Actor Americanaidd, gwneuthurwr ffilmiau, canwr, cyfansoddwr caneuon, a cherddor yw **Billy Bob Thornton** (ganwyd 4 Awst 1955).

Daeth Thornton i'r amlwg yn gyntaf pan gyd-ysgrifennodd a serennu yn y ffilm gyffro 1992 *One False Move*, a chafodd sylw rhyngwladol ar ôl ysgrifennu, cyfarwyddo, a serennu yn y ffilm ddrama annibynnol *Sling Blade* (1996), yr enillodd Wobr Academi amdani Sgrinlun wedi'i Addasu Orau ac fe'i henwebwyd am Wobr Academi am yr Actor Gorau. Ymddangosodd mewn sawl rôl ffilm fawr yn y 1990au yn dilyn *Sling Blade*, gan gynnwys neo-noir *U Turn* (1997) Oliver Stone, drama wleidyddol *Primary Colours* (1998), ffilm trychineb ffuglen wyddonol *Armageddon* (1998), y ffilm fwyaf gros. y flwyddyn honno, a'r ddrama drosedd *A Simple Plan* (1998), a enillodd ei drydydd enwebiad Oscar iddo.

Yn y 2000au, cafodd Thornton lwyddiant pellach wrth serennu dramâu Monster's Ball (2001), The Man Who Wasn't There (2001), a Friday Night Lights (2004); comedies Bandits (2001), Intolerable Cruelty (2003), a Bad Santa (2003); a ffilmiau gweithredu Eagle Eye (2008) a Faster (2010). Yn 2014, serennodd Thornton fel Lorne Malvo yn nhymor cyntaf y gyfres flodeugerdd Fargo, gan ennill enwebiad am yr Actor Arweiniol Eithriadol mewn Ffilm Miniseries neu Deledu yng Ngwobrau Emmy ac enillodd yr Actor Gorau mewn Miniseries neu Ffilm Deledu yn y 72ain Gwobrau Golden Globe. Yn 2016, fe serennodd mewn cyfres wreiddiol ar Amazon, Goliath , ag enillodd Wobr Golden Globe iddo am yr Actor Gorau - Drama Cyfres Deledu.

Lleisiodd Thornton ei atgasedd am y diwylliant enwogion, gan ddewis cadw ei fywyd allan o lygad y cyhoedd. Fodd bynnag, mae sylw'r cyfryngau wedi profi'n anochel mewn rhai achosion, gyda'i briodas ag Angelina Jolie yn enghraifft nodedig. Mae Thornton wedi ysgrifennu amrywiaeth o ffilmiau, fel arfer wedi'u gosod yn Ne'r Unol Daleithiau ac wedi'u cyd-ysgrifennu'n bennaf gyda Tom Epperson, gan gynnwys *A Family Thing* (1996) a *The Gift* (2000). Ar ôl *Sling Blade*, cyfarwyddodd sawl ffilm arall, gan gynnwys *Daddy and Them* (2001), *All the Pretty Horses* (2000), a *Car Jayne Mansfield* (2012).

Mae Thornton wedi derbyn Gwobr y Llywydd gan yr Academi Ffuglen Wyddonol, Ffantasi a Ffilmiau Arswyd, Gwobr Cyflawniad Arbennig gan y Bwrdd Adolygu Cenedlaethol, a seren ar y Walk of Fame yn Hollywood. Mae hefyd wedi cael ei enwebu am Wobr Emmy, pedair Golden Globes, a thair Gwobr Urdd Actorion Sgrîn. Yn ogystal â gwaith ffilmio, cychwynnodd Thornton yrfa fel canwr-gyfansoddwr. Mae wedi rhyddhau pedwar albwm unigol ac ef yw lleisydd band roc a rol blues The Boxmasters.

Ganed Billy Bob Thornton ar 4 Awst 1955, yn Alpine, Arkansas. Mab i Virginia Roberta (ganwyd Faulkner; bu farw 29 Gorffennaf 2017), seicig hunan-gyhoeddedig, a William Raymond "Billy Ray" Thornton (Tachwedd 1929 - Awst 1974), athro hanes ysgol uwchradd a hyfforddwr pêl-fasged. Ysgrifennodd ei frawd, Jimmy Don (Ebrill 1958 - Hydref 1988), nifer o ganeuon, y mae dwy ohonynt ("Island Avenue" ac "Emily") Thornton wedi'u recordio ar ei albymau unigol. Mae o dras Gwyddelig yn rhannol. Mae ganddo hefyd frawd arall John David Thornton.  

Yn ystod ei blentyndod, bu Thornton yn byw mewn nifer o leoedd yn Arkansas gan gynnwys Alpine, Malvern, a Mount Holly. Cafodd ei fagu yn Fethodist  mewn teulu estynedig mewn caban heb drydan na dŵr wedi plymio.  Graddiodd o Ysgol Uwchradd Malvern ym 1973.   Roedd yn chwaraewr pêl fas ysgol uwchradd da, fe geisiodd allan am y Kansas City Royals, ond cafodd ei ryddhau ar ôl anaf.  Ar ôl cyfnod byr yn gosod asffalt ar gyfer Adran Drafnidiaeth Talaith Arkansas, mynychodd Brifysgol Talaith Henderson i ddilyn astudiaethau mewn seicoleg, ond rhoddodd y gorau iddi ar ôl dau semester.

Yng nghanol yr 1980au, ymgartrefodd Thornton yn Los Angeles, California, i ddilyn gyrfa fel actor, gyda'i ddarpar bartner ysgrifennu Tom Epperson.  Cafodd amser anodd yn llwyddo fel actor, a bu’n gweithio mewn telefarchnata, ffermio gwynt ar y môr,  a rheolydd bwyd cyflym rhwng clyweliadau ar gyfer swyddi actio. Chwaraeodd y drymiau hefyd a chanodd gyda'r band roc Jack Hammer, o Dde Affrica. Wrth weithio fel gweinydd ar gyfer digwyddiad diwylliannol, gwasanaethodd y cyfarwyddwr ffilm a'r ysgrifennwr sgrin Billy Wilder. Trawodd sgwrs â Wilder, a gynghorodd Thornton i ystyried gyrfa fel sgriptwr ffilmiau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Combustible Celluloid interview - Mark Polish, Michael Polish, Billy Bob Thornton, The Astronaut Farmer (2007)". *combustiblecelluloid.com*.
2. ↑  Vigoda, Arlene (7 Chwefror 1997). "Thornton makes a mark with 'Sling Blade'". *USA Today*. t. 1D LIFE.
3. ↑  Model, Betsy (Ionawr 2004). "Rock-a-Billy Bob". *Orange Coast Magazine*. **30** (1). t. 54.
4. ↑  "Monitor". *Entertainment Weekly* (1219). Time Inc. 10 Awst 2012. t. 27.
5. ↑  "Billy Bob Thornton Biography". *The Biography Channel*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 24 Mehefin 2018. Cyrchwyd 30 Mehefin 2014.
6. ↑  "Billy Bob Thornton (American actor, director, and writer)". *Encyclopædia Britannica Online*. Cyrchwyd 30 Awst 2014.
7. ↑  "Social Security Death Index". Ssdi.rootsweb.ancestry.com. Cyrchwyd 9 Mai 2010.
8. ↑  "Billy Bob's Irish father inspires movie". 13 Chwefror 2012. Cyrchwyd 2 Tachwedd 2018.