Gwlad a gweriniaeth yn ne-orllewin Ewrop yw'r **Weriniaeth Bortiwgalaidd** neu **Phortiwgal** (Portiwgaleg: *Portugal*) (Portiwgaleg: *República Portuguesa*). Mae hi'n gorwedd rhwng Sbaen a'r Cefnfor Iwerydd ac mae'r ynysoedd Azores a Madeira hefyd yn rhan o'r wlad. Prifddinas Portiwgal yw Lisbon. Fe'i lleolir ar Benrhyn Iberia, yn Ne-orllewin Ewrop. Hi yw'r wladwriaeth sofran fwyaf gorllewinol ar dir mawr Ewrop, wedi'i ffinio â'r gorllewin a'r de gan Gefnfor yr Iwerydd ac i'r gogledd a'r dwyrain gan Sbaen, yr unig wlad i gael ffin tir â Phortiwgal. Mae tiriogaeth Portiwgal hefyd yn cynnwys archipelagos yr Iwerydd yn yr Azores a Madeira, y ddau yn rhanbarthau ymreolaethol â'u llywodraethau rhanbarthol eu hunain. Portiwgaleg yw'r iaith swyddogol a chenedlaethol. Lisbon yw'r brifddinas a'r ddinas fwyaf.

Portiwgal yw'r genedl-wladwriaeth hynaf ar Benrhyn Iberia ac un o'r hynaf yn Ewrop, ac mae ei thiriogaeth wedi cael ei setlo, ei goresgyn a'i hymladd yn barhaus ers y cyfnod cynhanesyddol. Pobl gyn-Geltaidd a Cheltaidd oedd yn byw yno, ymwelodd y Phoeniciaid, Carthaginiaid, a'r Groegiaid Hynafol â nhw, a chawsant eu rheoli gan y Rhufeiniaid, a ddilynwyd hynny gan oresgyniadau pobloedd Germanaidd, y Suebi a'r Fisigothiaid. Ar ôl goresgyniad y Penrhyn Iberaidd gan y Mwriaid, daeth y rhan fwyaf o'i thiriogaeth yn rhan o Al-Andalus. Sefydlwyd Portiwgal fel gwlad yn ystod cyfnod y *Reconquista* Cristnogol cynnar, sef cyfnod o 750 mlynedd pan ad-enillodd y Cristionogion y rhannau o Benrhyn Iberia a oedd wedi dod dan lywodraeth Islamaidd. Fe'i sefydlwyd ym 868, ac enillodd Sir Portiwgal amlygrwydd ar ôl Brwydr São Mamede (1128). Cyhoeddwyd Teyrnas Portiwgal yn ddiweddarach yn dilyn Brwydr Ourique (1139), a chydnabuwyd annibyniaeth oddi wrth León gan Gytundeb Zamora (1143).

Yn y 15fed a'r 16g, sefydlodd Portiwgal yr ymerodraeth forwrol a masnachol fyd-eang gyntaf, gan ddod yn un o brif bwerau economaidd, gwleidyddol a milwrol y byd. Yn ystod y cyfnod hwn, y cyfeirir ato heddiw fel Oes y Darganfod (neu neu Oes Aur Fforio), arloesodd y fforwyr Portiwgalaidd mewn mordwyaeth gan ddarganfod y tir a fyddai’n cael ei enwi'n Brasil (1500). Yn ystod yr amser hwn ehangodd yr ymerodraeth Bortiwgalaidd gydag ymgyrchoedd milwrol yn Asia. Fodd bynnag, profodd ddigwyddiadau negyddol fel daeargryn Lisbon 1755, Rhyfeloedd Napoleon, ac annibyniaeth Brasil (1822). Parhaodd rhyfel cartref rhwng y rhyddfrydwyr a'r ceidwadwyr ym Mhortiwgal dros olyniaeth frenhinol rhwng 1828 a 1834.

Ar ôl i chwyldro 1910 ddiorseddu’r frenhiniaeth, sefydlwyd Gweriniaeth Gyntaf Portiwgal, gweriniaeth ddemocrataidd ond ansefydlog, a gafodd ei disodli’n ddiweddarach gan drefn awdurdodol yr *Estado Novo.* Adferwyd democratiaeth ar ôl Chwyldro'r Penigan (<i>carnation</i>) yn 1974, gan ddod â Rhyfel Trefedigaethol Portiwgal i ben. Yn fuan wedi hynny, rhoddwyd annibyniaeth i bron ei holl diriogaethau tramor. Roedd trosglwyddo Macau i China (1999) yn nodi diwedd yr hyn y gellir ei ystyried yn un o'r ymerodraethau trefedigaethol hiraf mewn hanes.

Mae wedi gadael dylanwad diwylliannol, pensaernïol diwylliant a phensaerniaeth Portiwgal wedi ymledu drwy'r byd, fel ag y mae ei hiaith hefyd gyda tua 250 miliwn o siaradwyr Portiwgaleg. Mae'n wlad ddatblygedig gydag economi ddatblygedig a safonau byw uchel. Yn ogystal, mae'n uchel iawn ar restr gwledydd heddychlon y byd, democratiaeth, rhyddid y wasg, sefydlogrwydd, cynnydd cymdeithasol a ffyniant. Mae'n aelod o'r Cenhedloedd Unedig, yr Undeb Ewropeaidd, Ardal Schengen a Chyngor Ewrop (CoE), ac mae'n un o aelodau sefydlu NATO, ardal yr ewro a'r OECD.

Geirdarddiad
------------

 Cromlech Chalcolithig *Anta da Arca*
Mae'r gair Portiwgal yn deillio o'r enw lle Rhufeinig - Celtaidd Portus Cale; hen ddinas lle saif heddiw Vila Nova de Gaia, wrth geg Afon Douro (hen air Celtaidd am ddŵr yw 'douro'. Saif yng ngogledd yr hyn sydd bellach yn Bortiwgal. Daw enw'r ddinas o'r gair Lladin am borthladd neu harbwr, *portus*, ond mae ail elfen *'Cale'* yn llai eglur. Yr esboniad amlaf yw bod yr enw'n deillio o'r llwythi Celtaidd Castro, a elwir hefyd yn Callaeci, Gallaeci neu Gallaecia, a feddiannodd ogledd-orllewin Penrhyn Iberia. Yr enwau *Cale* a *Callaici* yw tarddiad *Gaia* a *Galicia* heddiw.

Damcaniaeth arall yw fod *Cale* neu *Calle* yn tarddu o'r gair Celtaidd am borthladd, fel y gair Gwyddeleg *caladh* neu Aeleg yr Alban *cala.* Mae ysgolheigion fel Jean Markale a Tranoy yn cynnig bod y canghennau Celtaidd i gyd yn rhannu'r un tarddiad, ac mae enwau lleoedd fel Cale, Gal, Gaia, Calais, Galatia, Galicia, Gaeleg, Gael, Gâl, Cymru, Cernyw, Wallonia ac eraill i gyd yn deillio o un gwreiddyn ieithyddol.

Damcaniaeth arall yw mai Cala oedd enw duwies Geltaidd (gan dynnu cymhariaeth â'r *Cailleach* Goedeleg, sef gwrach oruwchnaturiol). Mae rhai ysgolheigion o Ffrainc yn credu bod yr enw wedi dod o "Portus Gallus", porthladd y Gâliaid neu'r Celtiaid.

Hanes
-----

### Yn grynno

Mae **hanes Portiwgal** yn y cyfnod cynnar yn rhan o hanes Penrhyn Iberia yn gyffredinol. Daw'r enw *Portiwgal* o'r enw Rhufeinig Portus Cale. Yn y cyfnod cyn dyfodiad y Rhufeiniad, poblogid yr ardal sydd yn awr yn ffurfio Portiwgal gan nifer o bobloedd wahanol, yn cynnwyd y Lwsitaniaid a'r Celtiaid. Ymwelodd y Ffeniciaid a'r Carthaginiaid a'r ardal, a bu rhan ohoni dan reolaeth Carthago am gyfnod.

Ymgorfforwyd yr ardal yn yr Ymerodraeth Rufeinig wedi i Cathago gael ei gorchfygu; roedd talaith Rufeinig Lusitania, wedi 45 CC, yn cyfateb yn fras i'r wlad bresennol. Wedi diwedd yr ymerodraeth, meddiannwyd y wlad gan lwythau Almaenig megis y Suevi, Buri a'r Fisigothiaid. Wedi'r goresgyniad Islamaidd ar ddechrau'r 8g daeth yn rhan o Al Andalus. Ffurfiwyd tiriogaeth o'r enw Portiwgal yn 868, wedi i'r Cristioniogion ddechrau ad-ennill tir yn y Reconquista. Wedi buddigoliaeth dros y Mwslimiaid yn Ourique yn 1139, ffurfiwyd Teyrnas Portiwgal. Parhaodd yr ymladd yn erbyn y Mwslimiaid, ac yn 1249 cipiwyd yr Algarve gan y Cristionogion, gan sefydlu ffiniau presennol Portiwgal.

Yn niwedd y 14g, hawliwyd coron Portiwgal gan frenin Castilla, ond bu gwrthryfel poblogaidd, a gorchfygwyd Castillia ym Mrwydr Aljubarrota gan Ioan o Aviz, a ddath yn Ioan I, brenin Portiwgal. Drod y blynyddoedd nesaf, bu gan Portiwgal ran flaenllaw yn y gwaith o fforio a gwladychu gwledydd tu allan i Ewrop. Yn 1415, meddiannodd Ceuta yng Ngogledd Affrica, ei gwladfa gyntaf; dilynwyd hyn gan feddiannu Madeira a'r Azores. Yn 1500, darganfuwyd Brasil gan Pedro Álvares Cabral, a'i hawliodd i goron Portiwgal, a deng mlynedd wedyn, cipiwyd Goa yn India, Ormuz yng Nghulfor Persia a Malacca yn yr hyn sy'n awr yn Maleisia. Cyrhaeddodd llongwyr Portiwgal cyn belled a Siapan ac efallai Awstralia.

Wedi marwolaeth y brenin Sebastian heb aer mewn brwydr ym Moroco, hawliwyd ei orsedd gan Philip II, brenin Sbaen, a rhwng 1580 a 1640, roedd brenin Sbaen yn frenin Portiwgal hefyd, er ei bod yn parhau i gael ei hystyried fel teyrnas annibynnol. Yn 1640, bu gwrthryfel, a chyhoeddwyd Ioan IV yn frenin Portiwgal.

O ddechrau'r 19g, dechreuodd grym Portiwgal edwino; daeth Brasil yn annibynnol yn 1822, er iddi feddiannu rhannau o Affrica yn nes ymlaen yn y ganrif, yn cynnwys y tiriogaethau sy'n awr yn wledydd Cabo Verde, São Tomé a Príncipe, Gini Bisaw, Angola a Mosambic.

Wedi gwrthryfel yn Lisbon, dymchwelwyd y frenhiniaeth a sefydlwyd gweriniaeth ddemocrataidd yn 1910. Yn 1926, bu gwrthryfel milwrol a sefydlwyd llywodraeth filwrol a arweiniodd at unbennaeth António de Oliveira Salazar. Collodd Portiwgal ei meddiannau yn India pan oresgynnwyd hwy gan fyddin India yn 1961. Tua dechrau'r 1960au hefyd y dechreuodd rhyfeloedd annibyniaeth yn Angola a Mosambic. Wedi gwrthryfel a adnabyddir fel y Chwyldro Carnasiwn yn 1974, rhoddwyd diwedd ar undennaeth a daeth Portiwgal yn wlad ddemocrataidd. Yn 1999, dychwelwyd Macau, yr olaf o'i meddiannau tramor, i Tsieina.

### Cynhanes

 Safleoedd Celf Roc Cynhanesyddol Dyffryn Côa .
Rhennir hanes cynnar Portiwgal â gweddill Penrhyn Iberia yn ne-orllewin Ewrop. Mae enw Portiwgal yn deillio o'r enw Rhufeinig-Geltaidd Portus Cale. Sefydlwyd y rhanbarth gan Gyn- Geltiaid a Cheltiaid, ac yn darddle pobloedd fel y Gallaeci, Lusitaniaid, Celtici a Cynetes (a elwir hefyd yn Conii), ymwelwyd â hwy gan Ffeniciaid - Carthaginiaid a Groegiaid Hynafol, a'u hymgorffori yn rhanbarthau o'r Weriniaeth Rufeinig fel Lusitania a rhan o Gallaecia, rhwng 45 CC a 298 OC.

Roedd y Neanderthaliaid yn byw yma ac yna gan *Homo sapiens*, a grwydrodd y rhanbarth heb ffiniau ar benrhyn gogledd Iberia. Cymdeithasau oedd y rhain ac er na wnaethant sefydlu aneddiadau llewyrchus, roeddent yn ffurfio cymdeithasau trefnus. Arbrofodd Portiwgal Neolithig â dofi anifeiliaid a bugeilio, codi rhai cnydau grawn a physgota afonol a morol.

 Henebion Megalithig Alcalar, a adeiladwyd yn y 3edd mileniwm CC.
Cred rhai ysgolheigion fod sawl ton o Geltiaid wedi goresgyn Portiwgal o Ganol Ewrop yn gynnar yn y mileniwm cyntaf CC ac wedi priodi gyda'r poblogaethau lleol, gan ffurfio gwahanol lwythau. Mae damcaniaeth arall yn awgrymu bod Celtiaid yn byw yng ngorllewin Iberia / Portiwgal ymhell cyn unrhyw ymfudiadau Celtaidd mawr o Ganol Ewrop. Yn ogystal, mae nifer o ieithyddion sy'n arbenigo mewn Celtaidd hynafol wedi cyflwyno tystiolaeth gymhellol bod yr iaith Tartessaidd, a arferai gael ei siarad mewn rhannau o De-Orllewin Sbaen a De-Orllewin Portiwgal, o leiaf yn broto-Geltaidd ei strwythur

Mae archeoleg ac ymchwil fodern yn dangos fod gwreiddiau'r Celtiaid ym Mhortiwgal ac mewn mannau eraill (ee y Swistir ac Awstria). Yn ystod y cyfnod hwnnw a than y goresgyniadau Rhufeinig, roedd diwylliant Castro yn doreithiog ym Mhortiwgal a Galicia fodern. Daeth y diwylliant hwn, ynghyd â'r elfennau sydd wedi goroesi o ddiwylliant megalithig yr Iwerydd  a'r cyfraniadau sy'n dod o ddiwylliannau mwy Môr y Canoldir y Gorllewin, i ben yn yr hyn a elwir yn Ddiwylliant Cultura Castreja neu Castro. Mae'r dynodiad yn cyfeirio at y poblogaethau Celtaidd nodweddiadol o'r enw 'Dun', 'dùin' neu 'don' yn Gaeleg.

Daearyddiaeth
-------------

*Prif: Daearyddiaeth Portiwgal*
Mae tiriogaeth Portiwgal yn cynnwys rhan o Benrhyn Iberia (y cyfeirir ati fel *y cyfandir* gan y mwyafrif o Bortiwgaliaid) a dau ynysfor yng Nghefnfor yr Iwerydd: Madeira a'r Azores. Mae'n gorwedd rhwng lledredau 30° a 42° Gog, a hydoedd 32 ° a 6 ° Gor.

Mae Portiwgal y tir mawr wedi'i rannu gan ei phrif afon, y Tagus, sy'n llifo o Sbaen ac yn llifo i'r môôr yn Aber Tagus, yn Lisbon, cyn llifo i Fôr yr Iwerydd. Mae'r dirwedd ogleddol yn fynyddig ond nodweddir y de, gan gynnwys rhanbarthau Algarve ac Alentejo, gan wastadeddau bryniog.

Copa uchaf Portiwgal yw'r Mynydd Pico, sef llosgfynydd hynafol 2,351 metr ac sy'n symbol eiconig o'r Asores. Mae'r Serra da Estrela ar y tir mawr, gyda'i gopa 1,991 metr yn atyniad tymhorol pwysig i sgiwyr.

Mae ynysforoedd Madeira a'r Asores wedi'u gwasgaru o fewn Cefnfor yr Iwerydd, gyda'r Asores yn pontio Crib Canol yr Iwerydd ar gyffordd driphlyg tectonig, a Madeira. Yn ddaearegol, ffurfiwyd yr ynysoedd hyn gan ddigwyddiadau folcanig a seismig. Digwyddodd y ffrwydrad folcanig daearol olaf ym 1957-58 (Capelinhos) ac mae mân ddaeargrynfeydd yn digwydd yn achlysurol, fel arfer o ddwysedd isel.

Mae gan barth economaidd unigryw Portiwgal, parth môr y mae gan y Portiwgaleg hawliau arbennig drosto i archwilio a defnyddio adnoddau morol, 1,727,408 km 2. Dyma'r 3ydd parth economaidd unigryw mwyaf yn yr Undeb Ewropeaidd a'r 20fed mwyaf yn y byd.

### Hinsawdd

 Map dosbarthu hinsawdd Köppen o Bortiwgal cyfandirol
Nodweddir Portiwgal yn bennaf gan hinsawdd Môr y Canoldir. ceir hinsawdd lled-gras mewn rhai rhannau o Ardal Beja ymhell i'r de ( *BSk* ) ac yn Ynys Porto Santo (BSh), hinsawdd anialwch gynnes (BWh) yn Ynysoedd Selvagens a hinsawdd is-drofannol llaith yn yr Asores orllewinol (Cfa), yn ôl Dosbarthiad Hinsawdd Köppen-Geiger. Mae'n un o'r gwledydd cynhesaf yn Ewrop: gall y tymheredd cyfartalog blynyddol ar dir mawr Portiwgal amrywio o 10–12 °C (50.0–53.6 °F) yn y tiroedd mynyddig i'r gogledd i 16–18 °C (60.8–64.4 °F) yn y de ac ar fasn afon Guadiana. Fodd bynnag, mae amrywiadau o'r ucheldiroedd i'r iseldiroedd: mae'r biolegydd Sbaenaidd Salvador Rivas Martinez yn cyflwyno sawl parth bioclimatig gwahanol ar gyfer Portiwgal. Gwahanwyd yr Algarveo ranbarth Alentejo gan fynyddoedd sy'n cyrraedd hyd at 900 metr Alto da Fóia, mae ganddo hinsawdd sy'n debyg i hinsawdd ardaloedd arfordirol deheuol Sbaen neu Dde-orllewin Awstralia.

Mae'r glawiad cyfartalog blynyddol ar y tir mawr yn amrywio o ychydig dros 3,200 mm ar Barc Cenedlaethol Peneda-Gerês i lai na 500 mm yn rhannau deheuol Alentejo. Cydnabyddir mai Mount Pico sy'n derbyn y glawiad blynyddol mwyaf (dros 6,250 mm y flwyddyn) ym Mhortiwgal, yn ôl *Instituto Português do Mar e da Atmosfera* .

Mewn rhai ardaloedd, fel basn Guadiana, gall tymereddau dyddiol cyfartalog blynyddol fod mor uchel â 26 °C (79 °F), ac mae tymereddau uchaf yr haf dros 40 °C (104 °F). Y tymheredd uchaf yw 47.4 °C (117.3 °F) a gofnodwyd yn Amareleja, er efallai nad hwn oedd y man poethaf yn yr haf, yn ôl darlleniadau lloeren.

 Mae Traeth Marinha yn Lagoa, Algarve yn cael ei ystyried gan *Guide Michelin* fel un o'r 10 traeth harddaf yn Ewrop ac fel un o'r 100 o draethau harddaf y byd.
Ceir eira'n rheolaidd yn y gaeaf yng Ngogledd a Chanol y wlad mewn ardaloedd fel Guarda, Bragança, Viseu a Vila Real, yn enwedig ar y mynyddoedd. Yn y gaeaf, gall y tymheredd ostwng yn is na −10.0 °C (14.0 °F), yn enwedig yn Serra da Estrela, Serra do Gerês, Serra do Marão a Serra de Montesinho. Yn y lleoedd hyn gall eira ddisgyn unrhyw amser rhwng Hydref a Mai. Yn Ne'r wlad mae rhaeadrau eira yn brin ond yn digwydd ar y drychiadau uchaf. Er mai'r isafswm absoliwt swyddogol gan IPMA yw −16.0 °C (3.2 °F) ym Mhenhas da Saúde a Miranda do Douro, cofnodwyd tymereddau is, fel −17.5 °C (0.5 °F) gan Sefydliad Polytechnig Bragança ar gyrion y ddinas ym 1983, ac islaw −20.0 °C (−4.0 °F) yn Serra da Estrela.

Am oddeutu 2300 i 3200 awr y flwyddyn mae gan Bortiwgal Cyfandirol haul, 4–6 awr ar gyfartaledd yn y gaeaf a 10–12 awr yn yr haf, gyda gwerthoedd uwch yn y de-ddwyrain, y de-orllewin ac arfordir Algarve ac ychydig is yn y gogledd-orllewin. Ceir tua 1600 awr yn Ynys llaith y Flores a thua 2300 awr yn ynys Madeira a Phorto Santo. Credir bod ynysiad yn y Selvagens yn uwch oherwydd eu hagosrwydd cymharol at Anialwch y Sahara.

Gwleidyddiaeth
--------------

*Prif: Gwleidyddiaeth Portiwgal*
* Etholiadau ym Mhortiwgal

Pobl o Bortiwgal
----------------

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| # | delwedd | enw | dyddiad geni | dyddiad marw | man geni |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Luís de Camões | 1524-121525-01 | 1580-06-10 | Lisbon |
| 2 |  | Pedro I, ymerawdwr Brasil | 1798-10-12 | 1834-09-24 | *Palas Queluz**Queluz* |
| 3 |  | Fernão de Magalhães | 1480 | 1521-04-27 | *Ponte da Barca* |
| 4 |  | Vasco da Gama | 14691460 | 1524-12-24 | *Sines* |
| 5 |  | Cristiano Ronaldo | 1985-02-05 |  | Funchal |
| 6 |  | José Saramago | 1922-11-16 | 2010-06-18 | *Azinhaga* |
| 7 |  | Mário Soares | 1924-12-07 | 2017-01-07 | Lisbon |
| 8 |  | Eleanor o Bortiwgal | 1434-09-18 | 1467-09-03 | *Torres Vedras* |
| 9 |  | Pedro Álvares Cabral | 1467 | 1520 | *Belmonte* |
| 10 |  | Catrin o Braganza | 1638-11-25 | 1705-12-31 | *Ducal Palace of Vila Viçosa* |
| 11 |  | Nuno Gomes | 1976-07-05 |  | *Amarante* |
| 12 |  | Barbara o Portiwgal | 1711-12-04 | 1758-08-27 | Lisbon |
| 13 |  | Infanta Maria Francisca o Bortiwgal | 1800-04-22 | 1834-09-11 | *Palas Queluz* |
| 14 |  | Paula Rego | 1935-01-26 | 2022-06-08 | Lisbon |
| 15 |  | Maria Helena Vieira da Silva | 1908-06-13 | 1992-03-06 | Lisbon |
| 16 |  | Infanta Antónia o Bortiwgal | 1845-02-17 | 1913-12-27 | Lisbon*Belém Palace* |
| 17 |  | Infanta Isabel Maria o Bortiwgal | 1801-07-04 | 1876-04-22 | Lisbon |
| 18 |  | António Egas Moniz | 1874-11-29 | 1955-12-13 | *Avanca* |
| 19 |  | Leonor de Almeida Portugal | 1750-10-31 | 1839-10-11 | Lisbon |
| 20 |  | Maria Keil | 1914-08-09 | 2012-06-10 | *Silves* |
| 21 |  | Pedr I, brenin Portiwgal | 1320-04-08 | 1367-01-18 | *Coimbra* |
| 22 |  | António Guterres | 1949-04-30 |  | Lisbon |
| 23 |  | Paulo Futre | 1966-02-28 |  | *Montijo* |
| 24 |  | Agustina Bessa-Luís | 1922-10-15 | 2019-06-03 | *Vila Meã* |
| 25 |  | Helena Almeida | 1934 | 2018-09-25 | Lisbon |
| 26 |  | Isaac Orobio de Castro | 1617 | 1687-11-07 | *Bragança* |
| 27 |  | Maria Inês Ribeiro da Fonseca | 1926-09-09 | 1995-04-11 | Lisbon |
| 28 |  | Andre Gomes | 1993-07-30 |  | *Grijó* |
| 29 |  | Afonso VI, brenin Portiwgal | 1643-08-21 | 1683-09-12 | *Ribeira Palace* |
| 30 |  | Augusto de Vasconcelos | 1867-09-24 | 1951-09-27 | Lisbon |
| 31 |  | Pedr III, brenin Portiwgal | 1717-07-05 | 1786-05-25 | Lisbon |
| 32 |  | Sancho I, brenin Portiwgal | 1154-11-11 | 1211-03-261212-03-26 | *Coimbra* |
| 33 |  | João IV, brenin Portiwgal | 1604-03-19 | 1656-11-06 | *Ducal Palace of Vila Viçosa* |
| 34 |  | Maria da Conceição Tavares | 1930-04-24 |  | *Anadia* |
| 35 |  | José Alberto Costa | 1953-10-31 |  | Porto |
| 36 |  | Infanta Ana de Jesus Maria o Bortiwgal | 1806-10-23 | 1857-06-22 | *Mafra* |
| 37 |  | Ana de Castro Osório | 1872-06-18 | 1935-03-23 | *Mangualde* |
| 38 |  | Maria João Rodrigues | 1955-09-25 |  | Lisbon |
| 39 |  | Ana Hatherly | 1929-05-08 | 2015-08-05 | Porto |
| 40 |  | Rosette Batarda Fernandes | 1916-01-10 | 2005-05-28 | *Prifysgol Ddinesig Redondo* |
| 41 |  | Jacob de Castro Sarmento | 1692 | 1762-09-14 | *Bragança* |
| 42 |  | Tereza de Arriaga | 1915-02-05 | 2013-08-12 | Lisbon |
| 43 |  | Maria Adé lia Diniz | 1941 |  | *Benfeita* |
| 44 |  | Adriana Molder | 1975-11-18 |  | Lisbon |
| 45 |  | Armanda Passos | 1944-02-17 | 2021-10-19 | *Peso da Régua* |
| 46 |  | Elvira Fortunato | 1964-07-22 |  | *Almada* |
| 47 |  | Emília dos Santos Braga | 1867-02-19 | 1949-12-28 | Lisbon |
| 48 |  | Estrela da Liberdade Alves Faria | 1910-10-09 | 1976 | *Évora* |
| 49 |  | Helena Roque Gameiro | 1895-08-02 | 1986-04-26 | *Lapa* |
| 50 |  | Ilda Reis | 1923-01-01 | 1998 | Lisbon |
| 51 |  | Maria Alexandrina Pires Ferreira Chaves | 1892 | 1979 | Faro |
| 52 |  | Maria Clár | 1930-10-28 |  | *Lamego* |
| 53 |  | Maria Velez | 1935-11-01 | 2017-03-02 | Lisbon |
| 54 |  | Mily Possoz | 1888 | 1968 | *Lisbon* |
| 55 |  | Ofélia Marques | 1902-11-14 | 1952-12-17 | Lisbon |
| 56 |  | Sofia Martins de Souza | 1870 | 1960 | Porto |
| 57 |  | Teresa Lago | 1947-01-18 |  | Lisbon |
| 58 |  | Teresa Sousa | 1928-12-21 | 1962-01-06 | Lisbon |
| 59 |  | Irene Fonseca | 1956-07-10 |  | Lisbon |
| 60 |  | Ana Sofia Reboleira | 1980 |  | *Caldas da Rainha* |
| 61 |  | Clementina Carneiro de Moura | 1898 | 1992 | Lisbon |
| 62 |  | Alice Jorge | 1924 | 2008-02 | Lisbon |
| 63 |  | Ana Maria Botelho | 1936-01-27 | 2016-07-13 | Lisbon |
| 64 |  | Estela de Sousa e Silva | 1921 | 2000 | Lisbon |
| 65 |  | Quité ria Jesus Gonçalves Pinto da Silva | 19111911-05-20 | 20052005-01-02 | *Montalegre* |
| 66 |  | Maria Adelaide de Lima Cruz | 1908 | 1985 | Lisbon |
| 67 |  | Túlia Saldanha | 1930-08-26 | 1988-04-30 | *Peredo* |
| 68 |  | Teresa Magalhães | 1944-03-11 | 2023-10-19 | Lisbon |
| 69 |  | María Roësset Mosquera | 1882 | 1921 | *Espinho* |
| 70 |  | Francisco Cambournac | 1903-12-26 | 1994-06-08 | *Rio de Mouro* |
| 71 |  | Salvador Sobral | 1989-12-28 |  | Lisbon |
| 72 |  | Bobi | 1992-05-11 | 2023-10-21 | *Conqueiros* |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Dolenni allanol
---------------

* (Portiwgaleg) Portal swyddogol y Llywodraeth Portiwgal
* (Portiwgaleg) Gwefan swyddogol y Senedd Portiwgal

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • go Aelod-wladwriaethau yr Undeb Ewropeaidd |
| --- |
|  |
| 
* Baner Yr Almaen Yr Almaen
* Baner Awstria Awstria
* Baner Gwlad Belg Gwlad Belg
* Baner Bwlgaria Bwlgaria
* Baner Croatia Croatia
* Baner Cyprus Cyprus
* Baner Denmarc Denmarc
* Baner Yr Eidal Yr Eidal
* Baner Estonia Estonia
* Baner Y Ffindir Y Ffindir
* Baner Ffrainc Ffrainc
* Baner Gwlad Groeg Gwlad Groeg
* Baner Hwngari Hwngari
* Baner Yr Iseldiroedd Yr Iseldiroedd
* Baner Gweriniaeth Iwerddon Gweriniaeth Iwerddon
* Baner Latfia Latfia
* Baner Lithwania Lithwania
* Baner Lwcsembwrg Lwcsembwrg
* Baner Malta Malta
* Baner Portiwgal Portiwgal
* Baner Gwlad Pwyl Gwlad Pwyl
* Baner Rwmania Rwmania
* Baner Sbaen Sbaen
* Baner Slofacia Slofacia
* Baner Slofenia Slofenia
* Baner Sweden Sweden
* Baner Tsiecia Tsiecia

 |  |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • go Sefydliad Cytundeb Gogledd yr Iwerydd (NATO) |
| --- |
|  |
| Aelodau | 
* Baner Albania Albania
* Baner Yr Almaen Yr Almaen
* Baner Gwlad Belg Gwlad Belg
* Baner Bwlgaria Bwlgaria
* Baner Canada Canada
* Baner Croatia Croatia
* Baner Denmarc Denmarc
* Baner Yr Eidal Yr Eidal
* Baner Estonia Estonia
* Baner Y Ffindir Y Ffindir
* Baner Ffrainc Ffrainc
* Baner Hwngari Hwngari
* Baner Gogledd Macedonia Gogledd Macedonia
* Baner Gwlad Groeg Gwlad Groeg
* Baner Gwlad yr Iâ Gwlad yr Iâ
* Baner Yr Iseldiroedd Yr Iseldiroedd
* Baner Latfia Latfia
* Baner Lithwania Lithwania
* Baner Lwcsembwrg Lwcsembwrg
* Baner Montenegro Montenegro
* Baner Norwy Norwy
* Baner Portiwgal Portiwgal
* Baner Gwlad Pwyl Gwlad Pwyl
* Baner Rwmania Rwmania
* Baner Sbaen Sbaen
* Baner Slofacia Slofacia
* Baner Slofenia Slofenia
* Baner Sweden Sweden
* Baner Y Deyrnas Unedig Y Deyrnas Unedig
* Baner Tsiecia Tsiecia
* Baner Twrci Twrci
* Baner Unol Daleithiau America Unol Daleithiau America

 |  |
|  |
| Ymgeiswyr | 

* Baner Bosnia a Hercegovina Bosnia a Hercegovina
* Baner Georgia Georgia
* Baner Wcráin Wcráin

 |

 |

Chwiliwch am ***Portiwgal***  
yn Wiciadur.

Pedr III o Portiwgal

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Brian Jenkins, Spyros A. Sofos, *Nation and identity in contemporary Europe*, p. 145, Routledge, 1996, ISBN 0-415-12313-5
2. ↑  Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481
3. ↑  "The World Factbook". *cia.gov*. Cyrchwyd 14 Medi 2015.
4. ↑  "World Economic Outlook April 2014 - Recovery Strengthens, Remains Uneven" (PDF). *imf.org*. 8 April 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 8 April 2014. Cyrchwyd 20 April 2021.
5. ↑  "SOCIAL PROGRESS INDEX 2015 : EXECUTIVE SUMMARY" (PDF). *2.deloitte.com*. Cyrchwyd 2 Awst 2017.
6. ↑  "Quality of Life Index by Country 2020 Mid-Year". *www.numbeo.com*.
7. ↑  "Democracy Reports | V-Dem". *www.v-dem.net*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 21 Mehefin 2019. Cyrchwyd 14 Gorffennaf 2019.
8. ↑  "Portugal – Origin and meaning of the name Portugal by Online Etymology Dictionary". *Etymonline.com*.
9. ↑  Winicius, Marcos. *Documentos danca portuguesa*. .
10. 1 2  Magarinhos, Luís. *Origem e significado dos nomes de Portugal e da Galiza*. .
11. 1 2  Emerick, Carolyn; Authors, Various. "Europa Sun Issue 4: April 2018". Carolyn Emerick.
12. ↑  De Alarcão, Jorge (1998). "Ainda sobre a localização dos *populi* do *conventus Bracaraugustanus*". *Anales de Arquelogía Cordobesa*: 51–58. .
13. ↑  Petitot, Émile (11 Gorffennaf 1894). "Origines et migrations des peuples de la Gaule jusqu'à l'avènement des Francs". Paris : J. Maisonneuve.
14. ↑  "Manuel géographique et statistique de l'Espagne et du Portugal ..." Buisson. 11 April 2018.
15. ↑  Emerick, Carolyn; Authors, Various (28 December 2017). "Europa Sun Issue 2: December 2017". Carolyn Emerick.
16. ↑  Mountain, Harry (11 Gorffennaf 1998). *The Celtic Encyclopedia*. Universal-Publishers. ISBN 978-1-58112-890-1.
17. 1 2  David Birmingham (2003), p. 11
18. ↑  Heale, Jay; Koh, Angeline; Schmermund, Elizabeth (15 April 2016). *Portugal: Third Edition*. Cavendish Square Publishing, LLC. ISBN 978-1-5026-1694-4.
19. ↑  Garstk, Kevin (28 Awst 2012). "Celtic from the West: Alternative Perspectives from Archaeology, Genetics, Language and Literature. Edited by Barry Cunliffe and John T. Koch. Oxford: Oxbow Books, 2010. 384 pages. ISBN-13: 978-1842174104.". *E-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies* **9** (1). Nodyn:ProQuest. .
20. ↑  "Tartessian, Europe's newest and oldest Celtic language". 5 Mawrth 2013.
21. ↑  Devine, Darren. "Our Celtic roots lie in Spain and Portugal". *Wales Online*. Cyrchwyd 11 April 2017.
22. ↑  Trombetta, Silvana (29 Mawrth 2018). "Celts and the Castro Culture in the Iberian Peninsula – issues of national identity and Proto-Celtic substratum". *ppg.revistas.uema.br*. Cyrchwyd 11 Gorffennaf 2020.
23. ↑  Estos se establecieron en el norte de Portugal y el área de la Galicia actual, introduciendo en esta región la cultura de las urnas, una variante de las Urnenfelder que evolucionaría después en la cultura de los castros o castreña
24. ↑  "Celts Part 1". *People In History*. 19 Medi 2019. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-09-27. Cyrchwyd 2021-09-27.
25. ↑  Harding, D. W. (11 Mehefin 2007). *The Archaeology of Celtic Art*. Routledge. ISBN 978-1-134-26464-3.
26. ↑  Green, Miranda J.; Aldhouse-Green, Miranda Jane (11 Gorffennaf 1995). *The Celtic World*. Psychology Press. ISBN 978-0-415-05764-6.
27. ↑  Banbridge, Lughais MacAoidh. *The Irish connection with Chadic and Afro-Asiatic languages*. .[*dolen marw*]
28. ↑  Vieira, Gonçalo; Luís, Zêzere José; Mora, Carla (2018). *Landscapes and Landforms of Portugal*. Springer International Publishing. ISBN 978-3-319-03640-3.
29. ↑  Francisco, Susete (14 Awst 2017). "Portugal tenta duplicar território marítimo (in Portuguese)". *Diário de Notícias*. Cyrchwyd 7 December 2017.
30. ↑  "Climate of the World: Portugal". *Weatheronline.co.uk*. Cyrchwyd 14 Medi 2015.
31. ↑  "Mapas bioclimáticos y biogeográficos". *Globalbioclimatics.org*. Cyrchwyd 2 Awst 2017.
32. ↑  Instituto Português do Mar e da Atmosfera (2012). "Extremos climáticos de temperatura, Capitais Distrito" (yn Portiwgaleg). Instituto Português do Mar e da Atmosfera. Cyrchwyd 23 Ionawr 2013.
33. ↑  "Instituto Português do Mar e da Atmosfera, IP Portugal". ipma.pt. Cyrchwyd 22 Awst 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 153009195
* LCCN: n80049716
* ISNI: 0000 0001 2242 8399
* GND: 4046843-4
* SUDOC: 026398516
* BNF: cb119328454 (data)
* HDS: 003368
* NDL: 00569163
* NKC: ge130488
* BNE: XX4575378

 |