Rhifyn 1 o gyhoeddiad yr IS: *Internationale situationniste*
Roedd y **Situationist International (SI)** (Ffrangeg: *internationale situationniste*) yn fudiad rhyngwladol o radicalwyr, yn cynnwys athronwyr, artistiaid avant-garde, ysgrifennwyr ac academyddion. 

Roedd yn amlwg yn Ewrop o'i ffurfio yn 1957 hyd i’r mudiad dod ei hun i ben yn 1972. 

Prif nod yr IS oedd creu ffurf newydd o gelfyddyd a gwleidyddiaeth chwyldroadol i herio'r drefn gyfalafol. Eu prif weithgaredd oedd ysgrifennu erthyglau, pamffledau a llyfrau, ond maen nhw’n cael eu cofio’n bennaf am greu digwyddiadau *situation* i geisio herio natur pasif y cyhoedd.

Roedd athronwyr yr IS o'r farn bod y cyhoedd wedi’i gyflyru gan y *Spectacle* - sioe fawr ffals o brofiadau ail-law y cyfryngau torfol a hysbysebu. Yn ôl yr IS roedd y *Spectacle* yn gwneud i’r cyhoedd dderbyn y byd fel yr oedd ac i gael chwant am brynu’r eitem nesaf tuag at ddelfryd o foethusrwydd sy’n amhosib i’w cyrraedd.

Roedd yn IS yn grŵp cymharol fach, gydag aelodaeth byth yn fwy na thua 100 o bobl, serch hynny roedd yn hynod ddylanwadol. Mae dylanwad yr IS yn cael ei gysylltu’n aml gyda ddatblygiad mudiadau gwrth-ddiwylliant y 1960au a'r 1970au, yn arbennig protestiadau Paris, Mai 1968. 

Yr aelod mwyaf adnabyddus o IS oedd un o’r arweinwyr Guy Debord. Dosbarthwyd ei syniadau trwy eu cyhoeddiad *Internationale Situationniste*, a thrwy ysgrifau a gweithgareddau ei aelodau.

Sefydlu
-------

Sefydlwyd yr IS ym 1957 mewn cyfarfod yn Alba, yr Eidal, gan grŵp o artistiaid ac ysgrifennwyr oedd wedi ymwneud â *Lettrisme* a mudiadau avant-garde eraill. 

Roedd yr aelodau sefydlu yn cynnwys Guy Debord, Michèle Bernstein, Ivan Chtcheglov, Asger Jorn, a Raoul Vaneigem. Amlinellodd maniffesto cychwynnol *'’Internationale situationniste'’* nodau ac amcanion y grŵp. 

Daeth sylfeini deallusol y *Situationist International* yn bennaf o Farcsiaeth ryddfrydol. Hefyd mudiadau celf avant-garde ar ddechrau'r 20fed ganrif fel Dada a Swrealaeth oedd yn defnyddio damcaniaethau beirniadol, yn arbennig mewn barddoniaeth, ffilm, peintio a theori wleidyddol.

Syniadau yr IS
--------------

Esiampl o *Détournement* – hysbys sigarets brand Marlboro wedi cael ei newid i *It's a bore*
Prif nod yr IS oedd creu ffurf newydd ar gelfyddyd a gwleidyddiaeth chwyldroadol i herio'r drefn gyfalafol bresennol. Roedd y grŵp yn credu bod y system gyfalafol wedi creu cymdeithas o ‘'ddieithrio,'’ (dieithrio = *alianation*: rhywun yn teimlo eu bod nhw'n cael eu cau allan/heb rheolaeth dros elfennau eu bywyd). Lle'r oedd pobl yn cael eu dieithrio oddi wrth eu llafur eu hunain, eu cyrff eu hunain, a'u cymunedau eu hunain. 

Mae *Spectacle* (Y gair Frangeg am 'sioe' neu 'byd adloniant') yn syniad canolog mewn i’r IS, wedi ei ddatblygu gan Guy Debord yn ei lyfr 1967 *La société du spectacle*. 

Yn ôl Debord mae *spectacle* yn golygu'r ffordd mae cyfryngau torfol ers y 1920au wedi creu sioe ffug "ei amlygiad arwynebol mwyaf disglair." Mae beirniadaeth *spectacle* yn ddatblygiad o syniadau Karl Marx o ffetisiaeth o nwyddau, a dieithrio. Yng nghymdeithas y sioe, y nwyddau sy'n rheoli'r gweithwyr a'r defnyddwyr yn lle cael eu rheoli ganddynt. 

Mor gynnar â 1958, yn y maniffesto *internationale situationniste*, disgrifiodd Debord ddiwylliant swyddogol fel "gêm wedi trefnu’n dwyllodrus", lle mae pwerau ceidwadol yn atal syniadau gwahanol neu wrth-sefydliadol rhag gael mynediad uniongyrchol i ymwybyddiaeth cyhoeddus. 

Mae syniadau heriol o'r fath yn cael eu bychanu a'u sterileiddio yn gyntaf, ac yna eu hymgorffori'n ddiogel yn ôl o fewn cymdeithas brif ffrwd sydd wedyn yn manteisio arnynt.

Dadleuodd yr IS mai'r unig ffordd i guro’r apathi yma oedd trwy greu ‘sefyllfaoedd,’ *(sitiuations/happenings)’*fel ‘darnau bach o ennyd o fywyd’. Bwriad ‘sefyllfaoedd’ oedd bod yn brofiadau a fyddai'n caniatáu i bobl fyw'n llawnach ac yn fwy dilys, y tu allan i gyfyngiadau cymdeithas gyfalafol. 

Datblygodd yr IS nifer o strategaethau ar gyfer creu sefyllfaoedd/digwyddiadau, gan gynnwys seico-ddaearyddiaeth, *detournement*, *dérive* ac *urbanisme unitaire.*

*Détournement (*ail-gyfeirio/troi wyneb i waered) oedd y syniad o danseilio neu ymateb i *Spectical* trwy ddigwyddiadau *situation*. Weithiau'n 'pranc' sydyn o weithgaredd profoclyd fel newid geiriad hysbysfwrdd neu ysgrifennu graffiti fel *Ne travaillez jamais* (Peidiwch weithio).

Weithiau roeddent dim ond yn greu rhyw weithgaredd bach ar hap, er mwyn cael profiadau annisgwyl go iawn i geisio torri’n rhydd o rheolaeth cymdeithasol am gyfnod byr ar delerau eu hunain.

Tactegau arall oedd *Dérive* (drifftio) a *Psychogéographie* (sieco-ddaearyddiaeth), er enghraifft cerdded strydoedd tra’n dilyn map dinas arall. Y rhai’n cymryd rhan yn fanteisio ar y cyfle o ymddwyn yn groes i arferion disgwyliedig a gwneud pwynt o ddianc o gyfyngiadau normalrwydd.

Roedd *Urbanisme unitaire* yn ddamcaniaeth cynllunio trefol i geisio greu dinasoedd a oedd yn fwy ffafriol i greadigrwydd a rhyddid dynol. 

Roedd beirniadaeth y grŵp o gyfalafiaeth a’i bwyslais ar reolaeth unigol yn atseinio gan lawer o bobl ifanc a oedd wedi’u dadrithio â’r chwith draddodiadol a’i ffocws ar newid graddol o dan arweiniad y wladwriaeth. 

Daeth yr IS i ben ym 1972, yr aelodau yn penderfynu dod a’r mudiad i’w ben.

Dylanwad yr IS
--------------

Myfyrwyr yn protestio y tu allan i Brifysgol Sorbonne, Paris, 3 Mai 1968
Cafodd syniadau a gweithgareddau'r IS effaith sylweddol ar ddatblygiad mudiadau gwrth-ddiwylliant y 1960au a'r 1970au. Yn arbennig protestiadau Paris ym mis Mai 1968.

Dylanwadodd syniadau IS hefyd ar ddatblygiad ffurfiau newydd ar gelfyddyd, fel celf perfformio a graffiti, a mathau newydd o weithredu gwleidyddol, fel gweithredu uniongyrchol ac phrotest sifil.  

Mae teitl *Gadael yr Ugainfed Ganrif* (1985) - record hir aml-gyfrannog Recordiau Anhrefn a teitl record hir Manic Street Preachers *Leaving the 20th Century* (2000) yn deitlau sy’n gysylltiedig â *Internationale situationniste.*

Gweler hefyd
------------

* Fluxus
* Pync-roc
* Sex Pistols
* Anarchiaeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Leaving the 20th Century: Incomplete Work of the Situationist International 1974/1998, Golygydd: Christopher Grey. ISBN-13 ‏ : ‎ 978-0946061150
2. ↑  Arts and Politics of the Situationist International 1957–1972. Awdur: Edward John Matthews, 2021. ISBN-13 ‏ : ‎ 978-1793647085
3. ↑  Leaving the 20th Century: Incomplete Work of the Situationist International 1974/1998, Golygydd: Christopher Grey. ISBN-13 ‏ : ‎ 978-0946061150
4. ↑  Arts and Politics of the Situationist International 1957–1972. Awdur: Edward John Matthews, 2021. ISBN-13 ‏ : ‎ 978-1793647085
5. ↑  Leaving the 20th Century: Incomplete Work of the Situationist International 1974/1998, Golygydd: Christopher Grey. ISBN-13 ‏ : ‎ 978-0946061150
6. ↑  Arts and Politics of the Situationist International 1957–1972. Awdur: Edward John Matthews, 2021. ISBN-13 ‏ : ‎ 978-1793647085