recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Afon yn nwyrain Lloegr yw **Afon Nene**. Mae gan yr afon dri tharddiad yn Swydd Northampton. Tarddiad y Nene Daventry yw Bryn Arbury; tarddiad y Brampton Nene yw Naseby, a tharddiad y Nene Yelvertoft yw Yelvertoft. Mae’r tair afon yn uno yn Northampton, lle mae Camlas Grand Union yn ymuno â’r Nene hefyd. Mae’r afon yn llifo o Northampton, trwy Great Gidding, Earls Barton, Wellingborough, Thrapston, Oundle, Peterborough, March, Guyhirn, Wisbech, Sutton Bridge, Tydd Gote a Gedney Drove End cyn llifo i‘r Wash.

Gall cychod yn defnyddio’r afon rhwng ei chyffordd gyda Chamlas Grand Union ger Northampton, hyd at y môr 88 milltir i ffwrdd. Mae gan yr afon 38 o lociau. Yn Swydd Northampton, mae’r afon yn llifo o dan Gamlas y Grand Union, rheilffordd yr arfordir gorllewinol a’r M1 a heibio Melin Kislingbury. Mae’n pasio Gwarchodfa Natur Titchmarsh, Rheilffordd Dyffryn Nene ger Wansford, Oundle Marina, Parc Archeologol Flag Fen a Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Nene Washes, sydd yn 3,700 erw o wlyptir i’r dwyrain o Peterborough.

Mae sawl isafon, megis Afon Welland ac Afon Witham. Mae’r afon yn cysylltu ag Afon Great Ouse yn Salters Lode. Mae’r afon yna’n rhan o gyfundrefn ddraeniad mawr maint 270 milltir sgwâr. Mae pedair traphont reilffordd yn croeso’r afon, yn Irthlingborough, Thrapston, Wansford a Wellingborough..

Mae’r Goleudy Dwyrain a Goleudy Gorllewin yn sefyll ar lannau’r afon yn nhref Long Sutton. Erbyn hyn, dydy cludiant ddim mor bwysig ar yr afon; mae gweithgareddau awyr agored megis pysgota a hwylio’n bwysicach.

Yr afon ger Wansford, Swydd Gaergrawnt

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan waterways.org.uk
2. 1 2  Tudalen Afon Nene ar wefan sites.google.com
Mae **Alvin and the Chipmunks**, David Seville yn wreiddiol a'r Chipmunks neu yn syml y Chipmunks, yn fand rhithwir animeiddiedig Americanaidd a grëwyd gan Ross Bagdasarian ar gyfer record newydd-deb ym 1958. Mae'r grŵp yn cynnwys tri yn canu sglodion anthropomorffig animeiddiedig: Alvin, y gwneuthurwr trafferthion direidus; Simon, y dealluswr tal, pwrpasol; a Theodore, yr un bachog, swil. Rheolir y triawd gan eu tad mabwysiadol dynol, David (Dave) Seville.

Perfformiwyd lleisiau'r grŵp i gyd gan Bagdasarian, a sbardunodd y chwarae yn ôl i greu lleisiau gwichlyd uchel. Nid oedd y broses hon a ddefnyddiwyd yn hollol newydd i Bagdasarian, a oedd hefyd wedi ei defnyddio ar gyfer dwy gân newydd-deb blaenorol, gan gynnwys "Witch Doctor", ond roedd mor anarferol ac wedi'i chyflawni'n dda nes iddi ennill y ddwy Wobr Grammy am beirianneg erioed. Rhyddhaodd Bagdasarian, gan berfformio fel y Chipmunks, linell hir o albymau a senglau, gyda "The Chipmunk Song" yn dod yn sengl rhif un yn yr Unol Daleithiau. Ar ôl marwolaeth Bagdasarian ym 1972, perfformiwyd lleisiau'r cymeriadau gan ei fab Ross Bagdasarian Jr a gwraig yr olaf Janice Karman yn ymgnawdoliadau dilynol yr 1980au a'r 1990au.

Yn addasiad ffilm CGI / live-action 2007 a'i ddilyniannau 2009, 2011 a 2015, fe'u lleisiwyd mewn deialog gan Justin Long, Matthew Gray Gubler a Jesse McCartney. Mae Bagdasarian Jr a Karman yn parhau i berfformio'r lleisiau canu ar gyfer Alvin, Theodore a'r Chipettes, ond Steve Vining yw llais canu Simon. Mae'r prosiect wedi ennill pum gwobr Grammy, Gwobr Gerddoriaeth Americanaidd, Gwobr Golden Reel, a thair Gwobr Dewis Plant, ac mae wedi'i henwebu am dair gwobr Emmy. Yn 2018, derbyniodd The Chipmunks seren ar y Hollywood Walk of Fame.

Ffilmiau
--------

 *Prif erthygl: Alvin and the Chipmunks (cyfres ffilmiau)*

Dolenni allanol
---------------

* Chipmunks.com, Bagdasarian Productions' official site
Gwleidydd Americanaidd oedd **Alva Adams** (14 Mai, 1850 – 1 Tachwedd, 1922). Fe'i ganed yn Adamsville, Wisconsin. Roedd John Adams, ei dad, yn aelod o Gynulliad Talaith Wisconsin a Senedd Talaith Wisconsin. Gwasanaethodd am bedair blynedd a deufis fel pumed, degfed a 14eg Llywodraethwr Colorado rhwng 1887 a 1889, 1897 i 1899, ac am gyfnod fer ym 1905. Parhaodd ei gyfnod olaf fel Llywodraethwr ychydig dros ddau fis. Cyhoeddodd ef a'r Llywodraethwr blaenorol James Peabody eu gilydd yn Llywodraethwr anghyfreithlon, er bod y ddau wedi cyflawni arferion etholiadol anghyfreithlon. Yn y pen draw, diswyddodd y ddeddfwrfa Weriniaethol Adams, gan roi y swydd i Peabody. Ymddiswyddodd Peabody ar unwaith o blaid ei Is-lywodraethwr Jesse Fuller McDonald, a daeth y mater i ben.

Bu farw Adams yn Battle Creek, Michigan yn 72 mlwydd oed.

Mae Adams County, Colorado, wedi’i henwi er anrhydedd i Alva Adams, a chredir bod dinas Alva, Oklahoma wedi ei henwi ar ei ôl hefyd. Gwasanaethodd brawd iau Alva Adams, William Herbert "Billy" Adams hefyd fel Llywodraethwr Colorado rhwng 1927 a 1933. Gwasanaethodd mab Alva Adams, Alva Blanchard Adams, fel Seneddwr yr Unol Daleithiau o Colorado rhwng 1923 a 1925 ac o 1933 i 1941

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Alva Adams, Former Dane County Man, Dies in West [sic]". *Wisconsin State Journal*. November 7, 1922. t. 7. Cyrchwyd 12 Mai 2018 – drwy Newspapers.com.

Dolen allanol
-------------

* Casgliad y Llywodraethwr Alva Adams yn Archifau Talaith Colorado

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 268145542842696642354
* LCCN: no2016013455
* ISNI: 0000 0004 5572 0136
* GND: 1201136385

 |
Bardd Pwylaidd oedd **Antoni Malczewski** (3 Mehefin 1793 – 2 Mai 1826) sydd yn nodedig am ei gerdd "Maria" (1825), un o weithiau cynhara'r mudiad Rhamantaidd yn llên Gwlad Pwyl.

Ganed ef yn ystod blynyddoedd olaf y Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd, naill ai yn Warsaw neu yn Knyaginino, yn fab o deulu cefnog o filwyr a thirfeddianwyr. Cafodd ei fagu yn rhanbarth Volyn, yn y gororau rhwng y Bwyldir a'r Wcráin, a mynychodd yr ysgol yn Krzemieniec. Yn ystod Rhyfeloedd Napoleon, ymunodd â byddin Dugiaeth Warsaw. Cafodd ei ryddhau o wasanaeth milwrol yn sgil buddugoliaeth Ymerodraeth Rwsia yn erbyn Ymerodraeth Napoleon, ac aeth ar grwydr drwy Orllewin Ewrop. Ymsefydlodd yn Wcráin ym 1821, a syrthiodd mewn cariad â Zofia Rucińska, gwraig a oedd yn dioddef gan nerfusrwydd. Bu'r berthynas yn boenus ac yn gywilyddus, ac i osgoi sgandal, ffoes y ddau ohonynt ac ymsefydlasant yn Warsaw.

Ym 1825 cyhoeddodd ei unig waith llenyddol, y gerdd hir "Maria", sydd yn traddodi hanes y gŵr ifanc Wacław wrth iddo frwydro'n erbyn y Tatariaid. Wedi iddo ymlid y goresgynwyr hynny o Wcráin, mae'n dychwelyd i'w gartref, ond i ddarganfod corff ei wraig, Maria, yn farw. Dyma esiampl nodweddiadol a dylanwadol o'r "ysgol Wcreinaidd" ym marddoniaeth Bwyleg y cyfnod, a fe'i ystyrir yn glasur o lenyddiaeth y Pwyliaid.

Rhyw flwyddyn wedi cyhoeddi "Maria", bu farw Antoni Malczewski mewn tlodi yn Warsaw yn 33 oed, o achos anhysbys.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Antoni Malczewski. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 14 Mawrth 2022.
Roedd **Annie Powell** (Medi 1906 – 29 Awst 1986) yn wleidydd Comiwnyddol Cymreig.

Ganwyd yn y Rhondda ac fe'i haddysgwyd yn Ysgol Ramadeg Pentre, a magodd Powell ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth tra yng Ngholeg Hyfforddi Morgannwg, y Bari, yn y 1920au. Tra'n dilyn cwrs hyfforddiant athrawon yn ystod cyfnod Streic Gyffredinol 1926, magodd Annie Powell ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth am y tro cyntaf a phan ddechreuodd ddysgu yn Nhrebanog, roedd hi'n gweld y maint y tlodi a wynebwyd gan y plant ysgol a'u teuluoedd: "*The poverty of the children hit me really hard* ". Ymunodd â'r Blaid Lafur, ond roedd y pwyslais a osodwyd ar theori a gweithredu gan Blaid Gomiwnyddol Prydain Fawr (CPGB) wedi creu argraff arni. Ar ôl ystyriaeth hir, rhoddodd ei chefndir crefyddol anghydffurfiol o'r neilltu ac ymunodd â'r CPGB yn 1938.

Parhaodd fel athrawes ac fe ddaeth yn weithgar yn Undeb Cenedlaethol yr Athrawon, tra'n sefyll  mewn sawl etholiad cyffredinol yn Rhondda Dwyrain i'r blaid o 1955. Yn etholiad cyffredinol 1959 sicrhaodd 4,580 o bleidleisiau. Nid yn unig oedd Powell yn siarad Cymraeg ond roedd hefyd yn dysgu trwy'r Gymraeg. Eisteddodd ar Bwyllgor Cymreig y CPGB, ac ar un adeg hi oedd trefnydd y menywod. Yn 1960, roedd yn gynrychiolydd CPGB mewn cynhadledd bwysig o bleidiau Comiwnyddol ym Moscow, lle honnodd ei bod wedi gwneud argraff ar Nikita Khrushchev gyda'i chyflwyniad o "Hen Wlad fy Nhadau", sef anthem genedlaethol Cymru. Efallai o ganlyniad i'r cyfarfod hwn, y daeth yn gefnogwr i syniadau Khrushchev o fewn y CPGB.

Yn 1955, ar ôl tri ar ddeg o ymdrechion, etholwyd Powell fel cynghorydd Comiwnyddol ar gyfer Penygraig, gan golli ym 1957. Yn 1961, ail-etholwyd Powell fel cynghorydd yn y Rhondda. Fe wasanaethodd ar y cyngor am yr ugain mlynedd nesaf, ac ym 1979 fe'i penodwyd yn faer. O'r herwydd, dywedir yn aml mai hi oedd yr unig Faer Comiwnyddol ym Mhrydain, er y gall Finlay Hart a oedd wedi cynnal swydd gyfatebol fel *provost* yn Clydebank a Joe Vaughan yn Bethnal Green hefyd honni iddynt fod y maer cyntaf Comiwnyddol ym Mhrydain.

Dywedodd mewn un cyfweliad ei bod wedi dysgu gwersi gwerthfawr gan Gomiwnyddwyr megis Arthur Horner, Harry Pollitt, Will Paynter, Jack Davies, a Jack Jones o Dde Cymru

Cyfeiriadau
-----------

* BBC - Wales On Air - Annie Powell Archifwyd 2010-09-27 yn y Peiriant Wayback.
* Annie Powell - Rhondda Communist
* Annie Powell (obituary), *The New York Times*
* Graham Stevenson, *Compendium of Communist Biography*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Dorota Kędzierzawska yw ***Nic*** a gyhoeddwyd yn 1998. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Nic*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Dorota Kędzierzawska a Arthur Reinhart yng Ngwlad Pwyl. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Pwyleg a hynny gan Dorota Kędzierzawska a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michał Lorenc. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Danuta Szaflarska, Józef Para, Halina Gryglaszewska, Violetta Arlak a Janusz Panasewicz. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1998. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Saving Private Ryan* sef ffilm ryfel gan Steven Spielberg a enillod 5 Oscar. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,350 o ffilmiau Pwyleg wedi gweld golau dydd. 
Arthur Reinhart oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Dorota Kędzierzawska a Arthur Reinhart sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Dorota Kędzierzawska ar 1 Mehefin 1957 yn Łódź. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ffilm Genedlaethol Łódź.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
 * Marchog Urdd Polonia Restituta

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Dorota Kędzierzawska nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm gyffro gan y cyfarwyddwr Joe Chien yw ***Shǐtú*** (Tsieineeg: 诡镇; 'Yr Apostolion') a gyhoeddwyd yn 2014. Fe’i cynhyrchwyd yn Tsieina. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieineeg Mandarin. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Josie Ho. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Joe Chien ar 19 Mai 1970.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Joe Chien nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Abyssal Spider* |  | Taiwan |  |  |
| Gangster Rock |  | Taiwan |  | 2010-01-01 |
| Shǐtú |  | Gweriniaeth Pobl Tsieina |  | 2013-01-01 |
| The House That Never Dies Ⅱ |  |  |  | 2017-01-01 |
| Zombie 108 |  | Taiwan | *Mandarin safonol* | 2012-01-01 |
| *Zombie Fight Club* |  |  | *Mandarin safonol* | 2014-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Roedd **Si Muhand U M’hand**, neu **Si Mohand** (tua 1840 / 1845 - 28 Rhagfyr 1905), yn fardd Berber yn yr iaith Ferber, yn aelod o lwyth yr At Yiraten yn Kabylie, Algeria, a aned ym mhentref Icheraiouen (Tizi Rached).

Ei fywyd cynnar
---------------

Mae gwaith barddonol Si Mohand yn seiledig ar ei fywyd. Cafodd blentyndod cythryblus a bu'n dyst i drais a newidiau mawr. Gwelodd filwyr Ffrengig y Cadfridog Randon ar waith yn Kabylie a distryw ei bentref genedigol; yn lle'r hen bentref Berber cododdd y Ffrancod dref wedi'i hamddiffyn gan furiau a chaer a alwasant y *Fort National* (Larba Nat Iraten).

Wedi ffoi i bentref cyfagos gyda'i deulu, paratodd Si Mohand ifanc ar gyfer astudio'r gyfraith Islamaidd. Ond rhoddodd y gwrthryfel a dorrodd allan yn Algeria yn 1871 ddiwedd i'w gynlluniau. Cafodd ei dad ei ddienyddio gan yr awdurdodau a'i ewythr ei alltudio, a bu rhaid i'r teulu dorri i fyny a phawb ceisio gofalu drostyn eu hunain (mae'r teulu estyniedig yn hollbwysig yng nghymdeithas y Maghreb.

Yr *Isefra*
-----------

Yn alltud o'i fro ac yn unig, troes Si Mohand yn fardd crwydr. Dyna pam mae themau fel alltudiaeth, hiraeth a thynged yn elfennau mor bwyaig yn ei gerddi. Doedd Si Mohand ddim yn ysgrifennu ei gerddi, dim ond eu hadrodd o le i le i ennill ei damaid, ond cawsant eu cadw ar gof gan y pentrefwyr a daethant yn rhan o'r etifeddiaeth gyffredin.

Yn ddiweddarach cafodd yr *Isefra* (sy'n golygu "cerddi" yn yr iaith Ferber) eu cyhoeddi sawl gwaith, er enhgraifft gan Said Boulifa yn 1904, Mouloud Feraoun yn 1960 a gan Mouloud Mammeri yn 1969. Ers hynny mae cerddi eraill gan Si Mohand wedi cael eu casglu gan ymchwilwyr llafar gwlad.

Ffilm
-----

Mae ffilm *Le Rebelle* yn seiliedig ar fywyd Si Mohand.

Llyfryddiaeth
-------------

* Younes Adli, *Si Mohand ou Mhand. Errance et révolte* (Paris Mediterranee, 2001). ISBN 2842721101
* Mouloud Feraoun, *Les poémes de Si Mohand* (Paris, 1960)

Dolenni allanol
---------------

* Ynglŷn a'r ffilm *Le Rebelle* (Ffrangeg)
* *Si Mohand ou M’Hand*, llyfr amdano (Ffrangeg)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 59077822
* LCCN: n95032235
* ISNI: 0000 0001 0905 1670
* GND: 119223120
* SUDOC: 026679655
* BNF: cb11888242r (data)
* NLA: 35765924
* BNE: XX1368942

 |
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Normanton, Pontefract a Castleford** (Saesneg: *Normanton, Pontefract and Castleford*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Normanton, Pontefract a Castleford yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Normanton, Pontefract a Castleford yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Yvette Cooper (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Newton Abbott**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Newton Abbott yn NyfnaintEtholaeth Newton Abbott yn Nyfnaint
* Dyfnaint yn LloegrDyfnaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Anne Marie Morris (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Roedd **Sigrid Undset** (20 Mai 1882 – 10 Mehefin 1949) yn nofelydd yn yr iaith Norwyeg, a aned yn Kalundborg, Denmarc.

Archaeolegwr nodedig oedd ei thad ac mae'n debyg mai trwyddo fo y daeth i ymddiddori yn hanes Norwy yn yr Oesoedd Canol. O 1899 ymlaen gweithiodd mewn swyddfa yn Oslo ac mae'r problemau a wynebai merched ifanc cyfoes yn sail i'w nofelau cynnar, yn cynnwys *Jenny* (1912).

Bjaerkebek, Lillehammer, cartref **Sigrid Undset**Mae ei champwaith, *Kristin Lavransdatter* (3 cyfrol, 1920-1922) yn nofel hanesyddol graffig a realistaidd am gariad a chrefydd yn Norwy'r 14g. Fe'i dilynwyd gan *Olav Audunssön* (4 cyfrol, 1925-1927), *Gymadenia* (1929) a *Den trofaste hustru* ("Y cymar ffyddlon", 1936).

Troes i Gatholigaeth yn 1924, ac wedi hynny dyfnhaodd dyfnder ysbrydol ei gwaith. Dyfarnwyd Gwobr Lenyddol Nobel iddi yn 1928.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 73860916
* LCCN: n79043449
* ISNI: 0000 0001 2102 339X
* GND: 11880314X
* SELIBR: 205420
* SUDOC: 027172511
* BNF: cb11927336s (data)
* BIBSYS: 90055527
* NLA: 35561034
* NDL: 00459376
* NKC: jn19990008691
* The SBN id CFIV062767 is not valid.
* BNE: XX946639
* CiNii: DA03800750

 |
Stadiwm pêl-droed yw **Anfield**, a leolir yn yr ardal o'r un enw yn Lerpwl, Lloegr. Mae'r stadiwm yn seddi i gyd ers addasu'r Spion Kop yn 1994. Adeiladwyd y stadiwm ym 1884 a dyma oedd cartref gwreiddiol tîm pêl-droed Everton. Chwaraeodd y clwb ar y safle tan 1892, pan adawsant ar ôl anghydfod ynglŷn â'r rhent. Ers hynny, ma'r stadiwm wedi bod yn gartref i dîm pêl-droed Lerpwl, a ffurfiwyd o ganlyniad i Everton yn gadael Anfield.

Mae'r stadiwm yn cyrraedd lefel 4-seren Undeb Cymdeithasau Pêl-droed Ewropeaidd, ac mae nifer o gêmau rhyngwladol ar lefel uchel wedi eu cynnal yno, gan gynnwys gêmau Lloegr. 
Defnyddiwyd y safle hefyd yn ystod Ewro 96 ac fe chwaraeodd Cymru rhai o'u gemau cartref yno ar ddiwedd y 1990au tra roedd Stadiwm y Mileniwm yn cael ei gwblhau.

Yn bellach yn ôl yn hanes y stadiwm, defnyddiwyd Anfield ar gyfer gweithgareddau eraill, megis paffio a gêmau tenis.

  

Panorama Anfield, 2012, o'r Anfield Road Stand; chwith: Centenary Stand, canol: Kop Stand; de: Main Stand
Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Malvern Hills**. 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 577.1 km², gyda 78,113 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn cwmpasu'r rhan fwyaf o hanner gorllewinol Swydd Gaerwrangon. Mae'n ffinio â thair ardal arall Swydd Gaerwrangon, sef Ardal Wyre Forest, Ardal Wychavon a Dinas Caerwrangon, yn ogystal â siroedd Swydd Amwythig, Swydd Henffordd a Swydd Gaerloyw.

Ardal Malvern Hills yn Swydd Gaerwrangon heddiw
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974 fel rhan o sir newydd Henffordd a Chaerwrangon. Pan ddiddymwyd y sir honno ym 1998, ac ailgyhoeddwyd hen ffiniau sirol Swydd Henffordd a Swydd Gaerwrangon, collodd Malvern Hills ran sylweddol o'i arwynebedd gorllewinol i Swydd Henffordd, ond ychwanegodd Tenbury Wells i'r gogledd, ac roedd yr ardal gyfan wedi'i chyfyngu o fewn ffiniau Swydd Gaerwrangon.

Ardal Malvern Hills yn Henffordd a Chaerwrangon yn ystod y cyfnod 1972–98
Pencadlys yr awdurdod yw Great Malvern. Tenbury Wells ac Upton-upon-Severn yw trefi eraill yr ardal.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 15 Mawrth 2020
Ardal an-fetropolitan yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Stratford-on-Avon** (Saesneg: *Stratford-on-Avon District*).

Enwir yr ardal yn "Stratford-on-Avon" i'w gwahaniaethu oddi wrth ei phrif dref Stratford-upon-Avon.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 978 km², gyda 130,098 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â dwy ardal arall Swydd Warwick, sef Ardal Warwick a Bwrdeistref Rugby i'r gogledd, yn ogystal â siroedd Swydd Northampton i'r dwyrain, Swydd Rydychen i'r de-ddwyrain, Swydd Gaerloyw i'r de-orllewin, Swydd Gaerwrangon i'r gorllewin, a Gorllewin Canolbarth Lloegr i'r gogledd.

Ardal Stratford-on-Avon yn Swydd Warwick
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn 113 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Stratford-upon-Avon. Mae aneddiadau eraill ynddi yn cynnwys trefi Alcester, Henley-in-Arden, Shipston-on-Stour a Southam.

Gweler hefyd
------------

* Stratford-on-Avon (etholaeth seneddol)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 11 Medi 2020
Ardal an-fetropolitan yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Hwmbr, Lloegr, yw **Ardal Selby** (Saesneg: *Selby District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 599 km², gyda 90,620 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae’n ffinio ar Fwrdeistref Harrogate a Dinas Efrog i'r gogledd, Riding Dwyreiniol Swydd Efrog i'r dwyrain, De Swydd Efrog i'r de, a Gorllewin Swydd Efrog i'r gorllewin.

Ardal Selby yng Ngogledd Swydd Efrog
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Ar 1 Ebrill 1996, trosglwyddwyd plwyfi Acaster Malbis, Askham Bryan, Askham Richard, Bishopthorpe, Copmanthorpe, Deighton, Dunnington, Elvington, Fulford, Heslington, Kexby, Naburn a Wheldrake i awdurdod unedol newydd Dinas Efrog.

Mae pencadlys cyngor yr ardal yn nhref Selby, ond mae tref Tadcaster hefyd yn yr ardal, yn ogystal â phentrefi mawr Cawood a Sherburn in Elmet. Mae rhan fawr yr ardal yn gorwedd yn Lefelau Penhwmbr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 6 Hydref 2020
2. ↑   The North Yorkshire (District of York) (Structural and Boundary Changes) Order 1995 (Saesneg); adalwyd 6 Hydref 2020
Ardal golau coch Amsterdam gyda'r nos
Cymdogaeth mewn tref neu ddinas lle mae puteindra a'r diwydiant rhyw yn ffynnu yw **ardal golau coch**. Bathwyd y term Saesneg gwreiddiol "*red-light district*" yn yr Unol Daleithiau yn 1894, mewn erthygl yn *The Sentinel*, papur newydd ym Milwaukee, ond ceir tystiolaeth am fodolaeth ardaloedd o'r math ers gwawr gwareiddiad. Mae'r term "ardal golau coch" yn fenthyciad diweddar i'r Gymraeg, er bod hen gysylltiad rhwng y lliw coch a rhyw yn niwylliant Cymru.

Ceir sawl damcaniaeth sy'n ceisio esbonio'r cysylltiad rhwng "goleuadau coch" ac ardaloedd lle gwerthir rhyw a phleserau rhywiol. Arferid hongian llusernau papur coch y tu allan i buteindai yn y Tsieina hynafol, er enghraifft, er mwyn eu dynodi. Cysylltir y lliw coch â phuteindra ers canrifoedd lawer. Yn chwedl Rahab yn y Beibl, mae putain o Jericho yn cynorthwyo ysbïwyr Joshua ac yn gadael rhaff o liw ysgarlad yn hongian o'i ffenestr. Ysgarlad yw lliw Hwran Babilon yn *Llyfr y Datguddiad* hefyd. Yn fwy diweddar, yn y Rhyfel Byd Cyntaf roedd yna nifer o buteindai yn Ffrainc a Gwlad Belg ar gyfer y milwyr; defnyddid lampiau glas i ddynodi lleoedd ar gyfer y swyddogion a lampiau coch ar gyfer y milwyr cyffredin.

Un o'r amryw o dermau sy'n cyfateb i "ardal golau coch" yn y Siapaneg yw *akasen* (赤線), sy'n golygu "llinell goch". Roedd yr heddlu yn Japan yn arfer tynnu llinell goch ar fapiau i ddangos lleoliad ardaloedd golau coch cyfreithlon (mewn cyferbyniad, ceir y term *aosen* (青線), "llinell las", i ddynodi ardal anghyfreithlon). Ceir sawl enw amgen am ardaloedd golau coch o gwmpas y byd, e.e. *Khanki Para* (Bengaleg: "Cymdogaeth Puteiniaid"), *Quartier chaud* (Ffrangeg, "Cymdogaeth Gynnes"), a.y.y.b. yn ogystal â sawl term ac enw ar lafar, llai llednais.

Ceir ardaloedd golau coch mewn nifer o ddinasoedd a threfi o gwmpas y byd. Mae ardaloedd golau coch enwog yn cynnwys ardal De Wallen yn Amsterdam, Patpong yn Bangkok, Soho yn Llundain a Yoshiwara a Roppongi yn Tokyo. Yng Nghymru roedd ardal dociau Caerdydd - 'Tiger Bay' - yn adnabyddus am ei phuteiniaid.
Mae **anwythydd** yn ddyfais drydanol a ddefnyddir mewn cylchedau trydanol fel modd o storio egni ar ffurf maes magnetig.

Gwneir anwythydd fel arfer o coil o ddeunydd dargludo, fel gwifren gopr, sydd wedyn yn cael ei lapio o amgylch craidd sydd naill ai'n wag (craidd aer), neu wedi'i wneud o fetel magnetig. Gellir hefyd rhoi anwythyddion bach ar gylchedau gyfrannol gan ddefnyddio'r un ffyrdd a ddefnyddir i wneud transistorau. Defnyddir alwminiwm fel arfer fel y deunydd dargludo yn yr achos hwn.

Sut mae anwythyddion yn gweithio
--------------------------------

Yn yr un ffordd ag y mae cynhwysydd trydanol yn gweithio trwy wahaniaeth foltedd, mae anwythydd yn gweithio trwy newidiadau cerrynt.

Yn gyffredinol, disgrifir y berthynas rhwng y foltedd sy'n amrywio mewn amser *v*(*t*) ar draws anwythydd ag anwythiad *L* a'r cerrynt sy'n amrywio mewn amser *i*(*t*) sy'n pasio trwyddo gan yr hafaliad differol yma:

{\displaystyle v(t)=L{\frac {di}{dt}}.}

Sut mae anwythyddion yn cael eu defnyddio
-----------------------------------------

Defnyddir anwythyddion yn aml mewn cylchedau analog. Mae dau neu fwy o anwythyddion sydd wedi cyplysu mewn fflwcs magnetig yn gwneud newidydd. Defnyddir newidydd ym mhob grid pŵer ledled y byd.

Defnyddir anwythyddion hefyd mewn systemau trosglwyddo trydanol, lle cânt eu defnyddio i ostwng faint o foltedd y mae dyfais drydanol yn ei roi i ffwrdd neu'n gostwng cerrynt sy'n wallus. Oherwydd bod anwythyddion yn drymach na chydrannau trydanol eraill, mae pobl wedi eu defnyddio mewn offer trydanol yn llai aml.

Defnyddir anwythyddion sydd â chraidd haearn mewn offer sain, cyflyru pŵer, systemau gwrthdröydd, tramwy cyflym a chyflenwadau pŵer diwydiannol.

Tudalennau cysylltiedig
-----------------------

* newidydd
* Coil
* Gwrthydd
* Cynhwysiant
* Craidd magnetig
* Coil anwythiad
* Dolen sefydlu

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Inductors and Calculus", All About Circuits, Retrieved June 8, 2016
2. 1 2  "Inductor Archifwyd 2019-12-08 yn y Peiriant Wayback.", Engineersblogsite.com, Retrieved June 8, 2016
3. ↑  "Highly Efficient Iron Core Inductors", Agile Magnetics, Retrieved June 8, 2016
Mae **Argos** (Groeg: **Άργος**, *Árgos,*) yn ddinas yn y Peloponnesos yng Ngwlad Groeg, gerllaw Nafplio. Ceir olion o'r cyfnod Neolithig yn y cysegr yn Argolis, rhyw 45 o stadia o Argos, i gyfeiriad Mycenae. Roedd y fangre yma wedi ei chysegru i'r dduwies Hera. Yn y cyfnod Myceneaidd roedd Argos yn ddinas bwysig, ynghyd â dinasoedd cyfagos Mycenae a Tiryns. Ym mytholeg Roeg mae Perseus yn mynd ag Andromeda i Argos wedi iddynt briodi, ac maent yn sefydlu llinach brenhinol y Perseidiaid yno.

Wedi'r 6g CC. daeth Sparta yn fwy pwerus, ac effeithiodd hyn ar safle Argos. Roedd cryn elyniaeth rhwng Argos a Sparta, ac ni ymladdodd Argos yn ystod Rhyfeloedd Groeg a Persia. Yn ystod y Rhyfel Peloponnesaidd yn y 5g CC. roedd Argos yn bleidiol i Athen yn erbyn Sparta, ond ni chymerodd lawer o ran yn yr ymladd. Yn y 12g adeiladwyd castell, *Kastro Larissa*, ar fryn Larissa, safle'r hen Acropolis.

Mae dinas Argos yn awr yn brifddinas y dalaith o'r un enw, un o dair talaith yn *nomos* Argolis.Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 27,550.

Y *demarkheio* (Neuadd y Ddinas) yn Argos
Stori fer a ysgrifennwyd gan H. G. Wells ym 1894 ydy **"The Red Room"**.

Crynodeb o'r plot
-----------------

Adrodda'r stori hanes prif gymeriad di-enw sy'n dewis treulio noson yng Nghastell Lorraine anghysbell. Bwriad yr adroddwr yw treulio noson mewn ystafell y dywedir sydd wedi'i rheibio; ei nod yw gwrth-brofi yr amryw straeon ynglŷn â'r Castell a'r ystafell. Er gwaethaf rhybuddion annelwig tri gwarchodwr sy'n trigo yn y castell, mae'r prif gymeriad yn mynd i'r Ystafell Goch er mwyn dechrau ei wylnos.

Mae'r holl gymeriadau'n ymddwyn mewn modd rhyfedd a dirgel. Llwyddant i greu tensiwn, er nad yw'r darllenydd bob amser yn gwybod beth maent yn son amdano. Gwnant sylwadau fel "This night of all nights, said the woman". Nid yw'r darllenydd yn gwybod enwau'r cymeriadau gan gynnwys y prif gymeriad hyn yn oed. Yn llinellau agoriadol y stori, sylweddolwn fod y prif gymeriad yn hyderus a chadarn ei gymeriad, sydd yn trin pobl yn deg. Er ei fod mewn sefyllfa gyda hen bobl ac er ei fod mewn sefyllfa anodd, ceisia ymddangos yn amyneddgar a chwrtais i'r bobl yn ei cwmni. Gwlewn ei hyder yn y llinell agoriadol pan ddywed "I can assure you that it will take a very tangible ghost to frighten me." Ymddengys yn heriol iawn hefyd pan saif o flaen y tân gyda gwydryn yn ei law. Pan gyflwynir cymeriad y dyn gyda'r fraich ddiffrwyth, gwelir awyrgylch anghysurus yn y stori. Creir awyrgylch iasol drwy beri i'r darllenydd ystyried pam fod braich ddiffrwyth ganddo ac a oes a wnelo'r Ystafell Goch rhywbeth i'w wneud a'i fraich.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) "The Red Room" eLyfr yn rhad ac am ddim
* (Saesneg) Adnodd athrawon a chanllaw astudio "The Red Room" Archifwyd 2009-05-14 yn y Peiriant Wayback. - themâu, dyfyniadau, amlgyfrwng
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Per Gunvall yw ***Sjösalavår*** a gyhoeddwyd yn 1949. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Sjösalavår*** ac fe’i cynhyrchwyd yn Sweden. Lleolwyd y stori yn Stockholm. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Per Gunvall a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Evert Taube. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Evert Taube. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1949. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *White Heat* sy’n ffilm drosedd ac antur gan cyfarwyddwr ffilm oedd yr actores Raoul Walsh. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd. 
Sven Nykvist oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Lennart Wallén sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Per Gunvall ar 19 Mehefin 1913 yn Göteborg a bu farw yn Stockholm ar 30 Tachwedd 2005.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Per Gunvall nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| 1954 Års Vinter-Vm i Sverige |  | Sweden | 1954-01-01 |
| Flygplan Saknas |  | Sweden | 1965-01-01 |
| *Kärlek, solsken och sång* |  | Sweden | 1948-01-01 |
| Lille Fridolf Blir Morfar |  | Sweden | 1957-01-01 |
| Mästarnas Match |  | Sweden | 1959-01-01 |
| *Pettersson i Annorlunda* |  | Sweden | 1956-01-01 |
| *Pippi Longstocking* |  | Sweden | 1949-01-01 |
| Sjösalavår |  | Sweden | 1949-09-05 |
| Skattefria Andersson |  | Sweden | 1954-01-01 |
| Slag För Slag |  | Sweden | 1958-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
Pentref yng nghymuned Aberffraw, Ynys Môn yw **Soar**. Saif tua 190 milltir o Gaerdydd a 280 milltir o Lundain.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cardiff to Soar". *Cardiff to Soar* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-12-30.
2. ↑  "London to Soar". *London to Soar* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-12-30.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Dynes Rhufeinig oedd **Tadia Exuperata** (2il ganrif), sy'n adnabyddus am sefydlu cofeb a ddarganfuwyd yn ninas Rufeinig Caerllion.

Cafwyd hyd i'r garreg ar Fferm Pil Bach, tua 800 m. i'r gorllewin o gaer Caerllion, ym 1847

Dywed yr arysgrif Lladin:

> 
> D(is) M(anibus)
> Tadia Vallaun[i]us vixit
> ann(os) LXV et Tadius Exuper(a)tus
> filius vixit ann(os) XXXVII defun(c)-
> tus expeditione Germanica
> Tadia Exuperata filia
> ma[t]ri et fratri piiss(i)ma
> secus tumulum
> patris posuit
> 
> 
> 

Roedd Tadia Vallaunius yn fam Tadia Exuperata, a gododd y cofeb. Roedd Tadius Exuperatus yn fab Tadia Vallaunius ac yn frawd Tadia Exuperata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "RIB 369. Funerary inscription for Tadia Vallaunius and Tadius Exuper(a)tus". *Roman Inscriptions of Britain*. Cyrchwyd 19 Ionawr 2020. (Saesneg)
2. ↑  Sir John Edward Lloyd (1912). *A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest*. Longmans, Green. t. 76.
3. ↑  *Archaeologia Cambrensis*. W. Pickering. 1849. t. 81.
HP LaserJet 1020, argraffydd a welodd olau dydd yn gyntaf yn 2005
Un o ddyfeisiadau ymylol y cyfrifiadur yw'r **argraffydd** sy'n creu argraffiad (neu brint) o ddelwedd a thestun ar bapur.

Hanes
-----

Cynhyrchwyd yr argraffydd cyntaf, yr 'EP-101', gan gwmni Epson, o Japan yn 1968. Roedd y teipiadur yn bodoli cyn hynny wrth gwrs, ond ystyrir yr argraffyd cyfrifiadurol yn ddyfais electronig a gysylltir i gyfrifiadur. Er i Charles Babbage gynllunio dyfais nid annhebyg i'r argarffydd yn 19g, ni chafod ei greu tan 2000. Defnyddiai'r argraffyddion cynharaf rannau o'r teipiadur a'r peiriannau 'Teletype'.

Argraffyddion 'dot matrics' oedd y cynharaf i ymddangos, ond roedd y safon yn bur isel, yna, yn y 1980au cynnar daeth y *daisy wheel*, a chododd y safon ond dim ond testun oedd yn cael ei argraffu; roedd hefyd yn argraffu'n llawer cynt na'r dot matrics. Yr un pryd cynhyrchwyd arfgraffydd a elwid yn *plotter* - ar gyfer pensaeri ayb er mwyn creu llinellau, *glasbrint* a diagramau mawr, hyd at maint A1.

Erbyn 1983 roedd yr argraffydd laser wedi cyrraedd: a hynny'n wreiddiol gan gwmni Hewlett-Packard (HP); argraffydd a a oedd yn cynnwys yr iaith gyfrifiadurol PostScript (a ddatblygwyd gan Adobe Systems), a chododd y safon dros nos.. Roedd yr argraffyddion laser, drwy'r defnydd o BostScript yn uno testun a delweddau ac yn gwneud hynny i safon gwell na chyn hynny ac yn llawer cyflymach. Agorwyd siopau bychan i gynnig gwasanaethau printio, copio ayb ac ar yr un pryd daeth prisiau argraffyddion laser i lawr i tua £250, a rhai lliw llawn oddeutu £400.

Math arall o argraffydd oedd y *deskjet*: lansiwyd y cyntaf yn 1988 gan HP unwaith eto, sef yr HP Deskjet, oedd fymryn yn rhatach na'r laser, ond a'i safon hefyd fymryn yn is, yn ddibynnol ar y papur a ddefnyddid. Erbyn 2000 roedd y rhain ar gael am oddeutu canpunt, a gwelwyd gwerthiant yr argraffydd matrics yn lleihau. Fodd bynnag, yn 2019 roedd rhai yn dal i'w cael, ac yn gweithio'n berffaith; gwelir un mewn garej yn Rhuthun roedd un yn dal i gael ei ddefnyddio i argraffu biliau a derbynebion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Printer - Definition of printer by Merriam-Webster". *merriam-webster.com*.
2. ↑  40 years since Epson’s first Electronic Printer Archifwyd 2018-06-16 yn y Peiriant Wayback. Digital Photographer
3. ↑  About Epson Archifwyd 2017-02-27 yn y Peiriant Wayback. Epson
4. ↑   *Babbage printer finally runs*, BBC News, 13 Ebrill 2000,
5. ↑  Kaplan, Soren (1999). "Discontinuous innovation and the growth paradox". *Strategy and Leadership* **27** (2): 16–21. doi:10.1108/eb054631.
Undeb ariannol yw **ardal yr ewro** neu'r **Ewrodir** sy'n cynnwys 20 o wledydd yr Undeb Ewropeaidd sy'n defnyddio'r ewro (€) fel arian cyfred. Mae Banc Canolog Ewrop yn gyfrifol am bolisi ariannol yn ardal yr ewro.

Mae 20 o wledydd yn ardal yr ewro, sef yr Almaen, Awstria, Croatia, Cyprus, Gwlad Belg, yr Eidal (ac eithrio Campione d'Italia), Estonia, y Ffindir, Ffrainc, Gwlad Groeg, yr Iseldiroedd, Gweriniaeth Iwerddon, Latfia, Lithwania, Lwcsembwrg, Malta, Portiwgal, Sbaen, Slofacia, a Slofenia.

Defnyddir yr ewro hefyd yn Andorra, Kosovo, Monaco, Montenegro, San Marino a'r Fatican. Yr wyth gwlad yn yr UE nad yw'n defnyddio'r ewro yw Bwlgaria, Denmarc, Hwngari, Gwlad Pwyl, Rwmania, Sweden, a'r Weriniaeth Tsiec.

     Ardal yr Ewro
     Aelodau'r UE sydd am ymuno ag Ardal yr Ewro ar 1 Ionawr 2009
     Aelodau'r UE sydd i ymuno ag Ardal yr Ewro yn ôl Cytundeb Maastricht
     Aelodau'r UE sydd â lled-ddirymiad ar gyfranogiad i Ardal yr EwroDangosir taleithiau/tiriogaethau tu allan i'r UE sy'n defnyddio'r Ewro gyda deoriad glas

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Griffiths, Bruce a Jones, Dafydd Glyn. *Geiriadur yr Academi* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995 [argraffiad 2006]), t. 1715 [481].
Ardaloedd ieithyddol Gwlad Belg :  
 - Iseldireg / Fflemeg (**mewn melyn**)  
 - dwyieithog (Bruxelles-Capitale, gyda llinellau)  
 - Ffrangeg (**mewn coch**)  
 - Almaeneg (**mewn glas**)
Sefydlwyd **ardaloedd ieithyddol** Gwlad Belg (Iseldireg: *taalgebieden*, Ffrangeg: *régions linguistiques*) yn 1963, a daethant yn rhan o'r Cyfansoddiad yn 1970. Nodweddir Gwlad Belg gan raniaid ieithyddol rhwng siaradwyr Fflemeg neu Iseldireg a siaradwyr Ffrangeg, gyda nifer lawer llai o siaradwyr Almaeneg yn y dwyrain. Ar adegau, mae cryn dyndra wedi datblygu rhwng y ddwy brif garfan ieithyddol. Ceisiwyd delio a'r sefyllfa yma trwy sefydlu ardaloedd ieithyddol o fewn gwladwriaeth ffederal Gwlad Belg.

Ceir pedair o'r rhain:

* ardal ieithyddol yr Iseldireg
* ardal ddwyieithog Prifddinas-Brwsel
* ardal ieithyddol Ffrangeg
* ardal ieithyddol Almaeneg

Dynodir hefyd dair cymuned o fewn Gwlad Belg; mae'r rhain yn cyfeirio at y bobl ac nid ydynt yn raniadau daearyddol:

* y Gymuned Fflemaidd *(Vlaamse Gemeenschap),* yn siarad Iseldireg
* y Gymuned Ffrengig ei hiaith *(Communauté Française)*
* y Gymuned Almaeneg ei hiaith *(Deutschsprachige Gemeinschaft)*
Pentref yn yr Atlas Uchel
Cadwyn o fynyddoedd ym Moroco sy'n rhan o gadwyn Mynyddoedd yr Atlas yng Ngogledd Affrica yw'r **Atlas Uchel** (Ffrangeg, *Haut Atlas*) neu'r **Atlas Mawr** (*Grand Atlas*). Mae'n ffurffio rhan uchaf Mynyddoedd yr Atlas ac yn gorwedd rhwng yr Atlas Canol a'r Anti-Atlas.

Mae'r Atlas Uchel yn gorwedd yng nghanolbarth Moroco yn codi yn y gorllewin ger arfordir Cefnfor Iwerydd ac yn ymestyn i gyfeiriad y dwyrain i'r ffin rhwng Moroco ac Algeria. Yn y gorllewin a'r de-orllewin mae'r gadwyn yn disgyn yn sydyn gan ffurfio'r Anti-Atlas ger yr arfordir. I'r gogledd, i gyfeiriad Marrakech, mae'r disgyniad yn fwy graddol. Jbel Toubkal (4167 m) yw'r copa uchaf. Dyma'r gadwyn fynydd uchaf yng Ngogledd Affrica, a lysenwir weithiau "To Moroco" neu "To Gogledd Affrica". Mae'n ffurfio wrthglawdd anferth sy'n ymestyn am tua 750 km gan wahanu y Moroco Saharaidd oddi Moroco'r Iwerydd a'r Môr Canoldir. Gyda'r cadwynni llai sy'n gysylltiedig ag ef mae gan yr ardal fynyddig hon arwynebedd tir o tua 100 200 km².

Ar gopaon Ouarzazate torrir trwy'r *massif* gan Dyffryn Draa, sy'n ymagor i'r de. Yma ceir golygfeydd trawiadol gyda chreigiau garw a ceunentau dwfn. Dyma un o ganolfannau y Berberiaid, sy'n byw mewn pentrefi bychain a dilyn bywyd amethyddol, e.e. yn Nyffryn Ourika.

Mae'r rhan fwyaf o'r boblogaeth yn bobl Berber (llwyth yr *Amazigh*), sy'n dibynnu'n bennaf ar fugeilio anifeiliaid ac amaethyddiaeth am eu bywoliaeth. Mae'n un o gadarnleoedd yr iaith Ferbereg gyda diwylliant unigryw. Prif ganolfannau'r rhanbarth hwn yw Tahanaoute, Amizmiz, Asni, Tin Mal, Ijoukak, ac Oukaïmden.
Mae **Sŵnami** yn fand roc *indie* o Wynedd.

Hanes
-----

Sefydlwyd y band yn 2011, gan ymddangos ar gystadleuaeth Brwydr y Bandiau C2 y flwyddyn honno. Daeth y band yn ail, gyda Siân Miriam yn cipio'r wobr gyntaf. Roedd y pum aelod gwreiddiol, Ifan Davies (llais, gitâr), Ifan Ywain (gitâr), Gerwyn Murray (gitar fâs, llais), Huw Ynyr (allweddellau, llais), a Tom Ayres (drymiau), wedi eu magu ym Meirionnydd, gyda'r rhan fwyaf ohonynt yn mynychu Coleg Meirion Dwyfor. Ymddangosodd y grŵp ar raglen Bandit ar y ffurf hwn. Bu i'r grŵp ennill yng nghategori 'Band Newydd Gorau' yn noson wobrau'r Selar y flwyddyn hon.

Erbyn rhyddhau eu senglau cyntaf, *Mynd a Dod* ac *Eira* ar label Rasal yn 2012, bu i Tom Ayres gyfnewid â Lewis Williams (gynt o Helyntion Jôs y Ficar) ar y drymiau, a Huw Ynyr yn penderfynu peidio ymddangos â'r band ar lwyfan. Ymunodd Gruff Jones, a oedd eisoes â phrosiect cerddorol electronig o'r enw Crash.Disco!, â'r band, gan achosi iddynt ddatblygu elfennau electronig eu cerddoriaeth ymhellach. Rhyddhawyd EP arall, *Du a Gwyn*, ar y label hwn yn 2013, a oedd yn cynnwys un o'u caneuon mwyaf poblogaidd, 'Gwreiddiau'.

Ymddangosodd y grŵp fel prif fand Maes B yn Eisteddfod Llanelli, 2014, a hynny er gwaethaf y ffaith mai dim ond un EP a dwy sengl y bu iddynt ryddhau cyn hynny. Yn y flwyddyn honno, hefyd, y bu iddynt gyhoeddi eu cynnyrch cyntaf ar eu label presennol, I Ka Ching, gyda'r record fer *Cynnydd / Gwenwyn*.

Rhyddhaodd y grŵp eu halbwm cyntaf, *Sŵnami*, yn 2015. Bu i'r albwm hwnnw ennill gwobr yn Eisteddfod Sir Fynwy a'r Cyffiniau, 2016, am albwm gorau'r flwyddyn. Bu i'r albwm gael ei enwebu ar gyfer Gwobr Gerddoriaeth Gymreig 2015-16.

Gwobrau
-------

### Gwobrau'r Selar

* 2011 - Band Newydd Gorau
* 2013 - Record Fer Orau (*Du a Gwyn*), Fideo Gorau (Gwreiddiau)
* 2014 - Record Fer Orau (Cynnydd/Gwenwyn), Fideo Gorau (Gwenwyn), Offerynnwr Gorau (Lewis Williams)
* 2015 - Cân Orau (Trwmgwsg), Gwaith Celf Gorau (*Sŵnami*), Band Gorau, Record Hir Orau (*Sŵnami)*

### Albwm Cymraeg y flwyddyn

* 2016 - *Sŵnami*

Disgyddiaeth
------------

* *Mynd a Dod* (Sengl, Rasal) (2012)
* *Eira* (Sengl, Rasal) (2012)
* *Du a Gwyn* (EP, Rasal) (2013)
* *Cynnydd / Gwenwyn* (EP, I Ka Ching) (2014)
* *Sŵnami* (Albwm, I Ka Ching) (2015)
* *Dihoeni* (Sengl, Recordiau Tp) (2017)
* *Theatr* (Sengl, Recordiau Cosh) (2021)
* *Uno, Cydio, Tanio* (Sengl, Recordiau Cosh) (2021)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **arennau disglair**; yr enw Saesneg yw *Shears*, a'r enw gwyddonol yw *Hada plebeja*. Ewrop yw ei diriogaeth.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r arennau disglair yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Lleolir **Ogof Denisova** (Rwseg: Денисова пещера, hefyd ***Ayu-Tash***) yng nghadwyn Bashelaksky ym Mynyddoedd Altai yn rhanbarth Crai Altai, Siberia, Rwsia. Mae'r ogof o ddiddordeb paleoarchaeolegol a phaleontolegol mawr. Darganfuwyd darnau esgyrn o'r *hominin Denisova*, y cyfeirir ati weithiau fel y "ddynes X" (oherwydd disgyniad ar ochr y fam y DNA mitochondrial), yn yr ogof, ynghyd ag artiffactau sy'n dyddio o tua 40,000 mlynedd yn ôl. Darganfuwyd olion Neanderthaliaid yn yr ogof yn ogystal â *homo sapiens* cynnar; ill dau'n byw yn yr un cyfnod. Canfuwyd dau ddant aelodau gwahanol o'r un boblogaeth ac yn ddiweddar canfuwyd dant arall a oedd yn cynnwys DNA, a olygai ei bod yn bosibl dyddio'r dant.

Lleolir yr ogof ger pentref bychan Chorny Anui (Rwseg: Чёрный Ануй) ym Mynyddoedd Altai ger y ffin rhwng Crai Altai a Gweriniaeth Altai, ar lan Afon Anui tua 150 km i'r de o ddinas Barnaul. Ffurfwyd yr ogof o galchfaen Silwraidd ac mae'n cynnwys llawr gyda arwynebedd o 270 metr sgwar. Ceir siambr ganolog sy'n mesur 9 x 11 metr gyda siambrau ymylol hefyd.

Mae sedimentau'r ogof yn llawn o weddilion anifeiliaid, yn cynnwys rhai sydd wedi darfod. Cafwyd hyd i weddillion 27 rhywogaeth o anifeiliad mawr, yn cynnwys udfil a llewod ogof, a 39 rhywogaeth o famaliaid llai, yn ogystal â gweddillion ymlusgiaid, a 50 rhywogaeth o adar.

*Hominin Denisova*
------------------

Mae *Hominin Denisova* yn rhywogaeth unigryw o fewn y genws *Homo*. Enwau arall ar y rhywogaeth hon yw **Homo sp. Altai** neu **Homo sapiens ssp. Denisova**.

Esblygiad a gwasgariad y Denisoviaid o'u cymharu gyda gwrpiau eraill
Twristiaid wrth y fynedfa i Ogof Denisova

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David Leveille (31 Awst 2012). "Scientists Map An Extinct Denisovan Girl's Genome". The World,. Cyrchwyd 31 Awst 2012. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)CS1 maint: extra punctuation (link)
2. ↑  Zimmer, Carl (16 Tachwedd 2015). "*In a Tooth, DNA From Some Very Old Cousins, the Denisovans*". *New York Times*. Cyrchwyd 16 Tachwedd 2015.
3. ↑  Sawyer, Susanna; Renaud, Gabriel; Viola, Bence; Hublin, Jean-Jacques; Gansauge, Marie-Theres; Shunkov, Michael V.; Derevianko, Anatoly P.; Prüfer, Kay et al. (11 Tachwedd 2015). "Nuclear and mitochondrial DNA sequences from two Denisovan individuals". *PNAS*. doi:10.1073/pnas.1519905112.. Adalwyd 16 Tachwedd 2015.
4. ↑  "*Exploring Taxonomy*". European Molecular Biology Laboratory, Wellcome Trust. Cyrchwyd 27 Hydref 2015.