*Gweler hefyd: Dawns Gymreig*

|  |
| --- |
| **Mae'r erthygl hwn yn rhan o gyfres**  |
| Diwylliant Cymru |
|  |
| **Iaith** |
| * Cymraeg (Y Fro Gymraeg)
* Hanes y Gymraeg
* Ieithoedd Cymru
 |
| **Traddodiad amrywiol** |
| * Gwisg Gymreig
* Cyfraith Hywel
* Cantref
 |
| **Llenyddiaeth** |
| * Llenyddiaeth Gymraeg
* Llenyddiaeth Saesneg Cymru
 |
| **Cerddoriaeth** |
| * Cerddoriaeth Cymru
 |
| **Bwyd** |
| * Coginiaeth Cymru
 |
| **Dathliadau a gwyliau** |
| * Rhestr dathliadau Cymru
 |
| **Cerddoriaeth a dawns** |
| * Dawns Gymreig
* Clocsio
* Cerddoriaeth draddodiadol Cymru
* Cerdd Dant
* Crwth
* Cymanfa Ganu
* Cynghanedd
* Noson Lawen
* Pibgorn
* Tabwrdd
* Telyn deires
* Twmpath
* Pibau Cymreig
 |
| **Drama** |
| * Theatr Genedlaethol Cymru
 |
| **Chwaraeon** |
| * Chwaraeon yng Nghymru
 |
| **Symbolau** |
| * Symbolau cenedlaethol Cymru
 |
| **Crefydd** |
| * Crefydd yng Nghymru
 |
| **Hanes** |
| * Hanes Cymru
 |
| WiciBrosiect Cymru |
| * v
* t
* e
 |

Ffurf draddodiadol Gymreig o ddawns yw **clocsio** sy'n cynnwys esgidiau clocsio a symudiad ergydiol y traed a symudiadau athletaidd. Fe'i gwneir yn nodweddiadol i gerddoriaeth draddodiadol Gymreig a thra'n gwisgo gwisg draddodiadol Gymreig, ond nid bob amser.

Hanes y draddodiad
------------------

Traddodiad di-dor yw'r ddawns stepio Gymreig a berfformiwyd yn nodweddiadol gan weithwyr y chwareli llechi a ffermwyr. Byddai dawnswyr yn aml yn cystadlu â'i gilydd i brofi pwy oedd â'r dawnsio, y stamina a'r athletiaeth fwyaf trawiadol. Mae clocsio Cymreig hefyd yn cynnwys "triciau" sy'n ei wneud yn unigryw o'i gymharu â mathau eraill o ddawnsio stepio fel dawnsio Gwyddelig, dawnsio Albanaidd a chlocsio Seisnig. Gall y triciau hyn gynnwys, ond nid ydynt yn gyfyngedig i; snwffian cannwyll fflam gan ddefnyddio gwadnau pren yr esgidiau, stepio tobi (cicio coesau allan mewn safiad sgwat tebyg i ddawnsio Cosac) a llamu uchel i'r awyr fel neidio dros dro.

Mae'r ffilmig ramantus *Clog Dance* o 1959 yn adrodd yr arferai llongwyr Porthmadog glocsio rhwng gwaith ar harbwr cei'r dref. Mae'r ffilm yn sôn am adfywiad clocsio gan ddangos y grefft o ddawnsio a'r grefft o greu'r esgidiau trwy lygaid 'Gwyneth Thomas', dynes mewn oed sy'n cofio clocsio yn ei hieuenctid. Mae'n nodi fel mai fel unigolion yr arferid clocsio ond i Gwyneth Thomas 

feithrin dawnsio fel grŵp er mwyn gweld pwy oedd y dawnswyr gorau. Yn y ffilm mae'r parti dawns clocsio yn mynd i gystadlu yn Eisteddfod Ryngwladol Llangollen. Er mai ffuantus yw'r ffilm, mae'n rhoi peth syniad o ddawnsio'r cyfnod.

Techneg
-------

Nid yw clocsio yn golygu dawnsio tra'n gwisgo clocsiau. Mae clocsio yn golygu cynhyrchu amrywiaeth o synau cryfach neu ysgafnach a chymysgedd o rythmau gan ddefnyddio'r ddwy droed, sy'n dangos deheurwydd y camu. Mae clocsiwr dawnus yn gallu gwneud amrywiaeth o synau trwy ddefnyddio gwahanol rannau o'r glocsen sy'n cynnwys bysedd traed, sawdl ac ochrau'r glocsen yn erbyn ei gilydd neu wrthrychau eraill. Gellir gwneud clocsio ar bren a llechi gyda neu heb gyfeiliant.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Clocsio". *www.welshfolkdance.org.uk*. Cyrchwyd 2022-02-06.
2. ↑  "Gwerin, Arferion Dawnsio".
3. ↑  "BBC Wales - Music - Folk and traditional - Clog dancing in Wales". *www.bbc.co.uk*. Cyrchwyd 2022-02-06.
4. ↑  "Clog Dance (1959)". BFI. 1959.

| * v
* t
* e
Cymru Cerddoriaeth Werin Cymru |
| --- |
| Gwyliau a digwyddiadau | 
* Eisteddfod
* Noson Lawen
* Twmpath
* Gŵyl Cadi Ha

 |
| Canu Gwerin | 
* Cerdd Dant
* Cymanfa Ganu
* Cynghanedd
* Cor meibion

 |
| Offerynnau | 
* Crwth
* Ffidl
* Ffliwt
* Pibgorn
* Telyn deires
* Tabwrdd
* Pibau Cymreig

 |
| Mathau o ddawns | 
* Clocsio
* Dawns Gymreig

 |
| Math o ddawns a chân | 
* Pibgorn
* Rîl
* Walts
* Jig

 |
| WiciBrosiect Cymru |