Roedd Y Gwir Anrhydeddus **William George Arthur Ormsby-Gore**, 4ydd Barwn Harlech KG, GCMG, PC (11 Ebrill, 1885 – 14 Chwefror, 1964), yn wleidydd Ceidwadol, yn dirfeddiannwr, yn fancwr ac yn bendefig Cymreig.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd William Ormsby-Gore yn Llundain, yn fab i George Ormsby-Gore, 3ydd Barwn Harlech a'r Arglwyddes Margaret, merch Charles Gordon, 10fed Ardalydd Huntly. 
Cafodd ei addysgu yn Eton a New College, Rhydychen lle graddiodd BA ym 1908.

Priododd yr Arglwydd Harlech a'r Arglwyddes Beatrice Edith Mildred, merch James Gascoyne-Cecil, 4ydd Ardalydd Salisbury, ym 1913.Bu iddynt dau fab ac un ferch. Bu farw ei fab hynaf Owen Gerard Cecil Ormsby-Gore o'i flaen. Bu farw'r Arglwydd Harlech ym mis Chwefror 1964 yn 78 mlwydd oed, ac olynwyd ef i'r farwniaeth gan ei ail fab David Ormsby-Gore, 5ed Barwn Harlech.

Gwasanaeth milwrol
------------------

Er ei fod yn Aelod Seneddol ar y pryd, gyda'r hawl i'w heithrio o wasanaeth milwrol fe ymrestrodd a'r fyddin ar doriad y Rhyfel Byd Cyntaf gan wasanaethu fel Is-gapten ym 1914;a Chapten am weddill y rhyfel yng Ngwasanaeth Cudd-ymchwil yr Aifft.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd roedd yn Uchel Gomisiynydd i Dde Affrica o 1941 i 1944.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Eisteddodd Harlech fel Aelod Seneddol Ceidwadol Bwrdeistrefi Dinbych o 1910 i 1918 ac ar gyfer Stafford o 1918 tan 1938 gan wasanaethu yn y Llywodraeth fel Is-ysgrifennydd Gwladol dros y Trefedigaethau o 1922 i 1929 (ac eithrio am gyfnod ym 1924 pan fu Llywodraeth Lafur byrhoedlog ). Roedd yn gynrychiolydd Prydain ar Gomisiwn Mandadau Parhaol Cynghrair y Cenhedloedd o 1921 i 1922. Gwasanaethodd fel Postfeistr Cyffredinol ym 1931, a Phrif Comisiynydd Gweithfeydd 1931-1936 ac fel Ysgrifennydd y Trefedigaethau rhwng 1936 a 1938.

Bu farw ei dad ym 1938 a dyrchafwyd William i Dŷ'r Arglwyddi fel olynydd iddo.

Gyrfa
-----

Ar ôl ymddeol o wleidyddiaeth rheng flaen gwasanaethodd ar fwrdd Banc y Midland, yr oedd hefyd yn berchennog, cyfarwyddwr a chadeirydd y Bank of West Africa, banc a sefydlwyd gan ei deulu.

Gwasanaeth cyhoeddus
--------------------

Gwasanaethodd yr Arglwydd Harlech fel Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd o 1938 i 1957; Cwnstabl Castell Harlech 1938 i 1964; Cwnstabl Castell Caernarfon 1946-63; ymddiriedolwr Yr Amgueddfa Brydeinig, 1937; ymddiriedolwr yr Oriel Genedlaethol o 1927 i 1934 ac eto o 1936 i 1941; ymddiriedolwr Oriel y Tate o 1931 i 1938 ac o 1945 i 1953; Canghellor Prifysgol Cymru, 1945-1957 a Llywydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru rhwng 1950 a 1958.

Anrhydeddau
-----------

Ym 1927 derbyniwyd Ormsby-Gore i'r Cyfrin Gyngor. Fe'i urddwyd yn farchog yn Urdd San Mihangel a San Siôr ym 1938 ac ym 1948 fe'i gwnaed yn Farchog y Gardys (Knight of the Garter).

Cafodd ei ddyrchafu yn Gymrawd er anrhydedd gan New College, Rhydychen ym 1936; derbyniodd DCL Oxon er anrhydedd ym 1937 a LLD er anrhydedd Prifysgol Cymru ym 1947. Fe'i etholwyd yn Gymrawd Cymdeithas yr Hynafiaethwyr ym 1947.

Cyhoeddiadau
------------

* Florentine Sculptors of the Fifteenth Century, 1930;
* Guide to the Mantegna Cartoons at Hampton Court, 1935;
* Guides to the Ancient Monuments of England 1936-1938

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ORMSBY-GORE, WILLIAM GEORGE ARTHUR yn y Bywgraffiadur arlein  adalwyd 12 Ionawr 2015 trwy docyn darllenydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru
2. ↑  ‘HARLECH’, Who Was Who, A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc, 1920–2015; online edn, Oxford University Press, 2014 ; online edn, April 2014  adalwyd 12 Ionawr 2015
3. ↑  Fedorowich, K. (2008) Lord Harlech in South Africa, 1941-1944. Yn: Baxter, C. and Stewart, A. gol. (2008) Diplomats at War: British and Commonwealth Diplomacy in Wartime. Leiden and Boston: Martinus Nijhoff, tud. 195-225. ISBN 978 90 04 16897 8

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Allen Clement Edwards** | **Aelod Seneddol dros Bwrdeistrefi Dinbych**1910 – 1918 | Olynydd:***diddymu'r etholaeth*** |
| Teitlau Pendefigaeth/Bonheddig |
|
| Rhagflaenydd:**George Ormsby-Gore** | **Barwn Harlech**1938–1964 | Olynydd:**David Ormsby-Gore** |
| Teitlau Anrhydeddus
 |
|
| Rhagflaenydd:**George Ormsby-Gore** | **Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd**1938-1957 | Olynydd:**John Francis Williams-Wynne** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 11744374
* LCCN: n2006165275
* ISNI: 0000 0001 2059 502X
* GND: 1013038657
* SUDOC: 127287159
* BIBSYS: 63038
* NDL: 00652417
* CiNii: DA10626642
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |