*God Speed* gan Edmund Leighton
**Dewrder** ( hefyd yn cael ei alw yn **ddewrder** neu **ddewrder** ) yw'r dewis a'r parodrwydd i wynebu poen, poen, perygl, ansicrwydd, neu fygythiad. Dewrder neu ddewrder yw dewrder, yn enwedig mewn brwydr.

**Dewrder corfforol** yw dewrder yn y wyneb o boen corfforol, caledi, marwolaeth, neu fygythiad o marwolaeth; tra **dewrder moesol** yw'r gallu i weithredu'n gywir yn wyneb gwrthwynebiad poblogaidd,  cywilydd, sgandal, digalondid neu colled personol.

Yn traddodiad y Hindŵaid, mae chwedloniaeth wedi rhoi llawer o enghreifftiau o ddewrder gydag enghreifftiau o ddewrder corfforol a moesol fel ei gilydd. Yn nhraddodiad y Dwyrain, cynigiwyd rhai meddyliau ar ddewrder gan y *Tao Te Ching*.

Nodweddion dewrder
------------------

### Ofn a hyder mewn perthynas â dewrder

Yn ôl yr Athro Daniel Putman, mae "dewrder yn golygu dewis bwriadol yn wyneb amgylchiadau poenus neu ofnus er mwyn nod teilwng". Gyda'r sylweddoliad hwn, daw Putman i'r casgliad bod "cysylltiad agos rhwng ofn a hyder". Gall ofn a hyder mewn perthynas â dewrder bennu llwyddiant gweithred neu nod dewr. Gellir eu gweld fel newidynnau annibynnol o ran dewrder, a gall eu perthynas effeithio ar sut rydym yn ymateb i ofn. Yn ogystal, hunanhyder yw'r hyder sy'n cael ei drafod yma; hyder i wybod eich sgiliau a'ch galluoedd a gallu penderfynu pryd i frwydro yn erbyn ofn neu pryd iw ffoi. Dywed Putman: "The ideal in courage is not just a rigid control of fear, nor is it a denial of the emotion. The ideal is to judge a situation, accept the emotion as part of human nature and, we hope, use well-developed habits to confront the fear and allow reason to guide our behaviour toward a worthwhile goal."

Yn ôl Putman, mae Aristotle yn cyfeirio at y lefel briodol o ofn a hyder mewn dewrder. "Fear, although it might vary from person to person, is not completely relative and is only appropriate if it 'matches the danger of the situation'". Mae'r un peth yn wir am hyder gan fod dwy agwedd ar hunanhyder mewn sefyllfa beryglus.

1. "Hyder realistig yng ngwerth achos sy'n ysgogi gweithredu cadarnhaol".
2. "Gwybod ein sgiliau a'n galluoedd ein hunain. Ail ystyr hyder priodol wedyn yw ffurf o hunan-wybodaeth."

Heb cydbwysedd priodol rhwng ofn a hyder wrth wynebu bygythiad, ni all unrhywun fod yn ddigon dewr i'w oresgyn. Dywed Putman "if the two emotions are distinct, then excesses or deficiencies in either fear or confidence can distort courage."

### Afluniadau posibl o ddewrder

Yn ôl Putman, mae pedwar posibilrwydd: 

1. "Lefel uwch o ofn nag y mae sefyllfa yn galw amdano, lefel isel o hyder". Byddai rhywun fel hyn yn cael ei ystyried yn llwfrgi;
2. "Lefel rhy isel o ofn pan fo ofn gwirioneddol yn lefel briodol, rhy uchel o hyder". Byddai rhywun fel hyn yn cael ei ystyried yn ffôl ;
3. "Lefel rhy uchel o ofn, ond eto mae'r hyder hefyd yn rhy uchel". Gall y trydydd posibilrwydd ddigwydd os cafodd rhywun brofiad trawmatig a achosodd bryder mawr am ran helaeth o'u bywyd. Yna maent yn ofni y byddai eu profiad yn aml yn amhriodol ac yn ormodol. Ac eto, fel mecanwaith amddiffynnol, byddai'r person yn dangos lefelau gormodol o hyder fel ffordd o fynd i'r afael â'i ofn afresymol a "phrofi" rhywbeth i'ch hun neu'i gilydd". Felly gellid ystyried yr ystumiad hwn fel dull o ymdopi â'u hofn.
4. "Lefel rhy isel o ofn a lefel isel o hyder". Am y posibilrwydd olaf, gellir ei weld fel anobaith neu angheuol.

Felly, mae Putman yn nodi ofn a dewrder fel rhai sydd wedi'u cydblethu'n ddwfn a'u bod yn dibynnu ar ganfyddiadau gwahanol: "perygl y sefyllfa", "teilyngdod yr achos", "a'r canfyddiad o allu rhywun".

Damcaniaethau
-------------

### Groeg yr Henfyd

 Plato, Musei Capitolini
Mae Plato's *Laches* yn trafod dewrder, ond yn methu dod i gasgliad boddhaol beth yw dewrder. Mae llawer o ddiffiniadau o ddewrder yn cael eu cynnig.

Dolenni allanol
---------------

1. ↑  Pianalto, Matthew (2012). "Moral Courage and Facing Others". *Philosophical Studies* **20** (2): 165–184. doi:10.1080/09672559.2012.668308.
2. 1 2 3 4  Putman, Daniel (2001-11). "The Emotions of Courage". *Journal of Social Philosophy* **32** (4): 463–470. doi:10.1111/0047-2786.00107. ISSN 0047-2786. .
3. ↑  Putman 2001, tt. 467.
4. ↑  Walton 1986, tt. 56–58.