recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Dalen o *The Canterbury Tales* gan Geoffrey Chaucer.
Ffurf hanesyddol ar yr iaith Saesneg yw **Saesneg Canol** a siaredid ar ôl y goncwest Normanaidd yn yr 11g tan ddiwedd y 15g. Aeth Saesneg drwy sawl newid a datblygiad yn y cyfnod wedi'r Hen Saesneg. Nid yw ysgolheigion yn hollol gytûn ynglŷn â dyddiadau'r iaith, ond pennir y tri a hanner can mlynedd 1150–1500 fel y cyfnod pan siaredid Saesneg Canol yn ôl *Geiriadur Saesneg Rhydychen*. Yn fras, dilynodd y cam hwn yn natblygiad yr iaith Saesneg yr Oesoedd Canol Uchel a Diweddar. Fe'i siaredid ar draws Lloegr, yn ne-ddwyrain yr Alban, mewn ambell man ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr, ac yn y Pâl yn Iwerddon.

Gwelodd Saesneg Canol newidiadau sylweddol i'w gramadeg, ynganiad, ac orgraff. Roedd arferion ysgrifennu yn ystod y cyfnod hwn yn amrywio'n eang. Dangosir amrywiaeth helaeth mewn enghreifftiau ysgrifenedig Saesneg Canol yn ôl ardal eu tarddiad. Daeth Hen Saesneg, iaith safonol mewn cymhariaeth, yn fratiog a'i rhannu'n sawl ffurf leol, ac awduron yn ei datblygu yn y fan a'r lle yn fynyachaf. Erbyn diwedd y cyfnod (tua 1470), gyda chymorth y wasg argraffu a ddyfeisiwyd gan Johannes Gutenberg yn 1439, derbyniwyd ffurf safonol yn seiliedig ar dafodiaith Lludain o'r enw Safon y Siawnsri. Roedd hyn i raddau helaeth yn sylfaen ar gyfer sillafu Saesneg Modern, er bod ynganiad wedi newid yn sylweddol ers hynny. Olynwyd Saesneg Canol yn Lloegr gan gyfnod y Saesneg Modern Cynnar, a barodd hyd ganol yr 17g. Datblygodd yr iaith Sgoteg ar yr un pryd fel datblygiad o dafodiaith Northymbria, ffurf ar Saesneg oedd yn gyffredin yng ngogledd Lloegr ac yn ne-ddwyrain yr Alban.

Yn ystod cyfnod Saesneg Canol, symleiddiwyd nifer o nodweddion gramadeg yr Hen Saesneg, neu ddiflanasant yn gyfan gwbl. Cafodd ffurfdroadau'r enw, yr ansoddair, a'r ferf eu symleiddio o ganlyniad i ostyngiad (ac yn y pen draw diflaniad) y mwyafrif o wahaniaethau o ran y cyflwr gramadegol. Benthycwyd llawer o eiriau Normaneg, yn enwedig ym meysydd gwleidyddiaeth, y gyfraith, y celfyddydau, a chrefydd. Cedwai'r geirdarddiad Germanaidd gan y rhan fwyaf o eirfa'r Saesneg, a dylanwadau'r Hen Norseg yn amlygach. Cafwyd newidiadau sylweddol yn nhermau ynganiad, gan gynnwys llafariaid a deuseiniaid hirion, ac yng nghyfnod diweddar Saesneg Canol yr hyn a elwir Sifft Fawr y Llafariaid.

Dim ond ychydig o lenyddiaeth Saesneg Canol sy'n goroesi, o ganlyniad i oruchafiaeth y Normaniaid a statws Hen Ffrangeg, neu Eingl-Normaneg, fel iaith o fri. Yn ystod y 14g, daeth arddull llenyddol newydd i'r amlwg gyda gwaith John Wycliffe a Geoffrey Chaucer, yr hwn sy'n un o feirdd gwychaf barddoniaeth Saesneg Lloegr a'i gampwaith *The Canterbury Tales* yn brif waith y cyfnod ac yn un o'r gweithiau pwysicaf yn holl lenyddiaeth yr iaith Saesneg.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Middle English–an overview - Oxford English Dictionary". *Oxford English Dictionary* (yn Saesneg). 2012-08-16. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-17. Cyrchwyd 2016-01-04.
2. ↑  Carlson, David. (2004). "The Chronology of Lydgate's Chaucer References". *The Chaucer Review* **38** (3): 246–254. doi:10.1353/cr.2004.0003. .
Mae **Sgurr Choinnich Mor - Sgurr Choinnich Beag** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN220710. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae ***Soldier Blue*** yn ffilm *Western* Americanaidd a gynhyrchwyd yn 1970, wedi ei chyfarwyddo gan Ralph Nelson, sy'n adrodd hanes ffuglennol digwyddiadau yn 1864 seiliedig ar hanes gwir Cyflafan Sand Creek yn Nhiriogaeth Colorado, UDA.

Sgriptiwyd y ffilm gan John Gay yn seiliedig ar y nofel *Arrow in the Sun* gan Theodore V. Olsen, ac mae'n serennu Candice Bergen, Peter Strauss, a Donald Pleasence. Perfformiwyd y gân deitl gan Buffy Sainte-Marie.

Cynllun
-------

Wedi ei rhyddhau ar anterth Rhyfel Fietnam yn erbyn cefndir y achos tribiwnlys milwrol yn deillio o Gyflafan My Lai, cyflwynodd y ffilm yr adroddiad sinematig cyntaf o un o'r digwyddiadau mwyaf drwgenwog yn hanes rhyfeloedd yr Unol Daleithiau ar bobloedd brodorol Gogledd America, pan gyflawnodd milwyr yn perthyn i filisia talaith Colorado dan arweiniad y Colonel John M. Chivington gyflafan yn erbyn pentref diamddiffyn o bobl Cheyenne ac Arapaho ar wastadeddau dwyreiniol Colorado. Lladdwyd rhai cannoedd o Indiaid, y rhan fwyaf ohonynt yn ferched, plant a henoed.

Mae hanes y gyflafan yn cael ei osod ar gefndir ffuglennol am hanes goroeswyr ymosodiad gan Indiaid ar uned o filwyr Marchoglu'r Unol Daleithiau.

Ffilm ddadleuol
---------------

Rhybudd mewn sinemau
Roedd y ffilm yn ddadleuol ar y pryd nid yn unig oherwydd ei phwnc fel *revisionist Western*, ond am ei phortread graffig iawn o drais. Aeth y cyfarwyddwr Nelson, sy'n ymddangos yn y ffilm ei hun, i lefelau newydd amlwg yn ei bortread o drais, gan ddangos golygfeydd o drais rywiol realistig ynghyd â golygfeydd brwydr sy'n dangos bwledi'n taro cyrff a merched a phlant yn cael eu cigyddu'n ddidrugaredd gan filwyr.

Credydau
--------

Avco Embassy Pictures, 1970

* Cynhyrchydd - Harold Loeb a Gabriel Katzka
* Cynhyrchydd Gweithredol - Joseph E. Levine
* Cyfarwyddwr - Ralph Nelson
* Gwaith sgrîn - John Gay
* Cerddoriaeth - Roy Budd

Cast
----

[[Delwedd:Pstrauss.png|bawd|Peter Strauss
[[Delwedd:Jrivero.png|bawd|Jorge Rivero

* Kathy Maribel Lee - Candice Bergen
* Honus Gent - Peter Strauss
* Isaac Q. Cumber - Donald Pleasence
* Colonel Iverson - John Anderson
* Spotted Wolf - Jorge Rivero
* Captain Battles - Dana Elcar
* Lieutenant McNair - Bob Carraway
* Lieutenant Spingarn - Martin West
* Private Menzies - James Hampton
* Sergeant O'Hearn - Mort Mills
* Running Fox - Jorge Russek
* Indian Woman - Aurora Clavell
* Agent Long - Ralph Nelson
Pentref a phlwyf sifil yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy **St Mabyn** (Cernyweg: y pentref = *S. Mabon*; y plwyf sifil = *Pluwvabon*).
Fe'i lleolir rhwng Wadebridge a Gwaun Bodmin. Yn 2001 roedd 560 o drigolion wedi'u cofrestru yno.

Enwyd y pentref ar ôl y duw Celtaidd Mabyn neu Mabena neu o bosib Mabon. Dywedir fod Mebyn yn un o 24 o blant Brycheiniog. Cafodd Mabyn ei rhestru gan yr Eglwys yn Lloegr fel santes yn 1234.

Dyma'r unig bentref yn y pwlyf a cheir nifer o dai urddasol (16 1c 17g) gerllaw, gan gynnwys: Tregarden, Tredethy, Helligan a Colquite.

Mae'r eglwys ei hun, sydd o'r un enw a'r pentref wedi ei restru yn Gradd 1 ac wedi ei godi yn y 15g.

Santes
------

Ymddengys yr enw am y tro cyntaf yn Bywyd Saint Nectan a sgwennwyd yn y 12g yn Tintagel, Dyfnaint. Credir fod Nectan hefyd yn fab i Frycheiniog. Merch ydy hi ers canrifoedd ond cred y rhan fwyaf o ysgolheigion megis Sabine Baring-Gould mai dyn ydoedd ac i'r stori wrieddiol am Fabon (brawd Sant Teilo) newid gan fynd yn anghof a'r Sant droi yn Santes.

Dolennau allanol
----------------

* Newyddion o wefan y pentref
* Gwefan answyddogol Archifwyd 2010-01-24 yn y Peiriant Wayback.
* Ysgol Gynradd St Mabyn Archifwyd 2010-07-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 23 Hydref 2019
2. ↑  Maga Cornish Place Names Archifwyd 2017-06-01 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 10 Awst 2019
3. ↑  GENUKI

Gweler hefyd
------------

* Mabon Mabon fab Modron
* Maponos Y ffurf Lladin
* Cymeriadau chwedlonol Cymreig
* Llanfabon (Pentref ger Merthyr Tydfil)
* Rhiwabon ger Wrecsam
* Lochmaben yr Alban
Cylchgrawn llenyddol Cymraeg yw ***O'r Pedwar Gwynt***. Mae'n cynnwys gwaith beirniadol a chreadigol, erthyglau, adolygiadau, cyfweliadau, straeon a cherddi, a chroesair. Cyhoeddir tri rhifyn print y flwyddyn adegau'r Eisteddfod Genedlaethol, y Nadolig a'r Pasg, a chyhoeddir testun y rheiny a deunydd atodol yn ddigidol.

Ym mis Tachwedd 2015, penderfynodd Cyngor Llyfrau Cymru i roi grant o £20,000 y flwyddyn i O'r Pedwar Gwynt Cyf. i gyhoeddi cylchgrawn llenyddol tan y flwyddyn 2019. Ei fwriad yw cymryd lle'r cylchgrawn *Taliesin*, a ddaeth i ben yn y gwanwyn 2016. Sefydlwyd y fenter mewn partneriaeth ag Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor, a'r Athro Angharad Price yn gadeirydd. Cyhoeddwyd y rhifyn print cyntaf ym mis Gorffennaf 2016, a lansiwyd y cylchgrawn yn swyddogol yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Fynwy a'r Cyffiniau 2016.

Yn ystod cyfnod cynnar y cylchgrawn y ddau olygydd oedd Sioned Puw Rowlands ac Owen Martell, a Mari Siôn oedd y rheolwr golygyddol a chynhyrchydd. Nhw oedd sylfaenwyr y cylchgrawn.

Golygydd Gyfarwyddwr presennol y cylchgrawn yw Sioned Puw Rowlands, ac Angharad Penrhyn Jones yw'r Golygydd Cysylltiol a Chyfathrebu.

Daw enw'r cylchgrawn o gyfrol o ysgrifau gan T. H. Parry-Williams, ac ymddengys cwpled ganddo o'i gerdd "Gwynt y Dwyrain" yn rhyw arwyddair i'r cylchgrawn: "Mae’n rhaid cael gwynt. Nid yw amser yn bod / Pan na bo gwyntoedd o rywle’n dod."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cylchgrawn llenyddol newydd ar ei ffordd, Golwg360 (19 Tachwedd 2015). Adalwyd ar 27 Mai 2017.
2. ↑
3. ↑  THP-W allan heb ei het: ‘O’r Pedwar Gwynt’, gwallter, blog Andrew Green (7 Awst 2016). Adalwyd ar 27 Mai 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* O'r Pedwar Gwynt ar Twitter
Actores o Gymru yw **Shefali Chowdhury** (ganwyd 20 Mehefin 1988) sydd o dras Bangladeshi. Caiff ei hadnabod am chwarae rôl Parvati Patil yn nghyfres ffilmiau Harry Potter, heblaw am *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* (2004), lle caiff y rôl ei chwarae gan Sitara Shah.

Bywyd cynnar
------------

Chowdhury yw'r ieuengaf o bump, a ganwyd hi yn Ninbych, Cymru. Mae ei rhieni yn dod o Fangladesh, a symudon nhw i Brydain yn 1980. Pan roedd hi'n chwech oed, symudodd i Firmingham, Lloegr.

Gyrfa
-----

Adnabyddir Chowdhury am ei pherfformiad fel Parvati Patil ym mhedair o ffilmiau Harry Potter, gan ddechrau yn 2005 yn *Harry Potter and the Goblet of Fire*. Cafodd hi'r rôl pan roedd hi'n ei blwyddyn olaf yn Ysgol Waverley ym Mirmingham. Mae hi a Afshan Azad, (a oedd yn chwarae rôl efaill Chowdhury Padma Patil) yn dal i fod yn ffrindiau da, yn ôl Azad.

Ffimiau
-------

| Blwyddyn | Teitl | Rôl | Nodiadau |
| --- | --- | --- | --- |
| 2005 | *Harry Potter and the Goblet of Fire* | Parvati Patil |
| 2007 | *Harry Potter and the Order of the Phoenix* |
| 2009 | *Harry Potter and the Half-Blood Prince* |
| 2015 | *I Am the Doorway* | Ffilm fer |
| *Heist: Jane* |  | Ffilm fer |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "NR chats to GOF's Patil twins". *Newsround*. BBC. 17 November 2005. Cyrchwyd 11 February 2007.

Dolenni allanol
---------------

* Shefali Chowdhury ar wefan Internet Movie Database
Etholaeth seneddol yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Sheffield Heeley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Sheffield Heeley yn Ne Swydd EfrogEtholaeth Sheffield Heeley yn Ne Swydd Efrog
* De Swydd Efrog yn LloegrDe Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1966: Peter Roberts (Ceidwadol)
* 1966–1970: Frank Hooley (Llafur)
* 1970–1974: John Spence (Ceidwadol)
* 1974–1983: Frank Hooley (Llafur)
* 1983–2001: Bill Michie (Llafur)
* 2001–2015: Meg Munn (Llafur)
* 2015–presennol: Louise Haigh (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Cyn-wleidydd o Gymro yw **Simon Thomas** (ganwyd 28 Rhagfyr 1963) a oedd yn aelod blaenllaw o Blaid Cymru. Bu'n Aelod Seneddol dros Etholaeth Ceredigion rhwng 2000 a 2005. Enillodd y sedd mewn is-etholiad yn 2000 ar ôl i Cynog Dafis ymddiswyddo i ganolbwyntio ar ei waith fel aelod o'r Cynulliad dros Geredigion. Yn Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2011, fe'i etholwyd yn aelod dros Ranbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru ond ymddiswyddodd fel Aelod Cynulliad ac o Blaid Cymru yng Ngorffennaf 2018.

Bywyd cynnar
------------

Mae Thomas yn hannu o Gwmaman a mynychodd Ysgol Ramadeg Bechgyn Aberdâr yn Nhrecynon ger Aberdâr. Enillodd Baglor y Celfyddydau yn yr iaith Gymraeg o Brifysgol Aberystwyth ym 1985, a Diploma ôl-raddedig o Goleg Llyfrgellyddiaeth Cymru yn Llanbadarn Fawr, Aberystwyth ym 1988.

Bu'n guradur cynorthwyol yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru o 1986–1992. O 1992–1994, bu'n Swyddog Polisi ac Ymchwil ar gyfer Cyngor Bwrdeistref Tâf-Elai, ac o 1994–2000, bu'n reolwr Datblygaeth Cefn Gwlad ar gyfer yr asiantaeth datblygu JIGSO.

Ymddiswyddiad
-------------

Ymddiswyddodd fel Aelod Cynulliad ac fel aelod o Blaid Cymru ar 25 Gorffennaf 2018 yn sgîl ymchwiliad heddlu i honiadau o "natur ddifrifol". Cadarnhaodd yr heddlu eu bod wedi arestio unigolyn ar amheuaeth o fod â "delweddau anweddus" yn ei feddiant.

Cynigiwyd y sedd i'r nesaf ar y rhestr rhanbarthol, sef Helen Mary Jones, ac ar 2 Awst 2018 cadarnhawyd y byddai'n cymryd y sedd a dychwelyd i'r Cynulliad.

Ymddangosodd Thomas yn Llys Ynadon Aberystwyth ar 3 Hydref 2018 lle plediodd yn euog i dri chyhuddiad o greu delweddau anweddus o blant. Ar 31 Hydref 2018, yn Llys Ynadon Yr Wyddgrug, cafodd ddedfryd o 26 wythnos o garchar wedi ei ohirio. Fe'i roddwyd ar y gofrestr troseddwyr rhyw am saith mlynedd.

Bywyd personol
--------------

Mae'n briod â Gwen, merch y bardd a'r academydd Gareth Alban Davies. Mae ganddynt mab a merch.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Cynog Dafis** | **Aelod Seneddol dros Geredigion**2000–2005 | Olynydd:**Mark Williams** |
| Cynulliad Cenedlaethol Cymru |
|
| Rhagflaenydd:**Nerys Evans** | **Aelod Cynulliad dros Ranbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru**2011–2018 | Olynydd:**Helen Mary Jones** |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Simon Thomas yn ymddiswyddo yn sgil ymchwiliad i "drosedd ddifrifol"*  , Golwg360, 25 Gorffennaf 2018.
2. ↑  *Arestio Simon Thomas: heddlu’n cadarnhau "delweddau anweddus"*  , Golwg360, 25 Gorffennaf 2018.
3. ↑  *Helen Mary Jones i olynu Simon Thomas fel Aelod Cynulliad*  , Golwg360, 2 Awst 2018.
4. ↑  *Simon Thomas yn pledio'n euog i greu delweddau anweddus*  , BBC Cymru Fyw, 3 Hydref 2018.  Cyrchwyd ar 18 Mai 2020.
5. ↑  *Lluniau anweddus: Dedfryd ohiriedig i Simon Thomas*  , BBC Cymru Fyw, 31 Hydref 2018.  Cyrchwyd ar 18 Mai 2020.
Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Damiano Damiani yw ***Confessione Di Un Commissario Di Polizia Al Procuratore Della Repubblica*** a gyhoeddwyd yn 1971. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Euro International Film. Lleolwyd y stori yn Sisili. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Damiano Damiani a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Riz Ortolani. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Nello Pazzafini, Franco Nero, Martin Balsam, Luciano Catenacci, Adolfo Lastretti, Claudio Gora, Marilù Tolo, Giancarlo Badessi, Arturo Dominici, Giancarlo Prete, Paolo Cavallina, Calisto Calisti, Filippo De Gara, Gianni Palladino a Michele Gammino. Mae'r ffilm *Confessione Di Un Commissario Di Polizia Al Procuratore Della Repubblica* yn 110 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1971. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Clockwork Orange* sef ffim wyddonias, ddistopaidd am drosedd gan y cyfarwyddwr ffilm
Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Antonio Siciliano sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Damiano Damiani ar 23 Gorffenaf 1922 yn Pasiano di Pordenone a bu farw yn Rhufain ar 4 Mehefin 2004. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1961 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Damiano Damiani nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Charles Krauss yw ***Sein Letzter Roman*** a gyhoeddwyd yn 1920. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Titanus. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Amleto Palermi. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Titanus.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Charles Krauss ac Ignazio Lupi. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1920. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Cabinet of Dr. Caligari* sef ffilm arswyd Almaeneg gan Robert Wiene.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Charles Krauss ar 1 Ionawr 1871 ym Mharis a bu farw yn Rhufain ar 18 Hydref 1957.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Charles Krauss nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Llyn Toba
**Sumatera**, neu **Sumatra**, sy'n rhan o Indonesia, yw'r chweched ynys yn y byd o ran maint (neu'r seithfed os ystyrir Awstralia yn ynys), tua 470.000 km².

Mae Sumatera yn ynys hir, yn rhedeg o'r gogledd-orllewin i'r de-ddwyrain, gyda'r cyhydedd tua'r canol. Yng ngorllewin yr ynys mae Mynyddoedd Barisan ac yn y dwyrain mae tir isel, corsiog. I'r de-ddwyrain mae ynys Jawa, a dim ond Culfor Sunda rhyngddynt. Mae Gorynys Malaya i'r gogledd, gyda Culfor Malaca yn eu gwahanu. I'r dwyrain mae ynys 
Borneo.

Ar un adeg roedd y rhan fywaf o'r ynys wedi ei gorchuddio gan goedwig drofannol, ond erbyn hyn mae llawer o'r goedwig wedi ei dinistrio. Mae hyn wedi peryglu anifeiliaid megis yr orangwtang, y tapir a'r teigr, a rhai planhigion anarferol megis y rafflesia.

Mae'r ynys, a'r ynysoedd bach o'i chwmpas, wedi ei rhannu yn nifer o daleithiau: 

* Aceh
* Bangka-Belitung
* Bengkulu
* Jambi
* Lampung
* Riau
* Sumatera Barat (Gorllewin Sumatera)
* Sumatera Selatan (De Sumatera) - prifddinas: Palembang
* Sumatera Utara (Gogledd Sumatera) - prifddinas: Medan

Mae mudiad sy'n ymladd am annibyniaeth oddi wrth Indonesia yn Aceh, yn rhan mwyaf gogleddol yr ynys, er bod cytundeb rhwng y mudiad a llywodraeth Indonesia wedi sicrhau heddwch yn ddiweddar.

Nid yw'r ynys mor boblog a Jawa, gyda tua 40 miliwn o bobl ar ynys tua maint Yr Almaen. Y prif ddinasoedd yw Medan a Palembang. Ceir nifer o wahanol grwpiau ethnig, yn cynnwys y Minangkabau a'r Batak. Dilynwyr Islam yw'r rhan fwyaf o boblogaeth yr ynys, ond mae llawer o'r Batak yn Gristionogion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jones, Gareth (gol.). *Yr Atlas Cymraeg Newydd* (Collins-Longman, 1999), t. 104.
Ffilm drosedd gan y cyfarwyddwr Augusto César Vatteone yw ***La Muerte Flota En El Río*** a gyhoeddwyd yn 1956. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alejandro Gutiérrez del Barrio. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Eduardo Cuitiño, Alba Castellanos, Domingo Sapelli, Enrique Vico Carré, Jacinto Herrera, Juan Laborde, Nelly Panizza, Teresa Blasco, Mario Passano, Arsenio Perdiguero, Alfredo Almanza, Domingo Garibotto, Jorge Villoldo, Luis Otero, Miguel A. Olmos, Justo Martínez a Ricardo Greco. Mae'r ffilm *La Muerte Flota En El Río* yn 75 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1956. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Searchers* sy’n ffilm bropoganda gwrth-frodorion America gan y cowbois gwyn, gan y cyfarwyddwr ffilm John Ford. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Augusto César Vatteone ar 24 Hydref 1904 yn Buenos Aires a bu farw yn yr un ardal ar 25 Mehefin 1993.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Augusto César Vatteone nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Marie-Castille Mention Schaar yw ***La Fête Des Mères*** a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd gan Marie-Castille Mention Schaar yn Ffrainc. Lleolwyd y stori ym Mharis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Marie-Castille Mention Schaar. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carmen Maura, Pascale Arbillot, Nicole Garcia, Clotilde Courau, Audrey Fleurot, Noémie Merlant ac Olivia Côte. Mae'r ffilm *La Fête Des Mères* yn 91 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Guilty* sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Marie-Castille Mention Schaar ar 26 Ionawr 1963 yn Ffrainc. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Marchog Urdd Teilyngdod Cenedlaethol
 * Officier des Arts et des Lettres‎

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Marie-Castille Mention Schaar nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
Darlledwr yw **Sulwyn Thomas** (ganwyd 13 Mehefin 1943), sydd fwyaf enwog am gyflwyno'r rhaglen radio Stondin Sulwyn ar BBC Radio Cymru.

Bywgraffiad
-----------

Magwyd Thomas yng Nghaerfyrddin. Aeth i Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Caerfyrddin ac ar ôl gadael ysgol fe'i hyfforddwyd fel newyddiadurwr yn swyddfa'r *Evening Post* yn Abertawe. Ymunodd â chwmni teledu TWW fel gohebydd yng ngorllewin Cymru i raglen *Y Dydd*, gan barhau gyda'r un gwaith pan gymerodd HTV le Teledu Cymru.

Yn 1977 ymunodd Sulwyn â'r BBC fel un o gyflwynwyr y rhaglen Heddiw a throi wedyn i fyd radio gan lywio *Stondin Sulwyn* - ddaeth yn un o raglenni mwyaf poblogaidd BBC Radio Cymru yn ystod y chwarter canrif diwethaf. Bu'r Stondin yn llwyfan i gannoedd o bobl o bob rhan o Gymru i drafod pynciau'r dydd tan ddiwedd y rhaglen yn 2002.

Parhaodd hefyd fel cyflwynydd teledu, gan gyflwyno *Y Sioe Fach*, rhaglenni o Sioe Llanelwedd, a'r rhaglen *Ffermio* rhwng 1997 a 2004. Roedd yn un o sefydlwyr gwasanaeth Radio Glangwili yn 1972 a Papur Llafar y Deillion.

Mae'n ddiacon yng nghapel y Priordy, Caerfyrddin, ac yn aelod o'r cwmni drama a gyflwynodd *Dan y Wenallt* am y tro cyntaf. Bu ef a'i wraig Glenys ar un adeg yn arwain aelwyd yr Urdd yng Nghaerfyrddin, aelwyd a fu'n grud i o leiaf un grŵp pop Cymraeg, Galwad y Mynydd,

Trwy ei waith fel gohebydd magodd gysylltiadau clos gydag arweinwyr y frwydr i achub Llangyndeyrn a Chwm Gwendraeth Fach rhag y bygythiad i'w boddi. Lluniodd raglenni am y frwydr ac roedd yn rhan o'r pwyllgor a drefnodd ddathliadau 50 mlynedd y fuddugoliaeth yn 2013.

Cafodd ei urddo i'r wisg wen yng Ngorsedd Beirdd Ynys Prydain yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau yn 2003.

Ym mis Rhagfyr 2008, cyhoeddodd Sulwyn ei hunangofiant *Sulwyn* fel rhan o Gyfres y Cewri a gyhoeddir gan Wasg Gwynedd.

Bywyd personol
--------------

Mae'n byw yng Nghaerfyrddin gyda'i wraig Glenys, a mae ganddynt ddau o blant - Owain a Branwen Thomas, a fu'n ohebydd a chyflwynwyr ar Y Byd ar Bedwar a chynhyrchydd gyda Hacio (rhaglen deledu).

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 51522456
* LCCN: no2009000358
* ISNI: 0000 0000 4682 7530

 |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwyr Oreste Biancoli a László Kish yw ***Il Sogno Di Tutti*** a gyhoeddwyd yn 1941. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Gherardo Gherardi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ezio Carabella. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Eduardo De Filippo, Paola Borboni, Gino Cervi, Peppino De Filippo, Cesco Baseggio, Paolo Stoppa, Dina Galli, Germana Paolieri, Carlo Romano, Edda Soligo, Elvira Betrone, Lia Zoppelli, Luisella Beghi a Roberto Villa. Mae'r ffilm *Il Sogno Di Tutti* yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1941. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Ball of Fire* sef ffilm gomedi Americanaidd sy’n parodio’r chwedl Eira Wen a’r Saith Corach, gan y cyfarwyddwr Howard Hawks. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Gisa Radicchi Levi sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Oreste Biancoli ar 20 Chwefror 1897 yn Bologna a bu farw yn Rhufain ar 22 Mehefin 1928.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Oreste Biancoli nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.
Bardd a rhyddieithwr Tsiecaidd yn yr iaith Tsieceg oedd **Karel Hynek Mácha** (16 Tachwedd 1810 – 5 Tachwedd 1836) a flodeuai yn yr Oes Ramantaidd yn llenyddiaeth Tsieceg.

Ganed ef ym Mhrag, Teyrnas Bohemia, yng nghyfnod Ymerodraeth Awstria, yn fab i deulu tlawd. Yn ystod ei arddegau ceisiodd Mácha lenydda trwy gyfrwng yr Almaeneg, ond erbyn 1830 ysgrifennai ei gerddi, ysgrifau, a straeon yn ei famiaith. Dylanwadwyd arno gan yr adfywiad cenedlaethol Tsiecaidd a chan lenyddiaeth Ramantaidd Lloegr a Gwlad Pwyl. Treuliodd ei ieuenctid yn crwydro'r olion cestyll yng nghefn gwlad Bohemia, ac aeth ar daith i ogledd yr Eidal ym 1834. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Prag, ac ym 1836 symudodd i Litoměřice o weithio yn y gwasanaeth sifil. Yno bu farw Karel Hynek Mácha o niwmonia, yn 25 oed.

Cyhoeddodd Mácha ychydig o'i farddoniaeth yn ystod ei oes, ac ysgrifennodd *Obrazy ze života mého* ("Lluniau o'm Mywyd"; 1834), casgliad o bortreadau hunangofiannol mewn rhyddiaith delynegol. Ysgrifennodd hefyd nofel, *Cikáni* ("Sipsiwn"), ym 1835–36, ond mae'r rhan fwyaf o'i ryddiaith arall yn anorffenedig. Campwaith Mácha ydy'r delyneg hir *Máj* ("Mai"; 1836), yr esiampl fawr gyntaf o farddoniaeth iambig yn yr iaith Tsieceg. Naws brudd ac hiraethus sydd i'w farddoniaeth, sydd yn mynegi athroniaeth dyngedfenyddol y bardd. Mae'n aml yn ymwneud â themâu natur, canoloesoldeb, a diwylliant Tsiecaidd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Karel Hynek Mácha. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 4 Awst 2023.
|  |
| --- |
| **Ieithyddiaeth** |
| Ieithyddiaeth ddamcaniaethol |
| Seineg |
| Ffonoleg |
| Morffoleg |
| Cystrawen |
| Semanteg |
| Semanteg eiriadurol |
| Arddulleg |
| Pragmateg |
|  |
| Ieithyddiaeth hanesyddol |
| Ieithyddiaeth gymdeithasegol |
| Ieithyddiaeth gymharol |
| Caffael iaith |
| Ieithyddiaeth gymhwysol |
| Ieithyddiaeth wybyddol |

Astudiaeth ddisgrifiadol yw **sosioieithyddiaeth** ar effaith cymdeithas, gan gynnwys normau diwylliannol, disgwyliadau, a chyd-destun, ar sut y defnyddir iaith, ac effaith cymdeithas ar iaith. Mae'n wahanol i gymdeithaseg iaith, a ganolbwyntir ar effaith iaith ar y gymdeithas.

Mae hefyd yn edrych ar sut mae amrywiadau iaith yn amrywio rhwng grwpiau gan amrywiaeth cymdeithasol (e.e. ethnigrwydd, crefydd, statws, rhywedd, lefel yr addysg, oedran, mewnbwn, a mwy). Mae defnydd o iaith yn amrywio o le i le a rhwng y gwahanol ddosbarthiadau cymdeithasol, a dyma'r hyn y mae astudiaethau sosioieithyddiaeth yn eu hastudio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gumperz,, John J.; Cook-Gumperz, Jenny (2008). "Studying language, culture, and society: Sociolinguistics or linguistic anthropology?". *Journal of Sociolinguistics* **12** (4): 532–545.
Oen ar y chwith newydd ei eni; gwelir y brych yn dal yn sownd i'r fam. Seland Newydd, 2007.
Mamal carnol bychan yw **oen**. Dafad ifanc ydyw, ac mae'n anifail sy'n cnoi ei gil (Saesneg: *ruminant*). Cânt eu geni yn y Gwanwyn, pan fo'r tywydd yn cynhesu, a cheir ychydig tros biliwn o ddefaid ar y Ddaear. Mae'r gair "dafad" yn cael ei ddefnyddio am sawl rhywogaeth o ddefaid, ond fel arfer, o ddydd i ddydd, mae'r gair yn cael ei ddefnyddio am y genws Ovis.

Symbol o ddiniweidrwydd
-----------------------

Defnyddir yr oen drwy'r Beibl yn symbol am ddiniweidrwydd e.e. caiff Iesu Grist ei alw'n "Oen Duw"; cyfeirir at Grist, hefyd, fel "y Bugail Da". Ceir hefyd gyfeiriad at Esau (mab Isaac) yn gwisgo croen oen amdano. Mae'r Pasg Cristnogol wedi ei sylfaenu ar y Pasg Iddewig yn drosiadol hefyd: mae'r Testament Newydd yn galw Iesu yn "Oen y Pasg" (1 Corinthiaid 5:7).

Ceir hefyd nifer o ddywediadau'n deillio o hyn:

* Mawrth a ladd, Ebrill a fling - mae Mawrth yn lladd ac Ebrill yn blingo.
* Os daw Mawrth i mewn fel Oen, aiff allan fel llew.
* Mynd fel oen i'r lladd-dy - mynd yn ddiniwed o flaen ei well.
* Llew mewn dillad oen - Rhywun cas yn ceisio edrych yn ddiniwed.

Mewn llenyddiaeth
-----------------

Dic Jones:
Ond y mae ŵyn hyd y maes:
Ŵyn arianfyw o'r henfaes;
Heini pob oen ohonynt
Yn dechrau'i gampau'n y gwynt.
(Awdl y Gwanwyn)

Gweler hefyd
------------

* Dafad
* Bugail
* Clefyd y Crafu
* Clwyf y traed a’r genau
* "Dafad Doli"

Chwiliwch am ***oen***  
yn Wiciadur.
Darlun dychmygol o sombi mewn cae yn Haiti.
Corff dynol a adfywiwyd gan ddewin neu offeiriad fwdw ac sydd dan ei reolaeth lwyr yw **sombi** (lluosog: sombïod, sombïaid neu sombis). Yn ôl traddodiad bydd enaid y person yn cael ei ddwyn gan ddewiniaeth ddu, gan ei droi'n ddi-fywyd. Bydd y dewin fwdw yn claddu'r corff, ac yn hwyrach yn ei ddatgladdu i gael caethwas. O bosib y sombi yw'r elfen enwocaf o fwdw, er nad yw'n chwarae rhan mewn arfer ffurfiol y grefydd honno.

Mae dewiniaid fwdw yn ceisio creu sombïod gan ddefnyddio gwenwyn sy'n bwrw person i berlewyg. Mae'r gyfraith yn Haiti yn ceisio atal yr arfer hon.

Defnyddir y gair "sombi" hefyd yn niwylliant y Gorllewin i gyfeirio at y meirw byw, sy'n seiliedig ar syniadau Ewropeaidd sy'n dyddio'n ôl i'r Oesoedd Canol a ddychmygai'r meirw yn codi o'r bedd ac yn ymosod ar y byw. Celain bydredig, heb allu siarad na meddwl, sy'n goroesi trwy fwyta pobl yw'r portread arferol mewn straeon a ffilmiau arswyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   sombi. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 26 Mai 2015.
2. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [zombie].
3. 1 2  Jones, Alison. *Larousse Dictionary of World Folklore* (Caeredin, Larousse, 1995), t. 468 [zombi].
Bwyd a diod mewn oergell gartref sydd â'i drws yn agored
Peiriant a ddefnyddir i gadw pethau'n oer yw **oergell**. Gan rai, yr enw arno yw **cwpwrdd oer**. Fel arfer, bydd tymheredd oergell yn y cartref yn cael ei gynnal ar 4-5 gradd canradd. Bydd pobl yn cadw bwyd a diodydd ynddi, yn bennaf er mwyn eu cadw'n hirach rhag difetha neu fel eu bod yn oer wrth eu bwyta neu eu hyfed. Mae gan oergell bwmp gwres sy'n tynnu'r gwres o'r aer y tu mewn iddi, sy'n cael ei yrru gan fodur trydan fel arfer. Bydd y gwres yn cael ei symud i'r aer y tu allan i'r oergell.

Mae oergelloedd yng ngheginau bwytai a gwestai yn llawer mwy nag oergell yn y cartref: yn aml, mae oergell fasnachol o'r fath yn ystafell y gall staff y gegin fynd i mewn iddi. Ar ben arall y sbectrwm, mae'n bosib cael oergelloedd bach iawn, sydd i'w gweld yn bennaf mewn ystafelloedd gwestai.

Dyfeisiwyd y peiriant rheweiddio cyntaf yn y 18fed ganrif.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  William Cullen, *Of the Cold Produced by Evaporating Fluids and of Some Other Means of Producing Cold,* **yn** Essays and Observations Physical and Literary Read Before a Society in Edinburgh and Published by Them, II, (Edinburgh 1756) (Saesneg)
Trafodaethau yn Senedd U.D. yn ystod treial yr Arlywydd Bill Clinton ym 1999, Prif Ustus William Rehnquist yn llywyddu. Mae rheolwyr y Tŷ yn eistedd wrth ymyl byrddau chwarter-gylchol ar y chwith a chwnswler personol yr Arlywydd ar y dde.
Cyhuddiad difrifol yn erbyn 42fed Arlywydd Unol Daleithiau America oedd **Uchelgyhuddiad Bill Clinton**. Dechreuwyd proses uchelgyhuddo Clinton gan Dŷ'r Cynrychiolwyr ar 19 Rhagfyr 1998, ar ddau gyhuddiad: un o anudon a'r llall o rwystro cyfiawnder.

Deilliodd y cyhuddiadau hyn o gwyn gyfreithiol am gamdriniaeth rywiol a gyflwynwyd yn erbyn Clinton gan Paula Jones. Dyfarnwyd Clinton yn ddieuog o'r cyhuddiadau hyn gan y Senedd ar 12 Chwefror 1999. Methwyd dwy erthygl arall o uchelgyhuddiad – ail gyhuddiad o anudon a chyhuddiad o  gamddefnydd grym –  yn Nhŷ'r Cynrychiolwyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Erskine, Daniel H. (2008). "The Trial of Queen Caroline and the Impeachment of President Clinton: Law As a Weapon for Political Reform" (yn en). *Washington University Global Studies Law Review* **7** (1). ISSN 1546-6981. .
Mae **Sgor Gaibhre - Sgor Choinnich** (neu **Sgòr Gaibhre**) yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN443683. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Enw ar gyfnod o hanes Ewrop o ddechrau'r 15g hyd ddiwedd y 18g yw **Oes y Darganfod** neu **Oes Aur Fforio** a welsai fforio ar raddfa eang gan yr Ewropeaid. Daeth ymchwiliadau a darganfyddiadau tramor i'r amlwg fel elfen bwysig o ddiwylliant, gwleidyddiaeth, ac economi Ewrop a nodai cyfnod cychwynnol globaleiddio a'r cyfundrefnau trefedigaethol a mercantilaidd. Darganfuwyd nifer o diroedd a oedd ynghynt yn anhysbys i'r Ewropeaid yn ystod yr oes hon, er yr oedd y mwyafrif ohonynt eisoes yn boblog. O safbwynt y bobloedd hynny yn yr Amerig, Affrica, Asia, ac Oceania, Oes y Darganfod oedd y cyfnod o ymosodiadau a goresgyniadau gan yr Ewropeaid.

Dechreuodd fordeithiau Ewropeaidd i gyfandiroedd eraill yn sgil darganfyddiadau'r Portiwgaliaid yn nechrau'r 15g: ynysforoedd Madeira a'r Azores yng Nghefnfor yr Iwerydd yn 1419 a 1427, arfordir Affrica ar ôl 1434, a'r môr-lwybr i'r India yn 1498. Gorchestion mwyaf yr oes oedd darganfyddiad yr Amerig yn 1492 gan yr Eidalwr Cristoforo Colombo, neu Columbus, dan nawdd Coron Castilia, a'r gylchfordaith gyntaf gan y Portiwgead Fernão de Magalhães a'r Basgwr Juan Sebastian Elkano yn 1519–22. Arweiniodd y darganfyddiadau hyn at sawl mordaith ar draws yr Iwerydd, Cefnfor India, a'r Cefnfor Tawel, ac ymgyrchoedd i diroedd yr Amerig, Asia, Affrica, ac Awstralia, a pharhaodd fforwyr Ewropeaidd i ymdeithio a mapio tiroedd anhysbys drwy gydol y 19g hyd at oes fforio'r pegynau yn yr 20g.

Datblygodd y drefn fasnachol fyd-eang ac ymerodraethau trefedigaethol Ewrop o ganlyniad i fforiadau'r Ewropeaid a greodd cysylltiadau newydd gyda gwledydd tramor a phobloedd estron. Rhoddir yr enw "cyfnewid Columbaidd" ar y trosglwyddiadau o blanhigion, anifeiliaid, bwydydd, afiechydon heintus, a diwylliant rhwng yr Hen Fyd (Affrica-Ewrasia) a'r Byd Newydd (yr Amerig ac Oceania), yn ogystal â'r newidiadau demograffig a chymdeithasol a welsai poblogaethau o hemisffer y dwyrain (gan gynnwys setlwyr, mewnfudwyr, a chaethweision) yn ymfudo i hemisffer y gorllewin. Y cyfnewid eang hwn oedd un o ddigwyddiadau mwyaf pwysicaf yn hanes y byd a'r ddynolryw yn nhermau ecoleg, amaeth, a diwylliant. O ganlyniad i Oes y Darganfod, llwyddwyd i fapio holl diroedd a moroedd y Ddaear gron a chysylltu gwareiddiadau a chymdeithasau pellennig y byd, ac arweiniai hefyd at ymlediad clefydau gan ddifetha poblogaethau'r Byd Newydd a chyfnod hir o gaethwasiaeth, ecsbloetiaeth, gorchfygiad milwrol, a thra-arglwyddiaeth wleidyddol ac economaidd gan ymerodraethau Ewrop dros bobloedd frodorol. O ganlyniad i genadaethau ledled y byd, a alluogwyd gan Oes y Darganfod, daeth Cristnogaeth yn y grefydd fwyaf o ran nifer ei ddilynwyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Adherents.com, *Crefyddau gan Ymlynwyr* Archifwyd 2018-12-26 yn y Peiriant Wayback.  Archifwyd 2018-12-26 yn y Peiriant Wayback.
2. ↑  Dogfennaeth y BBC: Hanes Cristnogaeth gan Diarmaid MacCulloch, Prifysgol Rhydychen
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Alice Guy-Blaché yw ***Une course d'obstacles*** a gyhoeddwyd yn 1906. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

 Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1906. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Story of the Kelly Gang ffilm gan Charles Tait.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alice Guy-Blaché ar 1 Gorffenaf 1873 yn Saint-Mandé a bu farw yn Wayne, New Jersey ar 29 Mai 1971. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1894 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Chevalier de la Légion d'Honneur

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alice Guy-Blaché nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Algie the Miner* |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1912-01-01 |
| Beneath The Czar |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1914-01-01 |
| *Course de taureaux à Nîmes* |  | Ffrainc | No/unknown value | 1906-01-01 |
| *Falling Leaves* |  | Unol Daleithiau America | SaesnegNo/unknown value | 1912-01-01 |
| *House of Cards* |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1917-01-01 |
| *The Face at the Window* |  | Unol Daleithiau America |  | 1912-01-01 |
| *The Vampire* |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1915-01-01 |
| Une Course D'obstacles |  | Ffrainc | No/unknown value | 1906-01-01 |
| Une Femme Collante |  | Ffrainc | No/unknown value | 1906-01-01 |
| Une Histoire Roulante |  | Ffrainc | No/unknown value | 1906-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Palflys praff** (enw gwyddonol: *Tetralophozia setiformis*; enw Saesneg: *monster pawwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Palflys praff** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **trwynog blodiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **trwynogion blodiog**; yr enw Saesneg yw *Waved Tabby*, a'r enw gwyddonol yw *Idia aemula*. Mae i'w gael yng Nghanada ac i'r de i Florida a Texas ac yn y rhan fwyaf o Ewrasia.

20–30 mm ydy maint yr adenydd agored ac mae'n hedfan Ebrill a Thachwedd, yn ddibynol ar leoliad.

Prif fwyd y lindys ydy dail wedi'u gwywo.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r trwynog blodiog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cwmwl siro-cwmwlws
Bydd **siro-cwmwlws** (neu *awyr-draeth*, *traeth awyr*) yn ffurfio clytiau neu haen uchel o gymylau mân sydd, yn aml iawn, wedi eu gosod yn llinellau tebyg i batrwm traeth awyr (altocwmwlws).

Dywed Myrddin Fardd amdanynt: ‘Taen gymylau llwyd-wyn, un ffunud mewn ffurf ac ymddangosiad ag ôl tonau ar dywod-draeth wedi i'r môr fod yn ymdoni arno dan awel y gwynt, yr hwn yr ystyrid yn flaen-arwydd sicr, gan werin syml y dyddiau fu, fod ystorm gerllaw’.[1]

Enwau eraill arnynt yw *croen macrell* (sy'n cyfateb i'r *mackrel sky* yn y Saesneg) yn y Gogledd a *cymylau caws a maidd*, *cymylau caws a llaeth* neu *ffedog y ddafad* yn y De. Maent yn aml yn arwydd bod ffrynt gynnes yn dynesu ac y bydd y tywydd yn dirywio nes ceir glaw ymhen rhyw hanner diwrnod.

Cyfystyron lleol
----------------

* Awyr draeth - glaw drannoeth (Llanfair Mathafarn Eithaf)
* Cymylau traeth – glaw (Ystalafera)
* Awyr fel croen macrell – gwynt a glaw ymhen chwech awr (Y Bermo)
* Ffedog y ddafad – glaw cyn bo hir (ar lafar yn y De)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwerin Eiriau Sir Gaernarfon (1907), Myrddin Fardd

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn* Llên Gwerin *(Cymdeithas Edward LLwyd).*
Siaman ymysg y Sami gyda'i ddrwm.
**Siamanaeth** yw'r term a ddefnyddir i ddisgrifio credoau ac arferion traddodiadol sy'n gysylltiedig â chyfathrebu ag ysbrydion a'r byd anweledig. Daw'r gair "siaman" yn wreiddiol o Dwrceg gogledd Asia, yn enwedig Siberia a Mongolia, ond erbyn hyn, mae'r rhan fwyaf o anthropolegwyr yn ei ddefnyddio i ddisgrifio arferion tebyg mewn rhannau eraill o'r byd, ymysg brodorion Gogledd a De America, er enghraifft.

Valentin Hagdaev - prif shaman Olkhon. Llyn Baikal, Buryatia, Siberia.
Nodweddion cyffredinol siamanaeth yw:

* Cred fod ysbrydion â rhan bwysig ym mywyd pobl.
* Cred fod y siaman yn medru rheoli'r ysbrydion neu sicrhau eu cydweithrediad.
* Gall yr ysbrydion fod yn dda neu'n ddrwg.
* Defnyddir gwahanol dechnegau gan y siaman i fynd i lewyg; er enghraifft canu, dawnsio, synfyfyrio, ac eraill.
* Mae gan anifeiliaid ran bwysig, fel negeseuwyr neu gynrychiolwyr yr ysbrydion.
* Credir fod ysbryd y siaman yn gadael ei gorff i fynd i fyd yr ysbrydion.
* Cred fod y siaman yn medru iacháu.
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Solihull**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Solihull yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth Solihull yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1945.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1945–1964: Martin Lindsay (Ceidwadol)
* 1964–1983: Percy Grieve (Ceidwadol)
* 1983–2005: John Taylor (Ceidwadol)
* 2005–2015: Lorely Burt (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–presennol: Julian Knight (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest