recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm ryfel partisan gan y cyfarwyddwr Branko Bauer yw ***Farma U Malim Močvarama*** a gyhoeddwyd yn 1976. Fe'i cynhyrchwyd yn Iwgoslafia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Serbo-Croateg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Danilo Stojković, Stole Aranđelović, Slavko Štimac, Pavle Vujisić, Ljubomir Ćipranić, Dušan Poček, Renata Ulmanski, Gizela Vuković, Božidar Pavićević, Dragoljub Gula Milosavljević, Ivan Jagodić, Miodrag Radovanović, Miroljub Lešo a Vojislav Mićović. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1976. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Rocky* gan y cyfarwyddwr ffilm John G. Avildsen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 890 o ffilmiau Serbo-Croateg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Branko Bauer ar 18 Chwefror 1921 yn Dubrovnik a bu farw yn Zagreb ar 23 Tachwedd 1986. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1950 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Cyfiawn Ymhlith y Cenhedloedd

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Branko Bauer nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Boško Buha |  | Iwgoslafia | Serbeg | 1978-01-01 |
| Dewch i Aros |  | Iwgoslafia | Croateg | 1965-01-01 |
| Dim Ond Pobl |  | Iwgoslafia | Croateg | 1957-01-01 |
| *Face to Face* |  | Iwgoslafia | Croateg | 1963-01-01 |
| Gwylan Las |  | Iwgoslafia | Croateg | 1953-01-01 |
| Martin yn y Cymylau |  | Iwgoslafia | Croateg | 1961-04-07 |
| Miliynau ar yr Ynys |  | Iwgoslafia | Serbo-CroategCroateg | 1955-01-01 |
| Nikoletina Bursać |  | Iwgoslafia | Croateg | 1964-01-01 |
| Paid Â Throi o Gwmpas, Mab |  | Iwgoslafia | Serbo-CroategCroateg | 1956-07-16 |
| Zimovanje U Jakobsfeldu |  | Iwgoslafia | Serbo-Croateg | 1975-07-17 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
Mae **Dôl-cyn-afon** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 06 Mawrth 2009 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.82 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **De Croydon** (Saesneg: *Croydon South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Croydon yn Llundain FwyafEtholaeth De Croydon yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1992: William Clark (Ceidwadol)
* 1992–2015: Richard Ottaway (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Chris Philp (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ferenc András yw ***Déva*** a gyhoeddwyd yn 1982. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Dögkeselyű*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Hwngari. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hwngareg a hynny gan Ferenc András a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan György Kovács. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Maria Gładkowska, László Szabó, Marianna Moór, Dorottya Udvaros, Frigyes Hollósi, György Cserhalmi, Tibor Kristóf, Zita Perczel a Hédi Temessy. Mae'r ffilm *Déva (ffilm o 1982)* yn 115 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner* sef *film noir*, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm
Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 700 o ffilmiau Hwngareg wedi gweld golau dydd. 
Elemér Ragályi oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Mihály Morell sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ferenc András ar 24 Tachwedd 1942 yn Budapest. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Celfyddydau'r Theatr a Ffilm.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Kossuth

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ferenc András nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
Hen lawysgrif mewn Cymraeg Canol yw **Enwau ac Anryfeddodau Ynys Prydain**. Mae ystumio lle ac amser yn thema graidd drwy'r gwaith. 

Yn fersiwn Llyfr Coch Hergest (1385-1420) o *Enwau ac Anryfeddodau Ynys Prydain*, disgrifir saith ar hugain o ryfeddodau yn Ynys Prydain a gellir eu dosbarth fel hyn:

* pethau naturiol - 2
* annaturiol - 7
* goruwchnaturiol - 18

Mae 5 o'r themau i'w cael mewn llawysgrif cynharach a sgwennwyd mewn Lladin gan Gymro, sef yr *Historia Brittonum* (829–830).

Dim ond chwarter y rhyfeddodau sy’n cynnwys gwybodaeth y gellir ei lleoli yn ddaearyddol; rhoddir lleoliadau penodol i chwech a chyfeirir at un rhyfeddod ychwanegol fel mynydd ‘yn Lloegr’. Mae pob un o ryfeddodau'r Historia Brittonum wedi eu leoli'n union.

Mae'r pethau goruwchnaturiol yn cynnwys: castell sy'n edrych yn llawn gyda deg ar hugain o ddynion ond sy'n gallu ehangu i gynnwys mil, carreg sydd bob amser yn dychwelyd i'r un lle ni waeth pa mor bell rydych chi'n mynd â hi, neu ogof lle mae un diwrnod y tu mewn yn ymddangos fel saith diwrnod.

Gwledydd eraill
---------------

Copïwyd y rhyfeddodau hyn, fel y disgrifir yn *Historia Brittonum* ac *Enwau ac Anryfeddodau Ynys Prydain* y tu allan i Gymru gan:
1. Harri o Huntingdon (12c cynnar)
2. Alfred o Beverley (12c cynnar)
3. Sieffre o Fynwy (fl. 1136)
4. Gerallt Cymro (fl. 1190),
Mae pob un o'r rhain yn integreiddio ac yn plethu'r Rhyfeddodau penodol dan sylw o Ynys Prydain i fewn i naratif eu gweithiau eu hunain.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Enwau ac Anryfeddodau Ynys Prydain and a Tradition of Topographical Wonders in Medieval Britain* gan A. Joseph McMullen.
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De Coventry** (Saesneg: *Coventry South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Coventry yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth De Coventry yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth ym 1950. Fe'i diddymwyd yn 1974 ac ailsefydlwyd fel bwrdeistref seneddol ym 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1959: Elaine Burton (Llafur)
* 1959–1964: Philip Hocking (Ceidwadol)
* 1964–1974: Bill Wilson (Llafur)
* 1974: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–2019: Jim Cunningham (Llafur)
* 2019–presennol: Zarah Sultana (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Etholaeth seneddol yn Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **De Dorset** (Saesneg: *South Dorset*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Dorset yn DorsetEtholaeth De Dorset yn Dorset
* Dorset yn LloegrDorset yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1886: Henry Parkman Sturgis (Rhyddfrydol)
* 1886–1891: Charles J. T. Hambro (Ceidwadol)
* 1891–1906: William Brymer (Ceidwadol)
* 1906–1910: Thomas Scarisbrick (Rhyddfrydol)
* 1910–1922: Angus Hambro (Ceidwadol, wedyn Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1929: Robert Yerburgh (Ceidwadol)
* 1929–1941: Robert Gascoyne-Cecil (Ceidwadol)
* 1941–1962: Victor Montagu (Ceidwadol)
* 1962–1964: Guy Barnett (Llafur)
* 1964–1979: Evelyn King (Ceidwadol)
* 1979–1987: Robert Gascoyne-Cecil (Ceidwadol)
* 1987–2001: Ian Bruce (Ceidwadol)
* 2001–2010: Jim Knight (Llafur)
* 2010–presennol: Richard Drax (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Gweinidog o Pennal oedd **Evan Jones** (27 Hydref 1836 – 29 Medi 1915). Ei rieni oedd John Jones a Catherine Jones.

Cefndir
-------

Ganwyd 27 Hydref 1836, yn Esgair Goch, Pennal, Mer. Mab John Jones o Maestirau, Darowen, a'i wraig, Catherine Jervis, o Lanbryn-mair. Roedd ei addysg gynnar drosodd yn fuan, ac ym 1849 cafodd ei brentisiaeth hefo Adam Evans, argraffydd yn Machynlleth. Yn ddiweddarach bu'n gweithio fel argraffydd ym Methesda. Yn 1859 sefydlodd ef fel argraffydd ym Machynlleth, lle dechreuodd bregethu, gan fynd i mewn i'r Bala C.M. Coleg ym 1863. Ym 1867 daeth yn weinidog eglwysi Corris ac Aberllefeni ac ordeiniwyd ef yn 1869. Ym 1872 derbyniodd alwad i Ddyffryn Ardudwy ac yn 1875 daeth yn weinidog yr eglwys ym Moriah, Caernarfon, lle bu'n aros tan iddo ymddeol yn 1906.

Roedd ganddo bersonoliaeth flaenllaw, fe'i hystyriwyd fel arfer fel dadleuydd a dywedwr eglwysig, a oedd yn wir. Ond roedd hefyd yn weinidog gofalus a threiddgar, ac ym marn Puleston Jones roedd yn 'bregethwr gwych, yn bregethwr gwych iawn.'

Ffynonellau
-----------

* Blwyddiadur y Methodistiaid Calfinaidd, 1917;
* Y Geninen (Gŵyl Dewi), 1916, 5, 49, April, 117, October, 246, 1917, October, 234;
* Y Goleuad, 8 October 1915;

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "JONES, EVAN (1836 - 1915), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, newyddiadurwr, a gwleidydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-01-25.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 38897049
* LCCN: nb2006007783

 |
Ffilm wyddonias am drosedd gan y cyfarwyddwr Werner Klingler yw ***Das Testament Des Dr. Mabuse*** a gyhoeddwyd yn 1962. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen; y cwmni cynhyrchu oedd CCC Film. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Ladislas Fodor a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Raimund Rosenberger. Dosbarthwyd y ffilm gan CCC Film.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Senta Berger, Wolfgang Preiss, Charles Régnier, Gert Fröbe, Leon Askin, Walter Rilla, Günter Meisner, Rolf Eden, Albert Bessler, Harald Juhnke, Anneli Sauli, Helmut Schmid a Claus Tinney. Mae'r ffilm *Das Testament Des Dr. Mabuse* yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1962. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Dr. No* a'r gyntaf yng nghyfres James Bond a'r ffilm gyntaf i serennu Sean Connery fel yr asiant cudd ffuglennol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Albert Benitz oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Walter Wischniewsky sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Werner Klingler ar 23 Hydref 1903 yn Stuttgart a bu farw yn Berlin ar 8 Awst 2012. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1929 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Werner Klingler nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
mesur pH gyda phapur fel y dangosydd.
Cyfansoddyn cemegol halocromig ("halochromic chemical compound") a ychwanegir bob yn dipyn i hydoddiant yw **dangosydd** pH er mwyn penderfynu beth yw ei pH: asid ynteu alcali. Detector neu ganfodydd cemegol ydyw, felly, sy'n dangos bodolaeth ionau Hydrogen (H+) yn y model Arrhenius. Fel arfer, mae'r dangosydd yn newid lliw'r hydoddiant, yn dibynnu ar y pH. Mae sylwedd gyda gwerth o 7.0 neu ragor yn alcali, a pH o 7.0 neu fwy yn asidig. Mae hydoddiant o 7.0 yn cael ei gyfri yn niwtral.

Dangosyddion pH naturiol
------------------------

Seithliw'r enfys (neu Blodyn Trilliw-ar-ddeg): sydd a'r gallu i newid lliw yn dibynnu ar asidedd y pridd.
Mae llawer o blanhigion yn cynnwys cemegolion o deulu'r anthocyanin o gyfansoddion sydd â lliw naturiol iddynt. Maent yn goch mewn hydoddiant asidig a glas mewn bas.Gellir berwi bresych coch i dynnu'r anthocyanins allan ohono neu allan o groen lemwn i greu dangosydd pH asidig mewn ffordd eitha dramatig. Ceir anthocyanins hefyd yn y canlynol: mynawyd y bugail, popi, petalau'r rhosyn, cwraints duon, llys (ffrwythau) a choesau riwbob.
Sant cynnar o ogledd Cymru oedd **Eilian** (weithiau **Elian**, hefyd **Eilian Geimiad**) (fl. 6g?). Ei ddydd gŵyl yw 13 Ionawr.

Hanes a thraddodiad
-------------------

Yn gyfoeswr i'r seintiau Cybi a Seiriol, fe'i cysylltir ag Ynys Môn a chantref Rhos (Sir Conwy). Yn ôl rhai o'r achau traddodiadol, roedd yn fab i'r Santes Canna. Roedd yn nai i Sant Tegfan, a ymsefydlodd ym Môn.

Eglwysi
-------

Sefydlodd eglwys yn Llaneilian, Môn. Ceir hen goffr derw 'Cyff Eilian' yn yr eglwys, a ddefnyddid i gadw offrymau iddo. Ceir Ffynnon Eilian ger y traeth yn Llaneilian, lle arferid bendithio da byw.

Cysylltir ef â Chapel Sant Trillo, Llaneilian-yn-Rhos (yn Sir Conwy heddiw), a fu'n enwog ar un adeg am Ffynnon Eilian (arall), sy'n gorwedd tua hanner milltir o eglwys y plwyf. Roedd y ffynnon yn adnabyddus am filltiroedd o gwmpas hyd at ddechrau'r 20g fel "ffynnon felltith". Byddai ceidwad y ffynnon, yn gyfnewid am swm o arian, yn gollwng pin a darn o blwm gyda phapur ag enw rhywun arno wedi'i blygu tu mewn iddo i'r ffynnon ac yn yngan swyn i felltithio'r anffodusyn. Ond roedd yn ffynnon fendithiol hefyd; roedd yn gallu gwella cleifion, yn ôl y sôn, ac arferid clymu clytiau i goeden uwchben y ffynnon. Cyfeiria'r hynafiaethydd Thomas Pennant ati yn ei lyfr *Tours in Wales*.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2000), tt. 223-234.
Ymlusgiad yw'r **crwban** (lluosog: crwbanod) sy'n perthyn i'r urdd a elwir yn *Testudines*. Ceir cragen gref sydd wedi'i chysylltu i ran uchaf (cefn) ei gorff ac sydd wedi datblygu dros miliynnau o flynyddoedd allan o esgyrn rhan o'i asennau. Pwrpas y gragen yw amddiffyn ei gorff meddal. Mae rhai rhywogaethau'n byw ar dir, megis y teulu crwbanod tir (*tortoises*), ac mae rhai'n byw mewn dŵr croyw, megis y terapiniaid. Mae môr-grwbanod yn byw mewn dŵr hallt. Anifail gwaed oer yw'r rhan fwyaf ohonynt.

Ceir ffosiliau sy'n mynd yn ôl cymaint â 250 miliwn o flynyddoedd, sy'n gwneud y crwban yn un o'r ymlusgiaid hynaf ar y Ddaear yn hŷn na chrocodeil, nadroedd a madfallod. Mae rhai ohonynt yn brin iawn.

Fel gweddill y grŵp *amniote* (adar, deinosoriaid, ymlusgiaid a mamaliaid), maen nhw'n anadlu ocsigen o'r aer ac nid ydynt yn dodwy eu wyau mewn dŵr - er bod llawer iawn ohonynt yn byw ger y dŵr neu mewn dŵr. Mae'r crwbanod mwyaf i gyd yn byw mewn dŵr.

Anatomi
-------

Y crwban mwyaf yw'r môr-grwban lledraidd. Gall dyfu hyd at 200 cm, a gall bwyso hyd at 900 kg. Er hynny, mae'r crwban padloper brych ddim ond yn tyfu hyd at 8 cm o hyd, ac mae'n pwyso tua 140 gm.

Yr Enw
------

Cafwyd trafodaeth ym Mwletin Llên Natur rhifyn 62  i’r perwyl mai modernbeth cymharol yw dweud crwban i olygu *tortoise* a crwban y môr i olygu *sea turtle*. Pwy yng Nghymru welodd ‘tortoise’ dair canrif a mwy yn ôl? Daw‘r elfen *crwb-* o’r Saesneg *crub* = *hunchback* (gw. crwbi [Cym.]). Ymddangosodd cyfeiriad cyntaf at crwban i olygu anifail y môr (golygai hefyd chwilen *Carabus* gyda llaw) yn 1592 (*a sea-crab or lobster*) ac i olygu *tortoise* yn unig yn 1794. Felly, yn lled ddiweddar y cafodd y gair ei briodoli i tortoise.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Testudines", Integrated Taxonomic Information System.
2. ↑  "Archelon-Enchanted Learning Software". Enchantedlearning.com. Cyrchwyd 2009-03-14.
3. ↑  Geiriadur Prifysgol Cymru
Golygydd a newyddiadurwr Cymreig oedd **Evan Vincent Evans** (25 Tachwedd 1851 – 13 Tachwedd 1934), a adnabyddid fel rheol fel **E. Vincent Evans**. Roedd yn ffigwr amlwg ym myd yr Eisteddfod Genedlaethol a chymdeithasau diwylliannol Cymru yn chwarter olaf y 19g a dechrau'r 20c ac yn adnabyddus am ei wladgarwch twym, er nad oedd yn genedlaetholwr fel y cyfryw.

Ganed Evans yn Llanegryn, ym mhlwyf Llangelynnin, Meirionnydd (Gwynedd) yn 1851 i deulu o werinwyr. Collodd ei fam pan oedd yn bedair oed a magwyd ef gyda'i Nain yn Nhrawsfynydd. Ni chafodd ond ychydig o addysg ffurfiol ond llwyddodd i ddod yn gyfrifydd llwyddiannus ar ôl ymgartrefu am gyfnod yn Llundain yn 1872, lle daeth i chwarae rhan yng nghymdeithas Cymry Llundain.

Bu'n ohebydd seneddol i *The Manchester Guardian* am gyfnod a chyfrannai'n wythnosol hefyd i *Baner ac Amserau Cymru* Thomas Gee a phapurau eraill. Fe'i cofir yn bennaf fel golygydd a threfnydd. Cafodd ei benodi yn ysgrifennydd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn 1881, gan olygu'r *Cofnodion a chyfansoddiadau* ymhlith pethau eraill, a bu'n olygydd *Trafodion* y Cymmrodorion ac *Y Cymmrodor* hefyd a daeth yn Ysgrifennydd y Cymmrodorion.

Roedd yn gyfaill mynwesol i David Lloyd George ar adeg pan oedd mudiad Cymru Fydd ar ei anterth. Hyrwyddai achosion diwyllianol Cymreig a'r iaith Gymraeg gan fanteisio ar ei gysylltiadau eang. Cafodd ei urddo yn farchog yn 1909. Roedd yn ffigwr llai amlwg yn y blynyddoedd ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, yn rhan o'r "hen do". Bu farw yn 1934 yn 83 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Ar-lein

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Bryngaer ym mhentref Dinas Dinlle, Gwynedd, yw **Dinas Dinlle**, sy'n sefyll ar fryn isel ar draeth Morfa Dinlle. Enwir y pentref ar ôl y gaer. Mae'n dyddio o Oes yr Haearn, sef cyfnod y Celtiaid.

Disgrifiad
----------

Mae'n gaer arfordirol o bridd a'i ochr orllewinol wedi'i hysu i ffwrdd gan y môr erbyn hyn. Codwyd dau glawdd anferth o gwmpas y bryn gan yr adeiladwyr. Tybir ei fod yn perthyn i ail gyfnod Oes yr Haearn (Oes yr Haearn B). Cafwyd gwrthrychau ynddi sy'n dyddio i'r 2ail ganrif a'r 3g, sy'n dangos fod pobl yn dal i fyw yno yng nghyfnod y Rhufeiniaid.

Dinas Dinlle o'r de
Dinas Dinlle o bentref Dinas Dinlle

Pedwaredd Gainc y Mabinogi
--------------------------

Mae'r gaer yn enwog yn llenyddiaeth Gymraeg a diwylliant Cymru oherwydd ei chysylltiad â Phedair Cainc y Mabinogi. Yn y bedwaredd gainc, *Math fab Mathonwy*, mae'r arwr Lleu ('Lleu Llaw Gyffes') yn cael ei feithrin yn Ninas Dinlle ('Dinas Dinllef' yw'r sillafiad a geir yn y testun) gan y dewin Gwydion ap Don i farchogaeth a dwyn arfau:

'Yna y daethant [h]wy parth a Dinas Dinllef. Ac yna meithrin Lleu Llaw Gyffes yny allwys (nes y gallai) marchogaeth pob march ac yny oedd gwbl o bryd, a thwf a meint.'
'Dinas Dinllef' sydd gan y copïydd yn y llawysgrif, sef 'Dinas Dinlleu', o 'Dinlleu', sef 'Caer Lleu' ('din' = caer). 'Dinas Dinlla' yw'r enw ar lafar yn y cylch.

Yn 'Englynion y Beddau' yn Llyfr Du Caerfyrddin dywedir i Wydion gael ei gladdu yn Ninas Dinlle:

'Bedd Gwydion ap Don
ym Morfa Dinlleu
i-dan faen defeillion.'
Yn y môr gyferbyn â Dinas Dinlle ceir Caer Arianrhod, cartref arallfydol Arianrhod yn y Mabinogi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Christopher Houlder, *Wales: an archaeological guide* (Faber and Faber, 1978).
2. ↑  Ifor Williams (gol.), *Pedair Cainc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930), tud. 81. Diweddarwyd yr orgraff fymryn.
3. ↑  Dyfynnir gan Ifor Williams, *op. cit.*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fryngaerau Cymru
* Rhestr o fryngaerau mwyaf Cymru
* Rhestr o fryngaerau yng Nghymru wedi'u cofrestru

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goBryngaerau Cymru |
| --- |
|  |
| 
* Yr Alltwen
* Braich-y-Dinas
* Breiddin
* Bryn Euryn
* Bryn Myrddin
* Bwrdd Arthur
* Caerau Gaer
* Caer Bach
* Caer Caradog
* Caer Drewyn
* Caer Fawr (Llangadog)
* Caer Gwrtheyrn
* Caer Seion
* Caer y Twr
* Carn Fadryn
* Castell Cawr
* Castell Degannwy
* Castell Dinas
* Castell Henllys
* Castell Nadolig
* Castell Odo
* Castell Olwen
* Castell Tinboeth
* Craig yr Aderyn
* Coed Llanmelin
* Craig Rhiwarth
* Crug Hywel
* Dinas Brân
* Dinas Dinlle
* Dinas Emrys
* Dinas Mawr
* Dinas Powys
* Dinas Tŷ Du
* Dinorben
* Dinorwig
* Foel Drygarn
* Ffridd Faldwyn
* Gaer Fawr (Cegidfa)
* Gaer Fawr (Llan-gwm)
* Gaer Fawr (Llanilar)
* Gaer Fawr (Merthyr Cynog)
* Garn Boduan
* Garn Saethon
* Llanymynech
* Moel Arthur
* Moel Fenlli
* Moel Goedog
* Moel Hiraddug
* Moel y Gaer (Bodfari)
* Moel y Gaer (Llanbedr)
* Moel y Gaer (Llandysilio)
* Moel y Gaer (Rhosesmor)
* Mynydd y Gaer
* Pen Dinas (Aberystwyth)
* Pen Dinas (Mynydd Gorddu)
* Penycloddiau
* Pen y Corddyn
* Pen-y-gaer (Llanaelhaearn)
* Pen-y-gaer, Caerhun
* Tre'r Ceiri
* Twmbarlwm

 |

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach cribog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau cribog**; yr enw Saesneg yw *Coxcomb Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Ptilodon capucina*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach cribog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Telynor oedd **Evan Jones** neu "**Ifan y Gorlan**" (tua 1787 - Hydref, 1859), a fu'n enwog fel athro telynorion yn ardal Dyffryn Conwy, gogledd Cymru.

Ganed Ifan y Gorlan, fel roedd pawb yn ei adnabod, yn Llanrwst, Sir Conwy, tua'r flwyddyn 1787 neu gynt. Roedd yn delynor campus ac yn athro telyn adnabyddus. Roedd yn byw mewn bwthyn o'r enw 'Y Gorlan', tua 2 filltir o Lanrwst dan gysgod clogwyn y Garreg Oleu. Roedd ganddo ddull hynod o dynnu haearn poeth ar draws blaen ei fysedd er mwyn eu caledu i ganu'r delyn; credai y ceid gwell sain o'r tannau felly.

Roedd yn dipyn o gymeriad rhamantaidd. Treuliodd ei flynyddoedd olaf yn byw ar ben ei hun yn 'Y Gorlan'. Yn ôl Robert Griffith, yntau'n frodor o Lanrwst, yn ei gyfrol *Llyfr Cerdd Dannau*:

"Yn hen dŷ y Gorlan y treuliodd efe flynyddoedd olaf ei oes, heb neb yn gwmni ond ei delyn. A dywedir y byddai yn treulio llawer o'i amser mewn eisteddfa garreg wrth odreu un o'r clogwynni... (ger ei gartref). Yma yr eisteddai yn dawel, a'i delyn wrth ei ochr, weithiau yn ei chanu, a thro arall yn ymddiddan â hi, gyda'r fath serchogrwydd a phe buasai y gariadferch anwylaf dan haul."
Roedd yn athro i lawer o delynorion ond ef, yn ôl John Griffith, oedd "yr olaf o wir linach yr hen delynorion yn Nant Conwy, yr hwn le, yn yr amser da gynt, oedd yn hynod am wneuthurwyr telynau ac fel cartref telynorion a datgeiniaid."

Bu farw yn y Gorlan yn Hydref 1859, yn dros 72 oed, a chafodd ei gladdu ym mynwent Llanddoged.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Robert Griffith, *Llyfr Cerdd Dannau* (1913), tud. 229.
2. ↑  *Llyfr Cerdd Dannau*, tud. 229.
3. ↑  *Llyfr Cerdd Dannau*, tud. 230.
Bwrdeistref fetropolitan ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Dinas Manceinion** (Saesneg: *City of Manchester*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 116 km², gyda 552,858 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Bwrdeistref Fetropolitan Trafford a Dinas Salford i'r gorllewin, Bwrdeistref Fetropolitan Bury a Bwrdeistref Fetropolitan Rochdale i'r gogledd, Bwrdeistref Fetropolitan Oldham, Bwrdeistref Fetropolitan Tameside a Bwrdeistref Fetropolitan Stockport i'r dwyrain, a Swydd Gaer i'r de.

Dinas Manceinion ym Manceinion Fwyaf
Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Manceinion Fwyaf, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Mae'r fwrdeistref yn ddi-blwyf am y rhan fwyaf, gydag un plwyf sifil (Ringway) i'r de. I bob pwrpas mae gan y fwrdeistref yr un ffiniau â dinas Manceinion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 24 Awst 2020
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach haearn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau haearn**; yr enw Saesneg yw *Iron Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Notodonta dromedarius*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach haearn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Map o'r byd yn dangos Ewrasia
Delwedd loeren gyfansawdd o Ewrasia
Cyfandir mawr sy'n cynnwys Ewrop ac Asia yw **Ewrasia**. Sut bynnag, mae llawer o bobl yn meddwl bod Ewrop ac Asia yn gyfandiroedd gwahanol oherwydd bod gwahaniaeth mawr yn eu diwylliant. Ar y llaw arall, mae llawer o haneswyr yn dweud bod De Ewrop, De Asia a Gorllewin Asia yn debyg iawn i'w gilydd, yn fwy felly nag y mae De Ewrop i weddill Ewrop, neu Dde a Gorllewin Asia i weddill Asia. Felly maen' nhw'n rhannu Ewrasia yn Dde Ewrasia a Gogledd Ewrasia.

Yng ngoleuni gwyddorau daear mae'n amlwg bod Ewrasia yn gyfandir ynddo'i hun.

Fel rheol, derbynir Mynyddoedd yr Wral fel y ffin rhwng Ewrop ac Asia.

Gweler hefyd
------------

* Affrica-Ewrasia
* Asia
* Ewrop

| * v
* t
* e
Cyfandiroedd y Ddaear |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
Affrica
 | 
Yr Antarctig
 | 
Asia
 | 
Awstralia
 | 
Ewrop
 | 
Gogledd America
 | 
De America
 |

 |

 |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
Affrica-Ewrasia
 | 
Yr Amerig
 | 
Ewrasia
 | 
Oceania
 |

 |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|     | 
* **Cyn-uwchgyfandiroedd**Gondwana
* Laurasia
* Pangaea
* Pannotia
* Rodinia
* Columbia
* Kenorland
* Nena
* Sclavia
* Ur
* Vaalbara

 | 
* **Cyfandiroedd Hanesyddol**Amazonia
* Arctica
* Asiamerica
* Atlantica
* Avalonia
* Baltica
* Cimmeria
* Craton Congo
* Ewramerica
* Kalaharia
* Kazakhstania
* Laurentia
* Gogledd Tsieina
* Siberia
* De Tsieina
* India

 |

 |

 |
| ** Gweler hefyd Rhanbarthau'r Ddaear*
* **Categori**
 |
Dinas yng nghanol Llain Gaza, Palesteina, sy'n brifddinas y dalaith o'r un enw yw **Deir al-Balah** (hefyd: **Deir el-Balah** neu **Dayr al-Balah** (Arabeg: دير البلح‎). Yn 2006 roedd ganddi boblogaeth o 49,751. Mae'n gorwedd rhwng dinas Gaza i'r gogledd a Khan Yunis i'r de. Ceir traethau i'r gorllewin ar lan y Môr Canoldir a thyfir palmwydd datys yn y llannerchau.

Mae'n safle hynafol. Darganfuwyd mynwent sy'n dyddio o Oes yr Efydd yno. Sefydlwyd mynachlog yn Deir al-Balah gan y Santes Helena o Gaergystennin yn 372 OC. Bu ym meddiant y Croesgadwyr a chafodd ei chipio oddi wrthynt gan Saladin.

Heddiw mae Deir el-Balah yn un o gadarnleoedd y mudiad Hamas. sy'n rheoli Llain Gaza, gyda 13 allan o'r 15 sedd ar gyngor y ddinas. Aelod o Hamas, Ahmad Kurd yw'r maer ers Ionawr 2005. Ceir gwersyll ffoaduriaid yn y ddinas. Mae'r ddinas wedi dioddef o sawl ymosodiad gan Israel ers yr Intifada Al-Aqsa yn 2001.

Rhyfel 2008-2009
----------------

Ar y 5ed o Ionawr 2009, adroddwyd fod llongau rhyfel Israel wedi saethu ar Deir al-Balah gan ladd tua deg o bobl.

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Gwersyll ffoaduriaid Deir al-Balah ar wefan UNRWA

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 141895645
* LCCN: n80133610
* SUDOC: 147180732

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach tri chrib**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau tri chrib**; yr enw Saesneg yw *Three-humped Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Notodonta tritophus*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach tri chrib yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach tywyll**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau tywyll**; yr enw Saesneg yw *Large Dark Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Notodonta torva*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach tywyll yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Karl-Heinz Stroux yw ***Der Große Mandarin*** a gyhoeddwyd yn 1949. Fe'i cynhyrchwyd gan Georg Fiebiger yn yr Almaen. Lleolwyd y stori yn Tsieina. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Hans-Otto Borgmann. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Bavaria Film.

 Mae'r ffilm *Der Große Mandarin* yn 105 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1949. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *White Heat* sy’n ffilm drosedd ac antur gan cyfarwyddwr ffilm oedd yr actores Raoul Walsh. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Werner Krien oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Karl-Heinz Stroux ar 25 Chwefror 1908 yn Hamborn a bu farw yn Düsseldorf ar 2 Mehefin 1996. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Croes Marchog-Cadlywydd Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Karl-Heinz Stroux nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae'r **englyn proest dalgron** yn un o Hen XXIV Mesur Cerdd Dafod. Fodd bynnag, canwyd y rhan fwyaf o awdlau enghreifftiol ar fesurau Dafydd Ddu Athro neu fesurau Dafydd ab Edmwnd, gan hepgor y mesur hwn.

Mae'n un o dri englyn proest a nodir yng Ngramadeg Einion Offeiriad. Nodir yn y llawysgrifau:

*Tri rhyw englyn proest yssydd*,  

sef **Proest dalgron**, **Lleddfbroest** a **Phroest gadwynog**.

Enw
---

Gan amlaf, caiff *proest* ei drin fel enw gwrywaidd, er enghraifft **Proest llafarog**. Noda Geiriadur Prifysgol Cymru ei fod yn enw gwrywaidd-benywaidd, ac yn y llawysgrifau sy'n cofnodi'r gramadegau cynnar, fe'i trinnir fel enw benywaidd, gan roi inni *broest dalgron* yn hytrach na *phroest talgrwn*.

Nodweddion
----------

Llunnir englyn proest dalgron gyda phedair llinell saith sillaf o hyd, gydag aceniad y prifodlau proest yn rhydd. Yn hytrach na odli, mae'r llinellau yn ffurfio proest dalgron â'i gilydd. Gall y llinellau derfynu gyda llafariad seml neu ddeusain dalgron heb neu gyda chytsain yn ei dilyn.

Dyma enghraifft o waith Gruffudd ap Maredudd ap Dafydd, gyda phob proest yn acennog a chyda llafariad ysgafn:

*Eurawdd Iorwerth geinferth gân*  

*Erllynedd, gwir gyfedd gwin,*  

*Arawd teg o oreu tôn*  

*O rodd Duw a eurawdd dyn.*

Ac eto, gan yr un bardd:

*Adeilwyd bedd, gwedd gwiwder,*  

*F'eneid, i'th gylch, o fynor:*  

*Adeilawdd cof dy alar*  

*I'm calon, ddilon ddolur.*

Sylwer mai cynghanedd sain bengoll yw'r llinell gyntaf; cynghanedd anghywir yn ôl safonau heddiw ond cynghanedd a ddefnyddid yn fynych gan y cywyddwyr cynnar.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Morris-Jones, *Cerdd Dafod*, Rhydychen, 1925

Gweler hefyd
------------

* Proest
* Englyn Lleddfbroest
* Y Pedwar Mesur ar Hugain

Llyfryddiaeth
-------------

* John Morris-Jones, *Cerdd Dafod* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1925)
Ffriganiaid yn chwilota am fwyd gwyllt mewn parc yn Efrog Newydd.
Arfer ac ideoleg o gyfranogiad cyfyngiedig yn yr economi gonfensiynol a'r treuliant lleiaf o adnoddau, yn arbennig trwy adfer nwyddau gwastraff fel bwyd, yw **ffriganiaeth**. Mae'r gair 'ffrigan' yn dod o'r Saesneg, "freegan" sy'n gyfansoddair o'r geiriau "free" a "vegan".

Tra bod figaniaid yn osgoi prynu cynnyrch anifeiliaid fel gwrthdystiad yn erbyn egsploetio anifeiliaid, mae ffriganiaid - mewn theori, o leiaf - yn osgoi prynu *unrhywbeth* fel gweithred o wrthdystiad yn erbyn y system fwyd yn gyffredinol.

Mae ffriganiaeth yn aml yn cael ei ystytried yn gyfystyr â chwilio trwy fwyd gwastraff, ond mae ffriganiaid yn cael eu hadnabod am eu hymlyniad ag ideoleg gwrth-brynwriaethol a gwrth-gyfalafol ac am gofleidio strategaethau byw amgen, sgwatio mewn adeiladau gwag, a "garddio guerrilla" mewn parciau dinesig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Barnard, Alex (2016). *Freegans: Diving into the Wealth of Food Waste in America*. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press. ISBN 978-0-8166-9813-4.
2. ↑  Glowka, Wayne (2004). "Among the New Words" (PDF). *American Speech* **79** (2): 194–200. doi:10.1215/00031283-79-2-194. .[*dolen marw*]
3. ↑  "Freeganism in Practice". *freegan.info*. Cyrchwyd 2016-06-09.
Awdures Americanaidd yw **Diane Farr** (ganwyd 7 Medi 1969) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cynhyrchydd, actores teledu a ffilm. Caiff ei hadnabod yn bennaf am ei rol fel asiant yr FBI, Megan Reeves, yn y gyfres deledu *Numb3rs*, a'r diffoddwr tân Laura Miles yn *Rescue Me*.

Fe'i ganed yn Manhattan ar 7 Medi 1969. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Loughborough, Prifysgol Stony Brook, UDA.

Magwraeth
---------

Ganwyd Diane Farr yn Ninas Efrog Newydd, Efrog Newydd, o dras Gwyddelig ac Eidalaidd. Astudiodd Farr ddrama ym Mhrifysgol Stony Brook yn Efrog Newydd a Phrifysgol Loughborough yn Lloegr gan raddiodd gyda B.A ar y cyd o'r ddwy brifysgol hyn.

Ar Fehefin 26, 2006, priododd y gweithredwr marchnata 36 oed Seung Yong Chung. Ganwyd eu plentyn cyntaf, Beckett Mancuso Chung, ym mis Mawrth 2007 a chawsant ddwy ferch, Sawyer Lucia Chung a Coco Trinity Chung, yn Awst 2008. Mae Farr hefyd wedi ysgrifennu llyfr ar ramant rhynghiliol (*interracial*), *Kissing Outside the Lines*.

Y llenor
--------

Mae Farr wedi ysgrifennu dau lyfr: cyhoeddwyd y cyntaf, *The Girl Code* (2001) sydd wedi ei gyfieithu i saith iaith, ac sy'n trafod iaith gyfrinachol menywod sengl, a *Kissing Outside the Lines* (Mai 2011), cofiant comig o'i llwybr i briodas rhynghiliol. Mae Farr hefyd yn ysgrifennu ar gyfer nifer o gylchgronau Americanaidd ac mae ganddi golofn bapur newydd wedi'i syndiceiddio'n rhyngwladol ar gyfer yr *International Herald Tribune*.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016. "Diane Farr". *Discogs*. Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
2. ↑  "Diane Farr Biography". *TV Guide*. Cyrchwyd 28 Hydref 2009.
3. ↑  "Archived copy". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-06-23. Cyrchwyd 2012-11-21. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)CS1 maint: archived copy as title (link)
4. ↑  "Famous People Getting Married: Arquette, Farr Tie the Knot: And, oh yeah, so does 81-year-old 'Wyatt Earp' star". *zap2it.com*. 26 Mehefin 2006. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-03-18. Cyrchwyd 21 Mai 2007.  
- "WEDDINGS/CELEBRATIONS; Diane Farr, Seung Chung". *The New York Times*. 26 Mehefin 2006. Cyrchwyd 6 Ionawr 2009.
5. ↑  Stephen M. Silverman (16 Mawrth 2007). "Numb3rs Star Diane Farr Welcomes a Boy". *People.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-08-22. Cyrchwyd 10 Medi 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 254212238
* LCCN: n2013018667
* ISNI: 0000 0003 7678 0472
* NDL: 00845788

 |
Hynafiaethydd a ffigwr amlwg yn y mudiad Rhamantaidd yn ne Cymru ganol y 19g oedd **Evan Davies** (6 Ionawr 1801 - 23 Chwefror 1888), a oedd yn fwy adnabyddus i'w gyfoeswyr wrth yr enw **Myfyr Morganwg**. Roedd yn aelod o gylch Clic y Bont.

Bywgraffiad
-----------

Gwneuthurwr clocsiau wrth ei grefft ym Mhontypridd, ei dref enedigol, oedd Evan Davies. Hawliodd iddo dderbyn mantell "Archdderwydd Beirdd Ynys Prydain" ar ôl marwolaeth Taliesin Williams, mab Iolo Morganwg, yn 1847, ac felly ei fod yn olynydd uniongyrchol i'r derwyddon Brythonaidd.

Ysgrifennodd sawl llyfr ar bwnc derwyddiaeth sy'n amlygu ei ddamcaniaethau anghonfensiynol am darddiad Cristnogaeth fel math o ffurf Iddewig ar Dderwyddiaeth. Damcaniaethu gwyllt a rhamantus a geir yn y llyfrau hyn, fel *Gogoniant Hynafol y Cymry* (1865), sydd yn amlwg dan ddylanwad rhai o ffugiadau Iolo Morganwg a damcaniaethau rhyfeddol rhai o hynafiaethwyr ac ieithegwyr y 18g a'r 19eg am darddiad a hynafiaeth y Gymraeg. Cynhesai Myfyr Morganwg ddefodau "derwyddol" wrth y Maen Chwyf, ger Pontypridd - maen "derwyddol" sydd â lle pwysig ym mytholeg Iolo Morganwg - ac yn ddiweddarach cynhaliwyd cystadlaethau llenyddol yno.

Llyfryddiaeth
-------------

Cyhoeddodd sawl llyfr ac erthygl, yn cynnwys:

* *Gogoniant Hynafol y Cymry* (1865)
* *Hynafiaeth Aruthrol* (1875)

Dolennau allanol
----------------

* DAVIES, EVAN (‘Myfyr Morganwg’; 1801 - 1888), bardd ac archdderwydd. Y Bywgraffiadur Cymreig.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 72578441
* LCCN: no2007013513
* ISNI: 0000 0000 4747 7448
* GND: 133310604

 |
Fformat cynhwysol digidol safonol ar gyfer trosglwyddiad sain, fideo, a Protocol Gwybodaeth System a Rhaglen (Saesneg: Program and System Information Protocol neu PSIP) yw **ffrwd gludiant MPEG** (**ffrwd gludiant**, **MPEG-TS**, **MTS** neu **TS**). Mae'n cael ei ddefnyddio mewn systemau darlledu fel DVB, ATSC a IPTV.

Mae ffrwd gludiant yn dynodi fformat cynhwysol sy'n amgáu ffrydiau elfennol ar ffurf pecynnau, gyda nodweddion cywiro gwallau a phatrwm syncroneiddio ar gyfer cynnal integriti y trosglwyddiant pan fydd y sianel gyfathrebu sy'n cario'r ffrwd yn cael ei diraddio.

Er eu bod yn debyg o ran enw, mae ffrydiau cludiant yn wahanol i ffrwd rhaglen MPEG mewn sawl ffordd bwysig: mae ffrydiau rhaglen wedi'i dylunio ar gyfer cyfryngau cymharol ddibynadwy, fel disgiau (e.e. DVDs), tra bod ffrydiau cludiant wedi'u dylunio ar gyfer trosglwyddiad llai dibynadwy, yn enwedig darlledu dros dir neu trwy loeren. Hefyd, gall ffrwd gludiant yn gallu cario nifer o raglenni. 

Mae manylion ffrwd gludiant i'w canfod yn *MPEG-2 Rhan 1, Systemau*, a oedd ar un adeg yn cael ei adnabod fel *safon ISO/IEC 13818-1* neu *ITU-T Rec. H.222.0*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "MPEG-2 Transport Stream". AfterDawn.com. Cyrchwyd 8 June 2010.
Mae **Esyllt Mair Sears** (ganwyd Mawrth 1981) yn gomedïwr ac ymgynghorydd busnes. Magwyd hi ym Mhenrhyn-coch a Bow Street, Ceredigion ac mae bellach yn byw ym Mro Morgannwg.

Bywgraffiad
-----------

Magwyd Esyllt Mair Dafydd ym mhentref Bow Street, gan fynychu Ysgol Gynradd Rhydypennau ac Ysgol Gyfun Gymunedol Penweddig yn Aberystwyth. Enillodd radd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd. Mae'n briod a chanddi ddau o blant. Symudodd hi a'i gŵr, sy'n ddi-Gymraeg, o Lundain i Gymru fel bod modd magu'r plant yn Gymraeg ac iddynt dderbyn addysg Gymraeg, sy'n "bwysig iawn" iddi. Mae'n ferch i'r awdur Elgan Philip Davies sydd wedi ysgrifennu amryw o lyfrau gan gynnwys llyfrau i blant ac arddegwyr.

Mae'n ddarlithydd rhan amser yn Athrofa Busnes a Chymdeithas Prifysgol De Cymru a gyda Prifysgol Fetropolitan Caerdydd trwy'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol mewn Marchnata a Chysylltiadau Cyhoeddus.

Mae hi hefyd yn golofnydd i bapur misol *Y Cymro*.

Gyrfa Comedi
------------

Daeth ar restr 'Rhai i'w Gwylio' menywod mewn comedi (allan o 400 o gomediwragedd eraill) yng nghystadleuaeth *Funny Women* yn 2017. Mae'r gystadleuaeth yno i geisio hybu rhagor o fenywod i fentro i fyd comedi.

Ers hynny mae wedi gwneud setiau comedi yn Sesiwn Fawr Dolgellau 2018 gyda pherfformwyr eraill megis Hywel Pitts a Jâms Thomas. yn Eisteddfod Caerdydd lle bu'n rhan o'r gig gomedi gyntaf gan ferched yn unig yn y Gymraeg, ac yn ei thref enedigol, Aberystwyth  ac fel rhan o Ŵyl Gomedi Aberystwyth a sesiynau comedi yn Lloegr.

Dolenni
-------

* Esyllt Sears ar Twitter
* Cyfweliad o Eisteddfod Caerdydd 2018

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑
5. ↑
6. ↑