recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Roedd **Ian Grist** (5 Rhagfyr 1938 - 2 Ionawr 2002) yn Aelod Seneddol Ceidwadol dros etholaethau Gogledd Caerdydd a Chanol Caerdydd

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Grist yn Southampton yn fab i berchennog modurdy. Cafodd ei addysg yn ysgol baratoi Hildersham House yn Broadstairs, Ysgol Repton yn Swydd Derby, a Choleg yr Iesu, Rhydychen.

Wedi gorffen ei addysg aeth i weithio fel gwas sifil yn y Gwasanaeth Trefedigaethol gan wasanaethu yn Ne Camerŵn a Nigeria.

Roedd Grist yn honni ei fod yn *chwarter Cymro*, a bod ei dri chwarter arall yn Albanaidd, Gwyddelig, Seisnig ac Iddewig. Ei hoffter am ei chwarter Cymreig, meddai, oedd yn gyfrifol iddo ymgeisio - a chael ei gyflogi - fel Swyddog Gwybodaeth Plaid Geidwadol Cymru ym 1963, swydd y bu ynddi hyd ei ethol yn Aelod Seneddol ym 1974.

Gyrfa Gwleidyddol
-----------------

Safodd etholiad am y tro cyntaf yn Aberafan ym 1970, etholaeth gwbl anobeithiol i'r Ceidwadwyr ar y pryd, ond daeth yn ail gan ennill 22% dechau o'r bleidlais; ond yn yhydig o'i gymharu â phleidlais John Morris (Llafur), y buddugwr a gafodd 67% o'r bleidlais!

Bu adrefnu ar seddau seneddol Caerdydd cyn etholiad Chwefror 1974 yn sgil hynny penderfynodd deiliad Ceidwadol sedd Gogledd Caerdydd Michael Roberts sefyll yn sedd newydd Gogledd Orllewin Caerdydd a dewiswyd Grist fel ymgeisydd y blaid yng ngwaddol Gogledd Caerdydd, sedd hynod ymylol yn ôl yr ystadegau, ond fe lwyddodd Grist i'w gadw i'r achos Torïaidd a bu'n cynrychioli'r sedd yn San Steffan hyd ad-drefniad arall ym 1983.

Wedi ad-drefniad 1983 ymgeisiodd Grist am sedd Canol Caerdydd a bu'n cynrychioli'r sedd honno hyd 1992

Penodwyd Grist yn Ysgrifennydd Seneddol Preifat i Ysgrifennydd Gwladol Cymru Nicholas Edwards ar ôl buddugoliaeth Seneddol y Ceidwadwyr ym 1979, ond fe ymddiswyddodd cyn pen dwy flynedd oherwydd ei wrthwynebiad i dreth y pen a phreifateiddio'r gwasanaeth dŵr; er gwaethaf hynny fe'i ail benodwyd gan Thatcher i reng flaen Ceidwadaeth Gymreig fel is-ysgrifennydd Cymru o 1987 i 1990

Yn ystod trafferthion mewnol y Ceidwadwyr roedd Grist yn gefnogol i'r Undeb Ewropeaidd a chefnogodd ymgais Michael Heseltine i arwain ei blaid.

Collodd ei sedd i'r Blaid Lafur yn etholiad 1992, wedi hynny bu'n Gadeirydd Awdurdod Iechyd De Morgannwg

Bywyd Personol
--------------

Bu farw o strôc ar Ionawr 2il 2002 gan adael gweddw Wendy a dau fab, Julian a Toby.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The Guardian, Tuesday 22 January 2002 02.46 GMT

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Ertem Eğilmez yw ***Salak Milyoner*** a gyhoeddwyd yn 1974. Fe'i cynhyrchwyd yn Twrci; y cwmni cynhyrchu oedd Arzu Film. Lleolwyd y stori yn Istanbul. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tyrceg a hynny gan Sadık Şendil. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Metin Akpınar. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Godfather Part II* sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,660 o ffilmiau Tyrceg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ertem Eğilmez ar 18 Chwefror 1929 yn Trabzon a bu farw yn Istanbul ar 8 Awst 2004. Derbyniodd ei addysg yn Istanbul University Faculty of Economics.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ertem Eğilmez nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Arabesk |  | Twrci | 1989-01-01 |
| *Bos Çerçeve* |  | Twrci | 1969-01-01 |
| *Erkek Güzeli Sefil Bilo* |  | Twrci | 1979-01-01 |
| Gülen Gözler |  | Twrci | 1977-01-01 |
| Hababam Sınıfı |  | Twrci | 1975-01-01 |
| Hababam Sınıfı Tatilde |  | Twrci | 1977-01-01 |
| *I Am a Whore* |  | Twrci | 1966-01-01 |
| Namuslu |  | Twrci | 1984-01-01 |
| *Sevemez Kimse Seni* |  | Twrci | 1968-01-01 |
| Süt Kardeşler |  | Twrci | 1976-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Gaernarfon rhwng 1399 a 1499**

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.

* 1399–1407?: Siôn ap Hywel
* 1407: Reginald Bayldon
* 1407–1408: John Salshall
* 1408–1409: Robert Fenrether
* 1410–1411: Thomas Camvill
* 1411–1413: Hugh Huls neu Holes
* 1413–1437: Nicholas Saxton
* 1437–1460: John Hynde
* 1461–1473: Sir Henry Bolde
* 1473–1483: Anthony Woodville, 2il Iarll Rivers
* 1484–1485: Thomas Tunstall
* 1485–1500: Wiliam ap Gruffudd ap Robyn, Cochwillan

Cyfeiriadau
-----------

* *Kalendars of Gwynedd: Or, Chronological Lists of Lords-lieutenant, Custodes Rotulorum, Sheriffs, and Knights of the Shire, for the Counties of Anglesey, Caernarvon, and Merioneth, and of the Members for the Boroughs of Caernarvon and Beaumaris. To which are Added Lists of the Lords Presidents of Wales and the Constables of the Castles of Beaumaris, Caernarvon, Conway, and Harlech* gan Edward Breese 1873 t 49. ( Copi ar-lein:  )

 gw • sg • go**Siryfion Cymru**

**Siroedd Seremonïol Cyfoes**

Clwyd  **·** 
Dyfed  **·** 
Gwent  **·** 
Gwynedd  **·** 
Morgannwg Ganol  **·** 
Powys  **·** 
De Morgannwg  **·** 
Gorllewin Morgannwg  **·** 

**Siroedd Hanesyddol**

**Sir Aberteifi:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Frycheiniog:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaerfyrddin:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaernarfon:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Ddinbych**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g  **·**  **Sir y Fflint** Cyn 16g
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Faesyfed**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Feirionnydd:** cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fôn:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Forgannwg** :
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fynwy**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Benfro**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Drefaldwyn**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g

**Siryfion Bwrdeistrefi Sirol**

Siryf Caerfyrddin
Siryf Hwlffordd
Gwasanaeth teletestun ategol gan S4C oedd **Sbectel**. Cafodd ei enwi ar ôl cylchgrawn rhaglenni S4C, sef Sbec, a oedd yn wreiddiol yn atodiad yng nghylchgrawn y TV Times yn ardal ITV Cymru.

Cynnwys
-------

Roedd Sbectel yn darparu amserlenni a gwybodaeth am raglenni S4C, megis rhagolwg o raglenni a gwybodaeth bellach. Darparir y tudalennau yn Gymraeg a Saesneg. Roedd y gwasanaeth ar gael o dan drwydded ar wahân i'r gwasanaeth teletestun a oedd hefyd ar gael ar Sianel 4 analog. Roedd Sbectel hefyd yn cyflenwi is-deitlau ar gyfer rhaglenni S4C ar dudalen 888 yn Saesneg a thudalen 889 yn Gymraeg.

Hanes
-----

Cafodd Sbectel ei redeg ar y cyd â ORACLE yn wreiddiol, sef gwasanaeth teletestun ategol Sianel 4, yn yr 1980au. Roedd Sbectel yn llenwi tudalennau 410-499 o fewn y gofod hwn.

Pan gollodd ORACLE ei drwydded a cymerodd cwmni Teletext Ltd. ei le yn 1993, symudodd Sbectel i'w ofod ei hun ar dudalennau 300-399 o dan reolaeth uniongyrchol S4C.

Yn 2003, symudodd Sbectel i dudalennau 400-499 (gan gymryd lle tudalennau 300-399 fel gofod S4C). Roedd hyn oherwydd fod Channel 4 (a oedd yn rhannu amser darlledu ar sianel 4 analog yng Nghymru gyda S4C) yn cau lawr eu gwasanaeth hwy a oedd yn gyfatebol i Sbectel, FourText (*4-Tel* gynt), a lawnsiwyd gwasanaeth teletestun newydd ar y cyd â cwmni Teletext Ltd, Teletext on 4, ar dudalennau 400-499.

Ym mis Medi 2007, lawnsiwyd gwasanaeth testun digidol, ar gyfer gwyliwyr Freeview yng Nghymru, ar sianel S4C Digidol.

Daeth y gwasanaeth i ben ar 9 Medi 2009 oherwydd bod prinder o le er mwyn cyflenwi gwasanaeth digidol.[1]

Gweler hefyd
------------

* Téacs TG4 - gwasanaeth teletestun Gwyddelig yn yr Iwerddon

Ffynonellau
-----------

1. ↑  "Ceefax Cymraeg yn darfod", *Golwg*, 18 Mehefin 2009.

Dolenni allanol
---------------

* Oriel 4-Tel a Sbectel
Ffilm anime gan y cyfarwyddwr Harume Kosaka yw ***Sailor Moon R: Arbennig*** a gyhoeddwyd yn 1993. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***メイクアップ!セーラー戦士'***ac Fe' cynhyrchwyd yn Japan;YY cwmnicynhyrchuoedd Toei Animation. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Japaneg a hynny gan Sukehiro Tomita a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Takanori Arisawa. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan MFE - MediaForEurope.

 Mae'r ffilm *Sailor Moon R: Arbennig* yn 17 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 16:9. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Jurassic Park* a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 5,600 o ffilmiau Japaneg wedi gweld golau dydd.

```
Mae ganddo o leiaf 4 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
```

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Harume Kosaka nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Crazy for Celebrities! Mimet in Doubt* |  | Japan | Japaneg | 1994-11-19 |
| *Kakashi: Sharingan Warrior!* |  | Japan | Japaneg | 2002-11-28 |
| *Kaze no Shōjo Emily* |  | Japan | Japaneg |  |
| Sailor Moon R: Arbennig |  | Japan | Japaneg | 1993-01-01 |
| *Sasuke and Sakura: Friends or Foes?* |  | Japan | Japaneg | 2005-09-17 |
| *Usagi's Dance, in Time to a Waltz* |  | Japan | Japaneg |  |
| *Usagi’s Parental Love: The Curry Romance Triangle* |  | Japan | Japaneg | 1993-08-20 |
| *Zero Visibility: The Sharingan Shatters* |  |  |  | 2003-01-16 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
**Hywel fab Emyr Llydaw** oedd un o gydymdeithion pennaf Arthur yn ôl traddodiadau cynnar Cymru. Roedd yn fab i Emyr Llydaw, brenin Llydaw.

Hywel/Hoel
----------

### Hywel

Yn ôl Sieffre o Fynwy yn yr *Historia Regum Britanniae* roedd Hywel yn gyfaill i Arthur gydol ei oes. Mae'r testun anghyflawn diweddarach *Genedigaeth Arthur* yn gwneud Gwyar, chwaer Arthur a mam Gwalchmai ap Gwyar, yn briod i Emyr Llydaw ac felly'n fam i Hywel, ond ni cheir sôn am hynny yn y ffynonellau cynnar, dim ond cyfeirio ato fel *nai fab chwaer Arthur* (*Brut Dingestow*).

Ceir cyfeiriadau at Hywel yn llyfr Sieffre (*Hoel* yn y Lladin wreiddiol, 'Hywel' yn y fersiynau Cymraeg), yn y chwedl *Breuddwyd Rhonabwy*, yn y rhamantau *Geraint fab Erbin* a *Peredur*, ac mewn sawl cerdd o waith y Gogynfeirdd a Beirdd yr Uchelwyr.

### Hoel

Dan ei enw Lladin 'Hoel' cafodd Hywel fab Emyr Llydaw ei gysylltu â'r ferisynau diweddarach o chwedl Trystan ac Esyllt gan feirdd Ffrengig ac Eingl-Normanaidd fel Béroul a Thomas o Brydain. Yn eu gwaith portreadir Hywel/Hoel fel Dug Llydaw a thad Esyllt (*Iseult*), gwraig Trystan (*Tristan* neu *Tristram*). Mae Hoel yn lletya Trystan ar ôl iddo gael ei alltudo o deyrnas y brenin Mark (March ap Meirchion), ac yn ddiweddarach mae Trystan yn ei gynorthwyo ac yn syrthio mewn cariad ag ail Esyllt, merch Hoel, ac yn ei phriodi. Mewn fersiwn arall mae'n dychwelyd i Brydain i fyw â'i wraig gyntaf (ceir dau enw ar Esyllt yn y traddodiad Cymraeg, sydd efallai'n esbonio'r dryswch hyn); dyma'r fersiwn a ddilynir gan Syr Thomas Malory yn ei *Le Morte d'Arthur*.

Plant
-----

Cysylltir sawl sant a santes â Hywel yn yr achau. Dywedir fod y seintiau canlynol yn blant iddo:

* Cristiolus
* Derfel Gadarn
* Dwywe
* Rhystud
* Sulien
* Arthfael

Ffynonellau
-----------

* *Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain*, gol. Rachel Bromwich (Caerdydd, argraffiad newydd 1991). Tud. 407-8
* Sir Paul Harvey a J. E. Heseltine, *The Oxford Companion to French Literature* (Rhydychen, arg. new. 1969). d.g. "Tristan and Isolde"
Tref yn awdurdod unedol Swydd Aberdeen, yr Alban, yw **Rosehearty** (Gaeleg yr Alban: *Ros Abhartaich*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,194 gyda 91.88% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 6.28% wedi’u geni yn Lloegr.

Hanes
-----

Saif y dref fach ar lan y môr tua milltir i'r gogledd o Pitsligo. Mae traddodiad bod criw o Ddaniaid wedi glanio a phreswylio yno yn y 14g, gan gyfarwyddo'r trigolion, a oedd yn bennaf yn grofftwyr, yn y grefft o bysgota.

Roedd Alexander Forbes, pedwerydd Arglwydd ac Arglwydd olaf Pitsligo (1678 - 1762) yn gefnogwr brwd i'r teulu Stuart alltud a chymerodd ran yn y ddau wrthryfel. Ar ôl Culloden, arhosodd ger y dref i guddio, a'i brif le cuddio oedd ogof yn y creigiau i'r gorllewin o Rosehearty.

Gwaith
------

Yn 2001 roedd 504 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 0.2%
* Cynhyrchu: 25.2%
* Adeiladu: 9.52%
* Mânwerthu: 16.27%
* Twristiaeth: 5.16%
* Eiddo: 5.75%

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 2 Mai 2022
2. ↑  Gwefan *Ainmean-Àite na h-Alba* Archifwyd 2022-05-26 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 2 Mai 2022
3. ↑  Gwefan Cofnodion Cenedlaethol yr Alban Archifwyd 2009-01-05 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 15/12/2012.
4. ↑  Mackie, Alexander (1911). *Aberdeenshire*. Cambridge County Geographies. Caergrawnt: Gwasg Brifysgol Caergrawnt. t. 193.
Mae hon yn rhestr (anghyflawn) o ddeiliaid swydd **Siryf Sir y Fflint rhwng 1284 a 1499**

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym. Yn Lloegr roedd y swydd yn mynd yn ôl i gyfnod cynnar y Sacsoniaid, penodwyd siryfion cyntaf Cymru ym 1284 wedi goresgyniad Cymru gan Edward I, Brenin Lloegr a chreu'r cyntaf o'r 13 sir hanesyddol Cymreig.

14eg Ganrif
-----------

* 1331: Robert de Praers (?)
* 1341 ?: William de Praers
* 1349-1358: Rhys ap Robarrt ap Gruffydd

ac Ithel ap Cynwrig Sais
* 1378: Morgan 'Yonge' ab Iorwerth ap Morgan
* 1390: Hywel ap Tudur ab Ithel Fychan
* 1396 (-1399?): Nicholas Hauberk
* 1399: Harri Hotspur (lladdwyd 1403)

15ed Ganrif
-----------

* 1407: Roger Leche
* 1417: Thomas Rempston
* 1423: Thomas Rempston

 gw • sg • go**Siryfion Cymru**

**Siroedd Seremonïol Cyfoes**

Clwyd  **·** 
Dyfed  **·** 
Gwent  **·** 
Gwynedd  **·** 
Morgannwg Ganol  **·** 
Powys  **·** 
De Morgannwg  **·** 
Gorllewin Morgannwg  **·** 

**Siroedd Hanesyddol**

**Sir Aberteifi:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Frycheiniog:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaerfyrddin:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaernarfon:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Ddinbych**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g  **·**  **Sir y Fflint** Cyn 16g
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Faesyfed**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Feirionnydd:** cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fôn:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Forgannwg** :
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fynwy**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Benfro**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Drefaldwyn**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g

**Siryfion Bwrdeistrefi Sirol**

Siryf Caerfyrddin
Siryf Hwlffordd
**Siryf Sir Ddinbych** oedd cynrychiolydd sirol Coron Lloegr yn yr hen Sir Ddinbych.

Rhestrau
--------

Gweler:

* Siryfion Sir Ddinbych yn y 16eg ganrif
* Siryfion Sir Ddinbych yn yr 17g
* Siryfion Sir Ddinbych yn y 18fed ganrif
* Siryfion Sir Ddinbych yn y 19eg ganrif
* Siryfion Sir Ddinbych yn y 20fed ganrif

 gw • sg • go**Siryfion Cymru**

**Siroedd Seremonïol Cyfoes**

Clwyd  **·** 
Dyfed  **·** 
Gwent  **·** 
Gwynedd  **·** 
Morgannwg Ganol  **·** 
Powys  **·** 
De Morgannwg  **·** 
Gorllewin Morgannwg  **·** 

**Siroedd Hanesyddol**

**Sir Aberteifi:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Frycheiniog:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaerfyrddin:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaernarfon:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Ddinbych**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g  **·**  **Sir y Fflint** Cyn 16g
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Faesyfed**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Feirionnydd:** cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fôn:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Forgannwg** :
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fynwy**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Benfro**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Drefaldwyn**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g

**Siryfion Bwrdeistrefi Sirol**

Siryf Caerfyrddin
Siryf Hwlffordd
Math o ardal llywodraeth leol yn Lloegr yw **sir an-fetropolitan** (Saesneg: *non-metropolitan county*). Mae siroedd an-fetropolitan yn rhan o system dwy haen o lywodraeth leol sy'n gweithredu yn y rhan fwyaf o Loegr. 

Rhennir pob sir an-fetropolitan yn nifer o ardaloedd an-fetropolitan, gan rannu pŵer a chyfrifoldeb gyda nhw. 

Mae'r sir yn gyfrifol am wasanaethau mwyaf a drutaf, megis: 

* addysg
* gwasanaethau cymdeithasol
* prif ffyrdd
* llyfrgelloedd
* trafnidiaeth gyhoeddus
* gwasanaethau tân
* Safonau Masnach
* gwaredu gwastraff
* cynllunio strategol

tra bod ardaloedd an-fetropolitan yn darparu gwasanaethau, megis:

* cynllunio lleol a rheoli adeiladau
* tai cyngor
* ffyrdd lleol
* iechyd yr amgylchedd
* marchnadoedd a ffeiriau
* casglu ac ailgylchu sbwriel
* mynwentydd ac amlosgfeydd
* parciau
* gwasanaethau hamdden
* twristiaeth

Crëwyd y system ddwy haen hon yn 1974 gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972.

Mae rhan fwyaf o siroedd an-fetropolitan enwau sy'n cyfateb i enwau siroedd seremonïol, ac mae'n bwysig peidio â chymysgu'r naill â'r llall, gan eu bod yn amlach na pheidio yn cyfeirio at wahanol ardaloedd daearyddol, oherwydd bod mwyafrif y siroedd seremonïol yn cynnwys awdurdodau unedol sy'n annibynnol ar y sir an-fetropolitan.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Sail Chaorainn - Tigh Mor na Seilge (copa gogledd-gogledd-ddwyreiniol))** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Affric i Glen Moriston yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH140166. Y fam-fynydd ydy Sail Chaorainn.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
**Siryf Sir Fôn** oedd cynrychiolydd sirol Coron Lloegr yn yr hen Sir Fôn.

Rhestrau
--------

Gweler:

* Siryfion Môn cyn y 15fed Ganrif
* Siryfion Môn yn y 15fed Ganrif
* Siryfion Môn yn y 16eg Ganrif
* Siryfion Môn yn y 17eg Ganrif
* Siryfion Môn yn y 18fed Ganrif
* Siryfion Môn yn y 19eg ganrif
* Siryfion Môn yn yr 20fed ganrif

 gw • sg • go**Siryfion Cymru**

**Siroedd Seremonïol Cyfoes**

Clwyd  **·** 
Dyfed  **·** 
Gwent  **·** 
Gwynedd  **·** 
Morgannwg Ganol  **·** 
Powys  **·** 
De Morgannwg  **·** 
Gorllewin Morgannwg  **·** 

**Siroedd Hanesyddol**

**Sir Aberteifi:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Frycheiniog:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaerfyrddin:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaernarfon:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Ddinbych**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g  **·**  **Sir y Fflint** Cyn 16g
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Faesyfed**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Feirionnydd:** cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fôn:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Forgannwg** :
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fynwy**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Benfro**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Drefaldwyn**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g

**Siryfion Bwrdeistrefi Sirol**

Siryf Caerfyrddin
Siryf Hwlffordd
**Iapetws** yw'r ail ar bymtheg o loerennau Sadwrn a wyddys:

* Cylchdro: 3,561,300 km oddi wrth Sadwrn
* Tryfesur: 1460 km
* Cynhwysedd: 1.88e21 kg

Iapetws
Titan oedd Iapetws ym mytholeg Roeg, mab Wranws a thad Promethëws ac Atlas. Darganfuwyd y lloeren gan Cassini ym 1671.
Gyda'i dwysedd o ddim ond 1.1 mae'n rhaid fod Iapetws wedi ei chyfansoddi bron yn gyfangwbl gan iâ dŵr.

Mae hemisfferau arweiniol a llusgol Iapetws yn wahanol iawn. Mae albedo'r rhan fwyaf o'i hemisffer arweiniol yn .04, bron yn ddu, ond mae albedo'r hemisffer llusgol yn .6, mor ddisglair ag Ewropa. Mae hemisffer arweiniol Iapetws wedi ei orchuddio gan ryw ddeunydd tywyll sydd yn gymharol ifanc. Ar y ffin rhwng y ddau hemisffer gellir gweld craterau lle ma un ochr wedi ei gorchuddio ond gweddill y crater yn rhydd.

Mae gan Iapetws grib sydd yn 13 km yn uwch na'r tir o'i amgylch ac sydd yn ymestyn tua 1300 km, bron yn gyfochrog â chyhydedd y lloeren.

Ac eithrio Iapetws a Phoebe mae lloerennau Sadwrn i gyd yn cylchio o fewn plaen cyhydedd Sadwrn. Mae Iapetws yn gogwyddo bron yn 15 gradd.
|  |  |
| --- | --- |
|  Rhybudd!  | **Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.**   Beth am fynd ati i'w chywiro?
Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol. |

Mae **iaith testun** (neu iaith SMS) wedi datblygu oherwydd yr angen i anfon negeseuon testun byrion trwy ffônau symudol. Datblygodd yn y rhan fwyaf o ieithoedd mewn ymateb i anhawster wrth ysgrifennu negeseuon gyda bysellbad ffôn, trwy'r angen i greu negeseuon byrion i arbed amser, ac i greu iaith i'r ifanc neu anodd ei ddeall gan oedolion.

Mewn sawl iaith (fel Saesneg), roedd iaith testun wedi datblygu o ieithoedd artiffisial eraill fel IRC lle oedd byrfoddau fel BRB = *Be Right Back* (Cymraeg: YOF = Yn Ôl Yn Fuan) ac emoticons (e.e. :-)) wedi dechrau ymddangos, ond roedd iaith testun yn ddatblygiad rhyngwladol trwy'r pwysau i greu negeseuon byrion.

Ers hynny, mae'r pwysau yn lleihau: mae geiriadur awtomatig a bysellfwrdd ffonau clyfar yn galluogi creu negeseuon yn fwy cyflym ac mae'r rhan fwyaf o gytundebau ffonau symudol bellach yn cynnwys llawer o negeseuon testun am ddim. Er hyn, mae iaith testun yn boblogaidd ac yn cael ei ddefnyddio mewn ffurfiau arall fel ebyst, hysbysebion a thrwy fod pobl yn siarad y byrfodd mewn iaith go iawn, weithiau fel gair sengl ac weithiau fel llythrenau unigol e.e. O.F.N. (O fy Nuw), er gwaethaf ffaith ei bod yn aml yn haws dweud y geiriau llawn.

Dull
----

### Cwtogi nifer y llythrennau/symbolau

I leihau hyd y neges, mae'n gyffredin i hepgor llythrennau heb golli gormod fel na ddeiellir ystyr y neges. Mae'n debyg i golli llawer o'r llafariaid, fel "Be wt t'n wnd hno?" (Beth wyt ti'n wneud heno?).

### Defnyddio llythyren yn lle gair

Yn Gymraeg, mae "t" yn gallu cael ei ddefnyddio yn lle "ti". Yn Ffrangeg mae "2" yn cael ei ddefnyddio yn lle "tu" (Cymraeg "ti") ac yn Saesneg mae "u" yn cael ei ddefnyddio yn lle "you" (Cymraeg "ti/chi"). Bellach, mae pobl yn defnyddio "fn" yn lle "fi'n", "tn" yn lle "ti'n" a weithiau (gyda'r dylanwadu Saesneg), "vn" yn lle "fi'n".

### Byrfoddau

 *Prif erthygl: Byrfodd*
Defnyddir byrfoddau mewn iaith ffurfiol ers talwm (er enghraifft "e.e."), ond roedd mwy o fyrfoddau newydd gael eu creu mewn iaith testun. Mae sawl ohonynt yn cael eu creu trwy gyfieithu o fyrfoddau Saesneg, ond mae llawer ohonynt yn cael eu creu mewn dull cyfochrog trwy angen anfon negeseuon tebyg.

| Byrfodd | Ymadrodd |
| --- | --- |
| CTL | Caru ti lot / llawer / loads |
| DYFI | Diolch yn fawr iawnË |
| YOF | Yn ôl yn fuan |

### Eiconau teimlad

Mae'r problem mawr gydag ysgrifennu negeseuon yn methu cyd-destun y neges a chamddeall bwriad yr ysgrifennwr. Crewyd is-gyd-destun mewn ymateb trwy ddefnyddio eiconau teimlad fel :-) "hapus", :-( "drist", <3 "caru", ac ati, i ddangos mwy o ystyr i'r darllenwr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Sgwrs ar iaith testun ar Forum Wales[*dolen marw*]

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **Llawer (e.e. CYU)** o'r Saesneg "*LOL (a.y.y.b.*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
**Siryf Sir Gaernarfon** oedd cynrychiolydd sirol Coron Lloegr yn yr hen Sir Gaernarfon.

Rhestrau
--------

Gweler:

* Siryfion Sir Gaernarfon cyn y 15fed Ganrif
* Siryfion Sir Gaernarfon yn y 15ed Ganrif
* Siryfion Sir Gaernarfon yn y 16eg Ganrif
* Siryfion Sir Gaernarfon yn y 17eg Ganrif
* Siryfion Sir Gaernarfon yn y 18eg Ganrif
* Siryfion Sir Gaernarfon yn y 19eg Ganrif
* Siryfion Sir Gaernarfon yn y 20fed Ganrif

 gw • sg • go**Siryfion Cymru**

**Siroedd Seremonïol Cyfoes**

Clwyd  **·** 
Dyfed  **·** 
Gwent  **·** 
Gwynedd  **·** 
Morgannwg Ganol  **·** 
Powys  **·** 
De Morgannwg  **·** 
Gorllewin Morgannwg  **·** 

**Siroedd Hanesyddol**

**Sir Aberteifi:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Frycheiniog:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaerfyrddin:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaernarfon:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Ddinbych**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g  **·**  **Sir y Fflint** Cyn 16g
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Faesyfed**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Feirionnydd:** cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fôn:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Forgannwg** :
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fynwy**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Benfro**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Drefaldwyn**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g

**Siryfion Bwrdeistrefi Sirol**

Siryf Caerfyrddin
Siryf Hwlffordd
Ynys yn y Môr Canoldir a rhanbarth yr Eidal yw **Sisili** (hefyd **Sisilia**) (Sisilieg: *Sicìlia*; Eidaleg: *Sicilia*). Palermo yw'r brifddinas.

Sisili yw'r ynys fwyaf yn y Môr Canoldir. Ei harwynebedd tir, gan gynnwys y mân ynysoedd, yw 25,710 km² (9927 milltir²). Mae'r ynys yn fynyddig iawn, gan godi i 1800m ym Mynydd Etna. Mae Culfor Messina yn gorwedd rhwng yr ynys a'r tir mawr.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 5,002,904.

Lleoliad Sisili yn yr Eidal
Rhennir y rhanbarth yn naw talaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Agrigento
* Caltanissetta
* Catania
* Enna
* Messina
* Palermo
* Ragusa
* Siracusa
* Trapani

Taleithiau Sisili

Hanes
-----

 *Prif erthygl: Hanes Sisili*
Ymsefydlai'r Groegiaid ar yr ynys o'r 8fed ganrif CC ymlaen. Meddianwyd rhan o'r ynys gan y Carthaginiaid yn fuan ar ôl hynny a bu cryn ymrafael rhwng y ddwy blaid am rai canrifoedd. Fe'i meddianwyd gan y Rhufeiniaid yn ail hanner y drydedd ganrif CC ac erbyn 211 CC roedd yn dalaith Rufeinig.

Goresgynnwyd yr ynys gan yr Arabiaid yn y 9g a datblygodd diwylliant hybrid unigryw ar yr ynys. Yn 1060 cyrhaeddodd y Normaniaid a meddianwyd yr ynys ganddynt yn eu tro. Yn 1266 coronwyd Siarl I, brenin Napoli a Sisili yn frenin Angevinaidd cyntaf Sisili. Cwnwerwyd yr ynys gan deyrnas Aragon yn 1284 yn sgîl Cyflafan y Gosber Sisiliaidd.

Creuwyd Teyrnas y Ddwy Sisili yn 1815 gan Ferdinand I o Awstria a Hwngari. Cipiodd Garibaldi yr ynys yn 1860 ac unwyd Sisili â gweddill yr Eidal. Am flynyddoedd bu hanes yr ynys yn ansefydlog a llawn tensiynau cymdeithasol oherwydd cyflwr economaidd y wlad, tlodi a grym y Maffia a cheidwadwyr eglwysig. Ymfudodd nifer fawr o Sisiliaid tlawd i'r Unol Daleithiau oherwydd hynny.

Heddiw, mae Sisili, gyda'r ynysoedd llai oddi amgylch (Ynysoedd Égadi ac Ynysoedd Lipari yw'r ddau grŵp mwyaf) yn rhanbarth hunanlywodraethol yn yr Eidal.

Economi
-------

Erbyn heddiw mae economi yr ynys yn bur ffynnianus. Un o'r diwydiannau mwyaf yw twristiaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 23 Rhagfyr 2020

Dolen allanol
-------------

* (Eidaleg) Gwefan swyddogol

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goRhanbarthau'r Eidal |
| --- |
|  |
| 
* Abruzzo
* Basilicata
* Calabria
* Campania
* Emilia-Romagna
* Friuli-Venezia Giulia
* Lazio
* Liguria
* Lombardia
* Marche
* Molise
* Piemonte
* Puglia
* Sardinia
* Sisili
* Toscana
* Trentino-Alto Adige
* Umbria
* Valle d'Aosta
* Veneto

 | Baner yr Eidal |

 |
Seiclwr rasio Seisnig ydy **Ian Hallam** MBE (ganwyd 24 Tachwedd 1948). Cynyrchiolodd Brydain yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1968, 1972 ac ym 1976.

Ganwyd Hallam ym Masford, Swydd Nottingham. Deintydd yw Hallam yn ôl ei alwedigaeth ond dechreuodd rasio yn ifanc. Cafodd ganlyniadau da wrth rasio ar y ffordd, gan ddod yn drydydd yn y Lincoln GP yn 1969 ac 1970, wrth gynyrchioli Beeston RC. Daeth yn drydydd ym Mhencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain ym 1970 ac 1972.

Roedd yn aelod o'r tîm pursuit a enillodd fedal efydd ym 1972 ac eto yn 1976. Enillodd hefyd ras goffa Eddie Soens yn 1976.

Cystadlodd hefyd yng Ngemau'r Gymanwlad, gan gynyrchioli Lloegr ac ennill y fedal aur yn y pursuit unigol ym 1970 ac 1974.

Trodd Hallam yn reiclwr proffesiynol rhwng 1978 ac 1982 a cafodd ei noddi gan KP Crisps.

Roedd Hallam yn redio drost dîm Dataphonics yn ystod y nawdegau ynghyd a'i feibion, Ben a Duncan a oedd hefyd yn seiclwyr llwyddiannus.

Mae'n dal i gystadlu hyd heddiw, ac yn 2002 enillodd Bencampwriaethau Trac Meistri Ewrop yn y categori 50–54 oed, gan ennill y sbrint, pursuit, y treial amser a'r ras bwyntiau. Ef hefyd oedd Pencampwr Pursuit Meistri'r Byd (50–54 oed) yn 2002 a 2003.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   Ian Hallam. Sports Reference.
2. ↑   Proffil Ian Hallam. cyclingwebsite.net.
3. 1 2   Ian Hallam MBE : Olympic Record. British Olympic Association.
4. 1 2   World Masters Track Championships - CMM. Cycling News (5–9 Medi 2000).
5. ↑   THE LINCOLN GRAND PRIX CYCLE RACE (1956-2007) : A Race History by Mike Griffin.
6. ↑   47th Eddie Soens Memorial Cycle Race. British Cycling (1 Mawrth 2008).
7. ↑   Cycling gold medallists. BBC (22 Mehefin 2002).
8. ↑   European Masters Track Championships - 2002.

Dolenni allanol
---------------

* Llun o Ian Hallam ymysg eraill - Derny Sport UK
SabichSabich
Bwyty Sabich *Ovad* yn Giv'atayim
Mae **Sabich** (Hebraeg:: סביח‎, ynganwch gydag 'ch' Gymraeg) yn fwyd llyseiol Israeli-Iraci poblogaidd sy'n gyffredin ar draws Israel. Mae'r cynhwysion yn debyg i gynhwysion brecwast Iddewon Irac ar y Sabath. Mae'r Sabich Israeli cyfoes yn cyfuno'r holl gynhwysion mewn bara pita yn hytrach nag ar hambwrdd neu blât fawr.

Cynnwys
-------

Gweinir y Sabich mewn bara pita a'r cynnwys traddodiadol, craidd yw tafelli wylys, ŵy wedi'i ferwi'n galed, saws tahini tenau, sudd lemwn a garlleg, salad Israeli, persli ac amba. Mae rhai fersiynau yn cynnwys tatws wedi'u berwi. Yn draddodiadol fe'i gwneir gydag wyau haminados, sef wyau wedi'u berwi'n araf nes iddynt droi'n frown. Gellir ychwanegu schwg gwyrdd neu goch yn ôl chwaeth y bwytawr gyda winwns wedi eu torri'n fân hefyd.

Etymoleg
--------

Ceir gwahanol esboniadau am enw'r bwyd. Yn ôl rhai, enwir y bwyd ar ôl sefydlydd y ciosg byr-bryd cyntaf yn Israel, Sabich Tsvi Halabi, Iddew a anwyd yn Irac.

Yn ôl etymoleg boblogaidd, daw'r gair *sabich* o'r Arabeg, صباح (IPA Arabeg: sˤaˈbaːħ), sy'n golygu "bore" gan fod y cynhwysion yn nodweddiadol o frecwast Iddewon Irac.

Hanes
-----

Daeth y Sabich i Israel gydag Iddewon o Irac a ymfudodd i'r wlad yn yr 1940au a'r 1950au. Ar y Saboth, pan waherddid coginio yn ôl eu crefydd, byddai Iddewon Irac yn bwyta pryd oer o fwyd wedi'i baratoi'n barod - wylys, tatws ac wyau wedi'u berwi. Yn Israel yn yr 1950au ac 1960au rhoddid y cynhwysion hyn mewn bara pita ac fe'i gwerthid yn gludfwyd - fel sy'n gyffredin yno gyda chludfwyd ffelaffel a siawarma - a gwerthu mewn ciosg bwyd awyr agored.[*[[|angen ei wiro]]*]

### Salad Sabich

Ceir fersiwn wledig o'r enw Salad Sabich, *Salat Sabich* yn Hebraeg. Cynnwys y salad yma yw wylys, wyau wedi eu berwi'n galed, salad Israeli, tatws, persli ac amba. Caiff y cynhwysion eu cymysgu ar blât gyda swmac neu za'atar ar ei ben, yn hytrach na'u rhoi mewn bara pita.

### Salad Israeli

Cynnwys tomato, winwns, ciwcymber, tsili wedi eu torri'n fân a'u cymysgu. Mae'n cael ei ddefnyddio'n aml i gyd-fynd gyda phrydau poeth ac oer eraill neu mewn byrbrydau fel ffelaffel neu Sabich.

Oriel
-----

* 
* 
* 
*

Dolenni
-------

* Sabich is One of the World's Best Sandwiches (Youtube)
* Sabich Ovad yn Global Snack from Israel: Sabich, Deutsche Welle (Saesneg)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "אין כמו, אין כמו עמבה: מדריך הסביח - מדן ועד אילת", ynet, 12.11.06
3. ↑  Hybrid Power: The Iraqi-Israeli Sabich
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Hiclys toredig** (enw gwyddonol: *Tritomaria exsecta*; enw Saesneg: *cut notchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Hiclys toredig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Ian Smith (1964).
Prif weinidog Rhodesia (yn awr Simbabwe) oedd **Ian Douglas Smith** (8 Ebrill 1919 – 20 Tachwedd 2007),

Ganed Smith yn Selukwe, De Rhodesia. Bu yn Brif Weinidog gwladwriaeth Brydeinig De Rhodesia o 13 Ebrill 1964 hyd 11 Tachwedd 1965, pan gyhoeddodd y wlad ei hun yn annibynnol heb gytundeb Prydain. O'r dyddiad hwnnw hyd 1 Mehefin 1979 roedd yn Brif Weinidog Rhodesia.

Dim ond y boblogaeth wyn oedd yn cael pleidleisio yn yr etholiadau. Rhwng 1971 a 1979 bu llywodraeth Smith yn ymladd yn erbyn cenedlaetholwyr duon, a daeth hefyd dan bwysau economaidd gan y gorllewin, nad oedd yn derbyn annibyniaeth Rhodesia. Yn 1979 daeth y ddwy ochr i gytundeb, ac ymddiswyddodd Smith fel Prif Weinidog. Olynwyd ef gan lywodraeth yn cynnwys y duon a'r gwynion, dan arweiniad Abel Muzorewa o'r UANC. Yn etholiad 1980 enillodd ZANU fwyafrif a daeth Robert Mugabe yn Brif Weinidog. Parhaodd Smith yn aelod o senedd Simbabwe hyd 1987. Bu farw yn Ne Affrica.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 37095018
* LCCN: n81098967
* ISNI: 0000 0000 5483 9451
* GND: 119559951
* SELIBR: 285088
* SUDOC: 185495052
* BNF: cb137405093 (data)
* NKC: xx0260108
* CiNii: DA18550191
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Hiclys Bantry** (enw gwyddonol: *Leiocolea bantriensis*; enw Saesneg: *Bantry notchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Roedd Ellen Hutchins (1785–1815) yn fotanegydd, a hanai o Ballylickey, Swydd Corc, Iwerddon, lle roedd gan ei theulu ystâd fach ym mhen Bae Bantry. Canfuwyd y rhywogaeth hon ganddi, gan ei gofnodi, ac fe'i henwodd ar ôl Bae Bantry.

Mae'r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, Iwerddon, yr Alban ac yng ngogledd Lloegr.

Mae gan *L. bantriensis* goesyn gwyrdd golau neu frown, sydd ychydig yn dryloyw, 2.5–4 mm o led; mae'n aml yn gorwedd yn wastad ar glustogau o fwsoglau pleurocarpous. Mae ganddyn nhw ddail wedi'u pwyntio yn eithaf pigfain sy'n 2–2.5 mm o led a hyd.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Hiclys Bantry** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Hiclys y gors** (enw gwyddonol: *Cladopodiella fluitans*; enw Saesneg: *bog notchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Disgrifiad
----------

Mae Hiclys y gors yn frown tywyll neu weithiau gwyrdd, ac yn un o'r ychydig rywogaethau sy'n tyfu mewn corsydd ac mae ganddo hefyd labedau dail crwn. Mae'r coesynnau bychain yn 0.5–2.5 mm o led. Mae pob deilen tua 1 mm o hyd, yn bwyntiog a chydag ochrau cyfochrog, ac mae'r rhicyn rhwng ei 2 labed yn gul, yn bwyntiog ac mae tua chwarter dyfnder y ddeilen. Fel arfer, mae'r dail wedi'u gwasgaru'n eang ar hyd y coesynnau, sy'n 0.5–2 mm o led.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Hiclys y gors** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Hiclys yr ucheldir** (enw gwyddonol: *Lophozia sudetica*; enw Saesneg: *hill notchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon yn eitha poblogaidd yng Nghymru a'r Alban, ac mae'n llai cyffredin ar arfordir Iwerddon ac yng ngogledd Lloegr.

Mae ei dail tua 1 mm o led a hyd, ac yn aml maent yn bell oddi wrth ei gilydd ar y coesyn. Mae'r rhic crwn ar frig eitha'r ddeilen yn nodweddiadol o Hiclys yr ucheldir.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Hiclys yr ucheldir** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 23 Hydref 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Gomphidiaceae* yw'r **Spigyn llarwydd** (Lladin: ***Gomphidius maculatus***; Saesneg: *Larch Spike*). Y Spigynnau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Hoelen trwchys hyd at 30 cm a ddefnyddid i ddal distiau mawr o bren at ei gilydd oedd 'spigynnau' (Saesneg: *spikes*). Mae'r teulu *Gomphidiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Boletales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Gomphidiaceae
--------------------------------------

Mae gan **Spigyn llarwydd** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Chroogomphus helveticus* | Chroogomphus helveticus |  |
|
| *Chroogomphus pseudovinicolor* | Chroogomphus pseudovinicolor |  |
|
| *Chroogomphus tomentosus* | Chroogomphus tomentosus |  |
|
| *Chroogomphus vinicolor* | Chroogomphus vinicolor |  |
|
| *Gomphidius oregonensis* | Gomphidius oregonensis |  |
|
| *Gomphidius subroseus* | Gomphidius subroseus |  |
|
| Spigyn coprog | Chroogomphus rutilus |  |
|
| Spigyn gludiog | Gomphidius glutinosus |  |
|
| Spigyn llarwydd | Gomphidius maculatus |  |
|
| Spigyn pengoch | Gomphidius roseus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Spigyn llarwydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Sgurr na Lapaich - Braigh a'Choire Bhig (copa gogleddol)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Killilan i Inverness yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH156334. Enw'r fam-fynydd ydy Sgurr na Lapaich.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
**Siryf Sir Fynwy** oedd cynrychiolydd sirol Coron Lloegr yn yr hen Sir Fynwy.

Rhestrau
--------

Gweler:

* Siryfion Sir Fynwy yn yr 16eg ganrif
* Siryfion Sir Fynwy yn yr 17g
* Siryfion Sir Fynwy yn y 18fed ganrif
* Siryfion Sir Fynwy yn y 19eg ganrif
* Siryfion Sir Fynwy yn yr 20fed ganrif

 gw • sg • go**Siryfion Cymru**

**Siroedd Seremonïol Cyfoes**

Clwyd  **·** 
Dyfed  **·** 
Gwent  **·** 
Gwynedd  **·** 
Morgannwg Ganol  **·** 
Powys  **·** 
De Morgannwg  **·** 
Gorllewin Morgannwg  **·** 

**Siroedd Hanesyddol**

**Sir Aberteifi:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Frycheiniog:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaerfyrddin:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaernarfon:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Ddinbych**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g  **·**  **Sir y Fflint** Cyn 16g
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Faesyfed**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Feirionnydd:** cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fôn:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Forgannwg** :
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fynwy**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Benfro**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Drefaldwyn**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g

**Siryfion Bwrdeistrefi Sirol**

Siryf Caerfyrddin
Siryf Hwlffordd
**Siryf Sir Frycheiniog** oedd cynrychiolydd sirol Coron Lloegr yn yr hen Sir Frycheiniog.

Rhestrau
--------

Gweler:

* Siryfion Sir Frycheiniog yn yr 16eg ganrif
* Siryfion Sir Frycheiniog yn yr 17g
* Siryfion Sir Frycheiniog yn y 18fed ganrif
* Siryfion Sir Frycheiniog yn y 19eg ganrif
* Siryfion Sir Frycheiniog yn yr 20fed ganrif

 gw • sg • go**Siryfion Cymru**

**Siroedd Seremonïol Cyfoes**

Clwyd  **·** 
Dyfed  **·** 
Gwent  **·** 
Gwynedd  **·** 
Morgannwg Ganol  **·** 
Powys  **·** 
De Morgannwg  **·** 
Gorllewin Morgannwg  **·** 

**Siroedd Hanesyddol**

**Sir Aberteifi:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Frycheiniog:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaerfyrddin:**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Gaernarfon:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Ddinbych**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g  **·**  **Sir y Fflint** Cyn 16g
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Faesyfed**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Feirionnydd:** cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fôn:**
cyn 15g  **·** 
15g  **·** 
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Forgannwg** :
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Fynwy**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Benfro**
16g  **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g **Sir Drefaldwyn**
16g **·** 
17g  **·** 
18g  **·** 
19g  **·** 
20g

**Siryfion Bwrdeistrefi Sirol**

Siryf Caerfyrddin
Siryf Hwlffordd