*Erthygl am ddinas Buenos Aires yw hon. Am y dalaith o'r un enw, gweler Talaith Buenos Aires.*
Prifddinas a dinas fwyaf yr Ariannin yw **Buenos Aires** (enw llawn yn Sbaeneg: ***Ciudad Autónoma de Buenos Aires***). Gyda'r ardal o'i chwmpas, Gran Buenos Aires, hi yw'r ail ddinas o ran maint yn Ne America. *Awyr dda* (neu *gwyntoedd teg*) yw ystyr yr enw. Yn y cyfrifiad diwethaf, roedd poblogaeth Buenos Aires oddeutu 3,120,612 (2022) ac roedd poblogaeth Gran Buenos Aires yn 
13,641,973 (2010). Mae'r ddinas wedi'i lleoli ar lan orllewinol y Río de la Plata, ar arfordir de-ddwyreiniol De America. Gellir cyfieithu "Buenos Aires" fel "gwyntoedd teg" neu "alawon da", ond y cyntaf oedd yr ystyr a fwriadwyd gan y sylfaenwyr yn yr 16g, trwy ddefnyddio'r enw gwreiddiol "Real de Nuestra Señora Santa María del Buen Ayre ", a enwyd ar ôl Madonna Bonaria yn Sardinia, yr Eidal.

Nid yw dinas Buenos Aires yn rhan o Dalaith Buenos Aires na phrifddinas y Dalaith; yn hytrach, mae'n ardal ymreolaethol. Ym 1880, ar ôl degawdau o ddadlau gwleidyddol, cafodd Buenos Aires ei ffederaloli a'i symud o Dalaith Buenos Aires. Ehangwyd terfynau'r dinasoedd i gynnwys trefi Belgrano a Flores; mae'r ddau bellach yn gymdogaethau'r ddinas. Rhoddodd gwelliant cyfansoddiadol 1994 ymreolaeth i'r ddinas, a dyna pam y cafodd ei henw ffurfiol "Dinas Ymreolaethol Buenos Aires" (*Ciudad Autónoma de Buenos Aires*.; Etholodd ei dinasyddion Bennaeth y Llywodraeth yn gyntaf ym 1996; cyn hynny, penodwyd y Maer yn uniongyrchol gan Arlywydd yr Ariannin.

Mae Buenos Aires Fwyaf (*Gran Buenos Aires*), sydd hefyd yn cynnwys sawl rhanbarth Talaith Buenos Aires, yn ffurfio'r bedwaredd ardal fetropolitan fwyaf poblog yn yr Americas.

Barrios, neu 'ardaloedd' Buenos Aires, yn llythrennol: cymdogaethau Roedd ansawdd bywyd Buenos Aires yn 91fed yn y byd yn 2018, ac yn yn un o'r goreuon yn America Ladin. Yn 2012, hi oedd y ddinas yr ymwelwyd â hi fwyaf yn Ne America, a'r ddinas America Ladin mwyaf poblogaidd gan dwristiaid.

Mae'n adnabyddus am ei bensaernïaeth eclectig Ewropeaidd a'i fywyd diwylliannol, cyfoethog. Cynhaliodd Buenos Aires y Gemau Pan Americanaidd 1af ym 1951 ac roedd yn safle dau leoliad yng Nghwpan y Byd FIFA 1978. Yn fwyaf diweddar, cynhaliodd Buenos Aires Gemau Olympaidd Ieuenctid yr Haf 2018 ac uwchgynhadledd G20 2018.

Mae Buenos Aires yn ddinas amlddiwylliannol sy'n gartref i lawer o grwpiau ethnig a chrefyddol. Siaredir sawl iaith yn y ddinas yn ogystal â Sbaeneg, gan gyfrannu at ei diwylliant yn ogystal ag at y dafodiaith a siaredir yn y ddinas ac mewn rhai rhannau eraill o'r wlad. Mae hyn oherwydd i'r ddinas, a'r wlad yn y 19g, dderbyn miliynau o fewnfudwyr o bob cwr o'r byd, gan ei gwneud yn grochan amlddiwylliannol, lle mae sawl grŵp ethnig yn byw gyda'i gilydd. Felly, mae Buenos Aires yn cael ei ystyried yn un o ddinasoedd mwyaf amrywiol America.

Brodorion
---------

Yng nghyfrifiad 2010 [INDEC], datganodd 2.1% o'r boblogaeth neu 61,876 o bobl eu bod yn ddisgynyddion brodorol neu genhedlaeth gyntaf pobl frodorol Buenos Aires (heb gynnwys y 24 Partidos cyfagos sy'n ffurfio Buenos Aires Fwyaf). Ymhlith y 61,876 o bobl o darddiad brodorol, mae 15.9% yn bobl Quechua, 15.9% yn Guaraní, 15.5% yn Aymara ac 11% yn Mapuche. Yn y 24 Partidos cyfagos, datganodd 186,640 o bobl neu 1.9% o gyfanswm y boblogaeth eu bod yn Frodorion cynhenid. Ymhlith y 186,640 o bobl o darddiad brodorol, roedd 21.2% yn Guaraní, 19% yn Toba, 11.3% yn Mapuche, 10.5% yn Quechua a 7.6% yn Diaguita.

Daearyddiaeth
-------------

Glaw trwm a mellt yn Plaza San Martin. Mae stormydd fel hyn yn arferol yn ystod yr haf.
Saif Buenos Aires ar lan y Río de la Plata, 34º 36' i'r de a 58º 26' i'r gorllewin. Mae'r hinsawdd yn gymhedrol oherwydd dylanwad y môr; y mis oeraf yw Gorffennaf gyda thymheredd rhwng 3º a 8º, ond mae rhew ac eira yn anarferol. Yn yr haf gellir cyrraedd tymheredd o tua 28º. Ceir 1,146 mm. o law y flwyddyn ar gyfartaledd.

Mae dinas Buenos Aires yn rhanbarth pampa, heblaw am rai parthau fel Gwarchodfa Ecolegol Buenos Aires, "dinas chwaraeon" Clwb Boca Iau (pêl-droed), Maes Awyr Jorge Newbery, cymdogaeth Puerto Madero a'r prif borthladd ei hun; adeiladwyd y rhain i gyd ar dir wedi'i adfer ar hyd arfordiroedd y Rio de la Plata, afon lleta'r byd.

Arferai nifer o nentydd a morlynnoedd groesi'r rhanbarth, llenwyd rhai ohonynt a tiwbiwyd araill. Ymhlith y nentydd pwysicaf mae'r Maldonado, Vega, Medrano, Cildañez a White. Ym 1908, gan fod llifogydd yn niweidio isadeiledd y ddinas, cafodd llawer o nentydd eu sianelu a'u trwsio; ar ben hynny, gan ddechrau ym 1919, roedd y mwyafrif o nentydd wedi'u hamgáu. Yn fwyaf nodedig, cafodd y Maldonado ei diwbio ym 1954; ar hyn o bryd mae'n rhedeg o dan Rhodfa Juan B. Justo.

### Hinsawdd

O dan 'Ddosbarthiad Hinsawdd Köppen', mae gan Buenos Aires hinsawdd is-drofannol llaith (Cfa) gyda phedwar tymor penodol. O ganlyniad i ddylanwadau Cefnfor yr Iwerydd mae'r hinsawdd yn dymherus gyda thymheredd eithafol yn brin. Oherwydd bod y ddinas wedi'i lleoli mewn ardal lle mae gwyntoedd Pampero a Sudestada yn mynd heibio, mae'r tywydd yn amrywiol oherwydd y masau aer cyferbyniol hyn.

Mae'r hafau'n boeth ac yn llaith. Y mis cynhesaf yw mis Ionawr, gyda chyfartaledd dyddiol o 24.9 °C (76.8 °F). Mae cyfnodau poeth yn gyffredin yn ystod yr hafau. Fodd bynnag, mae'r mwyafrif o donnau gwres yn para am gyfnodau byr o lai nag wythnos, ac yn cael eu dilyn gan y gwynt Pampero oer, sych sy'n dod â tharanau dwys ac yna tymeredd oerach. Y tymheredd uchaf a gofnodwyd erioed oedd 43.3 °C (110 °F) a hynny ar 29 Ionawr 1957.

Hanes
-----

Sefydlwyd y ddinas yn 1536 gan Pedro de Mendoza, a'i hail-sefydlu yn 1580 gan Juan de Garay. Yn 1776 dewiswyd y ddinas yn brifddinas y *Virreinato del Río de la Plata*.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Banco de la Nación Argentina
* Diagonal Norte
* Galerías Pacífico
* Iglesia Santa Felicitas
* Teatro Colón

Enwogion
--------

* Manuel Belgrano (1770-1820), milwr a gwleidydd
* Carlos Pellegrini (1846-1906), gwleidydd
* Alberto Ginastera (1916-1983), cyfansoddwr
* Alejandro Rey (1930-1987), actor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  "Censo 2010. Resultados provisionales: cuadros y grá" (yn Sbaeneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 20 Rhagfyr 2010. Cyrchwyd 25 Chwefror 2011.
4. ↑  "Vienna tops Mercer's 20th Quality of Living ranking". Mercer. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 Ebrill 2018. Cyrchwyd 15 Ebrill 2018.
5. ↑  "2018 Quality of Living City Rankings". Mercer. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Ebrill 2018. Cyrchwyd 15 Ebrill 2018.
6. ↑  "México DF, Buenos Aires y San Pablo, los destinos turísticos favoritos". *Infobae* (yn Sbaeneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 Hydref 2014. Cyrchwyd 18 Ionawr 2015.
7. ↑  "Introduction to architecture in Buenos Aires". Lonely Planet. 14 Mehefin 2011. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Ionawr 2015. Cyrchwyd 18 Ionawr 2015.
8. ↑  "Buenos Aires History and Culture". Adventure Life. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 Medi 2012. Cyrchwyd 28 Mai 2012.
9. ↑  Niebieskikwiat, Natasha. "Argentina fue elegida sede del G-20 para 2018". *clarin.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 Mehefin 2016. Cyrchwyd 29 Mehefin 2016.
10. ↑  Buenos Aires Ciudad. "Turismo Religioso" (yn Sbaeneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 5 Ionawr 2016. Cyrchwyd 25 Tachwedd 2015.
11. ↑  "Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010: Pueblos Originarios: Región Metropolitana: Serie D No 6" (PDF) (yn Sbaeneg). INDEC. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 8 Rhagfyr 2015. Cyrchwyd 5 Rhagfyr 2015.
12. ↑  "Cuenca del Plata". Borello.com.ar. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 26 Gorffennaf 2013. Cyrchwyd 13 Medi 2013.
13. ↑  "Geografia de Argentina". Argentinaxplora.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 23 Mehefin 2012. Cyrchwyd 13 Medi 2013.
14. ↑  "Sitio oficial de turismo de la Ciudad de Buenos Aires | LA CIUDAD DE TODOS LOS ARGENTINOS" (yn Sbaeneg). Bue.gov.ar. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 21 Chwefror 2009. Cyrchwyd 13 Medi 2013.
15. ↑  "Clima" (yn Sbaeneg). Atlas Ambiental de Buenos Aires. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 Chwefror 2014. Cyrchwyd 24 Rhagfyr 2015.
16. ↑  Peel, M. C.; Finlayson B. L.; McMahon, T. A. (2007). "Updated world map of the Köppen−Geiger climate classification". *Hydrol. Earth Syst. Sci.* **11** (5): 1633–1644. Bibcode 2007HESS...11.1633P. doi:10.5194/hess-11-1633-2007. ISSN 1027-5606.. Adalwyd 22 Chwefror 2013.
17. ↑  Pezza, Alexandre; Simmonds, Ian; Coelho, Caio (2010). "The unusual Buenos Aires snowfall of Gorffennaf 2007". *Atmospheric Science Letters* (John Wiley & Sons) **11** (4): 249–254. Bibcode 2010AtScL..11..249P. doi:10.1002/asl.283.
18. 1 2  "Clima" (yn Sbaeneg). Official Tourism site of Buenos Aires. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 26 Ionawr 2016. Cyrchwyd 24 Rhagfyr 2015.
19. ↑  "Caracteristicas Climaticas de la Ciudad de Buenos Aires" (yn Sbaeneg). Servicio Meteorológico Nacional. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 1 Ionawr 2018. Cyrchwyd 29 Mai 2017.
20. ↑  "El Verano en la Ciudad de Buenos Aires" (PDF) (yn Sbaeneg). Servicio Meteorológico Nacional. Archifwyd (PDF) o'r gwreiddiol ar 1 Ionawr 2018. Cyrchwyd 3 Ionawr 2016.
21. ↑  "112 años midiendo el tiempo de Buenos Aires" (yn Sbaeneg). Servicio Meteorológico Nacional. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 Gorffennaf 2018. Cyrchwyd 28 Gorffennaf 2018.
22. ↑  "Things You cannot Miss in Buenos Aires". *Miss Tourist*.

Dolenni allanol
---------------

* (Sbaeneg) Llywodraeth Dinas Buenos Aires
* Buenos Aires Archifwyd 2016-10-11 yn y Peiriant Wayback.

Buenos Aires
 gw • sg • go**Taleithiau'r Ariannin**

Buenos Aires **·** 
Catamarca **·** 
Chaco **·** 
Chubut **·** 
Córdoba **·** 
Corrientes **·** 
Entre Ríos **·** 
Formosa **·** 
Jujuy **·** 
La Pampa **·** 
La Rioja **·** 
Mendoza **·** Misiones **·** 
Neuquén **·** 
Río Negro **·** 
Salta **·** 
San Juan **·** 
San Luis **·** 
Santa Cruz **·** 
Santa Fe **·** 
Santiago del Estero **·** 
Tierra del Fuego **·** 
Tucumán