recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Llenyddiaeth Fanaweg**, sef llenyddiaeth yn yr iaith Fanaweg, yw'r lleiaf o'r llenyddiaethau Celtaidd.

Credir fod yr iaith Fanaweg, sy'n un o'r ieithoedd Celtaidd sy'n tarddu o'r Goideleg (gyda Gwyddeleg a Gaeleg), wedi ei chyflwyno i Ynys Manaw gan ymsefydlwyr Gwyddelig yn y 4g neu'r 5g OC, ond tan ddechrau'r cyfnod modern dim ond enwau lleoedd ac enwau personol sy'n dyst i'r cyfnod cynharaf yn hanes yr iaith. Mae'r testunau cynharaf y gellir eu dyddio yn perthyn i'r 18g. Rhwng cloriau un o'r llawysgrifau hyn ceir copi o hanes mydryddol Ynys Manaw o gyfnod cyflwyno Cristnogaeth i'r ynys ymlaen i ddiwedd yr Oesoedd Canol, testun sydd i'w ddyddio i'r 16g, efallai.

Prin iawn yw'r testunau seciwlar yn y Fanaweg cyn yr 20g, ond cafwyd sawl testun crefyddol. Cyfieithwyd o'r Saesneg y Llyfr Gweddi Gyffredin a'r Beibl yn yr 17g a'r 18fed. Mae'r Beibl Manaweg argraffedig cynharaf yn dyddio o 1771/1775 ac yn gosod safon i orgraff fodern yr iaith Fanaweg. Cyfieithiad ar y cyd ydoedd, gan offeiriaid yr ynys dan olygyddiaeth gyffredinol Philip Moore. Cafwyd argraffiadau eraill yn 1777 a 1819. Ceir testunau canu crefyddol tebyg i garolau (*carval*) yn y cyfnod hwnnw hefyd, sydd yn deillio o'r cyfnod cyn y Diwygiad Protestannaidd efallai. Gwŷr eglwysig oedd yr awduron cyntaf, ond yn y 19g cafodd y *carval* ei addasu gan y werin ar gyfer caneuon crefyddol poblogaidd.

Cafodd y llyfr argraffedig cyntaf yn yr iaith, *Coyrle Sodjeh*, ei gyhoeddi yn 1707; roedd yn gyfieithiad o gatecism gan yr Esgob Thomas Wilson. Yn 1796, cyhoeddwyd fersiwn Manaweg talfyredig o *Goll Gwynfa* John Milton, gan Thomas Christian, ficer Marown rhwng 1780-1799.

Ceir yn ogystal sawl llyfr gramdeg a geiriadur. Cadwyd rhai chwedlau a chaneuon llafar, ond ni chawsant eu cyhoeddi tan yr 20g, e.e. gan William Cashen yn ei gyfrol *Manx Folkore* (cyhoeddwyd gan *Yn Cheshaght Ghailckagh* yn 1912).

Ystyrir Edward Faragher, (Neddy Beg Hom Ruy, 1831-1908) o Cregneash fel yr olaf o'r ysgrifenwyr Manaweg brodorol yn yr hen draddodiad. Roedd yn fardd, a ysgrifennai ar bynciau crefyddol yn bennaf. Ond mewn rhai o'i straeon ceir atgofion am ei fywyd fel pysgotwr. Yn 1901 cyhoeddwyd *Skeealyn Aesop*, detholiad o chwedlau Aesop.

Gydag adfywiad yr iaith Fanaweg yn ail hanner yr 20g, mae llenyddiaeth newydd wedi dechrau cael ei chreu, yn cynnwys *Contoyryssyn Ealish ayns Cheer ny Yindyssyn*, cyfieithiad Manaweg o *Alice in Wonderland*, gan Brian Stowell, a gyhoeddwyd yn 1990. Ym Mawrth 2006, cyhoeddwyd y nofel hir gyntaf erioed yn y Fanaweg: *Dunveryssyn yn Tooder-Folley* ("Y Llofruddiaethau Fampyr"), hefyd gan Brian Stowell.

Dolenni allanol
---------------

* Testun Manaweg *Skeealyn Aesop*
* Erthygl yn *Isle of Man Today* ar *Dunveryssyn yn Tooder-Folley* Archifwyd 2006-08-26 yn y Peiriant Wayback.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llwyd gloyw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydiaid gloyw (-on)**; yr enw Saesneg yw *Anomalous*, a'r enw gwyddonol yw *Stilbia anomala*. Mae i'w ganfod yng Ngorllewin Ewrop.

29–36 mm ydy lled yr adenydd a gellir gweld yr oedolyn ar adain rhwng Awst a Medi.

Prif fwyd y siani flewog ydy gweiriau amrywiol gan gynnwys *Deschampsia flexuosa*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd gloyw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Hyd at ddechrau'r 18g, ysgrifennodd y mwyafrif helaeth o lenorion yn Iseldiroedd yr Alban drwy gyfrwng y Sgoteg. Yn sgil undeb coronau Lloegr ac Iwerddon â'r Alban yn 1603, symudodd y llys Albanaidd i Lundain ac felly dirywiodd nawddogaeth y celfyddydau yn yr Alban. Cafodd iaith y werin yn yr Alban ei seisnigo'n raddol, yn enwedig wedi Deddfau Uno 1707, a gwelir arwyddion o'r newidiadau ieithyddol hyn yn *Choice Collection of Comic and Serious Scots Poems* (1706) gan James Watson (1664–1722) a *The Ever Green* (1724) gan Allan Ramsay (1686–1758). Ysgrifennodd dau o feirdd gwychaf y Sgoteg, Robert Fergusson (1750–74) a Robert Burns (1759–96), gerddi yn Saesneg hefyd.

Yn hanner cyntaf y 19g, y llenor Saesneg pwysicaf o'r Alban oedd y nofelydd a bardd Syr Walter Scott (1771–1832), sy'n nodedig am ei nofelau hanesyddol yn ymwneud ag hanes yr Alban. Ymhlith llenorion Saesneg Albanaidd eraill y 19g mae'r bardd a nofelydd James Hogg (1770–1835), yr ysgrifwr ac hanesydd Thomas Carlyle (1795–1881), a'r nofelydd Margaret Oliphant (1828–1897). Un o'r ffuglenwyr enwocaf o'r wlad yw Robert Louis Stevenson (1850–94), awdur *Treasure Island* (1881), *Kidnapped* (1886), a *Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde* (1886). Albanwr hefyd oedd Syr J. M. Barrie, creawdwr y cymeriad Peter Pan.

Ymhlith ffuglenwyr yr 20g mae Compton Mackenzie (1882–1972), George Mackay Brown (1921–96), a'r Fonesig Muriel Spark (1918–2006). Treuliodd Alasdair Gray (g. 1934) rhyw 30 mlynedd yn ysgrifennu'r nofel chwyldroadol *Lanark* (1981) sy'n cyfuno realaeth a swrealaeth i bortreadu dystopia Glasgow. Mae sawl awdur o'r Alban yn niwedd yr 20g a dechrau'r 21g wedi ysgrifennu nofelau Saesneg sy'n boblogaidd ar draws y byd, gan gynnwys Alexander McCall Smith (g. 1948), Irvine Welsh (g. 1958), Ian Rankin (g. 1960), a J. K. Rowling (g. 1965).

Gweler hefyd
------------

* Llên yr Alban
	+ Llenyddiaeth Aeleg yr Alban
	+ Llenyddiaeth Ladin yr Alban
	+ Llenyddiaeth Norseg yr Alban
	+ Llenyddiaeth Sgoteg yr Alban
* Llenyddiaeth Saesneg
	+ Llenyddiaeth Saesneg Cymru
	+ Llenyddiaeth Saesneg Iwerddon
	+ Llenyddiaeth Saesneg Lloegr

| * v
* t
* e
Llenyddiaeth Saesneg |
| --- |
| Yn ôl cyfnod | 
* Hen Saesneg
* Saesneg Canol
* Y Dadeni
* Rhamantiaeth
* Moderniaeth

 |
| Yn ôl gwlad neu ranbarth | 
* Yr Alban
* Awstralia
* Canada
* Y Caribî
* Cymru
* De Affrica
* India
* Iwerddon
* Lloegr (Barddoniaeth)
* Seland Newydd
* Unol Daleithiau America

 |
| Yn ôl cyfrwng neu ffurf | 
* Barddoniaeth
* Beirniadaeth
* Drama
* Nofel
* Stori fer

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Notodontidae yn urdd y Lepidoptera yw **llwyd y ffawydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydion y ffawydd**; yr enw Saesneg yw *Lobster Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Stauropus fagi*. Mae i'w ganfod yn hemisffer y gogledd gan gynnwys siroedd deheuol Lloegr.

Siani flewog
Mae lled yr adenydd yn 40 to 70 mm a gall y lliw amrywio rhwng llwyd, gwyrdd a brown.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd y ffawydd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Enw Cymraeg ydy **llwyd**. Gallai gyfeirio at:

Lleoedd
-------

* Afon Llwyd
* Afon Porth-llwyd
* Garreg Lwyd

Pobl
----

Mae Llwyd yn gyfenw gweddol gyffredin. Fe'i ceir hefyd fel *epithet*, e.e. mewn enwau barddol, yn enwedig o'r Oesoedd Canol. Lloyd ydy'r enw yn ei wisg Saesneg. Ceir 'Lhuyd' fel amrywiad hynafiaethol.

* Robert Lloyd (Llwyd o'r Bryn)
* Llwyd ap Iwan
* Llwyd Owen
* Alan Llwyd
* Dafydd Llwyd o Fathafarn
* Morgan Llwyd
* Gruffudd Llwyd
* Huw Cae Llwyd
* Huw Llwyd
* Ieuan Llwyd ab y Gargam
* Iwan Llwyd
* Robin Llwyd ab Owain
* Yr Ustus Llwyd
* Elfyn Llwyd
* Lleucu Llwyd
* Edward Lhuyd
* Mari Lwyd


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Sefydlwyd Theatr Ieuenctid Môn yn y flwyddyn 2000 yn Llangefni, Ynys Mon.

Cefndir
-------

Mae Theatr Ieuenctid Môn wedi llwyddo i annog diddordeb plant a phobl ifanc Ynys Môn mewn sawl agwedd o fyd theatr ers ei sefydlu yn y flwyddyn 2000. Cynhelir gweithdai wythnosol dan ar einiad actorion profiadol.

Nod T.I.M (Theatr Ieuenctid Môn) yw cyflwyno pob agwedd o theatr a drama, gydag amser yn datblygu a meithrin hunan hyder pob unigolyn sy’n arf hanfodol yn y byd tu allan. Gosodir pwyslais ar ddatblygiad personol a chymdeithasol plant a phobl ifanc, sydd yn ei dro yn gallu helpu i feithrin gwell hunan-hyder, hunan-ddelwedd, a hunan-barch.

Mae strwythur T.I.M yn galluogi buddiolwyr i weithio drwy’r ddarpariaeth o wersi wythnosol, i ddosbarthiadau a sesiynau arbenigol ac yn gallu arwyddbostio tuag at gyfleoedd castio ar gyfer gwaith teledu, theatr, ffilm a radio.

Mae’r gweithdai yn rhoi cyfle i'r aelodau fynegi eu hunain mewn awyrgylch diragfarn mewn naws hamddenol a chyfeillgar.

Mae actorion fel Sion Trystan Roberts (Porc Peis Bach) a Gwenno Glynn (Tipyn o Stad) wedi bod yn aelodau o'r theatr.

Mae'r gweithdai blaenorol wedi arwain at amrywiaeth o berfformiadau. O sioeau traddodiadol megis *Branwen (2002)* (sioe gerdd cyntaf y theatr) a *Chwalfa*, i gyflwyniadau theatr mewn addysg – *Diogelwch ar y Ffyrdd*, darlleniadau cyhoeddus, perfformiadau theatr promenâd, a chynyrchiadau gwreiddiol megis *#CLIC a Stop Tap (2005).*

Mae’r gweithdai hefyd yn cynnig cyfleoedd lluosog tu allan i sesiynau wythnosol gyda chyfleodd ym myd radio a theledu.

Does dim angen unrhyw brofiad blaenorol i ymuno â sesiynau T.I.M.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Cymraeg) Menter Môn Cyf. Gwefan swyddogol. Menter Môn. Adalwyd ar 06 Ebrill 2012.

Gweler hefyd
------------

* Bocsŵn
* Menter Môn
* Menter Iaith Môn
* Prosiect WiciMon
* Selog
* Ynni Môr Morlais
Cynhyrchydd cerddoriaeth, cerddor a chyfansoddwr oedd **Les Morrison** (1956 – 29 Ebrill 2011). Roedd yn hanu o Fethesda a daeth yn rhan bwysig o sîn gerddorol yr ardal yn y 1970 a'r 1980au.

Gyrfa
-----

Daeth i amlygrwydd yn chwarae gyda'r grŵp Maffia Mr Huws. Yn yr 1980au sefydlodd 'Stiwdio Les' ar Stryd Fawr, Bethesda. Bu'n recordio a chynhyrchu caneuon ar gyfer nifer fawr o artistiaid yn cynnwys Celt, Meic Stevens, Ffa Coffi Pawb, Hefin Huws, Jecsyn Ffeif, Mwg, Jina, Y Fflaps, Ust. Les a gynhyrchodd clasur Y Cyrff, *Llawenydd Heb Ddiwedd*. Fe weithiodd yn Stiwdio Sain yn Llandwrog hefyd lle cynhyrchodd gampwaith Siân James, *Distaw*, yn ogystal ag albwm Iwcs a Doyle.

Roedd yna gysylltiad agos rhwng Les a Gruff Rhys. Gyda llwyddiant rhyngwladol y Super Furry Animals yn y 1990au, cafodd Les gyfnod yn teithio'r byd gyda nhw, yn gweithio fel technegydd a rheolwr llwyfan. Ar ddiwrnod marwolaeth Les fe dalodd Gruff Rhys deyrnged arbennig iddo ar ei flog.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "...yr arwr addfwyn ac anturiaethwr yma, a gefnogodd gerddorion ei fro i’r carn. Ymysg ei ddoniau; gŵr, tad, taid, awdur caneuon, cynhyrchydd, cerddor, technegydd sain, cyfarwyddwr, plastrwr, elusennwr, cymwynaswr, rhwydweithiwr o fri, catalyst i newid, pen label recordio, rheolwr stiwdio, athro. Colled anferthol i’w deulu, ei gymuned ac i gymuned fyd-eang o gerddorion. Diolch Les. Bydd byth dy debyg ac fe gofiwn dy garedigrwydd a’th gyfeillgarwch am byth." | "|

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod a Jenny ac roedd ganddynt bump o blant.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Les Morrison wedi marw*  , BBC Cymru, 30 Ebrill 2011.  Cyrchwyd ar 29 Chwefror 2016.
2. ↑  *Gruff Rhys yn canu er cof am Les*  , Golwg360, 15 Awst 15 2011.  Cyrchwyd ar 28 Chwefror 2016.
3. 1 2   Les Morrison (1956–2011). Barn (Mehefin 2011). Adalwyd ar 29 Chwefror 2016.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llwyd y gors**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydiaid y gors**; yr enw Saesneg yw *Marsh Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Athetis pallustris*. Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o Ewrop, de'r Urals, de Rwsia, dwyrain Twrci, Mongolia a gogledd Tsieina.

Lled ei adenydd ydy 18–34 mm. Mae'r gwryw cryn dipyn yn fwy o ran maint. Rhwng Mai a Mehefin maen nhw'n hedfan.

Prif fwyd y siani flewog ydy planhigion isel megis rhywogaethau amrywiol o *Plantago* e.e. *Plantago major*).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd y gors yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.

newy
Saif **Theatr y Savoy** a'i sinema yn Nhrefynwy, Sir Fynwy, sy'n dref â thua 9,000 o drigolion ynddi. Fe'i benodwyd yn adeilad rhestredig Gradd II\* a chafodd ei adnewyddu yn yr arddull gwreiddiol, traddodiadol. Mae 360 o seddi y tu fewn a chaiff ei reoli gan elusen. Mae'n un o 24 adeilad hynafol a geir ar Lwybr Treftadaeth Trefynwy.

Y theatr
Saif yr adeilad ar hen safle Tafarn y Gloch a rhoddwyd trwydded i'r theatr yn wreiddiol yn 1832. Yn 1850 galwyd hi'n "Ystafelloedd y Cynulliad" ac yn 1850 yn "Theatre Royal" dan reolaeth J F Rogers, a'r "Corn Exchange" ychydig o flynyddoedd yn ddiweddarach. Daeth dan berchnogaeth Gwesty'r Alarch Wen ar ddiwedd y 19g, pan ddefnyddiwyd yr adeilad fel maes llafnrolio. Yn 1910 agorwyd y lle'n sinema o'r enw "Living Picture Palace and Rinkeries". Yn 1912 newidiwyd yr enw i "Y Palas" ac yna i'r "Scala" a "Regent" yn ddiweddarach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Keith Kissack, *Monmouth and its Buildings* (Logaston Press, 2003), tud. 142-4

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Gwefan y theatr
Ffilm fud ddu a gwyn am hanes blynyddoedd olaf teyrnasiad Llywelyn Ein Llyw Olaf yw ***The Last King of Wales*** (1922). Bu'r ffilm ar goll am flynyddoedd ond cafodd ei ailddarganfod yn ddiweddar.

Cynhyrchwyd y ffilm gan y British Colonial Company yn 1922 fel rhan o'r gyfres ddeuddeg darn *Romance of History*. Mae'n serennu Charles Ashton fel Llywelyn ('Llewellyn' yn y ffilm) a'r actores Americanaidd ifanc Malvina Longfellow, yn enedigol o Ddinas Efrog Newydd, fel ei wraig Elinor de Montfort.

Darganfuwyd copi o'r ffilm - yr unig un i oroesi efallai - gan y casglwr hen ffilmiau Patrick Moules. Bydd rhannau o'r ffilm yn cael eu sgrinio am y tro cyntaf ers tua 80 mlynedd yn haf 2008 mewn gŵyl ffilm yn Theatr y Drwm, Aberystwyth. Mae'r print o'r ffilm yn y broses o gael ei drosglwyddo i fformat fideo digidol gan arbenigwyr yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru i'w diogelu i'r dyfodol.

Ffynonellau
-----------

* icwales.co
* *Dalen*, Newyddlen Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Gwanwyn-Haf 2008, Rhif 7. ISSN 1744-6759
Mae **Llinell Reilffordd Shell Brook**, ger Hwlffordd, Sir Benfro, wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1967 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.26 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Tirfesurydd a fforiwr oedd **Llwyd ap Iwan**, a mab-yng-nghyfraith i **Lewis Jones** (20 Chwefror 1862 – 29 Rhagfyr 1909), a gafodd ddylanwad mawr ar hanes y Wladfa ym Mhatagonia.

Llwyd ap Iwan

Bywgraffiad
-----------

Roedd Llwyd Ap Iwan yn fab i Michael D. Jones, un o arloeswyr y syniad o sefydlu'r Wladfa. Daeth i Batagonia yn 1886 fel peiriannydd ar Reilffordd Canol Chubut, oedd yn cael ei hadeiladu i gysylltu'r Wladfa a Puerto Madryn.

Rhwng 1893–1894, rhwng 1894–1895 ac ym 1897, aeth ar deithiau i chwilio rhannau o'r wlad lle nad oedd unrhyw Ewropeaid wedi bod o'r blaen, gan ddefnyddio arweinwyr o blith y Tehuelche.

Tua dechrau'r 20g symudodd Llwyd ap Iwan a'i deulu i Gwm Hyfryd (a enwyd yn ddiweddarach yn *Colonia 16 de octubre*). Roedd yn gyfrifol am gangen Rhyd y Pysgod (*Arroyo Pescado*) o'r *Compañía Mercantil del Chubut*, tua 30 km o Esquel. Ar 29 Rhagfyr 1909, saethwyd Llwyd ap Iwan yn farw wrth i ddau fandit Americanaidd, Wilson ac Evans, geisio dwyn arian oddi yno.

Cred rhai awduron mai Butch Cassidy a'r Sundance Kid oedd y ddau yma, ond ymddengys fod y ddau yma eisoes wedi eu lladd ym Molifia cyn dyddiad y llofruddiaeth.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Jacques Séverac yw ***La Boutique aux illusions*** a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anthony Gildès, Jim Gérald, Monique Rolland, Robert Pizani, Robert Ralphy, Édouard Hemme a Mary Serta. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gone with the Wind* sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jacques Séverac ar 23 Ionawr 1902 yn Houlgate a bu farw yn Bourganeuf ar 28 Ionawr 1988.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jacques Séverac nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ceux Du Rivage |  | Ffrainc |  | 1943-01-01 |
| *Children of the Sun* |  | MorocoFfrainc | Arabeg | 1962-01-01 |
| Die Abtrünnige |  | Ffrainc |  | 1948-01-01 |
| Halte... Police ! |  | Ffrainc |  | 1948-01-01 |
| La Vie Est Un Rêve |  | Ffrainc |  | 1949-01-01 |
| Le Crime Du Chemin Rouge |  | Ffrainc |  | 1933-01-01 |
| *Le Pain des Jules* |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1960-01-01 |
| Les Réprouvés |  | Ffrainc |  | 1936-01-01 |
| Nuit Sans Fin |  | Ffrainc |  | 1947-01-01 |
| Straße Der Verdammten |  | Ffrainc |  | 1955-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae ***The West Wing*** yn gyfres ddrama Americanaidd ar gyfer y teledu, ac a grëwyd gan Aaron Sorkin. Fe'i darlledwyd yn wreiddiol rhwng 22 Medi 1999 a 14 Mai 2006 ar NBC. Lleolwyd y gyfres wleidyddol ei naws, yn bennaf, yn yr adain orllewinol o'r Tŷ Gwyn lle saif y Swyddfa Hirgrwn a swyddfeydd staff hŷn yr arlywydd ffuglennol Josiah Bartlet (a chwaraewyd gan Martin Sheen) yn ystod ei weinyddiaeth Ddemocrataidd.

Cynhyrchiwyd *The West Wing* gan Warner Bros. Television. Ar gyfer y pedair cyfres gyntaf, yr oedd tri uwch gynhyrchydd: Aaron Sorkin (a ysgrifennodd y rhan fwyaf o'r pedair cyfres gyntaf); Thomas Schlamme (prif olygydd); a John Wells. Ar ôl i Sorkin adael y gyfres, daeth Wells yn brif ysgrifennwr, gyda chyfarwyddwyr Alex Graves a Christopher Misiano (cyfresi 6-7), ac ysgrifenwyr Lawrence O'Donnell Jr. a Peter Noah (cyfres 7) yn troi'n uwch gynhyrchwyr.

Darlledwyd y gyfres am y tro cyntaf ar NBC yn 1999, ac y mae wedi cael ei darlledu ar nifer o sianeli mewn gwledydd eraill. Daeth y gyfres i ben ar 14 Mai, 2006 ar ôl saith cyfres.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mae'r ffigur hwnnw yn cynnwys y penodau arbennig "Documentary Special" ac "Isaac and Ishmael".
2. ↑  Keveney, Bill (22 Ionawr, 2006). "'West Wing' to end with new president". *USA Today*. Cyrchwyd 12 Chwefror, 2006. Check date values in: `|accessdate=, |date=` (help)
Afon Neisse, afon Oder a'r ffîn rhwng Gwlad Pwyl a'r Almaen
**Llinell Oder-Neisse** (Pwyleg: *Granica na Odrze i Nysie Łużyckiej*, Almaeneg: *Oder-Neiße-Grenze*) yw'r enw a ddefnyddir ar gyfer y ffîn a osodwyd rhwng yr Almaen a Gwlad Pwyl ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd.

Daearyddiaeth
-------------

Ffurfir y rhan fwyaf o'r ffîn gan afon Neisse yn y rhan ddeheuol, ac yna gan afon Oder wedi i afon Neisse lifo i mewn iddi. Mae'r ffîn yn cyrraedd y Môr Baltig ychydig i'r gorllewin o borthladdoedd Szczecin (Almaeneg: *Stettin*) a Świnoujście (*Swinemünde*). Rhoddwyd y cyfan o diriogaethau Gweriniaeth Weimar oedd i'r dwyrain o'r llinell yma, 23.8% o'r cyfanswm, i wlad Pwyl neu'r Undeb Sofietaidd. Gorfodwyd y rhan fwyaf o'r trigolion Almaenig yn yr ardaloedd hyn i adael. Aeth y cyfan o Ddinas Rydd Danzig, bu'n gymaint o ffocws i anniddigrwydd yr Almaenwyr cyn y Rhyfel, i'r weriniaeth Bwylaidd ar ei newydd wedd.

Gwleidyddiaeth
--------------

Codwyd y ffin newydd yma rhwng yr Almaen a Gwlad Pwyl gan Stalin yng Cynhadledd Tehran ym mis Rhagfyr 1943. Cadarnhawyd y penderfyniad yng Nghynhadledd Potsdam yn haf 1945 yn fuan wedi diwedd y Rhyfel yn Ewrop.
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Nolidae yn urdd y Lepidoptera yw **llwyd yr ocra**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydiaid yr ocra**; yr enw Saesneg yw *Grey Square*, a'r enw gwyddonol yw *Pardasena virgulana*.

Mae'r siani flewog yn bwydo ar *Okra* a *Leguminosae* ac mewn rhai aradaloedd yn cael ei gyfrif fel pla.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd yr ocra yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  zipcodezoo.com
2. ↑  eol.org
3. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
4. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
5. ↑  hantsmoths.org.uk
Clerigwr ac Archesgob Dulyn rhwng 1619 a 1650 oedd **Lancelot Bulkeley** (c. 1568 –- 8 Medi 1650) (weithiau **Launcelot**). Roedd yn fab i Richard Bulkeley (bu farw 1573) a hanner brawd Richard Bulkeley (bu farw 1621). Roedd yn enedigol o Fiwmares ac yn un o deulu'r Bwcleaid a oedd a'u cartref teuluol ym Mryn Barwn gerllaw Biwmares, Ynys Môn.

Ar 1 Tachwedd 1649, cafodd ei arestio yn Nulyn am ddefnyddio'r Llyfr Gweddi Gyffredin.

Magwraeth ac addysg
-------------------

Ef oedd 11fed mab Richard Bulkeley (bu farw 1573), o Fiwmares, ac ail blentyn ei ail-wraig Agnes (merch Thomas Needham o Stenton). Derbyniodd addysg yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen, gan ddechrau yno yn 1587. Wedi iddo dderbyn gradd B.A. yno, aeth i Neuadd Sant Edmwnd, coleg arall yn Rhydychen ble cwbwlhaodd ei M.A. yn 1593.

Yr Eglwys
---------

Ar 13 Tachwedd 1593 fe'i ordeiniwyd yn ddeacon gan yr Esgob Hugh Bellot, o Esgobaeth Bangor. Ychydig wedi hynny penodwyd ef gan Iago, brenin Lloegr yn Aelod o Gyfrin Gyngor Iwerddon.

Ceisio wahardd dathliadau cyhoeddus o'r Offeren Gatholig. Pan glywodd trigolion y ddinas y newyddion hwn bu terfysg a thaflwyd cerrig ar Bulkeley, a ddihangodd i dŷ gerllaw. Gwrthododd Cyngor y Ddinas ei gefnogi mewn unrhyw ffordd a gwaharddwyd milwyr Coron Lloegr rhag atal y terfysgwyr.

Ar 1 Tachwedd 1649, cafodd ei arestio yn Nulyn am ddefnyddio'r Llyfr Gweddi Gyffredin, a waharddwyd gan Ddeddf 1647, Lloegr. Bu farw yn Tallaght, (Gwyddeleg: Tamhlacht) yn 82 oed ar 8 Medi 1650.

Gweler hefyd
------------

* Is-iarll Bulkeley, teitl ym Mhendefigaeth Iwerddon a grewyd ar 19 Ionawr 1644 ar gyfer Thomas Bulkeley, Is-iarll 1af Bulkeley mab Syr Richard Bulkeley

Ffynonellau
-----------

* "Bulkeley, Launcelot". Dictionary of National Biography. Llundain: Smith, Elder & Co. 1885–1900.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 56961057
* LCCN: n85355806
* ISNI: 0000 0000 8136 4287
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llwyd blodiog**, sy'n enw gwrywaidd; 
yr enw lluosog ydy **llwydiaid blodiog**; yr enw Saesneg yw *Powdered Rustic*, a'r enw gwyddonol yw *Hoplodrina superstes*.

28-34mm ydy lled ei adenydd ac mae'r oedolyn i'w weld yn hedfan rhwng Mehefin a diwedd Awst.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd blodiog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Yn yr 17g ganed traddodiad y theatr yn Wcráin, dan ddylanwadau Baróc o’r gorllewin. Datblygodd ymddiddan ar fydr yn genre "theatr yr ysgol", a chanddi stoc ddramodol o chwedlau Cristnogol, dramâu hanes, a sioeau pypedau (*vertep*). Yr esiampl wychaf o theatr Faróc y Cosaciaid ydy'r ddrama hanesyddol *Vladimir* (1705) gan Teofan Prokopovych (1681–1736).

Wedi cyfnod o ddirywiad ym myd y theatr, datblygodd ffurf ethnograffig ar y ddrama Wcreineg yn y 19g dan ddylwanwad Rhamantiaeth. Cyrhaeddai dramâu gwerin a vaudeville eu hanterth yn niwedd y 19g a dechrau’r 20g, cyfnod a welai actorion celfyddgar megis Mykola Sadovsky (1856–1933) a Mariia Zankovetska (1854–1934) yn troedio'r llwyfannau. Ehangwyd stoc y theatr Wcreineg, yn sgil diwedd sensoriaeth ym 1905, i gynnwys dramâu modern gan ddramodwyr megis Lesia Ukrainka (1871–1913), Volodymyr Vynnychenko (1880–1951), ac Oleksandr Oles (1878–1944), yn ogystal â throsiadau o ieithoedd eraill.

Er gwaetha'r rhyfela a'r cythrwfl gwleidyddol yn sgil y Chwyldro Bolsieficaidd, blodeuai'r theatr yn Wcráin y cyfnod o 1917 i 1933. Y cwmni amlycaf oedd Theatr Berezil yn Kharkiv, dan gyfarwyddiaeth Les Kurbas (1887–1937), o 1922 i 1933, ac mae'n debyg taw'r brif ddramodydd oedd Mykola Kulish (1892–1937) a nodir am *Patetychna Sonata* sydd yn cyfuno technegau Mynegiadol â phypedaeth *vertep*. Fodd bynnag, gorfodwyd ideoleg ddiwylliannol Realaeth Sosialaidd ar fyd y theatr ar draws yr Undeb Sofietaidd o ganol y 1930au ymlaen. Oleksandr Korniychuk (1905–72) oedd dramodydd Wcreinaidd blaena'r cyfnod hwn.

Yn sgil polisi glasnost yn y 1980au, bu ymchwydd sylweddol yn y theatr. Cynnyddodd y nifer o chwaraedai yn Kyiv o 12 i 100 bron. Perfformiwyd dramâu a waharddwyd ynghynt, gan gynnwys dramâu modernaidd, gweithiau beirniadol o'r llywodraeth Sofietaidd, ac esiamplau o theatr yr absẃrd o Orllewin Ewrop. Heddiw, lleolir mwy na 400 o theatrau cyhoeddus a phreifat ar draws Wcráin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Ukraine: Theatre and motion pictures. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 18 Hydref 2022.
2. ↑  Ivan Katchanovski, Zenon E. Kohut, Bohdan Y. Nebesio, a Myroslav Yurkevich, *Historical Dictionary of Ukraine* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2013), t. 624.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llwyd llyfn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydiaid llyfn (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Rustic*, a'r enw gwyddonol yw *Hoplodrina blanda*.

Mae lled yr adenydd yn 31–35 mm a hyd yr uwchadain yn 13–16 mm. Mae'n hedfan mewn un cenhedlaeth a hynny rhwng Mai a chychwyn Gorffennaf. Prif fwyd y siani flewog ydy *Plantago*, *Stellaria* a *Rumex*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd llyfn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Llwybr Llanfallteg**, ger Llanfallteg yng nghymuned Henllan Fallteg, Sir Gaerfyrddin, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ebrill 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.39 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Sylvio Back yw ***Lance Maior*** a gyhoeddwyd yn 1968. Fe'i cynhyrchwyd ym Mrasil. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg. 

 Mae'r ffilm *Lance Maior* yn 90 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1968. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *2001: A Space Odyssey* sef ffilm wyddonias gan Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sylvio Back ar 1 Ionawr 1937 yn Blumenau.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Sylvio Back nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *A Guerra dos Pelados* |  | Brasil | Portiwgaleg | 1970-01-01 |
| Aleluia, Gretchen |  | Brasil | Portiwgaleg | 1976-01-01 |
| Lance Maior |  | Brasil | Portiwgaleg | 1968-01-01 |
| *Lost Zweig* |  | Brasil | Saesneg | 2002-01-01 |
| República Guarani |  | Brasil | Portiwgaleg | 1981-01-01 |
| Revolução De 30 |  | Brasil | Portiwgaleg | 1980-01-01 |
| Yndio Do Brasil |  | Brasil | SaesnegPortiwgaleg*Guarani dialects* | 1995-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 21 Mai 2016.
Llyn Eigiau o gopa Clogwynyreryr
Argae Llyn Eigiau, gyda'r bwlch yn ei mur i'w weld yn eglur
Llyn yw **Llyn Eigiau** ar ochr ddeheuol y Carneddau yn Eryri, gogledd Cymru (cyfeiriad grid SH718648). Mae'n gorwedd yn rhan isaf Cwm Eigiau rhwng Clogwyn yr Eira i'r gogledd (ysgwydd sy'n ymwthio o Foel Fras) a Chraig Ffynnon (rhan o Ben Llithrig-y-wrach) i'r de. Ar ei lan ogleddol mae clogwynni du a bygythiol Craig Eigiau yn codi bron i fil o droedfeddi i Glogwyn yr Eira.

Mae'n bosibl fod enw'r llyn yn dod o 'eigiau', ffurf luosog ar yr enw 'haig' neu 'haig' ("haig o bysgod; *shoal of fish*") ac yn cyfeirio at y pysgod ynddo. Posiblrwydd arall yw tarddiad o ail ystyr 'aig', sef "mintai (o ryfelwyr)". Ceir y ffurf *Llynyga* ar rai hen fapiau.

Credir bod nifer fach o dorgoch Arctig yn byw yn y llyn (fel y maent yn Llyn Cowlyd gerllaw) ar ôl iddynt gael eu trosglwyddo yno o Lyn Peris; yn sicr mae'n un o'r ychydig lynnoedd yng Nghymru sydd â phoblogaeth o frithyllod brown naturiol.

Mae astudiaethau o weddillion yr argae wedi dangos bod ei seiliau'n annigonol iawn ac yn cynnwys darnau mawr o goncrît heb ei gymysgu.

Heddiw, mae wyneb y llyn tua 120 acer, gyda dyfnder o tua 32 troedfedd. Ond ar ôl i'r argae gael ei chodi buasai'n ddwywaith hynny.

Daw dŵr i lawr o'r mynydd i Lyn Eigiau drwy dwnel dan y mynydd islaw Llyn Dulyn, gyda thwnel arall yn cludo'r dŵr o Lyn Eigiau i Lyn Cowlyd.

Prif ffynhonnell dŵr Llyn Eigiau yw Afon Eigiau, afon fechan sy'n llifo i lawr trwy Gwm Eigiau. O'r llyn ei hun mae Afon Porth-llwyd yn llifo allan ac yn rhedeg i Gronfa Coedty cyn basio dan Bont Newydd yn Nolgarrog. Yna mae'n llifo i Afon Conwy.

Ceir lle parcio tua hanner milltir i'r dwyrain o'r hen argae, y gellir ei gyrraedd ar hyd y lôn gul sy'n dringo o Dal-y-bont, yn Nyffryn Conwy.

Trychineb
---------

Yn 1911 codwyd argae ¾ milltir o hyd a 35 troedfedd o uchder dros ben dwyreiniol y llyn i gyflenwi dŵr i bwerdy trydan Dolgarrog, i lawr yn Nyffryn Conwy, a oedd yn ei dro yn cyflenwi trydan i'r gwaith alcam gerllaw. Cafodd deunydd ar gyfer yr argae eu cludo ar hyd y dramffordd Eigiau newydd, a redai o Ddolgarrog ar hyd hen drac Tramffordd Chwarel Cedryn. Tynnod y contractiwr gwreiddiol allan o'r gwaith, gan honni bod corneli'n cael eu torri, ac ar 2 Tachwedd, 1925, ar ôl i 26 modfedd o law ddisgyn mewn pum diwrnod, torrodd yr argae. Gorlifodd y dŵr yn wyllt i lawr i Gronfa Coedty, gan achosi i honno dorri hefyd, a ffrydiodd miliynau o alwyni o ddŵr i lawr yn ddirybudd ar bentref Dolgarrog, gan ladd 17 o bobl. Codwyd pwerdy newydd yn Nolgarrog yn 1925.

* Fflodiart uchaf Llyn EigiauFflodiart uchaf Llyn Eigiau
* Cofeb y rhai a laddwyd yn NolgarrogCofeb y rhai a laddwyd yn Nolgarrog
* Pibelli dŵr yn NolgarrogPibelli dŵr yn Nolgarrog
* Argae Llyn CowlydArgae Llyn Cowlyd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru* d.g. 'aig' a 'haig'.

Llyfryddiaeth
-------------

* Jonah Jones, *The Lakes of North Wales* (Whittet Books, 1987)
* Geraint Roberts, *The Lakes of Eryri* (Gwasg Carreg Gwalch, 1985)

Dolenni allanol
---------------

* Ffilm du-a-gwyn (heb sain) o'r digwyddiad ar BFI Player.
Gall y llwy fwrdd hon ddal tua 15 ml.
Llwy fawr yw'r **llwy fwrdd** sy'n cael ei defnyddio i weini neu i fwyta. Caiff ei defnyddio hefyd i fesur wrth goginio. Yn y modd hwn, mae'i ffurf gryno *tbsp* yn fwy cyffredin.

Hanes
-----

Cyn tua 1700, roedd yn arferol i bobl Ewropeaidd ddod â llwyau eu hunain at y bwrdd. Roedd llwyau yn cael eu cario fel eiddo personol fel mae pobl heddiw yn cario waledi, goriadau ac ati. O tua 1700 daeth y llwy fwrdd, cyllell fwrdd, a fforc fwrdd yn boblogaidd. O gwmpas yr un adeg gwelwyd y defnydd o lwy de a llwy bwdin a neilltuwyd y llwy fwrdd ar gyfer bwyta cawl.

Gwelwyd cynnydd yn y 18g yn nifer o wahanol fathau o lwyau, gan gynnwys llwy fwstard, llwy halen, llwy goffi, a llwy gawl. Ar ddiwedd y 19g yng Ngwledydd Prydain, disodlodd y llwy bwdin a'r llwy gawl brif ystyr y llwy fwrdd, sef bwyta allan o bowlen. Ar y pwynt hwn, cymerodd y llwy fwrdd ei hail ystyr o fod yn lwy llawer iawn mwy, ar gyfer gweini.

Diffiniadau traddodiadol
------------------------

Yn y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau, mae'r llwy fwrdd yn cael ei diffinio fel 15 ml.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Simon Moore (2005). *Spoons 1650-2000*. Osprey Publishing. t. 44. ISBN 978-0-7478-0640-0. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-06-29. Cyrchwyd 2017-07-20.
2. ↑  21 CFR (Code of Federal Regulations) 101.9(b)(5)(viii)
3. ↑  Cardarelli, François Cradarelli (2003). *Encyclopaedia of Scientific Units, Weights and Measures*. London: Springer. tt. 44. ISBN 978-1-4471-1122-1.
**Theatr y Grand** yw prif theatr Abertawe, Cymru, ar gyfer y celfyddydau creadigol. Lleolir y theatr yng nghanol y ddinas. Perfformir amrywiaeth o ddramâu a phantomeimiau yno ac mae'n gyrchfan flaenllaw ar gyfer perfformiadau theatrig teithiol sy'n ymweld ag Abertawe.

Pantomeim
---------

Cynhelir pantomeim blynyddol yn y theatr lle mae person neu bersonau enwog o operau sebon neu gyfresi teledu yn chwarae rhan un o'r prif gymeriadau. Mae cyfnod perfformiadau'r pantomeim yn dechrau yng nghanol mis Rhagfyr ac yn diweddu yng nghanol mis Ionawr. Yn aml, mae'r holl docynnau wedi'u gwerthu o fewn wythnosau o gael eu rhyddhau i'r cyhoedd o ganlyniad i safon y cynhyrchiad. Dros y blynyddoedd diwethaf, mae'r troellwr disgiau o Sain Abertawe Kevin John wedi chwarae rhan y 'Pantomime Dame'. Ymhlith y ser sydd wedi perfformio ym mhantomeim Theatr y Grand Abertawe mae Ryan Davies, Keith Harris, Melinda Messenger, Linda Lusardi, Little and Large, Mark Little, Owen Money a Rob Brydon.

Comedi
------

Mae rhai o brif ser y byd comedi wedi ymddangos yn y Stiwdio Depot yn Theatr y Grand Abertawe ar ddydd Mercher olaf pob mis. Yn ogystal â hyn, mae clybiau comedi Jongleurs a nifer a ddigrifwyr 'standup' y Deyrnas Unedig hefyd yn ymweld â'r theatr yn flynyddol.

Hanes y Theatr
--------------

Ers 1897, mae Theatr y Grand Abertawe wedi bod yn darparu ystod eang o adloniant diwylliannol, creadigol a chyffredinol i'r cyhoedd. Cynlluniwyd Theatr y Grand gan y pensaer William Hope o Newcastle ym 1897. Fe'i hadeiladwyd gan D. Jenkins a chafodd y theatr ei hagor gan Madam Adelina Patti - Diva Opera yn ei chyfnod - ar ran y perchnogion gwreiddiol Morell a Mouillot.

Llogodd Corfforaeth Abertawe yr adeilad ym mis Mai 1969 a'i brynu llwyr ym 1979. Yna cafodd y theatr wedd-newidiad a diweddariad rhwng 1983 a 1987 am gost o £6.5 miliwn. Yn ogystal â hyn, gwariwyd £1 miliwn yn ychwanegol ar Adain y Celfyddydau a agorodd ei drysau am y tro cyntaf ym 1999.

Dros yr ugain mlynedd ddiwethaf, mae "Y Grand" wedi gwella'n sylweddol o ganlyniad i fuddsoddiad a chefnogaeth wrth yr hen Corfforaeth Abertawe, Cyngor Dinas Abertawe ac yn fwy diweddar Cyngor a Dinas Abertawe. Fodd bynnag, nid yw hunaniaeth unigryw y theatr wedi dioddef o ganlyniad i'r gwelliannau a wnaed i'r adeilad ac erbyn heddiw mae Theatr y Grand cyn lawned o gymeriad ac awyrgylch ag ydoedd pan agorwyd drysau'r theatr flynyddoedd maith yn ôl.
Bardd o Tsieina oedd **Li Bai** neu **Li Po** (701 - 762). Ystyrir ef gan lawer o feirniaid yn un o ddau brif fardd Tsieina, gyda Du Fu. Cadwyd tua 1,100 o'i gerddi.

Cyfieithwyd ei gerddi i iaith orllewinol am y tro cyntaf yn 1862 pan gyhoeddodd y Marquis d'Hervey de Saint-Denys ei *Poésies de l'Époque des Thang*. Nodweddir ei farddoniaeth gan ddelweddau o grefydd Taoaeth.

Yn ôl nifer o haneswyr, roedd Li Bai o gefndir Twrcig, o un o lwythau y Xiongnu. Efallai iddo gael ei eni yn Suyab yng Nghanolbarth Asia. Roedd yn bur gyfoethog, a threuliodd y rhan fwyaf o'i fywyd yn teithio, gan farddoni ac yfed. Dywedir iddo foddi yn Afon Yangtze, wedi disgyn o'i gwch tra'n ceisio cofleidio adlewyrchiad y lleuad yn y dŵr pan oedd yn feddw.

Dyma un o gerddi mwyaf adnabyddus Li Bai:

静 夜 思

床前明月光

疑是地上霜

举头望明月

低头思故乡

Dyma'r fersiwn "pinyin"

jìng yè sī

chuáng qián míng yuè guāng,

yí shì dì shàng shuāng,

jŭ tóu wàng míng yuè,

dī tóu sī gù xiāng.

Dyma fras drosiad i'r Gymraeg (noder nad oes goddrych pendant i'r gerdd):

Meddyliau noson dawel

O flaen y gwely y mae lloergan llachar,

Medrai fod yn farrug ar y tir,

Codi pen ac edrych ar y lleuad lachar,

Gostwng pen a meddwl am yr hen gartref.

Dylanwad ar gerddoriaeth
------------------------

Cyhoeddwyd cyfieithiadau i'r Almaeneg o nifer o gerddi Li Bai gan Hans Bethge ym 1907. Un o'r rhai a'u darllenodd oedd Gustav Mahler, a'u defnyddiodd yn ei gampwaith Das Lied von der Erde, ynghyd â cherddi gan Qian Qi, Meng Haoran a Wang Wei.

Defnyddir rhai o'i gerddi yn y traddodiad shigin yn Japan.

Yn Gymraeg, mae albwm The Gentle Good, *y Bardd Anfarwol,* wedi'i hysbrydoli gan Li Bai drwyddi draw.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 108726426
* LCCN: n50062078
* ISNI: 0000 0001 2147 0982
* GND: 118934163
* SELIBR: 71186
* SUDOC: 026989395
* BNF: cb119129361 (data)
* BIBSYS: 11071144
* NLA: 36730187
* NDL: 00315906
* NCL: 002203490
* NKC: jn20000603747
* BNE: XX1037299
* CiNii: DA01060540

 |



1. ↑  Chitty, Richard (2020-01-18). "Y Bardd Anfarwol | The Gentle Good". Cyrchwyd 2021-04-10.
*Am y ddinas yn yr Hen Aifft, gweler Thebes, Yr Aifft. Gweler hefyd Thebes.*
Roedd **Thebai** ( hefyd **Thebes**; Hen Roeg: Θῆβαι — *Thēbai*) yn ddinas yn Boeotia, oedd yn un o ddinasoedd pwysicaf Groeg yr Henfyd. Enw'r dref fodern ar y safle yw **Thiva** (Groeg: Θήβα).

Yn ôl traddodiad, sefydlwyd y ddinas gan Cadmos, mab brenin Sidon. Tua diwedd y 6g CC daeth Thebai i wrthdrawiad ag Athen am y tro cyntaf, pan gynorthwyodd yr Atheniaid ddinas lai Plataea yn eu herbyn. Pan ymosododd Ymerodraeth Persia ar y Groegiaid yn 480 CC, gyrroedd Thebai 700 o filwyr i ymladd ym Mrwydr Thermopylae dan Leonidas, ond roedd rhain yn ŵyr oedd yn gwrthwynebu polisi llywodraethwyr y ddinas. Ymunodd yr uchelwyr oedd mewn grym yn Thebai â Xerxes yn erbyn y Groegiaid eraill, ac ymladdasant drosto ym Mrwydr Plataea yn 479 CC. Cefnogodd Thebai Sparta yn erbyn Athen yn y Rhyfel Peloponnesaidd, ac yn 424 CC gorchfygasant Athen ym Mrwydr Delium.

Wedi buddugoliaeth Sparta yn y rhyfel, trôdd Thebai yn ei herbyn. Ym Mrwydr Leuctra yn 371 CC enillodd Thebai dan Epaminondas fuddugoliaeth syfrdanol dros Sparta, a'i gwnaeth y ddinas fwyaf pwerus yng Ngroeg am gyfnod. Daeth y cyfnod yma i ben pan laddwyd Epaminondas ym Mwydr Mantinea yn 362 CC.
Perfformiad o *Godfellas* yn 2006
Mae **theatr guerrilla** neu **theatr gerila** yn fath o gyfathrebu *guerrilla* a darddodd yn 1965 o waith y *San Francisco Mime Troupe*. Roedd y gwaith hwn yn ysbryd ysgrifau Che Guevara, a fathodd y term *guerrilla*. Perfformiai'r *San Francisco Mime Troupe* mewn mannau cyhoeddus, er mwyn creu "newid chwyldroadol yn y byd cymdeithasol-wleidyddol", ac yn erbyn ryfel Fietnam a chyfalafiaeth. Weithiau, roedd eu gwaith yn cynnwys noethni, rhegfeydd a thabŵ a oedd yn frawychus i rai aelodau o gynulleidfaoedd y cyfnod.

Mae **guerrilla** (Sbaeneg am "ryfel bach"), pan yn cael ei ddefnyddio yng nghyd-destun digwyddiadau theatrig, yn disgrifio'r weithred o berfformiadau digymell, annisgwyl mewn mannau cyhoeddus annhebygol i gynulleidfa nad yw'n ei ddisgwyl. Yn nodweddiadol, mae'r perfformiadau hyn yn ceisio tynnu sylw at fater gwleidyddol / cymdeithasol trwy ddychan, protest, a thechnegau carnifal. Roedd llawer o'r perfformiadau hyn yn ganlyniad uniongyrchol i fudiadau cymdeithasol radical diwedd y 1960au i ganol y 1970au. Mae Theatr Guerrilla, sydd weithiau'n cael ei gyfeirio ato fel "perfformiad guerrilla", wedi ei gysylltu'n achlysurol â theatr agitprop y 1930au, ond mae'n wahanol i agitprop gan ei fod yn cynnwys tactegau perfformiad Dada.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Richard Schechner, "Guerrilla Theatre: Mai 1970", *The Drama Review* 14:3 [T47] (1970), 163-168.
2. 1 2 3  Gordon, Kelly Carolyn (2007) *Guerrilla theater*, yn Gabrielle H. Cody, Evert Sprinchorn (2007) *The Columbia encyclopedia of modern drama, Cyfrol 1*, tt.568-9
3. ↑  Random House Webster’s College Dictionary. New York: Random House, 1992, pp.593
4. ↑  Filewod, Alan (2003) *Modernism and Genocide*, yn Richard Paul Knowles, William B. Worthen, Joanne Tompkins *Modern drama: defining the field*, t. 167
5. ↑  Oscar Brockett, *History of the Theatre* (Needham Heights, Massachusetts: Simon & Schuster, 1995), t. 575
Ffilm ddrama Prydeinig ydy ***The Queen***, a ysgrifennwyd gan Peter Morgan ac a gyfarwyddwyd gan Stephen Frears. Helen Mirren sydd yn chwarae rôl y prif gymeriad sef y Frenhines Elizabeth II. Rhyddhawyd y ffilm bron i ddegawd ar ôl marwolaeth Diana, Tywysoges Cymru, ym 1997 ac mae'r ffilm yn darlunio'r cyfnod yn union wedi'r digwyddiad trychinebus. Dyma oedd y cyfnod hefyd pan oedd y Prif Weinidog Llafur y Deyrnas Unedig, Tony Blair newydd ddod i bŵer.

Mae'r ffilm yn canolbwyntio yn bennaf ar y safbwyntiau gwahanol ynglŷn â'r ffordd orau i ymdrin â marwolaeth Diana. Gwêl y Frenhines, yn ogystal â'i gwr a'i mam, ei marwolaeth fel mater preifat ac na ddylai ei marwolaeth gael ei drin fel marwolaeth Brenhinol swyddogol. Cyferbynia hyn gyda safbwynt y Prif Weinidog newydd, Tony Blair, a chyn-wr Diana, y Tywysog Charles sydd yn awyddus i geisio adlewyrchu dyheadau'r cyhoedd gyda ffordd gyhoeddus o ddangos galar. Caiff materion eu cymhlethu ymhellach gan y cyfryngau, protocol brenhinol ynglŷn â statws swyddogol Diana a safbwyntiau ehangach am Weriniaetholdeb. Trwy gydol y ffilm, dim ond trwy gymeriadau eraill y gwelwn ac y clywn am safbwyntiau meibion Diana.

Actorion
--------

* Helen Mirren fel Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig
* Michael Sheen fel Tony Blair
* Alex Jennings fel Y Tywysog Siarl, Tywysog Cymru
* Sylvia Syms fel Brenhines Elizabeth, mam y Frenhines
* Helen McCrory fel Cherie Blair
Theatr ranbarthol yw **Theatr Felinfach**, a leolir ger pentref Ystrad Aeron yn Nyffryn Aeron, tua 7 milltir o dref Llanbedr Pont Steffan yn sir Ceredigion, Cymru. Nod y theatr yw "darparu cyfleoedd addysgol eang i boblogaeth Ceredigion a gorllewin Cymru trwy gyfrwng y celfyddydau yn gyffredinol, a drama, theatr, dawns a’r cyfryngau yn arbennig."

Sefydlwyd Theatr Felinfach trwy addasu hen weithdy cywiro peiriannau amaethyddol o gyfnod yr Ail Ryfel Byd ar safle yn Felinfach yn 1972 gan Adran Addysg yr hen Sir Aberteifi a chafodd ei agor yn swyddogol ym mis Mai y flwyddyn honno. Fe'i noddir gan Cyngor Celfyddydau Cymru a Cyngor Sir Ceredigion.

Mae'n un o brif ganolfannau diwylliannol y Gymraeg yng nghanolbarth a gorllewin Cymru ac yn un o'r ychydig theatrau sy'n canolbwyntio ar gynhyrchiadau Cymraeg yn bennaf, er ei bod yn llwyfanu perfformiadau drama a cherddoriaeth yn Saesneg o Gymru a gweddill gwledydd Prydain hefyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Theatr Felinfach

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* BBC Cymru - Canolbarth: tudalen am ddigwyddiadau'r theatr