recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Afon Gwy (isafonydd)** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 8 Mai 1997 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 54.84 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Math o ddrama fydryddol boblogaidd a oedd ar ei hanterth yn ail hanner y 18g yw'r **anterliwt** (neu **anterliwt**). Daw'r enw o'r gair Saesneg *interlude* (sy'n tarddu o'r arfer o berfformio darnau dramataidd byr er diddanu'r dorf rhwng actau hir y dramâu miragl canoloesol). Roedd yn ffurf a ddatblygodd yn bennaf yng ngogledd-ddwyrain Cymru, yn arbennig yn siroedd Dinbych a Fflint. Fe'i chwaraeid mewn ffeiriau, yn y dafarn neu ar fuarth fferm i ddiddanu'r werin.

Ceir yr enghraifft gynharaf o'r gair 'anterliwt' yng ngeiriadur y bardd Wiliam Llŷn (1534/5-1580), ond nid oes llawer o dystiolaeth uniongyrchol am anterliwtiau Cymraeg yn yr 16g a'r 17g. Daeth yn amlwg yn y 18g ac mae pob un o'r 44 anterliwt sydd wedi goroesi yn perthyn i'r ganrif honno a blynyddoedd cynnar y ganrif olynol.

Twm o'r Nant (1739-1810), y mwyaf o'r anterliwtwyr
Ar y gororau y datblygodd yr anterliwt, ac mae'n amlwg fod dylanwad Seisnig arni, ond tyfodd i fod yn ffurf lenyddol gwbl Gymreig a Chymraeg. Gellid ei disgrifio fel math o ymddiddan ar gân neu ddrama foesol yn hytrach na drama reolaidd gyda phlot a symudiad yn ôl rheolau Aristotlys. Mae ganddi berthynas agos â'r ffars ganoloesol yn ogystal, gydag elfen o faswedd diniwed a rhialtwch. Teipiau haniaethol fel Y Cybydd, Cariad, Rhagrith ac ati, neu gymeriadau stoc o fywyd bob dydd, fel yr Hwsmon neu'r Gŵr Bonheddig, yw'r cymeriadau. Arferid chwarae anterliwtiau ple bynnag y ceid llwyfan addas a digon o bobl i wrando (a thalu), er enghraifft mewn ffeiriau, neithiorau cefn gwlad, tafarnau, buarth fferm. Defnyddid gwagenni i'r llwyfan a byddai'r actorion yn gwisgo yn yr ysgubor neu stafell yng nghefn y dafarn. Roedd miwsig a dawns yn rhan hanfodol o'r difyrrwch yn ogystal, a byddai yno grwth a chrythor ac efallai pibydd hefyd. Byddai rhywrai ar ran y cwmni yn casglu arian ar ôl y perfformiad ac fel rheol gwerthid copïau o'r anterliwt yn ogystal.

Mae'r anterliwtwyr mawr yn cynnwys Twm o'r Nant (8 anterliwt), y pwysicaf o lawer, Jonathan Huws o Langollen, Elis Roberts (Elis y Cowper), Dafydd Jones o Drefriw, Huw Jones o Langwm, Siôn Cadwaladr o'r Bala a William Roberts, clochydd Nanmor ac eraill. Beirdd gwlad oedd nifer o'r rhain, neu fân grefftwyr.

Bu farw'r anterliwt pan drodd Cymru ei chefn ar yr hen arferion poblogaidd dan ddylanwad yr enwadau anghydffurfiol ar ddechrau'r 19g.

Darllen pellach
---------------

* Glyn M. Ashton (gol.), *Hunangofiant a Llythyrau Twm o'r Nant* (Caerdydd, 1948)
* eto, *Anterliwtiau Twm o'r Nant* (Caerdydd, 1964)
* E. Wyn James, 'Rhai Methodistiaid a’r Anterliwt: John Hughes, Pontrobert, Twm o’r Nant ac Ann Griffiths', *Taliesin*, Hydref 1986

Gweler hefyd
------------

* Llenyddiaeth Gymraeg
* Y Ddrama yn Gymraeg
* Twm o'r Nant
Pentref bychan yng nghymuned Bwcle, Sir y Fflint, Cymru, yw **Alltami**. Fe'i lleolir i'r gogledd-orllewin o dref Fwcle ac i'r gogledd-ddwyrain o'r Wyddgrug. Saif ar ffordd yr A494 sy'n rhedeg o Ellesmere Port i Ddolgellau. Mae nant, Alltami Brook, yn rhedeg trwy'r pentref.

Tirnodau
--------

Yn Alltami adeiladwyd un o'r capeli cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Ngogledd Cymru, sef Bryn Methodist Church. Dechreuodd yr eglwys yn ystod gwersyllgyfarfod haf ym Mryn y Baal ym 1836, dan arweiniad Henry Brining o Gaer. Adeiladwyd eglwys yn Alltami yn 1838, ac fe'i hestynnwyd ddiwedd y degawd dilynol i gynnwys ystafelloedd ysgol. Erbyn 1933 dechreuodd Alltami Brook, sy'n llifo gerllaw, i niweidio sylfeini'r eglwys. Cafodd y broblem ei datrys a gwnaethpwyd gwelliannu ychwanegol dros y blynyddoedd.

Saif Greenbank Farmhouse, adeilad rhestredig Gradd II, dim pell o'r pentref. Mae'r ffermdy yn dyddio i'r 1860au, pan gafodd ei ailadeiladu a'i ailfodelu ynghyd â dwy fferm arall yn yr ardal, Ty'n y Caeau a Rhosychellis (sydd bellach wedi'i ddymchwel).

Mae un dafarn, The Tavern, yn y pentref.

 Goleuadau traffig yn Alltami

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 11 Mai 2022
3. ↑  "Bryn Methodist Church, Alltami, Nr. Mold". Myprimitivemethodists.org.uk. Cyrchwyd 25 Ebrill 2016.
4. ↑  "Greenbank Farm Farmhouse, Northop". British Listed Buildings. Cyrchwyd 25 Ebrill 2016.
5. ↑  "Tavern". Viamichelin.co.uk. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 Mai 2016. Cyrchwyd 25 Ebrill 2016.
Gall **amlinell** olygu mwy nag un peth; mewn mathemateg, gall gyfeirio at y linell o amgylch gofod, gan greu siâp e.e. llinellau triongl. Mewn celf, gall 'amlinell' olygu drafft, sgets neu fraslun, neu hyd yn oed silwét; defnyddir y term 'tynnu amlinell' yn aml am *to draw*.

O ddydd i ddydd, defnyddir y term yn fwy llac i gyfleu'r pwyntiau pwysig, gynllun, neu ddisgrifiad cyffredinol o rywbeth e.e. "Ceir amlinelliad o'r llyfr yn yr adolygiad."

Defnyddiwyd y gair mewn soned adnabyddus a phoblogaidd gan T. H. Parry-Williams, sef 'Moelni'. Yn y gerdd mae'r bardd yn disgrifio'i ardal enedigol, gan nodi mor 'llwm', 'anial' a 'moel' yw mynyddoedd Eryri. Disgrifia fel y mae'r rhain wedi gadael cryn effaith arno ef a'i waith. Yn chwechawd ola'r soned, mae'n ddisgrifio'r hyn fydd ar ôl ohono, wedi iddo farw e.e. ei waith, ac gorffena gyda'r gwpled:

Ni welir arno lun na chynllun chwaith,
Dim ond **amlinell** lom y moelni maith.

Defnydd o'r term
----------------

* Cyllideb ddrafft amlinellol - *outline draft budget* (gweler TermCymru Archifwyd 2016-05-26 yn y Peiriant Wayback.)
* Rhaglen Amlinell Strategol - *Strategic Guideline Programme*
* Tynnu amlinell - *Draw*
* Amlinell testun - *text contour* (gweler TermCymru Archifwyd 2016-05-26 yn y Peiriant Wayback. a'r Termiadur Addsyg)


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
*Gweler hefyd Ashkelon (gwahaniaethu).*
Dinas ar arfordir y Môr Canoldir yn ne Israel yw **Ashkelon** (Hebraeg: אַשְׁקְלוֹן‎ *Ashkelon*; Arabeg: ٲشكلون‎, hefyd عسقلان *Ar 'Asqalān*; Lladin: *Ascalon*; Acadeg: *Isqalluna*). Sefydlwyd porthladd Ashkelon (*Ascalon*) yn Oes yr Efydd.

Yn nghwrs ei hanes hir mae Ashkelon wedi cael ei rheoli gan y Canaaniaid, y Philistiaid, y Babiloniaid, y Ffeniciaid, y Rhufeiniaid, y Mwslwmiaid a'r Croesgadwyr. Cafodd ei dinistrio gan y Mamlukiaid ar ddiwedd y 13g. Yn Rhyfel Israel a'r gwledydd Arabaidd 1948, roedd pentref Arabaidd Majdal ger Ashkelon yn un o wersylloedd blaen byddin yr Aifft yn Llain Gaza. Meddianwyd y pentref hwnnw gan yr Israeliaid ar 5 Tachwedd, 1948 a ffoes nifer o'r Arabiaid lleol i Gaza gyda'r fyddin Eifftaidd. Dychwelodd tua 2,000 i'w hen gartrefi ond cawsont eu gorfodi i adael gan yr Israeliaid yn 1950 i wneud lle am ymsefydlwyr Iddewig. Sefydlwyd y ddinas Israelaidd bresennol yn Ashkelon yn 1950. Erbyn heddiw mae 108,900 o bobl yn byw yno.

Am fod y ddinas yn agos i'r ffin â Llain Gaza mae wedi cael ei thrawo o bryd i'w gilydd gan rocedi Hamas yn rhan olaf 2008 yn y gwrthdaro a arweiniodd at Ymgyrch fomio Llain Gaza Rhagfyr 2008.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Cyngor Dinas Ashkelon Archifwyd 2006-08-27 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) "Ashkelon, ancient city of the sea" *National Geographic*, Ionawr 2001
* (Saesneg) "Ancient Ashkelon" Archifwyd 2008-04-24 yn y Peiriant Wayback. Prifysgol Chicago
* (Saesneg) "Pictures of Ancient Ashkelon"
Copa yn y Moelwynion yn Eryri yw **Allt Fawr**, weithiau **Allt-fawr**. Saif ar ben draw y grib sy'n ymestyn o'r ardal i'r de o Moel Siabod tua'r de, dros gopaon Yr Arddu, Ysgafell Wen a Moel Druman, gan orffen gydag Allt Fawr, uwchben Blaenau Ffestiniog.

Saif chwarel lechi Gloddfa Ganol ar lechweddau dwyreiniol y mynydd. Gellir ei ddringo o bentref Tanygrisiau ar hyd Cwmorthin, cyn dringo at adfeilion Chwarel y Rhosydd uwchben ac ymlaen i'r copa. Ceir llwybr arall o fan uchaf Bwlch y Gorddinan (y *Crimea*) ar y briffordd A470 i'r gogledd o flaenau Ffestiniog.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 698 metr (2290 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Afuad gwelw Gwenffrewi** (enw gwyddonol: *Chiloscyphus pallescens*; enw Saesneg: *St Winifrid's other moss*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru a gweddill gwledydd Prydain.

Disgrifiad
----------

Mae'r coesynnau bach yn 1.5–4.5 mm o led, yn wyrddlas ac yn dryloyw, gan lifo i'w gilydd fel arfer ar ffurf plethwaith. Mae'r dail ochrol hyd at tua 2 mm o hyd a lled, yn fwy neu'n llai bob yn ail, ac yn grwm.

Mae Afuad gwenffrewi (*C. polyanthos*) yn tyfu mewn nentydd neu wlyptir, a bron y dylid ei ddosbarth fel rhywogaeth dyfrol.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

Gweler hefyd
------------

* Afuad gwenffrewi

 *Safonwyd yr enw* **Afuad gwelw Gwenffrewi** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Amber Valley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Amber Valley yn Swydd DerbyEtholaeth Amber Valley yn Swydd Derby
* Swydd Derby yn LloegrSwydd Derby yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Phillip Oppenheim (Ceidwadol)
* 1997–2010: Judy Mallaber (Llafur)
* 2010–presennol: Nigel Mills (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Detholiad o lythyrau rhwng D. J. Williams, Kate Roberts a Saunders Lewis wedi'u golygu gan Emyr Hywel yw ***Annwyl D.J.: Llythyrau D.J. Saunders, a Kate***. Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 04 Mai 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Disgrifiad
----------

Detholiad o 209 o lythyrau rhwng D. J. Williams, Kate Roberts a Saunders Lewis - llythyrau sy'n codi'r llen ar fywyd llenyddol a gwleidyddol Cymru am ran helaeth o'r 20g ac sydd hefyd yn llawn ysgrifennu cain gan rai o lenorion pwysicaf y cyfnod yng Nghymru.

Mae Kate Roberts yn datgelu 'nad oes dim canolig yn digwydd yn fy mywyd i’; a D. J. Williams yn ceisio perswadio Saunders Lewis i roi’r gorau i ysgrifennu i’r *Empire News*; a Saunders Lewis,yn beirniadu Waldo Williams am beidio â thalu’r dreth incwm fel protest yn erbyn rhyfel, gan haeru ei fod yn 'rhoi’r argraff i’r di-Gymraeg mai pobl gysetlyd, od, yn chwilio am gyfle i fynd i’r carchar yw’r cenedlaetholwyr Cymreig'. 

Ar D.J. y gweithiodd ac y gweithia Emyr Hywel yn bennaf (peth o ffrwyth ei waith ymchwil yn Aberystwyth yw’r gyfrol), ond gydag S.L. llosgwr Penyberth, y mae’n ochri’n wleidyddol, a’i fod yr un mor feirniadol o arweiniad Gwynfor Evans o’r Blaid Genedlaethol ag yr oedd S.L. ei hun. Cyhoeddir yma hefyd y llythyr hwnnw a anfonodd D.J. at S.L. Ddydd Calan 1963, yn canmol Gwynfor Evans ar achlysur diarddel Neil Jenkins o’r Pwyllgor Gwaith. Dywed y Golygydd hefyd mai ‘digon oeraidd’ oedd pethau rhwng G.E. a K.R. yn 1961: ie, y pryd hwnnw, pan oedd hi'n pledio dros weithredu llymach yn erbyn boddi Tryweryn; ond ar hyd y blynyddoedd wedyn yr oedd ganddi ffotograff o Gwynfor ar ei silff-ben-tân.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Asiti tagellog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: asitïod tagellog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Neodrepanis coruscans***; yr enw Saesneg arno yw *Wattled false sunbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Asitïod (Lladin: *Philepittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. coruscans*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r asiti tagellog yn perthyn i deulu'r Asitïod (Lladin: *Philepittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Asiti Schlegel | Philepitta schlegeli |  |
|
| Asiti pig fechan | Neodrepanis hypoxantha |  |
|
| Asiti tagellog | Neodrepanis coruscans |  |
|
| Asiti tywyll | Philepitta castanea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Asiti tagellog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Alex Benno yw ***Amsterdam Bij Nacht*** a gyhoeddwyd yn 1937. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Iseldireg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Max Tak. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Louis de Bree. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Life of Emile Zola* sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Iseldireg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Jan Teunissen sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alex Benno ar 2 Tachwedd 1872 yn Oberhausen a bu farw yn Haarlem ar 2 Mehefin 2005. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alex Benno nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Amsterdam Bij Nacht |  | Yr Iseldiroedd | Iseldireg | 1937-01-08 |
| Bleeke Bet |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1923-01-01 |
| *Bleeke Bet* |  | Yr Iseldiroedd | Iseldireg | 1934-01-01 |
| De Artisten-Revue |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1926-01-01 |
| Kee En Janus Naar Parijs |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1924-01-01 |
| *Kee en Janus naar Berlijn* |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1923-01-01 |
| Moderne Landhaaien |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1926-01-01 |
| Mooi Juultje Van Volendam |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1924-01-01 |
| *Op Hoop van Zegen* |  | Yr Iseldiroedd | Iseldireg | 1934-01-01 |
| Oranje Hein |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1925-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Etholaeth seneddol yng nghanol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Amwythig ac Atcham** (Saesneg: *Shrewsbury and Atcham*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Amwythig ac Atcham yn Swydd AmwythigEtholaeth Amwythig ac Atcham yn Swydd Amwythig
* Swydd Amwythig yn LloegrSwydd Amwythig yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983. Disodlodd Amwythig ac Atcham etholaeth hynafol Amwythig, er mai newid enw yn unig oedd hwn, gan fod y ffiniau wedi aros yr un fath.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Derek Conway (Ceidwadol)
* 1997–2005: Paul Marsden (Llafur; wedyn Democratiaid Rhyddfrydol; wedyn Llafur)
* 2005–presennol: Daniel Kawczynski (Ceidwadol)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  O 10 Rhagfyr 2001 i 4 Ebrill 2005

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Maes academaidd rhyngddisgyblaethol sydd yn ymwneud â chudd-wybodaeth yw **astudiaethau cudd-wybodaeth**. Cyfeirir at gudd-wybodaeth fel "dimensiwn coll" meysydd cysylltiadau rhyngwladol a hanes diplomyddol gan fod llwyddiannau cudd-wybodaeth yn gyffredinol yn anhysbys o ganlyniad i natur gyfrinachol y pwnc.

Mae cyfnodolion astudiaethau cudd-wybodaeth yn cynnwys *International Journal of Intelligence and CounterIntelligence* ac *Intelligence and National Security*, ac mae cyfnodolion eraill ar gysylltiadau rhyngwladol ac astudiaethau diogelwch, megis *International Security*, yn aml yn cyhoeddi erthyglau ar gudd-wybodaeth.

Mae nifer o brifysgolion yn addysgu astudiaethau cudd-wybodaeth, gan gynnwys Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol Prifysgol Aberystwyth.

Astudiaethau cudd-wybodaeth a chysylltiadau rhyngwladol
-------------------------------------------------------

Tan yn ddiweddar cyfyngedig oedd diddordeb gan ysgolheigion cysylltiadau rhyngwladol yng nghudd-wybodaeth, nid yn unig ers ei gychwyn fel maes academaidd, ond hefyd gan strategwyr clasurol megis Carl von Clausewitz a Machiavelli. Ym Mhrydain datblygwyd astudiaethau cudd-wybodaeth yn bennaf o fewn maes hanes rhyngwladol, ac yn yr Unol Daleithiau o fewn gwyddor gwleidyddiaeth, ond yn bennaf o fewn astudiaeth gwneud penderfyniadau yn hytrach na chysylltiadau rhyngwladol. Yn ddiweddar ymddangosa ymgeision i ymuno astudiaethau cudd-wybodaeth â damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol, megis traethawd Andrew Rathmell ar ddamcaniaeth ôl-fodern o gudd-wybodaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Evans a Newnham, t. 256.
2. ↑  Jackson a Scott, t. 173.
3. 1 2  Jackson a Scott, t. 174.

Ffynonellau
-----------

Jackson, Peter a Scott, Len (2005). "Intelligence", gol. Finney, Patrick: *Palgrave Advances in International History*. Palgrave Macmillan

Evans, Graham a Newnham, Jeffrey (1998). *The Penguin Dictionary of International Relations*. Penguin

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Center for Intelligence Studies
* (Saesneg) Studies in Intelligence Archifwyd 2011-08-24 yn y Peiriant Wayback. ar wefan y CIA
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **bidog y gwernos**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **bidogau'r gwernos**; yr enw Saesneg yw *Alder Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Acronicta alni*. Math o gleddyf bychan yw 'bidog'.

Oedolyn
Siani flewog
Fe'i ceir drwy Ewrop a Rwsia a rhannau o Asia hyd at Corea, Tsieina a Japan.

Lled adenydd yr oedolyn yw 33–38 mm ac fe'u gwelir yn hedfan o Fai hyd Fehefin. Cant eu denu gan olau.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bidog y gwernos yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Maes rhyngddisgyblaethol sy'n ymwneud â'r berthynas rhwng sefydliadau cymdeithasol a diwylliant yw **astudiaethau diwylliannol**. Gellir ei ystyried yn rhyngwynebu'r dyniaethau (yn bennaf llenyddiaeth) a gwyddorau cymdeithas (yn enwedig cymdeithaseg). Disgyblaeth eang ei maes ydyw, a chanddo felly ddylanwad ar gymdeithaseg, anthropoleg, hanesyddiaeth, beirniadaeth lenyddol, athroniaeth, a beirniadaeth celfyddyd.

Canolbwyntia'r maes yn bennaf ar ddiwylliant torfol a'r diwydiant diwylliannol. Ymhlith ei destunau sylw cyffredin mae diwylliant poblogaidd, cyfathrebu, prynwriaeth a'r gymdeithas defnyddwyr, y cyfryngau torfol, adloniant ac hamdden, ôl-foderniaeth, hunaniaeth, ac ideoleg. Mae dadadeiladaeth ac ôl-adeiladaeth yn ddulliau poblogaidd, a rhoddir ystyriaeth sylweddol i hil ac ethnigrwydd, dosbarth cymdeithasol, a rhywedd.

Cychwynnodd y pwnc academaidd yng ngwledydd Prydain ar ddiwedd y 1950au. Sefydlwyd y Ganolfan dros Astudiaethau Diwylliannol Cyfoes ym Mhrifysgol Birmingham ym 1964, a Richard Hoggart, Stuart Hall, a Raymond Williams oedd arloeswyr y maes. Ymledodd i'r Unol Daleithiau ac Awstralia, ac yn hwyrach Ewrop gan dynnu sylw athronwyr, beirniad ac ysgolheigion eraill megis Jürgen Habermas, Pierre Bourdieu, Jean Baudrillard, a Jean-François Lyotard.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "cultural studies" yn *A Dictionary of Sociology* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1998). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 8 Ionawr 2017.
2. ↑  (Saesneg) cultural studies. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 8 Ionawr 2017.
Dug Awstria o 1365 hyd ei farwolaeth oedd **Albrecht III, Dug Awstria** (9 Medi, 1349 - 29 Awst, 1395).

Ganed ef yn Fienna, yn drydydd mab i Albrecht II, Dug Awstria, aelod o deulu Habsburg. Wedi marwolaeth ei frawd hynaf, Rudolf IV, roedd ef a'i frawd Leopold III yn gyfrifol am weinyddu tiroedd teulu Habsburg. Yn 1375 cyflogodd Enguerrand VII de Coucy, oedd yn hawlio rhan o'r tiriogaethau hyn, fyddin i geisio eu meddiannu, yn yr ymgyrch a elwir yn Rhyfel y Gugler. Roedd Owain Lawgoch yn un o arweinwyr y fyddin hon. Gorfodwyd byddin Albrecht a Leopold i encilio, ond methodd ymgyrch y Gugler oherydd gwrthwynebiad ffyrnig y Swisiaid. Yn 1377, aeth Albrecht ar groesgad yn erbyn y Lithiwaniaid a'r Samogitiaid, oedd yn baganiaid.

Dan delerau Cytundeb Neuberg yn 1379, daeth yn rheolwr Awstria ei hun, tra daeth Leopold yn rheolwr Styria, Carinthia, Carniola a nifer o diriogaethau eraill. Roedd yn adnabyddus fel ysgolhaig, a bu'n noddwr i Brifysgol Fienna. Claddwyd ef yn Eglwys Gadeiriol San Steffan, Fienna, ac olynwyd ef gan ei fab, Albrecht IV.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 3264080
* LCCN: n97108709
* ISNI: 0000 0000 3464 610X
* GND: 118644343
* SUDOC: 243484313
* BNF: cb162972938 (data)
* HDS: 029219

 |
Arlunydd Eidalaidd yn ystod y Dadeni oedd **Antonio Solario** (tua 1465 – 1530) a elwid ***Lo Zingaro*** ("Y Sipsi"). Mae'n sicr taw dyn go iawn ydoedd, a briodolir sawl paentiad a golchlun iddo, ond mae'n debyg taw straeon ffug yn unig sydd gennym o'i fywyd.

Yr unig ffynhonnell sydd gennym am fywyd Solario yw Bernardo de' Dominici, yn ei gasgliad o fywgraffiadau cryno o arlunwyr Napoli. Dywed Dominici taw Chivita, yn yr Abruzzi, oedd ei fan geni, ond tybir eraill taw brodor o Fenis oedd Solario. Fel yr awgrymir ei lysenw, o dras Roma ydoedd. Yn ei ieuenctid, teithiai ar hyd y wlad i weithio fel gof, a mynegir iddo gael ei gymryd i mewn i gartref yr arlunydd Colantonio' del Fiore yn Napoli, oherwydd ei fedrusrwydd mawr fel gwneuthurwr offerynnau haearn. Syrthiodd Solario mewn cariad gyda merch Colantonio, a syrthiodd hithau mewn cariad ag yntau. Gwnaeth Solario ei feddwl yn hysbys i Colantonio, ond dywedai yr olaf na chydsyniai efe byth i'w ferch briodi â neb ond ag arlunydd a feddai o leiaf gymeriad mor uchel ag ef ei hun. Nid oedd *Lo Zingaro* i gael ei ddiganoli yn y ffordd hon: gofynodd am gael deng mlynedd o amser i astudio'r gelfyddyd, ac er mwyn bodloni ei ferch, cydsyniodd Colantonio â'r cais.

Rhoddodd Solario ei hun yn ddisgybl i Lippo di Dalmasio yn Bologna, gyda'r hwn yr arosodd am chwech neu saith mlynedd. Wedi hynny, teithiodd trwy brif drefi'r Eidal mewn trefn i astudio gweithiau meistriaid eraill yn y gelfyddyd. Ymhen ychydig gyda naw mlynedd, dychwelodd yn ddirgelaidd i Napoli, ac wedi anrhegu brenhines Napoli â darlun o'r Forwyn Fair, ac o'r bachgen Iesu yn cael ei goroni gan angylion, a hefyd wedi cael caniatâd i baentio darlun o'r frenhines, gwahoddwyd Colantonio i weld cynhyrchion yr arlunydd anadnabyddus, a datganodd yntau ei edmygedd mwyaf ohonynt. Yna amlygodd Solario ei hun, ac yn fuan ar ôl hynny, daeth yn fab-yng-nghyfraith i Colantonio. Sefydlwyd ei gymeriad ar unwaith, a chafodd lawer o waith, yn enwedig yn Napoli, i baentio allorau'r eglwysi, ac addurno muriau mynachdai a thai crefyddol eraill.

Mae'n sicr bod gwallau yn yr hanes gan Dominici: er enghraifft, honnai taw 1382 oedd blwyddyn geni'r arlunydd, ac iddo farw ym 1455. Yn yr 20g, cywirwyd cronoleg ei fywyd gan yr haneswyr celf, a gwyddom taw diwedd y 15g a dechrau'r 16g oedd cyfnod ei oes. Blodeuodd Dalmasio yn y cyfnod cynharach a honnir gan Dominici, ac felly mae'n sicr nad oedd Solario yn ddisgybl iddo. Yn wir, mae'n debyg na fodolai'r arlunydd Colantonio' del Fiore o gwbl. Mae o'r bron yr un chwedl yn cael ei hadrodd am Solario a'r hon a a roddir am yr arlunydd Ffleminaidd Quentin Mastys.

Yn ystum y pen a mynegiad y wynebpryd, ac yn rhagoriaeth a chyfoethogrwydd ei liwiau, y mae Solario wedi cael ei gymharu â Titian. Canmolir ef hefyd am agweddiad teleidwiw ei luniau, ond dywedir ei fod yn ddiffygiol mewn tynnu'r traed a'r dwylo. Roedd Solario hefyd yn enwog iawn fel addurnwr llawysgrifau, ac yn enwedig Beiblau.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Antonio Solario***

Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun sydd wedi ei addasu o *Y Gwyddoniadur Cymreig*, cyhoeddiad sydd yn y parth cyhoeddus.
Roedd **Ammianus Marcellinus** (fl.330-380) yn hanesydd iaith Ladin, a anwyd yn Antioch, yng ngogledd-orllewin Syria.

Roedd Ammianus o dras Roeg uchelwrol. Ar ôl gorffen ei addysg dechreuodd ar yrfa filwrol ac ymladdodd dan yr ymerodr Julian yn erbyn yr Alemanniaid a'r Persiaid. 

Portead o'r Ymerawdwr Julian ar ddarn o arian efydd Antioch
Yn ei henaint ymddeolodd i Rufain ac yno, tua'r flwyddyn 390, cychwynodd ei lyfr ar hanes ymerodron Rhufain, yr *Rerum Gestarum Libri*, sy'n olrhain hanes yr ymerodron o Nerva (96 O.C.) hyd farwolaeth Valens, mewn 31 llyfr. Dim ond y llyfrau xiv-xxxi sydd wedi goroesi, am y cyfnod 353 hyd 378. Maent yn arbennig o bwysig fel ffynhonnell hanes am fod Ammianus ei hun yn llygad-dyst i nifer o'r digwyddiadau a ddisgrifir ynddynt.

Gellid ystyried ei waith fel parhad o hanes Tacitus, ac fe ymddengys fod Ammianus yn seilio ei arddull ar waith mawr yr hanesydd hwnnw. Fel Tacitus mae Ammianus yn dangos barn eglur ac annibynnol ac yn ceisio darganfod y gwirionedd. Er ei fod yn bagan mae'n deg i'r Cristnogion, er enghraifft. Serch hynny nid yw hanner mor diwylliedig â Tacitus. Roedd y Lladin yn ail iaith iddo ac mae ei waith yn dioddef o ramadeg ansicr, bombastiaeth a throeon ymadrodd trwsgl neu or-flodeuog.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89594750
* LCCN: n80065875
* ISNI: 0000 0001 2128 7256
* GND: 118502581
* SELIBR: 175247
* SUDOC: 026684942
* BNF: cb118886885 (data)
* BIBSYS: 90056260
* HDS: 010299
* NLA: 35782674
* NDL: 001277274
* NKC: jn19981000103
* The SBN id CFIV096881 is not valid.
* BNE: XX1071558
* CiNii: DA03039953

 |
Llenor ac esgob Sbaenaidd oedd **Antonio de Guevara** (tua 1480 – 3 Ebrill 1545) a fu'n bregethwr llys yng nghyfnod y Brenin Carlos I.

Ganed yn Treceño, ar arfordir gorllewinol Cantabria, a chafodd ei fagu yn llys Fernando ac Isabel. Gwasanaethodd yn was bach i'r Don Juan, Tywysog Astwries, hyd at ei farwolaeth ym 1497. Ymunodd Guevara ag Urdd Sant Ffransis ym 1504 a chafodd ei benodi'n bregethwr y llys ym 1521 a'r croniclydd brenhinol ym 1526. Gwasanaethodd yn Esgob Guadix o 1528 i 1537, ac yn Esgob Mondoñedo, ar gyrion Mynyddoedd Cantabria, o 1537 hyd at ei farwolaeth.

Campwaith Guevara ydy'r gwaith didactig *Reloj de príncipes o libro aureo del emperador Marco Aurelio* (1529), esiampl o lyfr drych. Cafodd ei gyfieithu i sawl iaith arall a bu'n hynod o ddylanwadol ar draws Ewrop yn yr 16g. Byddai Guevara yn ffug-briodoli nifer o rannau'r gwaith i Marcus Aurelius, Ymerawdwr Rhufain yn yr 2g. Ymhlith ei weithiau eraill mae *Epístolas familiares* (1539–42), *Menosprecio de corte y alabanza de aldea* (1539), a *La década de Césares* (1539). Rhethregwr ac ewffiwydd oedd Guevara, a oedd yn ysgrifennu ar fân-bynciau er mwyn ymarfer ei ryddiaith ffraeth a chywrain.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Antonio de Guevara. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 21 Hydref 2021.
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **bidog y tafol**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **bidogau'r tafol**; yr enw Saesneg yw *Knot Grass*, a'r enw gwyddonol yw *Acronicta rumicis*. Mae i'w ganfod drwy lawer o'r Palearctig: Ewrop, Asia, Rwsia, i lawr hyd at Japan.

4–40 mm yw lled adenydd yr oedolyn ac fe'u gwelir yn hedfan rhwng Mai a Gorffennaf yng ngwledydd Prydain.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bidog y tafol yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Galeri
------

* Siani flewog
* Siani flewog
* Llun allan o lyfr John Curtis: British Entomology Cyfrol 5
* Chwiler
* Cocŵn
* Mewn casgliad

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffeminist Americanaidd oedd **Ann Jemima Allebach** (8 Mai 1874 - 27 Ebrill 1918) sydd hefyd yn cael ei chofio fel swffragét, gweinidog, ac addysgwr. Hi oedd y fenyw gyntaf a urddwyd yn weinidog Mennonite yng Ngogledd America, a hynny ar Ionawr 15, 1911. Nid urddwyd menyw Mennonite arall tan 1973.

Fe'i ganed yn Montgomery County a bu farw yn Ninas Efrog Newydd. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Efrog Newydd, Prifysgol Columbia a Choleg Diwynyddol Union.

Allebach oedd y fenyw gyntaf erioed i gael ei dewis o Kings County, Efrog Newydd, i fod yn aelod o gonfensiwn gwleidyddol cenedlaethol. Fe'i dewiswyd ar gyfer Confensiwn Cenedlaethol Gweriniaethol 1912 (iaith wreiddiol: *Republican National Convention*) a gynhaliwyd yn Chicago ond ni chaniatawyd iddi fod yn bresennol gan ei bod yn ferch. Roedd yn ddirprwy o'r *Eighteenth Assembly District* o Gynulliad Gwladol y Blaid Flaengar yn Syracuse.

Magwraeth a choleg
------------------

Ganwyd Allebach ar Fai 8, 1874 [2] yn Montgomery County, Pennsylvania, a chafodd ei magu ger Schwenksville. Ei rhieni oedd Sarah Markley Allebach a Jacob R. Allebach, a oedd yn fanciwr ac yn bostfeistr. Pan oedd yn blentyn, sefydlodd siaptr o *Young People's Society of Christian Endeavour* yn ei thref enedigol.

Yn 1893, daeth yn brifathro ysgol yn East Orange, New Jersey, a dechreuodd astudio yng Ngholeg Ursinus, Prifysgol Efrog Newydd, Prifysgol Columbia, ac Undeb Diwinyddol Seminary. Yn dilyn ei hastudiaethau, bu'n dysgu yn Perkiomen Seminary yn Pennsburg, Pennsylvania.

Hawliau merched
---------------

Wedi iddi ddychwelyd i Ddinas Efrog Newydd, anerchodd ei phobl am hawl menywod i bregethu, a'r hawl i fenywod i bleidleisio, sef yr hyn a elwir yn etholfraint. Yn Brooklyn, pregethodd yn Eglwys y Bedyddwyr, Marcy Avenue rhwng 1913 a 1915. Bu hefyd yn gweinidogaethu'r tlawd, a gofynnodd Maer Efrog Newydd iddi drefnu cynhadledd ar grefydd a gwasanaethau cymdeithasol. Gwahoddwyd hi'n aml i ddychwelyd i Pennsylvania i bregethu. Yn 1916, fe'i galwyd i fod yn weinidog ar gyfer Eglwys Ddiwygiedig Sunnyside ar Long Island.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Fretz 1990.
2. ↑  Skinner Keller 2006, t. 268.
3. ↑  *The Brooklyn Daily Eagle* 1913, t. 15.
4. 1 2  *The Reading Eagle* 1911, t. 14.
Siani flewog *Acronicta aceris*
*A. a. taurica*
Siani flewog ar ddail y dderwen
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **bidog y masarn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **bidogau'r masarn**; yr enw Saesneg yw *Sycamore*, a'r enw gwyddonol yw *Acronicta aceris*. Mae i'w ganfod drwy y rhan fwyaf o Ewrop: o ganol Lloegr hyd at Moroco, yn y Dwyrain Agos hyd at orllewin Asia.

Ar gyfartaledd, mae lled yr adenydd yn 40–45 mm ac maen nhw'n hedfan rhwng Mehefin a Hydref. Maent yn cael eu denu gan siwgwr a golau.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bidog y masarn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Taith cyntaf dyn i'r Lleuad oedd **Apollo 8**. Lawnsiwyd gan NASA ar 21 Rhagfyr 1968 o Cape Kennedy (Canaveral), Fflorida fel rhan o raglen Apollo. Y tri aelod criw oedd Frank Borman, James Lovell, a William Anders. Nid oedd y modiwl glanio ar gael eto oherwydd problemau cynllunio, felly penderfynwyd anfon y prif long ofod i'r lleuad heb fodiwl glanio, gyda'r bwriad o brofi'r techneg o roi'r cerbyd i mewn i orbit lleuadol.

Paratoi i godi modiwl rheoli Apollo 8 i'r llong Americanaidd U.S.S. Yorktown

|  |  |
| --- | --- |
|  | 
Lovell yn disgrifio Planed Daear

Lovell yn disgrifio Planed Daear 200,000 o filltiroedd i fyny yn y gofod. |
| 

---

*Problem chwarae ffeil yma? Gweler Cymorth.* |

Digwyddodd hyn yn llwyddiannus ar 24 Rhagfyr, a cwblhaodd y cerbyd ddeg orbit o'r lleuad cyn dychwelyd i'r ddaear. Er nad oeddent yn medru glanio ar y lleuad, gwelwyd y daith ofod hon, yn yr Unol Daleithiau, fel buddugoliaeth enfawr yn y gystadleuaeth gyda'r Undeb Sofietaidd i roi dynion ar y lleuad. Darganfyddwyd wedyn bod cynllun i anfon *cosmonaut* i'r lleuad tua'r un adeg, ond canslwyd y daith yn sgil llwyddiant Apollo 8. Dychwelodd James Lovell i'r lleuad ar y daith Apollo 13.
Ysgolhaig a gwleidydd Eidalaidd a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Antonio Loschi** (tua 1368 – 1441).

Ganed yn Vicenza ac astudiodd y gyfraith yn Padova. Loschi oedd un o'r cylch o ddyneiddwyr ifainc i dderbyn nawddogaeth Coluccio Salutati, Canghellor Gweriniaeth Fflorens.

Gwasanaethodd yn ganghellor i Gian Galeazzo Visconti, Dug Milan, o 1398 i 1402, yn ystod cyfnod o ryfel rhwng Milan a Fflorens. Tua 1397–98, ysgrifennodd draethodyn gwleidyddol o'r enw *Invectiva in Florentinos* yn lladd ar wŷr Fflorens am iddynt honni eu bod yn brwydro yn erbyn gormesdeyrn. Dadleuai Loschi bod brenhiniaeth yn drefn ragorach o gadw'r heddwch a diogelu'r bobl na gweriniaeth, a byddai uno tiroedd gogledd yr Eidal dan lywodraeth Tŷ Visconti yn gwarchod yr holl wlad rhag goresgyniadau milwrol. Derbyniodd ymatebion gan ei hen noddwr, Salutati (*Invectiva contra Antonium Luschum*; 1403), a sawl dyneiddiwr arall yn Fflorens.

Bu Loschi yng ngwasanaeth Dugiaeth Milan hyd at 1404. Dechreuodd weithio i Lys y Pab yn Rhufain ym 1409 ac aeth i Gyngor Eglwysig Konstanz (1414–18). Yn ogystal â'i lythyrau a'i draethodau ymosodol yn yr iaith Ladin, ysgrifennodd Loschi esboniadau o 11 o areithiau Cicero.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Charles G. Nauert, *Historical Dictionary of the Renaissance* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2004), t. 245.
Stadiwm chwaraeon yn nhref Y Rhyl, Sir Ddinbych ydy **Belle Vue** sy'n cael ei adnabod, am resymau nawdd, fel **Stadiwm Corbett Sports**. Mae'n gartref i bêl-droed yn y dref ers i glybiau Rhyl Athletic a Rhyl Town uno i ffurfio Rhyl United ym 1898 a symud i Belle Vue er mwyn chwarae yng Nghynghrair y *Combination League* - cynghrair ar gyfer prif dimau Manceinion,Sir Gaerhirfryn, Sir Gaer a gogledd Cymru.

Y stadiwm
---------

Cafwyd cryn ddatblygiad i'r stadiwm ers troad yr 21fed ganrif gyda sawl eisteddle newydd yn cael eu codi er mwyn sicrhau fod Belle Vue yn gallu cynnal gemau yng nghystadlaethau Uefa.

Mae Eisteddle Don Spendlove, sydd â'r ystafelloedd newid oddi tano, wedi esblygu o fod yn eisteddle oedd yn dal 200 o seddi i fod yn eisteddle sydd yn rhedeg ar hyd ochr y maes ac yn cynnwys lloc y wasg. Codwyd Eisteddle Coronation Gardens tu ôl i un gôl ac Eisteddle George James gyferbyn â'r twnnel. Mae'r stadiwm yn dal uchafswm torf o 2,500 gyda 1,720 o seddi.

Gemau cofiadwy
--------------

Ym 1961-62 cynhaliwyd trydedd gêm rownd derfynol Cwpan Cymru ar Belle Vue rhwng Bangor a Wrecsam. Bryd hynny, nid oedd cyfanswm goliau dros ddau gymla yn cael ei ddefnyddio, felly wedi i Wrecsam ennill y cymal cyntaf ar Y Cae Ras ac wedi i Fangor ennill yr ail gymal ar Ffordd Farrar, cafwyd trydedd gêm ar faes niwtral Belle Vue.

Chwaraeodd Y Rhyl eu gêm gyntaf erioed yng Nghynghrair y Pencampwyr yn erbyn Skonto FC o Latfia ar Belle Vue ar 21 Gorffennaf 2004 - gêm welodd Y Rhyl yn colli 1-3.

Mae Belle Vue hefyd wedi cynnal gemau 'cartref' yng nghystadlaethau Uefa i glybiau Bangor a'r Bala.

Gweler hefyd
------------

* C.P.D. Y Rhyl

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Belle Vue stadium, Rhyl". *History Points*.
2. ↑  "Welsh football Data Archive: Combination League 1898-99". *Welsh Football Data Archive*. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
3. 1 2  "Rhyl FC Ground Info". *Rhyl FC*. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
4. ↑  "Stadia: Belle Vue". *Welsh-Premier.com*.[*dolen marw*]
5. ↑  "Welsh Cup Final 1961-62". *Welsh Football Data Archive*. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
6. ↑  "Rhyl 1-3 Skonto". *Uefa*. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
7. ↑  "Bangor City 0-1 Gloria Bistrata". *Welsh Football Data Archive*. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
8. ↑  "Bangor City 1-2 Dinaburg". *Welsh Football Data Archive*. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
9. ↑  "Canlyniad Campus i'r Bala". *Sgorio*. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
10. ↑  "Y Bala 2-1 Differdange 03". *Sgorio*. Unknown parameter `|published=` ignored (help)
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Arhosfa'r Garreg-lwyd**, yng nghymuned Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN797263. Mae'n mesur 11.5 metr mewn diamedr ac un fetr o ran uchder. Ceir carnedd hefyd gerllaw.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM337. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-12.

Dolen allanol
-------------

* Arhosfa'r Garreg-lwyd Arhosfa'r Garreg-lwyd ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **llysiau'r afu palmwyddog** (enw gwyddonol: *Targionia hypophylla*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Marchantiales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida.

Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Nghymru.

Fel y rhan fwyaf o rywogaethau'r genws yma, mae wedi'i ddosbarthu'n eang, yn enwedig yn y gwleydd sy'n ffinio gyda Môr y Canoldir ble ceir hafau sych, poeth a gaeafau cynnes a gwlyb.

Rhywogaethau eraill yn y genws Targionia:

* Targionia elongata
* Targionia hypophylla
* Targionia lorbeeriana
* Targionia stellaris

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Afuad isddeiliog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Allt Wen a Traeth Tanybwlch** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 36.34 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol