Henry Robertson A.S.
Peintiad olew C. 1860 (o gasgliad LlGC)
Peiriannydd ac Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Sir Feirionnydd oedd **Henry Robertson** (11 Ionawr 1816 – 22 Mawrth 1888).

Neuadd y Palé, Llandderfel, cartref Robertson NLW3361541

Bywyd Cynnar
------------

Ganwyd Henry Robertson yn nhref Banff yn yr Alban ar 11 Ionawr 1816 yr ifancaf o wyth o blant i Duncan Robertson, gweithiwr gyda Cyllid y Wlad. Cafodd ei addysg yn ysgolion y dref a Choleg y Brenin, Prifysgol Aberdeen lle graddiodd MA

Bywyd Personol
--------------

Priododd Elizabeth Dean (1822-1892) yn Llundain ym 1846. Ganwyd iddynt tair merch: Elizabeth yn 1852, Annie ym 1855 a Henrietta ym 1858 a mab - Syr Henry Beyer Robertson (1862-1948).

Gyrfa fel Peiriannydd
---------------------

Dechreuodd Robertson ar ei yrfa beirianyddol yn gweithio ar brosiectau ym mhorthladd Glasgow. Ym 1842 cafodd wahoddiad i ddod i Gymru i geisio adfer hen waith haearn Brymbo a sefydlwyd yn wreiddiol gan John Wilkinson ond a oedd wedi mynd yn segur erbyn hynny. Sylweddolodd yn fuan y byddai parhad y gwaith yn ddibynnol ar y diwydiant rheilffordd yn gyntaf fel modd i ddosbarthu'r nwyddau o ffowndri Brymbo ac yna er mwyn creu galw am ei gynnyrch. Bu wedi hynny yn gysylltiedig â nifer fawr o brosiectau adeiladu rheilffordd yng Nghymru a'r Gororau gan gynnwys y llinellau o Gaer i Henffordd, y rheilffordd o Riwabon i Ddolgellau a rheilffordd Canol Cymru o'r Amwythig i Lanymddyfri Roedd yn gadeirydd Cwmni Rheilffordd Llangollen a Chorwen, Cwmni Rheilffordd Corwen a'r Bala, Cwmni Rheilffordd Bro Llangollen, Cwmni Calch y Mwynglawdd, Cwmni Pŵer Glo Brychtyn a Phlas ac yn gyfarwyddwr ar nifer o gwmnïau peirianyddol a diwydiannol eraill.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Etholwyd Robertson yn gyntaf fel un o'r ddau Aelod Seneddol dros Swydd yr Amwythig mewn isetholiad ym 1862, ildiodd ei sedd yn Etholiad Cyffredinol 1865. Cafodd ei ail-ethol i'r un sedd yn Etholiad Cyffredinol 1874. Erbyn etholiad 1885 cafodd cynrychiolaeth Swydd yr Amwythig ei gostwng i ddim ond un cynrychiolydd a gan mae Robertson oedd yr ail aelod collodd ei le gan benderfynu ceisio am sedd Meirionnydd a oedd wedi dod yn rhydd ar ôl ymddeoliad Samuel Holland. Roedd rhywfaint o anniddigrwydd bod un o du allan i'r etholaeth nad oedd yn siarad Cymraeg wedi ei ddewis gan Rhyddfrydwyr yr etholaeth a chafodd ei herio nid yn unig gan Geidwadwr ond hefyd gan Ryddfrydwr Annibynnol - Morgan Lloyd bargyfreithiwr ac aelod o deulu hynafol Llwydiaid y Cynfal Trawsfynydd. Fe lwyddodd Robertson i gadw'r sedd i'r Rhyddfrydwyr "swyddogol" ond ychydig ar ôl yr etholiad fe dorrodd ei gysylltiad â Phlaid Ryddfrydol swyddogol y Brif Weinidog William Gladstone dros achos hunan reolaeth i'r Iwerddon a bu'n eistedd fel Rhyddfrydwr Unoliaethol am weddill eisteddiad y Senedd. Penderfynodd beidio ac ail sefyll yn etholiad 1886 gan ildio'r sedd i'r Rhyddfrydwr Gladstonaidd Thomas Edward Ellis

Marwolaeth
----------

Tua 1869 prynodd Robertson Ystâd y Pale ger Llandderfel ac yno y bu farw ar 22 Mawrth 1888. Cafodd ei gladdu ym mynwent Llandderfel.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur ar lein Henry Robertson
2. ↑
3. ↑  Morgan Lloyd Y Bywgraffiadur ar lein
4. ↑  Aberystwyth Observer 31 Mawrth 1888

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Samuel Holland** | **Aelod Seneddol dros Feirionnydd**1885 – 1886 | Olynydd:**Thomas Edward Ellis** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 267067512
* GND: 1026518857
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |