recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn dwyres a chilgant**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod dwyres a chilgant**; yr enw Saesneg yw *Lunar Double-stripe*, a'r enw gwyddonol yw *Minucia lunaris*. mae'r gwyfyn hwn i'w ganfod ledled Ewrop.

Mae lled ei adenydd rhwng 53–61 mm ac fe welir ef yn hedfan rhwng Mai a Mehefin. mae'r siani flewog yn bwyta dail y dderwen.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn dwyres a chilgant yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn y Penrhyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod y Penrhyn**; yr enw Saesneg yw *African*, a'r enw gwyddonol yw *Perigea capensis*. Mae i'w ganfod ar hyd a lled Affrica, india, Pacistan a de-ddwyrain Asia. Yn Ewrop ni cheir hyd iddo yn unman nemor Sbaen.

Lled yr adenydd ydy 28-36mm. *Carthamus tinctorius* ydy bwyd y siani flewog.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn y Penrhyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Tŷ Sioraidd yn Lloegr gyda ffenestri ddalennog
Mae **ffenestr ddalennog** wedi ei gyfansoddi o un, neu fwy, o baneli symudol, neu "ddalenni" sy'n ffurfio ffram i ddal cwarelau o wydr, sydd yn aml wedi eu gwahanu oddi wrth gwarelau eraill (neu "oleuadau") gan fariau cul mwntin. Er fod unrhyw ffenestr o'r steil hyn o wydro yn dechnegol yn ffenestr ddalennog, defnyddir yn term yn anghynhwysol bron, i gyfeirio at ffenestri lle mae'r ddalen yn cael ei agor drwy lithro'r panel yn fertigol, neu yn llorweddol mewn steil a'i adnabyddir fel *Yorkshire light* neu dalen llithro. Mae ffenestri ddalenog yn gyffredin yn Ewrop ac yng nghyn-drefdigaethiau megis yr Unol Daleithiau a nifer o wledydd sy'n datblygu. Dywedir mai'r dyfeisiwr a'r gwyddonwr Seisnig, Robert Hooke, a gynlluniodd y ffenestr ddalenog.

Mae ffenestri ddalenog yn gyffredin mewn tai Sioraidd a Fictoraidd, mae gan y cynllun traddodiadol dri cwarel ar draws a dau ar i lawr ar y ddwy dalen, gan roi ffenestr *chwech dros chwech*. Adeiladwyd nifer fawr o dai Fictoraidd hwyr ac Edwardaidd maestrefol ym Mhrydain gan ddefnyddio ffenestri ddalenog maint safonol, tua 4 troedfedd mewn lled (1.2 medr) ond roedd maint y ffenestri cynnar yn amrywio yn eang.

Ffenestri ddalen anarferol o lydan (tua 2m) mewn tafarn yn Bromyard, Swydd Henffordd

Ffynonellau
-----------

1. ↑  *A Visual Dictionary of Architecture*, Francis Ching, Cyhoeddwyd: 1997, Van Nostrand Reinhold, Efrog Newydd ISBN 0-442-02462-2

Dolenni Allanol
---------------

* (Saesneg)*Sash Windows: A Guide to Repair of Sash Windows* Archifwyd 2007-09-30 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Foxwood** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ionawr 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.54 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Ucheldir o fryniau moel a rhosdir eang yn ne-ddwyrain Cymru yw'r **Fforest Fawr**. Gorwedd y rhan fwyaf o'r ucheldir ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog rhwng y Mynydd Du i'r gorllewin a Bannau Brycheiniog i'r dwyrain.

Er ei bod yn ardal o rosdir agored heddiw, bu'n llawer mwy coediog yn y gorffennol, ond nid dyna ystyr 'fforest' yn yr enw. Tir wedi'i ddynodi ar gyfer hela oedd 'fforest' yn yr Oesoedd Canol, gyda'r hawl i hela anifeiliaid yno wedi'i chyfyngu i'r arglwydd lleol (gweler hefyd Fforest Maesyfed). Bernard de Neufmarche, arglwydd Normanaidd Brycheiniog, a sefydlodd y Fforest ddechrau'r 12g. Yn y 13g ychwanegwyd darn arall o ucheldir, i'r de-orllewin o Bontsenni, a galwyd hwnnw y Fforest Fach a'r llall y Fforest Fawr i wahaniaethu rhyngddynt.

Sgwd yr Eira
Gorwedd y Fforest Fawr yn ne-orllewin Powys rhwng Bannau Brycheiniog a'r Mynydd Du, gyda rhan uchaf dyffryn Wysg i'r gogledd yn gorwedd rhyngddi â Mynydd Epynt. I'r de ceir cymoedd hir a ffurfiwyd gan afonydd fel Nedd a Mellte sy'n arwain i lawr i gymoedd a dyffrynoedd Morgannwg. Ceir rhai o'r rhaeadrau gorau yn Ne Cymru yn y cymoedd hyn, er enghraifft rhaeadr 27 metr Sgwd yr Eira ar afon Hepste, ger Ystradfellte.

Lleolir ogofâu byd-enwog Dan yr Ogof yng nghongl de-orllewinol y Fforest Fawr, ger pentref Craig-y-nos. I'r gorllewin o'r pentref hwnnw Ogof Ffynnon Ddu: gyda dyfnder o 308m a thua 50 km o led mae hi'n un o'r ogofâu dyfnaf a hwyaf ym Mhrydain.

Croesir y Fforest Fawr gan ddwy ffordd fawr, sef yr A4067 rhwng Ystradgynlais a Pontsenni, a'r draffordd A470 rhwng Merthyr Tudful ac Aberhonddu.

Copaon
------

Fan Fawr, o Fan Llia
* Fan Fawr (734 m)
* Fan Gyhirych (725 m)
* Fan Nedd (663 m)
* Fan Llia (631 m)
* Craig Cerrig-gleisiad (629 m)
* Fan Frynych (628 m)
* Fan Bwlch Chwyth (603 m)
* Moel Feity (591 m)
* Cefn Cul (562m)
* Carreg Goch (558 m)

Llynnoedd
---------

* Cronfa Crai
* Cronfa Ystradfellte

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Terry Marsh, *The Mountains of Wales* (Llundain, 1981).
Meddyg Almaenig oedd **Franz Anton Mesmer** (23 Mai 1734 – 5 Mawrth 1815) sydd yn nodedig am ddamcaniaethu magnetedd anifeilaidd (mesmeriaeth).

Ganed ym mhentref Iznang, ar lannau'r Bodensee, ger Konstanz, a oedd yn esgob-dywysogaeth yn rhan o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Astudiodd feddygaeth ym Mhrifysgol Fienna dan diwtoriaeth yr Iseldirwyr Gerard van Swieten ac Anton de Haen. Ymddiddorodd Mesmer mewn seryddiaeth a sêr-ddewiniaeth, ac yn ei draethawd ymchwil (1766) tynnodd yn drwm ar waith Richard Mead wrth ddadlau bod atyniadau disgyrchol y planedau yn dylanwadu ar iechyd dynol drwy effeithio ar hylif anweladwy sydd i'w ganfod y tu mewn i bethau byw.

Ym 1775 newidiodd Mesmer ei ddamcaniaeth o "ddisgyrchedd anifeilaidd" yn "fagnetedd anifeilaidd", gan honni bod yr hylif anweladwy yn y corff yn rhwym wrth ddeddfau magneteg. Dadleuodd taw rhwystrau i lif yr hylif sydd yn achosi salwch, a bod modd cael gwared â'r rhwystrau drwy fwrw'r claf i berlewyg. Ar sail ei ddamcaniaeth, datblygodd Mesmer ddull therapiwtig o drin cleifion mewn sesiynau egnïol a oedd yn anelu at achosi deliriwm a chonfylsiynau er mwyn adfer cytgord hylifol y corff.

Aeth Mesmer i Baris ym 1778, wedi i'w gyfoedion yn Fienna ei gyhuddo o grachfeddygaeth, ac yno ailsefydlodd ei bractis. Denodd nifer fawr o gleifion a chefnogwyr i'w syniadau, yn ogystal â gwrthwynebiad oddi wrth gyd-feddygon. Ym 1784 penododd y Brenin Louis XVI gomisiwn o wyddonwyr a meddygon, yn eu plith Benjamin Franklin ac Antoine-Laurent Lavoisier, i archwilio dulliau Mesmer. Dyfarnodd y comisiwn nad oedd tystiolaeth wyddonol i brofi tybiaethau Mesmer, a dirywiai'r mudiad wedi hynny. Bu farw Franz Mesmer ym Meersburg, Uchel Ddugiaeth Baden, yn 80 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Franz Anton Mesmer. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Mehefin 2021.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Fflaplys penbinc** (enw gwyddonol: *Odontoschisma denudatum*; enw Saesneg: *matchstick flapwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod mewn tri man yng Nghymru, gan gynnwys Cwm Rhyd-y-gau, yng Nglyn-nedd. Fe'i ceir hefyd yn Iwerddon a Lloegr, ond mae'n fwyaf cyffredin yn yr Alban.

Disgrifiad
----------

Mae'r dail crwn tua 1 mm o hyd ac o led, gyda choesynnau hyd at 1.8 mm o led. Mae'r *gemmae* gwelw, gwyn neu binc yn edrych fel blobiau o gwmwl siwgwr (*candyfloss*) ar frig y coesynnau hyn, ac mae'r rhain yn gwneud  *O. denudatum*  yn wahanol i bob lysiau'r afu araill. Mae'n lliw melynaidd neu frown.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Fflaplys penbinc** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 25 Hydref 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **fflamysgwydd**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **fflamysgwyddau**; yr enw Saesneg yw *Flame Shoulder*, a'r enw gwyddonol yw *Ochropleura plecta*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r fflamysgwydd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **fflamysgwydd Radford**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **fflamysgwyddau Radford**; yr enw Saesneg yw *Radford's Flame Shoulder*, a'r enw gwyddonol yw *Ochropleura leucogaster*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r fflamysgwydd Radford yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn dwyres**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod dwyres**; yr enwau Saesneg yw *Double-barred*, *Clover looper* neu *Range Grass Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Caenurgina crassiuscula*.

Ottawa, Ontario
Mae'r gwyfyn hwn i'w weld yn yr Unol Daleithiau, a rhai rhannau o Alaska a Chanada. Mae lled yr adenydd rhwng 30–40 mm ac fe welir y gwyfyn ar adain rhwng Mawrth a Thachwedd.

Bwyd
----

Hoff fwyd y siani flewog ydy meillion, gweiriau a bysedd-y-blaidd (*lupinus*).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn dwyres yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Eglwys Wendron, lle bu Doble yn ficer.
Clerigwr Anglicanaidd o Gernyw oedd **Gilbert Hunter Doble** (26 Tachwedd 1880 – 15 Ebrill 1945). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei waith ysgolheigaidd ar saint Cernyw, Cymru a Llydaw.

Ganed ef yn Penzance, Cernyw, ac addysgwyd ef yng Ngholeg Exeter, Rhydychen, a Choleg Diwinyddol Ely. Ordeiniwyd ef yn 1907. Bu'n gurad cynorthwyol mewn nifer o leoedd yng Nghernyw a Lloegr, yn gurad Redruth ac yna yn ficer Wendron yng Nghernyw. Yn 1935, gwnaed ef yn Ganon er anrhydedd yn Eglwys Gadeiriol Truro.

Ysgrifennodd lawer ar seintiau Cernyw, Cymru a LLydaw, gan ganolbwyntio ar ddadansoddi'r bucheddau o'r Canol Oesoedd. Cyhoeddoedd astudiaethau ar lawer o saint, ar wahan yn y lle cyntaf. Ail-gyhoeddwyd ei waith ar nifer o saint Cymreig, Dyfrig, Illtud, Paulinus Aurelianus, Teilo ac Oudoceus, yn gyfrol wedi ei golygu gan D. Simon Evans dan y teitl *Lives of the Welsh Saints* (1971).

### Anhawsterau

Anhawster sy'n codi wrth defnyddio gwaith Doble oedd ei fethiant i credu fod menywod yn medru arwain cymynedau neu teithio yn rheolaidd. Credodd fod y mynaich a ysgrifennodd amdanynt wedi gwneud gangymeriad. Ceisiodd cywiro neu cysoni trwy troi ambell santes yn ddyn ac uno seintiau oedd yn gweithio yn agos at eu gilydd. E. e. Awgrymodd dod dau sant a elwid Non, un yn fenyw a esgorodd ar Ddewi a'r llall yn dyn oedd wedi teithio a sefydlu cymunedau.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 218922876
* LCCN: n87131799
* ISNI: 0000 0003 5958 5552
* GND: 172055792
* SUDOC: 031139736
* BNF: cb130086005 (data)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn lloeren**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod lloeren**; yr enw Saesneg yw *Satellite*, a'r enw gwyddonol yw *Eupsilia transversa*.

Mae i'w ganfod ledled Ewrop. 40–48 mm ydy lled adenydd yr oedolyn a gellir ei weld yn hedfan rhwng Medi ac Ebrill yn enwedig pan fo'r tywydd yn fwyn yn y gaeaf. Yn y nos mae'n hedfan ac mae'n cael ei ddenu gan olau, er mai blodau yw ei darged fel arfer.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn lloeren yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Geometridae yn urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn teires y Gogledd**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod teires y Gogledd**; yr enw Saesneg yw *Manchester Treble-bar*, a'r enw gwyddonol yw *Carsia sororiata*. Ei diriogaeth yw canol a gogledd Ewrop, Mynyddoedd yr Wral, Siberia, y Dwyrain Pella gogledd Mongolia; mae hefyd i'w gael yng Ngogledd America.

Lled yr adenydd ydy 20–30 mm, ar ei eithaf. Mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Gorffennaf ac Awst.

Bwyd
----

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o *Vaccinium*, gan gynnwys *Vaccinium uliginosum*, *Vaccinium oxycoccos* a *Vaccinium myrtillus*) ynghyd â *Rubus arcticus*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn teires y Gogledd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur.
Dosbarth tacsonomegol, enfawr - a elwir yn gyffredin yn **falwod** a gwlithod yw'r **gastropod**, sy'n cynnwys y ffylwm Molwsg (Lladin: *Mollusca*). Mae'r dosbarth hwn yn cynnwys miloedd o wahanol rywogaethau o falwod a gwlithod o wahanol faint, ac o wahanol gynefinoedd: môr a thir, dŵr croyw a dŵr hallt; malwod (cregyn), gwlithod, môr-falwod, brennig, cregyn Mair a gwichiaid moch. Yr hen enw i'r dosbarth hwn o rywogaethau oedd 'ungloriog' neu'r 'ungragennog' (Saesneg: *univalves*).

Y dosbarth Gastropoda yw'r ail ddosbarth mwyaf o rywogaethau, y mwyaf yw dosbarth y pryfed (neu *Insecta*). Ceir 611 teulu o gastropodau, gyda 202 ohonynt wedi darfod, gyda'u ffosiliau'n unig ar gael. Amcangyfrifir bod rhwng 60,000 a 80,000 o rywogaethau gwahanol o goastropodau.

Gellir olrhain y gastropod, drwy ffosiliau, yn ôl i gyfres ola'r cyfnod daearegol Cambriaidd, sef 501 to 488.3 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Cyfnod daearegol rhwng y Cyfnodau Neoproterosöig ac Ordofigaidd oedd y Cambriaidd. Dechreuodd tua 542 miliwn o flynyddoedd yn ôl a gorffennodd tua 488.3 miliwn o flynyddoedd yn ôl.

Gweler hefyd
------------

* Braciopod
* Cragen

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Landing, E.; Geyer, G.; Bartowski, K. E. (2002). "Latest Early Cambrian Small Shelly Fossils, Trilobites, and Hatch Hill Dysaerobic Interval on the Quebec Continental Slope". *Journal of Paleontology* **76** (2): 287–305. doi:10.1666/0022-3360(2002)076<0287:LECSSF>2.0.CO;2. JSTOR 1307143. ..
2. ↑  Linnaeus, 1758
3. ↑  Strong, Ellen E.; Gargominy, Olivier; Ponder, Winston F.; Bouchet, Philippe (2007). "Global diversity of gastropods (Gastropoda; Mollusca) in freshwater". *Hydrobiologia* **595**: 149. doi:10.1007/s10750-007-9012-6. Nodyn:Hdl.
4. ↑  Britannica online: abundance of the Gastropoda
Pentrefan yng nghymuned Mostyn, Sir y Fflint, Cymru, yw **Glan-y-don** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Saif hanner milltir i'r de-ddwyrain o bentref Mostyn, ar lan aber Afon Dyfrdwy, tua dwy filltir a hanner i'r gogledd o Dreffynnon. Hanner milltir i'r dwyrain ceir pentref bychan Llannerch-y-môr. Dim ond cilfach o dir sy'n gorwedd rhwng y pentref a Mostyn. Rhed briffordd yr A548 heibio i'r pentref. Mae Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn pasio tua chwarter milltir i'r gogledd ond does dim gorsaf i'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Hannah Blythyn (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Rob Roberts (Ceidwadwyr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 14 Ionawr 2022
2. ↑  Gwefan Senedd Cymru
3. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir y Fflint**

**Trefi**  

Bagillt  **·** Bwcle  **·** Caerwys  **·** Cei Connah  **·** Y Fflint  **·** Queensferry  **·** Saltney  **·** Shotton  **·** Treffynnon  **·** Yr Wyddgrug
  
**Pentrefi**  

Abermor-ddu  **·** Afon-wen  **·** Babell  **·** Bretton  **·** Brychdyn  **·** Brynffordd  **·** Caergwrle  **·** Carmel  **·** Cefn-y-bedd  **·** Cilcain  **·** Coed-llai  **·** Coed-talon  **·** Cymau  **·** Chwitffordd  **·** Ewlo  **·** Ffrith  **·** Ffynnongroyw  **·** Gorsedd  **·** Gronant  **·** Gwaenysgor  **·** Gwernymynydd  **·** Gwernaffield  **·** Gwesbyr  **·** Helygain  **·** Higher Kinnerton  **·** Yr Hôb  **·** Licswm  **·** Llanasa  **·** Llaneurgain  **·** Llanfynydd  **·** Llannerch-y-môr  **·** Maes-glas  **·** Mancot  **·** Mostyn  **·** Mynydd Isa  **·** Mynydd-y-Fflint  **·** Nannerch  **·** Nercwys  **·** Neuadd Llaneurgain  **·** Oakenholt  **·** Pantasaph  **·** Pant-y-mwyn  **·** Penarlâg  **·** Pentre Helygain  **·** Pen-y-ffordd  **·** Pontblyddyn  **·** Pontybotgyn  **·** Rhes-y-cae  **·** Rhosesmor  **·** Rhyd Talog  **·** Rhyd-y-mwyn  **·** Sandycroft  **·** Sealand  **·** Sychdyn  **·** Talacre  **·** Trelawnyd  **·** Trelogan  **·** Treuddyn  **·** Ysgeifiog
Bryn 607 metr sy'n safle carnedd gylchog o Oes yr Efydd ydy **Glan Hafon** (**Glan-hafon** ar y map OS), yng nghymuned Llanrhaeadr-ym-Mochnant, Powys; cyfeiriad grid SJ080272. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 524metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Y garnedd
---------

Math o garnedd gynhanesyddol a godwyd gan y Celtiaid ydy "carnedd gylchog". (Saesneg: *ring cairn*); fe'i codwyd i nodi mangre arbennig, ar gyfer defodau neu i goffau'r meirw, a hynny yn Oes yr Efydd, mae'n debyg.

Ni ddylid cymysgu'r math hwn gyda chylch cerrig, sy'n perthyn i oes wahanol. Caiff ei nodi ar fapiau'r Ordanance gyda'r gair 'Cairn'. Sylwer, hefyd, mai "carnedd gylchog" ydy'r term sy'n cael ei ddefnyddio yng ngeiriadur yr Academi, yn hytrach na "charnedd gylch".

Cofrestrwyd yr heneb gan Cadw gyda'r rhif SAM: MG302.

Y copa
------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 608m (1995tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Data Cymru Gyfan, CADW
2. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **Gladys del Estal Ferreño** (1956 – 3 Mehefin 1979) yn ymgyrchydd amgylcheddol o Donostia. Roedd yn wyddonydd cyfrifiadurol o ran galwedigaeth. Cafodd ei saethu’n farw gan heddwas, fel rhan o ymosodiad ar brotest gwrth-niwclear yn Tutera. Mae'n symbol o'r mudiad gwrth-niwclear yng Ngwlad y Basg.

Bywgraffiad
-----------

### Cefndir

Basgiaid oedd rhieni Gladys, Enrike del Estal Añorga ac Eugeni Ferreño. Roedd ei thad, Enrike, yn un o filwyr Euzko Gudarostea yn Rhyfel Cartref Sbaen. Bu'n rhaid iddynt ffoi i Caracas, Feneswela, lle ganed Gladys ym 1956. Pan oedd Gladys yn 4 mlwydd oed, dychwelodd y teulu i Wlad y Basg. Astudiodd ym Mhrifysgol Gwlad y Basg, gan ennill gradd cyfrifiadureg ym 1978.

### Ymgyrchu

Roedd Gladys yn weithgar fel ymgyrchydd cymdeithasol ac amgylcheddol, fel rhan o nifer o grwpiau yn Donostia, gan wrthwynebu ynni niwclear a hapfasnachwyr y farchnad dai. Roedd hi'n beicio'n gyson, a threfnodd taith feics i Lemoiz i wrthwynebu codi atomfa yno. Yn ffenestr ei fflat yn nhŵr Atotxa, yn ardal Egia yn Donostia, rhoddodd symbol anti-niwclear anferth. Gellid gweld yr haul hwn o ardal eang, gan gynnwys stadiwm pêl-droed gyfagos - roedd i'w gweld yn y cefndir ar gemau pêl-droed ar y teledu hyd at ddechrau'r 21ain ganrif.

### Marwolaeth

Ar 3 Mehefin 1979, y Diwrnod Rhyngwladol yn Erbyn Ynni Niwclear, saethwyd Gladys gan José Martínez Salas, heddwas gyda'r Guardia Civil, yn ninas Tutera yn Nafarroa Garaia.  Roedd Gladys yn cymryd rhan mewn protest yn erbyn maes hyfforddi'r fyddin yn Errega Bardea ac yn erbyn Atomfa Lemoiz ac ynni niwclear yn gyffredinol.

 Datganiad a gymeradwywyd gan Gyngor Dinas Donostia ar Fehefin 8, 1979 ynghylch llofruddiaeth Gladys
Yn ôl tystion, dywedodd José Martínez Salas «*tía buena*» wrth Gladys, a atebodd gan ddweud «*hijo de puta*» ac yna tarodd Martinez Salas hi gyda gwaelod ei wn; syrthiodd Gladys i'r llawr ac, wrth iddi godi, saethodd Martínez Salas hi yn ei phen. Aeth yr ergyd i mewn i'w gwddf ac allan o'i thrwyn. Aethpwyd â Gladys i’r ysbyty gydag anafiadau difrifol, a bu farw’n fuan wedyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   *Kristina Enea-Gladys Parkea. Historia, flora, fauna.*, HARITZALDE naturzaleen elkartea, pp. 34-39, ISBN 978-84-613-2455-2
2. ↑  (Basgeg) (yn eu) *Gladys del Estal*,
3. ↑   *Eguzkiaren alaba hil ziguten*,
4. ↑  (Sbaeneg) Ainhoa AROZAMENA AYALA: «Central nuclear de Lemóniz: muerte de Gladys del Estal», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
5. 1 2  (Sbaeneg) «30 años del asesinato de Gladys», *Diario de Noticias de Navarra*, 2009ko ekainaren 7a.
6. ↑  (Basgeg) (yn eu) *1979ko Tuterako gertaerak: Espainiako Gobernuak "harreman estuagoa" eskatu zien AEBei tiro poligonoa erabiltzearen truke | Angelu itsua*,
7. ↑  (Sbaeneg) (yn es) *40 años del crimen de Gladys del Estal. Noticias de Navarra*, adalwyd 2021-05-05
8. ↑  (Basgeg) (yn eu) *Eguzkiak malkoa isuri zuen eguna*,
9. ↑  (Sbaeneg) *GLADYS, EL ASESINATO DE UNA PACIFISTA*,
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Fylde**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Fylde yn Swydd GaerhirfrynEtholaeth Fylde yn Swydd Gaerhirfryn
* Swydd Gaerhirfryn yn LloegrSwydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918. Fe'i diddymwyd yn 1950, yn cael ei rhannu yn ddwy, ac ailsefydwyd yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1922: Wilfrid William Ashley (Ceidwadol)
* 1922–1938: Lord Stanley (Ceidwadol)
* 1938–1950: Claude Lancaster (Ceidwadol)
* 1950–1983: rhannwyd yr etholaeth yn ddwy
* 1983–1987: Syr Edward Gardner (Ceidwadol)
* 1987–2010: Michael Jack (Ceidwadol)
* 2010–presennol: Mark Menzies (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Etholaeth seneddol yn Nwyrain Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle** (Saesneg: *Gorllewin Kingston upon Hull and Hessle*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle yn HumbersideEtholaeth Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle yn Humberside
* Humberside yn LloegrHumberside yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2017: Alan Johnson (Llafur)
* 2017–presennol: Emma Hardy (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Etholaeth seneddol yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gorllewin Rhydychen ac Abingdon** (Saesneg: *Oxford West and Abingdon*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Rhydychen ac Abingdon yn Swydd RydychenEtholaeth Gorllewin Rhydychen ac Abingdon yn Swydd Rydychen
* Swydd Rydychen yn LloegrSwydd Rydychen yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: John Patten (Ceidwadol)
* 1997–2010: Evan Harris (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–2017: Nicola Blackwood (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Layla Moran (Y Democratiaid Rhyddfrydol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Stephanosporaceae* yw'r **Ffug-gloren gochlyd** (Lladin: ***Stephanospora caroticolor***; Saesneg: *Carroty False Truffle*). Y Ffug Glorod yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Clor yw *Truffle*, a chlorod yw'r gair lluosog. Mae'r teulu *Stephanosporaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Russulales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Stephanosporaceae
------------------------------------------

Mae gan **Ffug-gloren gochlyd** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Athelidium aurantiacum* | Athelidium aurantiacum |  |
|
| *Cristinia artheniensis* | Cristinia artheniensis |  |
|
| *Cristinia brevicellularis* | Cristinia brevicellularis |  |
|
| *Cristinia coprophila* | Cristinia coprophila |  |
|
| *Cristinia filia* | Cristinia filia |  |
|
| *Cristinia rhenana* | Cristinia rhenana |  |
|
| *Cristinia sasae* | Cristinia sasae |  |
|
| *Cristinia sonorae* | Cristinia sonorae |  |
|
| *Cyanobasidium microverrucisporum* | Cyanobasidium microverrucisporum |  |
|
| *Cyanobasidium pelliculare* | Cyanobasidium pelliculare |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Ffug-gloren gochlyd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **eptiffibatid** (Integrilin, Millennium Pharmaceuticals, ac yn cael ei gyd-hyrwyddo hefyd gan Schering-Plough/Essex) yn gyffur gwrth-blatennau yn y dosbarth atalyddion glycoprotein IIb/IIIa. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₃₅H₄₉N₁₁O₉S₂. Mae eptiffibatid yn gynhwysyn actif yn Integrilin ac Eptifibatide Accord.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- trawiad ar y galon
 - clefyd y rhydwelïau coronaidd
 - angina ansefydlog
 - thrombosis

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Eptiffibatid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- S(1),S(6)-cyclo[N(6)-carbamimidoyl-N(2)-(3-sulfanylpropanoyl)-L-lysylglycyl-L-alpha-aspartyl-L-tryptophyl-L-prolyl-L-cysteinamide]
 - N(6)-amidino-N(2)-(3-mercaptopropionyl)-L-lysylglycyl-L-alpha-aspartyl-L-tryptophyl-L-prolyl-L-cysteinamide, cyclic(1-6)-disulfide
 - Integrelin®
 - EPTIFIBATIDE
 - C68-22

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Eptiffibatid". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Pysgodyn sy'n byw mewn dŵr croyw ac sy'n perthyn i deulu'r Salmonidae ydy'r **eog cefngrwm** sy'n enw gwrywaidd; lluosog: **eogiaid cefngrwm** (Lladin: *Oncorhynchus gorbuscha*; Saesneg: *Pink salmon*).

Mae ei diriogaeth yn cynnwys Asia a'r Cefnfor Tawel ac mae i'w ganfod ar arfordir Cymru.

Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Heb ei gwerthuso' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth gan nad oes data digonol.

Hanes
-----

Dyma lythyr gan Lewis Morris sy'n dangos geirfa Gymreig gyfoethog hynafol ynghlwm wrth y rhywogaeth hon:

*The river Gwy (English Wye) into which the Leithon falls hath a good variety of fish. Salmon are sometimes taken at Buallt of 34lbs. weight. The male they call in Welsh cammog* [oherwydd y wefl gam ar y gen isaf tybed?], *the female chwiwell. Salmon pinks and samlets are called in Welsh gwynniaid*.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan www.marinespecies.org adalwyd 4 Mai 2014
2. ↑  Llythyrau Morrisiaid Môn (Lewis i Richard Morris 18 Awst 1760) ym Mwletin Llên Natur rhif 19

* Gwefan Llên Natur; termau safonol.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Euryn du** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: eurynnod duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Oriolus hosii***; yr enw Saesneg arno yw *Black oriole*. Mae'n perthyn i deulu'r Eurynnod (Lladin: *Oriolidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. hosii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r euryn du yn perthyn i deulu'r Eurynnod (Lladin: *Oriolidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Euryn | Oriolus oriolus |  |
|
| Euryn Saõ Tomé | Oriolus crassirostris |  |
|
| Euryn cefnfelyn Asia | Oriolus xanthonotus |  |
|
| Euryn gwarddu | Oriolus chinensis |  |
|
| Euryn melyn Awstralia | Oriolus flavocinctus |  |
|
| Euryn penddu Asia | Oriolus xanthornus |  |
|
| Pitohwi amryliw | Pitohui kirhocephalus |  |
|
| Pitohwi cribog | Pitohui cristatus |  |
|
| Pitohwi penddu | Pitohui dichrous |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Euryn du** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Goema**, (ysgrifennir hefyd fel **Ghomma** a **Ghoema**; ynganer [ˈɡuma]) yn fath o ddrwm llaw a ddefnyddiwyd gan gerddorion y *Cape Minstrel Carnival* a cherddoriaeth *Cape Jazz* yn Kaapstad, De Affrica. Mae'r gair hefyd wedi dod i ddisgrifio genre o gerddoriaeth sy'n un o dylanwadu ar Cape Jazz.

Ymysg y cerddorion Goema nodweddiadol mae Mac McKenzie, Hilton Schilder, Errol Dyers a Alex van Heerden.

Y Drwm
------

Prosesiwn drwy Kaapstad i gofnodi diwedd caethwasiaeth, noder y drymiau a'r offeryn chwyth
Mae'r drwm ghoema gydag agoriad ar y gwaelod. Credir iddo gyrraedd De Affrica gan gaethwasion Malaya o ynysoedd y Dwyrain Pell oedd yn berchen i'r Iseldiroedd a chwmni Vereenigde Oost-Indische Compagnie a wladychodd tiriogaeth De Affrica yn yr 18g. Roedd y drymiau a ddefnyddiwyd gan y brodorion San wedi eu cau ar y gwaelod. Defnyddiwyd unrhyw ddefnydd siap tiwb i wneud y drymiau syml ghoema yn wreiddiol.

Clywir y gerddoriaeth ar y cyfryngau a chysylltir hi â Gŵyl yr Ail Dydd Calan (*Tweede Nuwe jaar*) a dathliadau y Kaapse Klopse.

Arddull
-------

Mae arddull ghoema yn hybrid sy'n cynnwys elfennau o wahanol ddiwylliannau a welir yn Kaapstad gan gynnwys; dawnsiau gwerin Afrikaaner, tonau emynol a harmoniau wedi eu cyfeilio i sain banjo ffyrnig a offerynnau chwyth cyrn. Clywir hyn mewn caneuon megis *Daar kom die Alibama*  a sawl un arall  a Ceir 'ebychiad' syncopatig nodweddiadol yn y gerddoriaeth sy'n rhoi toriad yn y curiad a rhoi ymdeimlad o symud neu hwgwd. Cysylltir y gerddoriaeth gyda chymuned y *Kaapse Kleurling* ('Cape Coloured') Mwslemaidd a Christonogol Tref y Penrhyn.

Mae'r gerddoriaeth hefyd wedi dylanwadu ar arddull jazz De Affrica fel clywir mewn canueon megis *Goema Goema* gan Mac McKenzie & the Goema Captains of Cape Town.

Gwobrau Ghoema
--------------

Mae'r term hefyd wedi ei mabwysiadu ar gyfer y *Ghoema-musiektoekennings* (Gwobrau Cerddoriaeth Ghoma) sef y prif wobr ar gyfer cerddoriaeth a cherddorion yn yr iaith Afrikaans, beth bynnag eu harddull o gerddoriaeth. Sefydlwyd y gwobrau yn 2012 a darlledir ar wasanaeth deledu lloeren Afrikaans, KykeNet.

Cerddoriaeth De Affrica, Gweler Hefyd
-------------------------------------

* Sokkie
* Maskanda

Dolenni
-------

* Erthygl am Goema

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Haslop, Richard. "Goema Music Of South Africa". *Perfect Sound Forever*. Cyrchwyd 13 April 2017.
2. ↑  Richmond, Simon (2009). *Cape Town*. Footscray, Vic. London: Lonely Planet. ISBN 9781741048919.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
Urdd o adar yw'r **Eurypygiformes** sydd â dau rywogaeth yn unig o fewn un teulu: y Rhynochetidae sy'n frodorol o Galedonia Newydd, a'r Chrëyr haul (*Eurypyga helias*) sy'n dod o'r Americas. Ei berthnasau agosaf, mae'n debyg, yw rhai o adar trofannol India, Cefnfor yr Iwerydd a'r Cefnfor Tawel.

Mae'r ddau rywogaeth yn Gagŵod. Mae'r Cagw ei hun yn cael ei ystyried yn berthynas agos i'r aderyn darfodedig - y *Aptornis otidiformis* o Seland Newydd a Chrehyr Yr Haul o Ganol a De America. Dengys ymchwil diweddar mai Crehyr Yr Haul yw'r perthynas agosaf sydd gan y Cagw (Fain & Peter W. Houde).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hackett, Shannon J. (2008-06-27). "A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History". *Science* **320** (5884): 1763–1768. doi:10.1126/science.1157704. PMID 18583609.. Adalwyd 2008-10-18.
2. ↑  "Whole-genome analyses resolve early branches in the tree of life of modern birds"
Erich D. Jarvis, *et al*.
*Science* 12 December 2014: 
Vol. 346 no. 6215 pp. 1320-1331 
DOI: 10.1126/science.1253451

Dolennau allanol
----------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Eurypygiformes***


|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicirywogaeth wybodaeth sy'n berthnasol i: ***Eurypygiformes*** |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Euryn penddu Asia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: eurynnod penddu Asia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Oriolus xanthornus***; yr enw Saesneg arno yw *Asian black-headed oriole*. Mae'n perthyn i deulu'r Eurynnod (Lladin: *Oriolidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. xanthornus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r euryn penddu Asia yn perthyn i deulu'r Eurynnod (Lladin: *Oriolidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Euryn | Oriolus oriolus |  |
|
| Euryn Saõ Tomé | Oriolus crassirostris |  |
|
| Euryn cefnfelyn Asia | Oriolus xanthonotus |  |
|
| Euryn gwarddu | Oriolus chinensis |  |
|
| Euryn melyn Awstralia | Oriolus flavocinctus |  |
|
| Euryn penddu Asia | Oriolus xanthornus |  |
|
| Pitohwi amryliw | Pitohui kirhocephalus |  |
|
| Pitohwi cribog | Pitohui cristatus |  |
|
| Pitohwi penddu | Pitohui dichrous |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Euryn penddu Asia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gardd Majorelle, Marrakech, Moroco
Gardd fotanegol ym Marrakech, Moroco yw **Gardd Majorelle** (Arabeg: حديقة ماجوريل, Ffrangeg: *Jardin Majorelle*). Cafodd ei chynllunio gan yr artist Ffrengig alltud Jacques Majorelle (1886-1962), mab yr arlunydd *Art Nouveau* Louis Majorelle o Nancy, yn 1924, yn ystod y cyfnod trefedigaethol pan fu Moroco yn wlad dan awdurdod Ffrainc. Fel arlunydd, mae paentiadau dyfrliw orientalaidd Majorelle wedi mynd yn anghof bron erbyn heddiw (ceir nifer o angreifftiau yn y casgliad yn ei *villa* yn y gerddi), ond ystyrir y gerddi a greodd ym Marrakech fel ei gampwaith creadigol. Enwir y lliw glas cobalt a ddefnyddiodd yn helaeth yn ei ardd a'i adeiladau ar ei ôl, sef *bleu Majorelle* ('Glas Majorelle').

Mae'r ardd wedi bod ar agor i'r cyhoedd er 1947. Yn 1980, prynwyd yr ardd gan y cynllunydd Yves Saint-Laurent a Pierre Bergé. Ar ôl i Yves Saint Laurent farw yn 2008 cafodd ei lwch ei wasgaru yng Ngardd Majorelle.

Mae'r ardd yn gartref i Amgueddfa Celf Islamig Marrakech, sy'n cynnwys casgliad o frethynnau Maghrebaidd traddodiadol o gasgliad personol Yves Saint-Laurent ynghyd â gwaith ceramig, gemwaith, a phaentiadau dull orientalaidd rhamantaidd gan Majorelle.

Ceir mwy na 15 rhywogaeth o adar Gogledd Affrica yn yr ardd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  'Love 1936-2008', *Fondation Pierre Bergé - Yves Saint Laurent*.

|  |  |
| --- | --- |
| Gardd Majorelle | Gardd Majorelle |

**Oriel**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Dolenni allanol
---------------

* (Ffrangeg) gwefan Jardin Majorelle
* Lluniau o Ardd Majorelle Archifwyd 2008-04-06 yn y Peiriant Wayback.