Roedd **Thomas Phillips Price** (1844 – 28 Mehefin, 1932) yn fargyfreithiwr, yn dirfeddiannwr, ac yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Gogledd Sir Fynwy.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Price yn Llanarth, Sir Fynwy, yn fab i'r Parchedig William Price, offeiriad y plwyf, a Mary ei wraig. Fe'i bedyddiwyd yn Eglwys Plwyf Llanarth ym mis Awst 1844. Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Caerwynt a Choleg y Brifysgol, Rhydychen.

Bu'n briod dair gwaith. Priododd Frances Anne Rowlett, merch y Parch. Ganon J. C. Rowlett, Caerwysg, ym 1882; bu hi farw ym 1897. Ym 1899 priododd Florence Cecilia Konstamm, merch Berman Konstam, marsiandwr o Pimlico, Llundain; bu hi farw ym 1926. Ym 1927 priododd Mary Elizabeth Swann, merch y Gwir Barch. Robert Swann, Deon Nassau.

Gyrfa
-----

Galwyd Price i'r Bar yn y Deml Fewnol ym 1869.

Ym 1867 etifeddodd Price ffortiwn ei ewyrth Syr Thomas Phillips a rhan mewn mwyngloddiau yn Sir Gaerloyw a Dyffryn Aman. Ategodd at ei ddiddordebau mwynol trwy agor pyllau glo yn Llanhiledd ac Ebbw Fach. Fe adeiladodd rheilffordd a glanfa ym Mrynbuga a bu'n gyfrifol am ddatblygu ac ehangu ystâd Llys Triley yn y Fenni.

Bu'n gwasanaethu fel Capten ym Milisia Sir Fynwy hyd ymddiswyddo o'i gomisiwn ym 1883.

Ym 1898 brynodd Marks Hall, plasty Jacobiaid ac ystâd ger Coggeshall yn Essex; gwnaeth darpariaeth yn ei ewyllys i adael y stad i'r genedl er lles amaethyddiaeth, coedyddiaeth a choedwigaeth.

Bu'n gwasanaethu fel ynad heddwch yn Sir Fynwy ac Essex.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Ym 1882 gwasanaethodd Phillips fel Uchel Siryf Sir Fynwy. Bu yn weithgar dros yr achos Rhyddfrydol yn etholaeth Sir Fynwy yn etholiad cyffredinol 1880 a bu yn gweithredu fel Llywydd Cymdeithas Ryddfrydol Casnewydd; cafodd ei enwebu i sefyll fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol yn sedd newydd Gogledd Sir Fynwy ar gyfer etholiad cyffredinol 1885, gan ennill y sedd a'i gadw hyd ei ymddeoliad o'r Senedd ym 1895.

Wedi ymneilltuo o'r senedd, symudodd i fyw i Essex lle fu'n gwasanaethu fel cynghorydd sir dros ward Coggeshall o 1903; fe fu hefyd yn aelod o'r awdurdod addysg y sir.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref, Marks Hall, yn 88 mlwydd oed, a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Eglwys Marks Tey.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Bedydd Llanarth 1844 T52 Rhif409 (Gwasanaethau Archifau Cymru)
2. ↑  "TheWelshMembers – The Cardiff Times". David Duncan and William Ward. 1892-08-06. Cyrchwyd 2015-07-04.
3. ↑  "FamilyNotices – Monmouthshire Merlin". Charles Hough. 1882-01-20. Cyrchwyd 2015-07-04.
4. ↑  "SOUTHWALESWEDDING – Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1899-07-12. Cyrchwyd 2015-07-04.
5. ↑  "Court and Social", *Chelmsford Chronicle*, 23 Medi 1927
6. ↑  "onilJirteHrgettceI – The Cardiff Times". David Duncan and William Ward. 1867-07-20. Cyrchwyd 2015-07-04.
7. ↑  "SWANSEAANDDISTRICTNEWS – The Cambrian". T. Jenkins. 1883-04-06. Cyrchwyd 2015-07-04.
8. ↑  Marks Hall – Thomas Phillips Price  Archifwyd 2016-06-10 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 4 Gorffennaf 2015
9. 1 2  "Death of T P Price JP", *Chelmsford Chronicle*, 1 Gorffennaf 1932
10. ↑  "ENWI UCHEL SIRYDDION – Y Gwyliedydd". Amos Brothers. 1881-11-23. Cyrchwyd 2015-07-04.
11. ↑  "THE LIBERAL CANDIDATES FOR MONMOUTHSHIRE – South Wales Echo". Jones & Son. 1885-08-22. Cyrchwyd 2015-07-04.
12. ↑  "YR ETHOLIAD – Y Genedl Gymreig". Thomas Jones. 1885-12-09. Cyrchwyd 2015-07-04.
13. ↑  "YR ETHOLIADAU YNG NGHYMRU – Baner ac Amserau Cymru". Thomas Gee. 1895-07-27. Cyrchwyd 2015-07-04.
14. ↑  "The late T P Price JP funeral at Marks Tey", *Chelmsford Chronicle*, 8 July 1932

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**etholaeth newydd** | **Aelod Seneddol Gogledd Sir Fynwy**1885 – 1895 | Olynydd:**Reginald McKenna** |