Hunangofiant gan Thomas De Quincey yw ***Confessions of an English Opium-Eater*** am ei fwynhad a'i ddibyniaeth ar opiwm a'r effeithiau ar ei fywyd. Cyhoeddwyd yn anhysbys ym mis Hydref 1821 yn y *London Magazine*; marciodd man cychwyn ei enwogrwydd fel awdur. Rhyddhawyd fel llyfr gydag enw De Quincey arno'n 1822.

Mae'r llyfr yn cyfuniad o atgofion cyffesol, traethiad cynhyrfus o brofiad yr un sy'n cymryd opiwm a datgeliad newyddiadurol. Nod honedig yr awdur oedd i rybuddio'r darllenydd rhag cymryd y cyffur, drwy gyflwyno disgrifiadau arddulliol o hynt ei ddibyniaeth, o synfyfyrdodau iwfforig i hunllefau arswydus.

Mae’r llyfr bellach yn cael ei weld fel clasur a'r cofiant cyffuriau neu'r lyfr Beatnic cyntaf.

Bangor a Llanystumdwy
---------------------

Yn rhan un o’r llyfr mae tad De Quincey yn farw pan oedd yn saith oed. Yn fachgen ifanc, mynychodd nifer o ysgolion bonydd. Er ei fod yn gwerthfawrogi un athro yn Eton, roedd yn edrych i lawr ar ei athrawon yn bennaf oherwydd nad oeddent mor rhugl ag yr oedd yn yr iaith hen Roeg. Yn ddwy ar bymtheg, rhedodd i ffwrdd o'i ysgol. 

Cychwynnodd ar droed gyda dim ond ei ddillad a dau lyfr gan gyrraedd gogledd Cymru ac yn aros gyda Mrs Betty *"housekeeper to the Bishop of B—"*. Mae’n debyg Bangor, oedd y "B\_" a William Cleaver oedd yr archesgob. Mae’r archesgob yn cwyno am De Quincey gan feddwl ei fod yn dwyllwr da i ddim ac yn gorfodi Mrs Betty i ddweud wrth De Quincey i adael. 

Mae De Quincey wedyn yn symud ymlaen i *"Llan-y-styndw (or some such name), in a sequestered part of Merionethshire"* gan aros y tro yma gyda chriw o bobl ifanc cyfeillgar a charedig. Pedwar o chwiorydd a thri o frodyr *"They spoke English, an accomplishment not often met with in so many members of one family, especially in villages remote from the high road"*. Roedd rhieni’r Cymry ifanc wedi mynd i gyfarfod blynyddol y Methodistaidd yng Nghaernarfon. Ond mae De Quincey yn gadael Llanystumdwy pan mae’r rhieni’n dod yn ôl *"The parents returned with churlish faces, and "Dym Sassenach" (no English) in answer to all my addresses"*.

Llundain
--------

Mae De Quincey wedyn yn teithio i Lundain gan gael ei hun yn ddigartref ac heb fwyd. Llwyddod gael lle i aros mewn fflat gwag. Rhannodd y fflat gyda merch fach oedd yn ofni ysbrydion.

Yn ogystal â’r ferch fach, roedd Quincey hefyd yn gyfaill i Ann, putain pymtheg oed brynodd botel o win iddo pan oedd yn marw o newyn. Cofiodd De Quincey ei charedigrwydd am weddill ei oes, ond er iddo ddychwelyd i Lundain nes ymlaen i chwilio, fethodd ddod o hyd iddi. Wedi blino ar dlodi, roedd rhaid De Quincey cymodi â’i deulu. Gydag arian y teulu aeth i Brifysgol Rhydychen.

Pleser a phoen
--------------

Mae disgrifiadau ei brofiadau opiwm yn rhan ddau o’r llyfr: sydd wedi rhannu *"The Pains of Opium"* a *"The Pleasures of Opium"*. 

Er i De Quincey gael ei feirniadu’n ddiweddarach am roi gormod o sylw i bleser opiwm a dim digon i broblemau caethiwed, mae'r rhan *"The Pains"* yn sylweddol hirach na *"The Pleasures"*. Fodd bynnag, hyd yn oed wrth geisio cyfleu gwirioneddau tywyllach, gall iaith De Quincey ymddangos wedi’i hudo gan brofiad opiwm:

*"Rhedais i mewn i bagodas, wedi dal yn sownd am ganrifoedd ar y copa neu mewn ystafelloedd dirgel: fi oedd y duw; fi oedd yr offeiriad; Fe'm haddolwyd; Cefais fy aberthu. Wnes i ddianc rhag ddicter Brama trwy holl goedwigoedd Asia: Vishnu’n fy nghasau: Seeva yn aros amdanaf. Yn sydyn ddes i ar draws  Isis ac Osiris: roeddwn wedi gwneud, dywedon nhw, i achosi yr Ibis a'r crocodeil i grynnu. Fe'm claddwyd am fil o flynyddoedd mewn eirch cerrig, gyda mymïau a sffincsau, mewn siambrau cul yng nghanol pyramidau tragwyddol. Cefais fy nghusanu, gyda chusanau canseraidd crocodeiliaid; ac wedi gorwedd, wedi drysu gyda phob peth seimllyd ‘sglyfaethus ymysg brwyn a mwd yr Afon Nîl."*

Sylweddolodd De Quincey byddai'n marw oni bai ei fod yn lleihau ei ddefnydd o opiwm, llwyddodd hynny er gwaethaf sgîl-effeithiau poenus iawn ac yn dioddef llawer hunllefau opiwm wedyn.

Ar ddiwedd y llyfr Mae de Quincey yn dymuno pob lwc i bawb arall wrth geisio roi'r gorau iddi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Arun Sood, "Dreaming of the Self: Thomas De Quincey and the Development of the Confessional Mode", *New Horizons* (Prifysgol Glasgow). Adalwyd ar 23 Ionawr 2019.
2. ↑
3. ↑  The Project Gutenberg eBook of Confessions of an English Opium-Eater,: : After wandering about for some time in Denbighshire, Merionethshire, and Carnarvonshire, I took lodgings in a small neat house in B——
4. ↑
5. ↑
6. ↑  The Project Gutenberg eBook of Confessions of an English Opium-Eater,:
7. ↑