recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Gefeil-lys blaenbwl** (enw gwyddonol: *Cephalozia pleniceps*; enw Saesneg: *blunt pincerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Mae'n hoff iawn o gynefinoedd fel corsydd a mannau gwlyb eraill gyda Migwyn (*Sphagnum*).

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, yr Alban a Lloegr. Dim ond mewn un lle neu ddau o lefydd y gwelwyd Gefeil-lys blaenbwl yn Iwerddon.

Disgrifiad
----------

Mae hwn yn llysieuyn yr afu hwn yn ddeiliog ac o faint bach iawn, main, gwyrddlas, gydag choesynnau sy'n llai na 2 cm o hyd a thua 0.5–1 mm mm o led. Mae ganddo ddail hydredol, 2-llabed ac nid oes tanddail.

Llysiau'r afu
-------------

*Prif: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Gefeil-lys blaenbwl** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  habitas.org.uk;[*dolen marw*] adalwyd 17 Mai 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwyr Sergio Corbucci a Bruno Corbucci yw ***Zum Zum Zum - La Canzone Che Mi Passa Per La Testa*** a gyhoeddwyd yn 1968. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Bruno Corbucci a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Willy Brezza. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Titanus.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Pippo Baudo, Giacomo Furia, Enzo Cannavale, Lino Banfi, Peppino De Filippo, Little Tony, Enrico Montesano, Paolo Panelli, Orietta Berti, Luca Sportelli, Bruno Canfora, Daniela Ghibli, Dolores Palumbo, Enzo Guarini, Gianfranco D'Angelo, Isabella Savona, Mirella Pamphili, Nino Terzo, Valeria Sabel, Valter Brugiolo a Vittorio Congia. Mae'r ffilm *Zum Zum Zum - La Canzone Che Mi Passa Per La Testa* yn 102 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1968. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *2001: A Space Odyssey* sef ffilm wyddonias gan Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sergio Corbucci ar 6 Rhagfyr 1927 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 27 Hydref 1990. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1951 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Sergio Corbucci nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Potŵ coch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: potwaid cochion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nyctibius bracteatus***; yr enw Saesneg arno yw *Rufous potoo*. Mae'n perthyn i deulu'r Potwaid (Lladin: *Nyctibiidae*) sydd yn urdd y *Caprimulgiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. bracteatus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r potŵ coch yn perthyn i deulu'r Potwaid (Lladin: *Nyctibiidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Potŵ adeinwyn | Nyctibius leucopterus |  |
|
| Potŵ coch | Nyctibius bracteatus |  |
|
| Potŵ cyffredin | Nyctibius griseus |  |
|
| Potŵ cynffonhir | Nyctibius aethereus |  |
|
| Potŵ mawr | Nyctibius grandis |  |
|
| Potŵ mynydd | Nyctibius maculosus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Potŵ coch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ystafell yn y palas gyda golwg ar Gwrt y Llewod
Palas o'r canol oesoedd oedd yn perthyn i frenhinoedd Islamaidd Teyrnas Granada yw'r **Alhambra** (Arabeg: الحمراء = Al-Ħamrā'; yn llythrennol "y coch"). Saif ar fryn ar ochr dde-ddwyreiniol dinas Granada yn Andalucía, Sbaen.

Daw'r enw o'r lliw coch ar y tir sydd o gwmpas yr Alhambra, sydd hefyd erbyn heddiw wedi lliwio'r muriau eu hunain yn goch, er eu bod wedi eu gwyngalchu yn wreiddiol. Yn ystod yr ymladd rhwng dilynwyr Islam a'r Cristionogion oedd yn ceisio adfeddiannu al-Andalus yn nechrau'r 13g, enciliodd Ibn Nasr, sylfaenydd Brenhinllin y Nasrid, i Granada, a dechreuodd adeiladu'r Alhambra presennol.

Datblygwyd y palas dros y canrifoedd nesaf gan frenhinoedd megis Yusuf I, Muhammad V, Ismail I ac eraill. Yn 1492, gorfodwyd y brenin olaf, Muhammad XII, mwy adnabyddus yn y gorllewin fel "Boabdil", i ildio Granada a'r Alhambra i Fernando II o Aragon ac Isabella o Castilla. Yn ddiweddarach adeiladodd y brenin Carlos V (1516 - 1556) balas yn arddull y Dadeni ar y safle.

Rhestrwyd yr Alhambra, gyda'r Generalife a'r Albayzín yn Granada, fel Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

* Yr Alhambra o'r "Mirador de San Nicolás" ar yr Albaycin, Granada.Yr Alhambra o'r "Mirador de San Nicolás" ar yr Albaycin, Granada.
* Yr Alhambra o'r Generalife (gogledd-ddwyrain)Yr Alhambra o'r Generalife (gogledd-ddwyrain)
* Cynllun Palacio Arabe 1889Cynllun Palacio Arabe 1889
* Alhambra (2010)
Rhywogaeth o deulu'r sïednod yn y teulu *Trochilidae* yw'r **sïedn gyddfwyn** (*Leucochloris albicollis*). Dyma'r unig aelod o'r genws *Leucochloris*. Fe'i ceir yng ngogledd-ddwyrain yr Ariannin, de-ddwyrain Brasil, Paragwai, ac Wrwgwai. Mae i'w ganfod mewn coedwigoedd, coetiroedd, parciau a gerddi. Mae'n gyffredin ar y cyfan, ac felly mae BirdLife International yn ei ystyried yn y categori [[Y Pryder Lleiaf|Pryder Lleiaf]. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*. sydd hefyd yn cynnwys y coblynnod neu'r gwenoliaid duon.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. albicollis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Hanes gwyddonol
---------------

Disgrifiodd adaregydd Ffrengig Louis Jean Pierre Vieillot y siedyn gyddfwyn ym 1818 fel *Trochilus albicollis*. Mae enw ei rhywogaeth yn deillio o'r geiriau Lladin *albus* "gwyn" a *colum* "gwddf". Cododd Ludwig Reichenbach y genws *Leucochloris* ym 1854, gan dynnu'r enw o'r Hen Roeg *leukos* "gwyn" a *chloros* "gwyrdd".

Teulu
-----

Mae'r sïedn gyddfwyn yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Sïedn Xantus | Basilinna xantusii |  |
|
| Sïedn clustwyn | Basilinna leucotis |  |
|
| Sïedn gemog | Heliodoxa aurescens |  |
|
| Sïedn gloyw corunwyrdd | Heliodoxa jacula |  |
|
| Sïedn gloyw gwegoch | Heliodoxa branickii |  |
|
| Sïedn gloyw gyddfbinc | Heliodoxa gularis |  |
|
| Sïedn gloyw gyddfbiws | Heliodoxa schreibersii |  |
|
| Sïedn gloyw gyddflelog | Heliodoxa rubinoides |  |
|
| Sïedn gloyw talcenfelfed | Heliodoxa xanthogonys |  |
|
| Sïedn gloyw talcenfioled | Heliodoxa leadbeateri |  |
|
| Sïedn gloyw yr Ymerodres | Heliodoxa imperatrix |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn gyddfwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
**Temperance Town**, Caerdydd, oedd yr enw answyddogol ar ardal dosbarth gweithiol canol dinas Caerdydd, a sefydlwyd yn yr 1860au ac a ddymchelwyd yn y 1930au i wneud lle ar gyfer Gorsaf Fysiau Caerdydd Canolog.

Hanes
-----

Adeiladwyd Temperance Town ar dir wedi ei adennill nesaf at Afon Taf. Roedd y tir yn eiddo i'r Cyrnol Edward Wood, llwyrymwrthodwr, a orfododd amodau ar y datblygwr na fyddai gwerthu alcohol yn cael ei ganiatau - sy'n esbonio enw'r ardal. Roedd y mudiad dirwest ar ei anterth y cyfnod.

Datblygwyd y safle yn yr 1860au cynnar; agorwyd ysgolion yn Ionawr 1879 ac adeiladwyd eglwys, St Dyfrig, yn 1888. Roedd y brif heol, Stryd Wood, yn llawn siopau a busnesau eraill. Addaswyd y Neuadd Ddirwest fawr yn Eglwys Annibynwyr ymhen amser.

Roedd ffyniant Caerdydd yn lleihau ar ddechrau'r 20g oherwydd y dirywiad mewn allforio glo. Cynyddodd y tlodi a gorboblogaeth yn Temperance Town, a gwaethygodd yr amgylchiadau. Yn 1930 adeiladodd y *Great Western Railway* orsaf drên newydd ar gyrion yr ardal ac roedd y cwmni rheilffordd yn ofni y byddai tlodi amlwg yr ardal yn effeithio ar ei ddelwedd a'i fusnes. Fe wnaeth y cwmni ddwyn perswad ar Gorfforaeth Caerdydd (yr awdurdod lleol) i wella'r ardal; a sicrhaodd y Gorfforaeth (heb ymgynghoriad gyda'r trigolion) Deddf Corfforaeth Caerdydd 1934 i gael y pwerau anghenrheidiol. Roedd y cynlluniau ailddatblygu yn cynnwys cyfleusterau newydd fel gorsaf fysiau.

Ailgartrefwyd trigolion Temperance Town gan y Gorfforaeth mewn tai gwell o fewn ardaloedd eraill o'r ddinas, a dechreuwyd dymchwel yr ardal yn hwyr yn 1937.

Fe ohiriwyd y gwaith ailddatblygu gan Yr Ail Ryfel Byd. Agorwyd yr orsaf fysiau yn 1954; gwnaed Stryd Wood yn lletach gyda rhes o swyddfeydd a siopau. Yn 1958 adeiladwyd pwll nofio, Pwll yr Ymerodraeth, ar gyfer  Gemau'r Gymanwlad, a gynhaliwyd yng Nghaerdydd yn yr un flwyddyn.

Gweler hefyd
------------

* Williams, John (2004). *Temperance Town*. Llundain. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-0-7475-7098-1 - nofel wedi ei leoli yn yr ardal

Ffynonellau
-----------

 Abandoned Communities - Temperance Town. Adalwyd ar 19 Aug 2009.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Empire Pool. Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales. Adalwyd ar 5 April 2013.
Dull glöyn byw

Dull o nofio yw'r **ddull glöyn byw**, sy'n cael ei nofio ar y frest, gyda'r ddwy fraich yn symyd yn gydamserol. Datblygwyd y gic glöyn byw yn annibynnol, ac adnabyddir hwnnw fel y **gic ddolffin** yn ogystal. Tra gall dulliau eraill megis dull broga, front crawl, neu dull cefn ei nofio'n hawdd gan y rhanfwyaf o bobl, mae'r ddull glöyn byw angen techneg dda i fod yn ddichonadwy. Cysidrir hi gan nifer o ddysgwyr i fod y dull anoddaf iw feistro. Hon yw'r ddull mwyaf newydd i gael ei nofio mewn cystadleuaeth, nofwyd hi am y tro cyntaf tua 1934.

Cyflymder ac ergonomeg
----------------------

Y ddull glöyn byw yw'r cyflymaf a gaiff ei reoli gan FINA. Mae pwynt cyflymaf y ddull glöyn byw yn gyflymach na'r front crawl, oherwydd tynnu/gwthio cydamserig y breichiau. Ond gan fod y cyflymder yn arafu gymaint yn y cyfnod adfer, mae hi o ben i ben ychydig yn arafach na front crawl. 
Mae gan nofwyr glöyn byw gyflymder uchaf o 3.168 cilomedr yr awr (1.98 MYA), ychydig yn arafach na steil rhydd sydd 3.472 cilomedr yr awr (2.17 MYA), ond yn gynt na dull cefn 2.944 cilomedr yr awr (1.84 MYA), adull broga 2.672 cilomedr yr awr (1.67 MYA).
Ffilm ddrama llawn arswyd gan y cyfarwyddwr Arthur Lubin yw ***Phantom of The Opera*** a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd gan George Waggner yn Unol Daleithiau America Lleolwyd y stori ym Mharis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Eric Taylor a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Edward Ward.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Fritz Feld, Frank Puglia, Claude Rains, Hume Cronyn, Susanna Foster, William Desmond, Nelson Eddy, Barbara Everest, James Mitchell, Fritz Leiber (actor), Miles Mander, Leo Carrillo, Steven Geray, Edgar Barrier, Hank Mann, J. Edward Bromberg, list of Bartimaeus characters, Belle Mitchell a Cyril Delevanti. Mae'r ffilm *Phantom of The Opera* yn 92 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1943. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Life and Death of Colonel Blimp* sef bywgraffiad o ffilm am y milwr ffuglenol General Clive Wynne-Candy, gan y cyfarwyddwyr ffilm Michael Powell ac Emeric Pressburger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Hal Mohr oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Russell F. Schoengarth sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *The Phantom of the Opera*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Gaston Leroux a gyhoeddwyd yn 1910.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arthur Lubin ar 25 Gorffenaf 1898 yn Los Angeles a bu farw yn Glendale ar 9 Ionawr 2022. Derbyniodd ei addysg yn Carnegie Mellon College of Fine Arts.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 76% (Rotten Tomatoes)
* 7.4/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Arthur Lubin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.
3. 1 2  "The Phantom of the Opera". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 176733946
* LCCN: n2001038191

 |
Golygfa ar ddinas Granada
Yr Alhambra, Granada
Dinas yng nghymuned ymreolaethol Andalucía, Sbaen, yw **Granada**, sy'n brifddinas talaith Granada. Saif wrth droed mynyddoedd y Sierra Nevada, 738 medr uwch lefel y môr. Yn 2005 roedd poblogaeth y ddinas yn 236,982.

Adeilad enwocaf Granada yw'r Alhambra, caer a phalas o'r cyfnod Islamaidd. Oherwydd yr Alhambra a nifer o atyniadau eraill, er enghraifft ar fryn yr Albaicín, mae Granada yn gyrchfan bwysig i dwristiaid. Mae Prifysgol Granada hefyd yn adnabyddus.

Roedd sefydliad yma yn y cyfnod Celtiberaidd, yna bu dinas Roegaidd yma dan yr enw **Elibyrge** neu **Elybirge**. Dan y Rhufeiniaid, gelwid hi yn "Illiberis". Cipiwyd y ddinas gan fyddin Islamaidd dan Tariq ibn-Ziyad yn 711. Yn 1013 daeth Granada yn deyrnas annibynnol dan swltan, ac yn 1228 daeth brenhinllin y Nasrid i rym yma. Hwy a adeiladodd yr Alhambra ac adeiladau eraill.

Ar 2 Ionawr 1492, ildiodd y teyrn mwslimaidd olaf, Muhammad XII, a elwid yn Boabdil gan y Cristionogion, y ddinas i fyddin Ferdinand ac Isabella, *Los Reyes Católicos* ("Y Teyrnoedd Catholig").

Mae'r Alhambra, y Generalife a'r Albaicín yn Safle Treftadaeth y Byd.

Pobl enwog o Granada
--------------------

* Leo Africanus (c.1494-c.1554?), awdur
* Federico García Lorca (1898–1936), bardd a dramodydd
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Fritz Peter Buch yw ***Die Schwarze Robe*** a gyhoeddwyd yn 1944. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Werner Bochmann. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Franz Schafheitlin, Otto Treßler, Max Gülstorff, Richard Häussler, Paul Rehkopf, Karl Hannemann, Kirsten Heiberg, Anneliese Würtz a Lotte Koch. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1944. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Double Indemnity* ffilm noir ac addasiad o lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr ffilm Billy Wilder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Elisabeth Kleinert-Neumann sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Fritz Peter Buch ar 21 Rhagfyr 1894 yn Frankfurt an der Oder a bu farw yn Fienna ar 14 Tachwedd 1964.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Fritz Peter Buch nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.
3. ↑  Golygydd/ion ffilm: "Elisabeth Neumann". Cyrchwyd 1 Rhagfyr 2020.
Lleolir **Coleg Cambria** yng Ngogledd Ddwyrain Cymru ac mae'n un o golegau addysg bellaf mwyaf y DU,  gyda dros 7,000 o fyfyrwyr amser llawn ac 20,000 o fyfyrwyr rhan-amser. Mae mae ganddo gysylltiadau rhyngwladol ar draws pedwar cyfandir. Crëwyd Coleg Cambria yn dilyn uno 

Coleg Glannau Dyfrdwy
Coleg Iâl, Wrecsam
Dechreuodd Coleg Cambria weithredu ar 1 Awst 2013.  Mae Coleg Cambria yn gymuned oedolion ifanc ar gyfer pobl 16 oed a hŷn. Mae'n rhan o rwydwaith i'r sector, ColegauCymru.

Maint
-----

Mae’n gwasanaethu ardaloedd tri awdurdod lleol gyda chyfanswm poblogaeth o bron i 400,000: sef, oddeutu 12% o boblogaeth Cymru.  Mae'r coleg yn gweithio mewn partneriaeth â dros 1000 o gyflogwyr gan gynnwys Airbus, JCB, Kelloggs, Kronospan, Moneypenny, UPM Shotton Paper a Village Bakery. 

Enillodd Coleg Cambria Her Menter Fyd-eang 2015. 

Ym mis Tachwedd 2015, cafodd y coleg ei arolygu gan Estyn a chafodd sgôr ardderchog o ran perfformiad presennol a rhagolygon gwella.

Lleoliadau
----------

*Senedd Wrecsam* Coleg Cambria yn meddiannu diwyddiad "Dy Gynulliad" tu allan i gampws Wrecsam (2015)
Mae gan Goleg Cambria bum campws ar draws Gogledd Ddwyrain Cymru: Glannau Dyfrdwy, Coleg Iâl gynt (Grove Park a Ffordd y Bers yn Wrecsam), Llysfasi, a Llaneurgain.

Enw
---

*Coleg* yw'r gair Cymraeg am goleg a *Cambria* yw'r enw Lladin am Gymru, yn tarddu o'r enw Cymraeg *Cymru*.

Coleg Cambria a'r Gymraeg
-------------------------

Mae'r coleg yn cynnig cyrsiau i ddysgu'r Gymraeg. Cynhelir rhan gan Cymraeg i Oedolion (Canolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol), y Coleg a Canolfan Iaith Clwyd.

Brandio a Logo
--------------

Cafodd y 'dyluniad sbectrwm' ei ddatblygu a'i ddewis gyda chefnogaeth gan fyfyrwyr, staff, Llywodraethwyr a busnesau lleol a'i fwriad yw dynodi amrywiaeth a chynwysoldeb y coleg. Mae'r marc sbectrwm hefyd yn ffurfio llythyren haniaethol *C* .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  bbc.co.uk - Deeside and Yale colleges merge as Coleg Cambria
2. ↑  legislation.gov.uk - The Coleg Cambria (Incorporation) Order 2013
3. 1 2  "www.cambria.ac.uk - Coleg Cambria - Vision for Excellence" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2015-04-02. Cyrchwyd 2013-08-22.
4. ↑  "Results from the 2015 Global Enterprise Challenge". The Global Enterprise Challenge - ABW Enterprise Education. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2023-06-04. Cyrchwyd 3 March 2017.
5. ↑  "Coleg Cambria | Estyn". *www.estyn.gov.wales*. Cyrchwyd 2021-03-24.
6. ↑  "Cymraeg i Oedolion > Coleg Cambria". *Coleg Cambria*. Cyrchwyd 2023-05-23.

Dolenni allanol
---------------

* Coleg Cambria
* Adroddiadau Estyn
* Facebook Cymraeg Coleg Cambria /ColegCambriaCymraeg
* Twitter @ColegCambria
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Guido Weihermüller yw ***Wechselzeiten – Auf Dem Weg Zum Ersten Triathlon*** a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg. 

 Mae'r ffilm *Wechselzeiten – Auf Dem Weg Zum Ersten Triathlon* yn 91 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

```
Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 65 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
```

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Guido Weihermüller nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 1 Rhagfyr 2017.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Ram Gopal Varma yw ***God, Sex and Truth*** a gyhoeddwyd yn 2018. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***climax*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Guilty* sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ram Gopal Varma ar 7 Ebrill 1962 yn Hyderabad. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1989 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Peirianneg Velagapudi Ramakrishna Siddhartha.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ram Gopal Varma nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bhoot |  | India | Hindi | 2003-01-01 |
| Bhoot yn Dychwelyd |  | India | Hindi | 2012-01-01 |
| Cwmni |  | India | Hindi | 2002-01-01 |
| *Darling* |  | Indiay Deyrnas Gyfunol | Hindi | 2007-01-01 |
| *Darna Zaroori Hai* |  | India | Hindi | 2006-01-01 |
| *Jungle* |  | India | Hindi | 2000-01-01 |
| Naach |  | India | Hindi | 2004-01-01 |
| Rakta Charitra |  | India | TeluguHindi | 2010-01-01 |
| *Rangeela* |  | India | Hindi | 1995-01-01 |
| *Sarkar* |  | India | Hindi | 2005-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Konk-Kerne** (Ffrangeg: *Concarneau*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Saint-Yvi, La Forêt-Fouesnant, Melgven, Trégunc ac mae ganddi boblogaeth o tua 20,209 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Mae gan y dref dwy adran benodol: y dref fodern ar y tir mawr a'r hen dref gaerog ganoloesol. Mae'r hen dref yn sefyll yng nghanol ynys oddi ar yr harbwr. Yn hanesyddol, bu'r hen dref yn ganolfan adeiladu llongau, ond bellach mae'n gartref i lawer o dai bwyta a siopau i ymwelwyr a thwristiaid.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29039

Cysylltiadau Rhyngwladol
------------------------

Mae Konk-Kerne wedi'i gefeillio â:

* Yr Almaen Bielefeld, Almaen ers 1969
* Senegal M'bour, Senegal ers 1974
* Baner Cernyw Pennsans, Cernyw ers 1982

Digwyddiadau
------------

Yn Awst bydd Konk-Kerne yn dathlu *Gŵyl y Rhwydi Glas*, sy'n cael ei enwi er clod y rhwyd las traddodiadol a arferid ei ddefnyddio gan fflyd bysgota'r ardal. Mae'r ŵyl yn ddathliad o ddiwylliant Llydewig a Pan-geltaidd. Gŵyl y Rhwydi Glas yw un o'r gwyliau hynaf a mwyaf o'r fath yn Llydaw gyda dros fil o gyfranogwyr mewn gwisg draddodiadol. Yn 2005, dathlwyd canmlwyddiant yr ŵyl.

Llenyddiaeth
------------

Konk-Kerne oedd lleoliad y nofel *Maigret a'r Cŵn Melyn* (1931) gan yr awdur dirgelwch o Wlad Belg Georges Simenon

Henebion a Safleoedd o ddiddordeb
---------------------------------

### Yr hen dref

* Golwg o'r awyrGolwg o'r awyr
* Porth mynediad i'r hen drefPorth mynediad i'r hen dref
* Clochdy'r hen drefClochdy'r hen dref
* Tŷ'r llywodraethwrTŷ'r llywodraethwr
* Sgwar y ffynnonSgwar y ffynnon

### Amgueddfa Pysgota

* MynedfaMynedfa
* Peiriant gwnio hwyliauPeiriant gwnio hwyliau
* Ystafell arddangosYstafell arddangos
* "Hémérica" hen dreillong"Hémérica" hen dreillong

Arlunwyr a darluniau
--------------------

Mae nifer o arlunwyr amlwg wedi eu hysbrydoli gan Konk-Kerne a'r fro gan gynnwys Colin Campbell Cooper, Paul Signac, Michel Bouquet, Peder Severin Krøyer, William Lamb Picknell, Howard Russell Butler a llawer eraill

* Colin Campbell Cooper : The Brittany CoastlineColin Campbell Cooper : *The Brittany Coastline*
* Paul Signac : Concarneau, Opus 221 (Adagio) (1891)Paul Signac : *Concarneau, Opus 221 (Adagio)* (1891)
* Michel Bouquet : Le Vétéran naviguant dans les rouleaux près de Concarneau (1861)Michel Bouquet : *Le* Vétéran *naviguant dans les rouleaux près de Concarneau (1861)*
* Peder Severin Krøyer : Sardinerie à Concarneau (1879)Peder Severin Krøyer : *Sardinerie à Concarneau* (1879)
* William Lamb Picknell : La route de Concarneau (1880)William Lamb Picknell : *La route de Concarneau* (1880)
* Howard Russell Butler : Ramassseurs de varech (1886)Howard Russell Butler : *Ramassseurs de varech* (1886)

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Penn-ar-Bed

Cyfeiriadau
-----------

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Konk-Kerne***
Ffilm ryfel sydd hefyd yn ffilm hanesyddol gan y cyfarwyddwr Alfonso Ungría yw ***La Conquista De Albania*** a gyhoeddwyd yn 1983. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Lleolwyd y stori yn Albania. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Ángel Amigo Quincoces a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alberto Iglesias. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ramón Barea, Klara Badiola Zubillaga, Walter Vidarte, Xabier Elorriaga, Alicia Sánchez, Chema Muñoz, Félix Rotaeta, William Layton, Paco Sagarzazu, Patxi Bisquert, Amaia Lasa, Patxi Barko a Francisco Sanz. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1983. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Star Wars Episode VI: Return of the Jedi* sef ffilm ffugwyddonol gan y cyfarwyddwr ffilm Richard Marquand, Cymro o Lanishen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Julio Peña sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alfonso Ungría ar 30 Mawrth 1943 ym Madrid. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1969 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alfonso Ungría nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 28 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 28 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 28 Mehefin 2016.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Anthony Asquith yw ***The V.I.P.S*** a gyhoeddwyd yn 1963. Fe'i cynhyrchwyd gan Anatole de Grunwald yn y Deyrnas Gyfunol Lleolwyd y stori yn Llundain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Terence Rattigan a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Miklós Rózsa.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Orson Welles, Elizabeth Taylor, Richard Burton, Maggie Smith, Margaret Rutherford, Linda Christian, Rod Taylor, Richard Wattis, Alan Howard, Louis Jourdan, Elsa Martinelli, Stringer Davis, Joan Benham, Peter Sallis, Ronald Fraser, Dennis Price, Michael Hordern, Robert Coote, Angus Lennie, Richard Briers, Clifton Jones, Ray Austin, Joyce Carey, Martin Miller a Lewis Fiander. Mae'r ffilm *The V.I.P.S* yn 118 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1963. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *From Russia with Love* sef yr ail ffilm yn y gyfres James Bond..... Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Jack Hildyard oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Frank Clarke sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anthony Asquith ar 9 Tachwedd 1902 yn Llundain a bu farw yn yr un ardal ar 21 Chwefror 1968. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Balliol, Rhydychen.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 0% (Rotten Tomatoes)
* 3.4/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Anthony Asquith nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.
2. 1 2  "The V.I.P.s". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Nofelydd, llenor straeon byrion, a sgriptiwr ffilm Americanaidd oedd **Raymond Thornton Chandler** (23 Gorffennaf 1888 – 26 Mawrth 1959) sy'n nodedig fel un o feistri ffuglen drosedd yn yr iaith Saesneg. Ei gymeriad enwocaf ydy'r ditectif preifat Philip Marlowe, un o arwyr y genre *hardboiled* o ffuglen dditectif.

Ganed ef yn Chicago, Illinois, Unol Daleithiau America. Gwyddeles oedd ei fam, ac o 1896 i 1912 trigiannodd Chandler gyda hi yn Lloegr, a derbyniodd ddinasyddiaeth Brydeinig. Dychwelodd i'r Unol Daleithiau ym 1912 ac ymsefydlodd yng Nghaliffornia. Ym 1917, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, teithiodd i Victoria, British Columbia, ac ymunodd â Byddin Alldeithiol Canada. Gwasanaethodd yn y ffosydd ar Ffrynt y Gorllewin, a chafodd ei hyfforddi yn yr Awyrlu Brenhinol. Dychwelodd i Galiffornia ym 1919 a chychwynnodd ar yrfa fusnes yn y diwydiant olew. Erbyn 1931, fe'i dyrchafwyd yn is-lywydd y Dabney Oil Syndicate, ond cafodd ei ddiswyddo blwyddyn yn ddiweddarach oherwydd ei alcoholiaeth a'i ymddygiad personol.

Yn ystod y Dirwasgiad Mawr, trodd Chandler at ysgrifennu i enill ei damaid, a chyhoeddwyd ei stori fer gyntaf yn y cylchgrawn pwlp *Black Mask* ym 1933. Dechreuodd gweithio yn Hollywood ym 1943, ac ysgrifennai'r sgriptiau ar gyfer sawl clasur sinema drosedd, gan gynnwys y *films noirs* *Double Indemnity* (1944), *The Blue Dahlia* (1946), a (gyda Czenzi Ormonde) *Strangers on a Train* (1951).

Ysgrifennodd Chandler saith nofel, pob un yn ymwneud â'r ditectif Philip Marlowe: *The Big Sleep* (1939), *Farewell, My Lovely* (1940), *The High Window* (1942), *The Lady in the Lake* (1943), *The Little Sister* (1949), *The Long Goodbye* (1953), a *Playback* (1958). Cyhoeddodd hefyd sawl casgliad o straeon byrion, gan gynnwys *Five Murderers* (1944). Bu farw Raymond Chandler yn La Jolla, Califfornia, yn 70 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Raymond Chandler. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 17 Rhagfyr 2023.

Darllen pellach
---------------

* Tom Hiney, *Raymond Chandler: A Biography* (Llundain: Chatto & Windus, 1997).
*Gweler hefyd: Cofeb y Cymry, Coed Mametz*

Cofeb ryfel sy'n coffáu'r Cymry a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf yw **Cofeb y Cymry yn Fflandrys**. Fe'i lleolir yn Langemark, ger Ieper, yn Fflandrys, Gwlad Belg. 

Dardorchuddiwyd y cofeb ar 16 Awst 2014 gan Carwyn Jones, Prif Weinidog Cymru, er mwyn coffáu canmlwyddiant cychwyn y Rhyfel yn 2017. Saif ar safle Brwydr Cefn Pilkem a ymladdwyd rhwng 31 Gorffennaf a 2 Awst 1917, yn y fan lle lladwyd Hedd Wyn; claddwyd ei gorff tua milltir a hanner i lawr y briffordd ym Mynwent Artillery Wood.

Y cerflunydd Lee Odishaw a gynlluniodd y gofeb, sydd ar ffurf draig goch yn sefyll ar ben cromlech. Daw'r meini o chwarel Craig yr Hesg ym Mhontypridd.

Gweler hefyd
------------

* Y Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru
* Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru
* Clwyd Menin
* Cofeb Thiepval i Golledigion y Somme

Oriel luniau
------------

### Y Parc Coffa

* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Man coffa Hedd Wyn

* 
* 
* 
* 
* Tŷ yn y pentref cyfagos yn arddangos Draig gochTŷ yn y pentref cyfagos yn arddangos Draig goch
* Tafarn y pentref gyda'r gair Cymraeg 'Croeso'Tafarn y pentref gyda'r gair Cymraeg 'Croeso'

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Gofeb y Cymry yn Fflandrys***
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Titw melyn Tsieina** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: titwod melyn Tsieina) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Parus spilonotus***; yr enw Saesneg arno yw *Chinese yellow tit*. Mae'n perthyn i deulu'r Titw (Lladin: *Paridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. spilonotus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r titw melyn Tsieina yn perthyn i deulu'r Titw (Lladin: *Paridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw asur | Cyanistes cyanus |  |
|
| Titw cefnwyrdd | Parus monticolus |  |
|
| Titw cribog | Lophophanes cristatus |  |
|
| Titw mawr | Parus major |  |
|
| Titw tomos las | Cyanistes caeruleus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Titw melyn Tsieina** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Bwbi mygydog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: bwbïod mygydog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sula dactylatra***; yr enw Saesneg arno yw *Blue-faced booby*. Mae'n perthyn i deulu'r Huganod (Lladin: *Sulidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. dactylatra*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r bwbi mygydog yn perthyn i deulu'r Huganod (Lladin: *Sulidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Bwbi Abbott | Papasula abbotti |  |
|
| Bwbi Periw | Sula variegata |  |
|
| Bwbi brown | Sula leucogaster |  |
|
| Bwbi mygydog | Sula dactylatra |  |
|
| Bwbi troedgoch | Sula sula |  |
|
| Bwbi troedlas | Sula nebouxii |  |
|
| Hugan | Morus bassanus |  |
|
| Hugan Awstralia | Morus serrator |  |
|
| Hugan y Penrhyn | Morus capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Sula dactylatra*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Bwbi mygydog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cyfarwyddwr cerdd Only Men Aloud yw **Timothy Rhys-Evans** (ganwyd Mehefin 1972). Mae'n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd a chyfarwyddwr cerdd y côr Only Men Aloud! ac Only Boys Aloud. Ffurfiodd y côr plant Only Kids Aloud yn 2012.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Fe'i magwyd yn Nhredegar Newydd a cychwynodd chwarae'r piano yn 5 oed, gan dangos ei ddoniau yn y capel. Aeth i Ysgol Gyfun Bedwellte yn Aberbargoed a chwaraeodd mewn band pres. Yn 14 oed, ffurfiodd ei gôr cyntaf gyda aelodau o sawl eglwys leol a roedd yn aelod o Gôr Iau Morgannwg Ganol. Roedd am fod yn gyfansoddwr ac aeth i astudio Cyfansoddi ym Mhrifysgol Caerdydd ond nid oedd at ei ddant. Aeth ymlaen i gael gwersi canu ac astudiodd gwrs Meistr ar ganu yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru.

Gyrfa
-----

Bu'n canu bariton yng nghorws cwmniau fel Opera de Lyon yn Ffrainc a Chwmni Opera Cenedlaethol Cymru cyn cael swydd fel hyfforddwr canu gyda Chôr Iau Cenedlaethol Prydain Fawr.

Bu'n gyfarwyddwr cerdd gyda Cwmni Opera Cenedlaethol Cymru am 10 mlynedd Bu hefyd yn diwtor llais yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru. Mae wedi arwain sawl côr, yn cynnwys Corws Meibion y Mynydd Du a Cor Meibion Dynfant. Sefydlodd Only Men Aloud! yn 2000 (adwaenir hefyd fel Cantorion) ac arweiniodd nhw i fuddugoliaeth yng nghystadleuaeth *Last Choir Standing* ar y BBC yn 2008.

Anrhydeddau
-----------

Yn Awst 2010, derbyniwyd Rhys-Evans i Orsedd y Beirdd yn Eisteddfod Blaenau Gwent, 2010. Mae'n gefnogwr o'r elusen Music in Hospitals Cymru/Wales. Fe'i wnaed yn MBE yn Anhrydeddau Pen-blwydd 2013 am ei wasanaeth i gerddoriaeth ac elusennau.

Bywyd personol
--------------

Mae Tim mewn partneriaeth sifil gyda'r tenor Cymreig Alun Rhys Jenkins. Mae wedi trafod yn gyhoeddus ei brofiad gyda iselder a'i gyfnod mewn ysbyty seiciatrig yn 2013.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Wales Online - New Welsh face of 2008
2. ↑  BBC News - Only Kids Aloud follow in footsteps of Only Men Aloud; Adalwyd 24 Chwefror 2013
3. 1 2  *Tim Rhys-Evans: ‘I wasn’t blessed with a wonderful voice’*   (en) , WalesOnline, 30 Gorffennaf 2010.  Cyrchwyd ar 20 Chwefror 2018.
4. ↑  *Only Boys Aloud team up with Welsh National Youth Opera*   (en) , WalesOnline, 8 Medi 2012.  Cyrchwyd ar 20 Chwefror 2018.
5. ↑  "RWCMD - Only Men Aloud". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-11-21. Cyrchwyd 2018-02-20.
6. ↑  Cor Dynfant
7. ↑  BBC Last Choir Standing Archifwyd 7 March 2009[Date mismatch] yn y Peiriant Wayback.
8. ↑  "Anrhydeddau 2010 – Gorsedd Cymru". 2016-07-21. Cyrchwyd 2023-08-07.
9. ↑  *London Gazette*: (Supplement) no. 60534. p. 17. 15 June 2013.
10. ↑  *Tim Rhys-Evans interview: 'Mental illness should never be suffered in silence - there is always hope'*   (en) , independent.co.uk, 31 Mai 2016.  Cyrchwyd ar 20 Chwefror 2018.
Swolegydd Cymreig a arbenigai mewn parasitiaid oedd **Florence Gwendolen Rees**, FRS (3 Gorffennaf 1906 – 4 Hydref 1994). Hi oedd y ferch gyntaf i gael ei derbyn i'r Gymdeithas Frenhinol. Erbyn iddi gyrraedd ei 80 oed roedd wedi cyhoeddi 68 o bapurau academaidd.

Fe'i ganed yn Aberdâr, cyn mynychu'r ysgol leol i ferched (1918–24) ac yna i Brifysgol Caerdydd lle yr astudiodd cemeg, bioleg a swoleg, gan dderbyn gradd BSc gydag anrhydedd mewn swoleg. Astudiodd y falwoden ar gyfer ei doethuriaeth.

Gweithiodd yn adran Swoleg Prifysgol Aberystwyth, yn is-ddarlithydd rhwng 1930 a 1937, darlithydd rhwng 1937 a 1947, uwch-ddarlithydd hyd at 1966, darllenydd hyd at 1971 ac Athro Prifysgol rhwng 1971 a 1973. Wedi ei hymddeoliad, fe'i gwnaed yn Athro Emeritws yn 1973.

Ym mis Medi 2023, ail-enwyd un o brif adeiladau academaidd Prifysgol Aberystwyth ar ôl Gwendolen. Cafodd yr enw ei ddadorchuddio ar blac ar adeilad Adran Gwyddorau Bywyd (DLS) a sefydlwyd yn 2022. Dadorchuddiwyd y plac yn y seremoni gan ddau o nithoedd yr Athro Rees ynghyd â staff hŷn o Brifysgol Aberystwyth.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Morris, J. G. (1997). "Florence Gwendolen Rees. 3 Gorff 1906–4 Hydr 1994: Elected F.R.S. 1971". *Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society* **43**: 445. doi:10.1098/rsbm.1997.0024.
2. 1 2  Haines, Catharine. *International Women in Science*. t. 259. `|access-date=` requires `|url=` (help)
3. ↑  "Enwi adeilad prifysgol ar ôl y gwyddonydd Gwendolen Rees". *newyddion.s4c.cymru*. 2023-09-22. Cyrchwyd 2023-09-22.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Casgliad trefnus o ddarnau mecanyddol gwneuthurwyr cydrannau beic yw **gruppo** (o'r Eidaleg am "grŵp") neu **groupset** yn Saesneg. Mae'n cyfeirio fel rheol at bob cydran sydd yn y beic heblaw am y ffrâm, fforch, stem, olwynion, teiars, a'r pwyntiau cyswllt y reidiwr, megis y cyfrwy a'r barrau llywio.

Mae fel arfer yn cynnwys y darnau canlynol:

* 2 liferau neu symudwyr gêr *a*
* 2 liferau brêc *neu*
* 2 liferau/symudwyr brêc cyfannol
* 2 caliperau brêc, blaen a chefn
* 2 derailleurs, blaen a chefn
* 1 blaenset
* 1 braced isaf
* 1 set cranciau
* 1 cadwyn
* 1 casét
* 1 postyn sedd
* 2 both, blaen a chefn
* Pâr o bedalau
* Amryw o geblau ac amgaeadau cebl.

Y prif wneuthurwyr *gruppo* cydrannau beic yw Shimano, SRAM a Campagnolo ar gyfer beiciau rasio, a Shimano a SRAM ar gyfer beiciau mynydd. 

Mae'r gwneuthurwyr fel arfer yn cynnig dewis o sawl *gruppo*, gyda phob un wedi ei anelu at gyllid neu ddefnydd gwahanol. Er enghraifft, mae **Dura-Ace**, **Record** a **Red** yn *gruppos* o safon uwch ar gyfer rasio gan **Shimano**, **Campagnolo** a **SRAM**.

Dolenni allanol
---------------

* Campagnolo
* Shimano (Ewrop) Archifwyd 2011-07-16 yn y Peiriant Wayback. a Shimano (Gogledd America)
* SRAM
Un o gymunedau ymreolaethol Sbaen yw **Aragón** (Sbaeneg ac Aragoneg *Aragón*, Catalaneg *Aragó*). Gydag arwynebedd o 47,719 km² a phoblogaeth o 1,217,514 yn 2003. Nid un o'r cymunedau ymreolaethol mwyaf yw hi, ond mae wedi chwarae rhan bwysig yn hanes Sbaen.

Iaith
-----

Iaith draddodiadol yr ardal yw Aragoneg. Mae ei statws swyddogol yn isel, ac ni ddefnyddir hi at bwrpasau llywodraethol neu weinyddol. Heddiw mae tua 30,000 o bobl yn dal i siarad yr iaith. Iaith mwyafrif y trigolion a'r unig iaith swyddogol yw Sbaeneg (*castellano*). Siaredir Catalaneg mewn stribyn cul yn nwyrain Aragón (La Franja), er nad oes gan yr iaith unrhyw statws swyddogol o fewn Aragón. Cyn y cyfnod Rhufeinig ac yn ei ystod ef, siaredid iaith Geltaidd mewn llawer o ardaloedd Aragón, Celtibereg neu Hispano-Gelteg. Ceir tystiolaeth am yr iaith Hispano-Celteg oddi wrth nifer o arysgrifau, yn enwedig o safle Botorrita ger Zaragoza.

 gw • sg • go**Cymunedau ymreolaethol Sbaen**

Andalucía **·** 
Aragón **·** 
Asturias **·** 
Cantabria **·** 
Castilla-La Mancha **·** 
Castilla y León **·** 
Catalwnia **·** 
Extremadura **·** 
Galisia **·** 
Gwlad y Basg **·** 
Madrid **·** 
Murcia **·** 
Navarra **·** 
La Rioja **·** 
Valenciana **·** 
Ynysoedd Balearig **·** 
Yr Ynysoedd Dedwydd **·** 
  
  

**Dinasoedd ymreolaethol**
  

Ceuta **·** 
Melilla
Cyn-chwaraewr a hyfforddwr rygbi’r undeb o Gymro oedd **Daniel Clive Thomas Rowlands** (14 Mai 1938 – 29 Gorffennaf 2023). Enillodd 14 cap dros Gymru, ac yn ddiweddarach bu'n hyfforddwr Cymru. Ef oedd yr unig ddyn i fod yn gapten, yn hyfforddwr ac yn rheolwr ar dîm Cymru. 

Ganwyd ef yng Nghwmtwrch Uchaf, a bu'n byw yno drwy ei oes. Roedd yn athro wrth ei alwedigaeth.

Gyrfa
-----

Chwaraeodd i glybiau rygbi Pontypwl, Llanelli ac Abertawe. Bu’n gapten Pontypwl yn ystod tymor 1962 – 63 ac Abertawe yn nhymor 1967 – 1968. Ei gêm gyntaf dros Gymru oedd yr un yn erbyn Lloegr yn 1963. Ef oedd y capten, ac mae ganddo’r record anghyffredin o fod wedi chwarae pob un o’i 14 gêm dros Gymru rhwng 1963 a 1965 fel capten. Arweiniodd Gymru i’r Goron Driphlyg am y tro cyntaf ers 1952.

Yn y gêm yn erbyn yr Alban yn 1963, roedd y tywydd yn wlyb a chymaint o fwd ar y cae nes i Rowlands a David Watkins benderfynu cicio’r bel dros yr ystlys bob cyfle a gaent. O ganlyniad bu 111 o linellau yn ystod y gem yma. Enillodd Cymru’r gêm 6-0, ond o ganlyniad i’r gem yma, newidiodd y Bwrdd Rygbi Rhyngwladol y rheolau, fel mai dim ond o’r tu mewn i’w linell 22 ei hun y cai chwaraewr gicio’r bêl yn uniongyrchol dros yr ystlys.

Wedi ymddeol fel chwaraewr, bu’n hyfforddwr Cymru am 29 gêm, rhwng 1968 a 1974, y person ieuengaf i fod yn y swydd. Bu’n gyfnod llwyddiannus iawn i’r tîm cenedlaethol, yn cynnwys y Gamp Lawn yn 1971. Bu’n rheolwr tim y Llewod ar eu taith i Awstralia yn 1989.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Clive Rowlands wedi marw". *Golwg360*. 2023-07-30. Cyrchwyd 2023-07-30.
2. ↑  "Clive Rowlands, cyn-gapten a rheolwr rygbi Cymru, wedi marw". *BBC Cymru Fyw*. 2023-07-30. Cyrchwyd 2023-07-30.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 315532925
* LCCN: n2004089122

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ Patagonia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid Patagonia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tinamotis ingoufi***; yr enw Saesneg arno yw *Patagonian tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. ingoufi*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela.

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ Patagonia yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cribog y Gogledd | Eudromia formosa |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ Patagonia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ prysgdir** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid prysgdir) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nothoprocta cinerascens***; yr enw Saesneg arno yw *Brushland tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. cinerascens*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela. Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ prysgdir yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ prysgdir** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Planhigyn blodeuol ydy **Panasen-y-dŵr lydanddail** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Apiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Sium latifolium* a'r enw Saesneg yw *Greater water-parsnip*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Pannas y dŵr llydanddail, Dwfr-foronen mwyaf, Dyfr-foronen, Dyfr-foronen llydanddail, Moronen y dŵr llydanddail, Pannas y dŵr mwyaf a Panasen y dŵr.

Mae'n frodorol o Ewrop, Kazakhstan, a Siberia.

Gwlyptir yw ei gynefin ee rhostir neu wernen, glannau llynnoedd a gall fyw yn y dŵr. Mae'n llysieuyn lluosflwydd gyda bonyn gwag a rhychiog a all dyfu i uchder o ddwy fetr. Mae'r dail oddeutu 30 cm o hyd a cheir blodau gwyn.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Sium latifolium*. Archifwyd 2015-09-24 yn y Peiriant Wayback. Germplasm Resources Information Network (GRIN).
2. ↑  Forbes, R. *Sium latifolium* – greater water-parsnip. Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback. Northern Ireland Priority Species. National Museums Northern Ireland.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Panasen-y-dŵr lydanddail***