Gwleidydd, academydd a chenedlaetholwr oedd **Edward "Tedi" Glynne Millward** (28 Mehefin 1930 – 18 Ebrill 2020).

Astudiodd Millward yn Ysgol Uwchradd Cathays yng Nghaerdydd ac yna Coleg Prifysgol De Cymru, cyn dod yn ddarlithydd.

Daeth yn weithgar ym Mhlaid Cymru. Safodd Millward dros y blaid ddwywaith yn Sir Aberteifi yn etholiad cyffredinol 1966 a Sir Drefaldwyn ym 1970, ond ni chafodd ei ethol. Yn 1966, fe'i hetholwyd yn Is-Lywydd Plaid Cymru, ond fe synnodd lawer pan safodd i lawr yn 1968, er mwyn dysgu Cymraeg i'r Tywysog Charles cyn iddo gael ei arwisgo fel Tywysog Cymru. Dysgodd y tywysog dros naw wythnos ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth.

Wedi hynny, gwasanaethodd Millward fel llefarydd Plaid Cymru ar bolisi dŵr, ac yn y rôl honno roedd yn argymell gweithredu uniongyrchol di-drais yn erbyn adeiladu cronfeydd dŵr newydd. Yn 1976, fe'i henllibiwyd gan Willie Hamilton, a honnodd ei fod wedi bod yn gysylltiedig â gweithgareddau terfysgol wrth hyfforddi Charles; derbyniodd £1000 mewn setliad.

Wedi hynny, canolbwyntiodd Millward ar ei yrfa fel academydd, gan ddarlithio yn y Gymraeg yn Aberystwyth. Yn y 1980au cynnar, cefnogodd ymgyrch lwyddiannus Gwynfor Evans am orsaf deledu Gymraeg. Yn 2003, lansiodd ymgyrch ar gyfer canolfan i goffáu Dafydd ap Gwilym.

Cyhoeddodd ei hunangofiant *Taith Rhyw Gymro* (Gwasg Gomer) yn 2015.

Fe'i portreadwyd gan Mark Lewis Jones yng nghyfres *The Crown* ar Netflix lle y'i dangosir yn dysgu Cymraeg i'r Tywysog Siarl. Canmolwyd y bennod "Tywysog Cymru" am ei defnydd o'r Gymraeg mewn darnau helaeth o'r ddeialog, ac fe'i disgrifiwyd yn "ddefnyddiol iawn" o ran hyrwyddo'r Gymraeg yn fyd-eang.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod â Silvia Hart a chawsant ddau o blant, Andras Millward a Llio Millward.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Marw’r cyn-wleidydd, darlithydd a chenedlaetholwr Tedi Millward*  , Golwg360, 27 Ebrill 2020.
2. ↑  (Saesneg) Edward G Millward in the 1939 England and Wales Register. Ancestry.com.
3. ↑  *Prince Charles remembers his Welsh nationalist teacher Tedi Millward*   (en) , Tatler, 29 Ebrill 2020.  Cyrchwyd ar 4 Mai 2020.
4. 1 2  *The Times Guide to the House of Commons 1970*, p.164
5. ↑  Knut Diekmann, *Die Nationalistische Bewegung in Wales*, p.585
6. ↑  John Humphries, *Freedom fighters: Wales's forgotten 'war', 1963-1993*, p.96
7. ↑  "Charles termed serious, hard-working student", *Leader-Post*, 24 Mai 1969, p.1
8. ↑  Alan Butt Philip, *The Welsh Question*, p.122
9. ↑  "Hamilton to pay £1000 for libel", *Glasgow Herald*, 12 Chwefror 1976, p.2
10. ↑  Susan Loth, "Minor languages dying", *Lewiston Tribune*, 25 Mehefin 1981, p.4A
11. ↑  "Memorial plan to honour poet after 600 years", *Western Mail*, 13 Mehefin 2003
12. ↑  "The Crown praised for using Welsh in show". *BBC News* (yn Saesneg). 26 Tachwedd 2019. Cyrchwyd 29 Tachwedd 2019.
13. ↑  *'Mae Dad yn siomedig na wnaeth y Tywysog hybu'r iaith'*  , BBC Cymru Fyw, 4 Gorffennaf 2019.

| Swyddi gwleidyddol pleidiol |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Chris Rees** | **Islywydd Plaid Cymru**1966 – 1968 | Olynydd:**Phil Williams** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 47999548
* LCCN: n00101426
* ISNI: 0000 0000 6330 0036
* SUDOC: 112171044

 |