Idioleg ffwndamentalaidd, gwleidyddol sy'n cyfuno Seioniaeth ac Iddewiaeth Uniongred yw **Seioniaeth Grefyddol** (neu *Tziyonut Datit*). 

Cyfeirir at ei hymlynwyr hefyd fel ***Dati Leumi*** ( Cenedlaethwyr Crefyddol") ac yn Israel, maent yn cael eu hadnabod yn fwyaf cyffredin gan y ffurf luosog o ran gyntaf y term **Datiim** דתיים "Crefyddol"). Weithiau gelwir y gymuned yn כִּפָּה סְרוּגָה*, seruga*, sef yr enw ar y "cap corun wedi'i wau" sy'n cael ei wisgo gan y dynion.

Cyn sefydlu Cenedl Israel ym Mai 1948, roedd y rhan fwyaf o'r Seionyddion Crefyddol yn Iddewon ymylol, a oedd yn cefnogi ymdrechion Seionaidd i adeiladu gwladwriaeth Iddewig ym Mhalesteina.

Mae eu ideoleg yn troi o amgylch tair colofn: Gwlad Israel, Pobl Israel, a Torah Israel.

Mae'r Hardal (חרדי לאומי;  *Le'umi;* llythr. "Haredi Cenedlaetholgar") yn is-gymuned, llymach, mwy ffwndamentalaidd, yn ei defod, ac yn bleidiol iawn i wleidyddiaeth cenedlaetholgar.

Ym 1862, cyhoeddodd yr Almaenwr Uniongred Rabbi Zvi Hirsch Kalischer ei *draethawd Derishat Zion*, gan ddadlau mai dim ond trwy hunangymorth y gall iachawdwriaeth yr Iddewon, a addawyd gan y Proffwydi, ddigwydd.

Y prif ideolegydd o Seioniaeth Grefyddol fodern oedd y Rabi Abraham Isaac Kook, a gyfiawnhaodd Seioniaeth yn ôl y gyfraith Iddewig, ac a anogodd Iddewon crefyddol ifanc i gefnogi ymdrechion i setlo'r wlad, a'r Seionyddion Llafur seciwlar i roi mwy o ystyriaeth i Iddewiaeth. Gwelodd Kook Seioniaeth fel rhan o gynllun dwyfol a fyddai'n arwain at ailsefydlu'r Iddewon yn eu mamwlad (Palesteina). Byddai hyn yn dod ag iachawdwriaeth ("Geula") i Iddewon, ac yna i'r byd i gyd. Ar ôl i gytgord byd-eang gael ei gyflawni trwy ad-drefnu'r famwlad Iddewig, bydd y Meseia yn dod. Er nad yw hyn wedi digwydd eto, pwysleisiodd Kook y byddai'n cymryd amser. 

Datblygodd Rabbi Kook gyfreithlondeb crefyddol i Seioniaeth: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "Nid mudiad gwleidyddol gan Iddewon seciwlar yn unig oedd Seioniaeth. Yr oedd mewn gwirionedd yn arf gan Dduw i hyrwyddo Ei gynllun dwyfol, ac i gychwyn dychweliad yr Iddewon i’w mamwlad – y wlad a addawodd i Abraham, Isaac, a Jacob. Mae Duw eisiau i blant Israel ddychwelyd i’w cartref er mwyn sefydlu gwladwriaeth sofran Iddewig lle gallai Iddewon fyw yn unol â chyfreithiau’r Torah a Halakha... Felly, mae setlo yng Ngwlad Israel yn rhwymedigaeth ar yr Iddewon crefyddol, ac mae helpu Seioniaeth mewn gwirionedd yn dilyn ewyllys Duw."  | "|

Roedd llawer o Iddewon crefyddol hefyd yn anghymeradwyo'r Seionyddion crefyddol hyn oherwydd bod llawer yn Iddewon seciwlar neu'n anffyddwyr, a gredant mewn Marcsiaeth. Gwelai llawer o'r Seioniaid hyn y mudiad fel arf ar gyfer adeiladu cymdeithas sosialaidd ddatblygedig yng ngwlad Israel. Roedd y cibwts cynnar yn setliad cymunedol a oedd yn canolbwyntio ar nodau cenedlaethol, gwladgarol, heb eu llyffetheirio gan grefydd ac egwyddorion cyfraith Iddewig megis y kashrut. Roedd Seionyddion Sosialaidd yn un o ganlyniadau proses hir o foderneiddio o fewn cymunedau Iddewig Ewrop, a elwir yn Haskalah, neu Oleuedigaeth Iddewig.

Gwleidyddiaeth
--------------

Mae’r rhan fwyaf o'r Seionyddion Crefyddol yn cofleidio gwleidyddiaeth adain dde, yn enwedig y blaid gartref Iddewig adain dde grefyddol, y הַבַּיִת הַיְהוּדִי, *HaBayit HaYehudi,* ond hefyd yn cefnogi’r prif ffrwd Likud, sydd hefyd yn adain dde. Ceir rhai Seionyddion Crefyddol asgell chwith, megis y Rabi Michael Melchior, y cynrychiolwyd eu safbwyntiau gan blaid Meimad (a oedd yn cydredeg â phlaid Lafur Israel). 

Mae llawer o ymsefydlwyr Israel yn y Lan Orllewinol yn Seionyddion Crefyddol, ynghyd â'r rhan fwyaf o'r gwladychwyr a ddiarddelwyd o Llain Gaza ym mis Awst a mis Medi 2005.

Cyfeiriadau}
------------

1. ↑  Adriana Kemp, *Israelis in Conflict: Hegemonies, Identities, and Challenges*, Sussex Academic Press, 2004, pp.314–315.
2. ↑  See for example:
Adina Newberg (2013). Elu v’Elu: Towards Integration of Identity and Multiple Narratives in the Jewish Renewal Sector in Israel Archifwyd 2020-12-24 yn y Peiriant Wayback. *International Journal of Jewish Education Research*, 2013 (5-6), 231-278);
Chaim Cohen (n.d.). Torah Sociology: Dati Torani and Dati Liberal - Is Dialogue Desirable?, Israel National News
3. ↑  Zvi Hirsch Kalischer (Jewish Encyclopedia)
4. ↑  Samson, David; Tzvi Fishman (1991). *Torat Eretz Yisrael*. Jerusalem: Torat Eretz Yisrael Publications.