Ffeminist a swffragét o Loegr oedd **Christabel Pankhurst** (22 Medi 1880 - 13 Chwefror 1958) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd dros bleidlais i ferched y dosbarth canol ac uwch; roedd yn ferch i Emmeline Pankhurst. Roedd hefyd yn gyd-sefydlydd Undeb Sosialaidd a Gwleidyddol y Merched sef y *Women's Social and Political Union* (WSPU), a daliodd ati i ddanfon gorchymynion ac anogaeth i'r Undeb, hyd yn oed rhwng 1912 a 1913 pan oedd yn alltud yn Ffrainc. Yn wahanol i'w chwaer iau Adela Pankhurst, cefnogai'r rhyfel yn erbyn yr Almaen. Wedi'r rhyfel, aeth i Unol Daleithiau America, lle ymgyrchodd fel efengylydd yn y mudiad yr Ailatgyfodiad.

Magwraeth
---------

Cafodd ei geni ym Manceinion, Lloegr, ar 22 Medi 1880, bu farw yn Los Angeles ac fe'i claddwyd ym Mynwent Goffa Woodlawn. Fe'i magwyd, o ddydd i ddydd, ar aelwyd a oedd yn hoff o drafod materion gwleidyddol. Bu ei thad, a oedd yn fargyfreithiwr, yn ymgeisydd seneddol sosialaidd ac roedd ei mam Emmeline, a'i chwiorydd Sylvia ac Adela yn arweinyddion y mudiad Prydeinig dros etholfraint. Mynychodd yr ysgol uwchradd leol ym Manceinion ac yna derbyniodd radd LL.B. yn y gyfraith, ond ni chaniatawyd iddi weithio fel cyfreithiwr gan ei bod yn fenyw. Yn hytrach, gweithiai gyda'i mam yn swyddfa cofrestru genedigaethau, priodasau a marwolaethau Manceinion.

Am gyfnod symudodd i Genefa i fyw gyda perthynas i'r teulu, ond dychwelodd i Loegr pan ymosododd yr Almaen ar Ffrainc. Gartref, cyorthwyodd ei mam yn ei hymgyrch dros hawliau cyfartal i ferched ac i fagu ei chwiorydd iau pan bu farw ei thad yn 1898.

Annie Kenney a Christabel Pankhurst, tua 1908

Yr ymgyrchydd
-------------

Ym 1905, torrodd Christabel Pankhurst ar draws cyfarfod o'r Blaid Ryddfrydol trwy weiddi a galw am hawliau pleidleisio i fenywod (y dosbarth canol ac uwch). Cafodd ei harestio ac ynghyd â'i chyd-swffragét Annie Kenney fe'i carcharwyd. Enillodd eu hachos lawer o sylw yn y cyfryngau ac ymchwyddodd rhengoedd y UGCG o ganlyniad i'r achos llys. 

Symudodd i Lundain i weithio fel ysgrifennydd y WSPU, lle galwyd hi yn *"Queen of the Mob"*. Danfonwyd hi eilwaith yn 1907 yn llys Parliament Square ac eto yn 1909 yn llys Bow Street. Dihangodd i Baris, lle bu'n byw rhwng 1913 a 1914, er mwyn osgoi carchar dan amodau *Prisoner's (Temporary Discharge for Ill-Health) Act*. Pan ddychwelodd o Ffrainc, fe'i carcharwyd ac aeth ar streic newyn; bu yn y carchar am 30 diwrnod, er iddi gael ei dedfrydu i dair mlynedd.

Ysgrifennodd lyfr am afiechydon rhyw, o'r enw *The Great Scourge and How to End It*.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Bonesig Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (1936) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyffredinol:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015. .
2. ↑  Rhyw: *Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol*. dyddiad cyrchiad: 4 Tachwedd 2018.. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.. . dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2019.
3. ↑  Dyddiad geni:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015. "Christabel Pankhurst". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Christabel Harriette Pankhurst". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Dame Christabel Harriette Pankhurst". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.. "Christabel Harriette Pankhurst".
4. ↑  Dyddiad marw:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015. "Christabel Pankhurst". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Christabel Harriette Pankhurst". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Dame Christabel Harriette Pankhurst". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Christabel Harriette Pankhurst". *The Peerage*. Cyrchwyd 9 Hydref 2017. .
5. ↑  Tad: *Oxford Dictionary of National Biography*.
6. ↑  Mam: *Oxford Dictionary of National Biography*.
7. ↑  Alma mater: Colin Matthew, ed. (2004) (yn en), *Oxford Dictionary of National Biography*, Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, Wikidata Q17565097,  Colin Matthew, ed. (2004) (yn en), *Oxford Dictionary of National Biography*, Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, Wikidata Q17565097,
8. ↑  Galwedigaeth:. . *Oxford Dictionary of National Biography*.
9. ↑  Aelodaeth: .
10. ↑  Anrhydeddau: *Oxford Dictionary of National Biography*.
11. ↑  Hillberg, Isabelle. "Pankhurst, Christabel Hariette (1880–1958)". Detroit:Gale. Cyrchwyd 6 Hydref 2011.
12. ↑  "Christabel Pankhurst". Gale. Cyrchwyd 17 Hydref 2011.
13. ↑  Pankhurst C, 1913. The Great Scourge and How to End It Archifwyd 3 March 2001[Date mismatch] yn y Peiriant Wayback.
14. ↑  *Oxford Dictionary of National Biography*.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 51753932
* LCCN: n50080385
* ISNI: 0000 0000 8130 0929
* GND: 118874667
* SELIBR: 252346
* SUDOC: 031818501
* BNF: cb122962688 (data)
* NKC: jo20191043462
* CiNii: DA02004840
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |