Un o'r celfyddydau mwyaf arwyddocaol yn Tsile, ac un o'r prif gyrff llenyddol cenedlaethol sy'n cyfrannu at lên America Ladin, yw **llên Tsile**. Ysgrifennai'r mwyafrif helaeth o lenorion Tsileaidd drwy gyfrwng yr iaith Sbaeneg.

Y gwaith llenyddol cyntaf o bwys o Tsile yw'r arwrgerdd *La Araucana* (1569–89), a gyfansoddwyd gan y milwr Sbaenaidd Alonso de Ercilla (1533–94), sy'n traddodi hanes y Mapuche a'u brwydr yn erbyn y goresgynwyr o Ymerodraeth Sbaen. Ystyrir *La Araucana* yn arwrgerdd genedlaethol Tsile, ac ymhlith barddoniaeth wychaf y Ganrif Euraid (*Siglo de Oro*) yn niwylliant Sbaen. Ymhlith llenorion eraill y cyfnod trefedigaethol, a barodd o ganol yr 16g hyd at gwymp y Gapteiniaeth Gyffredinol yn nechrau'r 19g, oedd nifer o offeiriaid yr Iesuwyr: Diego de Rosales (1601–77), Alonso de Ovalle (1603–51), Manuel Lacunza (1731–1801), a Juan Ignacio Molina (1740–1829), sydd i gyd yn nodedig am weithiau hanesyddol neu grefyddol.

Adeg Rhyfel Annibyniaeth Tsile (1812–26), blodeuai newyddiaduraeth wleidyddol yn Tsile gan ysgrifwyr megis Camilo Henríquez (1769–1825). Yn y 19g bu nifer o ddeallusion yn ymgyrchu dros achos addysg gyhoeddus yn Tsile, nifer ohonynt o wledydd eraill, gan gynnwys y Fenesweliad Andrés Bello (1781–1865), y Sbaenwr José Joaquín de Mora (1783–64), yr Archentwr Domingo Faustino Sarmiento (1811–88) a'r Tsilead José Victorino Lastarria (1817–88). Yn ail hanner y 19g, datblygodd ffurfiau'r nofel a'r ddrama yn Tsile. Ystyrir Alberto Blest Gana (1830–1920) yn dad y nofel Tsileaidd, ac arloeswyd ffuglen ddychanol gan José Joaquín Vallejo (1811–58). Ysgrifennwyd barddoniaeth delynegol gan Salvador Sanfuentes (1817–60), Eusebio Lillo (1826–1910), a Guillermo Blest Gana (1829–1904). Cyflwynwyd *modernismo* i lên Tsile gan Eduardo de la Barra (1839–1900)

Derbyniwyd Gwobr Lenyddol Nobel gan ddau fardd o Tsile: Gabriela Mistral (1889–1957) yn 1945, a Pablo Neruda (1904–73) yn 1971. Ymhlith beirdd Tsileaidd eraill o nod yn yr 20g mae Vicente Huidobro (1893–1948), awdur y gerdd *avant-garde* hir *Altazor*, a Nicanor Parra (1914–2018), arloeswr gwrthfarddoniaeth. Ni chafwyd cymaint o lwyddiant gan ffuglenwyr cyfoes, ac eithrio'r nofelwyr Manuel Rojas (1896–1973) ac Isabel Allende (g. 1942).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dawson, Frank G. "Ercilla and La Araucana: Spain and The New World", *Journal of Inter-American Studies* cyfrol 4, rhif 4 (1962): 563-76. doi:10.2307/165191.
2. ↑  Ruiz, C. Castro. "Chilean Literature", *Hispania* cyfrol 5, rhif 4 (1922): 197-202. doi:10.2307/330918.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goLlên De America |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Yr Ariannin **·** 
Bolifia **·** 
Brasil **·** 
Colombia **·** 
Ecwador **·** 
Feneswela **·** 
Gaiana **·** 
Paragwâi **·** 
Periw **·** 
Swrinam **·** 
Trinidad a Thobago1 **·** 
Tsile **·** 
Wrwgwái
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

Arwba1 **·** 
Bonaire1 **·** 
Curaçao1 **·** 
De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De **·** 
Guyane **·** 
Ynysoedd y Falklands
 |
|  |
| 1 Ystyrid weithiau fel rhan o Ogledd America neu Ganolbarth America. |

 |