Mae **strategaeth** (o Greekατηγία *stratēgia* Groeg, "celfyddyd arweinydd y milwyr; swydd gyffredinol, gorchmynnol, cadfridogaeth"  ) yn gynllun lefel uchel i gyflawni un neu fwy o nodau dan amodau ansicrwydd. Yn yr ystyr o "gelfyddyd y cadfridog," a oedd yn cynnwys nifer o is-setiau o sgiliau gan gynnwys tactegau, gwarchae, logisteg ac ati, dechreuodd y term gael ei ddefnyddio yn nwyrain yr Ymerodraeth Rufeinig yn y 6g, a dim ond yn y 18g y cafodd ei gyfieithu i ieithoedd y Gorllewin. O hynny hyd at yr 20g, daeth y gair "strategaeth" i ddynodi "ffordd gynhwysfawr o fynd ar drywydd nodau gwleidyddol, gan gynnwys y bygythiad neu ddefnydd o rym, mewn dialecteg o ewyllysiau" mewn gwrthdaro milwrol, lle mae'r ddau wrthwynebydd yn rhyngweithio.

Mae strategaeth yn bwysig oherwydd bod yr adnoddau sydd ar gael i gyflawni'r nodau hyn fel arfer yn gyfyngedig. Yn gyffredinol, mae strategaeth yn cynnwys gosod nodau, pennu camau gweithredu i gyflawni'r nodau, a symud adnoddau i gyflawni'r gweithredoedd. Mae strategaeth yn disgrifio sut y bydd y nodau yn cael eu cyflawni gyda'r adnoddau sydd ar gael. Gellir cynllunio strategaeth neu gall ymddangos fel patrwm o weithgarwch wrth i'r sefydliad addasu i'w amgylchedd neu i gystadlu. Mae'n cynnwys gweithgareddau fel cynllunio strategol a meddwl strategol.

Diffiniodd Henry Mintzberg o Brifysgol McGill strategaeth fel patrwm mewn ffrwd o benderfyniadau i gyferbynnu â safbwynt strategaeth fel cynllunio, tra bod Henrik von Scheel yn diffinio hanfod strategaeth fel y gweithgareddau i ddarparu cymysgedd unigryw o werth - gan ddewis perfformio gweithgareddau'n wahanol neu berfformio gwahanol weithgareddau na chystadleuwyr. tra bod Max McKeown (2011) yn dadlau bod "strategaeth yn ymwneud â siapio'r dyfodol" ac yn ymgais ddynol i ddod i "ddiweddglo dymunol gyda dulliau sydd ar gael". Mae Dr. Vladimir Kvint yn diffinio strategaeth fel "system o ddod o hyd i, ffurfio, a datblygu athrawiaeth a fydd yn sicrhau llwyddiant hirdymor os caiff ei ddilyn yn ffyddlon." Mae damcaniaethwyr cymhlethdod yn diffinio strategaeth fel un sy'n datblygu agweddau mewnol ac allanol y sefydliad sy'n arwain at gamau gweithredu mewn cyd-destun economaidd-gymdeithasol.

Cydrannau strategaeth
---------------------

Disgrifiodd yr Athro Richard P. Rumelt strategaeth fel math o ddatrys problemau yn 2011. Ysgrifennodd fod gan strategaeth dda strwythur sylfaenol a elwir yn *gnewyllyn*. Mae tair rhan i'r cnewyllyn: 1) *Diagnosis* sy'n diffinio neu'n egluro natur yr her; 2) *Polisi arweiniol* ar gyfer delio â'r her; a 3) *Camau gweithredu* cydlynol sydd wedi'u cynllunio i gyflawni'r polisi arweiniol. Dangosodd yr Arlywydd Kennedy dair elfen y strategaeth yn ei Anerchiad i'r Genedl ar adeg Argyfwng Taflegrau Ciwba ar 22 Hydref 1962.

Ysgrifennodd Rumelt yn 2011 mai'r tair agwedd bwysig ar strategaeth yw "rhagflaenu, rhagweld ymddygiad pobl eraill, a dyluniad pwrpasol gweithredoedd cydgysylltiedig." Disgrifiodd strategaeth fel datrys problem ddylunio, gyda chyfaddawdau ymysg gwahanol elfennau y mae'n rhaid eu trefnu, eu haddasu a'u cydlynu, yn hytrach na chynllun neu ddewis.

Llunio a gweithredu strategaeth
-------------------------------

Mae strategaeth fel arfer yn cynnwys dwy broses fawr: *llunio* a *gweithredu*. *Mae llunio yn* golygu dadansoddi'r amgylchedd neu'r sefyllfa, gwneud diagnosis, a datblygu polisïau arweiniol. Mae'n cynnwys gweithgareddau fel cynllunio strategol a meddwl strategol. *Mae gweithredu yn* cyfeirio at y cynlluniau gweithredu a gymerwyd i gyflawni'r nodau a sefydlwyd gan y polisi arweiniol.

Ysgrifennodd Bruce Henderson yn 1981: "Mae strategaeth yn dibynnu ar y gallu i ragweld canlyniadau mentrau presennol yn y dyfodol." Ysgrifennodd fod y gofynion sylfaenol ar gyfer datblygu strategaeth yn cynnwys, ymhlith ffactorau eraill: 1) gwybodaeth helaeth am yr amgylchedd, y farchnad a chystadleuwyr; 2) y gallu i archwilio'r wybodaeth hon fel system ddeinamig ryngweithiol; a 3) y dychymyg a'r rhesymeg i ddewis rhwng dewisiadau amgen penodol. Ysgrifennodd Henderson fod strategaeth yn werthfawr oherwydd: "adnoddau cyfyngedig, ansicrwydd ynghylch gallu a bwriadau gwrthwynebwyr; ymrwymiad adnoddau di-droi'n-ôl; rheidrwydd i gydlynu gweithredu dros amser a phellter; ansicrwydd ynghylch rheoli'r fenter; canfyddiadau gwrthwynebwyr o'i gilydd."

Theori filwrol
--------------

Mewn theori filwrol, strategaeth (strategaeth filwrol) yw "defnyddio holl luoedd y genedl yn ystod heddwch a rhyfel, trwy gynllunio a datblygu ar raddfa fawr sicrhau diogelwch a buddugoliaeth" ( *Geiriadur Tŷ Random* ).

Diffiniodd tad ytrastudiaeth o strategaeth fodern y Gorllewin, Carl von Clausewitz, strategaeth filwrol fel "y defnydd o frwydrau i ennill diwedd ar ryfel." Mae diffiniad BH Liddell Hart yn rhoi llai o bwyslais ar frwydrau, gan ddiffinio strategaeth fel "y grefft o ddosbarthu a gweithredu dulliau milwrol i gyflawni dibenion polisi". Felly, roedd y ddau yn rhoi'r prif flaenoriaeth i'r nodau gwleidyddol dros y nodau milwrol. Diffiniodd Andrew Wilson, hyfforddwr Coleg Rhyfel y Llynges yr Unol Daleithiau strategaeth fel "proses lle mae diben gwleidyddol yn cael ei drosi'n weithredu milwrol."  Diffiniodd Lawrence Freedman strategaeth fel "y gelfyddyd o greu pŵer." 

Mae athroniaeth filwrol y dwyrain yn dyddio'n ôl llawer ymhellach, gydag enghreifftiau fel *Celfyddyd Rhyfel* gan Sun Tzu yn dyddio yn ôl i tua 500 CC

Theori rheoli
-------------

Daeth strategaeth fusnes fodern yn faes astudiaeth ac ymarfer yn y 1960au; cyn hynny, anaml y byddai'r geiriau "strategaeth" a "chystadleuaeth" yn ymddangos yn y llenyddiaeth reoli amlycaf. Ysgrifennodd Alfred Chandler yn 1962: "Strategaeth yw penderfynu ar nodau hirdymor sylfaenol menter, a mabwysiadu camau gweithredu a dyrannu adnoddau sy'n angenrheidiol i gyflawni'r nodau hyn." Diffiniodd Michael Porter strategaeth yn 1980 fel "... fformiwla eang ar gyfer sut mae busnes yn mynd i gystadlu, beth ddylai ei nodau fod, a pha bolisïau fydd eu hangen i gyflawni'r nodau hynny" a'r "... cyfuniad o'r nodau y mae'r cwmni yn ymdrechu iddynt a'r *modd* (polisïau) y mae'n ceisio cyrraedd yno. "

Disgrifiodd Henry Mintzberg bum diffiniad o strategaeth ym 1998:

* Strategaeth fel cynllun - dull gweithredu wedi'i gyfeirio i gyflawni set *fwriedig* o nodau; yn debyg i'r cysyniad cynllunio strategol;
* Strategaeth fel patrwm - patrwm cyson o ymddygiad yn y gorffennol, gyda strategaeth wedi'i *gwireddu* dros amser yn hytrach na'i chynllunio neu ei *bwriadu*. Lle'r oedd y patrwm a wireddwyd yn wahanol i'r bwriad, cyfeiriodd at y strategaeth fel *esblygiad*;
* Strategaeth fel safle - lleoli brandiau, cynhyrchion, neu gwmnïau yn y farchnad, yn seiliedig ar fframwaith cysyniadol defnyddwyr neu randdeiliaid eraill; strategaeth a bennir yn bennaf gan ffactorau y tu allan i'r cwmni;
* Strategaeth fel cynllwyn - symudiad penodol a fwriadwyd i drechu cystadleuydd; a
* Strategaeth fel persbectif - strategaeth sy'n seiliedig ar "theori y busnes" neu estyniad naturiol i feddylfryd neu safbwynt ideolegol y sefydliad.

Strategaethau mewn theori gêm
-----------------------------

Mewn damcaniaeth gêm, mae *strategaeth yn* cyfeirio at y rheolau y mae chwaraewr yn eu defnyddio i ddewis rhwng yr opsiynau gweithredu sydd ar gael. Mae gan bob chwaraewr mewn gêm nad yw'n ddibwys set o strategaethau posibl i'w defnyddio wrth ddewis pa symudiadau i'w gwneud.

Gall strategaeth edrych ymlaen ac ystyried pa gamau gweithredu all ddigwydd ym mhob cyflwr amodol — ee os yw'r chwaraewr yn cymryd camau 1, yna mae hynny'n cyflwyno sefyllfa benodol i'r gwrthwynebydd, a allai fod yn dda neu'n ddrwg, tra bo'r chwaraewr yn cymryd gweithredu 2 yna bydd y gwrthwynebwyr yn cael sefyllfa wahanol, ac ym mhob achos bydd y dewisiadau a wnânt yn pennu eu sefyllfa yn y dyfodol.

Gall strategaethau mewn damcaniaeth gêm fod ar hap (cymysg) neu benderfyniaethol (pur). Gellir ystyried strategaethau pur fel achos arbennig o strategaethau cymysg, lle mae tebygolrwyddau 0 neu 1 yn cael eu neilltuo i weithredoedd yn unig.

Yn gyffredinol, mae gemau sy'n seiliedig ar strategaeth yn gofyn i chwaraewr feddwl am gyfres o atebion i benderfynu ar y ffordd orau o drechu'r gwrthwynebydd.

Cyfeiriadau
-----------


1. ↑  στρατηγία, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon,* on Perseus
2. ↑  Freedman, Lawrence (2013). *Strategy*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-932515-3.
3. 1 2  Freedman, L 2015 Strategy: a history. Oxford: Oxford University Press.
4. 1 2  Mintzberg, Henry and, Quinn, James Brian (1996). *The Strategy Process: Concepts, Contexts, Cases*. Prentice Hall. ISBN 978-0-132-340304.
5. 1 2  Henry Mintzberg (May 1978). "Patterns in Strategy Formation". *Management Science* **24**: 934–48. doi:10.1287/mnsc.24.9.934.. Adalwyd 31 August 2012.
6. ↑  Henrik von Scheel and Prof Mark von Rosing. Importance of a Business Model (pp. 23–54). Applying real-world BPM in an SAP environment. ISBN 978-1-59229-877-8
7. ↑  Kvint, Vladimir (2009). The Global Emerging Market: Strategic Management and Economics. Routeledge. ISBN 9780203882917.
8. ↑  Stacey, R. D. (1995). "The science of complexity – an alter-native perspective for strategic change processes". *Strategic Management Journal* **16** (6): 477–95. .
9. ↑  Terra, L. A. A.; Passador, J. L. (2016). "Symbiotic Dynamic: The Strategic Problem from the Perspective of Complexity". *Systems Research and Behavioral Science* **33** (2): 235–48. doi:10.1002/sres.2379.
10. ↑  Morin, E. (2005). *Introduction à la pensée complexe*. Paris: Éditionsdu Seuil.
11. 1 2 3  Rumelt, Richard P. (2011). *Good Strategy/Bad Strategy*. Crown Business. ISBN 978-0-307-88623-1.
12. ↑  Henderson, Bruce (1 January 1981). "The Concept of Strategy". Boston Consulting Group. Cyrchwyd 18 April 2014.
13. ↑  Liddell Hart, B. H. *Strategy* London: Faber, 1967 (2nd rev ed.) p. 321
14. ↑  Wilson, Andrew (2012). *Masters of War: History's Greatest Strategic Thinkers*. The Teaching Company.
15. ↑  Freedman, Lawrence. *Strategy : a history*. Oxford. ISBN 9780199349906. OCLC 858282187.
16. ↑  Giles, Lionel *The Art of War by Sun Tzu*. Special Edition Books. 2007.
17. ↑  Kiechel, Walter (2010). *The Lords of Strategy*. Harvard Business Press. ISBN 978-1-59139-782-3.
18. ↑  Ghemawat, Pankaj (Spring 2002). "Competition and Business Strategy in Historical Perspective". *Business History Review*. SSRN 264528.
19. ↑  Chandler, Alfred *Strategy and Structure: Chapters in the history of industrial enterprise*, Doubleday, New York, 1962.
20. ↑  Mintzberg, H. Ahlstrand, B. and Lampel, J. *Strategy Safari : A Guided Tour Through the Wilds of Strategic Management*, The Free Press, New York, 1998.