Damcaniaeth yw **damcaniaeth gydgynllwyniol** sy'n honni bod cynllwyn neu gydgynllwyn cyfrinachol gan grŵp o bobl i ennill amcanion drwgdybus. Mae rhai damcaniaethau yn ceisio esbonio digwyddiad hanesyddol trwy gynllwyn cyfrinachol, a damcaniaethau eraill yn honni bod cynllwyn systemig gan grŵp sydd ag amcanion eang, yn aml i reoli gwlad, rhanbarth, neu hyd yn oed yr holl fyd. Yn aml mae damcaniaethau cydgynllwyniol yn ymylol ac eithafol ac yn destun sgeptigaeth, a dadleuol iawn yw'r dystiolaeth drostynt, ond weithiau mae ambell cydgynllwyn y gellir ei brofi yn dod i'r amlwg.

Mae'r theoriau yn aml yn gweld llaw y Wladwriaeth Ddofn y wlad yn rhan o'u cynllwynion, boed yn wir neu beidio.

Cydgynllwynion a brofwyd i fod yn wir
-------------------------------------

Mae nifer o gydgynllwynion hanesyddol a brofwyd i fod yn wir. Maent yn cynnwys sgandalau gwleidyddol, megis Watergate ac Iran-Contra, a phrosiectau cudd gan lywodraethau neu asiantaethau llywodraethol neu hyd yn oed sefydliadau a grwpiau eraill megis cwmnïau. Mae enghreifftiau eraill o gydgynllwynion gwir yn cynnwys arbrawf syffilis Tuskegee, Prosiect MKULTRA gan y CIA, a helynt dogfennau ffug wraniwm Niger.

Yn ôl yr academydd Katherine K. Young, "mae gan bob cydgynllwyn gwir o leiaf pedair arwedd nodweddiadol: grwpiau, nid unigolion ar ben eu hunain; amcanion anghyfreithlon neu sinistr, nid nodau bydd yn fuddiol i gymdeithas i gyd; gweithredoedd wedi eu trefnu a'u rheoli, nid cyfres o weithredoedd digymell ac ar hap; a chynllwynio cudd, nid trafodaeth gyhoeddus".

Rhestr damcaniaethau cydgynllwyniol
-----------------------------------

### Trefn Byd Newydd

Damcaniaethau am lywodraeth fyd dotalitaraidd neu grwpiau sy'n ceisio rheoli'r byd.

* Cynhadledd Bilderberg
* Council on Foreign Relations
* Seiri Rhyddion
* Y Goleuedigion (*Illuminati*)
* *Protocoliau Hynafgwyr Seion*
* Hofrenyddion duon
* Bohemian Grove

### Damcaniaethau baner ffug

Gweithredoedd cudd gan lywodraethau, yn aml yn erbyn sifiliaid neu dargedau milwrol eu hunain, sydd yna'n honni taw eraill, er enghraifft terfysgwyr, sy'n gyfrifol.

* RMS *Lusitania*
* Tân y Reichstag
* Trychineb Lockerbie
* Ffrwydrad Dinas Oklahoma
* TWA Flight 800
* Ffrwydradau fflatiau yn Rwsia
* Ymosodiadau 11 Medi 2001
* Ffrwydradau trenau Madrid 11 Mawrth 2004
* Ffrwydradau Llundain 7 Gorffennaf 2005

### Bradlofruddiaethau, marwolaethau, a marwolaethau wedi'u ffugio

* Bradlofruddiaeth John F. Kennedy
* Marwolaeth honedig Paul McCartney
* Bradlofruddiaeth Martin Luther King
* Bradlofruddiaeth Robert F. Kennedy
* Marwolaeth Elvis Presley (a honnir bod wedi'i ffugio)
* Marwolaeth y Pab Ioan Pawl I
* Bradlofruddiaeth Yitzhak Rabin
* Marwolaeth Diana, Tywysoges Cymru
* Marwolaeth y Dr David Kelly
* Marwolaeth Osama bin Laden

### Gwrthrychau hedegog anhysbys (UFO)

Damcaniaethau sy'n honni bod llywodraethau yn cuddio tystiolaeth o fywyd y tu hwnt i'r Ddaear.

* Digwyddiad Roswell
* Dynion mewn Du
* Ardal 51
* Digwyddiad y Berwyn

### Arall

* Apollo 11
* Tarddiad AIDS
* Masnachu cyffuriau gan y CIA
* Gwarchae Waco
* Crefydd a dinasyddiaeth Barack Obama
* Honiadau y wnaeth llywodraeth yr Unol Daleithiau gadael milwyr ar goll a charcharorion rhyfel yn Indo-Tsieina wedi diwedd Rhyfel Fietnam
* Rhagwybodaeth gan lywodraeth yr Unol Daleithiau o'r ymosodiad ar Pearl Harbor
* Rhagwybodaeth gan lywodraeth yr Unol Daleithiau o ymosodiadau 11 Medi 2001
* Protocolau Henaduriaid Seion twyllgyhoeddiad gwrth-semitig yn 'profi' bod yr Iddewon am reoli'r byd

Damcaniaethwyr cydgynllwyniol
-----------------------------

* David Icke
* Lyndon LaRouche
* Jim Marrs
* David Shayler

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mae rhai damcaniaethau cydgynllwyniol yn honni nid bodau dynol sydd y tu ôl i gynllwynion, ond "bodau ymlusgol" sy'n cymryd ffurf ddynol.
2. ↑  Young, Katherine K.; Paul Nathanson (2010) *Sanctifying misandry: goddess ideology and the Fall of Man* Gwasg Prifysgol McGill-Queen ISBN 9780773538733 t. 275.