Roedd **Alfred Moritz Mond, Barwn 1af Melchett PC, FRS** (23 Hydref 1868 – 27 Rhagfyr 1930) yn ddiwydiannwr, ariannwr a gwleidydd Prydeinig.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Cafodd Mond ei eni yn Farnworth, Widnes, Swydd Gaerhirfryn yn fab ieuengaf i Ludwig Mond, fferyllydd a diwydiannwr o dras Iddewig a oedd wedi ymfudo o'r Almaen a Frieda, née Lowenthal e'i wraig.

Cafodd ei addysg yng Ngholeg Cheltenham ac yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu'n astudio gwyddoniaeth ond methodd ennill gradd.

Aeth i astudio'r gyfraith ym Mhrifysgol Caeredin a chafodd ei alw i'r bar gan y Deml Fewnol ym 1894.

Gyrfa busnes
------------

Wedi gorffen ei gyfnod yn y coleg ymunodd a busnes ei dad, *Brunner Mond & Company* fel cyfarwyddwr, gan ddod yn rheolwr gyfarwyddwr y cwmni yn ddiweddarach. Bu hefyd yn rheolwr gyfarwyddwr ar un o gwmniau eraill ei dad y *Mond Nickel Company*. Bu hefyd yn gyfarwyddwr ar nifer o gwmnïau eraill gan gynnwys *International Nickel Corporation of Canada*, *Banc Westminster* a'r *Industrial Finance Investment Corporation*. Daeth ei lwyddiant busnes mawr ym 1926 pan lwyddodd i uno pedwar cwmni cemegol i ffurfio *Imperial Chemical Industries* (ICI) un o gorfforaethau diwydiannol mwyaf yn y byd ar y pryd. Mond oedd ei gadeirydd cyntaf.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Bu Mond hefyd yn ymwneud â gwleidyddiaeth bu'n eistedd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Dinas Caer 1906-1910, ar gyfer Abertawe 1910-1918 ac ar gyfer Gorllewin Abertawe o 1918 i 1923. Gwasanaethodd yn llywodraeth glymblaid David Lloyd George fel Brif Comisiynydd y Gwaith 1916-1921 ac fel Gweinidog Iechyd (gyda sedd yn y cabinet) o 1921 i 1922. Bu'n cynrychioli Gaerfyrddin 1924-1928 fel Rhyddfrydwr i gychwyn ond gan groesi at y Ceidwadwyr ar ôl anghytuno gyda David Lloyd George dros gynlluniau dadleuol y cyn Brif Weinidog i genedlaetholi tir amaethyddol.

Cafodd Mond ei urddo'n Farwnig ym 1910, a chafodd ei dderbyn i'r Cyfrin Gyngor ym 1913. Ym 1928 cafodd ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi fel y Barwn Melchett, o Landford yn Swydd Southampton.

Seioniaeth
----------

Cerflyn o Alfred Mond gan Batia Lichansky, Tel-mond, Israel
Ymwelodd Mond a Palestina am y tro cyntaf yn 1921 gyda Chaim Weizmann ac ar ôl hynny daeth yn Seionydd brwdfrydig, gan gyfrannu arian i'r *Jewish Colonization Corporation for Palestine* a gan ysgrifennu yn helaeth ar gyfer cyhoeddiadau Seionaidd. Daeth yn Llywydd y Sefydliad Seionaidd Prydain a gwneud cyfraniadau ariannol i achosion Seionaidd. Ef oedd Llywydd cyntaf y Technion ym 1925. Sefydlodd Melchett dref Tel-Mond, sydd yn awr yn Israel. Mae gan Tel Aviv a nifer o ddinasoedd eraill yn Israel strydoedd o'r enw Stryd Melchett er cof amdano.

Anrhydeddau
-----------

Etholwyd Mond yn Gymrawd o'r Gymdeithas Frenhinol ym 1928 a derbyniodd nifer o raddau er anrhydedd gan Rydychen, Paris a phrifysgolion eraill.

Bywyd personol
--------------

Ym 1894 priododd Mond Violet Goetze a bu iddynt un mab, Henry Ludwig, a thair merch. Bu farw Mond yn ei gartref yn Llundain yn 1930

Cyhoeddiadau
------------

Industry and Politics (1927)

Imperial Economic Unity (1930)

Cyfeiriadau llenyddol
---------------------

Mae Mond yn cael ei grybwyll yng Ngherdd 1920 gerdd TS Eliot *A Cooking Egg*

Credir mai Mond yw'r ysbrydoliaeth y tu ôl i gymeriad *Mustapha Mond*, un o'r deg rheolwr y byd yn nofel Aldous Huxley Brave New World (1932).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Biography of MP; 1st Baron Melchett Alfred Mond Liberal Democrat History  Archifwyd 2014-08-30 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 24 Rhagfyr 2014
2. ↑  The Land Question in England, trawsysgrif o ddarlith gan Mond 1913 [*dolen marw*] adalwyd 24 Rhagfyr 2014
3. ↑  The Blackwell Dictionary of Judaica; Gol: Dan Cohn-Sherbok ISBN 9780631187288

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Robert Yerburgh** | **Aelod Seneddol dros Dinas Caer**1906 – 1910 | Olynydd:**Robert Yerburgh** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:**George Newnes** | **Aelod Seneddol dros Abertawe**1910 – 1918 | Olynydd:***dileu'r etholaeth*** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:***etholaeth newydd*** | **Aelod Seneddol dros Gorllewin Abertawe**1918 – 1923 | Olynydd:**Howel Walter Samuel** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:**Ellis Jones Ellis-Griffith** | **Aelod Seneddol dros Caerfyrddin**1924 – 1928 | Olynydd:**William Nathaniel Jones** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 45084200
* LCCN: nb2005003782
* ISNI: 0000 0001 0968 3811
* GND: 117587540
* SUDOC: 188726292
* BNF: cb16643008b (data)
* NLA: 36556267
* NKC: uk2017967388
* BNE: XX1369536
* CiNii: DA06387559
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |