recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Stuc Loch na Cabhaig** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG891616. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd yw Beinn Dearg.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Bac an Eich - Creag Coire na Feola** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Kyle of Lochalsh i Garve yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH205493. Ni cheir nodweddion amlwg ar y copa. Y fam-fynydd yw Bac an Eich.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 22 Rhagfyr 2007.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ricardo Franco yw ***Berlín Blues*** a gyhoeddwyd yn 1988. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Berlin Blues*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Ricardo Franco a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Lalo Schifrin. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gerardo Vera, Julia Migenes, Josep Maria Pou, José Coronado, Javier Gurruchaga, Peter Dalle a Keith Baxter. Mae'r ffilm *Berlín Blues* yn 104 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1988. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Die Hard* sef ffilm llawn cyffro gan John McTiernan.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ricardo Franco ar 24 Mai 1949 ym Madrid a bu farw yn yr un ardal ar 10 Chwefror 1955. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1969 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Goya i'r Cyfarwyddwr Gorau

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ricardo Franco nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Bywgraffiad T. Gwynn Jones gan Alan Llwyd yw ***Byd Gwynn: Cofiant T. Gwynn Jones, 1871-1949***. 
Cyhoeddiadau Barddas a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Rhagfyr 2019. Yn 2020 roedd y gyfrol mewn print.

Disgrifiad byr
--------------

Cofiant cynhwysfawr ac arloesol am fywyd a gwaith y bardd, y llenor a'r ysgolhaig T. Gwynn Jones (1871-1949). Yn ôl broliant y llyfr hwn (2010):

> 
> T. Gwynn Jones oedd un o feirdd mwyaf yr ugeinfed ganrif yn y Gymraeg, ond cyfran yn unig o'i holl weithgarwch llenyddol oedd barddoni iddo. Roedd yn newyddiadurwr, yn nofelydd, yn feirniad, yn gyfieithydd ac yn ieithydd; dyma ŵr amryddawn ac amlochrog nad oedd terfynau i' alluoedd. Yn y cofiant hwn ceir portread arloesol wrth i'r awdur geisio tafoli ei gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg yn ei grynswth. Ac mae'r ymchwil trylwyr a wnaed wedi dadlennu llawer iawn o ffeithiau newydd am y cawr llenyddol hwn a fu farw union 70 mlynedd yn ôl.
> 
> 
>

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 17 Awst 2020
Mae **Beinn Damh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Applecross i Achnasheen yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG892502. Saif rhwng Loch Torridon a Glen Carron, 25 kilometr i'r gogledd-ogledd-ddwyrain o Kyle of Lochalsh. Ceir carnedd ar y copa. Fe'i gelwir yn Corbett gan ei fod yn 11 metr yn rhy fyr i fod yn Munro.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Cerddwyr
--------

Y man cychwyn fel arfer ydy o West Loch Torridon ymhentref Torridon ar yr A896, cyfesurynnau NG887541gan ddilyn Allt Coire Roill am tua kilometr gan basio rhaeadr 30m. Yn y fforch, mae'r llwybr sy'n arwain i'r dde yn eich tywys i'r copa.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Fan Fraith** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SN887183. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 653 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 668 metr (2192 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Gweler hefyd brut a brud. Am lofrudd Iŵl Cesar, gweler Marcus Junius Brutus. Am y llenor a phregethwr o'r 19eg ganrif, gweler David Owen (Brutus).*
"Carreg Brutus," Totnes
**Brutus**, yn ôl Sieffre o Fynwy (c. 1090 - 1155) yn ei ffug-hanes dylanwadol *Historia Regum Britanniae* (*Hanes Brenhinoedd y Brythoniaid*), oedd cyndaid y Brythoniaid a roes ei enw i Ynys Brydain. Roedd ganddo dri mab, sef Locrinus, Camber ac Albanactus. Nid oes sail hanesyddol o gwbl i'r hanes, ond am ganrifoedd fe'i coelwyd gan nifer o hanesyddion.

Ceir y cyfeiriadau cynharaf at Frutus yng ngwaith Nennius (fl. dechrau'r 9g). Yn yr *Historia Brittonum* dywed yr hanesydd fod Ynys Brydain wedi ei henwi ar ôl 'Brutus, conswl Rhufeinig.'

Datblygir y chwedl gan Sieffre o Fynwy. Yn ôl Sieffre, yr oedd Brutus yn fab i Silvius mab Ascanius a ddaeth yn arweinydd gwŷr Caerdroea (cartref chwedlonol y Brythoniaid). Cafodd freuddwyd tra'n cysgu ar groen ewig yn Nheml Diana ar Ynys Leogetia. Yn y weledigaeth gwelodd ynys baradwysaidd yn y gorllewin a chafodd wybod mai ei dynged oedd hwylio yno gyda phobl Caerdroea a'i chyfaneddu.

Ar ôl nifer o anturiaethau glaniodd Brutus a'i ddilynwyr yn Totnes yn ne Prydain. Ar ôl gorchfygu'r cawr Gogmagog, sefydlodd ddinas newydd iddo'i hun a enwodd yn Gaer Droea Newydd. Cyflwynodd ddeddfau i'r trigolion. Enwyd yr ynys ar ei ôl yn Ynys Brydain.

Roedd ganddo dri mab ac ar ôl ei farwolaeth rhanwyd Ynys Brydain rhyngddynt. Cafodd y mab hynaf Locrinus deyrnas Lloegr (*Loegria*), rhoddwyd Yr Alban (*Albany*) i Albanactus, a chafodd y mab ieungaf Camber deyrnas Cymru (*Cambria*). Mae enwau'r meibion hyn yn deillio o enwau'r gwledydd hynny yn Gymraeg, wedi'u Lladineiddio. Mae'r ffaith fod Sieffre yn dangos Locrinus fel y mab hynaf - a Lloegr fel y deyrnas fwyaf - yn adlewyrchu gwleiddyddiaeth ei oes, gyda Lloegr newydd ei goresgyn gan y Normaniaid.

Darllen pellach
---------------

* A. O. H. Jarman, *Sieffre o Fynwy* (Caerdydd, 1966). Cyflwyniad darllenadwy i waith Sieffre.
* Dafydd Glyn Jones, *Agoriad yr Oes* (Y Lolfa, 2001). ISBN 0-86243-603-6
* (eto), *Cyfrinach Ynys Brydain* (Darlith Flynyddol BBC Cymru, 1992)
* (eto), *Gwlad y Brutiau* (Darlith Goffa Henry Lewis, 1990)
* John Morris (gol.), *Nennius British History and The Welsh Annals* (Llundain, 1980)

Gweler hefyd
------------

* Carreg Llundain
Mae **Beinn Donachain (copa gorllewinol)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Etive i Glen Lochy yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN189312. Y fam-fynydd yw Beinn Donachain.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Graham. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Franz Josef Gottlieb yw ***Wenn du bei mir bist*** a gyhoeddwyd yn 1970. Fe'i cynhyrchwyd gan Lisa Film yn yr Almaen. Lleolwyd y stori yn Gwlad Tai. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Kurt Nachmann a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Werner Twardy. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Gloria Film.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Roy Black, Peter Carsten, Diana Körner, Eddi Arent, Zienia Merton, Lex Barker, Angelika Ott, Alexander Grill, Corinna Genest, Doris Kirchner, Elfie Pertramer, Hansi Linder, Margot Mahler a Rainer Basedow. Mae'r ffilm *Wenn Du Bei Mir Bist* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1970. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Patton* sef ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr ffilm Franklin J. Schaffner. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Klaus Werner oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Franz Josef Gottlieb ar 1 Tachwedd 1930 yn Semmering Pass a bu farw yn Verden (Aller) ar 30 Medi 1950. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1959 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Gerdd a Chelf Mynegiannol Fiena.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Franz Josef Gottlieb nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Betragen ungenügend!* |  | yr Almaen | Almaeneg | 1972-01-01 |
| Crazy – Total Verrückt |  | yr Almaen | Almaeneg | 1973-05-30 |
| Das Geheimnis Der Schwarzen Witwe |  | yr AlmaenSbaen | Almaeneg | 1963-01-01 |
| Das Haut Den Stärksten Zwilling Um |  | yr Almaen | Almaeneg | 1971-01-01 |
| Das Phantom Von Soho |  | yr Almaen | Almaeneg | 1964-01-01 |
| Das Siebente Opfer |  | yr Almaen | Almaeneg | 1964-01-01 |
| Der Fluch Der Gelben Schlange |  | yr Almaen | Almaeneg | 1962-01-01 |
| Der Geheimnisträger |  | yr Almaen | Almaeneg | 1975-12-18 |
| *The Black Abbot* |  | Ffraincyr Almaen | Almaeneg | 1963-01-01 |
| Zärtliche Chaoten |  | yr Almaen | Almaeneg | 1987-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.
Etholaeth seneddol yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Wentworth a Dearne** (Saesneg: *Wentworth and Dearne*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Wentworth a Dearne yn Ne Swydd EfrogEtholaeth Wentworth a Dearne yn Ne Swydd Efrog
* De Swydd Efrog yn LloegrDe Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: John Healey (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Bwrdeistref fetropolitan ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Bury** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Bury*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 99.5 km², gyda 190,990 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Bwrdeistref Fetropolitan Rochdale i'r dwyrain, Dinas Manceinion a Dinas Salford i'r de, Bwrdeistref Fetropolitan Bolton i'r gorllewin, a Swydd Gaerhirfryn i'r gogledd.

Bwrdeistref Fetropolitan Bury ym Manceinion Fwyaf
Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Manceinion Fwyaf, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Mae'r fwrdeistref yn hollol ddi-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Bury ei hun. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Prestwich, Radcliffe, Ramsbottom, Tottington a Whitefield.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 22 Awst 2020
Ffilm ddrama am berson nodedig gan y cyfarwyddwr Gérard Corbiau yw ***Farinelli - Voce Regina*** a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd gan Véra Belmont yng Ngwlad Belg, yr Eidal a Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Lloegr. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Gérard Corbiau a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Christophe Rousset. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jeroen Krabbé, Xenia Seeberg, Caroline Cellier, Elsa Zylberstein, Marianne Basler, Omero Antonutti, Stefano Dionisi, Enrico Lo Verso, Hubert Burczek, Delphine Zentout, Jacques Boudet a Pier Paolo Capponi. Mae'r ffilm *Farinelli - Voce Regina* yn 111 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Forrest Gump* ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Walther van den Ende oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Joëlle Hache sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gérard Corbiau ar 19 Medi 1941 yn Brwsel. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Officier des Arts et des Lettres‎
 * Swyddog Urdd y Coron

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 58% (Rotten Tomatoes)
* 5.6/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gérard Corbiau nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Farinelli - Voce Regina |  | FfraincGwlad Belgyr Eidal | Eidaleg | 1994-01-01 |
| L'année De L'éveil |  | FfraincGwlad Belg | Ffrangeg | 1991-01-01 |
| Le Maître De Musique |  | Gwlad Belg | Ffrangeg | 1988-01-01 |
| Le Roi Danse |  | FfraincGwlad Belgyr Almaen | Ffrangeg | 2000-01-01 |
| *Verrat im Namen der Königin* |  |  |  | 2003-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
3. 1 2  "Farinelli: Il Castrato". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Bermudas

Where the remote Bermudas ride   

In th’ ocean’s bosom unespy’d,   

From a small boat, that row’d along,   

The list’ning winds receiv’d this song.  

  

What should we do but sing his praise   

That led us through the wat’ry maze   

Unto an isle so long unknown,   

And yet far kinder than our own?   

Where he the huge sea-monsters wracks,   

That lift the deep upon their backs,   

He lands us on a grassy stage,   

Safe from the storm’s and prelates’ rage.   

He gave us this eternal spring   

Which here enamels everything,   

And sends the fowls to us in care,   

On daily visits through the air.   

He hangs in shades the orange bright,   

Like golden lamps in a green night;   

And does in the pomegranates close   

Jewels more rich than Ormus shows.   

He makes the figs our mouths to meet   

And throws the melons at our feet,   

But apples plants of such a price,   

No tree could ever bear them twice.   

With cedars, chosen by his hand,   

From Lebanon, he stores the land,   

And makes the hollow seas that roar   

Proclaim the ambergris on shore.   

He cast (of which we rather boast)   

The Gospel’s pearl upon our coast,   

And in these rocks for us did frame   

A temple, where to sound his name.   

Oh let our voice his praise exalt,   

Till it arrive at heaven’s vault;   

Which thence (perhaps) rebounding, may   

Echo beyond the Mexic Bay.  

  

Thus sung they in the English boat   

An holy and a cheerful note,   

And all the way, to guide their chime,   

With falling oars they kept the time.

 

Cerdd Saesneg gan y bardd Andrew Marvell yw "**Bermudas**" a ysgrifennwyd yn y 1650au. Mae'n dathlu'r Saeson a hwyliasant i wladychu Ynysoedd Bermwda ar ben draw Cefnfor yr Iwerydd.

Ysbrydolwyd Marvell i ysgrifennu'r gerdd hon drwy ei gysylltiad â John Oxenbridge, yr hwn a oedd yn un o gymrodyr Coleg Eton ac yn gomisiynydd dros Ynysoedd Bermwda. Bu Marvell yn byw yn nhŷ Oxenbridge tra'n weithio, dan dâl Oliver Cromwell, yn diwtor i William Dutton, ac mae'n debyg yno fe gyfansoddodd y gerdd hon. Dan ddylanwad duwioldeb y teulu Oxenbridge, a phiwritaniaeth Cromwell, dyma'r cyfnod i Marvell ddechrau ymdrin â themâu crefyddol yn ei farddoniaeth, ac yn aml yn lliwio cysylltiadau rhwng y ffydd Gristnogol a gwladgarwch y Saeson.

Mesur pedwar corfan (tetramedr) sydd gan y gerdd, mewn cwpledi sy'n odli o linellau wythsill. Trefnir yn dri phennill, y pedair llinell gyntaf yn agor y gerdd a'r pedair llinell olaf yn ei chloi. Cyfunir y llinellau eraill i gyd yn un bennill hir.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Bermudas by Andrew Marvell", Poetry Foundation. Adalwyd ar 1 Awst 2019.
2. ↑  Michael Craze, *The Life and Lyrics of Andrew Marvell* (Llundain: The Macmillan Press, 1979), tt. 266–67.
3. ↑  Craze, *Life and Lyrics* (1979), t. 16.
Heddiw, cytuna'r mwyafrif o wyddonwyr ei fod yn fwyaf tebygol taw canlyniad i ryngweithiad cymhleth o ffactorau amgylcheddol, gwybyddol a biolegol yw cyfeiriadedd rhywiol. Er nad yw cyfunrywioldeb yn ymddangos yn ymaddasol o safbwynt esblygiadol, gan nad yw rhyw gyfunrywiol yn cynhyrchu epil, mae tystiolaeth i brofi ei fodolaeth ym mhob oes ac ym mhob diwylliant a gwareiddiad dynol.

Er ystyriant gwyddonwyr nifer o ffactorau biolegol, megis hormanau cyn-geni, cromosomau, effeithiau polyenynnol, strwythur yr ymennydd a dylanwadau firaol, ni fodolir consensws gwyddonol ar sut mae bioleg yn dylanwadu ar gyfeiriadedd rhywiol.

Cytuna'r mwyafrif o wyddonwyr ei fod yn annhebygol bod yna "genyn hoyw" unigol sy'n pennu rhywbeth mor gymhleth â chyfeiriadedd rhywiol, ac mae'n fwy tebygol taw rhyngweithiad o ffactorau genynnol, biolegol ac amgylcheddol/diwylliannol sy'n ei achosi. Er hynny, darganfuwyd alelau mwtanaidd o enyn "diffrwyth" o fewn pryfed ffrwythau oedd yn achosi pryfed gwrywol i garu a cheisio ymgydio â gwrywod eraill yn unig.

Er rhoddir llawer o'r canolbwynt poblogaidd ar fformiwlâu syml megis "y genyn hoyw", gwerth ymchwil gwyddonol yn y maes hwn yn y bôn yw datblygu gwir ddealltwriaeth o sylfaen fiolegol cyfeiriadedd rhywiol yn gyffredinol, sydd ar hyn o bryd heb ddealltwriaeth gadarn am unrhyw gyfeiriadedd unigol. Dylai astudiaeth o sut mae mecanweithiau datblygus yn cynhyrchu amrywiad yng nghyfeiriadedd rhywiol arwain at ragor o ddealltwriaeth o sut mae nifer o nodweddion ymddygiadol tebyg yn gweithio hefyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Answers to Your Questions About Sexual Orientation and Homosexuality. Yr Asiantaeth Seicoleg Americanaidd. Adalwyd ar 2 Rhagfyr, 2007.
2. ↑  (Saesneg) Bereano, Philip L. (26 Chwefror, 1996). Mystique of the Phantom "Gay Gene". *Seattle Times*. Canolfan am Eneteg a Chymdeithas. Adalwyd ar 2 Rhagfyr, 2007.

| * v
* t
* e
Pynciau LHDT |
| --- |
| Cyfunrywioldeb | 
* Cymuned hoyw
* Homoffobia
* Hoyw
* Lesbiaeth

 |
| Deurywioldeb | 
* Cymuned ddeurywiol
* Deu-chwilfrydig
* Deuffobia
* Tsic deurywiol

 |
| Trawsrywedd | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hunaniaethau rhywedd | 
* Anneuaidd
* Cydrywedd
* Dyn trawsryweddol
* Menyw drawsryweddol
* Rhywedd amrywiol
* Trydydd rhywedd

 |
| Pynciau eraill | 
* Camenwi
* Dysfforia rhywedd
* Mynegiant rhywedd
* Trawsffobia
* Trawsnewid rhywedd

 |

 |
| Hanes | 
* Pederastiaeth
* Yr Almaen Natsïaidd a'r Holocost
* Terfysgoedd Stonewall
* Rhyddhad Hoyw

 |
| Diwylliant | 
* Balchder
* Eicon
* Symbolau
* Twristiaeth

 |
| Gwleidyddiaeth, cymdeithas a'r gyfraith | 
* Hawliau LHDT
* Mabwysiad gan rieni LHDT
* Mudiadau cymdeithasol LHDT
* Priodas gyfunryw

 |
| Meddygaeth | 
* Cyfeiriadedd rhywiol

 |
| 
* Categori

 |
Bwrdeistref fetropolitan ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Wigan** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Wigan*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 188 km², gyda 328,662 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Fetropolitan Bolton a Dinas Salford i'r dwyrain, Swydd Gaer i'r de, Glannau Merswy i'r de-orllewin, a Swydd Gaerhirfryn i'r gorllewin ac i'r gogledd.

Bwrdeistref Fetropolitan Wigan ym Manceinion Fwyaf
Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Manceinion Fwyaf, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Rhennir y fwrdeistref yn dri phlwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Wigan lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Ashton-in-Makerfield, Atherton, Golborne, Hindley, Ince-in-Makerfield, Leigh, Standish a Tyldesley.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 23 Awst 2020
Cerddor Cymreig oedd **Felix Powell** (23 Mai 1878 - 10 Chwefror 1942).

Ganwyd ef yn Llanelwy; cafodd ei addysg yn y dref ac roedd yn aelod o gôr y gadeirlan. Priododd Mabel Florence ar 11 Mehefin 1911.. Roedd yn rhan o'r Harlequinaders, yn gweithio'n llwyddiannus yn neuaddau cerdd. Cyfansoddodd gerddoriaeth y gân "Pack Up Your Troubles in Your Old Kit-Bag" ym 1915. Roedd ei frawd, George Henry Powell wedi ysgrifennu'r geiriau. Doedd y brodyr ddim yn hoff iawn o'r gân, ond pan drefnwyd cystadleuaeth gan y cyhoeddwyr cerddoriaeth Francis, Day a Hunter i greu cân addas i'r milwyra oedd yn mynd i'r rhyfel, anfonasant y gân, ac enillodd y gân yr ornest, a daeth y gân yn llwyddiant ysgubol.

Er daeth George yn heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol, aeth Felix dros y Sianel i ddiddanu'r milwyr efo grŵp newydd, y White Knights. Ar y dechrau, fe'i cyfareddwyd gan y ffaith bod y milwyr wedi canu'r gân ar eu ffordd i'r frwydr, ond daeth ei berthynas efo'r sefyllfa'n fwy gymhleth efo parhad y gyflafan. Roedd mewn cyflwr meddyliol drwg erbyn 1918. Cadwyd gan y brodyr eu hawliau i'r gân, sydd yn boblogaidd iawn hyd at heddiw, yn arbennig yn amserau rhyfel, ac nid yn unig ym Mhrydain. Aeth y brodyr i Peacehaven i fyw ar ôl y rhyfel, lle daeth Felix yn asiant tai. Roedd y brodyr hefyd yn berchnogion y Peacehaven Gazette ac wedi agor theatr, y Lureland.

Ym 1933 ac eto ym 1936, cynhyrchodd ei sioe ei hun, Rubicund Castle yn Theatr y Pafiliwn, Peacehaven. Yn y 30au, ysgrifennodd sioe gerddorol, Primrose Time. Agorodd y sioe ynTheatr Brenhinol, Brighton ond nid aeth y sioe i Lundain oherwydd problemau ariannol. Lladdwyd Felix ei hun ar 10 Chwefror, 1942 ar lwyfan y Lureland, yn gwisgo lifrai'r Gartreflu .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Dinas Llanelwy
2. 1 2 3  Geiriadur o Gofiant Cenedlaethol Rhydychen
3. 1 2 3 4  The Independent 4 Tachwedd 2010
4. ↑  Gwefan BBC

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 34029106
* LCCN: no93018961
* ISNI: 0000 0000 4352 2395
* BIBSYS: 14013648
* NLA: 49864756
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Roedd **Bibracte** yn *oppidum* neu ddinas gaerog yng Ngâl, prifddinas yr Aedui ac un o fryngaerau pwysicaf Gâl. Mae cloddio archaeolegol ar y safle wedi datgelu olion diwylliant La Tène. Mae'r *oppidum* yn gorwedd ar bedwar bryn, gan gynnwys Mont Beuvray (2500 troedfedd), gyda arwynebedd tir o tua 130 hectar. Mae tair arysgrif ddefodol a ddarganfuwyd ar y safle yn dangos iddo gael ei enwi ar ôl duwies Geltaidd o'r un enw.

Cynllun oppidum Bibracte
Muriau Bibracte
Yn 58 CC gorchfygodd Iŵl Cesar yr Helvetii ym Mrwydr Bibracte, 16 milltir i'r de o'r oppidum. Yn Bibracte y cyfarfu'r llwythau Galaidd i gyhoeddi Vercingetorix yn arweinydd y gwrthryfel yn erbyn y Rhufeiniaid, ac yn Bibracte y gorffennodd Cesar ei lyfr *De bello Gallico* ar ôl gorchfygu'r gwrthryfel. Ychydig ddegawdau wedyn, yn amser yr ymerawdwr Augustus, symudwyd poblogaeth Bibracte i ddinas Rufeinig newydd *Augustodunum* (Autun heddiw), 25 km i ffwrdd.

Bu'r cloddio cyntaf ar y safle gan farsiandïwr gwin o'r enw Gabriel Bulliot rhwng 1867 a 1895, a pharhawyd y gwaith gan ei nai Joseph Déchelette o 1897 hyd 1907. Mae'r safle, (**Mont Beuvray**), yn awr yn barc archaeolegol. Fe'i lleolir yn département Saône-et-Loire, 12 milltir i'r gorllewin o Autun.

Llyfryddiaeth
-------------

* D. Bertin a J.-P. Guillaumont, *Une ville gauloise sur le Mont Buevray* (Paris, 1987)
Machlud haul ar Afon Whakatane
Cerflun Wairaka
Lleolir **Whakatane** ar aber Afon Whakatane, ym Mae Digonedd, rhan o'r Môr Tawel. Poblogaeth y dref yw tua 33,300. Mae coedwigoedd brodorol a Thraeth Ohope yn agos, ac mae sguba-blymio a physgota'n boblogaidd. Mae dolffiniaid a morloi'n mynychu'r bae ac mae teithiau tywys i Ynys Whakaari, llosgfynydd fyw, yn y bae. Gwelir ciwi yn y coedwigoedd brodorol.

Cyrhaeddodd y Maori tua 1200 o.c. Dywedir bod enw y dref yn tarddio o ddigwyddiad ar ôl cyrhaeddiad y llwyth **Mataatua waka** tua 1400 o.c. Roedd y dynion wedi gadael eu canŵ a drifftiodd y cwch i ffwrdd. Dywedodd Wairaka, (merch Toroa, arweinydd y llwyth Ngati Awa) "Kia Whakatane au i ahau" - gwnaf ymddwyn fel dyn – a dechreuodd ar rwyfo er na chaniatawyd y fath beth. Achubwyd y canŵ. Mae cerflun ar ben craig yn Afon Whakatane yn dathlu'r digwyddiad.

Agorwyd canolfan **Te Koputu a te whanga a Toi**, sydd yn cynnwys amgueddfa, llyfrgell, ystafelloedd cyfarfod a 3 oriel, ym Mehefin 2012.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tudalen Whakatane ar wefan Seland Newydd
2. ↑  Gwefan ymddiriodolaeth Ciwi Whakatane
3. ↑  Gwefan Ysgol Owairaka
4. ↑  Gwefan Amgueddfa Whakatane

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Whakatane
*Rhynochetos jubatus*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cagŵ** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cagŵod) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Rhynochetos jubatus***; yr enw Saesneg arno yw *Kagu*. Mae'n perthyn i deulu'r Cagŵod (Lladin: *Rhynochetidae*) sydd yn urdd y *Gruiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. jubatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r cagŵ yn perthyn i deulu'r Cagŵod (Lladin: *Rhynochetidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cagw | Rhynochetos jubatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cagw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Binnein Shios** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN492857. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Tachwedd 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2005-12-27 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **Ffatri Rwber Brynmawr** yn adeilad diwydiannol ym Mrynmawr, Blaenau Gwent. Roedd yr adeilad yn nodedig fel enghraifft bwysig ac anarferol o bensaernïaeth fodern ymysg tirwedd diwyddiannol Cymru; fe'i disgrifiwyd yn un o adeiladau modern pwysicaf Cymru ac hi oedd yr adeilad cyntaf ym Mhrydain a adeiladwyd ar ôl yr Ail Ryfel Byd i gael ei rhestru.

Y tŷ boeler, yr unig ran o'r ffatri i osgoi cael ei dymchwel.
Adeiladwyd y ffatri rhwng 1946-1951 ar ran cwmni rwber Brimsdown, ar gyfer cynhyrchu ystod o ddeunyddiau rwber (teiars gan bennaf); fe'i gwerthwyd yn ddiweddarach i Dunlop er mwyn cynhyrchu lloriau feinyl. Nodwedd mwyaf trawiadol y ffatri oedd y naw dom mawr uwchben prif lawr y ffatri ag ynddynt ffenestri crwn. Roedd y domau hyn yn caniatau i olau gyrraedd y llawr islaw tra'n cadw'r lle yn agored a rhydd rhag colofnau a fyddai wedi cyfyngu maint y peiriannau o fewn yr adeilad.

Cydnabuwyd pensaernïaeth y ffatri gan nifer fawr, ac yn eu plith y pensaer Americanaidd o dras Gymreig Frank Lloyd Wright a ddaeth i Gymru i'w weld. Fodd bynnag ni fu y ffatri erioed yn llwyddiant ariannol ac roedd wedi cau erbyn adeg rhestru'r adeilad gan Swyddfa Cymru yn 1986. Er gwaethaf ei statws rhestredig, dirywiodd yr adeilad yn sylweddol drwy diffyg defnydd yn ystod y 1990au ac er gwaethaf ymdrechion i'w achub, dymchwelwyd y ffatri yn 2001 er mwyn datblygu'r tir lle safai.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David Baker a Gail Chitty, *Managing Historic Sites and Buildings: Reconciling Presentation and Preservation*, t.159
2. 1 2
Ffederasiwn ymreolaethol dan y Goron Brydeinig yn neheudir Affrica oedd **Ffederasiwn Rhodesia a Gwlad Nyasa** (Saesneg: *Federation of Rhodesia and Nyasaland*) neu **Ffederasiwn Canolbarth Affrica** (*Central African Federation*) a oedd yn cyfuno gwladfa ymreolaethol De Rhodesia â phrotectoriaethau Gogledd Rhodesia a Gwlad Nyasa. Sefydlwyd y ffederasiwn ar 1 Awst 1953, a chanddi statws yn debyg i ddominiwn yn yr Ymerodraeth Brydeinig, a daeth i ben ar 31 Rhagfyr 1963.

Ers y 1920au, bu setlwyr croenwyn yn Ne Rhodesia ac yng Ngogledd Rhodesia yn galw am uno'r ddwy diriogaeth er mwyn canoli grym y lleiafrifoedd Ewropeaidd. Gwrthwynebwyd yr ymdrechion hyn gan Swyddfa'r Trefedigaethau, wrth i'r awdurdodau geisio ymateb yn dringar i bryderon yr Affricanwyr croenddu. Wedi'r Ail Ryfel Byd, tyfodd yr economi o ganlyniad i ddiwydiannau eilradd yn Ne Rhodesia a'r diwydiant copr yng Ngogledd Rhodesia, a chynyddodd y niferoedd o fewnfudwyr croenwyn yn sylweddol. Dechreuodd gwleidyddion a diwydianwyr croenwyn ymgyrchu o ddifri dros integreiddio Rhodesia gyfan er mwyn elwa ar farchnadoedd mawr a llafurlu o weithwyr croenddu, gan gynnwys Gwlad Nyasa. Llwyddasant ddwyn perswâd ar lywodraeth y Deyrnas Unedig, a oedd yn bwriadu creu gwladwriaeth amlhiliol i wrthsefyll trefn apartheid yn Ne Affrica. Gwrthwynebwyd y ffederasiwn gan bobl dduon yng Ngogledd Rhodesia a Gwlad Nyasa, am iddynt ofni y byddai poblogaeth groenwen De Rhodesia yn rheoli'r llywodraeth.

Yn sgil terfysgoedd gan genedlaetholwyr croenddu yng Ngwlad Nyasa ym 1959, a'r ymateb llawdrwm gan yr awdurdodau, penderfynodd llywodraeth y Deyrnas Unedig ar bolisi o drosglwyddo grym gwleidyddol i'r mwyafrifoedd Affricanaidd. Dadsefydlwyd y ffederasiwn yn niwedd 1963, ac ym 1964 rhoddwyd annibyniaeth i Malawi (Gwlad Nyasa) a Sambia (Gogledd Rhodesia). Ym 1965 datganwyd annibyniaeth gan Dde Rhodesia heb ganiatâd y Deyrnas Unedig, a sefydlwyd Gweriniaeth Rhodesia.

Llywodraeth
-----------

Rhestr Llywodraethwyr Cyffredinol
* John Llewellin, Barwn 1af Llewellin (4 Medi 1953 – 24 Ionawr 1957)
* Syr Robert Clarkson Tredgold (dros dro; 24 Ionawr 1957 – Chwefror 1957)
* Syr William Lindsay Murphy (dros dro; Chwefror 1957 – 8 Hydref 1957)
* Simon Ramsay, 16eg Iarll Dalhousie (8 Hydref 1957 – Mai 1963)
* Syr Humphrey Gibbs (dros dro; Mai 1963 – 31 Rhagfyr 1963)

Rhestr Prif Weinidogion
* Godfrey Huggins (7 Medi 1953 – 2 Tachwedd 1956)
* Syr Roy Welensky (2 Tachwedd 1956 – 31 Rhagfyr 1963)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Federation of Rhodesia and Nyasaland. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 15 Awst 2020.
Bessastaðir 2009
Bessastaðir
Cartref swyddogol Arlywydd Gwlad yr Iâ yw **Bessastaðir** (IPA: ˈpɛsaˌstaːðɪr̥). Fe'i lleolir yn Álftanes, sy'n rhan o fwrdeistref Garðabær sydd ei hun yn rhan o Ranbarth y Brifddinas, neu Reykjavík Fawr.

Hanes
-----

Elwys Bessastaðir, Álptanes tua 1900
Sefydlwyd Bessastaðir yn y flwyddyn 1000. Daeth yn un o ffermydd Snorri Sturluson yn ye 13g. Wedi llofruddieth Snorri yn 1241, hawliwyd Bessastaðir gan Frenin Norwy. O ganlyniad fe ddaeth yn gadarnle i'r frenhiniaeth ac yn llety ar gyfer swyddogion uchaf y Brenin yng Ngwlad yr Iâ.

Llwyddodd i wrthsefyll cyrch gan forladron Twrceg oedd ar gyrch i ddal caethwasion ym mis Gorffennaf 1627. Ar ddiwedd y 18g newidiwyd Bessastaðir i fod yn ysgol ac yna, am gyfnod, yn fferm. Yn 1867 prynwyd y fferm gan y bardd a'r gwladweinydd, Grímur Thomsen, a fu fyw yno am bron i ugain mlynedd. Ymysg y perchnogion diwethaf oedd y golygydd a'r seneddwr, Skúli Thoroddsen, a'i wraig, Theodóra Thoroddsen, oedd yn adnabyddus ei hun am ei gwaith llenyddol.

Yn 1940 prynodd Sigurður Jónasson y Bessastaðir a'i chyflwyno i'r wladwriaeth yn 1941 fel preswylfa i Rhaglaw, ac yna, Arlywydd Gwlad yr Iâ.

Oriel
-----

* 
*

Dolenni
-------

* Bessastaðir — Preswylfa'r Arlywydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "Forsetasetrið á Bessastöðum". *Forseti Íslands*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-03-30. Cyrchwyd 24 February 2017.
3. ↑  "Bessastaðir, the Presidential Residence". *The President of Iceland*. Office of the President of Iceland. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 23 July 2015. Cyrchwyd 5 July 2015. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Mae **ffilm yn yr Unol Daleithiau** wedi bod yn ddylanwadol iawn ar ffilm ledled y byd ers dechrau'r 20g. Weithiau, rhennir hanes sinema yn yr Unol Daleithiau i bedwar prif gategori: cyfnod y ffilmiau mud, sinema glasurol Hollywood, Hollywood Newydd a'r cyfnod cyfoes (ar ôl 1980).

Ym 1878, dangosodd Eadweard Muybridge bŵer ffotograffiaeth i ddal symudiad. Ym 1894 cafwyd yr arddangosfa lluniau symudol cyntaf y byd yn Ninas Efrog Newydd, gan ddefnyddio Kinetoscope Thomas Edison. Y flwyddyn ganlynol, gwelwyd y ffilm gyntaf yn cael ei thaflunio yn Efrog Newydd ac roedd yr Unol Daleithiau ar flaen y gâd yn natblygiad ffilmiau sain yn y degawdau a ddilynodd. Ers dechrau'r 20g, lleolir y diwydiant ffilmiau yn yr Unol Daleithiau o amgylch Hollywood, Califfornia. Roedd y cyfarwyddwr D. W. Griffith yn ganolog i ddatblygiad ffilmiau ac yn aml, ystyrir ffilm Orson Welles *Citizen Kane* fel un o'r ffilmiau gorau erioed. Daeth actorion Americanaidd megis John Wayne a Marilyn Monroe yn ffigurau eiconig, tra bod y dyfeisiwr a chynhyrchydd Walt Disney yn arweinydd ym myd ffilmiau wedi'u hanimeiddio a gwerthu nwyddau a oedd yn gysylltiedig â ffilmiau. Stiwdios ffilmiau mawrion Hollywood yw canolbwynt ffilmiau llwyddiannus y byd megis *Star Wars* (1977) a *Titanic* (1997) ac mae'r ffilmiau a wneir yn Hollywood yn dominyddu'r diwydiant ffilmiau byd eang.
Y Ffin Ieithyddol yn 1901
Mae **ffin ieithyddol Sir Benfro**,[1] neu'r llinell **Landsker**, yn ffin ieithyddol hanesyddol yn ne-orllewin Cymru. Mae'r bobl i'r gogledd o'r ffin yn siarad Cymraeg yn bennaf tra bod y bobl i'r de wedi siarad Saesneg yn bennaf er y 12g.

Mae'r ymraniad ieithyddol hwn yn adlewyrchu hanes yr ardal. Daeth de Penfro i feddiant y Normaniaid yn yr 11g ac yn y ganrif olynol cafwyd mewnlifiad sylweddol o Saeson a Ffleminiaid. Saesneg a Fflemeg oedd iaith y rhan honno o'r sir mewn canlyniad. Mae ôl y Fflemeg i'w gweld ar dafodiaith Saesneg Sir Benfro o hyd.

Siaredir Cymraeg gan y mwyafrif o hyd yn y gogledd, yn enwedig ar hyd yr arfordir o ardal Tyddewi i fyny ac ym mryniau'r Preselau a'r cylch. Yno y ceir tafodiaith Sir Benfro (Dyfedeg) ar ei chryfaf.[2]

Yn ôl yr hynafiaethydd George Owen, ar ddechrau'r 16g y Gymraeg oedd iaith cantrefi Cemais, Cilgerran a Phebidiog. I'r dwyrain rhedai'r *landsker* trwy blwyfi Llanbedr Felffre a Llanddewi Felffre yng nghantref Arberth a thrwy Llanfallteg a Llandysilio yng nghantref Daugleddau.[2]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Awbery, Gwenllian M, *Cymraeg Sir Benfro*, Llanrwst, 1991, ISBN 0863811817
2. 1 2  G. M. Awbery, 'Tafodiaith Sir Benfro', yn *Abergwaun a'r Fro* (Cyfres Bro'r Eisteddfod 6, 1986).

Gweler hefyd
------------

* Dyfedeg
* Ffleminiaid de Penfro
Bodychen fel y bu
Rhan o adfeilion Bodychen.
Bodychen: rhan arall o'r muriau.
Plasdy canoloesol ym Môn a fu'n enwog gynt fel noddfa i feirdd yw **Bodychen**. Erbyn diwedd yr Oesoedd Canol roedd yn perthyn i ddisgynyddion Hwfa. Mae'r tŷ yn adfail heddiw.

Saif Bodychen ym mhlwyf Bodwrog, a fu gynt yn rhan o gwmwd Llifon, cantref Aberffraw, ger Llandrygarn yng nghanol Ynys Môn, i'r gogledd o dref Llangefni.

Noddwyr y beirdd
----------------

Y noddwr amlycaf a gysylltir a'r plasdy yw Rhys ap Llywelyn (m. tua 1503-1504). Cofnodir iddo arwain mintai o wŷr Môn i ymladd ym myddin Harri Tudur ar Faes Bosworth yn 1487. Canodd y bardd Lewys Môn (fl. 1485 - 1527) iddo ar fwy nag un achlysur ac mae'n ymddangos ei fod yn fardd teulu yno am gyfnod. Parhaodd Siôn Wyn, fab Rhys, a'i ddisgynyddion yntau i gynnal y traddodiad hyd y 1630au.

Ymhlith y beirdd eraill a ganodd ar aelwyd Bodychen oedd Siôn Brwynog, Gruffudd Hiraethog, Wiliam Cynwal a Hywel Rheinallt. Dyma ddisgrifiad Hywel Rheinallt o simneiau uchel y plas ar ddechrau'r 16g (arwydd o statws yn y cyfnod hwnnw):

Siambrau a simneiau sydd,
Ac aelwydau y gwledydd;
Llewys mwg brenhinllys Môn,
A derw uchel diwreichion.

Cadwraeth
---------

Dim ond rhannau o furiau'r hen blasdy, yn cynnwys darnau gyda ffenestri, sy'n sefyll heddiw, mewn cae ger Llandrygarn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyfynnwyd gan Enid Roberts yn *Tai Uchelwyr y Beirdd 1350-1650* (Cyhoeddiadau Barddas, 1986), t.44
Mynydd yn y Cairngorms yn nwyrain Ucheldiroedd yr Alban yw **Cairn Gorm** (Gaeleg: *An Càrn Gorm*, "y garnedd las"); cyfeiriad grid NJ005040. Rhoddodd ei enw i'r mynyddoedd hyn, er mai *Am Monadh Ruadh* yw'r enw Gaeleg arnynt. Er gwaethaf yr enw, Ben Macdhui gerllaw yw copa uchaf y Cairngorms.

Ceir carnedd ar y copa.

Saif gerllaw ardal Strathspey a thref Aviemore. Gellir ei ddringo ar hyd nifer o lwybrau; yr hawddaf yw o faes parcio Coire Cas ger Canolfan Sgïo Cairngorm. Datblygwyd y ganolfan sgïo o'r 1960au ymlaen, a hi yw'r ail-fwyaf yn yr Alban ar ôl Glenshee. Yn ddiweddarach, agorwyd Rheilffordd Fynydd y Cairngorm sy'n mynd a sgïwyr ac eraill bron i'r copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* [300519 Lleoliad ar wefan Get-a-map]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Cairn Bannoch - Crow Craigies, copa deheuol** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO229790. Gorchuddir y copa gan rug.

Enw'r fam fynydd ydy Cairn Bannoch.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Cairn Bannoch - Crow Craigies South Top yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Erthygl am y gwleidydd a noddwr o'r 18fed ganrif yw hon. Gweler hefyd William Vaughan (Y Gelli-aur).*
Gwleidydd Cymreig a noddwr llenyddiaeth oedd **William Vaughan**, (1707 – 12 Ebrill 1775) o ystad Corsygedol, ym mhlwyf Llanddwywe (Llanddwywe-is-y-graig), ger Dyffryn Ardudwy, Meirionnydd.

Cefndir
-------

Roedd yn fab i Richard Vaughan a Margaret, merch ac etifeddes Syr Evan Lloyd, 2ail farwnig Bodidris yn Iâl a brawd i  Evan Lloyd Vaughan.

Gyrfa
-----

Addysgwyd ef yng Nghaer a Llundain ac yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt. Argraffwyd apêl Gymraeg Vaughan at etholwyr Meirionnydd yn etholiad 1747 gan Edward Breese yn ei gyfrol *Kalendars of Gwynedd*. Roedd yn Aelod Seneddol Meirionnydd o 1734 hyd 1768 ac Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd, a Phenllywydd cyntaf Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion. Priododd Catheirne Nanney, merch Hugh Nanney, a etifeddodd ystad Nannau ar farwolaeth ei thad.

Roedd William yn gyfaill i'r bardd a hynafiaethydd Lewis Morris ac yn noddi rhai o fentrau llenyddol a hynafiaethol y Morysiaid. Credir fod un o ganeuon mwyaf ysmala a masweddol Lewis, 'Cywydd i Haerwen o Gaerludd', yn seiliedig ar butain enwog yn Llundain a oedd yn adnabyddus i Lewis a William fel ei gilydd. Tynnu coes ei gyfaill oedd Lewis: roedd y bonheddwr parchus yn un o ferchetwyr enwocaf ei ddydd! Cyhoeddwyd y gerdd yn y gyfrol *Diddanwch Teuluaidd* (1763).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   (1846) *Archaeologia Cambrensis*. Cambrian Archaeological Association, Argraffwyd gan W. Pickering, tud. 142. ISBN 0003066924
2. ↑   VAUGHAN (TEULU), Corsygedol, plwyf Llanddwywe, sir Feirionnydd. Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
3. ↑  Alan Llwyd, *Gronwy Ddiafael, Gronwy Ddu. Cofiant Goronwy Owen 1723-1769* (Cyhoeddiadau Barddas, 1997), tt. 294-5.

| Senedd Prydain Fawr |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Richard Vaughan** | **Aelod Seneddol dros Feirionnydd**1734 – 1768 | Olynydd:**John Pugh Pryse** |
| Teitlau Anrhydeddus
 |
|
| Rhagflaenydd:***Gwag***
*cyn gwag:Iarll Cholmondeley* | **Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd**26 Ebrill 1762 – 12 Ebrill 1775 | Olynydd:**Syr Watkin Williams-Wynn** |
Esgob o Frython ac awdur yn yr iaith Ladin oedd **Fastidius** (fl. 411).

Mae'r hanesydd Lladin canoloesol Gennadius yn cyfeirio at Fastidius yn ei lyfr am Gristnogion cynnar enwog *De Viris illustribus*. Yn ôl yr hanesydd Fastidius oedd awdur gwaith ar y fuchedd Gristnogol, *De Vita Christiana*:

'Ysgrifennodd Fastidius, un o esgobion y Brythoniaid, i ŵr o'r enw Fatalis, lyfr ar "Y Fuchedd Gristnogol" ac un arall o "Gyngor i Weddwon", ill dau yn iach eu dysgeidiaeth ac yn deilwng i Dduw'.
Mae'r ail lyfr yn dangos dylanwad dysgeidiaeth Pelagius gan geryddu'r cyfoethogion a mynnu tegwch i'r tlawd, ond mae ei awduraeth yn ansicr.

Ffynonellau
-----------

* Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Caerdydd, 1986)
* Hugh Williams, *Christianity in Early Britain* (Rhydychen, 1912)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 60438563
* LCCN: n82149395
* ISNI: 0000 0000 5491 0887
* GND: 10094115X
* SUDOC: 084665815
* NLA: 35628511
* NKC: mzk2012714480
* BNE: XX1264249

 |
Bae yn Sianel San Siôr yng ngorllewin Cymru yw **Bae Ceredigion**. Mae'r siroedd Gwynedd, Ceredigion a gogledd Sir Benfro yn ffinio â Bae Ceredigion. Gorwedd Penrhyn Llŷn i'r gogledd. Ceir tir amaeth da ar lannau'r bae.

Bae Ceredigion

Natur a daearyddiaeth
---------------------

Nodweddir arfordir y bae gan nifer o draethau braf gyda thywod gwyn. Mae bywyd gwyllt yr ardal yn unigryw ac yn cynnwys poblogaeth bwysig o ddolffinau a nifer o adar môr.

Golygfa ar Ynysoedd Tudwal ym mhen gogleddol Bae Ceredigion
### Trefi

* Aberystwyth
* Aberaeron
* Cei Newydd
* Abergwaun

### Afonydd

Mae sawl afon yn llifo i'r bae. Y pwysicaf yw:

* Afon Teifi
* Afon Rheidol, yn Aberystwyth
* Afon Ystwyth, yn Aberystwyth
* Afon Dyfi
* Afon Aeron
* Afon Mawddach
* Afon Glaslyn
* Afon Erch

### Ynysoedd

Er nad oes llawer o ynysoedd yn y bae mae'n cynnwys un o ynysoedd pwysicaf Ynys Enlli, ynghyd ag Ynysoedd Tudwal yn y gogledd ac Ynys Aberteifi ac Ynys Lochdyn yn y de.

Hanes a thradodiadau
--------------------

Hyd at yr 20g roedd trefi a phorthladdoedd Bae Ceredigion yn gartref i ddiwydiant morol pur sylweddol. Hwyliai llongau o Borthmadog dros Gefnfor Iwerydd ac i Ewrop, a bu Aberteifi yn bwysicach na Chaerdydd fel porthladd ar un adeg.

Yn llên gwerin Cymru, cysylltir y bae â sawl chwedl. Y fwyaf adnabyddus yn ddiau yw chwedl Cantre'r Gwaelod, y cantref a foddiwyd gan y môr ar noson stormus diolch i esgeulusdod Seithenyn. Ceir yn ogystal sawl traddodiad am fôr-forwynion, yn arbennig yng Ngheredigion.

Cyfeiriadau
-----------