Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn 2017** ger Bodedern, Ynys Môn, ar 4-12 Awst 2017. Cyhoeddwyd yr Eisteddfod ar 26 Mehefin 2016 yn neuadd yr ysgol uwchradd yng Nghaergybi, gyda'r Archdderwydd Geraint Llifon wrth y llyw. Roedd yr Eisteddfod yn cynnal prosiect i ddathlu canmlwyddiant Eisteddfod y Gadair Ddu a gynhaliwyd ym Mhenbedw ym 1917. Rhoddwyd targed o £325,000 i'r gronfa leol, a chafwyd record newydd ar y pryd, gan guro cyfanswm 2014 yn Sir Gâr, with i drigolion Môn godi £412,000. Am y tro cyntaf, roedd modd gwrando ar gyfeiliannau ar gyfer y darnau gosod ar wefan yr Eisteddfod.

Prif gystadlaethau
------------------

### Y Gadair

Enillydd y gadair oedd Osian Rhys Jones (ffugenw *Gari*); roedd 12 ymgais a'r dasg oedd llunio awdl ar fwy nag un o'r mesurau traddodiadol, heb fod yn fwy na 250 o linellau o dan y teitl Arwr neu Arwres. Traddodwyd y feirniadaeth gan Peredur Lynch ar ran ei gyd-feirniaid Huw Meirion Edwards ac Emyr Lewis. Dywedodd y beirniaid fod hi'n gystadleuaeth agos a bod tri yn deilwng o'r gadair gyda dau o'r tri beirniad yn ffafrio Gari.

### Y Goron

Enillydd y goron oedd Gwion Hallam (ffugenw 'elwyn/ annie/ janet/ jiws.') o Felinheli ger Caernarfon; roedd 34 wedi cystadlu a'r dasg oedd ysgrifennu pryddest ar y testun 'Trwy Ddrych'. Traddodwyd y feirniadaeth gan M. Wynn Thomas ar ran ei gyd-feirniaid Glenys Mair Roberts a Gwynne Williams.

### Gwobr Goffa Daniel Owen

Tasg y gystadleuaeth oedd creu nofel heb ei chyhoeddi gyda llinyn storïol cryf, heb fod yn llai na 50,000 o eiriau. Y wobr oedd Medal Goffa Daniel Owen a £5,000, yn rhoddedig gan Ann Clwyd er cof am ei phriod Owen Roberts, Niwbwrch. Cafwyd 13 o nofelau ond nid oedd yr un ymgais yn haeddu’r wobr yn ôl y beirniaid Bethan Gwanas, Caryl Lewis a’r diweddar Tony Bianchi.

### Y Fedal Ryddiaith

Enillydd y fedal oedd Sonia Edwards o Langefni ddeunaw mlynedd ar ôl iddi ennill y fedal yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 1999. Y dasg oedd cyfansoddi cyfrol o ryddiaith greadigol heb fod dros 40,000 o eiriau ar y thema 'Cysgodion' gyda gwobr ariannol o £750 yn ogystal a'r fedal. Derbyniwyd 20 o gyfrolau eleni a traddodwyd y feirniadaeth gan Gerwyn Williams ar ran ei gyd-feirniaid Francesca Rhydderch a Lleucu Roberts.

### Tlws y Cerddor

Y dasg oedd cyfansoddi darn i fand pres yn seiliedig ar y thema seryddiaeth, sêr, planedau a / neu’r gofod, heb fod yn hwy na saith munud.
Cafwyd naw ymgais ond nid oedd neb yn deilwng o'r wobr eleni, yn ôl y beirniaid Geraint Cynan, Branwen Gwyn a Philip Harper.

### Y Fedal Ddrama

Enillydd y fedal oedd Heiddwen Tomos, yn wreiddiol o Lanybydder sydd nawr yn byw ym Mhengarreg, am ei drama *Milwr yn y Meddwl*; roedd 17 o ymgeiswyr a'r dasg oedd ysgrifennu ddrama lwyfan heb unrhyw gyfyngiad o ran hyd. Y beirniaid oedd Siân Summers, Sara Lloyd a Tony Llewelyn Roberts.

Prosiect Hedd Wyn
-----------------

Bu Mari Lloyd Pritchard yn cyd-lyny ac arwain prosiect creadigol oedd yn cynnwys Aled a Dafydd Hughes o'r band Cowbois Rhos Botwnnog er mwyn cofio aberth y Cymry yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan gydweithio gydag amryw o artistiaid a pherfformwyr er mwyn creu cyfanwaith newydd ym mhafiliwn yr Eisteddfod gan gynnwys cyngerdd Côr yr Eisteddfod. Bydd y bardd Guto Dafydd a Grahame Davies a'r cyfansoddwr Paul Mealor o Lanelwy, Sir Ddinbych hefyd yn rhan o'r prosiect.

Cyngherddau a cherddoriaeth fyw gyda'r nos
==========================================

### Cyngherddau'r Pafilwin

Nos Wener: A Oes Heddwch? 
Nos Sadwrn: Gwyn Hughes Jones, Steffan Lloyd Owen, Meilir Jones, Llio Evans a Meinir Wyn Roberts. Gydag Iwan Llewelyn-Jones ar y piano ac Ensemble Siambr Rhys Taylor. 
Nos Sul: Cymanfa Ganu Mari Lloyd Pritchard yn arwain, gyda Seindorf Biwmares a'u harweinydd, Gwyn Evans yn cyfeilio. Yr organydd oedd Gres Pritchard. 
Nos Lun : Noson Lawen Ynys Mon. Dilwyn Morgan yn cyflwyno Elin Fflur, Cor Glanaethwy, Eilir Jones, Wil Tân, Trio, Y Tri Trwmpedwr (Gwyn Evans, Gwyn Owen a Cai Isfryn), Bach a Mawr ac Edern. 
Nos Fawrth: Hynna Be 'Di o! Sioe Lwyfan Criw Tudur Owen.
Nos Iau 10 Awst: Gig y Pafiliwn. Huw Stephens yn cyflwyno Yws Gwynedd, Yr Eira, Alys Williams a Mr Phormula gyda Cherddorfa'r Welsh Pops Orchestra.

### Maes B

| Nos Fercher | Nos Iau | Nos Wener | Nos Sadwrn |
| --- | --- | --- | --- |
Gigs Maes B 2017| Candelas, Ffug, Cpt Smith, Chroma | Bryn Fôn a'r Band, Fleur de Lys, Calfari, Ffracas | Sŵnami, Yr Eira, Ysgol Sul, Hyll | Yws Gwynedd, Y Reu, HMS Morris, Enillwyr Brwydr y Bandiau |

  

Torrodd Maes B Eisteddfod Ynys Môn sawl record, gyda bron i 13,000 o bobl yn dod i'r ŵyl. Roedd mwy nag erioed hefyd wedi prynu tocynnau ymlaen llaw. Golygodd hyn bu'n rhaid archebu strwythur mwy er mwyn sicrhau bod lle i bawb yn y gigs gyda'r nos. Roedd hi'n ugain mlynedd ers cynnal Maes B am y tro cyntaf yn Eisteddfod 1997 yn Y Bala.

Gweler hefyd
------------

* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn Ynys Môn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Medal Aur yr Eisteddfod i artist o Gaerdydd*  , Golwg360, 5 Awst 2017.
2. ↑  Gwefan eisteddfod.cymru; Archifwyd 2020-08-04 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 10 Awst 2016.
3. ↑  Gwefan eisteddfod.cymru; Archifwyd 2016-11-24 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 10 Awst 2016.
4. ↑   Gwall wrth ddefnyddio Nodyn:Dyf gwe: mae'r paramedrau **url** a **teitl** yn angenrheidiol.. BBC Cymru (5 Awst 2017).
5. ↑  ADRODDIAD BLYNYDDOL A DATGANIADAU ARIANNOL am y flwyddyn yn gorffen 31 Rhagfyr 2017
6. ↑   Pobol â dementia’n ysbrydoli bardd y Goron. Golwg360 (7 Awst 2017).
7. ↑   Ail Fedal Ryddiaith Eisteddfod Ynys Môn i Sonia Edwards. Eisteddfod Genedlaethol (9 Awst 2017).
8. ↑  *Neb yn deilwng o Dlws y Cerddor ym mhrifwyl Môn*  , Golwg360, 9 Awst 2017.
9. ↑  ADRODDIAD BLYNYDDOL A DATGANIADAU ARIANNOL am y flwyddyn yn gorffen 31 Rhagfyr 2017
10. ↑  ADRODDIAD BLYNYDDOL A DATGANIADAU ARIANNOL am y flwyddyn yn gorffen 31 Rhagfyr 2017

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol yr Eisteddfod[*dolen marw*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goEisteddfod Genedlaethol Cymru |
| --- |
|  |
| 19g | 
* 1861
* 1862
* 1863
* 1864
* 1865
* 1866
* 1867
* 1868
* 1869
* 1870
* 1871
* 1872
* 1873
* 1874
* 1875
* 1876
* 1877
* 1878
* 1879
* 1880
* 1881
* 1882
* 1883
* 1884
* 1885
* 1886
* 1887
* 1888
* 1889
* 1890
* 1891
* 1892
* 1893
* 1894
* 1895
* 1896
* 1897
* 1898
* 1899
* 1900

 |
|  |
| 20g | 
* 1901
* 1902
* 1903
* 1904
* 1905
* 1906
* 1907
* 1908
* 1909
* 1910
* 1911
* 1912
* 1913
* [1914]
* 1915
* 1916
* 1917
* 1918
* 1919
* 1920
* 1921
* 1922
* 1923
* 1924
* 1925
* 1926
* 1927
* 1928
* 1929
* 1930
* 1931
* 1932
* 1933
* 1934
* 1935
* 1936
* 1937
* 1938
* 1939
* 1940
* 1941
* 1942
* 1943
* 1944
* 1945
* 1946
* 1947
* 1948
* 1949
* 1950
* 1951
* 1952
* 1953
* 1954
* 1955
* 1956
* 1957
* 1958
* 1959
* 1960
* 1961
* 1962
* 1963
* 1964
* 1965
* 1966
* 1967
* 1968
* 1969
* 1970
* 1971
* 1972
* 1973
* 1974
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000

 |
|  |
| 21g | 
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2021
* 2022
* 2023
* 2024
* 2025

 |

 |