recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Feltham a Heston** (Saesneg: *Feltham and Heston*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Feltham a Heston yn Llundain FwyafEtholaeth Feltham a Heston yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1983: Russell Kerr (Llafur)
* 1983–1992: Patrick Ground (Ceidwadol)
* 1992–2011: Alan Keen (Llafur-Cydweithredol)
* 2011–presennol: Seema Malhotra (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Gwefan gan unigolyn neu grŵp sy'n cael ei ddiweddaru'n gyson gyda chofnodion mewn trefn wrth-gronolegol, gan amlaf gan ddefnyddio meddalwedd rheoli cynnwys megis Blogger, LiveJournal neu WordPress yw **blog**.

Mae'r term ''Blog'' yn dalfyriad o'r term Saesneg ''*Web log*'', a ddefnyddwyd yn wreiddiol i ddisgrifio cofnodion, neu log, o bethau diddorol roedd person yn eu darganfod ar y we.

Nodweddir blogiau hefyd gan y gallu i roi sylwadau ar gofnodion, yn ogystal â ffrydiau RSS, sydd yn galluogi darllenwyr i dderbyn y cofnodion diweddaraf trwy ddarllenwr RSS. Mae RSS hefyd yn golygu y gall cynnwys blog gael ei ddosbarthu i wefannau eraill yn awtomatig wrth iddynt gael eu ddiweddaru.

Gall testun blog amrywio o hynt a helynt bywyd personol yr awdur i ganolbwyntio ar bwnc penodol, fel chwaraeon, crefydd neu wleidyddiaeth. Mae yna hefyd flogiau sydd yn arbennig ar gyfer cofnodi lluniau yn uniongyrchol o ffôn symudol neu wedi eu llwytho o gamera digidol.

Enghreifftiau o flogiau Cymraeg a Chymreig
------------------------------------------

Mae dros 400 o flogiau ar gael yn y Gymraeg ond daeth cynnydd yn y niferoedd yn nechrau 2003, o bosibl yn sgil 
dylanwad Morfablog Archifwyd 2008-03-12 yn y Peiriant Wayback. un o'r blogiau Cymraeg cynharaf, yn unol a thŵf maes-e, gwefan drafod yn Gymraeg, lle bu galw ar bobl i ddechrau blogiau er mwyn cynyddu'r swmp o wefannau a gynhelir yn Gymraeg.

Mae cyfran o flogiau Cymraeg yn cael eu cynnal gan bobl sy'n byw y tu allan i Gymru, gyda llawer ohonynt heb gysylltiad â Chymru na'r iaith.

Gellir gweld detholiad o gofnodion o flogiau Cymraeg ar y Blogiadur Archifwyd 2009-01-07 yn y Peiriant Wayback.

Lleoleiddio'r gwasanaethau blogio i'r Gymraeg
---------------------------------------------

Un o nodweddion gwasanaethau blogio yw eu hygyrchedd a'r gallu i gyfieithu'r patrymlun i'r Gymraeg. Mae platfform blogio Wordpress wedi ei leoleiddio i'r Gymraeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  Gweler er engrhaifft, Blog Droed Archifwyd 2008-06-22 yn y Peiriant Wayback. am bêl-droed, Cristnogblog am weithgareddau Cristnogol yng Nghymru, a Blog Vaughan Roderick, blog Golygydd Materion Cymreig y BBC.
3. ↑  Rhestr Blogiau Cymraeg Hedyn
4. ↑  (Saesneg) *The Blogiadur—A community of Welsh language bloggers*[*dolen marw*] Cunliffe, D. Archifwyd 2008-07-23 yn y Peiriant Wayback. a Honeycutt, C.[*dolen marw*] (2008), tud. 6
5. ↑  Pecyn iaith Cymraeg WordPress ar meddal.com
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dringedydd gwinau** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: dringedyddion gwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Climacteris picumnus***; yr enw Saesneg arno yw *Brown treecreeper*. Mae'n perthyn i deulu'r Dringhedyddion (Lladin: *Climacteridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. picumnus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r dringedydd gwinau yn perthyn i deulu'r Dringhedyddion (Lladin: *Climacteridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Climacteris melanurus | Climacteris melanurus |  |
|
| Dringedydd Papwa | Cormobates placens |  |
|
| Dringedydd aelgoch | Climacteris erythrops |  |
|
| Dringedydd aelwyn | Climacteris affinis |  |
|
| Dringedydd gwinau | Climacteris picumnus |  |
|
| Dringedydd melyngoch | Climacteris rufus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Dringedydd gwinau** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dringedydd cynffonddu** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: dringedyddion cynffonddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Climacteris melanura***; yr enw Saesneg arno yw *Black-tailed treecreeper*. Mae'n perthyn i deulu'r Dringhedyddion (Lladin: *Climacteridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. melanura*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r dringedydd cynffonddu yn perthyn i deulu'r Dringhedyddion (Lladin: *Climacteridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Climacteris melanurus | Climacteris melanurus |  |
|
| Dringedydd Papwa | Cormobates placens |  |
|
| Dringedydd aelgoch | Climacteris erythrops |  |
|
| Dringedydd aelwyn | Climacteris affinis |  |
|
| Dringedydd gwinau | Climacteris picumnus |  |
|
| Dringedydd melyngoch | Climacteris rufus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Dringedydd cynffonddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dringedydd gyddfwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: dringedyddion gyddfwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Climacteris leucophaea***; yr enw Saesneg arno yw *White-throated treecreeper*. Mae'n perthyn i deulu'r Dringhedyddion (Lladin: *Climacteridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. leucophaea*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r dringedydd gyddfwyn yn perthyn i deulu'r Dringhedyddion (Lladin: *Climacteridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Climacteris melanurus | Climacteris melanurus |  |
|
| Dringedydd Papwa | Cormobates placens |  |
|
| Dringedydd aelgoch | Climacteris erythrops |  |
|
| Dringedydd aelwyn | Climacteris affinis |  |
|
| Dringedydd gwinau | Climacteris picumnus |  |
|
| Dringedydd melyngoch | Climacteris rufus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Dringedydd gyddfwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cafodd sawl ffilm newydd eu rhyddhau led-led y byd yn 2008, gan gynnwys nifer o ffilmiau poblogaidd megis *Rambo, The Chronicles of Narnia: Prince Caspian, Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull, Hellboy II: The Golden Army, The Dark Knight, The X-Files: I Want to Believe, The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor, Star Wars: The Clone Wars, High School Musical 3: Senior Year, Saw V, Quantum of Solace, Madagascar: Escape 2 Africa a The Sisterhood of the Traveling Pants 2.*

Y ffilmiau a wnaeth fwyaf o arian
---------------------------------

Sylwer yn dilyn traddodiad y diwydiant ffilm Saesneg, dyma restr o'r ffilmiau a wnaeth fwyaf o arian ac a gafodd eu rhyddhau gyntaf yn yr Unol Daleithiau yn 2008. Y deg ffilm uchaf yn 2008, yn ôl cyfanswm crynswth mewn $UDA, yn ogystal â Chanada, y DU ac Awstralia oedd:

| Safle yn 2008 | Teitl | Stiwdio | Cyfanswm byd-eang | Cyfanswm crynswth UDA/Canada | Cyfanswm crynswth y DU | Cyfanswm crynswth Awstralia |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | *The Dark Knight* | Warner Bros. | **$1,001,921,825** | $533,345,358 | $89,066,002 | $39,880,001 |
| 2 | *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull* | Paramount | **$786,636,033** | $317,101,119 | $79,283,312 | $27,981,873 |
| 3 | *Kung Fu Panda* | DreamWorks | **$631,908,951** | $215,434,591 | $39,405,501 | $24,764,811 |
| 4 | *Hancock* | Columbia | **$624,386,746** | $227,946,274 | $49,170,891 | $19,636,856 |
| 5 | *Mamma Mia!* | Universal | **$602,609,487** | $144,130,063 | $132,342,643 | $29,287,466 |
| 6 | *Madagascar: Escape 2 Africa* | DreamWorks | **$594,728,447** | $180,010,950 | $34,437,038 | $15,093,421 |
| 7 | *Iron Man* | Paramount | **$582,030,528** | $318,412,101 | $33,822,889 | $18,880,106 |
| 8 | *Quantum of Solace* | MGM / Columbia | **$575,952,505** | $168,368,427 | $80,805,643 | $20,645,336 |
| 9 | *WALL-E* | Disney / Pixar | **$534,767,889** | $223,808,164 | $41,215,600 | $14,165,390 |
| 10 | *The Chronicles of Narnia: Prince Caspian* | Disney | **$419,651,413** | $141,621,490 | $21,581,030 | $13,181,570 |

  

*Daw'r ystadegau hyn o Box Office Mojo, gan gynnwys 2008 Canlyniadau Swyddfa Docynnau Blynyddol.*

Yn gyfangwbl, rhyddhawyd pumdeg wyth ffilm a wnaeth fwy na $100 miliwn yn 2008. Roedd deuddeg ffilm wedi gwneud dros $400 miliwn, tra bod *The Dark Knight* wedi gwneud dros $1 biliwn, gan wneud y ffilm y pedwerydd ffilm mwyaf llwyddiannus yn fasnachol erioed. Ar 4 Awst cyrhaeddodd *The Dark Knight* cyfanswm crynswth o $400 mewn cyfnod o 18 niwrnod yn unig. Daliwyd y record blaenorol gan *Shrek 2*, a gyrhaeddodd $400 miliwn mewn 43 niwrnod. Ar 31 Awst, 45 niwrnod ar ôl i'r ffilm gael ei rhyddhau, cyrhaeddodd *The Dark Knight* $500 miliwn, gan ei gwneud yr ail ffilm erioed ar ôl *Titanic* i groesi'r trothwy hanner biliwn o ddoleri. *Mamma Mia!* oedd y ffilm a wnaeth fwyaf o arian erioed yn y Deyrnas Unedig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The Dark Knight* Breaks $400 Million in Record Time Archifwyd 2008-08-25 yn y Peiriant Wayback.; 5 Awst 2008. Adalwyd 6 Awst 2008
Logo Eco-sgolion
Mudiad rhyngwladol yw **Eco-sgolion** sy'n annog a hybu disgyblion ysgolion i gymryd diddordeb mewn materion amgylcheddol a codi ymwybyddiaeth am yr amgylchedd. Mae'r rhaglen yn adnodd dysgu ac mae'r meysydd pwnc yn cynnwys Ysbwriel, Lleihau Gwastraff, Cludiant, Byw'n Iach, Ynni, Dŵr, Tir yr Ysgol a Dinasyddiaeth Fyd-eang.

Disgyblion sy'n cymryd y prif rannau mewn cymryd penderfyniadau a chyfranogi er mwyn lleihau effaith amgylcheddol eu hysgol. Fel hyn, mae Eco-Sgolion yn ymestyn y tu hwnt i'r dosbarth ac yn datblygu agweddau o ddinasyddiaeth gyfrifol, gartref ac yn y gymuned ehangach.

Mae Baner Werdd Ryngwladol Eco-Sgolion, a roddir i ysgolion sydd wedi llwyddo'n dda gyda'u rhaglen, yn eco-label cydnabyddedig sy'n cael ei barchu am berfformio mewn addysg ar gyfer datblygu cynaliadwy. Gweithgaredd tymor hir yw'r rhaglen Eco-Sgolion gyda'r wobr yn cael ei hail asesu a'u hadnewyddu bob dwy flynedd.

Cymru
-----

Ceir Eco-Sgolion drwy'r 22 o awdurdodau lleol Cymru ac mae'n cynnwys amrywiaeth eang o ysgolion babanod, cynradd, uwchradd ac anghenion arbennig. Ar hyn o bryd mae 1600 o Eco-Sgolion wedi'u cofrestru yng Nghymru gyda 320 wedi llwyddo i ennill statws y Faner Werdd. 
Mae'r cyfan o'r defnyddiau ar gael yn Gymraeg a Saesneg ac yn rhad ac am ddim i ysgolion sydd wedi cofrestru.

Mae'r cynllun yn dal i dyfu'n gyflym ac mae wedi derbyn cefnogaeth gan bron bob un o awdurdodau lleol Cymru yn ogystal ag ACCAC, ESTYN a nifer o sefydliadau amgylcheddol. 
Cyllidir y Rhaglen Eco-Sgolion gan Lywodraeth Cynulliad Cymru, Cyngor Cefn Gwlad Cymru ac Ymwybyddiaeth Gwastraff Cymru. Rheolir y rhaglen yng Nghymru gan Cadwch Gymru'n Daclus.

O ble daeth y rhaglen?
----------------------

Yng Nghynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd a Datblygu (Uwch Gynhadledd Rio de Janeiro) ym 1992 y sylweddolwyd fod angen rhoi rhan i bobl ifanc mewn canfod atebion i heriau amgylcheddol a datblygu cynaliadwy yn lleol.

O ganlyniad datblygwyd y rhaglen Eco-Sgolion ym 1994 gan y Sefydliad dros Addysg Amgylcheddol (FEE). Fe'i cyflwynwyd i'r DU ym 1995. Rheolir y rhaglen yng Nghymru gan Cadwch Gymru'n Daclus, ac yn yr Alban fe'i rheolir gan Keep Scotland Beautiful a chan EnCAMS yn Lloegr a Gogledd Iwerddon.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Eco-Sgolion Cymru[*dolen marw*]
*Am bobl eraill o'r un enw, gweler David Jones (tudalen wahaniaethu).*

Bancwr Cymreig a gwleidydd Geidwadol oedd **David Jones** (1 Tachwedd 1810 – 1 Gorffennaf 1869).

Cefndir
-------

David oedd mab ieuengaf John Jones, Blaenos, Llanymddyfri a Mary, merch William Jones Ystrad Walter, Caerfyrddin ei wraig. Roedd yn frawd i John Jones ei olynydd fel Cynrychiolydd Ceidwadol Sir Gaerfyrddin. Cafodd ei addysgu yn ysgol Charterhouse

Priododd Margaret Charlotte Campbell, merch Syr George Campbell, 4ydd Barwnig yn 1845. Gwnaethant eu cartref ym Mharc Glanebrane, Llanymddyfri bu iddynt 2 ferch a 2 fab

Gyrfa
-----

Sefydlodd ei daid, David Jones arall, banc yn Llanymddyfri ym 1799, ac ar ei farwolaeth ym 1839 trosglwyddwyd y busnes i David a'i frodyr iau William a John. Ehangodd y brodyr y banc o dan yr enw *David Jones a'i Gwmni*.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Ym mis Ebrill 1852 cafodd yr Anrh. George Rice Trevor -, un o'r ddau aelod seneddol dros Sir Gaerfyrddin, ei ddyrchafu i'r bendefigaeth fel Barwn Dinefwr ar farwolaeth ei dad. Arweiniodd hyn at sedd wag, ac fe'i dewiswyd Jones i amddiffyn y sedd ar ran y Ceidwadwyr. Fel yr unig ymgeisydd etholwyd ef yn ddiwrthwynebiad i Dŷ'r Cyffredin ar 13 Mai. Daliodd y sedd am 16 mlynedd, yn cael ei dychwelyd heb wrthwynebiad ym mhob un etholiad cyffredinol. Erbyn 1868 roedd iechyd Jones yn fregus a dewisodd beidio â sefyll yr etholiad cyffredinol. Cafodd ei sedd ei ddal gan, John, ei frawd.

Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Gaerfyrddin ym 1845 a bu’n ddirprwy raglaw Sir Frycheiniog, Sir Gaerfyrddin a Sir Faesyfed

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref, Pantglas, Llanfynydd a chladdwyd ei weddillion yng yng nghladdgell y teulu yn eglwys Cil-y-Cwm

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Williams, William Retlaw *The parliamentary history of the principality of Wales, from the earlies times to the present day, 1541-1895*
2. ↑  "GWLAD YR HWNTWS - Y Dydd". William Hughes. 1869-07-30. Cyrchwyd 2016-11-01.
3. ↑  "Notitle - The Tenby Observer Weekly List of Visitors and Directory". Richard Mason. 1869-07-08. Cyrchwyd 2016-11-01.
4. ↑  Trawsysgrifiad meini coffa St Miahngel Cil-y-Cwm

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**George Rice-Trevor** | **Aelod Seneddol Sir Gaerfyrddin**1852 – 1868 | Olynydd:**John Jones** |
Ar set ffilm bornograffig
Ffilm ecsplisit sy'n cyflwyno ffantasiau erotig ac sy'n ceisio creu cynnwrf rhywiol ydy **Ffilm bornograffig**; yna aml, fodd bynnag, mae'r ffilm yn ufuddhau i ddeddfau sensoriaeth y wlad lle cafodd ei chreu. Ceir pornograffi a ffilmiau 'meddal' (personau noeth), ond fel arfer mae ffilmiau pornograffig yn dangos cyfathrach rywiol ac amrywiadau ohono. Dydy'r gwneuthurwyr ddim yn honi fod y gwaith yn waith celf o unrhyw fath.

Mae *Le Coucher de la Mariée* yn cael ei hystyried fel un o'r ffilmiau porno cyntaf. Cafodd y ffilm ei chreu gan Eugène Pirou ac Albert Kirchner yn Paris yn 1896.

Gweler hefyd
------------

* Gina Gerson, actores
* Riley Reid, actores
* Harry Reems, actor
* Viv Thomas, cynhyrchydd a ffotograffydd
* Hugh Hefner, Cyhoeddwr cylchgronau erotig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Seltzer, Leon (April 6, 2011). "What Distinguishes Erotica from Pornography?". Psychology Today.

Rhai cynhyrchwyr nodedig
------------------------

* Viv Thomas (ganwyd 1948)
Mynydd yn ne Gwynedd yw'r **Dduallt** (Cyfeirnod OS: SH810273). Saif i'r dwyrain o gopa uwch Rhobell Fawr, i'r de-orllewin o bentref Llanuwchllyn ac i'r gogledd o'r briffordd A494 rhwng Dolgellau a Llanuwchllyn. Ar ei lethrau dwyreiniol, ceir tarddle afon Dyfrdwy. Ei uchder yw 662 metr: cyfeiriad grid SH810273. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 524 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Gellir ei ddringo ar hyd llwybrau o bentrefi Rhydymain neu Llanfachreth, fel rheol fel rhan o daith sy'n cynnwys copa Rhobell Fawr hefyd.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt, Nuttall a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 662 m (2172tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
* Ffotograffau o'r mynydd a'r cyffiniau ar wefan geograph.co.uk.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Boncyff a losgir ar Noswyl Nadolig fel traddodiad yng ngogledd Ewrop yw'r **boncyff Nadolig** neu'r **cyff Nadolig**, neu ynghynt **y Blocyn Gwyliau**.

Tarddodd yr arfer yn yr hen wledydd Germanaidd, fel rhan bwysig o ŵyl yr *Yule* i nodi heuldro'r gaeaf. Câi'r boncyff mwyaf ei lusgo i'r llanerch neu gyrion y coedwig, ac ymgynnulla'r gymuned o gwmpas y tân ar gyfer gwledd. Hon oedd noson hiraf y flwyddyn, felly dewisid boncyff mawr i gael mwy o olau a gwres, a chynhelid gwledd i ddathlu bod y gwanwyn yn nesáu. Yn sgil dyfodiad Cristnogaeth i ogledd Ewrop, cafodd yr *Yule* a'i draddodiadau, gan gynnwys llosgi'r boncyff, eu hailddehongli'n rhan o wyliau'r Nadolig. Dros amser, datblygodd draddodiadau ac enwau lleol ar y boncyff wrth i'r arfer barhau yng Ngwledydd Prydain, yr Almaen a Llychlyn. Yn gyffredinol, daeth llosgi'r boncyff yn achlysur i'r teulu ar yr aelwyd yn hytrach na'r holl gymuned. Arferid cadw'r boncyff yn llosgi yn y lle tân hyd Nos Ystwyll. Yng nghefn gwlad Cymru, cafodd lludw'r boncyff ei gasglu ar ddiwedd adeg y Nadolig a'i roi ar y cae er mwyn sicrhau cynhaeaf ffrwythlon i ddod.

Mae'n debyg bod y boncyff Nadolig ar drengi, gan fod mwy a mwy o Ewropeaid yn cael gwared â'r lle tân o'r tŷ. Goroesir delw'r boncyff gan deisen y boncyff Nadolig, rhôl sbwnj siocled a gaiff ei haddurno gyda siwgr eisin i edrych yn debyg i foncyff yn yr eira.

Ceir defodau Nadoligaidd tebyg yng ngwledydd y Balcanau, y ffagod onennaidd yn Ne-orllewin Lloegr, *Festa del Ceppo* (Gŵyl y Boncyff) ym mryniau Tysgani, a thraddodiad yng Nghatalwnia o roi boncyff mewn blanced a'i drin fel baban.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [Yule: Yule log].
2. ↑   blocyn. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 31 Gorffennaf 2016.
3. ↑  Nadolig: Peth o hanes y traddodiadau (y wefan gwasanaethau). Adalwyd ar 31 Gorffennaf 2016.
4. ↑  Trefor M. Owen. *Welsh Folk Customs* (Caerdydd, Amgueddfa Genedlaethol Cymru, 1978), t. 48.
Bardd ac ysgolfeistr oedd **Ebenezer Thomas**, sy'n fwy adnabyddus wrth ei enw barddol, **Eben Fardd** (Awst 1802 - 17 Chwefror 1863). Roedd yn un o ffigurau llenyddol mwyaf dylanwadol ei oes, fel bardd a beirniad eisteddfodol.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Ebenezer Thomas gerllaw Llangybi yn Eifionydd, yn fab i wehydd. Addysgwyd ef yn Llanarmon, Llangybi ac Abererch. Pan fu farw ei frawd, Evan, oedd yn cadw ysgol yn Llangybi, cymerodd ofal yr ysgol yn 1822. Daeth i adnabod beirdd amlwg y cylch, Robert ap Gwilym Ddu a Dewi Wyn, a dechreuodd farddoni ei hun. Yn 1824 enillodd gadair Eisteddfod Powys yn y Trallwng gydag awdl *Dinystr Jerusalem gan y Rhufeiniaid*. Yn 1825 aeth i gadw ysgol yn Llanarmon, ac yn 1827 aeth i Glynnog Fawr. Yn 1830 priododd Mary Williams, Clynnog, a chawsant bedwar o blant.

Enillodd wobr yn Eisteddfod Lerpwl yn 1840 gydag awdl *Cystudd, Amynedd, ac Adferiad Iob*, a chyhoeddodd yr awdl honno a *Dinystr Jerusalem* yn 1841. Yn 1858 enillodd yn Eisteddfod Llangollen gydag awdl *Brwydr Maes Bosworth*.

Bedd Ebenezer Thomas, Clynnog, c.1885
Bu'n feirniad mewn nifer fawr i eisteddfodau, ac ystyrid ef yn un o feirdd pwysicaf ei gyfnod. Yn Eisteddfod Aberffraw yn 1849 bu helynt pan enillodd Morris Williams (Nicander) y wobr am ei awdl *Y Greadigaeth*, er bod Eben Fardd eisiau rhoi'r wobr i awdl arall gan William Ambrose (Emrys)). Cyfansoddodd nifer o emynau hefyd. Claddwyd ef ym mynwent eglwys Clynnog.

Ysgrifennodd yr emyn "O! fy Iesu bendigedig" ar ôl y marwolaethau ei wraig a thri plentyn yn yr 1850au.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Cyff Beuno'* (1863)
* *Gweithiau Barddonol, etc. Eben Fardd* (1873)
* 'Emyn Mawr Eben Fardd': gwerthfawrogiad o'r emyn 'O! fy Iesu bendigedig' gan yr Athro E. Wyn James ar *Utgorn Cymru*, rhifyn 101 (Gwanwyn 2020) -

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas Parry. "Thomas, Ebenezer ('Eben Fardd'; 1802-1863), ysgolfeistr a bardd". *Y Bywgraffiadur Cymreig*. Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Cyrchwyd 15 Mehefin 2021.
2. ↑  Russell Davies (2005). *Hope and Heartbreak: A Social History of Wales and the Welsh, 1776-1871* (yn Saesneg). University of Wales Press. t. 22, 156. ISBN 978-0-7083-1933-8.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Ebenezer Thomas (Eben Fardd)***

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 63783399
* LCCN: no2007035432
* ISNI: 0000 0000 6404 2470
* SUDOC: 112170218

 |
Mae **Brendan Eugene Sexton III** (ganed 21 Chwefror 1980) yn actor Americanaidd.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Sexton yn Ynys Staten, Dinas Efrog Newydd. Roedd yn fyfyriwr yng Ngholeg Hunter. Ei dad oedd comisiynydd sbwriel Dinas Efrog Newydd ar ddiwedd y 1980au.

Gyrfa
-----

Ymddangosodd Sexton yn ei ffilm gyntaf, *Welcome to the Dollhouse* gan Todd Solondz lle chwaraeoedd y bwli Brandon McCarthy. Derbyniodd enwebiad am Wobr Independent Spirit am ei berfformiad. Chwaraeodd y brif rhannau yn *Hurricane Streets* a *Desert Blue* ac ymddangosodd hefyd yn y ffilmiau *Boys Don't Cry*, *Black Hawk Down*, a *Just Like the Son*, yn ogystal â ffilmiau cwlt fel *Empire Records* a *Pecker*. Yn fwy diweddar, serennodd yn *The Marconi Bros.* ynghyd â Dan Fogler ac yn *Let Them Chirp Awhile* gyda Justin Rice.

Mae ef hefyd yn berchen ar label recordio o'r enw Big Bit Of Beauty sydd wedi'i leoli yn Ninas Efrog Newydd.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 266712576
* LCCN: no97053344
* ISNI: 0000 0003 8282 2122
* GND: 141535946
* BIBSYS: 5007672

 |
Ll yw un o ddeugraffau'r Gymraeg
Pâr o lythrennau a ddefnyddir mewn orgraff iaith yw **deugraff**. Gall ddeugraff gynrychioli naill ai un ffonem (sain arbennig) neu ddilyniant o ffonemau sydd ddim yn cyfateb at werthoedd arferol y ddwy lythyren yn gyfunol.

Yn aml defnyddir deugraff ar gyfer ffonem na all gael ei gynrychioli gan un lythyren yn unig yn orgraff yr iaith honno, megis **ch** yn cynrychioli /χ/ yn y Gymraeg.

Deugraffau yn y Gymraeg
-----------------------

Mae yna deuddeg deugraff yn y Gymraeg. Mae wyth ohonynt yn rhan o'r wyddor (**ch**, **dd**, **ff**, **ng**, **ll**, **ph**, **rh**, **th**), tra bod y weddill ddim yn rhan o'r wyddor: **mh**, **nh**, **si**, **ts**.

Mewn gwyddorau
--------------

Mewn orgraffau rhai ieithoedd, ystyrir deugraffau fel llythrennau unigol. Mae hyn felly yn golygu eu bod yn rhan o’r wyddor, fel sy'n digwydd yn y Gymraeg.

### Enghreifftiau

Gwyddor Ladin Gaj, a ddefnyddir i ysgrifennu Bosnieg, Croateg a Serbeg: **dž**, **lj**, **nj**

Tsieceg a Slofaceg: **ch**

Iseldireg: **ij** (pan fydd **ij** yn cael ei defnyddio fel priflythyren, bydd y ddeugraff gyfan yn droi’n briflythyren, e.e. IJmeer, IJmuiden)

Hwngareg: **cs**, **dz**, **gy**, **ly**, **ny**, **sz**, **ty**, **zs**.

Wymysorys: **ao**
Mae **etynodiol deuasetad** (sy’n cael ei werthu dan yr enwau Continuin, Femulen, Luteonorm, Luto-Metrodiol, a Metrodiol), neu ethynodiol deuasetad (USAN, BAN, JAN), sydd hefyd yn cael ei alw’n norethindrol deuasetad neu 3β-hydrocsinorethisteron deuasetad, yn progestin Steroidaidd yn y grŵp 19-nortestosteron a ddefnyddir fel dull atal cenhedlu hormonaidd. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₄H₃₂O₄.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- endometriosis

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Etynodiol Deuasetad, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Femulen®
 - Continuin®
 - 3beta,17beta-Diacetoxy-19-nor-17alpha-pregn-4-en-20-yne
 - 3beta, 17beta-Diacetoxy-17alpha-ethynyl-4-oestrene
 - 19-Nor-17alpha-pregn-4-en-20-yne-3beta,17-diol diacetate
 - 17alpha-Ethynylestr-4-ene-3beta,17beta-diol acetate
 - 17alpha-Ethynyl-4-estrene-3beta,17beta-diol diacetate
 - 17alpha-Ethynyl-3,17-dihydroxy-4-estrene diacetate
 - 17alpha-Ethynyl-19-norandrost-4-ene-3beta,17-beta-diol diacetate
 - SC-11800

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Etynodiol Deuasetad". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Eddïog y coed** (enw gwyddonol: *Ptilidium pulcherrimum*; enw Saesneg: *tree fringewort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Ptilidiales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

Y rhywogaeth yn tyfu, fel ei enw, ar foncyff coeden
 *Safonwyd yr enw* **Eddïog y coed** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
**Devanāgarī** (Sansgrit : देवनागरी) yw'r wyddor a ddefnyddir i ysgrifennu Sansgrit, Hindi, Nepaleg, Marathi a sawl iaith Indiaidd arall. Mae'n un o brif wyddorau India a Nepal.

Llawysgrif o'r Rig Veda mewn devanāgarī (dechrau'r 19g)

Hanes
-----

Fel yn achos y mwyafrif o'r ieithoedd Indiaidd, mae'r devanāgarī yn tarddu o'r wyddor Brahmi. Wrth gynrychioli devanagari mewn llythrennau Rhufeinig defnyddir trawslythreniad IAST (sef Gupta).

Gellir olrhain datblygiad y devanagari i o gwmpas y 12g, yn ôl pob tebyg fel addasiad o'r wyddor Siddham. Yn raddol, disodlodd devanagari yr wyddor Sharda mewn rhan helaeth o ogledd isgyfandir India.

Erbyn heddiw, y devanāgarī yw un o'r gwyddorau mwyaf cyffredin yn India, yn arbennig gan ei bod yn cael ei defnyddio i ysgrifennu Hindi, iaith fwyaf India o bell ffordd, prif iaith swyddogol India. Yn yr un modd ysgrifennir Nepaleg, iaith swyddogol Nepal, mewn devangari. Mae ieithoedd mawr eraill sy'n ei defnyddio yn cynnwys Marathi a Sindhi. Yn ogystal fe'i denfyddir yn draddodiadol i ysgrifennu Sansgrit.

Ymhlith yr ieithoedd llai sy'n denfyddio devanagari ceir : Bihari, Bhili, Konkani, Bhojpuri, a Nepalbhasa. Weithiau mae Cashmireg yn defnyddio'r wyddor hefyd, er mai amrywiad ar y wyddor Arabeg a ddefnyddir fel rheol.

Geirdarddiad
------------

Mae'r gair *devanāgarī*, sy'n tarddu o'r iaith Sansgrit, yn gyfansoddedig o :

* *deva* (देव) : dwyfol ;
* *nāgarī* (नागरी) : ffurf fenywaidd ar *nāgara* (नागर), 'dinas', hefyd 'rhywun sy'n byw mewn dinas'.

Ystyr y gair devanagari felly yw (ysgrifen) 'y ddinas dwyfol'; neu, yn llai llythrennol 'ysgrifen dinas y duwiau'. Weithiau talfyrir yr enw yn *nāgarī*.

Enghraifft
----------

Testun devanāgarī (iaith Hindi)
सभी मनुष्यों को गौरव और अधिकारों के मामले में जन्मजात स्वतन्त्रता और समानता प्राप्त है। उन्हें बुद्धि और अन्तरात्मा की देन है और परस्पर उन्हें भाईचारे के भाव से बर्ताव करना चाहिये।
Trawslythreniad Lladin
*Sabhī manuṣyõ ko gaurav aur adhikārõ ke mamle mẽ janmajāt svatantrātā aur samāntā prāpt hai. Unhẽ buddhi aur antrātmā kī den hai aur parspar unhẽ bhaīcāre ke bhāv se bartāv karnā cāhiye.*
Cyfieithiad
Genir pob bod dynol yn rhydd a chyfartal mewn urddas a hawliau. Fe'u cynhysgir â synnwyr ac ymwybyddiaeth ac fe ddylent ymddwyn wrth ei gilydd mewn ysbryd brawdgarwch.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *deva*
2. ↑  *nāgara*
Pont a adeiladwyd er mwyn cario'r ffordd osgoi ar draws Afon Clwyd
Mẁg sy'n dathlu agoriad y ffordd osgoi, gyda llun o Gastell Rhuddlan
Rhan y briffordd A525 ger Rhuddlan ydy **Ffordd osgoi Rhuddlan**.

Hanes
-----

Cafwyd trafodaeth yn San Steffan yn Chwefror 1992 am fanteision posib i drefi Y Rhyl a Phrestatyn yn sgîl ffordd osgoi, gan y byddai'n gwella'r mynediad i dwristiaid i'r arfordir. Cafodd y prosiect ei gadarnhau'n swyddogol yn 1993. Yn 1996, cafodd Cyngor Sir Ddinbych gyfrifoldeb am y prosiect. Ym mis Chwefror 1997, pan nad oedd y ffordd wedi'i hagor eto, bu cwestiwn pellach yn San Steffan am ddyddiad tebygol yr agoriad, ac Ebrill neu Fai oedd yr ateb. 
Cafodd ei hagor yn niwedd mis Gorffennaf 1997.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofnodion Hansard Tŷ'r Cyffredin 12.02.1992 (Saesneg)
2. ↑  The County Council of Clwyd (A525 St Asaph—Rhyl Road, Rhuddlan Bypass Stage II) River Clwyd Bridge Scheme 1992 Confirmation Instrument 1993 (Saesneg)
3. ↑  Cofnodion Hansard Tŷ'r Cyffredin 03.02.1997 (Saesneg)
Mae **economeg ymddygiadol** yn adeiladu ar economeg draddodiadol sydd yn credu bod bodau dynol yn dod i benderfyniad rhesymegol sydd o fudd iddynt wrth bwyso a mesur gwybodaeth. Mae economeg ymddygiadol yn adnabod ffactorau cymdeithasol, seicolegol, amgylcheddol a chyd-destunol sydd yn dylanwadu ar ymddygiad pobl.[1][2]

Er mwyn adnabod ffiniau cyd-destun a mathau o ymddygiadau penodol. Gwahaniaethir rhwng damcaniaethau o newid—sydd yn egluro newid mewn ymddygiad, â modelau o ymddygiad—sydd yn egluro’r ffactorau seicolegol i egluro neu ragdybio ymddygiad penodol.[3][4]

Daniel Kahneman, enillydd Gwobr Economeg Nobel, 2002

Damcaniaeth argoeli
-------------------

Mae’r ddamcaniaeth hon yn canolbwyntio ar yr hyn sydd i’w ennill neu i’w golli o berfformio gweithred yn hytrach na chanolbwyntio ar ragdybiaeth ymddygiadol. Disgrifia damcaniaeth argoeli y modd y dewisa pobl rhwng mwy nag un tebygolrwydd a gynhwysai risg, a lle mae canlyniadau’r tebygolrwydd yn wybyddus. Yn ôl damcaniaeth argoeli nid yw unigolion yn seilio eu dewisiadau ar ganlyniad terfynol ond ar botensial gwerth colledion a buddion, sydd yn seiliedig ar ddychmygu, cofio a thebygrwydd. Mae unigolion yn defnyddio hewristig penodol i bwyso a mesur y colledion a’r buddion hynny.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "A Behavioral Framework for Securities Risk". *ssrn.com*. SSRN 2040946. Missing or empty `|url=` (help)
2. ↑  Chavali, K. & Mohanraj, M. P. (2016). Impact of Demographic variables and Risk Tolerance on Investment Decisions-An Empirical Analysis. *International Journal of Economics and Financial Issues*, *6*(1).
3. ↑  "Search of *behavioural economics*". in Palgrave
4. ↑  Minton, Elizabeth A.; Kahle, Lynn R. (1 Rhagfyr 2013). *Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics: Marketing in Multicultural Environments*. Business Expert Press. ISBN 978-1-60649-704-3.
Ymladdwyd **Brwydr Sain Ffagan** ar 8 Mai 1648, yn Sain Ffagan, de Cymru rhwng byddin y senedd dan y Cyrnol Thomas Horton a byddin o gyn-filwyr y Senedd oedd wedi troi i gefnogi'r brenin Siarl I o Loegr a'r Alban. Roedd yn un o frwydrau Ail Ryfel Cartref Lloegr.

Hanes
-----

Yn Ebrill 1648, bu gwrthryfel ymysg milwyr y Senedd yn Ne Cymru, oedd heb gael eu tâl am gryn amser. Dan arweiniad y Cyrnol John Poyer, llywodraethwr Castell Penfro, ynghyd a'i bennaeth, y Cadlywydd Rowland Laugharne a Cyrnol Rice Powel, datganasant eu cefnogaeth i'r brenin.

Gyrrodd Syr Thomas Fairfax, dros y Senedd, Thomas Horton i dde Cymru gyda 3,000 o wŷr traed, catrawd a hanner o farchogion a chatrawd o ddragwniaid. Ymdeithiodd tua thref Caerfyrddin, ond yna bu raid iddo droi am Aberhonddu i atal gwrthryfel yno. Oddi yno, symudodd i gyffiniau Caerdydd a gwersylla yn San Ffagan, i'r gorllewin o'r ddinas.

Roedd byddin Seneddol arall dan Oliver Cromwell ar ei ffordd i Gymru, felly penderfynodd Laugharne ymosod ar Horton cyn i'r ddwy fyddin Seneddol fedru ymuno. Ymosododd ar 8 Mai, gyda byddin o tua 7,500 o wŷr traed ond dim ond ychydig o farchogion.

Diweddodd y frwydr mewn buddugoliaeth i'r Seneddwyr, pan ymosododd eu marchogion ar adain chwith a chefn y fyddin Frenhinol. Lladdwyd dros 200 o'r Breniniaethwyr, a chymerwyd 3,000 yn garcharorion.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Delor cnau hardd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: delorion cnau hardd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sitta formosa***; yr enw Saesneg arno yw *Beautiful nuthatch*. Mae'n perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. formosa*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r delor cnau hardd yn perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Delor Cnau Talcenddu | Sitta frontalis |  |
|
| Delor cnau Corsica | Sitta whiteheadi |  |
|
| Delor cnau aeliog | Sitta victoriae |  |
|
| Delor cnau bach | Sitta pygmaea |  |
|
| Delor cnau brongoch | Sitta canadensis |  |
|
| Delor cnau bronwyn | Sitta carolinensis |  |
|
| Delor cnau glas | Sitta azurea |  |
|
| Delor cnau hardd | Sitta formosa |  |
|
| Delor cnau’r graig | Sitta neumayer |  |
|
| Delor y Cnau | Sitta europaea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Delor cnau hardd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ymladdwyd **Brwydr Mortimer's Cross** ar 2 Chwefror 1461 yn Wigmore (rhwng Henffordd a ger Llanllieni, Swydd Henffordd, yn ymyl Afon Lugg). Roedd yn un o gyfres o frwydrau rhwng pleidiau'r Lancastriaid a'r Iorciaid a elwir yn Rhyfeloedd y Rhosynnau.

Ar ôl marwolaeth Richard, 3ydd dug Efrog, ym Mrwydr Wakefield ddau fis ynghynt, arweinwyd yr Iorciaid gan ei fab deunaw mlwydd oed Edward, Iarll y Mers (y brenin Edward IV yn ddiweddarach). Roedd yn ceisio rhwystro'r lluoedd Lancastraidd a godwyd yng Nghymru gan Owain Tudur a'i fab Siasbar rhag ymuno â'r brif fyddin Lancastraidd. Roedd Edward wedi codi milwyr ar hyd y Mers ac roedd yn ogystal nifer o filwyr Cymreig o dde-ddwyrain Cymru ganddo, dan Syr Wiliam Herbert a'i gefnogwyr. Brwydr rhwng Cymry oedd hon i bob pwrpas, a hynny am feddiant coron Lloegr.

Roedd Siasbar wedi treulio misoedd lawer yn codi ei fyddin o Gymry, Gwyddelod a Llydawyr. Yn nechrau Ionawr arweiniodd y fyddin o Benfro tua'r gogledd-ddwyrain. Ymunodd byddin ei dad, Owain, ar y ffordd wrth iddynt deithio trwy ganolbarth Cymru. Ond heb lwyddo i gyfarfod â'r brif fyddin Lancastraidd yr oedd byddin Siasbar ac Owain yn sylweddol lai na byddin Edward.

Enillodd yr Iorciaid y dydd yn rhwydd, a ffoes Siasbar Tudur yn ôl i Benfro. Roedd Owain Tudur yn llai ffodus; cafodd ei ddal a'i ddienyddio yn Henffordd ar orchymyn Edward. Tybir fod cymaint â 4,000 wedi'u lladd yn y frwydr, a'r rhan fwyaf ohonynt yn Gymry. Agorodd y frwydr y ffordd i goroni Edward yn frenin Lloegr yn nes ymlaen yn y flwyddyn a dechrau cyfnod o erledigaeth ar y Lancastriaid a'u cefnogwyr.

Cefndir a theyrngarwch
----------------------

Rhanwyd y Cymry yn Rhyfeloedd y Rhosynnau:

* **Iorciaid** – iarllaeth Marcha Morgannwg, eiddo eu prif gefnogwr Richard Neville, 16ed Iarll Warwick. Cefnogwyr William Herbert (a gweddill Herbertiaid Rhaglan), Guto'r Glyn, Rhisiart III, brenin Lloegr (1452–1485), Anne Neville (1456–1485), Harri Gruffudd o’r Cwrtnewydd, Fychaniaid Tretŵr, Ralph de Mortimer (m. 1246), Syr Rosier Cinast ap Gruffudd o'r Cnwcin a'r Plantagenetiaid.
* **Lancastriaid** – y Dywysogaeth ac arglwyddiaeth Siasbar Tudur ym Mhenfro; Siasbar oedd prif arweinydd plaid Lancastr yng Nghymru. Cefnogwyr: y Tuduriaid, Syr Rhys ap Tomas o Abermarlais (1449–1525), Rhosier ap Siôn Pilstwn o Emral, Siôn Hanmer ap Siôn Hanmer o Halchdyn a'r Llai, Gruffudd Fychan ap Gruffudd o Gorsygedol a Siôn Eutun ap Siâms Eutun o Barc Eutun, Gruffudd ap Nicolas, Margaret Beaufort, Catrin o Valois, John o Gaunt (1340–1399; mab y brenin Edward III) Thomas Stanley, iarll cyntaf Derby (1435–1504), Teulu'r Beaufort a Harri IV, V a VI.

Llyfryddiaeth
-------------

* H. T. Evans, *Wales and the Wars of the Roses* (1915)
* David Rees, *The Son of Prophecy* (argraffiad newydd, Rhuthun, 1997)

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Mullach an Rathain (Liathach) – (copaon gogleddol)** neu **Meall Dearg** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG913579. Y fam-fynydd yw Liathach.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top, Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **Edward John Lewis** (5 Rhagfyr 1859 – 8 Mehefin 1925) yn feddyg Cymreig ac yn hanner-cefnwr rygbi'r undeb rhyngwladol; chwaraeodd i Goleg Llanymddyfri a rygbi rhyngwladol i Gymru. Un gêm yn unig a chwaraeodd i Gymru, a hynny pan gafodd ei ddewis ar gyfer y gêm ryngwladol gyntaf.

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Lewis ym 1859 yn Llanymddyfri yn fab i John Lewis, ac fe'i haddysgwyd gyntaf yng Ngholeg Llanymddyfri ac yna aeth i Goleg Crist, Caergrawnt ym 1878. Enillodd ei BA ym 1882 a'i Faglor mewn Meddygaeth yn 1887 o Ysbyty *St Bartholomew*. Parhaodd Lewis â'i astudiaethau trwy gydol ei yrfa, a dyfarnwyd iddo'r LSA yn 1884, yr MRCS yn 1884 a'r FRCS yn 1890. Cwblhaodd ei gyfnod fel uwch swyddog tŷ yn *St Batholomew*, cyn dod yn feddyg ymgynghorol yn Kilburn Dispensary. Dechreuodd ei arbenigedd mewn pediatreg pan ymgymerodd â swydd fel llawfeddyg yn *Clergy Orphan School* yn Marylebone, gan gymryd swydd yn ddiweddarach fel Uwch Swyddog Meddygol Preswyl yn Ysbyty *Great Ormond Street*. Ei swydd olaf oedd Swyddog Meddygol Preswyl yn y *Royal Free Hospital* yn Llundain.

Gyrfa Rygbi
-----------

Y tîm cyntaf o Gymru, Lewis yn eistedd yn y rhes flaen, ar y chwith
Wedi i Richard Mullock, ysgrifennydd Athletau Casnewydd, lwyddo i sicrhau gêm gan yr Undeb Rygbi Pêl-droed rhwng tîm Lloegr a Chymru a oedd eto i gael ei ffurfio, roedd ganddo gyfnod byr i recriwtio tîm i Gymru. Roedd gan Mullock gynlluniau i ffurfio Undeb Rygbi Cymru yn y dyfodol, felly dewisodd dîm o 'chwaraewyr bonheddig' a oedd yn cynrychioli clybiau eang o bob cwr o Gymru. Nid Lewis yn unig oedd yn gyn-fyfyriwr o Gaergrawnt, ar ôl graddio o Goleg Crist ond roedd hefyd yn cynrychioli Llanymddyfri, ac fe'i galwyd i gynrychioli'r tîm cyntaf o Gymru. Rhoddwyd Lewis i chwarae fel hanner-cefn, y safle allweddol, a'r reffari Leonard Watkins, Llandaf. Roedd y gêm yn drychinebus i dîm Cymru. Roedd y tîm wedi ei drefnu'n wael, gan nad oeddynt wedi chwarae gyda'u gilydd erioed o'r blaen, a nifer o chwaraewyr heb fod yn ei safleoedd arferol. Yn y deg munud cyntaf ar ddechrau'r gêm, cafodd Lewis a blaenwr Cymru, B. B. Mann eu hanafu, gan adael y cae cyn y chwiban olaf. Colodd tîm Cymru o wyth gôl i ddim, ac ni wnaeth Lewis byth gynrychioli ei wlad eto.

### Gemau Rhyngwladol

* Cymru
* Lloegr; 1881

Llyfryddiaeth
-------------

* Jenkins, Vivian (1981). *Rothmans Rugby Yearbook 1981-82*. Aylesbury: Rothmans Publications Ltd. ISBN 0-907574-05-X.
* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Cardiff: University of Wales Press. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Edward John Lewis player profile Scrum.com
2. ↑  "Lewis, Edward John (LWS878EJ)". *Cronfa Ddata Alumni Caergrawnt*. Prifysgol Caergrawnt.
3. ↑  Smith (1980), tud. 40.
Ymladdwyd **Brwydr Mynydd Baddon** (Lladin: *Bellum (in monte) Badonis*) rywbryd tua diwedd y 5g neu ddechrau'r 6g, rhwng y Brythoniaid a'r Eingl-Sacsoniaid. Ychydig o fanylion sydd ar gael, ac ni wyddir union leoliad y frwydr; mae'n bosibl mai yng Nghaerfaddon, yn Lloegr heddiw. Ymddengys i fuddugoliaeth y Brythoniaid atal unrhyw symudiad pellach gan yr Eingl-Sacsoniaid am genhedlaeth. Un o gyfres o fuddugoliaethau Arthur oedd Baddon, yn ôl Nennius.

Ceir y cofnod cynharaf am y frwydr yn y *De Excidio Britanniae* ("Ynghylch Dinistr Prydain") gan y mynach Gildas. Cyfeiria at Frwydr Mynydd Baddon, ond nid yw’n crybwyll enw arweinydd y Brythoniaid yn y frwydr hon. Wrth drafod Mynydd Baddon, mae Gildas i bob golwg yn dweud fod y frwydr wedi ei hymladd yr un flwyddyn ag y ganed ef ei hun, er fod y gwreiddiol Lladin yn anodd yn y frawddeg yma (*quique quadragesimus quartus (ut novi) orditur annus, mense iam uno emenso, qui et meae nativitatis est*). Byddai hyn yn awgrymu dyddiad tua 500 neu ychydig yn gynharach.

Awgryma rhai ysgolheigion, o astudiaeth o'r brif lawysgrif o'r *De Excidio Britanniae*, "British Library, Cotton Vitellius A.vi", fod Gildas mewn gwirionedd yn priodoli'r fuddugoliaeth i Ambrosius Aurelianus (Emrys Wledig).

Darluniad o Frwydr Mynydd Baddon allan o *Hanes Cymru Owen* gan O. M. Edwards
Yn yr *Historia Brittonum*, a briodolir i Nennius, ac sy'n dyddio i tua dechrau'r 9g, ceir rhestr o frwydrau Arthur. Brwydr Mynydd Baddon yw'r olaf o'r rhain a'i fuddugoliaeth fwyaf.

Yn yr *Annales Cambriae* am y flwyddyn 516, dywedir fod Arthur a'i wŷr wedi ymladd am dridydd gydag Arthur yn dwyn Croes Crist (ar ei darian efallai) ac wedi ennill buddugoliaeth ysgubol:

*Bellum Badonis in quo Arthur portuait crucem Domini nostri Iesu Christi tribus diebus et tribus noctibus in humeros suos et Brittones uictores fuerunt.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hanes Cymru gan John Davies, Llyfrau Penguin; tudalen 58.
2. ↑  Thomas Green (2008) *Concepts of Arthur* tt. 31-21
3. ↑  Dyfynnir yn *The Arthur of the Welsh* (Caerdydd, 1991), tud. 26.
Bardd a gweinidog o Sir y Fflint oedd **Edward Hughes** (Gorffennaf 1772 - 11 Chwefror 1850), a fu'n fwy adnabyddus wrth ei enw barddol **Y Dryw**. Roedd yn ddyn lled fyr a dyna pam y dewisodd yr enw "Y Dryw".

Bywgraffiad
-----------

Ganed Hughes yn Nannerch, Sir y Fflint, yn 1772. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Yr Iesu, Rhydychen. Gwasanaethodd yn y fyddin fel caplan am rai blynyddoedd. Penodwyd ef yn rheithor Llanddulas ond symudodd wedyn i wasanaethu ym Modfari, lle y bu am 32 o flynyddoedd hyd ei farwolaeth yn 1850. Bu farw ym Modfari ar 11 Chwefror 1850, ac fe'i claddwyd yno ar 15 Chwefror 1850.

Gwaith llenyddol
----------------

Roedd yn fardd adnabyddus yn y Gogledd. Daeth i sylw'r cyhoedd yn Eisteddfod Dinbych yn 1818 am ei awdl 'Elusengarwch', sy'n amlygu ei daliadau "gwerinol". Ynddi mae'n cwyno am gyflwr y tlodion yng ngwledydd Prydain lle mae'r "gwobrau mawr" yn cael eu dwyn gan y dugiaid a'r cyfoethogion yn "nofio mewn nwyfiant" tra bod y tlawd yn marw o eisiau bwyd. Cafwyd cryn gynnwrf yn yr eisteddfod pan ddyfarnodd Bardd Nantglyn a William Owen Pughe fod y wobr yn mynd i'r Dryw yn lle Dewi Wyn o Eifion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Ar-lein
2. 1 2 3  D. Ambrose Jones, *Llenyddiaeth a llenorion Cymreig y bedwaredd ganrif ar bymtheg* (Wrecsam, 1922).

Dolen allanol
-------------

* 'Y Dryw' ar Y Bywgraffiadur Ar-lein

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |