Roedd **Vladimir Yevgraphovich Tatlin** (Rwsieg: Влади́мир Евгра́фович Та́тлин; (28 Rhagfyr 1885 – 31 Mai 1953) yn arlunydd a phensaer o Ymerodraeth Rwsia/Undeb Sofietaidd. Gyda Kazimir Malevich roedd yn un o’r ddau berson pwysicaf yn y mudiad celfyddydol avant garde yn Rwsia yn y 1920au. Yn ddiweddarach fe ddaeth yn amlwg yn y mudiad celf Lluniadaeth, (Constructivism).

Cofir Taltin yn bennaf am Dŵr Tatlin, neu'r prosiect ar gyfer y Gofeb i'r Drydedd Rhyngwladol (1919–20) , oedd yn gynllun i godi tŵr anferthol na chafodd erioed mo'i adeiladu. Bwriad Tatlin oedd codi’r tŵr ym Mhetrograd (St. Petersburg yn awr) yn dilyn y Chwyldro Bolsieficaidd ym 1917, fel pencadlys i'r mudiad comiwnyddol y Comintern (y Drydedd Rhyngwladol).

Bywyd a gwaith
--------------

Ganwyd Tatlin yn Kharkov (dwyrain Wcráin yn yr hen Ymerodraeth Rwseg, yn fab i beiriannydd rheilffordd a bardd. Dechreuodd ei yrfa gelfyddydol fel peintiwr iconau ym Moscow ac fe fynychodd Ysgol Peintio, Cerfluniaeth a Phensaernïaeth Moscow. Roedd hefyd yn gerddor proffesiynol ac fe berfformiodd dramor.

Fe ddaeth yn enwog am Tŵr Tatlin ei gynlluniau i adeiladu tŵr anferthol i goffau’r Chwyldro Bolsieficaid ac fel pencadlys i'r mudiad comiwnyddol y Comintern (y Drydedd Rhyngwladol). Ni chafodd y tŵr ei godi a hyd yn oed petai'r cyflenwad enfawr o ddur wedi bod ar gael yn Rwsia ar y pryd; (roedd y wlad yn dioddef argyfwng economaidd, prinder adnoddau sylfaenol a helyntion gwleidyddol) ac mae amheuaeth ddifrifol a oedd yr adeilad yn ymarferol o gwbl .

Roedd y tŵr i fod yn steil lluniadaeth *(constructivist)* i'w adeiladu o ddefnyddiau diwydiannol: haearn, gwydr a dur. Yn ei ddefnyddiau, siâp a'i ddefnydd, roedd i fod yn symbol blaenllaw o fodernedd ac yn llawer uwch na Thŵr Eiffel ym Mharis. Prif ffurf y tŵr oedd troell dwbwl oedd i godi hyd at 400 medr o uchder  oedd i gludo'r ymwelwyr gyda chymorth amryw o ddyfeisiadau mecanyddol. Y prif fframwaith oedd gynnwys pedwar strwythur geometreg - ciwb, pyramid a silindr. Y bwriad oedd i'r strwythurau hyn troi ar wahanol raddfeydd o gyflymdra. Y ciwb i droi’n gylch cyfan mewn blwyddyn gron, y pyramid i droi’n gylch cyfan mewn mis a’r silindr unwaith y diwrnod.

Model o'i Gofeb i'r Drydedd Rhyngwladol - *Tŵr Tatlin*, 1919.
Mae Tatlin hefyd yn cael ei gysylltu gyda chelfyddyd lluniadaeth wedi Chwyldro Rwsia gyda'i waith gwrth-gerfwedd *(counter-relief)*, tri dimensiwn a wnaethpwyd o goed a dur.

Creodd Tatlin y cerfluniau yma i gwestiynu syniadau traddodiadol celf, ni ystyriodd ei hun fel lluniadaethwr *(constructivist)* fel y cyfryw a gwrthwynebodd lawer o syniadau'r mudiad. Roedd lluniadaethwyr amlwg diweddarach yn cynnwys Varvara Stepanova, Alexander Rodchenko, Manuel Rendón Seminario, Joaquín Torres García, László Moholy-Nagy, Antoine Pevsner a Naum Gabo.

Er yn gyd-weithwyr ar y dechrau, cafodd Tatlin a Malevich ddadleuon ffyrnig ar adeg yr Arddangosfa 0.10 ym 1915 (ymhell cyn genedigaeth lluniadaeth) dros waith *suprematist* a arddangoswyd gan Malevich.

Claddwyd Tatlin ym mynwent Novodevichy, Moscow.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lynton, Norbert (2009). *Tatlin's Tower: Monument to Revolution*. New Haven: Yale University Press. t. 1. ISBN 0300111304.
2. ↑  Honour, H. and Fleming, J. (2009) *A World History of Art*. 7th edn. London: Laurence King Publishing, tud. 819. ISBN 9781856695848
3. ↑  Janson, H.W. (1995) *History of Art*. 5ed rhifyn. *Revised and expanded by Anthony F. Janson*. Llundain: Thames & Hudson, tud. 820. ISBN 0500237018
4. ↑  Lynton 2009 1",
5. ↑  Gray1986
6. ↑  Ching, Francis D.K. et al. (2011). *Global History of Architecture*. Ail rifyn. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, Inc. tud. 716.
7. ↑  Tatlin, Vladimir Evgrafovich: Counter-relief (Material Assortment).The State Tretyakov Gallery, 2013. Adalwyd 10 Mai 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 34497985
* LCCN: n83042971
* ISNI: 0000 0001 1757 4244
* GND: 118753975
* SELIBR: 96097
* SUDOC: 030236738
* BNF: cb12169573m (data)
* BIBSYS: 90085774
* ULAN: 500021874
* NKC: xx0023586
* BNE: XX1000080
* CiNii: DA02057610

 |