Mae **Fizzy Oppe** (ganwyd 1956) wedi llwyddo i gyfuno gyrfa lwyddiannus yn y diwydiant gweledol â chyfraniad gwerthfawr yn y byd academaidd.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Fe’i ganed ym Mryste yn 1956 ond symudodd y teulu i Lundain pan oedd yn bump oed. Deuai ei thad o gefndir Iddewig, a phediatregydd ydoedd wrth ei alwedigaeth; nyrs oedd ei mam.

Graddiodd Fizzy â gradd mewn Saesneg o Brifysgol Caergrawnt ym 1978 ac fe dreuliodd wyth mlynedd fel cynhyrchydd a darlithydd rhan amser mewn colegau amrywiol yn Lloegr, yn eu plith Coleg Goldsmiths, Prifysgol Llundain.

Gyrfa
-----

Sefydlwyd Victoria Films ganddi hi a’r ysgrifennwr Michael Eaton, a chynhyrchodd waith i’r sianel newydd bryd hynny – Channel 4. Roedd y gyfres *The Eleventh Hour* (1982) yn gyfle i arddangos gwaith gwneuthurwyr ffilm annibynnol Prydeinig a *The Women’s Series* (1983) yn llwyfan i sinema byd a gyfarwyddwyd gan fenywod. Ym 1984 cynhyrchodd ei ffilm ffuglen gyntaf sef *Darkest England* (1984) am natur imperialaidd Prydain Fictoraidd.

Ddiwedd yr 80au gweithiodd fel cyfarwyddwr i’r North East Media Centre, yn Gateshead yn rhan o don a ystyriai pŵer teledu fel modd o roi mynegiant i leisiau ymylol Prydain Thatcheraidd. Yn 1990 cynhyrchodd y ffilm *Women in Tropical Places* (Glass Fish Productions) ar Channel 4; cynhyrchiad i Tyne Tees Television a gefnogwyd gan y BFI, ac a leolwyd yn Newcastle.

### Gwaith yng Nghymru

Ym 1993 symudodd i Gymru gyda’i phartner Ieuan Morris (ei gŵr erbyn hyn), gan ei fod e’n awyddus i’w plant fedru siarad Cymraeg. Daeth Fizzy i weithio fel cyd-lynydd rhan amser i’r corff Cyngor Ffilm Cymru, ac i diwtora yn Ysgol Newyddiaduraeth Prifysgol Caerdydd. Bu’n cynhyrchu ffilmiau byrion i’r BBC, enillodd *The Confectioner* wobr Ffilm Fer Orau BAFTA Cymru (1998); a *Birdbrain* y wobr am Ffotograffiaeth Gorau yng Ngwobrwyon Ffilmiau Byrion Prydeinig (1998).

Yn 2000 ymunodd â chwmni Fiction Factory fel pennaeth datblygu drama a chynhyrchydd. Trodd at gynhyrchu deunydd cyfrwng Cymraeg am y tro cyntaf ac enillodd *Gwyfyn* Ddrama Sengl Orau BAFTA Cymru yn 2004. Yn ogystal yr un flwyddyn, ar y cyd â Catrin Clarke roedd yn un o bedwar o enillwyr Gwobr Dennis Potter, gyda sgript Catrin – *Moth*.

Y flwyddyn olynol cafodd Ieuan Morris ei enwebu am Wobr Ryngweithiol Brydeinig BAFTA am ei ddrama fer *Textual@traction*, a gynhyrchwyd ganddi, drama oedd yn torri tir newydd gan ofyn i wylwyr gofrestu o flaen-llaw er mwyn medru derbyn negeseuon testun ar yr un pryd â chymeriadau’r ddrama. Darlledwyd fersiwn Gymraeg ohoni (*Caru Ti x*) ar S4C ym mis Ionawr 2006.

Yn 2005 enillodd y ffilm *Dal:Yma/Nawr* Ysbryd Yr Ŵyl yn yr Ŵyl Ffilm a Theledu Celtaidd, fe’i cyfarwyddwyd gan Marc Evans a’i chyd-gynhyrchu gan Fizzy. Hi hefyd a gynhyrchodd y ddrama gyfres Y Pris a enwebwyd yn nifer o gategorïau Gwobrwyon BAFTA Cymru 2007. Yr un flwyddyn cipiodd y gyfres y wobr am y ddrama gyfres orau yn yr Ŵyl Ffilm a Theledu Celtaidd, ac fe’i henwebwyd fel y ddrama gyfres orau yn y Prix Europa yn 2008.

O ystyried amrediad ei chynnyrch, mae’r cyfan yn reit anghonfensiynol er bod ‘cymuned’ a ‘llais’ yn themâu sy’n gadael argraff ar y gwyliwr. Dywed fod y prosesau sy’n galluogi syniad i gael ei wireddu o ddiddordeb mawr iddi, ynghyd â’r rhethreg o geisio gwerthu syniad i ddarlledwr neu ariannwr. Mae’n mwynhau gweithio gydag ysgrifenwyr sydd am weld eu gwaith yn datblygu, a hynny’n aml o gyfeiriad lle na chlywyd llawer o leisiau cyffelyb.

Bellach mae Fizzy yn ddarlithydd a thiwtor rhan amser ym Mhrifysgol Morgannwg, yn cyfrannu at gyrsiau ar gynhyrchu ffilm a rheolaeth busnes. Mae hi hefyd yn Rheolwr Gyfarwyddwr ar gwmni Fragrant Films. Yn 2010 derbyniodd arian gan Asiantaeth Ffilm Cymru a Gwobrwyon Datblygu MEDIA i ddatblygu y ffilm *Runt*, sef addasiad Ieuan Morris o nofel Niall Griffiths, sy’n edrych ar effaith colled a galar ar deulu yn ystod trafferthion clwyf traed a’r genau yng nghanolbarth Cymru yn 2000. Bu’n astudio gradd Cwnsela gyda Phrifysgol Morgannwg ac yn 2010 graddiodd gyda dosbarth cyntaf.

*Bywgraffiad gan Non Vaughan-Williams*.

Llyfryddiaeth
-------------

* Oppe, F. "Diary of Two Mad Houswives", *Wales on Screen*, gol. Steve Blandford (Seren, 2000)

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Felicity 'Fizzy' Oppe ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*