52°44′30″N 3°53′05″W﻿ / ﻿52.7416°N 3.8846°W﻿ / 52.7416; -3.8846

**Eglwys Ein Morwyn Saith Gofid** (en: *Our Lady of the Seven Sorrows*) yw enw eglwys Gatholig Rufeinig Dolgellau adeilad Gradd II a adeiladwyd ym 1966. Mae wedi ei lleoli ar Heol Meurig yn agos at ganol y dref; mae'n rhan o Ddeoniaeth Dolgellau ac Esgobaeth Wrecsam o'r enwad.

Gwreiddiau
----------

Sylfaenydd yr eglwys oedd y Tad Francis Scalpell, offeiriad o Falta yn wreiddiol, a ordeiniwyd yn Rhufain ym 1921 a aeth i Lerpwl ym 1926 lle sylfaenodd plwyf St Anthony o Padua ym Mossley Hill. Ym 1938, aeth i Hwlffordd cyn symud i Ddolgellau flwyddyn yn ddiweddarach.

Gan nad oedd addoldy ar gyfer Catholigion cylch Dolgellau, pan symudodd Scalpell i'r dref arferai gynnal yr offeren mewn hen stabl; bu gwirfoddolwyr yn gyfrifol am drwsio'r stabl a'i ehangu trwy ei gysylltu â hen siop pysgod a sglodion; yn ystod yr Ail Ryfel Byd, bu carcharorion rhyfel o'r Eidal yn helpu i wella adnoddau'r addoldy.

Sefydliad
---------

Cynyddodd niferoedd poblogaeth Gatholig y cyffiniau yn sylweddol yn ystod y 1950au, a theimlai'r Tad Scalpell bod angen eglwys newydd, mwy o faint yn Nolgellau. Ysgrifennodd dros 25,000 o lythyrau i bobl ledled y byd yn gofyn am roddion ar gyfer eglwys newydd. Yn ôl cofnodion y plwyf o'r 1960au cynnar bu i ddieithryn aros ar ôl wedi'r offeren un Sul gan ofyn i'r Tad Scalpell faint mwy o arian oedd ei angen ar gyfer yr eglwys newydd; wedi clywed y swm dywedodd wrth yr offeiriaid y byddai'n fodlon cyfrannu'r swm oedd ei angen. Deuddydd yn ddiweddarach derbyniodd Scalpell lythyr gan gwmni o gyfreithiwr yn ei hysbysu byddai cymwynaswr yn rhoi'r arian angenrheidiol os oedd y cyfrannwr yn cael aros yn ddienw a bod yr adeilad newydd yn *un hardd ac yn weddi i'w amgylchedd mynyddig llwm.*

Adeiladu
--------

Dechreuodd y gwaith adeiladu ym 1963 gan bara am bedair blynedd. Cyfanswm y gost oedd £68,000. Roedd y pensaer, Maurice Pritchard, a'r cwmni adeiladu, John Evans a'i Feibion, oll o'r ardal leol. Cafodd yr eglwys ei hadeiladu mewn pensaernïaeth o arddull Normanaidd gyda chroes uwchben y brif fynedfa a gynlluniwyd gan Benigno Morlin Visconti Castiglione, cerflunydd o Milan, sydd â gwaith yn cael ei harddangos yn Eglwys Gadeiriol Milan a Basilica San Pedr yn Rhufain.

Cafodd yr eglwys ei hagor ym mis Medi 1966 a chafodd ei chysegru ar 15 Mai 1967 gan Esgob Minerfa yr Hybarch John Edward Petit.

Galeri
------

* Crist ar y Groes gan Benigno Mörlin Visconti CastiglioneCrist ar y Groes gan Benigno Mörlin Visconti Castiglione
* Arwydd yr eglwysArwydd yr eglwys
* Tu fewnTu fewn
* Capel y ForwynCapel y Forwyn

### Nodyn am yr enw

Does dim enw Cymraeg swyddogol ar yr eglwys. Daw'r enw Saesneg o emyn Ladin o'r 13g sy'n cychwyn efo'r geiriau *Stabat mater dolorosa* sy'n cyfieithu i'r Gymraeg fel *Mae'r fam yn galaru*. Dolorosa yw gwreiddyn y gair Cymraeg *dolur*, gellir cyfieithu dolorosa (a gan hynny'r *sorrows* Saesneg) i'r Gymraeg fel *gofid*, *dolur*, *galar*, *loes* neu *archoll*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British listed buildings adalwyd 31 Awst 2013
2. ↑  Deaneries from Diocese of Wrexham retrieved 1 September 2013
3. ↑  British listed buildings adalwyd 11 Mehefin 2016
4. ↑  About: Our Lady of Seven Sorrows Church, Dolgellau adalwyd 11 Mehefin 2016
5. ↑  A Maltese priest in Wales adalwyd 11 Mehefin 2016
6. ↑  Wales Directory Archifwyd 2015-04-02 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 11 Mehefin 2016
7. ↑
8. ↑
9. ↑