recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Isabella Rossellini a Todd Shapiro yw ***Green Porno*** a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd gan Rick Gilbert yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Isabella Rossellini. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Isabella Rossellini. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Dark Knight* sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Isabella Rossellini ar 18 Mehefin 1952 yn Rhufain. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1976 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Finch, Efrog Newydd.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Rachel Carson

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Isabella Rossellini nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Green Porno |  | yr Eidal | Saesneg | 2008-01-01 |
| Mammau |  | Ffrainc |  | 2013-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Afon yn Eryri yw **Nant y Gwryd** (amrywiadau: ***Nant-y-Gwryd***, ***Nant-y-gwryd***; ***Nantygwryd***; ***Nant Gwryd***). Ei hen enw oedd **Nant Gwryd Cai** (gweler isod). Mae'n llifo trwy Ddyffryn Mymbyr ger Capel Curig yn Sir Conwy i lifo i Afon Llugwy. Ei hyd yw tua 5 milltir.

Cwrs
----

Prif darddle Nant y Gwryd yw Llyn Cwm-y-ffynnon ar lethrau deheuol y Glyderau. Oddi yno mae'n llifo heibio i westy Pen-y-gwryd a Llyn Lockwood a dan y briffordd A4086. Mae nifer o ffrydiau mynyddig yn llifo iddi o lethrau deheuol y Glyderau a llethrau gogleddol Moel Siabod. Mae'n llifo trwy ddolydd fferm Dyffryn Mymbyr - a bortreadir gan yr awdur Thomas Firbank yn ei lyfr *I Bought a Mountain* - ac i mewn i Lynnau Mymbyr. Ger Capel Curig mae'r afon yn llifo o'r llynnau ac yn ei blaen am chwarter milltir i lifo i Afon Llugwy (un o lednentydd Afon Conwy.

Cysylltiad Arthuraidd
---------------------

Hen enw'r afon oedd Nant Gwryd Cai. Roedd Cai (Cai fab Cynyr neu Cai Hir) yn un o brif farchogion Arthur. Mae'n arwr mewn sawl chwedl Arthuraidd yn cynnwys *Culhwch ac Olwen* a'r *Tair Rhamant*. Ystyr y gair 'gwryd' neu 'gwrhyd' yw'r mesur safonol a geir pan ledo dyn ei freichiau allan ar led (*cubit*). Nid oes chwedl i esbonio'r enw wedi goroesi ond mae'n debyg bod yr enw yn cyfeirio at faintioli cawraidd yr arwr.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Ifor Williams, *Enwau Lleoedd* (Hugh Evans a'i Feibion, 1945), tud. 27.
2. ↑  Alun Llywelyn-Williams, *Crwydro Arfon* (Cyfres Crwydro Cymru, 1959).
3. ↑  Map OS 1:25,000 Eryri; Map OS Landranger 1:50,000 Taflen 115.
4. ↑  Map OS 1:25,000 Eryri.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Gus Meins yw ***Hi'-Neighbor!*** a gyhoeddwyd yn 1934. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Hi'-Neighbor!*** ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Leroy Shield. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Metro-Goldwyn-Mayer.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Scotty Beckett, Wally Albright, Matthew Beard a Tiny Sandford. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1934. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Thin Man* ffilm Americanaidd gan W.S. Van Dyke. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Art Lloyd oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Louis McManus sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gus Meins ar 6 Mawrth 1893 yn Frankfurt am Main a bu farw yn Los Angeles ar 4 Awst 2012. Mae ganddo o leiaf 3 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gus Meins nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Anniversary Trouble |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1935-01-01 |
| *Babes in Toyland* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1934-01-01 |
| *Beginner's Luck* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1935-01-01 |
| For Pete's Sake! |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1934-01-01 |
| Kelly The Second |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1936-01-01 |
| Little Papa |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1935-01-01 |
| Little Sinner |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1935-01-01 |
| Mama's Little Pirate |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1934-01-01 |
| Scatterbrain |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1940-01-01 |
| The Californian |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1937-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Giovanni Veronesi yw ***Viola Bacia Tutti*** a gyhoeddwyd yn 1998. Fe'i cynhyrchwyd gan Vittorio Cecchi Gori a Rita Rusić yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Cecchi Gori Group. Lleolwyd y stori yn Toscana. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Giovanni Veronesi. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Asia Argento, Leonardo Pieraccioni, Daria Nicolodi, Daniela Poggi, Rocco Papaleo, Valerio Mastandrea, Franco Califano, Massimo Ceccherini ac Enzo Robutti. Mae'r ffilm *Viola Bacia Tutti* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1998. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Saving Private Ryan* sef ffilm ryfel gan Steven Spielberg a enillod 5 Oscar. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Fabio Cianchetti oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Cecilia Zanuso sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giovanni Veronesi ar 31 Awst 1962 yn Prato.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Giovanni Veronesi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm drosedd gan y cyfarwyddwr Ramón Quadreny yw ***Sangre En La Nieve*** a gyhoeddwyd yn 1942. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Raúl Cancio a José María Lado. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Casablanca* sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ramón Quadreny ar 5 Ebrill 1892 yn Barcelona a bu farw yn yr un ardal ar 14 Mawrth 1939. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1914 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ramón Quadreny nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Josh Mond yw ***James White*** a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Josh Mond a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Kid Cudi. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw David Call, Cynthia Nixon, Kid Cudi, Ron Livingston a Christopher Abbott. Mae'r ffilm *James White* yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Mátyás Erdély oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Josh Mond ar 1 Ionawr 1983 yn Efrog Newydd. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2006 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Gelf Tisch, UDA.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 92% (Rotten Tomatoes)
* 7.4/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Josh Mond nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| James White |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2015-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "James White". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
*Mae "Tryweryn" yn ail-gyfeirio i'r dudalen hon. Am y pentref a foddwyd yn 1965, gweler Capel Celyn.*
Afon yng ngogledd Cymru yw **Afon Tryweryn** sy'n llifo i mewn i Afon Dyfrdwy. Daeth i amlygrwydd pan adeiladwyd argae ar ei thraws i greu Llyn Celyn, i gyflenwi dŵr i ardal Lerpwl, gan foddi pentref Capel Celyn. Mae Afon Tryweryn tua 19 km o hyd.

Mae tarddiad Afon Tryweryn yn Llyn Tryweryn, gerllaw yr A4212 rhwng Trawsfynydd a'r Bala. Wedi llifo tua'r dwyrain yn dilyn yr A4212, mae yn awr yn llifo i Lyn Celyn, lle mae nifer o nentydd yn ymuno. Wedi gadael y llyn mae'n llifo tua'r de-ddwyrain heibio Frongoch ac yna trwy dref Y Bala i gyfarfod Afon Dyfrdwy ychydig islaw Llyn Tegid.

Yn yr Oesoedd Canol, dynodai'r afon ran o'r ffin rhwng dau gwmwd Cantref Penllyn, sef Is Tryweryn ac Uwch Tryweryn.

Mae'r dŵr yn Llyn Celyn yn cael ei storio yn y gaeaf ac yna ei ollwng yn yr haf i gadw lefel Afon Tryweryn, ac felly hefyd Afon Dyfrdwy, yn uchel, fel bod modd tynnu dŵr o Afon Dyfrdwy yn is i lawr. Oherwydd bod modd rheoli llif Afon Tryweryn islaw'r argae, mae Afon Tryweryn wedi dod yn boblogaidd iawn ar gyfer canŵio.

Afon Tryweryn tua 2.5 km cyn cyrraedd Llyn Celyn
Afon Tryweryn rhwng Llyn Celyn ac Afon Dyfrdwy
Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Yann Gozlan yw ***Un Homme Idéal*** a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd gan Wassim Béji yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Guillaume Lemans a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Cyrille Aufort. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ana Girardot, André Marcon, Laurent Grévill, Marc Barbé, Pierre Niney, Thibault Vinçon a Valeria Cavalli. Mae'r ffilm *Un Homme Idéal* yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Antoine Roch oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Grégoire Sivan sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Yann Gozlan ar 28 Mawrth 1977 yn Aubervilliers.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Yann Gozlan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Planhigyn blodeuol lluosflwydd sy'n perthyn i deulu'r pabi (Papaveraceae) yw'r **Popi Cymreig** neu ***Meconopsis cambrica*** (hefyd: **Pabi Cymreig, Pabi Cymru**). Ers 2006, mae darlun o'r blodyn wedi ymddangos ar logo Plaid Cymru.

Disgrifiad
----------

Mae gan *Meconopsis cambrica* ddail asgellog. Gall y planhigyn dyfu hyd at 30–60 cm (12-24 modfedd) o daldra. Mae'n blodeuo rhwng misoedd Mehefin ac Awst. Mae gan y blodau bedair petal lliw melyn neu oren sy'n mesur 50–88 mm ar eu hyd. Ar ddiwedd yr haf, gwasgarir llawer o hadau duon o gibyn hir.

Mae'r planhigyn yn gynhenid i orllewin Ewrop, gan gynnwys Cymru, de-orllewin Lloegr, Iwerddon, Penrhyn Iberia, y Pyreneau a'r Massif central. Fodd bynnag, gellir dod o hyd iddo ymhell tu hwnt i'w gynefin naturiol erbyn hyn

Ecoleg
------

Ceir hyd i *M. cambrica* fel arfer mewn lleoliadau llaith a chysgodol ar dir creigiog, ond ar ymyl orllewinol ei ddosbarthiad, fe'i gwelir ar diroedd mwy agored hefyd. Mae'n blanhigyn sydd wedi addasu'n dda i fyw mewn bylchau a holltau mewn creigiau. Golyga hyn ei fod hefyd yn aml i'w weld yn tyfu rhwng cerrig palmant ac mewn cynefinoedd trefol tebyg.

Tacsonomeg
----------

Fe roddwyd yr enw gwyddonol gweiddiol, *Papaver cambricum*, i'r planhigyn gan Carolus Linnaeus yn ei lyfr *Species Plantarum* yn 1753. Yn 1814, gwahanodd y botanegydd Louis Viguier y planhigyn o *Papaver* a'i roi mewn genws newydd o'r enw *Meconopsis* ohewydd fod gan *M. cambrica* stigmâu gwahanol i weddill aelodau *Papaver*.

Bellach, mae nifer o aelodau eraill yn y genws *Meconopsis*, megis y pabi glas. Mae'r rhain i gyd yn gynhenid i fynyddoedd yr Himalaya. Fodd bynnag, mae ymchwil foleciwlaidd mwy diweddar wedi dangos nad ydi *M. cambrica* yn perthyn i weddill y genws, gan awgrymu fod dosbarthiad gwreiddiol Linnaeus yn gywir wedi'r cyfan. Mae cofnod y rhywogaeth ar y gronfa ddata *The Plant List* wedi ei newid i ddangos hyn.

| Y Popi Cymreig (*M. cambrica*) |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Hadau a chibynnau M. cambrica.Hadau *M. cambrica*. |
| Hadau *M. cambrica*.  |

|  |
| --- |
| Logo Plaid Cymru.Mabwysiadodd Plaid Cymru'r Popi Cymreig fel logo yn 2006. |
| Mabwysiadodd Plaid Cymru'r Popi Cymreig fel logo yn 2006.  |

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Williams, Iolo (2012). *Llyfr Natur Iolo*. Llanrwst, Conwy: Gwasg Carreg Gwalch. ISBN 978-1845271312
2. ↑  Stace, Clive A. (2010). "Meconopsis Vig. - Welsh Poppy", *New Flora of the British Isles*. Caergrawnt: Gwasg Prifysgol Caergrawnt, tud. 88-90. ISBN 978-0-521-70772-5
3. ↑  Prain, David (1906). *A review of the genera *Meconopsis* and *Cathcartia**, *Annals of Botany*, old series, Cyfrol 20, Rhifyn 4 (yn Saesneg), tud. 323–370. DOI:10.1093/oxfordjournals.aob.a089107. URL
4. ↑  Kadereit, Joachim W.; Preston, Chris D; a Valtueña, Francisco J. (2011). *Is Welsh Poppy, *Meconopsis cambrica* (L.) Vig. (Papaveraceae), truly a *Meconopsis*?*, *New Journal of Botany*, Cyfrol 1, Rhifyn 2 (yn Saesneg), tud. 80-87. DOI:10.1179/204234811X13194453002742
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Patrice Leconte yw ***Le Parfum D'yvonne*** a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd gan Thierry de Ganay yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Patrice Leconte. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Corinne Marchand, Richard Bohringer, Jean-Pierre Marielle, Hippolyte Girardot, Paul Guers, Claude Aufaure, Luc Palun, Marie Cosnay, Philippe Magnan a Sandra Majani. Mae'r ffilm *Le Parfum D'yvonne* yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Forrest Gump* ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Eduardo Serra oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Patrice Leconte ar 12 Tachwedd 1947 ym Mharis. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1977 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Institut des hautes études cinématographiques.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Commandeur des Arts et des Lettres‎
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr César y Ffilm Gorau
 * Gwobr César
 * Officier de l'ordre national du Mérite

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Patrice Leconte nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **bwrned main yr Alban**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **bwrnedau main yr Alban**; yr enw Saesneg yw *Slender Scotch Burnet*, a'r enw gwyddonol yw *Zygaena loti*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bwrned main yr Alban yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

* ♀ ♀
* ♀ △ ♀ △

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm sbageti western gan y cyfarwyddwyr Pino Mercanti a José María Zabalza yw ***Las Malditas Pistolas De Dallas*** a gyhoeddwyd yn 1964. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen, Yr Eidal a Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ángel Álvarez, Andrea Aureli, Fred Beir, Luis Induni, Jesús Puente Alzaga, Olivier Mathot, Dina De Santis ac Evi Marandi. Mae'r ffilm *Las Malditas Pistolas De Dallas* yn 92 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1964. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Dr. Strangelove* sef ffilm gomedi ddu sy’n dychanu'r Rhyfel Oer a’r gwrthdaro niwclear rhwng yr Undeb Sofietaidd a'r Unol Daleithiau. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pino Mercanti ar 16 Chwefror 1911 yn Palermo a bu farw yn Rhufain ar 6 Gorffennaf 1948.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pino Mercanti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ysgrif gan y cyfarwyddwyr Alexander Kluge a Edgar Reitz yw ***In Gefahr Und Größter Not Bringt Der Mittelweg Den Tod*** a gyhoeddwyd yn 1974. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Lleolwyd y stori yn Frankfurt am Main. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Alexander Kluge a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Richard Wagner. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Alfred Edel, Norbert Kentrup, Hans Drawe a Jutta Winkelmann. Mae'r ffilm *In Gefahr Und Größter Not Bringt Der Mittelweg Den Tod* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Godfather Part II* sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Günther Hörmann oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Beate Mainka-Jellinghaus sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alexander Kluge ar 14 Chwefror 1932 yn Halberstadt. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1960 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Georg Büchner
 * Croes Cadlywydd Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen
 * Gwobr Goffa Schiller
 * Gwobr Theodor W. Adorno
 * Hanns-Joachim-Friedrichs-Award
 * Fontane-Preis
 * Gwobr-Heinrich-Böll
 * Gwobr Ricarda-Huch
 * Gwobr-Jean-Paul
 * Gwobr Llenyddiaeth Dinas Bremen
 * Gwobr Kleist
 * Deutscher Filmpreis
 * Grimme-Preis

 Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Goethe yn Frankfurt.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alexander Kluge nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.
2. ↑ . *The New York Review of Books*.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Tachwedd 2019.
4. ↑  .
Meddyg ac awdur o Gymro oedd **David Samwell** neu **Dafydd Samwell** (15 Hydref 1751 - 23 Tachwedd 1798), a adnabyddir yn Gymraeg fel **Dafydd Ddu Feddyg**.

Roedd yn un o wyrion y llenor Edward Samuel, gŵr o Benmorfa yn Edeirnion, a fu'n berson Llangar, Sir Feirionnydd, o 1721 tan 1748. Cafodd ei eni yn Nantglyn, Sir Ddinbych, yn 1751.

Graddiodd yn feddyg ac aeth ar drydedd fordaith y Capten James Cook ar fwrdd y *Discovery* yn 1776-79. Bu'n dyst i ladd Cook ar un o ynysoedd Hawaii a chyhoeddodd yr hanes yn ei lyfr *A Narrative of the Death of Captain James Cook* ar ôl dychwelyd. Cadwodd ddyddiadur hefyd, sy'n cael ei ystyried yn waith arloesol ym maes anthropoleg.

Bu gan Samwell ran flaenllaw ym mywyd diwylliannol Cymry Llundain. Ymhlith ei gyhoeddiadau ceir y gerdd 'The Padouca Hunt', sy'n ymwneud â'r traddodiad fod Madog ab Owain Gwynedd wedi sefydlu gwladfa Gymreig yng ngogledd America. Roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas y Gwyneddigion ac yn aelod o'r Caradogion hefyd. Ymhlith ei gydnabod oedd Iolo Morgannwg a'r Gwallter Mechain ifanc. Cynorthwyodd Iolo Morgannwg i sefydlu Gorsedd Beirdd Ynys Prydain.

Bu farw Samwell yn 1798 a chafodd ei gladdu ym mynwent Eglwys St Andrews, Holborn, yn Llundain, ger Ysgol Gymraeg Llundain.

Llyfryddiaeth
-------------

### Llyfrau Samwell

* *A Narrative of the Death of Captain James Cook* (Llundain, 1786; ail-gyhoeddwyd fel *Captain Cook and Hawaii* yn 1957)
* *Some Account of a Voyage to South Seas 1776-1777-1778* (dyddiadur anghyhoeddedig, yn y Llyfrgell Brydeinig)
* *The Padouca Hunt* (1799). Ysgrifennwyd yn 1791.

### Bywgraffiad

* E. G. Bowen, *David Samwell* (Cyfres Gŵyl Dewi, 1974)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 14759251
* LCCN: nr93034608
* ISNI: 0000 0000 6303 4356
* GND: 133168441
* SUDOC: 252392272
* BNF: cb10330476n (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Tudalen deitl argraffiad cyntaf *Mona Antiqua Restaurata* (Dulyn, 1723)
Cyfrol ddylanwadol gan y clerigwr Anglicanaidd a hynafiaethydd Henry Rowlands (1655–1723) yw ***Mona Antiqua Restaurata***, a gyhoeddwyd yn Nulyn yn 1723, gydag ail argraffiad yn 1766. Mae'r llyfr yn trafod hynafiaethau Ynys Môn ac yn ceisio profi mai Môn oedd prif sedd y Derwyddon.

Ysbrydolwyd Rowlands i ysgrifennu'r llyfr ar ôl myfyrio am flynyddoedd ar arwyddocad yr henebion cynhanesyddol niferus sydd ar Fôn. Ym marn yr awdur roeddynt yn brawf o bwysigrwydd yr ynys yng nghrefydd y Derwyddon, ac yn y gyfrol mae'n olrhain hanes Môn o'r Dilyw hyd amser y Celtiaid. Gyda llawer o ddychymyg a chan datblygu rhai o ddamcaniaethau ieithyddol ffasiynol ei oes, mae'n ceisio profi fod y Gymraeg yn tarddu o'r Hebraeg ac yn cyflwyno'r Derwyddon fel math o batriarchiaid cyntefig. Ceir disgrifiadau o sawl heneb "derwyddol" ar yr ynys sy'n cael eu cysylltu â defodau tybiedig y Derwyddon. Credai Rowlands fod y ymadrodd 'Môn Mam Cymru' yn tarddu o'r ffaith fod yr ynys wedi bod yn brif ganolfan Gristnogol Cymru yn y cyfnod cynnar hefyd, gan etifeddu ac addasu athroniaeth y Derwyddon.

Bu Rowlands yn llythyru ag Edward Lhuyd ynglŷn ag agweddau ieithyddol yn ei waith a cheir detholiad o rai o lythyrau Lhuyd yn atodiad i'r llyfr. Ceir hefyd restrau o uchel siryddion Môn, ei haelodau seneddol, a'i hoffeiriaid plwyf.

Er nad yw'r damcaniaethau a geir ym *Mona Antiqua Restaurata* yn cael eu derbyn heddiw, mae'r llyfr yn bwysig iawn i hanesyddion y 18g am ei fod yn dangos sut yr oedd y Cymry, ac eraill, yn gweld hanes cynnar Cymru a'r Celtiaid. Bu'n llyfr hynod ddylanwadol a liwiodd farn a dychymyg sawl cenhedlaeth o ysgolheigion, hynafiaethwyr, beirdd a llenorion ac a chwaraeodd ran bwysig yn nadeni'r 18g yng Nghymru.

Llyfryddiaeth
-------------

### Testun

* Henry Rowlands, *Mona Antiqua Restaurata, 1723* (ail-argraffiad gan Redesmere Press/Llyfrau Magma, 1993)
* *Mona Antiqua Restaurata* ar Wiki Book Reader

### Darllen pellach

* C. L. Hulbert Powell, 'Some notes on Henry Rowland's *Mona Antiqua Restaurata*,' yn *Trafodion Cymdeithas Hynafiaethwyr.. Môn* (1952)
* Brynley F. Roberts, 'Henry Rowlands' yn, Bedwyr Lewis Jones (gol.), *Gwŷr Môn* (Cyngor Gwlad Gwynedd, 1979)

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Afon Ddu** yn afon sy'n llifo yng nghymuned Dolbenmaen, Gwynedd ac sy'n un o lednentydd Afon Henwy (Afon Cwmystradllyn) sydd yn ei thro yn un o lednentydd Afon Dwyfor. Llyn Du yw tarddle'r afon, mewn corsdir brwynog tua hanner ffordd rhwng Llyn Cwmystradllyn a pentref Tremadog. Mae'n llifo i Afon Henwy ger hen blasdy Clenennau. Ei hyd yw tua 2 filltir.

Mae Afon Ddu wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (*SSSI*) ers 11 Mawrth 2011 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.38 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Natur
-----

Misglod perlog
Dynodwyd y safle oherwydd agweddau biolegol er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd biolegol fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Mae gan Afon Ddu un nodwedd arbennig iawn, sef, poblogaeth o fisglod perlog (*Margaritifera margaritifera*) - un o'r ychydig boblogaethau yng Nghymru sy'n dal i atgenhedlu.

Hynafiaethau
------------

Ceir sawl heneb yn ardal yr afon. Gerllaw ei chymer yn Afon Henwy mae'n llifo rhwng dau blasdy hynafol (ffermydd heddiw), sef Clenennau a'r Gesail Gyfarch.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Afon Ddu, Dolbenmaen***
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ciro Guerra yw ***La Sombra Del Caminante*** a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd gan Cristina Gallego yn Colombia. Lleolwyd y stori yn Colombia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Ciro Guerra. 

 Mae'r ffilm *La Sombra Del Caminante* yn 91 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Million Dollar Baby* sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood*. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.*

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ciro Guerra ar 6 Chwefror 1981 yn Río de Oro. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1998 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Genedlaethol Colombia.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ciro Guerra nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 11 Gorffennaf 2016.
Ffilm ddrama sy'n cynnwys elfennau erotig gan y cyfarwyddwr Adrian Lyne yw ***9½ Weeks*** a gyhoeddwyd yn 1986. Fe'i cynhyrchwyd gan Zalman King, Mark Damon a Patricia Louisianna Knop yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Producers Sales Organization. Lleolwyd y stori yn Ninas Efrog Newydd a Brooklyn a chafodd ei ffilmio yn Ninas Efrog Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Patricia Louisianna Knop a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jack Nitzsche. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw David Margulies, Margaret Whitton, Helen Hanft, William De Acutis, Kim Basinger, Mickey Rourke, Ronnie Wood, Christine Baranski a Karen Young. Mae'r ffilm *9½ Weeks* yn 112 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1986. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Aliens* sef ffilm wyddonias llawn arswyd a chyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Peter Biziou oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Nine and a Half Weeks*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Ingeborg Day a gyhoeddwyd yn 1978.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Adrian Lyne ar 4 Mawrth 1941 yn Trebedr (Peterborough). Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1976 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Highgate.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 61% (Rotten Tomatoes)
* 5.7/10 (Rotten Tomatoes)

.

Cafodd ei henwebu am y gwobrau canlynol: Gwobr Golden Raspberry i'r Actores Wrth Gefn Waethaf, Golden Raspberry Award for Worst Screenplay, Golden Raspberry Award for Worst Original Song.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Adrian Lyne nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.
3. ↑  Sgript:. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.
4. 1 2  "Nine 1/2 Weeks". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Enzo Muzii yw ***Una Macchia Rosa*** a gyhoeddwyd yn 1970. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Enzo Muzii a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Shawn Phillips. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Giancarlo Giannini, Valeria Moriconi, Leopoldo Trieste, Delia Boccardo ac Orchidea De Santis. Mae'r ffilm *Una Macchia Rosa* yn 98 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1970. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Patton* sef ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr ffilm Franklin J. Schaffner. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Luciano Tovoli oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Enzo Muzii ar 13 Ionawr 1926 yn Asmara a bu farw yn Velletri ar 20 Medi 2007.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Enzo Muzii nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Bwlch enwog yng nghadwyn Safid Kuh yn yr Hindu Kush yw **Bwlch Khyber** (neu **Khaybar** neu **Khaibar**). Mae'r bwlch yn gorwedd 1072m (3518 troedfedd) i fyny mewn tir lled-anial ac mae'r ffordd sy'n ei groesi yn cysylltu Kabul, prifddinas Affganistan a thref Peshawar ym Mhacistan.

Mae'r Khyber yn fwlch o bwys strategol mawr ers cyn cof. Mae'n gorwedd ar y llwybr rhwyddaf sydd i'w gael i groesi mynyddoedd creigiog uchel yr Hindu Kush rhwng gogledd eithaf y gadwyn honno a bryniau isel Wasiristan i'r de.

Ar yr ochr Affganaidd mae'r ffordd iddo yn codi rhwng clogwynni syrth anferth ar lan ddeheuol Afon Kabul, yn bennaf, o gyfeiriad tref Jalalabad. Ar yr ochr Bacistanaidd mae'r tir yn fwy agored ac mae'r ffordd yn croesi'r ffin yng nghanol clwstwr o fryniau bach ac yna'n disgyn ar gwrs igam-ogam i lawr i'r gwastadeddau a Peshawar.

Mae'r Khyber yn gorwedd yn nhiriogaeth led-annibynnol llwyth yr Affridiaid ac yn rhan o dalaith Khyber Pakhtunkhwa. Sawl gwaith dros y canrifoedd mae'r Affridiaid, sy'n barod iawn i warchod eu hannibyniaeth, wedi ymosod ar fyddinoedd estron a geisiai groesi'r bwlch, gan gynnwys byddin Prydain yn y 19eg a hanner cyntaf yr 20g.
|  |
| --- |
|  |

Mewn Ieithyddiaeth mae **cywair** yn derm ar gyfer y defnydd o amrywiaethau iaith yn ôl y cyd-destunau.

Er enghraifft, mae cyweiriau penodol ar gyfer byd y gyfraith, hysbysebion, siarad mewn sefyllfaoedd anffurfiol, ysgrifennu llyfrau plant ac yn y blaen.

Mae Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor yn diffinio Cywaith Iaith fel:  
*Ystyr cywair iaith (language register), yw’r math o iaith y byddwn yn ei siarad neu’n ei* *sgrifennu mewn gwahanol sefyllfaoedd e.e. mae’r iaith y byddwch yn ei siarad mewn tafarn neu wrth wylio gêm bêl droed â’ch ffrindiau yn wahanol i’r iaith y byddwch yn ei siarad yn eich gwaith gyda rhywun pwysig*

Mae Canllawiau Iaith S4C yn cynghori:  

*Dylid diffinio’r gynulleidfa darged yn ofalus wrth ystyried y cywair ieithyddol priodol ar gyfer pob rhaglen*

Esiamplau o gywair iaith
------------------------

Tra bod amrywiaeth fawr o gyweiriau iaith a’u defnydd, yn aml mae’r cywair yn newid yn ôl ffurfioldeb y sefyllfa.

#### Esiamplau o gywair ysgrifenedig

Wrth ysgrifennu Cymraeg dyma rhai elfennau sy’n nodi’r gwahaniaeth rhwng y cywair ffurfiol a’r anffurfiol:

| Cywair iaith anffurfiol | Cywair iaith ffurfiol |
| --- | --- |
| Mae’r plant yn cerdded i’r ysgol | Cerdda’r plant i’r ysgol |
| Cafodd y drych ei falu | Malwyd y drych |
| Ddarllenodd Siôn ddim y papur | Ni ddarllenodd Siôn y papur |
| Ddarllenodd Carol y papur? | A ddarllenodd Carol y papur? |
| Paid cerdded ar y glaswellt | Na cherddwch ar y glaswellt |
| Gofynnodd os oedd yr aelodau’n fodlon | Gofynnodd a oedd yr aelodau’n fodlon |
| Nhw | Hwy |
| Gwyn, syml, byr, du, a.y.b. | Wen, gwynion, seml, fer, byrion, duon, a.y.b. |
| Wnaeth Nia gerdded | Cerddodd Nia |
| Y dyn yma/y ferch yma/y bobl yma | Hwn/hon/y bobl hyn |
| Os mae, pan mae | Os yw, pan yw |
| Ci a cath | Ci a chath |
| Ein amser | Ein hamser |

  

#### Esiampl o gywair cyfreithiol

*Mae Gorchmynion Rheoli Cŵn yn ei gwneud yn drosedd i berson sydd â gofal am gi "i fynd â’r ci neu i ganiatáu i’r ci i fynd neu i aros ar unrhyw dir y mae’r gorchymyn yn berthnasol iddo" (ac eithrio ar briffordd mabwysiedig neu lwybr troed cyhoeddus, sydd wedi’u heithrio’n benodol o dan y gyfraith)*

#### Esiampl o gywair hysbysebu

*Eisiau cadw’n ffit? Eisiau arbed arian? Beth am gerdded i’r gwaith? ...Mae’n gyfle grêt i ddod i nabod pobol ar y ffordd - ac mae’n fwy o hwyl! Cerdded – da iti a da i dy boced!*

Gweler hefyd
------------

* Diglosia - newid o'r naill iaith i'r llall yn ôl y sefyllfa
* Newid cod - defnyddio dwy iaith gyda'i gilydd yn yr un sgwrs
* Cymraeg Clir - prosiect Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor
* Ieithyddiaeth disgrifiadol - disgrifio’n fanwl gywir sut mae iaith yn cael ei defnyddio

Ffynonellau
-----------

* 

* 

* 

*
Grisiau a llwybr i fyny'r graig
Ynys fechan ger arfordir Bae Bizkaia ydy **Gaztelugatxe** sy'n perthyn i gymuned Bermeo, Gwlad y Basg. Fe'i cysylltir i'r tir mawr gan bont garreg. Ar frig yr ynys saif cell neu gapel meudwy o'r enw *Gaztelugatxeko Doniene* yn y Basgeg a *San Juan de Gaztelugatxe* mewn Sbaeneg. Fe'i cysegrwyd i Ioan Fedyddiwr ac mae'n dyddio'n ôl i'r 9fed ganrif. Gerllaw, gorwedd ynys arall, llai o'r enw *Aketze*, ac fel par o ynysoedd mae nhw'n ffurfio biotôp sy'n ymestyn o dref Bakio hyd at bentir Matxitxako ym Mae Bizkaia.

Yn 1053 y sefydlwyd y capel presennol a hynny gan Arglwydd Bizkaia, sef y *don* Iñigo López fel cyfraniad tuag at fynachdy San Juan de la Peña ger Jaca yn Huesca. Cafwyd hyd i weddillion cyrff sy'n dyddio'n ôl i'r 9g a'r 12g. Ym 1593 cafodd ei ddinistrio gan Francis Drake. Ar 10 Tachwedd 1978 fe'i dinistriwyd gan dân. 

Defnyddiwyd yr ynys wrth ffilmio rhan o gyfres Game of Thrones.

Geirdarddiad
------------

Daw'r gair *gaztelugatxe* o'r Basgeg: ystyr *gaztelu* yw "castell" a *aitz* yw "craig", sy'n uno i roi'r ystyr "Craig y Castell".

Disgrifiad
----------

Mae'r arfordir yn hynod o arw a gerwin yn yr ardal yma. Gwelir ôl treulio'r creigiau gan lymder y tonnau mewn ffurfiau daearegol megis twneli, bwâu ac ogofâu. O ran ei lleoliad mae Ynys Gaztelugatxe yng nghanol y rhan yma o'r arfordir ac yn baradwys i adar gwyllt amrywiol.

Gerllaw'r capel ceir lloches bychan i deithwyr gysgodi rhag y gwynt a'r glaw, neu i eistedd am bicnic yng ngolwg y môr. Dywedir fod 237 gris, er bod rhai'n mynnu mai 229 sydd. Yn ôl y chwedl, ar ôl dringo'r llwybr i 'r copa, dylid cannu'r gloch dair gwaith a gwneud dymuniad.

Gweler hefyd
------------

* Sant Gofan
* Sant Cwyfan

Cyfeiriadau
-----------
Gorwedd **Bwlch Malakand** yn Nosbarth Malakand, Khyber Pakhtunkhwa, yng ngogledd Pacistan. Mae'n cysylltu ardaloedd Dir a Swat.

O'r de mae'r ffordd sy'n dringo i'r bwlch yn cychwyn o Dargai. Heddiw mae'r ffordd o safon da ac yn brysur. Ger pen y bwlch gellir gwelad Camlas Swat yn y dyffryn islaw, a adeiladwyd yng nghyfnod Y Raj i sianelu dŵr o Afon Swat trwy dwnel o dan Bwlch Malakand i ddyfrhau'r iseldir o gwmpas Mardan.

Mae Caer Malakand (*Malakand Fort*) yn gwarchod y ffordd ar ben y bwlch. Ar ochr Swat mae'r ffordd yn disgyn trwy dref farchnad fechan Bat Khela a heibio i ran uchaf Camlas Swat i Afon Swat. Gorchuddir y llethrau o gwmpas y bwlch gyda choed pin trwchus.

Mae'r bwlch strategol hwn yn dramwyfa hanesyddol sy'n cysylltu'r iseldir i'r de a'r dyffrynoedd mynyddig i'r gogledd. Mae rhai haneswyr yn credu fod mintai o filwyr Alecsander Fawr wedi ei groesi. Yn ddiweddar dyma'r llwybr a gymerodd y Taliban yn Swat i symud i mewn i Dir yn 2008-2009, gyda fawr dim wrthwynebiad. Mae rheoli'r bwlch yn un o nodau Byddin Pacistan yn y rhyfel cyfredol.
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Syamsul Yusof yw ***Kl Gangster*** a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd gan Yusof Haslam yn Maleisia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Maleieg a hynny gan Syamsul Yusof. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Aaron Aziz. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 120 o ffilmiau Maleieg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Syamsul Yusof sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Delwedd:Syamsul Yusof on interview with OneNews.jpg
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Syamsul Yusof ar 21 Mai 1984 yn Kuala Lumpur. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2012 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Syamsul Yusof nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddogfen yw ***Google Me*** a gyhoeddwyd yn 2007. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. 

 Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *300* sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 67% (Rotten Tomatoes)
* 5.6/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr: *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 30 Medi 2022.
3. 1 2  "Google Me". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
Bryn ym Mhowys, Cymru, yw **Craig Freiddin**. Saif uwchben Afon Hafren i'r gogledd o'r Trallwng, yn un o gopan bryniau Breiddin. Ffurfiwyd y bryn o ddolerit, a bu gynt yn llosgfynydd. Mae'r bryn yn 1203 troedfedd o uchder.

Enw
---

Gwelir weithiau ddefnyddio'r enw Breiddin i gyfeirio'n benodol at y bryn hwn, ond gan amlaf cyfeirio at yr ardal ehangach o fryniau sy'n cynnwys Craig Freiddin, Moel y Golfa a Chefn y Castell (Middletown Hill) a wna'r enw Breiddin. Enw arall yw Talfreiddin.

Ceir sawl cyfeiriad at Graig Freiddin mewn testunau llenyddol. Ceir y cynharaf gan y bardd Maredudd ap Rhys (15g.) wrth ganmol 'Syr' Siôn Mechain, person Llandrinio: 'Fo rydd ym mron craig Freiddin / Fwyd ac aur wrth yfed gwin'.

Yn ei gerdd 'Hanes Tair Sir ar Ddeg Cymru' mae Dafydd Thomas (fl. c. 1750) yn disgrifio gweithgaredd merched Sir Drefaldwyn 'O Graig Freiddin i Langynnog'.

Wrth ddisgrifio taith reilffordd yn 1866, nododd Robert Ellis (Cynddelw), brodor o Sir Drefaldwyn, 'Dyna graig y Freiddyn a Digoll fynydd ar y llaw chwith i ni, lle bu ein tadau dewrion yn ymladd llawer brwydr waedlyd am eu gwlad a'u rhyddid'.

Yn 1897, cynhwysoddd Emrys ap Iwan 'Craig Freiddin' (= 'Breiddyn Hill)' yn ei restr o enwau lleoedd Cymraeg a oedd wedi cael eu Seisnigo.

Bryngaer Breiddin
-----------------

Mae olion Bryngaer Breiddin (Cyfeirnod OS: SJ29401432), a elwir weithiau wrth yr enw Caer Freiddin, ar y copa. Mae'r safle'r fryngaer yn 28 ha. Fe'i sefydlwyd yn Oes yr Efydd ac fe'i datblygwyd ymhellach dros gyfnod Oes yr Haearn.

Difethwyd y rhan fwyaf o'r fryngaer gan chwarel ar ochr orllewinol y bryn. Defnyddir cynnyrch y chwarel i adeiladu ffyrdd.

Colofn Rodney
-------------

Saif Colofn Rodney ar gopa'r bryn. Adeiladwyd y golofn yn sgil codi arian yn 1781 gan drigolion y sir i gofnodi bod coed derw wedi eu cludo o'r ardal ac i lawr Afon Hafren i Fryste, lle adeiladwyd fflyd y Llyngesydd Rodney.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Christopher Somerville
2. ↑  Gwefan hill-bagging.co.uk
3. ↑  Enid P. Roberts, 'Enwau Lleoedd Bro'r Eisteddfod', yn Gwynn ap Gwilym a Richard H. Lewis (gol.), *Bro'r Eisteddfod (cyflwyniad i Faldwyn a'r Cyffiniau)* (Abertawe: Gwasg Christopher Davies, 1981), t. 23.
4. ↑  Henry Rowlands 'Henri Myllin', 'Talfreiddyn', *Cymru*, 19 (1900), 217–18.
5. ↑  Enid P. Roberts (gol.), *Gwaith Maredudd ap Rhys a'i Gyfoedion* (Aberystwyth: Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2003), 4.9.
6. ↑  E. G. Millward (gol.), *Blodeugerdd Barddas o Ganu Rhydd y Ddeunawfed Ganrif* (Cyhoeddiadau Barddas a'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol: e-argraffiad 2016), t. 254.
7. ↑  Cynddelw, 'Y Daith Gyntaf a'r Ddiweddaf', *Seren Cymru*, 23 Tachwedd 1866, t. 2.
8. ↑  Emrys ap Iwan, 'Seisnigo Enwau Cymreig', *Y Geninen*, 15.1 (Ionawr 1897), 5.
9. ↑  "Adroddiad gan CADW" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2010-12-18. Cyrchwyd 2016-12-04.
10. ↑  "Gwefan y BBC". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-02-08. Cyrchwyd 2016-12-04.
11. ↑  "Gwefan oswestry-welshborders.org.uk". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-10-29. Cyrchwyd 2016-10-13.

  

* Coed ar lethr Craig FreiddinCoed ar lethr Craig Freiddin
* Colofn RodneyColofn Rodney
Cyfundrefn o dribiwnlysoedd yn yr Eglwys Babyddol oedd **y Chwilys Rhufeinig** a ddatblygwyd gan yr Esgobaeth Sanctaidd yn ail hanner yr 16g. Roedd yn rhan bwysig o'r Gwrth-Ddiwygiad yn Ewrop.

Sefydlwyd yn 1542 gan y Pab Pawl III, a phrif arweinydd y Chwilys oedd y Cardinal Giovanni Pietro Carafa, a ddaeth yn Bab Pawl IV yn 1555. Yn ystod ei deyrnasiad byr yn bennaeth ar yr Eglwys Gatholig, fe greodd Pawl IV yr Index Librorum Prohibitorum neu'r rhestr o lyfrau a waherddir, fe wrthododd i Iddewon Rhufain rhag mynd i unrhyw fan o'r ddinas y tu allan i'r geto, a fe orchmynai Il Braghettone i beintio dillad ar ffigurau noeth Michelangelo yng Nghapel Sistine.

Achos enwocaf y Chwilys Rhufeinig oedd rhoi'r seryddwr Galileo ar brawf yn 1633. Yn holl hanes y Chwilys, cafodd mwy na 50,000 o unigolion eu rhoi ar brawf. Yn 1858, y Chwilys oedd yn cyfrifol am gipio Edgardo Mortara, bachgen Iddewig o Bologna a gafodd ei fedyddio heb ganiatâd ei rieni.

Gweler hefyd
------------

* Y Chwilys Sbaenaidd
* Y Chwilys Portiwgalaidd
Awstria-Hwngari
Gwladwriaeth yng nghanolbarth Ewrop o 1867 hyd 1918 oedd **Awstria-Hwngari**. Roedd yn ffederasiwn oedd wedi datblygu o Ymerodraeth Awstria. O gwmpas y flwyddyn 1900, Awstria-Hwngari oedd y wlad fwyaf yn Ewrop ar ôl Rwsia.

Unwyd Awstria a Hwngari trwy briodas Anna o Fohemia (merch Vladislav II, brenin Bohemia a Hwngari) a'r archddug Ferdinand I, brawd yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig Siarl V yn 1526. Yn ddiweddarach daeth Ferdinand yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig wedi i'w frawd ymddiswyddo.

Daeth yr Ymerodraeth Lân Rhufeinig i ben yn 1806, a ffurfiwyd Ymerodraeth Awstria. gyda Hwngari yn rhan ohoni. Roedd yr Hwngariaid yn anfodlon ar hyn, ac wedi i Awstria gael ei gorchfygu gan deyrnas Prwsia yn 1866, daethpwyd i gytundeb (yr *Ausgleich*) yn 1867, lle rhoddodd yr ymerawdwr Frans Jozef yr un statws i Hwngari ac i Awstria.

Rhoddodd hyn statws cyfartal i Awstriaid a Hwngariaid, a gradd uchel o ymreolaeth o fewn y system ffederal, ond roedd y grwpiau ethnig eraill, megis y Tsieciaid, yn anfodlon ac yn mynnu'r un statws. Yn 1914, llofruddiwyd yr archddug Franz Ferdinand yn Sarajevo (yn Bosnia-Hertsegofina), gan ddechrau'r gadwyn o ddigwyddiadau a arweiniodd ar y Rhyfel Byd Cyntaf. Bu farw Frans Jozef yn 1916, ac olynwyd ef gan Siarl I. Ar ddiwedd y rhyfel, ymddatododd Awstria-Hwngari, gyda Tsiecoslofacia, Gorllewin Wcráin, Awstria a Hwngari yn dod yn wledydd annibynnol a rhannau eraill yn dod yn eiddo Rwmania, yr Eidal a Gwlad Pwyl.
Cytundeb a arwyddwyd rhwng Llywelyn Ein Llyw Olaf ac Edward I, Brenin Lloegr yn 1277 oedd **Cytundeb Aberconwy**. Rhoddodd Llywelyn ei sêl ar y ddogfen ar 9 Tachwedd, 1277. Trefnwyd y cytundeb yn Abaty Aberconwy gyda Tudur ab Ednyfed a Goronwy ap Heilin yn cynrychioli Tywysog Gwynedd yn y trafodaethau â chynrychiolwyr Edward I.

Saif Eglwys Conwy ar safle'r abaty lle trefnwyd y Cytundeb hanesyddol.
Cadwodd Llywelyn y teitl Tywysog Cymru, a chafodd ganiatâd i briodi Elinor de Montfort. Ond unig etifeddiaeth Llywelyn oedd Gwynedd Uwch Conwy - bu rhaid iddo ildio'r Berfeddwlad "yn dragwyddol" i Goron Lloegr - a doedd dim ond pump o fân-arglwyddi Cymru i dalu gwrogaeth iddo gan fod y gweddill i dalu gwrogaeth i Edward. Roedd Dafydd ei frawd i gael llywodraethu cantrefi Rhufoniog a Dyffryn Clwyd ac roedd Gruffudd ap Gwenwynwyn i gael Powys.

Er bod y cytundeb yn golygu gostyngiad sylweddol yn safle Llywelyn, a hynny ar ôl llawer o frwydro caled, yr oedd ymhell o fod yr hyn a ddymunai Edward, sef gostyngiad llwyr Gwynedd annibynnol a'i throi'n rhan o deyrnas Lloegr.

Gweler hefyd
------------

* Cytundeb Trefaldwyn, 29 Medi 1267
* Cytundeb Penmachno, 19 Rhagfyr 1294
* Cytundeb Middle, 1234

Cyfeiradau
----------

1. 1 2 3  J. Beverley Smith, *Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru* (Caerdydd, 1986). Pennod VIII: 'Aberconwy'.