Newyddiadurwr ac awdur Americanaidd oedd **Michael David Herr** (ynganiad: [/hɛə/]; 13 Ebrill 1940 – 23 Mehefin 2016). Roedd yn ohebydd yn Rhyfel Fietnam ac ysgrifennodd y llyfr *Dispatches* (1977) am ei brofiad. Cyd-ysgrifennodd y sgriptiau am *Apocalypse Now* a *Full Metal Jacket*.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd yn Lexington, Kentucky, yn fab i Donald Herr a Muriel Herr, Jacobs gynt, ac roedd ganddo frawd, Steven, a chwaer, Judy. Symudodd y teulu i Syracuse, Efrog Newydd, ac yno bu ei dad yn gweithio'n gemydd. Disgrifiodd Michael ei hunan yn "fachgen Iddewig, addysgedig, dosbarth-canol hoffus a chanddo pob tic ac alergedd posib". Mynychodd Prifysgol Syracuse ac ysgrifennodd i'r cylchgrawn llenyddol a olygwyd gan Joyce Carol Oates. Gadawodd y brifysgol yn fuan i deithio'r byd gan efelychu ei hoff lenorion megis Ernest Hemingway.

Newyddiadurwr a gohebydd
------------------------

Ar ôl crwydro Ewrop am flwyddyn, cafodd Herr ei gyflogi'n feirniad ffilm gan y cylchgrawn adain-chwith *New Leader*. Collodd ei swydd, yn ôl ei gyffes ei hun, "am hoffi pob un ffilm anghywir". Gwasanaethodd yn y Fyddin Wrth Gefn a ysgrifennodd adroddiadau taith i'r cylchgrawn *Holiday*. Awgrymodd i'w gyfaill Harold Hayes, golygydd y cylchgrawn *Esquire*, iddo ysgrifennu colofn fisol o Fietnam. Teithiodd i ardal y brwydro ar hofrenyddion y fyddin, gan holi'r milwyr yn y maes ac hyd yn oed ymladd yn erbyn y Vietcong yn Aberdir Mekong. Ei drefn wrth ddychwelyd o ymgyrch hir oedd i aros yn ei ystafell ac ysmygu canabis ac ysgrifennu nodiadau am ei brofiadau. Nid oedd yn ohebydd cynhyrchiol a ni chyhoeddid lawer o'i waith. Treuliodd Herr ddwy mlynedd yn Fietnam ar anterth y rhyfel (1967–69), adeg Gwarchae Khe Sanh ac Ymosodiad Tet.

### *Dispatches*

Cyn i Herr adael Fietnam, dywedodd y ffotograffydd Sean Flynn iddo i beidio â cholli'r cyfle i adrodd y rhyfel drwy falu awyr mewn "partïon coctel ym Manhattan". Wedi iddo ddychwelyd i Efrog Newydd, ymdrechodd Herr i roi ei brofiadau ar bapur. Ysgrifennodd y mwyafrif o'r llyfr mewn 18 mis cyn iddo ddioddef waeledd meddyliol ym 1971 a barodd am dair neu bedair mlynedd. Er y straen ac iselder yn ei fywyd, llwyddodd i greu gwaith sy'n gofiant ac yn newyddiaduraeth yn rhannol ond hefyd yn cynnwys storïau gwneud a dychmygion sy'n ychwanegu at ddigwyddiadau go iawn. Mae'r llyfr yn llawn golygfeydd erchyll a galarus, yn ogystal â threfn bob dydd y milwr a'r gohebydd, a llwydda Herr i ddarlunio anhrefn y rhyfel yn fanwl. Hunllef tanbaid yw'r canlyniad sy'n llawn sgwrs, trais a marwolaeth, cyffuriau, a cherddoriaeth roc sy'n adlewyrchu awyrgylch swreal y rhyfel a gwrthddiwylliant y 1960au. Mae'r gwaith yn nodweddiadol o newyddiaduraeth oddrychol y cyfnod ac yn dangos taw un o hoelion wyth mudiad y Newyddiaduraeth Newydd oedd Herr.

Cyhoeddwyd *Dispatches* ym 1977, dwy mlynedd wedi diwedd y rhyfel, gan ddenu clod eang. Roedd yn un o'r ychydig o lyfrau i ymdrin â phrofiad diweddar, crai Rhyfel Fietnam ar gyfer y cyhoedd Americanaidd. Canmoliaeth y nofelydd John le Carré sy'n addurno argraffiadau hwyrach o'r llyfr: "*the best book I have ever read on men and war in our time*". Barn y beirniad toreithiog John Leonard oedd fel a ganlyn: "*beyond politics, beyond rhetoric, beyond ‘pacification’ and body counts and the ‘psychotic vaudeville’ of Saigon press briefings. . . . It is as if Dante had gone to hell with a cassette recording of Jimi Hendrix and a pocketful of pills: our first rock-and-roll war, stoned murder.*" Er yr oedd Herr yn fodlon o lwyddiant ei gampwaith, nid oedd yn hoff o'i enwogrwydd newydd ac am weddill ei oes ceisiodd osgoi trafod ei brofiadau ymhellach. Ystyrir y llyfr yn un o'r croniclau gorau ar bwnc rhyfel ac yn enghraifft o gelfyddyd newyddiadurol.

Sgriptio ffilmiau
-----------------

Er yr oedd yn amharod i ymhelaethu'n bellach ar ei ryfel personol, bu Herr yn gweithio ar ddwy ffilm ffuglennol oedd yn ymwneud â Fietnam. Ysgrifennodd yr adroddiant a draethir gan gymeriad Martin Sheen yn *Apocalypse Now* (1979). Roedd y ffilm honno'n seiliedig ar y nofel *Heart of Darkness* gan Joseph Conrad, ond adlewyrchir nodweddion *Dispatches* gan iaith sinematig y cyfarwyddwr Francis Ford Coppola.

Bu Herr yn cwrdd â chyfarwyddwr ffilm arall, Stanley Kubrick, trwy John le Carré. Daeth Herr a Kubrick yn gyfeillion oedd yn hoff o drafod llenyddiaeth ar y ffôn. Dymunodd Kubrick i Herr sgriptio ffilm am yr Holocost, ond yn y pen draw Fietnam oedd y pwnc unwaith eto. Addaswyd y nofel hunangofiannol *The Short-Timers* gan Kubrick, Herr, a'i hawdur Gustav Hasford i greu'r sgript ar gyfer *Full Metal Jacket* (1987).

Yn y 1990au gweithiodd Herr fel ailwampiwr di-glod am sgriptiau Hollywood. Gofynnodd Kubrick iddo "wenieithio'r" sgript ar gyfer *Eyes Wide Shut* (1999). Cyhoeddodd Herr dri llyfr arall: *The Big Room* (1987), casgliad o fywgraffluniau o sêr oes aur Hollywood; *Walter Winchell* (1990), nofel fywgraffyddol am y colofnydd clecs a darlledwr Walter Winchell; a *Kubrick* (2000), cofiant o'i gyfaill.

Bywyd personol
--------------

Priododd Valerie Elliott ym 1977, a chafodd ddwy ferch, Claudia a Catherine. Symudodd i fyw yn Llundain ym 1980, ond dychwelodd i'r Unol Daleithiau ym 1990. Roedd yn dilyn Bwdaeth Dibetaidd, gan fyfyru er mwyn ymdopi â'i gofion o Fietnam. Bu farw Michael Herr ger ei gartref yn Delhi, Efrog Newydd, yn 76 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Bruce Weber (24 Mehefin 2016). Michael Herr, Author of a Vietnam Classic, Dies at 76. *The New York Times*. Adalwyd ar 27 Mehefin 2016.
2. ↑  (Saesneg) Michael Herr, *Dispatches* (Knopf, 1977). Prifysgol Efrog Newydd. Adalwyd ar 28 Ebrill 2013.
3. ↑  (Saesneg) Michael Herr. Heath Anthology of American Literature. Adalwyd ar 28 Ebrill 2013.
4. 1 2 3 4 5 6 7  (Saesneg) Adam Bernstein (24 Mehefin 2016). Vietnam War reporter Michael Herr, who helped write ‘Apocalypse Now’ and ‘Full Metal Jacket,’ dies at 76. *The Washington Post*. Adalwyd ar 27 Mehefin 2016.
5. 1 2 3 4  (Saesneg) Michael Herr, writer – obituary. *The Daily Telegraph* (26 Mehefin 2016). Adalwyd ar 27 Mehefin 2016.
6. ↑  (Saesneg) American literature: Literary and social criticism. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 27 Mehefin 2016.

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Ysgrif goffa yn *The Paris Review*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 12309828
* LCCN: n00022836
* ISNI: 0000 0001 1038 4325
* GND: 122251326
* SELIBR: 396368
* SUDOC: 059203315
* BNF: cb119073905 (data)
* NKC: xx0159447
* The SBN id BVEV009279 is not valid.
* BNE: XX969148

 |