**Cymdeithas Dafydd ap Gwilym** yw cymdeithas Gymraeg Prifysgol Rhydychen.

Cymdeithas Gymraeg yw hi, yn hytrach na Saesneg fel ei chwaer-gymdeithas, Cymdeithas y Mabinogi yng Nghaergrawnt.

Hanes
-----

Sefydlwyd y Gymdeithas yn 1886, sy’n ei gwneud y gymdeithas hynaf ym Mhrifysgol Rhydychen, ar wahân i gymdeithas yr Undeb. Adwaenir ar lafer i’w haelodau fel "Y Dafydd". Yn y 1990au ymddangosodd sawl rhifyn o gylchgrawn y gymdeithas, *Yr Aradr*, sy'n cynnwys erthyglau a gwaith creadigol gan yr aelodau yn bennaf, ond hefyd gan rai o'r siaradwyr gwadd.

Ym mysg yr aelodau sylfaenol oedd O. M. Edwards a John Morris-Jones.
Derbyniwyd merched yn aelodau yn ystod y flwyddyn academaidd 1966-1967. Cedwir y llyfrau cofnodion yn Llyfrgell Bodley.

Traddodiadau
------------

Enwyd y Gymdeithas ar ôl y bardd Dafydd ap Gwilym, a bu’n draddodiad i bob cyfarfod gychwyn gyda darlleniad o’i waith gan y Caplan, a thrafodaeth arno.

‘Roedd gan y Gymdeithas rhai defodau ffurfiol a swyddi gyda theitlau mawreddog, er mae y bwriadwyd y rhain i fod yn eironig. Erbyn heddiw cadwyd y teitl Caplan ar gyfer y cadeirydd, a chadwyd swydd mawreddog yr Archarogldarthydd.

Bu’n draddodiad ar un adeg i aelodau a chyn-aelodau’r gymdeithas gyfarfod yn flynyddol ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol.

CYMDEITHAS DAFYDD AP GWILYM, EISTEDDFOD GENEDLAETHOL DINBYCH, 1939   
  
*Rhes flaen (chwith i'r dde):* G.O. Williams, T.I. Ellis, P. Macaulay Owen, Evan J. Jones, Hywel Davies, Jeremiah Williams, B.B. Thomas,J. Lloyd-Jones, T.J. Rowlands, G.A. Edwards, D. J. Lewis, C. Wynne Griffith, J. Williams-Hughes, Griffith Rees, T.J. Jones  
*Ail res (de i'r chwith):* J. Edwards, R.H. Evans, D.J. Davies, J.H. Williams, R.I. Aaron, D. M. Jones, E. Pryce Jones, Dewi W. Powell, H.V. Morris-Jones, H. Williams, M. Elis-Williams, A. Tudno Williams, J.H. Griffith  
*Cefn (chwith i'r dde):* Llewelyn Jones, D. J. Williams, T. Meurig Wynne, H. Winter Jones, D.J. Samuel, E. Goronwy Owen, M. Hughes-Thomas, J.E. Davies, H.D. Lewis, G.R. Evans, I. Oswy Davies

Llywyddion
----------

Dyma rai o gyn-Gymrodorion y Brifysgol sydd wedi gwasanaethu, neu sy'n gwasanaethau heddiw fel Llywydd anrhydeddus ar y Gymdeithas:

* Syr John Rhys (1886-1919)
* Goronwy Edwards (1919-1948)
* Syr Idris Foster (1948-1978)
* D. Ellis Evans (1930-2013)
* Syr Rees Davies (1938–2005)
* Robert Evans (g.1943)
* Rosalind Temple
* David Willis

Rhai cyn-aelodau
----------------

* O. M. Edwards - llenor ac addysgwr
* Ifan ab Owen Edwards - sylfaenydd yr Urdd
* Gwynfor Evans - gwleidydd
* Bruce Griffiths - geiriadurwr
* W. J. Gruffydd - ysgolhaig a gwleidydd
* Guto Harri - darlledwr
* John Puleston Jones - diwynydd a llenor
* R. Tudur Jones - ysgolhaig
* D. Densil Morgan - diwynydd ac ysgolhaig
* Rhodri Morgan - gwleidydd
* John Morris-Jones - ysgolhaig
* Elan Clos Stephens y ferch gyntaf i fod yn aelod ac i fod yn Gaplan
* D. J. Williams - llenor a chenedlaetholwr
* Gwilym Owen Williams - archesgob
* Thomas Parry-Williams – bardd ac ysgolhaig
* J. E. Meredith - awdur a gweinidog Presbyteraidd
* Jeremy Miles - gwleidydd

Llenyddiaeth
------------

* *Cofio’r Dafydd: Cymdeithas Dafydd ap Gwilym 1886–1986*, gol. D. Ellis Evans ac R. Brinley Jones (Abertawe: Tŷ John Penry, 1987)

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Merched Dafydd