Roedd **Deddf Cymru 1978** yn Ddeddf gan Senedd y Deyrnas Unedig gyda’r bwriad o gyflwyno mesur cyfyngedig o hunanlywodraeth yng Nghymru drwy greu Cynulliad i Gymru. Ni ddaeth y ddeddf i rym o ganlyniad i’r bleidlais "na" yn refferendwm datganoli Cymru 1979 ac fe’i diddymwyd yn 1979.

Cynulliad Cymru a gynigir gan y Ddeddf
--------------------------------------

Pe bai Deddf Cymru 1978 wedi dod i rym, byddai wedi creu Cynulliad i Gymru heb bwerau deddfu sylfaenol na phwerau codi trethi. Byddai gan y cynulliad 72 o aelodau wedi'u hethol drwy system y cyntaf heibio'r postyn gyda phob etholaeth yn San Steffan yn dychwelyd naill ai dau neu dri aelod cynulliad. Byddai wedi cyfarfod yn y Gyfnewidfa Lo yng Nghaerdydd .

Y bwriad oedd y byddai'r cynulliad wedi gweithredu o dan y system bwyllgorau lle byddai pwyllgorau pwnc yn cael eu ffurfio gyda chynrychiolaeth o bob grŵp yn y cynulliad.  Byddai Pwyllgor Gwaith wedi'i ffurfio o gadeiryddion y gwahanol bwyllgorau pwnc ac aelodau eraill a ddewisir gan y cynulliad. Byddai Cadeirydd y Pwyllgor Gwaith wedi'i ddewis a fyddai hefyd yn Arweinydd y Cynulliad.

### Pwerau

Byddai gan y cynulliad y gallu i basio is-ddeddfwriaeth tra bod y cyfrifoldeb am ddeddfwriaeth sylfaenol yn aros gyda Senedd y DU yn San Steffan. Byddai'r datganoli hyn yn symud pwerau a swyddogaethau Ysgrifennydd Gwladol Cymru i Gynulliad Cenedlaethol i Gymru.

Byddai'r cynulliad arfaethedig wedi bod yn gyfrifol am:

* tai
* iechyd
* addysg
* cynllunio
* rheolaeth Awdurdod Datblygu Cymru
* apwyntiadau i gwangos Cymraeg
* byddai’n gallu cynorthwyo datblygiad:
	+ yr iaith Gymraeg
	+ amgueddfeydd ac orielau
	+ llyfrgelloedd
	+ celf a chrefft
	+ chwaraeon
	+ diwylliant
	+ hamdden

Refferendwm
-----------

Cynhaliwyd refferendwm ar 1 Mawrth 1979, yn gofyn y cwestiwn:

* 'A ydych am i ddarpariaethau Deddf Cymru 1978 gael eu rhoi ar waith?'

Canlyniadau’r refferendwm:

|
|  |
| Dewis | Pleidleisiau |  % |
| Referendum failed **Nag ydy / Na** | **956,330** | **79.74** |
| Ydy / Ie | 243,048 | 20.26 |
|
|
| **Cyfanswm pleidleisiau** | **1,202,687** | **100.00** |
|
|
|
|

O ganlyniad i ganlyniad negyddol y refferendwm, ni ddaeth y ddeddf i rym, a chafodd ei diddymu yn ôl darpariaethau'r Ddeddf ei hun gan *Orchymyn Deddf Cymru 1978 (Diddymu) 1979* .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Welsh Referendum". Bbc.co.uk. Cyrchwyd 7 October 2014.
2. ↑  "Welsh Referendum". *www.bbc.co.uk*.
3. ↑  "The Wales Act 1978 (Repeal) Order 1979".



| * v
* t
* e
 Datganoli Cymru |
| --- |
| Cymru |
| Refferenda | 
* 1979
* 1997
* 2011

 |
| Cyrff datganoledig | 
* Senedd Cymru
* Llywodraeth Cymru
	+ rhestr
* Prif Weinidog Cymru
	+ rhestr

 |
| Commisiynau | 

|  |  |
| --- | --- |
| Comisiynau Senedd y DU | 
* Comisiwn Kilbrandon
* Comisiwn Silk

 |
| Comisiynau Senedd Cymru | 
* Comisiwn Richard
* Comisiwn Holtham
* Comisiwn Thomas

 |

 |
| Deddfwriaeth datganoli | 
* 1978 (diddymwyd)
* 1998
* 2006
* 2014
* 2017
* Pwerau Senedd Cymru
	+ Deddf Senedd Cymru
* Cyfraith Cymru

 |
| Pwyllgorau | 
* Pwyllgor Materion Cymreig
* Yr Uwch-Bwyllgor Cymreig

 |
| Adranau Llywodraeth y DU yng Nghymru | 
* Swyddfa Cymru
* Y Swyddfa Gymreig (gynt)

 |
| Cyllid | 
* Fformiwla Barnett
* Trethiant Cymru

 |
| Datganoli pellach | 
* Datganoli pellach i Gymru
* Dat-Uwch (Devo-max)
* Datganoli pellach
* System cyfiawnder i Gymru

 |
| Hanes | 
* Hanes
* Cymru Fydd
* Ymgyrch dros Senedd
* Ie dros Gymru

 |
| Systemau amgen | 
* Ffederaliaeth
* Cydffederasiwn
* Annibyniaeth

 |