Prifddinas Abchasia yw **Sukhumi**, **Sukhum** (Rwseg: Sukhum; Georgeg: სოხუმი, Sukhumi). **Aqwa** (Abchaseg: *Aҟəa*) yw enw Abchaseg ar y lle. Mae'n ddinas fechan ar lan ddwyreiniol y Môr Du. Fe'i difrodwyd yn ystod yn ystod y rhyfel yn 1992-93 gyda lluoedd Jorjia oedd yn ceisio cadw Abchasia yn dalaith o fewn ei gwlad ac sy'n dal i ystyried Abchasia yn rhan o Jorjia, er nad oes rheolaeth *de facto* gan Jorjia dros Abchasia ers yr 1990au cynnar. Y boblogaeth yw 43,700 o bobl (2003).

Hanes
-----

Mae hanes y ddinas yn fwy na 2,500 mlwydd oed. Mae'n un o'r dinasoedd hynaf yn y byd. Ar safle'r ddinas hyd at y ganrif 4g CC oedd trefedigaeth Roegaidd y Diaspora (a enwyd ar ôl brodyr y Diaspora), a oedd yn ddiweddarach yn perthyn i deyrnas Pontic. Mae'r enw hynaf "Aku" i'w gael mewn arysgrif Roegaidd ar ddarnau arian aur bathdy Colchis (300-200 CC) ac fe'i cymharir ag enw Abchasaidd ar y ddinas - *Akua*. Yn ddiweddarach, adeiladwyd caer Rufeinig, Sebastopolis yn y lle hwn. Ers 736, gelwir yr anheddiad yn Chum (o'r enw Abkhazian "Guma") fel rhan o deyrnas Abchasia. Yn yr Oesoedd Canol - dinas Chumi yn nheyrnas Georgia, o ail hanner yr 16g - o dan lywodraeth y Twrciaid: ym 1724 adeiladwyd caer Twrcaidd Sukhum-Kale ar y Môr Du. O ddiwedd y 18g hyd 1808 ac o 1864 - prifddinas Abchasia. Fe’i concrwyd gan Ymerodraeth Rwsia ym 1810 a derbyniodd statws dinas ym 1848. Ar ôl diddymu tywysogaeth Abchasia ym 1864, daeth yn ganolbwynt adran filwrol (rhanbarth) Sukhumi o dan lywodraethwr cyffredinol Kutaisi, ac o 1866 ymlaen. o ardal Sukhumi yn nhalaith Kutaisi.

Ar ôl Chwyldro Rwsieg Hydref 1917, fe blymiwyd y ddinas, ac Abchsia yn gyffredinol, i anhrefn rhyfel cartref. Byrhoedlog oedd y rheolaeth Bolsiefic, daeth i ben ym mis Mai 1918 ac ymgorfforwyd Sukhum yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd Georgia fel preswylfa Cyngor Pobl Ymreolaethol Abchasia a phencadlys Llywodraethwr Cyffredinol Georgia. Ail-gipiodd y Fyddin Goch a chwyldroadwyr lleol y ddinas oddi ar filwyr Georgaidd ar 4 Mawrth 1921, a chyhoeddi rheolaeth Sofietaidd. Sukhumi oedd prifddinas Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Abchas a unwyd â SSR Georgia 1921 i 1931, pan ddaeth yn brifddinas Gweriniaeth Sosialaidd Ymreolaethol Sofietaidd Abchasia o fewn SSR Georgia. Ym 1989, roedd gan Sukhumi 110,000 o drigolion ac roedd yn un o ddinasoedd mwyaf llwyddiannus Georgia. Roedd yna lawer o gyrchfannau haf arweinwyr Sofietaidd.

### Annibyniaeth Abchasia

Yn 1989-1993, Suchum oedd canolbwynt y gwrthdaro rhwng Georgia ac Abchasia, a ddinistriodd y rhan fwyaf o'r ddinas. Yn ystod gwarchae Abchasaidd ar y ddinas (1992-1993), dioddefodd y ddinas a'i chyffiniau streiciau awyr a chregyn bron bob dydd, gyda llawer o anafusion sifil. Ar 27 Medi 1993, daeth y frwydr dros Sukhum i ben gydag ymgyrch dorfol o carthu ethnig yn erbyn mwyafrif y boblogaeth Georgaidd (cyflafan Sukhumi), gan gynnwys aelodau o lywodraeth Abkhaz (Zhivli Shartava, Raul Eshba, ac ati) a Maer Sukhum Guram Gabiskiria Er bod y ddinas wedi'i hailadeiladu'n rhannol, mae'n dal i brofi effeithiau'r rhyfel, ac nid yw wedi ailsefydlu ei hamrywiaeth ethnig flaenorol (tan 1992, defnyddiwyd 9 iaith wahanol yma).

Enw'r ddinas
------------

Yn ystod y goresgyniadau Twrcaidd ac Arabaidd (yr Oesoedd Canol), oherwydd seineg yr ieithoedd Tyrcig ac Arabeg, nad ydynt yn derbyn presenoldeb cytseiniaid olynol (Ts Ch - 'ch' Gymraeg)), absenoldeb y sain "Ts" a'i phontio i'r sain "S ", mae enw'r ddinas yn newid yn raddol - Ts ch um → Shu → Sukhum (Sukhum-kale (" cêl "- caer) (Tyrcig)).

Yng nghyfnod yr Ymerodraeth Rwseg, newidiwyd enwau dan ddylanwad yr iaith Rwsieg - Sukhum, Batum.

O fis Awst 1936, ar ôl ymgorffori Abkhazia yn SSR Georgia ym 1931, fe’i galwyd yn swyddogol yn Sukhumi. Ar 4 Rhagfyr, 1992, yn sesiwn Rada Verkhovna yng Ngweriniaeth Abkhazia, adferwyd enw dinas Sukhum (heb yr i-dot 'Georgaidd).

Demograffeg
-----------

Crynodeb hanesyddol o ddemograffeg y ddinas, o ddata cyfrifiad:

| Blwyddyn
  | Abchasiaid
  | Armenianiaid | Estoniaid | Georgiaid | Groegiaid Pontic
  | Rwsiaid | Twrciaid | Iwcraniaid | Cyfanswm
  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cyfrifiad 1897
  | 1.8%(144) | 13.5%(1,083) | 0.4%(32) | 11.9%(951) | 14.3%(1,143) | 0.0%(1) | 2.7%(216) |  | 7,998
  |
| Cyfrfiad 1926
  | 3.1%(658) | 9.4%(2,023) | 0.3%(63) | 11.2%(2,425) | 10.7%(2,298) | 23.7%(5,104) | ---
  | 10.4%(2,234) | 21,568
  |
| Cyfrifiad 1939
  | 5.5%(2,415) | 9.8%(4,322) | 0.5%(206) | 19.9%(8,813) | 11.3%(4,990) | 41.9%(18,580) | ---
  | 4.6%(2,033) | 44,299
  |
| Cyfrifiad 1959
  | 5.6%(3,647) | 10.5%(6,783) | ---
  | 31.1%(20,110) | 4.9%(3,141) | 36.8%(23,819) | ---
  | 4.3%(2,756) | 64,730
  |
| Cyfrifiad 1979
  | 9.9%(10,766) | 10.9%(11,823) | ---
  | 38.3%(41,507) | 6.5%(7,069) | 26.4%(28,556) | ---
  | 3.4%(3,733) | 108,337
  |
| Cyfrifiad 1989
  | 12.5%(14,922) | 10.3%(12,242) | ---
  | 41.5%(49,460) | ---
  | 21.6%(25,739) | ---
  | ---
  | 119,150
  |
| Cyfrifiad 2003
  | 65.3%(24,603) | 12.7%(5,565) | 0.1%(65) | 4.0%(1,761) | 1.5%(677) | 16.9%(8,902) | ---
  | 1.6%(712) | 43,716
  |
| Cyfrifiad 2011
  | 67.3%(42,603 ) | 9.8%(6,192) | ---
  | 2.8%(1,755) | 1.0%(645) | 14.8%(9,288) | ---
  | ---
  | 62,914
  |

Gwybodaeth Gyffredinol
----------------------

Lleolir Akwa ar fael eang ar ochr ddwyreiniol y Môr Du ac mae'n gweithredu fel porthladd, cyffordd reilffordd a chanolfan wyliau. Mae'n adnabyddus am ei thraethau, sanatoria, sba dŵr mwynol a hinsawdd is-drofannol. Mae Maes awyr Suckumi Dranda hefyd ger llaw y ddinas. Mae'r brifddinas yn cynnwys nifer o westai bychain a chanolig eu maint sy'n gwasanaethu twristiaid o Rwsia, gan fwyaf. Sefydlwyd Gerddi Fotanegol Sukhum yn 1840 a dyma'r ardd fotanegol hynaf yn ardal y Cawcasws.

Mae gan y ddinas nifer o athrofeydd ymchwil gan gynnwys Prifysgol Wladwriaethol Abchasia ac Athrofa Agored Suckum. Rhwng 1945 i 1954 roedd labordy electro-ffiseg y ddinas yn rhan o raglen i ddatblygu arfau niwclear yr Undeb Sofietaidd. Lleolir hefyd Archif Gwladwriaeth Abchasia yn y ddinas - dyma'r Archif genedlaethol a losgwyd yn ilw gan y Georgiaid yn y Rhyfel Annibyniaeth Abchasia yn 1993-94.

Mae'r ddinas yn aelod o'r International Black Sea Club

Oriel
-----

* Mynedfa Gardd Fotanegol Akwa, 2008
* Prifysgol Wladwriaethol Akwa, 2013
* Glan môr Sukhum, Ionawr 2013
* Panorama Akwa
* Stryd yn Akwa gyda banner a slogan mewn Abchaseg
* Preswylfa Arlywydd Abchasia a chanolfan y Llywodraeth
* Tŷ wedi ei difrodi yn y rhyfel, 2008
* Cofeb i Ryfel Annibyniaeth 1993-94
* Canol Akwa
* Rhodfa yn Akwa
* tu fewn caffe yn Akwa

Gefeilldrefi
------------

Mae gan Akwa sawl gefeilldref ryngwladol:

* Rwsia Ufa, Rwsia
* Rwsia Krasnodar, Rwsia
* MoldofaTransnistria Tiraspol, Transnistria, Moldova
* Rwsia Cherkessk, Rwsia
* Rwsia Podolsk, Rwsia
* Rwsia Volgograd, Rwsia
* Rwsia Grozny, Chechnia, Ffederasiwn Rwsia
* AserbaijanGweriniaeth Artsakh Stepanakert, Artsakh
* Rwsia Arkhangelsk, Rwsia
* Rwsia Nizhny Novgorod, Rwsia
* yr Eidal Sant'Antioco, Yr Eidal
* Twrci Side, Twrci

Dolenni
-------

* Arlywydd Gweriniaeth Abchasia. Gwefan Swyddogol
* Abkhazia.org
* Blog am Sukhum
* Eitem ar Abchasia, teledu France24, 2016

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Population censuses in Abkhazia: 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003 Nodyn:In lang
2. ↑
3. ↑  "International Black Sea Club, members". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 July 2011. Cyrchwyd 30 May 2008.
4. ↑  "Сайт Администрации г.Подольска – Побратимы". Admpodolsk.ru. 2016-06-15. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 July 2015. Cyrchwyd 2016-06-26.
5. ↑  "Новости". Apsnypress.info. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 25 Mehefin 2011. Cyrchwyd 26 Mehefin 2016.
6. ↑  "12 мая между городами Абхазии и Италии были подписаны Протоколы о дружбе и сотрудничестве". Mfaapsny.org. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 Rhagfyr 2014. Cyrchwyd 26 Mehefin 2016.
7. ↑  "Il Sulcis rafforza il legame con i paesi dell'Est europeo, sottoscritto questa sera un protocollo d'amicizia con l'Abkhcazia". Laprovinciadelsulcisiglesiente.com. 2013-04-09. Cyrchwyd 2016-06-26.