Gweinidog, bardd ac ymgyrchydd o Dalgarreg oedd **Cen Llwyd** (29 Mawrth 1952 - 12 Mehefin 2022).

Bywyd teuluol
-------------

Roedd yn briod ag Enfys Llwyd, ac mae ganddynt ddau o blant, Heledd a Gwenllian. Bu'n dioddef o glefyd Parkinson's ac o effeithiau strôc. Cyn mynd i'r weinidogaeth, bu Cen Llwyd yn gweithio mewn ffatri wlân.

Gyrfa fel gweinidog
-------------------

Roedd yn gweithio fel gweinidog gyda'r Undodiaid ar gapeli Cribyn, Ciliau Aeron, Rhydygwin, Capel y Groes, Caeronnen Cellan ac Alltyblaca. Bu'n cyflwyno *Munud i Feddwl* ar Radio Cymru, ac fe gyhoeddodd gyfrol o'i gyfraniadau yn 2018.

Ymgyrchydd
----------

Bu'n weithgar fel ymgyrchydd gyda Chymdeithas yr Iaith ac CND Cymru. Roedd yn aelod gweithgar o CND ac yn heddychwr a bu'n rhan o'r ymgyrch yn erbyn lleoli taflegrau niwclear yng Nghomin Greenham yn yr 1980au. Fel rhan o'r ymgyrch dros sefydlu S4C, fe ddringodd fast Moel y Parc gydag Emyr Hywel a bu'n rhan o griw wnaeth feddiannu mast Nebo. Ar Ionawr 27, 1979, carcharwyd Cen Llwyd ynghyd â'i wraig Enfys Llwyd a Twm Elias am iddynt wrthod dalu ffi'r drwydded. Ym 1986, fe berswadiodd yr archesgob Desmond Tutu, oedd yn ymweld ấ Chymru ar y pryd, i lofnodi deiseb dros Ddeddf Iaith newydd.

Cafodd ei ethol i Gyngor Sir Ceredigion i gynrychioli Llandysiliogogo ar ran Plaid Cymru ym 1999 ac eto yn 2004.

Bardd
-----

Cyhoeddodd y gyfrol o gerddi *Diwrnod Bant* ym 1982 fel rhan o Gyfres y Beirdd Answyddogol. Yn ddiweddarach, daeth yn fuddugol ar gystadleuaeth y Gadair yn Eisteddfod Felinfach yn 2012, enillodd gadair Eisteddfod Abergorlech yn 2013 ac eto yn 2016, Cadair Eisteddfod Cenarth yn 2015, a Chadair Eisteddfod Pumsaint yn 2017.

Englynion coffa
---------------

Cyfansoddwyd englynion i Cen Llwyd gan Siôn Aled Owen, Annes Glynn a Dylan Iorwerth yn dilyn marwolaeth Cen.

### Englyn coffa gan Aled Siôn Owen

**Cen**

Y cleniaf o’r eithafwyr - arweinydd
ar drin yr heddychwyr;
y gwiriaf o’r gwladgarwyr:
sicrach, cadarnach na dur.
### Englyn coffa gan Annes Glynn

Cafwyd englyn gan Annes Glynn

**Cen Llwyd**

Un Cen oedd. Drwy'i acen e - yn ddi-ffael,
treiddiai'i ffydd a'r Pethe,
hithau'r iaith; ers mynd 'sha thre
yn ei eglwys mae gwagle.
### Englyn coffa gan Dylan Iorwerth

Cyhoeddwyd englyn gan Dylan Iorwerth yng nghylchgrawn Cymdeithas yr Iaith

Ar y Sul, am roi sylwedd – yn dawel
Ein diolch diddiwedd,
Yn oes ofn, am leisio hedd
A rhoi’i raen ar wirionedd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Colli Cen Llwyd y gweinidog addfwyn". *Clonc360*. 2022-06-13. Cyrchwyd 2022-06-13.
2. ↑  "Y Parchedig Cen Llwyd wedi marw yn 70 oed". Newyddion S4C. 13 Mehefin 2022.
3. ↑  "Yr ymgyrchydd, heddychwr a gweinidog Cen Llwyd wedi marw". *BBC Cymru Fyw*. 2022-06-13. Cyrchwyd 2022-06-13.
4. ↑  "twitter.com/cenllwyd". *Twitter* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-06-13.
5. ↑  "Tributes paid to minister and campaigner who 'gave his life and soul to the Welsh language and Wales'". Daily Post. 13 Mehefin 2022.
6. ↑  *S4C Pwy Dalodd Amdani*. ISBN 9781847713124.
7. ↑  Tomos, Angharad (Haf 2022). "Cofio Cen Llwyd". *Y Tafod*: 8. .
8. ↑  "Diwrnod Bant (9780862430269) | Cen Llwyd | Y Lolfa". *www.ylolfa.com*. Cyrchwyd 2022-06-13.
9. ↑  "RHESTRAU O ENILLWYR". *CASGLU'R CADEIRIAU* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-06-13.
10. ↑  "Cen". Facebook bersonol Siôn Aled Owen. 13 Mehefin 2022.
11. ↑  "Cen Llwyd". Cyfrif Twitter bersonol Annes Glyn @Yr\_Hen\_Goes. 16 Mehefin 2022.
12. ↑  Iorwerth, Dylan (Haf 2022). "Cofio Cen Llwyd". *Y Tafod*: 8. .