: 6041041
* NLA: 49861589
* NDL: 001199061
* NKC: jx20100302002
* BNE: XX1580694
* CiNii: DA0962332X

 |
Andrew Cronshaw ac Ian Blake

Prif lwyfan o'r desg sain

Dawnswyr bol
Dawnswyr Morys
Prif lwyfan
Cystadleuaeth Motown
Cynhelir  **Gŵyl Werin Genedlaethol Awstralia** yn flynyddol dros y Pasg yn Canberra, Awstralia. Mae cymysgedd o artistiaid o Awstralia a gweddill y byd ym ymddangos yno. Ceir 17 o lwyfannau.

Yn ogystal â cherddoriaeth, cenhelir 'Brecwast y Beirdd' pob dydd, a hefyd 'Dadl Barddonol y Byd' rhwng timau o feirdd, sy'n dadlau o blaid ac yn erbyn testun y flwyddyn i ennill 'rhech mewn potel Vegemite', sy'n cyfieirio at gerdd enwog o Awstralia, Rhech McArthur. Daeth y ddadl yn un o'r digwyddiadau mwyaf poblogaidd yr ŵyl, ac roedd yn rhaid ei symud i'r brif lwyfan.

Cynhaliwyd am y tro cyntaf rhwng 11 a 12 Chwefror yng ngholeg athrawon ym Mhrifysgol Melbourne dan yr enw 'Gŵyl Werin Ardal Porthladd Philip'.

O 1969 ymlaen roedd yr ŵyl yn un symudol, yn mynd o dalaith i dalaith, ac roedd ganddi bwyllgor newydd pob tro:-

1967 – Melbourne

1968 – Melbourne

1969 – Brisbane

1970 – Sydney

1971 – Adelaide

1972 – Canberra

1973 – Melbourne

1974 – Brisbane

1975 – Sydney

1976 – Canberra

1977 – Adelaide

1978 – Fremantle

1979 – Melbourne

1980 –Alice Springs

1981 – Brisbane

1982 – Sydney

1983 – Adelaide

1984 – Canberra

1985 – Perth

1986 – Melbourne

1987 – Alice Springs

1988 – Sutherland

1989 – Maleny

1990 –Kuranda

1991 – Adelaide

1992 – Canberra

Wedyn penderfynwyd cynnal yr ŵyl yn Canberra o 1993 ymlaen; roedd yr ŵyl symudol wedi dod yn gostus ac yn gymhleth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan screenhub[*dolen marw*]
2. ↑  Gwefan natfolkfest
3. ↑  Gwefan ABC

Dolen allanol
-------------

* Gwefan yr ŵyl
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyn yr onnen**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melynion yr onnen**; yr enw Saesneg yw *Centre-barred Sallow*, a'r enw gwyddonol yw *Atethmia centrago*. Fe'i ceir yn y rhan fwyaf o Ewrop.

Llun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology Volume 5*
32–36 mm ydy lled ei adenydd ar eu heithaf a cheir un genhedlaeth yn unig. Maent ar eu hadain rhwng Awst a dechrau Hydref.

Prif fwyd y lindys ydy'r onnen.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyn yr onnen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffeminist a swffragét o Loegr oedd **Lillian Dove Willcox** (1875 – 1963) a oedd yn un o gefnogwyr ac amddiffynwyr mwyaf selog Emmeline Pankhurst.

Ganwyd Dove-Willcox yn Bedminster, Bryste ym 1875. Bu farw ei gŵr ym 1908. Am gyfnod, bu'n byw ym Mryste lle mynychodd cangen Gorllewin Lloegr o'r *Women's Social and Political Union* (WSPU). Y flwyddyn ganlynol, ar 29 Mehefin 1909, cafodd ei harestio yn Nhŷ'r Cyffredin ar ôl ceisio lobïo ar ran y WSPU.

Ymgyrchydd dros hawliau merched
-------------------------------

Cafodd ei dedfrydu i fis yng Ngharchar Holloway ond cafodd ei rhyddhau'n gynnar ar ôl iddi fynd ar streic newyn. Yn ddiweddarach, cafwyd hi a Theresa Garnett yn euog o ymosod ar warden yn Holloway. Unwaith eto, aeth ar streic newyn i gael ei rhyddhau o ddedfryd deg diwrnod.

Gwahoddwyd Dove-Wilcox i "Eagle House" yn Batheaston yng Ngwlad yr Haf ym 1910. Llysenw "Eagle House" oedd *"Suffragette's Rest"* oherwydd ei gefnogaeth i'r mudiad hawliau merched. Roedd yn gartref i'r swffragetiaid Mary Blathwayt a'i mam Emily.

Fel y Blathwayts, cynigiodd Dove Wilcox lety i swffragetiaid gan gynnwys yr eithafwr Mary Richardson, yn ei bwthyn yn Nyffryn Gwy. Syrthiodd Mary dros ei phen a'i chlustiau gyda Dove-Wilcox ac ysgrifennodd farddoniaeth am ei chariad tuag ati. Yn 1911, trosglwyddwyd cadair y WSPU Gorllewin Lloegr i Dove-Wilcox gan y cyn-gadeirydd Annie Kenney a mynegodd ei theyrngarwch i'r Pankhursts.

Dechreuodd rhai aelodau anghytuno â WSPU. Roedd Emmeline a Christabel Pankhurst yn mynnu ymgyrchu mwy milwriaethus, mwy eithafol ac ym 1913 gwahanodd y teulu Pankhurst a'r WSPU dros fater llosgi bwriadol. Ymunodd Dove-Wilcox â Sylvia Pankhurst ac eraill a greodd Ffederasiwn Swffragetiaid Dwyrain Llundain (*East London Federation of Suffragettes*).

Bu farw yn Ealing yn 1963.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Elizabeth Crawford (2001). *The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide, 1866-1928*. Psychology Press. tt. 709–. ISBN 978-0-415-23926-4.
2. ↑  "Lillian Dove Willcox". *Spartacus Educational* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-04-04.
3. ↑  "lillian dove-willcox | Woman and her Sphere". *womanandhersphere.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-04-05.
Map yn dangos ymestyniad y Sgandinafiaid yn:  

     yr 8g
     y 9g
     y 10g
     yr 11g
     - sy'n dynodi ardaloedd a ddioddefodd llawer o ymosodiadau achlysurol gan y Llychlwynwyr Sgandinafaidd, er na wnaethant wladychu yno.

Cafwyd ymosodiadau gan y **Llychlynwyr ar Alasia** rhwng y 9fed a'r 12g ac roedd Galisia'n allweddol yn ymgyrch y Llychlynwyr Sgandinafaidd i fasnachu, rheibio a lladrata yn arfordiroedd Portiwgal a De Sbaen.

Yn ddiwylliannol ac yn economaidd, cysylltwyd Gorllewin Ewrop gan lwybr morwrol a alwyd gan y Llychlynwyr yn *Vestvegr* (tebyg i 'west way' yn Saesneg) a fu cyn hynny'n llwybr pwysig yn natblygiad y Celtiaid. Roedd Brenhiniaeth Galisia hanner ffordd rhwng gogledd a de'r llwybr hwn: rhwng Cefnfor yr Iwerydd a'r Môr Canoldir a thrwyddi yr hwyliodd yr holl fasnachu rhwng Portiwgal, De Sbaen ac Ynys Prydain ac Iwerddon. Dyma bwysigrwydd Galisia, felly, i'r Llychlynwyr (a'r Normaniaid), fel y Celtiaid cyn hynny.

Mae'r cofnod cyntaf o ymosodiadau'r Llychlwynwyr i'w ganfod yn yr *Annales Bertiniani*, yn Awst 844 pan hwyliodd eu cychod i fyny aber Afon Garonne (sydd heddiw yn Ffrainc) ac i Galisia gan ddod i'r lan yn ardal Farum Brecantium. Rheibiwyd sawl pentref ac eglwys ar y ffordd, mae'n debyg. Yna, wedi brwydr fawr aethant ymlaen i'r dref a elwir heddiw yn Lisbon. Ychydig wedi hynny, ceir chwedl am yr Esgob Gonzalo Bretoña a welodd gychod y Llychlynwyr yn dod yn nes, ac a weddiodd i'r nef am gymorth. Boddwyd y rhan fwyaf o'r cychod gan storm enfawr, yn ôl yr hanes.

Dros y canrifoedd, dioddefodd yr ardal yn enbyd gan ymosodiadau Sgandinafaidd, a cheir sawl gwyl a cherflun i gofio'r cysylltiad hwn yn ogystal â hen greiriau. Yr wyl fwyaf yw honno yn Catoira a gynhelir ar y Sul cyntaf yn Awst. Credir hefyd i nifer ohonynt aros yn yr ardal, gan briodi i mewn i'r teuluoedd Celtaidd, brodorol.

Un o'u cyrchfannau oedd *Jakobsland*, a adnabyddir heddiw fel Santiago de Compostela, a oedd, yn ôl y sôn yn llifeirio o aur ac arian. Gelwir Catoira hyd heddiw yn 'yr allwedd i Galisia', ac er mwyn cyrraedd Eglwys Gadeiriol Santiago, roedd yn rhaid pasio caer gref Catoira. Gefeilliwyd Catoira gyda Frederikssund, Denmarc er mwyn cadarnhau'r cysylltiad Sgandinafaidd.

* Cerflun o un o'r Llychlynwyr yn CatoiraCerflun o un o'r Llychlynwyr yn Catoira
* Cwch Drakkar yn Catoira Cwch Drakkar yn Catoira
* Ail-greu hanes y Llychlynwyr yn y cyfnod modern Ail-greu hanes y Llychlynwyr yn y cyfnod modern
* Gwyl Llychlynwyr CatoiraGwyl Llychlynwyr Catoira

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tamén denominados *normandos* ou *lordimani*, nos documentos galegos da época das vagas.
2. ↑  www.donquijote.org; adalwyd 16 Mehefin 2015
3. ↑  Prifysgol Aberdeen Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 16 Mehefin 2015
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyn pengoch**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melynion pengoch**; yr enw Saesneg yw *Pink-barred sallow*, a'r enw gwyddonol yw *Xanthia togata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

27–30 mm ydy hyd ei adenydd ar eu heithaf ac mae i'w ganfod yn hedfan rhwng Awst a Hydref.

Prif fwyd y lindys ydy helygen a phoplys.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyn pengoch yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Roedd **Maredudd ap Gruffudd** (c. 1130 - 1155) yn dywysog Deheubarth yn ne-orllewin Cymru.

Bywgraffiad
-----------

Maredudd oedd mab hynaf Gruffydd ap Rhys gan Gwenllian ferch Gruffudd ap Cynan, er fod ganddo ddau hanner-brawd hŷn, Anarawd a Cadell. Nid oedd Maredudd on chwech oed pan laddwyd ei fam yn ymladd yn erbyn y Normaniaid, ac yn fuan wedyn bu farw ei dad. Pan oedd yn 16 mae cofnod amdano yn cynorthwyo ei frawd Cadell, oedd erbyn hyn yn dywysog Deheubarth, i yrru'r Normaniaid allan o Geredigion. Ychydig yn ddiweddarach llwyddodd i amddiffyn castell Caerfyrddin yn erbyn ymosodiad Normanaidd.

Yn 1151 bu ganddo ran flaenllaw yn y gwaith o ad-ennill gogledd Ceredigion oddi wrth Gwynedd. Yr un flwyddyn ymosodwyd ar Cadell gan griw o Normaniaid pan oedd allan yn hela. Gadawodd y Normaniaid ef gan gredu ei fod wedi marw. Llwyddwyd i achub ei fywyd, ond roedd wedi ei anafu yn rhy ddifrifol i barhau fel tywysog Deheubarth, ac i bob pwrpas Maredudd oedd yn rheoli o hynny ymlaen. Yn 1153 gadawodd Cadell ar bererindod i Rufain, gan adael Maredudd yn dywysog Deheubarth.

Bu farw Maredudd ddwy flynedd yn ddiweddarach yn 1155, gan adael ei frawd iau Rhys (a elwid *Yr Arglwydd Rhys* yn nes ymlaen) yn dywysog.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmams, Green & Co.).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **O'i flaen :**Cadell ap Gruffudd | **Teyrnoedd DeheubarthMaredudd ap Gruffudd** | **Olynydd :**Rhys ap Gruffudd |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyn y pisgwydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melynion y pisgwydd**; yr enw Saesneg yw *Dusky-lemon Sallow*, a'r enw gwyddonol yw *Xanthia gilvago*. Fe'i canfyddir drwy Ewrop.

32–38 mm ydy lled ei adenydd ar eu heithaf ac mae'r oedolyn ar ei adain rhwng Awst a Hydref.

Coed llwyfen ydy prif fwyd y siani flewog.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyn y pisgwydd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Teyrnas Maredudd ab Owain ar ei eithaf (glas).
Roedd **Maredudd ab Owain** (bu farw 999) yn frenin Gwynedd a Deheubarth. Llwyddodd i sefydlu ei awdurdod dros y rhan fwyaf o Gymru, ac eithrio'r de-ddwyrain.

Bywgraffiad
-----------

Roedd Maredudd yn fab i Owain ap Hywel Dda, brenin Deheubarth. Pan aeth Owain yn rhy hen i arwain mewn brwydr, cymerodd Maredudd ei le, ac yn 986 llwyddodd i gipio Gwynedd o ddwylo Cadwallon ab Ieuaf. Roedd Gwynedd wedi bod yn rhan o derynas ei daid, Hywel Dda ac mae'n debyg fod y teulu yn parhau i'w hawlio. Ar farwolaeth Owain yn 988 daeth Maredudd yn frenin Deheubarth hefyd. Efallai fod y cyfan o Gymru heblaw Gwent a Morgannwg yn rhan o'i deyrnas.

Mae cofnod amdano yn ymosod ar safleoedd gwŷr Mersia ar hyd y ffin a chofnodir hefyd ei fod wedi talu pris o geiniog y pen i ryddhau nifer o'i ddeiliaid oedd wedi eu cymryd yn garcharorion yn ymosodiadau'r Llychlynwyr. Roedd ymosodiadau y Daniaid yn broblem barhaus yn ystod teyrnasiad Maredudd. Yn 987 ymosododd y Daniad Godfrey Haroldson ar Ynys Môn gan ladd mil o wŷr a dwyn dwy fil ymaith yn garcharorion.

Bu Maredudd farw yn 999 ac mae'n cael ei ddisgrifio ym Mrut y Tywysogion fel "brenin mwyaf clodfawr y Brutaniaid". Yn dilyn ei farwolaeth enillwyd gorsedd Gwynedd yn ôl i linach Idwal Foel gan Cynan ap Hywel.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.).
2. ↑  Thomas Jones (gol.), *Brut y Tywysogyon. Peniarth MS. 20.* (Caerdydd, 1941), tud. 13a.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Cadwallon ab Ieuaf** | **Brenin Gwynedd**986 – 999 | Olynydd:**Cynan ap Hywel** |
|
| Rhagflaenydd:**Owain ap Hywel** | **Brenin Deheubarth**987 – 999 | Olynydd:**Edwin ab Einiona Cadell ab Einion** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Perllan a gwinllan ar lethrau deheuol Dyffryn Nantlle, Gwynedd yw **Gwinllan Pant Du**.

Gellir profi'r cynnyrch mewn tŷ bwyta, gan gynnwys sudd afalau Cymreig e.e. Afalau Enlli, coeden afal oedd ar un cyfnod bron wedi diflannu. Hi yw'r winllan a’r berllan gyntaf yng Nghymru i redeg oddi ar egni solar a cheir sawl pwynt gwefru Tesla yno.

Cynnyrch
--------

Ceir 3,200 o goed afalau ar 18 acer o dir y fferm; 2,000 ohonynt yn afalau seidr traddodiadol a'r gweddill yn afalau Cymreig cynhenid. Mae 700 o'r coed afalau Cymreig yn goed Afalau Enlli. Drwy blannu cymaint o goed mae Pant Du yn cyfrannu at barhâd a datblgiad yr afal hanesyddol hwn o Lŷn. Mae Pant Du yn cynhyrchu 3 math o sudd afal: sudd afal naturiol Llonydd, pefriog ac afal Enlli.

Sefydlwyd y winllan yn ôl yn 2007 pan blannwyd 6,600 o winwydd ar 7.5 acer o dir y fferm. Erbyn heddiw mae 1,300 o goed Rondo wedi eu plannu’n ychwanegol, gan fod pridd Pant Du yn addas iawn ar ei gyfer. Ceir gwin coch a rhosliw allan o'r Rondo.

Tyf 8 gwahanol fath o winwydd yng Ngwinllan Pant Du: Bacchhus, Seyval Blanc, Sigrrebe, Souvignon Blanc, Pinot Noir, Frühburgunder / Pinot Noir cynnar, Regent a Rondo. Yn 2010 y cafwyd y cnwd cyntaf ac roedd yn barod i'w yfed erbyn Haf y flwyddyn wedyn.

Cynhyrchir hefyd ddŵr Ffynnon Pant Du a ddisgrifir fel "Dŵr ffynnon o ddyffryn rhewlifol Dyffryn Nantlle, wrth droed yr Wyddfa. Mae'r dŵr yn gytbwys mewn mineralau, ac yn unigryw oherwydd ei daith drwy'r creigiau Cyn-Gambriaidd a ffurfiwyd dros 500 miliwn o flynyddoedd yn ôl."

Gwobrau
-------

Enillodd y gwin Rondo 2010 Wobr Efydd Cymdeithas Gwinllanoedd y Deyrnas Gyfunol yn 2012. Enillwyd llu o wobrau'r Gymdeithas Gwinllanoedd Cymru gan gynnwys tair gwobr yn 2015.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  dailypost.co.uk; *Wales' first solar-powered vineyard opens Snowdonia valley to tourism*; adalwyd 19 Mehefin 2019.
2. ↑  winecellardoor.co.uk; adalwyd 19 Mehefin 2019
Gwyfyn bach iawn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwinau tywyll**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gwinau tywyll**; yr enw Saesneg yw *Dark Chestnut*, a'r enw gwyddonol yw *Conistra ligula*. Mae i'w ganfod yng nghanol a de Ewrop.

Mae hyd ei adenydd rhwng 13–15 mm.

Bwyd
----

Hoff fwyd y siani flewog ydy: helygen (*Salix*), *Quercus*, *Prunus spinosa* a *Crataegus.*

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwinau tywyll yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Conistra ligula***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cafodd yr Ail Ryfel Byd (1939–1945) effaith sylweddol ar hanes y byd, ac ers ei derfyn mae hanesyddion a hefyd awduron, athronwyr, ac eraill wedi datblygu nifer o ddehongliadau amrywiol o agweddau'r rhyfel, gan greu hanesyddiaeth eang.

Achosion y rhyfel
-----------------

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Cyrchoedd awyr
--------------

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Yr Holocost
-----------

Ers i'r Holocost dod i'r amlwg, mae hanesyddion wedi dadlau dros sut daeth y gwersylloedd difa i fod. Yn gyffredinol bu un garfan, y bwriadwyr, yn honni taw amcan Adolf Hitler o'r cychwyn oedd i ddifa'r Iddewon yn systematig, tra bo carfan y strwythurwyr yn dadlau nad hyn oedd y bwriad ond daeth yr Holocost o ganlyniad i amgylchiadau yn y rhyfel a gwnaed nifer o'r penderfyniadau gan swyddogion islaw yn y Blaid Natsïaidd. Mae eraill yn credu mewn synthesis o'r ddau safbwynt hwn.

Ceir hefyd dadleuon dros i ba raddau roedd poblogaeth gyffredin yr Almaen yn ymwybodol o'r gwersylloedd crynhoi, ac i ba raddau roedd y Cynghreiriaid yn ymwybodol o'r Holocost yn ystod y rhyfel ac oes oedden pam na wnaethon nhw bomio'r gwersylloedd difa neu'r rheilffyrdd oedd yn arwain atynt.

Mae rhai pobl hefyd yn gwadu'r Holocost i raddau neu yn hollol, ond ystyrid hyn yn ffug-hanes.

Y bomiau atomig
---------------

Yn Awst 1945, gollyngodd yr Unol Daleithiau fomiau atomig ar ddinasoedd Hiroshima a Nagasaki yn Japan er mwyn ceisio dod â'r rhyfel yn y Môr Tawel i ben. Dadleir dros foesoldeb defnyddio'r bomiau atomig, gan fu farw 150,000–246,000 o bobl.
Ffilm gomedi Saesneg o Unol Daleithiau America yw ***Hangover 3*** gan y cyfarwyddwr ffilm Todd Phillips. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Christophe Beck. Cafodd y ffilm hon ei chynhyrchu gan Todd Phillips a Daniel Goldberg a’r cwmni cynhyrchu a’i hariannodd oedd Legendary Pictures; lleolwyd y stori mewn un lle, sef Los Angeles a chafodd ei saethu yn Los Angeles, Arizona, Tijuana a Las Vegas Valley.

Dyma restr llawnach o aelodau'r cast a gymerodd ran yn y ffilm hon: Bradley Cooper, Ed Helms, Zach Galifianakis, Justin Bartha, Ken Jeong, Heather Graham, Jeffrey Tambor, Gillian Vigman, Sasha Barrese, Jamie Chung, John Goodman, Mike Epps, Melissa McCarthy, Sondra Currie, Oliver Cooper, Adrian Voo, Oscar Torre.


Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Wolf of Wall Street* gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 20% (Rotten Tomatoes)
* 4.2/10 (Rotten Tomatoes)
* 30/100

.

Mae'r incwm a dderbyniwyd am y ffilm hon dros 362,000,072 $ (UDA).

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Todd Phillips nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 17 Awst 2016. iaith y gwaith neu'r enw: Saesneg. .
2. 1 2  "The Hangover Part III". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Bryn ar Benrhyn Llŷn yng Ngwynedd yw **Gyrn Ddu** (hefyd: ***Gurn Ddu*** ar y map OS). Saif i'r dwyrain o bentref Trefor ac i'r gogledd-ddwyrain o Lanaelhaearn. Mae copa arall ychydig yn is, sef Gyrn Goch, ychydig i'r gogledd-ddwyrain o'r Gyrn Ddu; cyfeiriad grid SH401467. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 137metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Ceir carneddi o Oes yr Efydd ac olion tai o Oes yr Haearn ar y mynydd. Ar ei lechweddau dwyreiniol, mae olion nifer o hen chwareli ithfaen.

Mae Afon Erch yn tarddu ar lethrau deheuol Gyrn Ddu ac mae tarddle Afon Hen i'w gael yng Nghors-y-ddalfa rhwng Gyrn Ddu a Bwlch Mawr, i'r dwyrain.

Y copa
------

Chwith i dde: Gyrn Goch, Gyrn Ddu a Bwlch Mawr
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd) a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 522m (1713tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Plant mewn gwisg ysgol yn Japan
Gwisg morwr gaeafol gyda llewys hirion ar fodel.
Mae **gwisg ysgol Japan** wedi'i seilio ar iwnifform llongwyr yr Unol Daleithiau ers diwedd y 19g. Mae'r rhan fwyaf o blant ysgol yn Japan (a bellach llawer o wledydd eraill drwy'r byd) yn gwisgo'r math hwn ac mae'r gwisgoedd yn cael eu galw'n **seifuku** (制服).

Pan mae disgyblion yn mynd i mewn i ddosbarth, mae'n rhaid iddyn nhw dynnu eu hesgidiau a gwisg *uwabaki*, math o slipars meddal.

Gakuran
-------

Gwisg Ysgol Ichikawa Gakuen (canol).
Gwisgir y *gakuran* (学ラン) neu'r *tsume-eri* (詰襟) gan ddisgyblion llawer o ysgolion yn Japan. Fel arfer maen nhw o liwiau tywyll.

Gwisg llongwr
-------------

Mae'r math llongwr (セーラー服) yn wisg ysgol cyffredin iawn yn Japan. Cafodd ei gyflwyno yn 1920 yn Heian Jogakuin (平安女学院) ac yn 1921 ym Mhrifysgol Fukuoka Jo Gakuin (福岡女学院),.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Japanese school uniform***

* School Uniform: Japan Gwisg ysgol bechgyn
* Iwnifform: PingMag Archifwyd 2015-06-02 yn y Peiriant Wayback.
* Gwisg ysgol merched

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "女子生徒に洋装制服登場、大正モダン". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-06-09. Cyrchwyd 2012-12-31.
2. ↑  平安女学院（京都）と福岡女学院（福岡）の間で、セーラー服の起源を巡る論争が勃発！
Cnofil prendrig gyda chynffon drwchus iawn yw'r **wiwer**, sy'n perthyn i deulu'r *Sciuridae*, sy'n cynnwys aelodau eraill fel y wiwer resog, y wiwer hedegog a'r marmotiaid. Fe'i nodweddir gan gynffon hir wrychog a'i chwimdra wrth ddringo a neidio drwy ganghennau coed. Mae gwiwerod i'w cael ym mhob cyfandir heblaw am Awstralia ac Antarctica; cyflwynwyd nhw i Awstralia dros ganrif a hanner yn ôl.

Mae gwiwerod yn byw yn bennaf mewn coedwigoedd, gan fwyta'r cnau maent wedi eu casglu ar gyfer y gaeaf. Yng ngwledydd Prydain, mae niferoedd y wiwer goch (*Sciurus vulgaris*) wedi gostwng yn sylweddol, ond mae hi'n dal i fyw mewn ambell i le yng Nghymru. Ym mwyafrif Ynysoedd Prydain mae'r wiwer lwyd (*Sciurus carolinensis*) a gyflwynwyd o Ogledd America wedi gyrru'r wiwer goch i ffwrdd. Amcangyfrifir bod 85% o wiwerod cochion Prydain yn byw yn yr Alban. Yn Lloegr, Ynys Wyth yw cadarnle'r wiwer goch.

Gwiwer goch gyda chlustiau'r gaeaf
Gwyddom fod y wiwer yn byw yn ystod yr oes Ëosen ac mae'n perthyn yn eithaf agos i Ddyfrgi'r mynydd a'r llyg.

Tarddiad y gair
---------------

Perthyna'r gair i'r Lladin *viverra* (a olygai ‘ffured’) ac fe'i geir yn yr Hen Lydaweg fel *guiufher*. Cofnodir y gair am y tro cyntaf yn y Gymraeg yng Nghyfreithiau Hywel Dda: *Tair cont cyfreithiawl y sydd: cont gast, a chont cath a chont gwiweir.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Seebeck, J. H. "Sciuridae" (PDF). *Fauna of Australia*. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2015-01-17. Cyrchwyd 2013-11-24.
2. ↑  Geiriadur Prifysgol Cymru; Cyfrol II; tudalen 1673.

Chwiliwch am ***Gwiwer***  
yn Wiciadur.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y De yw **Melyn-yr-hwyr mawr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Onagraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Oenothera glazioviana* a'r enw Saesneg yw *Large-flowered evening-primrose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Melyn yr Hwyr Mwyaf, Briallu yr Hwyr Mwyaf.

Fe'i ceir yn rhannau deheuol Hamisffer y De: o'r Isartig i rannau deheuol Affrica, De America ac Awstralia. Mae'n perthyn yn agos i'r olewyddan, yr onnen, jasmin, a'r leilac. Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  Anthony Huxley, Mark Griffiths, and Margot Levy (1992). *The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening*. The Macmillan Press,Limited: London. The Stockton Press: New York. ISBN 978-0-333-47494-5 (set).

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Melyn-yr-hwyr mawr***
Mae **Lihou** yn ynys-llanw fechan wedi'i lleoli ychydig oddi ar arfordir gorllewinol Ynys y Garn, yn y Môr Udd, rhwng Prydain a Ffrainc. Mae Lihou yn ffurfio rhan o Blwyf St Peter Port yn Meilïaeth Ynys y Garn, ac yn awr yn eiddo i Senedd Guernsey (a elwir yn swyddogol fel y *States of Guernsey*), er y cafwyd nifer o berchnogion yn y gorffennol. Ers 2006, mae'r ynys wedi cael ei rheoli ar y cyd gan Adran yr Amgylchedd Guernsey ac Ymddiriedolaeth Elusennol Lihou. Yn y gorffennol roedd yr ynys yn cael ei defnyddio gan bobl leol ar gyfer casglu gwymon i'w ddefnyddio fel gwrtaith, ond heddiw mmae Lihou'n cael ei ddefnyddio'n bennaf ar gyfer twristiaeth, gan gynnwys teithiau ysgol. Mae Lihou hefyd yn ganolfan bwysig ar gyfer cadwraeth, gan ffurfio rhan o safle Ramsar ar gyfer cadwraeth adar a phlanhigion prin, yn ogystal ag adfeilion hanesyddol priordy a ffermdy.

Lihou ar y chwith bellaf y map

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Guernsey Facts and Figures (PDF). States of Guernsey. 2006. t. 3. Cyrchwyd 2 Chwefror 2014.
2. ↑  (Saesneg) "Lihou Island". States of Guernsey. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-02-21. Cyrchwyd 2 Chwefror 2014.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Ymddiriedolaeth Elusennol Lihou

| * v
* t
* e
Ynysoedd y Sianel |
| --- |
| Beilïaeth Jersey | 
* **Jersey**
* Écréhous
* Minquiers
* Pierres de Lecq
* Les Dirouilles

 |
| Beilïaeth Ynys y Garn | 
* **Ynys y Garn**
* Alderney
* Sark
* Herm
* Brecqhou
* Burhou
* Ortac
* Casquets
* Jethou
* Lihou

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **maen croesog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **meini croesog**; yr enw Saesneg yw *Grey Chi*, a'r enw gwyddonol yw *Antitype chi*.

Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o Ewrop ar wahân i: Sbaen a Gwlad Groeg. Mae hefyd i'w gael yng ngogledd a chanol Asia, ond nid yn Japan. 

Wedi'i fframio
Siani flewog
Mae'n hedfan rhwng Awst a Medi a chaif ei ddenu gan olau a siwgwr (neithdar). Gwyrddlas ydy lliw'r siani flewog. Mae'n trulio'r gaeaf fel ŵy.

Isrywogaethau
-------------

* *Antitype chi chi*
* *Antitype chi subcaerulea* (Graeser, 1889) (Far East)

Bwyd
----

* *Artemisia*
* *Convallaria* - Lili'r dyffrynnoedd
* *Helianthus*
* *Lactuca* - letis
* *Lathyrus*
* *Lychnis*
* *Ribes* - cwraints duon
* *Rumex*
* *Salix* - helygen
* *Saxifraga*
* *Sedum*
* *Silene*
* *Sonchus* - ysgall
* *Taraxacum* - dant y llew
* *Triglochin*
* *Urtica* - danadl poethion
* *Viburnum*

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r maen croesog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y De yw **Melyn yr hwyr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Onagraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Oenothera biennis* a'r enw Saesneg yw *Common evening-primrose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Melyn yr Hwyr, Briallu yr Hwyr, Hwyr Friallen Lleiaf.

Fe'i ceir yn rhannau deheuol Hamisffer y De: o'r Isartig i rannau deheuol Affrica, De America ac Awstralia. Mae'n perthyn yn agos i'r olewyddan, yr onnen, jasmin, a'r leilac. Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  Anthony Huxley, Mark Griffiths, and Margot Levy (1992). *The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening*. The Macmillan Press,Limited: London. The Stockton Press: New York. ISBN 978-0-333-47494-5 (set).

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Melyn yr hwyr***
Arwr Cymreig neu Frythonaidd cynnar oedd **Melyn fab Cynfelyn** (fl. hanner cyntaf y 7g, efallai). Cyfeirir ato yn un o Drioedd Ynys Prydain ac mewn cerdd yn Llyfr Aneirin a briodolir i Aneirin.

Ceir dryswch yn y traddodiadau Cymreig rhwng Melyn(/Belyn) ac arwr cynnar arall a adwaenir fel Belyn o Lŷn. Mae'n eithaf tebygol bod eu hanes wedi'i gymysgu i gryn raddau, ond ceir digon o dystiolaeth i brofi fod dau gymeriad o'r enw Melyn/Belyn yn cael eu cofio gan y Cymry.

Cyfeirir at Felyn yn y triawd "Tair Gosgordd Addwyn Ynys Prydain", gyda Mynyddog Mwynfawr (Mynyddawg Eiddyn) a Dryon fab Nudd Hael. Ond ceir enghraifft o'r drysi rhwng Melyn a Belyn o Lŷn yn y fersiwn o'r triawd a geir yn Llyfr Gwyn Rhydderch, lle rhoddir "gosgordd Felyn o Leyn [yn] Erethlyn yn Rhos" yn lle "gosgordd Melyn mab Kynvelyn".

Cyfeirir ato wrth yr enw Belyn fab Cynfelyn mewn rhai ffynonellau eraill, e.e. yn *Hirlas Owain* (12g). Ond cedwir testun cynnar a elwir yn 'Gwarchan Cynfelyn' yn Llyfr Aneirin, ar ddiwedd testun *Y Gododdin*. Ymddengys mai arwr cynnar o Wynedd oedd y Cynfelyn hwn (ceir sawl cymeriad arall o'r enw Cynfelyn). Syrthiodd Cynfelyn ym mrwydr Catraeth yn yr Hen Ogledd. Mae'n bosibl darllen un llinell yn y gerdd fel cyfeiriad at ei fab, Melyn.

Cyfeiriadau
-----------

* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Caerdydd, 1978; argraffiad newydd diwygiedig, 1991)
* Ifor Williams (gol.), Canu Aneirin (Caerdydd, 1958)
Awdures Almaenig oedd **Lilly Becher** (née **Korpus**; 27 Ionawr 1901 - 20 Medi 1978) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, cofiannydd a gwrthryfelwr milwrol, Comiwnyddol. Ond mae'n fwyaf adnabyddus am fod yn un o'r awduron gwrth-Natsïaidd cyntaf i gynhyrchu gwaith dogfennol yn ymwneud ag erledigaeth Iddewon yn yr Almaen Natsïaidd yn ystod y 1930au.

Redd Lilly Becher yn wraig i'r awdur nodedig Johannes Becher a chafodd gydnabyddiaeth sylweddol yn Nwyrain yr Almaen fel awdur. Ganed **Lilly Korpus** yn Nürnberg yn nhalaith Bafaria yn yr Almaen a bu farw yn Nwyrain Berlin.

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Gomiwnyddol yr Almaen a Phlaid Undod Sosialaidd yr Almaen.

Gwaith
------

Astudiodd ym Munich a Heidelberg. Wedi iddi ymuno â Phlaid Gomiwnyddol yr Almaen (KPD) yn 1919, dechreuodd ar yrfa hir fel newyddiadurwr gwleidyddol yn y 1920au, gan weithio i bapur newydd KPD *Die Rote Fahne* yn 1921 a threfnu adran menywod o'r Blaid Gomiwnyddol ym 1922-1923.

Symudodd i Fienna yn 1933, sef y flwyddyn y daeth Hitler i bwer yn yr Almaen, gan aros yno am flwyddyn cyn symud i weithio i gwmni cyhoeddi Éditions du Carrefour ym Mharis, lle bu'n helpu i gyhoeddi a dogfennu sefyllfa Iddewon yr Almaen o dan y Natsïaid yn *Der Gelbe Fleck*, un o'r gyfres o fewn y casgliad *Éditions du Carrefour* yn 1936. Roedd hwn yn un o'r gweithiau dogfen cyntaf o'r fath ar y pwnc. Ysgrifennwyd rhagair y llyfr gan Lion Feuchtwanger.

Ar ôl cyfarfod a phriodi Johannes R. Becher, ffoadur chwyldroadol a chyd-ffoaduriaid rhag y Natsïaid ym Mharis, symudodd y ddau i'r Undeb Sofietaidd, gan fyw yno tan 1945. Ymunodd y ddau â Phwyllgor Cenedlaethol dros Almaen Rydd (Almaeneg: *Nationalkomitee Freies Deutschland*, neu *NKFD*) yn dilyn goresgyniad yr Almaen o'r Undeb Sofietaidd. Ond wedi trechu'r Almaen dychwelodd y ddau i Ddwyrain yr Almaen - y rhan a feddiannodd yr Undeb Sofietaidd.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Bwyllgor Cenedlaethol ar gyfer Almaen Rhydd am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Baner Llafar, Urdd Teilyngdod y Gwladgarwr .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhyw: *Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol*. dyddiad cyrchiad: 4 Tachwedd 2018. Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 9 Ebrill 2014
2. ↑  Dyddiad geni: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 9 Ebrill 2014
3. ↑  Dyddiad marw: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 9 Ebrill 2014
4. ↑  Redaktion Rudolf Olden, Hrsg.: Comité des Delegations Juives, Paris 1934.
Ffilm gomedi a ryddhawyd yn 2006 yw ***Little White Lies***. Caradog James a'i chyfarwyddodd.

Crynodeb
--------

Caiff teulu Cymreig eu rhwygo’n ddarnau trwy ofnau bod gan eu gwlad fwy o fosciaid na MacDonald’s a bod terfysgwyr ym mhob siop gornel. Yr unig berson sy’n dal dau ben llinyn ynghyd yw’r fam, Karen. Mae’n rhaid iddi hi ddelio gyda’i gwr diog, sy’n gwneud jôc o bob sefyllfa; ei merch, sydd ddim yn fodlon yngan gair i’w thad am ei bod wedi cwympo mewn cariad â bachgen o India; a’i mab, sydd heb yn wybod iddynt, yn llabwst hiliol. Mae'r ffilm ddoniol a thorcalonnus hon yn delio gyda paranoia hiliaeth, gwleidyddiaeth casineb a sut mae’n effeithio ar deulu.

Cast a chriw
------------

### Prif gast

* Helen Griffin (Helen)
* Brian Hibbard (Tony)
* Jonny Owen (Steve)
* Sara Lloyd-Gregory (Serena)

### Cast cefnogol

* Daniel Hawksford (Dai)
* Mark Lewis-Jones (Dr. James)
* John Norton (Michael)

### Effeithiau arbennig

* Jon Rennie

### Cydnabyddiaethau eraill

* Uwch Gynhyrchwyr: Peter Edwards, Mo Nazemi, James Brown, Pietro Luporini, Rajeev Aggarwal, Helen Griffin

Manylion technegol
------------------

**Tystysgrif Ffilm:** Untitled Certificate

**Fformat Saethu:** HD

**Lliw:** Lliw

**Lleoliadau Saethu:** Caerdydd ac Abertawe

**Gwobrau:**

| Gŵyl ffilmiau | Gwobr | Derbynnydd |
| --- | --- | --- |
| BAFTA Cymru | Actores Gorau | Helen Griffin |
| Actor Gorau | Brian Hibbard |  |
| Gŵyl Ffilmiau Rhyngwladol Cartagena | Ffilm Orau |  |

Manylion Atodol
---------------

### Gwefannau

* (Saesneg) That winning feeling. *BBC New Talent*. BBC. Adalwyd ar 4 Medi 2014.
* Gwefan y cwmni cynhyrchu: Red & Black Films Archifwyd 2014-12-21 yn y Peiriant Wayback.

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Little White Lies ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*
Roedd Syr **Leslie Patrick Abercrombie** (6 Mehefin 1879 – 23 Mawrth 1957) yn gynllunydd tref Prydeinig ac yn bensaer, sydd fwyaf adnabyddus am ei gynlluniau i ddatblygu Llundain wedi’r Ail Ryfel Byd, *The Greater London Plan*.

Ganwyd yn Ashton-upon-Mersey, derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Lerpwl, lle daeth yn athro dylunio dinesig rhwng 1915 a 1935. Yna symudodd i Goleg y Brifysgol, Llundain, lle bu'n athro cynllunio tref o 1935 i 1946. Enillodd gystadleuaeth ym 1913 am ailgynllunio canol ddinas Dulyn ac fe ysgrifennodd y gwerslyfr safonol *Town and Country Planning* (1933). Ehangwyd ei gynllun cyntaf i ddatblygu Llundain, sef *The County of London Plan* (gyda JH Forshaw, 1943), ym 1944, gyda chymorth tîm o arbenigwyr, i *the Greater London Plan*, a oedd yn berthnasol i gynllunio cludiant, dosbarthiad poblogaeth, diwydiant, gwregys gwyrdd, a mwynderau eraill Llundain Fwyaf. Paratôdd gynlluniau ar gyfer trefi a rhanbarthau eraill yn y DU, gan gynnwys Caeredin, Plymouth, Kingston upon Hull, Caerfaddon, Bryste, Sheffield, Bournemouth, a Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Fe'i hurddwyd yn farchog yn 1945.

Ef oedd pensaer adeiladau Athrofa Addysg Uwch Gogledd Ddwyrain Cymru (Prifysgol Glyndŵr bellach), yn Wrecsam.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *A Dictionary of Twentieth Century Biography*, gol. Asa Briggs (Rhydychen, 1993)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 108570703
* LCCN: n81012435
* ISNI: 0000 0001 1945 078X
* GND: 129648310
* SUDOC: 138505527
* BNF: cb11273420j (data)
* BIBSYS: 90147251
* ULAN: 500016687
* NLA: 36516617
* NKC: jn20000600012
* CiNii: DA00827896
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
*Am leoedd eraill o'r enw "Llanbedr", gweler Llanbedr (gwahaniaethu).*
**Llanbedr** neu **Llanbedr Gwynllŵg** yw pentrefan i'r de-orllewin o ddinas Casnewydd, de Cymru.

Lleoliad
--------

Lleolir Llanbedr Gwynllŵg 9.6 km i'r gorllewin o ganol dinas Casnewydd a 12 km i'r dwyrain o ganol dinas Caerdydd.

Mae'n gorwedd yng nghymuned plwyfol  Gwynllŵg a ward etholiadol  Marshfield.

Hanes ac amwynderau
-------------------

Fel y rhan fwyaf o aneddiadau ar Lefel Gwynllŵg  mae'n gorwedd ar dir a adferwyd o Fôr Hafren. Lleolir Llanbedr ei hun yn erbyn morglawdd , ac mae'r cyn-eglwys blwyfol San Pedr nawr yn dŷ preifat.

Tafarn lleol yw'r Six Bells .

Cais Maenol 2004
----------------

Daeth y pentrefyn yn ganolbwynt sylw'r wasg yn 2004 pan fu i berson o'r enw Marc Roberts a oedd eisoes wedi prynu teitl Arglwydd y Faenor benderfynu codi tâl gormodol ar bentrefwyr i groesi yr hyn a oedd bob amser wedi bod yn eu tir eu hunain. Trafodwyd y materion yn y senedd ac atebwyd ar y pwnc gan yr is-Ysgrifennydd Seneddol Gwladol tros Faterion Cyfansoddiadol yn cydnabod 'yr angen am ddiwygio ar y olion cyfraith ffiwdalaidd a maenoraidd'.

Gweler hefyd
------------

* Gowt Llanbedr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hansard, 3 Chwefror 2004 : Colofn 204WH, 3 Chwefror 2004 : Colofn 205WH

Dolen allanol
-------------

* cyfeiriad grid ST268802ST268802cyfeiriad grid ST268802
Urdd o lysiau'r afu yw **Metzgeriales** a gaif weithiau ei alw'n "urdd y thaloid syml", gan nad oes gan rywogaethau'r grŵp fawr o strwythur iddynt. Fel arfer nid oes ganddynt goesyn na dail. Fe'i gelwir yn "syml" gan fod eu meinwe'n denau a heb fawr o wahaniaeth rhyngddynt; mae rhai rhywogaethau mor denau nes eu bod yn dryleu.

Mae gan bob aelod o'r grŵp hwn gyfnod gametoffyt a chyfnod byrach pan mae'r sborau'n aeddfed. Maent wedi eu dosbarthu'n bur eang, er eu bod wedi eu cyfyngu i ardaloedd o leithder uchel, neu gynefinoedd llaith. Yn wir, fe'u ceir ar bob gyfandir ar wahân i'r Antarctig.

*Noteroclada*, un o'r rhywogaethau sydd â dail.

Disgrifiad
----------

Creir cryn amrywiaeth rhwng aelodau'r urdd hon, o ran gwneuthuriad ffisegol. Fel arfer, nid oes ganddynt ddail. Ond ceir rhai genera, fel y *Fossombronia*, a *Symphyogyna* sydd a strwythur a elwir yn "hanner deiliog", a chanddynt thalws llabedog iawn, ac sy'n edrych fel dail. Mae gan y genws *Phyllothallia*, fodd bynnag, barau o labedau (meinweoedd) wedi'u gosod yn rheolaidd ar goesyn canolog. Nid yw'r grwpiau o rywogaethau hanner-deiliog yn perthyn yn agos i'w gilydd o gwbwl, a'r ddamcaniaeth ddiweddaraf (2010au) yw iddynt esblygu ar wahân.

Mae aelodau urdd y Metzgeriales yn wahanol i'w perthnasau o fewn urdd y Jungermanniales gan fod eu archegonia (strwythurau atgenhedlu benywaidd) wedi'u lleoli mewn man gwahanol. Mae'r archegonia, hefyd, yn datblygu o'r gell brigol (neu 'apigol') ar frig y gangen ffrwythlon. O ganlyniad, mae'r strwythurau atgenhedlu benywaidd wastad i'w gweld ar ran cefnol arwynebau'r planhigyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Chalaud, G. (1930). "Les derniers stades de la spermatogésè chez les hépatiques". *Annales Bryologici* **3**: 41–50.
2. ↑  Schofield, W. B. (1985). *Introduction to Bryology*. New York: Macmillan. tt. 180–196. ISBN 0-02-949660-8.
3. ↑  Schuster, Rudolf M. (1967). "Studies on Antipodal Hepaticae IX. Phyllothalliaceae". *Transactions of the British Bryological Society* **5** (2): 283–288. doi:10.1179/006813867804804296.
4. ↑  Schuster, Rudolf M. (1992). *The Hepaticae and Anthocerotae of North America*. **V**. Chicago: Field Museum of Natural History. tt. 287–354. ISBN 0-914868-20-9.
5. 1 2  Dittmer, Howard J. (1964). *Phylogeny and Form in the Plant Kingdom*. Princeton, NJ: D. Van Nostrand Company. tt. 305–309. ISBN 0-88275-167-0.
6. ↑  Udar, Ram; S. C. Srivastava (1967). "A remarkable *Metzgeria*". *Transactions of the British Bryological Society* **5** (2): 338–340. doi:10.1179/006813867804804269.
Band roc trwm o Sir Benfro oedd **Mattoidz**.

Gyrfa
-----

Wedi rhyddhau'r EP *Tan Y Tro Nesa* ar label Rasp yn 2003 a gydag un drymiwr yn gadael ac un newydd yn ymuno, llwyddodd Mattoidz i weddnewid eu hunain o fand roc-tafarn digon dymunol i bwerdy o egni byw, a hynny'n ddiolch i flwyddyn gyfan o gigio, perffeithio'u crefft cyfansoddi ac adeiladau fan base ffyddlon ar draws Cymru.

Erbyn i'r albwm gynta *Edrych Yn Well O Bell* fwrw'r siopau yn 2005 roedd cerddoriaeth gitâr trwm yn dechrau gwneud marc go-fawr ar y siartiau Prydeinig, gan leoli Mattoidz yng nghanol tirwedd cerddorol oedd yn golygu bod eu sŵn yn ffres ac yn gyfoes.

Gyda grwpiau fel Ashokan a Mattoidz yn arwain y ffordd, roedd cynulleidfaoedd Cymraeg eu hiaith oedd yn ffans o roc trwm o'r diwedd yn gallu gwrando ar rywbeth yn eu hiaith nhw eu hunain a'i mwynhau yn fyw hefyd.

"Z-List" oedd y sengl ddaeth wedyn yn 2007, a'r flwyddyn ganlynol cafodd ail albwm y grwp ei rhyddhau, *Llygaid Cau a Dilyn Trefn*.

Disgyddiaeth
------------

* *Tan y Tro Nesa* EP (2003)
* *Edrych yn Well o Bell* (2005)
* *Llygaid Cau a Dilyn Trefn* (2008)

Dolenni allanol
---------------

* Proffil y band gan BBC Cymru
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Meon Valley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Meon Valley yn HampshireEtholaeth Meon Valley yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2019: George Hollingbery (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Flick Drummond (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth