**Mae Eanach Mór** *(Saesneg: **Annaghmore)*** yn bentref a threfgordd fach o 786 erw ger Loughgall yn Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Loughgall a barwniaeth hanesyddol Gorllewin Oneilland.  Mae o fewn ardal Cyngor Dinas a Dosbarth Armagh. Roedd ganddo boblogaeth o 265 o bobl (93 o aelwydydd) yng Nghyfrifiad 2011.  (Cyfrifiad 2001: 255 o bobl). Ystyr yr enw yw *Y Gors Fawr*

Mannau o ddiddordeb
-------------------

Yn wreiddiol, roedd Ardress House, Eanach Mór, yn ffermdy bach a drawsnewidiwyd ym 1760 gan y pensaer o Ddulyn George Ensor. Mae'n cael ei reoli gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac mae'n cynnwys enghreifftiau o ddodrefn o'r 18g ac arddangosfa o ddarluniau. Mae'n cynnwys gwaith plastr yn y parlwr a grëwyd gan Michael Stapleton ym 1780. Mae'r buarth a'r adeiladau allanol yn dangos agweddau ar hanes ffermio gydag arddangosfa o offer fferm. Mae yna ardd gydag enghreifftiau o fathau cynnar o rosynnau Gwyddelig. Taith gerdded o amgylch yr ystâd yw 'Milltir y Boneddigesau'.

Yr Helyntion
------------

Ar 13 Hydref 1976 yn ystod Helyntion Gogledd Iwerddon saethwyd yn farw William Corrigan (41) y tu allan i'w gartref gan Fyddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon (PIRA). Roedd Corrigan yn aelod o Heddlu Gwirfoddolwyr Ulster (UVF). Saethodd gwirfoddolwyr yr PIRA at ei gar wrth iddo gyrraedd adref. Er bod Cronfa Ddata Sutton yn ei restru fel sifiliaid, mae *Lost Lives* yn ei restru fel aelod o'r UVF. Mae hefyd yn nodi ei fod wedi derbyn dedfryd ohiriedig o ddwy flynedd am drin arfau, y dywedwyd iddo ei brynu gan filwr Catrawd Amddiffyn Ulster (UDR). Clwyfwyd ei fab Leslie Corrigan (19) yn yr ymosodiad a bu farw ar 25 Hydref 1975.

Addysg
------

* Ysgol Gynradd Eanach Mór
* Ysgol Gynradd Sant Padrig
* Ffurfiwyd Ysgol Gynradd Sirol Orchard yn 2005 ar ôl uno dwy ysgol gynradd leol Ysgol Gynradd Eanach Mór ac Ysgol Gynradd Tulaigh Uí Ruáin

Cyn rheilffordd
---------------

Agorwyd gorsaf reilffordd Eanach Mór gan y *Portadown, Dungannon and Omagh Junction Railway Company* ar 5 Ebrill 1858. Fe'i caewyd gan Awdurdod Trafnidiaeth Ulster ar 15 Chwefror 1965.

Chwaraeon
---------

Mae gan Annaghmore glwb Gymdeithas Athletau Gwyddelig, *Cumann Phiarsaigh Eanach Mór, a sefydlwyd ym 1915.  Ar hyn o bryd mae'r clwb yn chwarae ym mhencampwriaeth bêl-droed Wyddelig iau'r sir.*

Oriel
-----

* Neuadd yr Urdd OrenNeuadd yr Urdd Oren
* Yr Eglwys AnglicanaiddYr Eglwys Anglicanaidd
* Capel y MethodistiaidCapel y Methodistiaid
* Pont dros yr hen reilfforddPont dros yr hen reilffordd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Annaghmore". *IreAtlas Townlands Database*. Cyrchwyd 13 May 2015.
2. ↑  "Annaghmore". *Census 2011 Results*. NI Statistics and Research Agency. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 Ebrill 2015. Cyrchwyd 14 Mehefin 2021.
3. ↑  "Place Names NI - Annaghmore, County Armagh". *www.placenamesni.org*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-06-14. Cyrchwyd 2021-06-14.
4. ↑  National Trust website on Ardress House
5. ↑  "CAIN: Sutton Index of Deaths". *cain.ulster.ac.uk*. Cyrchwyd 2021-06-14.
6. ↑   McKittrick, David. Lost Lives. Mainstream, 1999. tudalen.682
7. ↑  "Annaghmore station" (PDF). *Railscot - Irish Railways*. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 26 September 2007. Cyrchwyd 2007-09-08.
8. ↑  List of Armagh GAA clubs