Logo Cymraeg Clir, Canolfan BedwyrLogo Cymraeg Clir, Canolfan Bedwyr
Mae **Cymraeg Clir** yn brosiect Canolfan Bedwyr i helpu ysgrifennu dogfennau cyhoeddus mewn iaith glir a syml.

Yn ôl gwefan Canolfan Bedwyr, uned Iaith Prifysgol Bangor: "mae llawer gormod o Gymry Cymraeg yn teimlo bod y dogfennau Cymraeg yn rhy anodd eu deall a'u defnyddio, ac yn troi at y fersiwn Saesneg."

Mae logo marc Cymraeg Clir sy'n debyg i'r *Crystal Mark* gan y *Plain English Campaign* yn gallu cael ei rhoi ar ddogfen Cymraeg Clir.

Iaith glir
----------

Mae prosiectau tebyg ar gyfer llawer o ieithoedd eraill. Mewn llawer o wledydd, mae cyfreithiau yn dweud bod rhaid i asiantaethau cyhoeddus defnyddio iaith glir i wneud yn siŵr bod pawb yn cael cyfle teg i ddefnyddio eu gwasanaethau. 

Mae'r *Plain Language Association International (PLAIN)* yn gymdeithas ryngwladol ar gyfer gweithwyr proffesiynol iaith glir sy’n hyrwyddo cyfathrebu clir mewn unrhyw iaith. 

Mae'r *Plain English Campaign* wedi bod yn ymgyrchu yng Ngwelydd Prydain ers 1979 "yn erbyn gobbledygook, jargon a gwybodaeth gyhoeddus gamarweiniol." Maen nhw'n credu dylai pawb gael gwybodaeth glir ac wedi helpu llawer o sefydliadau i wella’u cyhoeddiadau. Mae rheoliadau "Telerau Annheg mewn Contractau Defnyddwyr" 1999 yn gorchymyn iaith "plaen a dealladwy".

Yn yr Unol Daleithiau, dechreuodd y *Plain Language Movement* gwyno am gyfathrebu'r sâl y llywodraeth America yn y 1970au. Ers 2010 mae'r Ddeddf Ffederal Ysgrifennu Plaen yn dweud bod rhaid i asiantaethau defnyddio iaith glir gyda'r cyhoedd.

Mae'r Wicipedia Simple English yn fersiwn o Wicipedia gyda miloedd o erthyglau mewn Saesneg clir. Mae’n defnyddio geiriau a gramadeg haws i'w deall na'r Wicipedia Saesneg arferol. 

Mae *Simplified English* a *Simplified Technical English* yn ceisio cadw at y 850 o eiriau Saesneg mwyaf cyffredin eu defnydd. 

Mae *Einfacher Sprache* (iaith syml) yn fersiwn symlach o'r iaith Almaeneg, heb frawddegau cymhleth neu eiriau anghyfarwydd. Mae grŵp targed yn cynnwys y nifer fawr o bobl sydd wedi symud i'r Almaen o wledydd eraill yn ddiweddar ond hefyd siaradwyr Almaeneg sydd ddim yn gallu darllen cystal. Mae rhaglenni newyddion mewn *Einfacher Sprache* ar y brif sianel radio Deutschlandfunk

Mae *Français fondamental* yn fersiwn symlach o'r iaith Ffrangeg gyda'r nod o ddysgu Ffrangeg i dramorwyr. Dangosodd arolygon yn y 1950au a'r 1960au bod nifer fach o eiriau mewn Ffrangeg safonol yn cael eu defnyddio yr un ffordd ym mhob sefyllfa. Felly, mae *Français fondamental* yn defnyddio llai o eiriau na Ffrangeg safonol. Creodd lywodraeth Ffrainc y 'Pwyllgor i Symleiddio'r Iaith Swyddogol' – COSLA (*Comité d'orientation pour la simplification du langage administratif*), i wella'r iaith swyddogol. 

Dechreuodd Mecsico symleiddio iaith y llywodraeth yn 2004 gyda'r prosiect *Lenguaje Ciudadano* (Iaith y dinesydd). Y bwriad oedd rhoi negeseuon y llywodraeth yn glir.

Canllawiau Cymraeg Clir
-----------------------

Clawr Llyfr Cymraeg Clir, Canolfan BedwyrClawr Llyfr Cymraeg Clir, Canolfan Bedwyr
Mae'r llyfr *Cymraeg Clir* yn cynnwys 16 prif rheol: 

*Cymraeg Clir, Canllawiau Iaith*, Cen Williams, Gwasg Dwyfor 1999 (ISBN 1 898817 49 9)

1. **Defnyddiwch frawddegau byr** (rhyw 20 - 25 gair)
2. **Dilynwch ddull naturiol y Gymraeg** wrth sgrifennu e.e. rhowch y ferf (gair gwneud) yn gyntaf os yw'n bosib.
3. **Peidiwch â defnyddio gair ffansi,** gair dieithr, gair hir iawn na gair technegol os bydd gair mwy cyffredin yn gwneud yr un gwaith.
4. **Cyfarchwch y darllenydd mewn ffordd naturiol** (e.e. darllenwch, byddwch yn gwybod a.y.y.b.). Peidiwch â ‘siarad i lawr' atynt.
5. **Cofiwch atalnodi** gan ei gadw mor syml ag y gallwch. Cofiwch mai'r atalnodi sy'n dweud wrth y darllenydd ble y byddech chi'n oedi.
6. **Defnyddiwch fwledi** i rannu brawddeg hir yn bwyntiau byr.
7. **Cadwch ddigon o wyn ar y dudalen** (h.y. peidiwch â gorlwytho'r dudalen â phrint).
8. **Rhowch eich gwaith i gydweithiwr edrych drosto**. Ydi o/hi yn deall popeth? Oes ‘na sgrifennu niwlog a gor-dechnegol?
9. **Peidiwch â defnyddio gormod o ddywediadau ac idiomau**. Gadewch y rheini i nofelwyr y genedl.
10. **Defnyddiwch iaith fydd yn gweddu i'r gynulleidfa ac yn addas i'r pwrpas**, (Cywair).
11. **Peidiwch â defnyddio gormod o gollnodau (‘)** i ddangos bod llythrennau ar goll (e.e. mae ble a rwyf yn dderbyniol; does dim rhaid sgrifennu b'le a ‘rwyf).
12. **Peidiwch â defnyddio jargon ac ymadroddion llanw** e.e. ar ddiwedd y dydd, yn y byr dymor canolig, ar ôl pwyso a mesur, ymhellach i'ch llythyr, ysgrifennaf mewn ymateb i'ch gohebiaeth a.y.y.b.
13. **Defnyddiwch rifau e.e. 24, 6, 18 yn hytrach na'u hysgrifennu**. Felly hefyd gyda dyddiadau - 1988, 1945 a.y.y.b.
14. Treiglo - ar bosteri, ffurflenni a.y.y.b. **ceisiwch sgrifennu mewn ffordd sy'n osgoi treiglo**. Yr un fath gyda gair dieithr.
15. **Amhersonol** - peidiwch â gor-ddefnyddio'r ffurfiau yma (gwelir, gwelwyd, aseswyd a.y.y.b.). Un ffordd o'u hosgoi yw peidio defnyddio'r amhersonol + gan. Cyfarchwch y darllenydd yn naturiol (edrychwch ar rif 4).
16. **Defnyddiwch frawddegau gweithredol** lle mae'n bosib (e.e. Ciciodd y ceffyl fi yn hytrach na Cefais fy nghicio gan y ceffyl).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "Plain English Campaign". *Plain English Campaign*. Cyrchwyd 7 Ebrill 2023.
3. ↑
4. ↑  wikt:https://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Basic English word list
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑