recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Actores Seisnig oedd **Lydia Foote**, ganwyd **Lydia Alice Legg** (1843 - 30 Mai 1892). Chwaraeodd rolau blaenllaw o'r 1850au i'r 1880au, gan gynnwys perfformiadau yn Theatr y Lyceum, Theatr yr Olympic, Theatr Tywysog Cymru a Theatr yr Adelphi. Roedd hi'n adnabyddus am ei pherfformiadau mewn dramâu fel *The Frozen Deep* (1866) a *Caste* (1867).

Cefndir
-------

Ganwyd Foote yn Llundain yn ferch i Arthur Wellington Legg, adeiladwr coetsys, a Sarah Judith Legg (née Goward). Modryb ei mam oedd Mary Anne Keeley, actores nodedig. Gan fod Foote yn dod o deulu actio sefydledig a llwyddiannus, mwynhaodd rywfaint mwy o barch nad oedd yn cael ei roi i actoresau yn gyffredinol yn ei dydd gan fod eu proffesiwn yn cael ei ystyried yn arwydd o anfoesoldeb rhywiol.

Gyrfa
-----

Chwaraeodd Foote rolau blaenllaw o'r 1850au i'r 1880au. Bu iddi ymddangos yn Llundain am y tro cyntaf yn Theatr Lyceum ym 1852 yn y rôl actor ar gyfer actor ifanc Edward yn *A Chain of Events* gan Charles Mathews a Slingsby Lawrence. Tua 1859, chwaraeodd Amanthis yn *The Child of Nature* gan Elizabeth Inchbald. Ym 1863-1866, ar ôl perfformiadau eraill yn Llundain, Manceinion a mannau eraill, bu’n cymryd rhan yn y Theatr yr Olympic, lle ymddangosodd gyntaf yn *The Ticket-of-Leave Man* fel May Edwards. Yn y rhan hwnnw, traddododd Foote gân a gyhoeddwyd fel *The Song that Lydia Foote Sang*. Ym 1864, creodd rôl Enid yn addasiad Tom Taylor o *The Hidden Hand*, ac yn y flwyddyn ganlynol creodd rôl arall, Miss Hargrave, yn *Taylor's Settling Day*. Bu hefyd yn chware rôl Maria yn *Twelfth Night*. Ym 1866, derbyniodd adolygiadau cynnes am chware rhan Clara yn *The Frozen Deep* gan Wilkie Collins.

Cafodd llwyddiant mawr yn ei pherfformiad o'r cymeriad Esther yn *Caste* gan TW Robertson, yn Theatr Tywysog Cymru ym 1867. Parhaodd i berfformio'n rheolaidd yn theatrau'r West End, gan gynnwys yn rolau Lady Selina yn *How She Loves Him* gan Dion Boucicault ac fel Amanda yn nrama TW Robertson's *Play* (1868). Chwaraeodd rhannau dwy efail Yn *Blow for Blow* gan H. J. Byron, a chwaraeodd rôl y teitl yn ei ddrama Minnie. Cymerodd hi hefyd y brif ran yn *Progress* Robertson. Yn ddiweddarach perfformiodd lawer o rolau yn Theatr Adelphi, gan gynnwys Smike mewn fersiwn lwyfan o *Nicholas Nickleby* Charles Dickens (1875). Creodd rolau Anna yn *The Danischeffs*, a addaswyd gan yr Arglwydd Newry (1877) a Midge yn *Rescued* gan Boucicault (1879), ymhlith eraill.

Marwolaeth
----------

Bu farw Foote yn Broadstairs o ganser ym 1892  a chladdwyd ei gweddillion ym mynwent Kensal Green, Llundain.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Foote, Lydia (real name Lydia Alice Legg) (1843-1892), actress. Oxford Dictionary of National Biography. Adalwyd 2 Gorffennaf 2020
2. ↑  The Library of Nineteenth-Century Photography - Lydia Foote Adalwyd 2 Gorffennaf 2020
3. ↑  Goodman (gol), Lizbeth (2002). *The Routledge Reader in Gender and Performance.* tud. 73. ISBN 1134707606
4. ↑  "THEATRICAL - Weekly Mail". Henry Mackenzie Thomas. 1892-06-18. Cyrchwyd 2020-07-03.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Moelfre Uchaf** yn gopa mynydd a geir ger Betws yn Rhos yn Sir Conwy; cyfeiriad grid SH898716. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 252 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Farilyn a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 396 metr (1299 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Moel yr Henfaes (copa dwyreiniol)** yn gopa mynydd a geir i'r de o Gorwen ym Mynyddoedd y Berwyn rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SJ099374. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 572 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 604 metr (1982 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Tachwedd 2008.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Planhigyn blodeuol lluosflwydd a monocotyledon sy'n edrych yn debyg i wair yw **Milfyw** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Juncaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Luzula campestris* a'r enw Saesneg yw *Field wood-rush*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Coedfrwynen y Maes, Brwynen Flewog y Maes, Brwynen y Maes, Gwellt Frwynen, Gwelltfrwyn y Caeau, Gwellfrwynen, Mifyw, Ysgubwr Simna.

Mae'r planhigyn yn perthyn yn agos i’r brwyn ac fe'i nodweddir gan flew hirwyn ar y dail a’r coesyn. Mae'n tyfu'n araf iawn - a hynny ar bridd da, cyfoethog, mewn bob math o amrywiaeth o ran gwlybaniaeth eu cynefin; mae i'w ganfod yn aml mewn gwlyptiroedd. Mae'r planhigyn yn ddeurywiol ac mae'r dail yn fytholwyrdd. Mae cred gan amaethwyr yng ngogledd Cymru bod ymddangosiad blodyn y filfyw yn arwydd i adael yr eidion du i'r borfa ar ôl bod yn gaeth dros y gaeaf:

Yr eidion du gaiff fyw
Heddiw mi welais filfyw
Noder: MIL = anifail (cymh. MILFEDDYG

Tarddiad yr enw
---------------

Gwelwn o Eiriadur Prifysgol Cymru i'r enw milfyw gyfeirio at fwy nag un rhywogaeth o blanhigyn yn ogystal â *Luzula campestris*, sef llygad Ebrill, *Ranunculus ficaria* a "figwort" a "pilewort". Mae dwy elfen i'r gair: mil- yn yr ystyr anifail, bwystfil, creadur, llwdn, hefyd yn ffig. am ddyn, weithiau’n ddifr.; (geir.) anifail nad yw dyn yn arfer ei fwyta, a -byw. Dyma'r ffynonellau yn GPC:

* 1547 WS, mil milfyw llyseun.
* 16g. (1763) W. Salesbury: LlM 243, Chelidonium minus yn llatin Figwurt yn Saesonaeg y vronwys y vilfyw, nei melyn y gwanwyn yn Cambraec.
* 1604-7 TW (Pen 228), y vilvyw, (herwydd gobeith gwyr y wlat y byddant byw yr aniueilieit pan vlodeuo) d.g. chelidonium minus.
* 1632 D (Bot), y Fronwys, y Filfyw, mil, melyn y gwanŵyn, y fronwst, gwenith y ddaiar, y fioled fraith, llygad Ebrill, llygad y diniewid.
* 1688 TJ (Bot), y Filfŷw, mîl, yd gwŷllt, y fronwŷs, wild Wheat, wild corn, Pile-wort.
* 1725 SR (Bot), milfyw d.g. [celandine,] smale Celandine, figwort, pilewort.
* 1803 P, milvyw, s.f. the figwort; also called milvyd, y vronwys, melyn y gwaenwyn [sic], gwenith y ddaiar, llygad ebrill, llygad y ddyniawed.
* 1813 WB 220, Milfyw; Ranunculus Ficaria; Pilewort.
* Ar lafar yn y Gogledd yn yr ystyr ‘field woodrush’, hefyd yn y ff. milfen.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. 1 2  Geiriadur Prifysgol Cymru

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Milfyw***
Mae **Sgor Gaoith** yn gopa mynydd a geir ym mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban, Swydd Aberdeen; cyfeiriad grid NN903989. Mae *Glen Einich* yn ei wahanu oddi wrth Braeriach ac mae Sgoran Dubh Mòr 1.3 km i ffwrdd. Ceir creigiau fertig bron yn y dwyrain - sy'n arwain i lawr i Loch Einich.

Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm gomedi am drosedd gan y cyfarwyddwr Raoul André yw ***Les Pépées Font La Loi*** a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Raymond Caillava. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Louis de Funès, Laurent Dauthuille, Yoko Tani, Suzy Prim, Dominique Wilms, André Roanne, Olivier Mathot, Michèle Philippe, Claudine Dupuis, Don Ziegler, Georges Demas, Jacqueline Noëlle, Jean-Jacques Delbo, Jean Gaven, Jo Charrier, Jérôme Goulven, Louise Carletti, Paul Demange, Paul Dupuis, Philippe Olive, René Havard, Simone Berthier, Sylvain Lévignac, Jacques Bézard a Jacques Muller. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Rebel Without a Cause* sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Raoul André ar 24 Mai 1916 yn Rabat a bu farw yn La Garenne-Colombes ar 20 Chwefror 2003.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Raoul André nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
Roedd y Cyrnol **Frederick Courtenay Morgan** (24 Mai 1834 - 9 Ionawr 1909) yn swyddog milwrol ac yn wleidydd Ceidwadol Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol etholaethau Sir Fynwy a De Sir Fynwy

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Morgan yn Brighton ym 1834 yn drydydd fab i Syr Charles Morgan Robinson Morgan, Barwn 1af Tredegar, 3ydd Barwnig a Rosamund Mundy ei wraig. Roedd yn frawd i Charles Rodney Morgan, Godfrey Charles Morgan.

Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Winchester

Priododd a Charlotte Anne Wilkinson ar 3 Mai 1858 yn Eglwys St George Hanover Square, Llundain, bu iddynt dau fab a dwy ferch:

* Anrh. Blanche Frances Morgan (10 Chwefror, 1859 - 31 Rhagfyr, 1948
* Anrh. Violet Morgan (23 Medi, 1860 - 22 Rhagfyr, 1943)
* Courtenay Charles Evan Morgan, Is-iarll 1af Tredegar (10 Ebrill, 1867 - 3 Mai, 1934)
* Frederic George Morgan, 5ed Barwn Tredegar (22 Tachwedd, 1873 - 21 Awst, 1954)

Gyrfa
-----

Morgan (y gŵr ifanc efo'i ddwylo yn ei boced) yn y CrimeaCafodd Morgan gomisiwn yn y Rifle Brigade ym 1853 a bu'n ymladd yn Rhyfel y Crimea ym mrwydrau Alma, Sebastopol, Inkerman a Balaclava. Cafodd ei ddyrchafu'n Is-gapten ym 1854 a Chapten ym 1855. Gadawodd y Fyddin reolaidd ym 1860 gan ymuno ag Ail Fataliwn Reiffl Gwirfoddolwyr Sir Fynwy fel Is-Gyrnol. Ymddiswyddodd ei gomisiwn ym 1873. Yn ddiweddarach bu yn Gyrnol ar Ail Fataliwn Gwirfoddolwyr Cyffinwyr De Cymru.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Etholwyd Morgan yn Aelod Seneddol Ceidwadol dros Sir Fynwy yn etholiad cyffredinol 1874 a daliodd y sedd hyd ei ddiddymu yn yr ad-drefnu a daeth yn sgil Deddf Ailddosbarthu Seddi 1885. Yn etholiad cyffredinol 1885, cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol dros Dde Sir Fynwy gan dal y sedd hyd 1906.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref Castell Rhiwperra Llanfihangel-y-fedw yn 75 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym Masaleg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *DEATH OF COL F. C. MORGAN* Weekly Mail - 16 Ionawr 1909  adalwyd 14 Ebrill 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Charles Octavius Swinnerton Morgan** | **Aelod Seneddol Sir Fynwy**1874 – 1885 | Olynydd:***diddymu'r etholaeth*** |
|
| Rhagflaenydd:**etholaeth newydd** | **Aelod Seneddol De Sir Fynwy**1885 – 1906 | Olynydd:**Ivor Herbert** |
Darn arian Mithridates I o Parthia o fathdy Seleucia ar Digris. Mae'r cefn yn dangos Heracles noeth yn dal cwpan, croen llew a chlwb. Mae'r ysgrifen Roeg yn darllen ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΡΣΑΚΟΥ ΦΙΛΕΛΛΗΝΟΣ (Y brenin mawr Arsaces, cyfaill y Groegiaid). Mae'r dyddiad ΓΟΡ yn cynrhychioli blwyddyn 173 y brenhinllin y Seleuciaid, h.y. 140-139 CC
Brenin Parthia oedd **Mithridates I** neu **Mithridates** (195 CC - 138 CC), a deyrnasai fel "Brenin Mawr" y wlad o tua 171 CC hyd 138 CC, gan ddilyn ei frawd Phraates I o Parthia (176 CC - 171 CC). Roedd yn fab i'r brenin Phriapatius o Parthia (191 CC - 176 CC). Dan Mithridates tyfodd Parthia yn rym gwleidyddol mawr a lledaenwyd i'r gorllewin i gynnwys Mesopotamia. Cipiwyd Babylonia (144 CC), Media (141 BC) ac yna Persia (139 BC), pan ddaliodd Mithridates y brenin Seleucid Demetrius II o Syria (146-139 CC a 129-126 CC). Yn ddiweddarach priododd Demetrius II Rhodogune ferch Mithridates.

Ymledodd ffiniau Parthia i'r dwyrain hefyd, i Margiana, Aria a Bactria yng Nghanolbarth Asia, gan sefydlu rheolaeth Parthia ar Lwybr y Sidan. Galwai Mithridates ei hun yn *philhellene* (cyfaill y Groegiaid) a defnyddiai arian bath yn dilyn patrymau Groegaidd.

Mae ei enw yn dynodi ei fod dan amddiffyn a nawdd y duw Mithra ac yn rhoi iddo ei awdurdod i ryw raddau. Fe'i olynwyd ar ei farwolaeth gan ei fab Phraates (teyrnasodd 138 CC - 128 CC).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 356159474317727662614

 |
Cyflwr yw **sirosis** ble nad yw'r afu yn gweithio yn iawn oherwydd difrod tymor hir. Nodweddir y difrod hwn gan feinwe yn cael ei gyfnewid gan feinwe greithiol. Fel arfer, mae'r clefyd yn datblygu yn araf dros fisoedd neu flynyddoedd. Yn aml, nid oes symptomau yn y cyfnod cynnar. Wrth i'r clefyd waethygu, gall person ddod yn flinedig, yn wan, coslyd, gael chwyddo yng ngwaelod y coesau, datblygu clefyd melyn, cleisio'n hawdd, cael hylif yn casglu yn yr abdomen, neu ddatblygu gwaedlestri tebyg i gorynnod ar y croen. Gall y casgliad o hylif yn yr abdomen gael ei heintio'n ddigymell. Mae cymhlethdodau eraill gynnwys enseffalopathi hepatig, gwaedu o gwythiennau lledagroed yn y oesophagus neu wythiennau ystumog lledagored, neu ganser yr afu. Mae enseffalopathi hepatig yn achosi dryswch ac yn gallu arwain at anymwybyddiaeth.

Achosion mwyaf cyffredin sirosis yw alcohol, hepatitis B, hepatitis C, a chlefyd afu brasterog di-alcohol. Fel arfer, mae angen mwy na dau neu dri diod alcoholaidd y dydd dros gyfnod o flynyddoedd i achosi siroris alcoholaidd. Mae nifer o achosion i glefyd afu brasterog di-alcohol, gan gynnwys bod dros bwysau, clefyd y siwgr, brasterau gwaed uchel, a phwysedd gwaed uchel. Mae nifer o achosion llai cyffredin o sirosis i'w cael, gan gynnwys hepatitis hunanimíwn, primary biliary cholangitis bustlaidd cynradd, hemochromatosis, meddyginiaethau penodol, a cherrig bustl. Mae diagnosis yn seiliedig ar brofion gwaed, delweddu meddygol, a biopsi afu.

Mae rhai o achosion sirosis, megis hepatitis B, yn gallu cael eu hatal trwy frechiad. Mae triniaeth yn dibynnu yn rhannol ar yr achos sylfaenol, ond y nod yn aml yw atal gwaethygiad a chymhlethdodau. Argymhellir osgoi alcohol ym mhob achos o sirosis. Gellir trin hepatitis B ac C gyda meddyginiaethau gwrth-feirol. Gellir trin hepatitis hunanimiwn gyda meddyginiaethau steroid. Gall ursodiol fod yn ddefnyddiol os yw'r clefyd o ganlyniad i dwythellau bustl. Gall meddyginiaethau eraill fod yn ddefnyddiol ar gyfer cymhlethdodau megis chwyddo yn yr abdomen neu goesau, enseffalopathi hepatig, a gwythiennau oesophagaeal lledagored . Mewn achosion dwys o sirosis, gall trawsblannu'r afu fod yn opsiwn.

Mae tua 2.8 miliwn o bobl yn dioddef o sirosis ac arweiniodd y cyflwr at 1.3 miliwn o farwolaethau yn 2015. O'r rhain, achoswyd 348,000 gan alcohol, 326,000 gan hepatitis C, a 371,000 gan hepatitis B. Yn yr Unol Daleithiau, mae mwy o ddynion nag o fenywod yn marw o sirosis. Ceir y disgrifiad cyntaf at y cyflwr gan hippocrates yn y 5g CCC.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cirrhosis". April 23, 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 9 June 2015. Cyrchwyd 19 May 2015. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (17 December 2014). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.". *Lancet* **385** (9963): 117–71. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442. .
Llenor rhyddiaith Sbaenaidd yn yr iaith Sbaeneg oedd **Gabriel Miró Ferrer** (28 Gorffennaf 1879 – 27 Mai 1930) sydd yn nodedig am ei ysgrifau, straeon byrion, a nofelau yn yr arddull modernaidd.

Bywgraffiad
-----------

Ganed yn Alicante, Valencia, yn Nheyrnas Sbaen. Mynychodd ysgol yr Iesuwyr yn Orihuela o 1886 i 1891, ac yna yr ysgol uwchradd nes 1896. Astudiodd y gyfraith ym mhrifysgolion Granada a Valencia, a derbyniodd ei radd ym 1900. Priododd Miró â Clemencia Maignon, merch y conswl Ffrengig yn Alicante, ym 1901, a chawsant ddwy ferch, Olympia a Clemencia.

Aeth Miró i Barcelona ym 1914 i weithio'n newyddiadurwr ac i gymdeithasu â llenorion eraill. Symudodd i Fadrid ym 1920 i weithio yn y weinyddiaeth addysg, ac ym 1922 fe'i penodwyd yn ysgrifennydd y Concursos Nacionales de Letras y Artes. Bu farw ym Madrid yn 50 oed.

Gweithiau llenyddol
-------------------

Ysgrifennodd sawl gwaith ar bynciau crefyddol, gan gynnwys y nofelau *Nuestro padre San Daniel* (1921) ac *El obispo leproso* (1926) a'r gyfrol *Figuras de la pasión del Señor* (1916). Ysgrifennodd gyfres o lyfrau yn ymwneud â bywyd ei fro enedigol o safbwynt y mynach Sigüenza, hunan arall yr awdur. Ymhlith ei weithiau eraill mae'r nofelau *La novela de mi amigo* (1908) a *Nómada* (1908). Nodweddir ei ysgrifeniadau gan arddull cywrain a chymhleth a chyfoeth o eirfa greadigol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) "Gabriel Miró Ferrer" yn *Encyclopedia of World Biography*. Adalwyd ar 18 Medi 2020.
2. ↑  (Saesneg) Gabriel Miró. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 18 Medi 2020.
Teyrnas wreiddiol Lydia
Map o ymerodraeth Lydia
Roedd **Lydia** (Groeg *Λυδία*) yn ardal yng ngorllewin Anatolia, fwy neu lai yn cyfateb i daleithiau Izmir a Manisa Province yn Nhwrci fodern. Y brifddinas oedd Sardis (Twrceg: *Sart*). Ar un adeg roedd Lydia yn deyrnas oedd yn rheoli rhan helaeth o Anatolia.

Sefydlwyd teyrnas Lydia wedi i Ymerodraeth yr Hethiaid ymrannu yn y 12g CC.. Yr enw gwreiddiol oedd **Maionia** (**Maeonia**); mae Homeros yn cyfeirio at y *Meiones* yn yr *Iliad*.

Y mwyaf adnabyddus o frenhinoedd Lydia oedd Croesus, oedd yn enwog am ei gyfoeth. Talodd am adeiladu Teml Artemis yn Effesus, oedd yn un o Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd. Yn 546 CC roedd Croesus yn dymuno ymosod ar Ymerodraeth Persia. Cyn gwneud hynny, yn ôl yr hanesydd Groeg Herodotus, gyrrodd gennad i Delffi i ofyn barn yr oracl yno. Ateb yr oracl oedd, pe croesai Croesus Afon Halys, byddai'n dinistrio ymerodraeth fawr. Cymerodd Croesus hyn fel arwydd i fynd ymlaen a'i ymgyrch, ond gorchfygwyd ef gan Cyrus Fawr, brenin Persia. Gwireddwyd geiriau'r oracl; ond yr ymerodraeth a ddinistriwyd gan Croesus oedd ei ymerodraeth ef ei hun. Daeth Lydia yn un o daleithiau Ymerodraeth Persia.
***Llyfr y Tri Aderyn*** yw teitl poblogaidd llyfr mwyaf dylanwadol Morgan Llwyd o Wynedd (1619-1659). Cafodd ei gyhoeddi am y tro cyntaf yn 1653. Fe'i ystyrir yn un o glasuron mawr llenyddiaeth Gymraeg.

Y teitl llawn yw:

*Llyfr y Tri Aderyn*, wynebddalen y 4ydd argraffiad, Wrecsam, 1788

> DIRGELWCH i rai iw DDEALL ac i eraill iw WATWAR, sef tri aderyn yn ymddiddan [:] yr ERYR, a'r GOLOMEN a'r GIGFRAN. Neu ARWYDD I ANNERCH Y CYMRU. Yn y flwyddyn mil a chwechant a thair ar ddec a deugain, CYN DYFOD 666.
> 
> 

Mae'r "666" yn bwysig. Nôd y Diafol ydyw ac roedd Morgan Llwyd a nifer eraill o'r Piwritaniaid yn credu fod diwedd y byd a dechrau ail-deyrnasiad Crist wrth law. Roedd yr awdur yn weithgar yn Mhlaid y Bumed Brenhiniaeth, a gredai fod Crist am ddychwelyd i'r ddaear i fod yn Frenin arni, ac mae ôl syniadau gwleidyddol y blaid honno i'w gweld yn ei waith.

Llyfr alegorïol iawn sydd â sawl haen o ystyr yw *Llyfr y Tri Aderyn*. Mae ar ffurf ymddiddan rhwng tri aderyn, yr Eryr, y Gigfran a'r Golomen. Yr ystyr amlycaf i'r tri aderyn hyn yw bod yr Eryr yn cynrychioli'r Wladwriaeth ym mherson Oliver Cromwell, y Gigfran yr Eglwys sefydledig a'r Golomen y Piwritaniaid. Ar y lefel yma mae'r llyfr yn ymwneud â gwleidyddiaeth y dydd a'r berthynas rhwng yr Eglwys a'r Wladwriaeth.

Ond ceir ystyr dyfnach yn ogystal. Daeth Morgan Llwyd dan ddylanwad y cyfrinydd Lutheraidd Jakob Böhme. Yn ei lyfr *Mercurius Teutonicus* (a gyhoeddwyd yn Saesneg yn 1648), ceir y Golomen a'r Gigfran, lle mae'r Gigfran yn cynrychioli y dyn daearol, bydol, a'r Golomen yn cynrychioli "plant Duw". Ond mae'n dweud hefyd fod y Gigfran yn sefyll am "Ddeddf lym" Moses tra bod y Golomen yn sefyll am Efengyl Crist yn ei phurdeb.

Gellir gweld haen arall, llawer mwy Cymreig a thraddodiadol yn y gwaith, sef y defnydd hynafol o anifeiliaid o bob math yn y canu darogan Cymraeg. Felly mae'r Eryr yn holi'r Gigfran am newyddion am y Tyrciaid, Sbaen, helynt Ffrainc a'r Pab, ymhlith pethau eraill. Rhydd hyn y cyfle i ddehongli digwyddiadau fel arwyddion o gyflawni'r proffwydoliaethau am Ail Deyrnasiad Crist.

Mae arddull Morgan Llwyd yn naturiol a chyfoethog, yn arbennig o ran delweddaeth a rhythm. Mae'n llwyddo i greu cymeriadau gyda phersonoliaethau credadwy (o fewn ffiniau'r gwaith) i'r Tri Aderyn ei hunain ac mae hyn yn ychwanegu at werth y llyfr.

Llyfryddiaeth
-------------

### Testun

Ceir golygiad safonol o *Llyfr y Tri Aderyn* yn:

* T.E. Ellis a J.H. Davis (gol.), *Gwaith Morgan Llwyd* (1899, 1908)

### Cefndir

* W. J. Gruffydd, *Llenyddiaeth Cymru: Rhyddiaith o 1540 hyd 1660* (Wrecsam, 1926)
* E. Lewis Evans, 'Morgan Llwyd', yn *Y Traddodiad Rhyddiaith* (1970)
* M. Wynn Thomas, *Morgan Llwyd* (Cyfres *Writers of Wales*, 1984)
Mae **Llyfrgell 1937** yn adeilad rhestredig Gradd-II wedi lleoli ym Mhrifysgol Abertawe, Cymru. Fe'i lleolir ar y Mall ym Mharc Singleton, Abertawe.

Hanes
-----

The 1937 Library Reading RoomThe 1937 Library Reading Room
Gyda thwf Coleg Prifysgol Abertawe yn y 1920au nid oedd yr hen lyfrgell yn Abaty Singleton bellach yn addas. Cynhaliwyd cystadleuaeth ym 1934 ac fe'i henillwyd gan y pensaer o Lundain Verner O. Rees a gynlluniodd lyfrgelloedd prifysgol eraill gan gynnwys Llyfrgell Prifysgol Birmingham sydd bellach wedi'i dymchwel ac a adeiladwyd ym 1959. Agorwyd y llyfrgell yn swyddogol gan Ddug Caint ym mis Hydref 1937. Gosodwyd carreg sylfaen y brifysgol, a roddwyd yn y storfa ar ôl i'r Brenin Siôr V ei gosod ym 1920, yn briciau'r llyfrgell newydd hon. Mae Llyfrgell 1937 bellach yn ffurfio adain Ddwyreiniol y cyfadeilad Llyfrgell a Gwybodaeth helaethach a ddyluniwyd gan y penseiri Syr Percy Thomas & Son ym 1963. Mae gan ystafell ddarllen y llyfrgell drawstiau to concrit sydd bellach yn gartref i lyfrgell y gyfraith. Cynhaliwyd darlith gyhoeddus gan Andrew Green ac arddangosfa yn 2017 i ddathlu 80 mlynedd ers agor yr adeiladau.

Swansea University Foundation StoneSwansea University Foundation Stone

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Verner O. Rees - Swansea University". *www.swansea.ac.uk*. Cyrchwyd 2023-05-02.
2. ↑  "Green Heart FAQs". *University of Birmingham* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-05-02.
3. ↑
4. ↑  modernmoocher. "1937 Library". *modernmooch.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-05-02.
5. ↑  "Main Library, University College, Swansea: the reading room with the exposed concrete roof beams". *RIBApix* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-05-02.
6. ↑  Williams, Steve (2017-12-11), *80th Anniversary of the 1937 Library at Swansea University*, adalwyd 2023-05-02
Mae **Siambr Ddu** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Awst 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.5 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Niwrolegydd Almaenig oedd **Syr Ludwig "Poppa" Guttmann** CBE, FRS (3 Gorffennaf 1899 yn Tost, Silesia, yr Almaen – 18 Mawrth 1980), a sefydlodd y Gemau Paralympaidd a cysidrir i fod yn un brif arloeswyr gweithgareddau corfforol ar gyfer pobl gydag anabledd.

Ef oedd un o'r niwrolegwyr mwyaf blaengar yn yr Almaen cyn yr Ail Ryfel Byd. Gweithiodd Guttmann yn yr Ysbyty Iddeweg yn Breslau tan 1939, pad orfodwyd i ddianc i Loegr. Ym 1944, gofynnodd y llywodraeth Prydeinig iddo sefydlu Canolfan Anafiadau Sbinol Cnedlaethol yn Stoke Mandeville y tu allan i Lundain, yn Ysbyty Stoke Mandeville. Apwyntwyd yn gyfarwyddwr y ganolfan, a deliodd y swydd hyd 1966. Credodd fod chwaraeon yn ffurf o therapi, gan ei ddefnyddio i adeiladu cryfder corfforol a hunan barch mewn cleifion. Erbyn 1952, roedd Gemau Stoke Mandeville Guttmann ar gyfer yr anabl wedi tyfy i gynnwys 130 o gyfranogwyr rhyngwladol, a parhaodd i dyfu. Gwnaeth argraff ar swyddogion y Gemau Olympaidd a'r gymuned rhyngwladol. Ym 1956, gwobrwywyd Guttmann gyda Chwpan Fearnley, am ei gyfraniad rhagorol i'r ddelfryd Olympaidd. Dechreuodd y Gemau Paralympaidd yn Rhufain ym 1960, a cynhelir hwy yn fuan ar ôl y Gemau Olympaidd ac yn aml yn yr un ddinas. Sefydlodd Guttmann hefyd Gymdeithas Prydeinig Chwaraeon yr Anabl ym 1960.

Derbyniodd Guttmann OBE a CBE yng ngwledydd Prydain a cafodd ei anrhydeddu'n fyd-eang. Ym 1966 cafodd ei wneud yn farchog gan y Frenhines Elisabeth II ac felly daeth yn KBE (Marchog Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Paralympics traces roots to Second World War. CBC (3 Medi 2008).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 108812296
* LCCN: n50024218
* ISNI: 0000 0000 8406 2233
* GND: 129293555
* SUDOC: 093554575
* BIBSYS: 90167009
* NLA: 35158854
* NDL: 00442049
* NKC: mub2016922423
* CiNii: DA01179656
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Glöyn byw sy'n perthyn i deulu'r Nymphalidae yn urdd y Lepidoptera yw **mantell wen**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll gwyn (-ion)**; yr enw Saesneg yw *White Admiral*, a'r enw gwyddonol yw *Limenitis camilla*. Mae ei diriogaeth yn rhychwantu coetiroedd de Lloegr a Chernyw, y rhan fwyaf o Ewrop ac Asia, gan ymestyn i'r dwyrain mor bell â Japan.

Lled yr adenydd ar eu heithaf ydy 60–65 mm ac maent yn hedfan yn hynod o osgeiddig, gyda chyfnod byr o guro adenydd yn chwim, ac yna gleidio tawel, urddasol.

Yr oedolyn
----------

Blodau'r fiaren a chawod fêl (*honeydew*) ydy prif faeth yr oedolyn. Mae'r fenyw yn dodwy ei hwyau'n unigol ar laeth y gaseg a hynny mewn coetiroedd dwys.

Y lindys
--------

Gwyrdd ydy prif liw'r siani flewog, gyda blewiach browngoch arni sy'n ei galluogi i guddio ar ddail. Ar ddechrau'r hydref mae'n creu ffurf tebyg i babell allan o feinwe'r ddeilen ac yna'n ei gysylltu i fonyn y planhigyn gyda sidan o'i chorff cyn gaeafgysgu ynddo.

Wrth i haul y gwanwyn gynhesu, mae'n deffro ac yn cael cyfnod byr o fwyta. Yna, mae'n bwrw'i chroen a gwelir croen newydd gwyrdd arni. Pan ddaw'r haf mae'n troi'n chwiler o liw gwyrdd ac aur ac o fewn pythefnos, daw'r oedolyn i'r golwg.

Galeri o luniau
---------------

* 
* 
* 
* 
* Lindys (neu "siani flewog")
* Llun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology*, cyfrol 5

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r fantell wen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Nant Cwm yr Abaty** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ebrill 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.33 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr David Gelb yw ***Mae Jiro yn Breuddwydio am Swshi*** a gyhoeddwyd yn 2011. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***二郎は鮨の夢を見る*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Tokyo. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Japaneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Philip Glass. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Jirō Ono. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 5,600 o ffilmiau Japaneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm David Gelb ar 16 Hydref 1983 yn Ninas Efrog Newydd. Derbyniodd ei addysg yn Masters School.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 99% (Rotten Tomatoes)
* 7.8/10 (Rotten Tomatoes)

.

Mae'r incwm a dderbyniwyd am y ffilm hon dros 2,692,864 $ (UDA), 2,552,478 $ (UDA).

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd David Gelb nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ceffyl Cyflymach |  | Unol Daleithiau America |  | 2015-01-01 |
| Mae Jiro yn Breuddwydio am Swshi |  | Unol Daleithiau America | Japaneg | 2011-01-01 |
| The Lazarus Effect |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2015-01-01 |
| *Wolfgang* |  | Unol Daleithiau America |  |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. . *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 18 Mehefin 2022.. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 18 Mehefin 2022.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Mai 2016.
3. 1 2  "Jiro Dreams of Sushi". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.
4. ↑ . dyddiad cyrchiad: 18 Mehefin 2022.
Etholaeth seneddol yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Sheffield Brightside a Hillsborough** (Saesneg: *Sheffield Brightside and Hillsborough*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Sheffield Brightside a Hillsborough yn Ne Swydd EfrogEtholaeth Sheffield Brightside a Hillsborough yn Ne Swydd Efrog
* De Swydd Efrog yn LloegrDe Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2015: David Blunkett (Llafur)
* 2015–2016: Harry Harpham (Llafur)
* 2016–presennol: Gill Furniss (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **mantell goch India**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll cochion India**; yr enw Saesneg yw *Asian Admiral* yn yr Unol Daleithiau ac *Indian Red Admiral* ym mhob man arall. Yr enw gwyddonol yw *Vanessa indica*. Ei diriogaeth yw uchelfannau India.

Mae'n berthynas agos i'r Fantell dramor.

Mantell goch India yn ardal Simla, India.

Bwyd
----

Hoff fwyd y siani flewog ydy:

* *Urtica* (danadl poethion)
* *Urtica thunbergiana*
* *Girardinia heterophylla*
* *Boehmeria densiflora*
* *Boehmeria nivea*

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae mantell goch India yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Vanessa indica***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Nant Llech** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 15 Hydref 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 40.4 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **mantell paun**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll peunod**; yr enw Saesneg yw *Peacock* (neu *European peacock*), a'r enw gwyddonol yw *Inachis io*. **Peunog** (hefyd **Y Peunog**) yw enw arall arni. Fe'i canfyddir yn Ewrop a rhannau o Asia ac mor bell a Japan.

Dyma'r unig aelod o'r genws ***Inachis***. Daw'r gair o fytholeg Roeg a'i ystyr yw Io, ferch Inachus. Mae'n glöyn llwyddiannus iawn a'r niferoedd yn cynyddu.

* Mantell paun
* △ Mantell paun

 

50 to 55 mm ydy ei fain (o adain i adain). Ceir dau isrywogaeth: *I. io caucasica* (Jachontov, 1912) sydd i'w weld yn Aserbaijan a *I. io geisha* (Stichel, 1908) a ganfyddir yn Japan a dwyrain Rwsia.

Cynefin
-------

Treulia'r gaeaf mewn hen adeiladau neu mewn coed. Pwrpas y "llygaid" ar ei adain yw i ddychryn unrhyw ysbeiliwr, a chafwyd sawl ymchwil gwyddonol i effaith a phwrpas y llygaid hyn. Mae'n hoff o dir coediog, caeau agored, parciau a gerddi: hyd at 2,500 m uwchlaw lefel y môr.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r mantell paun yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Inachis io***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Stevens, Martin (2005). "The role of eyespots as anti-predator mechanisms, principally demonstrated in the Lepidoptera". *Biological Reviews* **80** (4): 573–588. doi:10.1017/S1464793105006810. PMID 16221330.. Adalwyd 11 Tachwedd 2010.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Mantell Fair** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Alchemilla vulgaris* a'r enw Saesneg yw *Lady's-mantle*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mantell Fair Gyffredin, Mantell y Côr, Palf y Llew, Simwr y Côr, Troed y Llew.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Mantell Fair***
Pentref bach a phlwyf eglwysig yng nghymuned Trefriw, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Llanrhychwyn**. Mae hen eglwys yno, sef Eglwys Sant Rhychwyn. Mae'r plwyf yn eang ac yn cynnwys Betws-y-Coed. Yn ymyl y pentref ceir Coedwig Gwydyr. I'r de-orllewin gorwedd Llyn Geirionnydd.

Eglwys Llanrhychwyn
-------------------

 *Prif erthygl: Eglwys Sant Rhychwyn*
Yn ôl traddodiad roedd y Dywysoges Siwan, gwraig Llywelyn Fawr, yn blino ar deithio yr holl ffordd o'r llys yn Nhrefriw i eglwys Llanrhychwyn ac felly cododd Llywelyn eglwys newydd iddi yn Nhrefriw yn y flwyddyn 1220.

Mae'r eglwys yn hen. Dywedir iddi gael ei sefydlu gan Sant Rhychwyn. Roedd y sant yn un o feibion Helig ap Glannog yn ôl traddodiad, ond ni wyddys dim arall amdano. Ceir llun dychmygol o Rychwyn gyda Dewi Sant yn eglwys Llanrwst. Ei wylmabsant yw 12 Gorffennaf.

Pobl o Lanrychwyn
-----------------

* Robert Williams (Trebor Mai) (1830–77). Ganed y bardd mewn bwthyn ger eglwys y plwyf a threuliodd ei blentyndod yn y pentref. Yn ddyn ifanc, symudodd i fyw a gweithio yn Llanrwst a daeth yn un o feirdd mwyaf adnabyddus ei ddydd, yn arbennig oherwydd ei ddawn i gyfansoddi englynion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 24 Tachwedd 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
Nofelydd, awdur straeon byrion, a bardd Tsileaidd yn yr iaith Sbaeneg a anwyd yn yr Ariannin oedd **Manuel Rojas** (8 Ionawr 1896 – 11 Mawrth 1973). Mae'n nodedig am ei ffuglen sy'n seiliedig ar brofiadau a chymeriadau'r isddosbarthiadau o'i ieuenctid.

Ganwyd yn Buenos Aires, yr Ariannin, ac yn ei ieuenctid fe grwydrodd ar hyd y cyffindir rhwng yr Ariannin a Tsile tra'n llafurio am arian. Gweithiodd fel cysodwr leinoteip i bapurau newydd yn Santiago de Chile ac yn Llyfrgell Genedlaethol Tsile. Yn 1931, cafodd swydd yn bennaeth ar Wasg Prifysgol Tsile.

Cychwynnodd ar ei yrfa lenyddol fel bardd, gyda'r gyfrol *Poeticus* (1921). Trodd ei sylw yn fuan at y stori fer, a gwelir dylanwad yr awduron Americanaidd Ernest Hemingway a William Faulkner yn ei gasgliadau *Hombres del sur* (1926) ac *El delincuente* (1929). Ymhlith ei gasgliadau diweddarach o straeon mae *El vaso de leche y sus mejores cuentos* (1959) ac *El hombre de la rosa* (1963). Cyhoeddodd ei nofel gyntaf, *Lanchas en la bahía*, yn 1932, ac ystyrir y nofel hunangofiannol *Hijo de ladrón* (1951) yn gampwaith Rojas. Ymhlith ei nofelau eraill mae *Mejor que el vino* (1958), *Punta de rieles* (1960), a *Sombras contra el muro* (1964).

Bu farw yn Santiago yn 77 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Manuel Rojas. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 23 Mehefin 2019.
Moryd neu aber agored Afon Forth ar arfordir dwyreiniol yr Alban yw **Moryd Forth** (Gaeleg yr Alban, *Linne Foirthe*; Sgoteg *Firth o Forth*, Saesneg *Firth of Forth*; Cymraeg Canol, **Moryd Gweryd** ac 'Aber Gweryd'; Lladin *Bodotria*). Saif Fife ar yr ochr ogleddol a Gorllewin Lothian, dinas Caeredin a Dwyrain Lothian ar yr ochr ddeheuol. Mae'r llanw yn cyrraedd cyn belled a Stirling, ond fel rheol ystyrir fod y firth yn gorffen gwer Pont Kincardine. Yn ddaearegol, ffiord yw Moryd Gweryd, gan iddi gael ei naddu gan rewlif.

Map o Foryd Forth (*Firth of Forth*)
Ceir nifer o drefi ar hyd lannau'r foryd, gyda diwydiannau pwysig, yn cynnwys Grangemouth, Leith, Methil, Inverkeithing, Prestonpans a Rosyth. Croesir y foryd gan bont i'r rheilffordd a phont enwof i'r briffordd, a disgwylir i bont ychwanegol agor yn 2008. Ceir nifer o ynysoedd yn y foryd; yr enwocaf yw Bass Rock.

Fferi Ro-Pax *Blue Star 1* yn mynd tan y bont ar y ffordd o Rosyth i Zeebrugge

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Geiriadur yr Academi, t. 535.
Bardd, hanesydd, golygydd, a chyfieithydd Wcreinaidd a anwyd yn yr Almaen yw **Marco Carynnyk** (Wcreineg: Марко Царинник; ganwyd 1944) sydd wedi treulio'i fywyd yn Unol Daleithiau America a Chanada. Mae'n medru Wcreineg, Saesneg, Almaeneg, Rwseg, a Phwyleg.

Cafodd ei eni ym Merlin ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Treuliodd cyfnod mewn gwersyll i bobl a oedd wedi'u dadleoli'n fewnol yn Augsburg, Awstria, cyn i'w deulu symud i Philadelphia yn yr Unol Daleithiau. Symudodd i Toronto, Canada, ar ddiwedd y 1960au. Fe'i cysylltir â charfan o feirdd modernaidd Wcreineg yn Efrog Newydd, a chyhoeddodd sawl cerdd mewn cyfnodolion yn y 1970au a dechrau'r 1980au.

Mae Carynnyk wedi cyhoeddi nifer o weithiau academaidd ar bynciau'r Holodomor, yr Holocost, pogromau, ac hanes yr Wcreiniaid a'r Iddewon yn Nwyrain Ewrop. Mae hefyd wedi ysgrifennu am ffilm ac wedi cyfieithu ysgrifeniadau'r gwneuthurwr ffilmiau Sofietaidd Alexander Dovzhenko.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Fellow Mr. Marco Carynnyk Archifwyd 2019-04-03 yn y Peiriant Wayback.", United States Holocaust Memorial Museum. Adalwyd ar 3 Ebrill 2019.
2. ↑  (Saesneg) "Marco Carynnyk", Intstitut für Zeitgeschichte. Adalwyd ar 3 Ebrill 2019.