Roedd **Ada Ferrar** (1 Mehefin 1864 – 8 Ionawr 1951) yn actores Seisnig o ddiwedd oes Fictoria ac Edward .

Bywyd cynnar
------------

Fe'i ganed yn St Pancras yn Llundain ym 1864  fel **Ada Janet Bishop** i Mary S. Bishop (1836-) a Charles R. Bishop (1814-), a oedd yn Glerc Rheoli i gwmni o gyfreithwyr, roedd hi'n un o dair chwaer oedd yn actoresau. Y ddwy arall oedd Beatrice Ferrar (1875-1958) a Jessie Ferrar (aka Marion Bishop (1879-1950).

Ar y dechrau cyfarfu ei hawydd i fynd ar y llwyfan â rhywfaint o wrthwynebiad gan ei rhieni, ond yn y pen draw, yn dilyn ei llwyddiant hi, bu ei chwiorydd iau yn dilyn yr yrfa a ddewiswyd ganddi. Ei hymddangosiad cyntaf oedd canu yn y corws yn *Claudian* (1883) ac yn dilyn hynny cafodd brofiad theatraidd ar daith gyda'r *Vaughan-Conway Company*. Ar gyfer tymor FR Benson yn 1888 yn Theatr Goffa Shakespeare yn Stratford-upon-Avon chwaraeodd Gertrude yn *Hamlet* (1888), Lady Touchwood yn *The Belle's Stratagem*, Margherita yn *Andrea*, Hermia / Helena yn *A Midsummer Night's Dream* ac Arglwyddes Capulet yn *Romeo a Juliet*.

Gyrfa theatr 1890-96
--------------------

Ym 1890 ymddangosodd Ferrar fel Geraldine yn *The Green Bushes, neu, A Hundred Years Ago* a Creusa yn *The Bride of Love* (mewn cynhyrchiad a oedd yn nodi début Llundain ei chwaer Beatrice Ferrar) y ddwy yn Theatr yr Adelphi yn Llundain (1890), ac ym 1891 roedd yn chwarau Ethel Kingston yn *The English Rose* yn Theatr yr Adelphi. Ym mis Ebrill 1891 priododd Walter Shaw Sparrow, oedd ar y pryd yn actor o Gymru ond a aeth ymlaen i fod yn awdur ar gelf a phensaernïaeth. Cyflwynodd swyddogion a gweithwyr Gwaith y Ffrwd, pwll glo ei thad-yng-nghyfraith, "llestri gweini te a choffi ariannaidd sobor iawn" i’r cwpl gyda’u dymuniadau gorau. Yn ystod yr 1890au ac i mewn i'r 20g parhaodd i ymddangos yn amlwg ar gast llawer o gynyrchiadau theatraidd. Yn fuan iawn ar ôl eu priodas, cymeradwyodd y cylchgrawn *Theatre* ei pherfformiad fel Alida yn *The Streets of London* gan Dion Boucicault yn Theatr Frenhinol yr Adelphi yn Llundain (1891). Chwaraeodd hefyd Violet Lovelace yn *They Were Married* yn Theatr y Strand (1892).

Ar gyfer tymor 1892 -93 F R Benson yn Theatr Goffa Shakespeare yn Stratford-upon-Avon chwaraeodd rhan Olivia yn *Twelfth Night*, Mrs Page yn *The Merry Wives of Windsor*, Jessica yn *The Merchant of Venice*, Lady Capulet yn *Romeo a Juliet*, Bianca yn *The Taming of the Shrew*, Timandra yn *Timon of Athen*, Olivia yn *Twelfth Night*, Calpurnia yn *Julius Caesar* a Helena yn *A Midsummer Night's Dream*. Chwaraeodd Ferrar Orlando mewn cynhyrchiad benywaidd o *As You Like It* (1894). Hi oedd Ancaria yn *The Sign of the Cross* gan Wilson Barrett yn Theatr y Lyric (1896-97) lle cafodd ei pherfformiad dderbyniad arbennig o dda.

 Fel Mercia yn *The Sign of the Cross* yn Sydney (1897) 
Rhwng 1896 a 1899 roedd ar daith o amgylch Seland Newydd ac Awstralia gyda grŵp o actorion oedd yn gweithio i George Musgrove a JC Williamson ar daith dramor estynedig, gan ddychwelyd i Loegr ym mis Medi 1899. Yn ystod y daith cymerodd ran mewn llawer o gynyrchiadau gan gynnwys chwarae rhan Josephine yn *A Royal Divorce*, Princess Flavia yn *The Prisoner of Zenda* a Mercia yn *The Sign of the Cross*.

Gyrfa ddiweddarach 1899-1926
----------------------------

Ar ôl dychwelyd i Loegr fe ailymunodd â Chwmni F R Benson i chwarae rhan Hermia yn ei gynhyrchiad o *A Midsummer Night's Dream* yn Theatr y Globe a Gertude yn *Hamlet* yn Theatr y Lyceum (1900), tra ym mis Tachwedd 1900 agorodd fel Duges Strood yn *The Gay Lord Quex* gyferbyn â John Hare yn y Criterion Theatre yn Efrog Newydd. Ym mis Mai 1902 chwaraeodd Ferrar Mrs. Llewellyn yn *The Finding of Nancy* yn Theatr St. James gyferbyn â Herbert Beerbohm Tree a Mabel Beardsley. Hi oedd Mrs. Dudley yn *Secret and Confidential* yn y Comedy Theatre (1902), ac ar gyfer tymor Benson ym 1903 yn Theatr Goffa Shakespeare yn Stratford-upon-Avon chwaraeodd Helena yn *A Midsummer Night's Dream*, Mistress Page yn *The Merry Wives o Windsor*; roedd hi'n chware rhan Hermione 'swynol ac urddasol' yn *The Winter's Tale* ; Gertrude yn *Hamlet*, Katharine yn *The Taming of the Shrew* yn ogystal â Olivia yn *Twelfth Night*, Nerissa yn *The Merchant of Venice*, Constance Neville yn *She Stoops to Conquer* a'r Arglwyddes Sneerwell yn *The School for Scandal*.

Ym 1903 roedd ar daith yn *The Marriage of Kitty* gyferbyn â Marie Tempest gan gynnwys y perfformiad yn Theatr y Tywysog ym Mryste. Teithiodd Ferrar hefyd fel prif fenyw Ben Greet, gan chwarae rhan Viola yn *Twelfth Night*, Peg Woffington yn *Masks and Faces*, Dora mewn *Diplomacy* a Rosamund yn *Sowing the Wind*. Bu ar daith gydag Otho Stuart, ac roedd hi'n Dulcie yn *The Masqueraders* a Mrs. Horton yn *Dr. Bill.* Chwaraeodd Bazilide uchelgeisiol yn nhaith Stuart o *For the Crown*.

Chwaraeodd Geraldine yn *The Green Bushes* yn Theatr yr Adelphi ac roedd hi yn *The English Rose*. Hi oedd Athena gyferbyn â Gertrude Kingston fel Helen  yn *The Trojan Women* yn y Royal Court Theatre (1905); gan fynd ar daith fel Duges Strood yn *The Gay Lord Quex* gyferbyn â John Hare (1907-08); cyn chwarae Goneril yn *King Lear* yn Theatr Haymarket (1909). Chwaraeodd Goneril eto gyferbyn â Norman McKinnel yn *King Lear* yn Theatr Ei Mawrhydi (1910).

Roedd Ferrar yn *Preserving Mr Panmure* gan Pinero gyferbyn â Lilian Braithwaite ac Arthur Playfair (1910-1911) yn y Theatr Gomedi a Donna Lucia d'Alvadorez yn *Charley's Aunt* yn Theatr Tywysog Cymru (1913-14) a Hippolyta yn *A Midsummer Night's Dream* yn yr Hen Vic (1914-15). Yn 1917 roedd hi'n teithio o amgylch y theatrau taleithiol fel Donna Lucia d'Alvadorez yn *Charley's Aunt* i Gwmni Brandon Thomas mewn cast a oedd yn cynnwys Leslie Howard ifanc fel Jack Chesney. Ysgrifennodd beirniaid am ei pherfformiad, 'ni allai unrhyw beth fod yn fwy boddhaol na Miss Ada Ferrar yn ei rôl fel "Donna Lucia." Yn llawn naturioldeb gosgeiddig ... '  a' Mae Miss Ada Ferrar yn gwneud Donna Lucia d'Alvadorez yn bersonoliaeth hynod hyfryd a dymunol. '  Ar ôl cornelu rhywfaint ar y farchnad yn y rôl, roedd hi'n ôl eto fel Donna Lucia d'Alvadorez yn *Charley's Aunt* yn Theatr Tywysog Cymru (1920-21)  cyn iddi chwarae rhan Mrs. Gilfillian yn *Sweet Lavender* Pinero gyferbyn â Lilian Braithwaite yn yr Ambassadors Theater, Llundain (1922-23). Yn 1926 chwaraeodd Miss Trafalgar Gower yn *Trelawny o'r 'Wells'* yn Theatr y Globe.

Yng Nghofrestr 1939 Cymru a Lloegr mae hi wedi'i rhestru fel 'Gwraig Tŷ'. Ar ôl marwolaeth ei gŵr ym 1940 gadawyd iddi ddim ond £ 287 6s yn ei ewyllys a dyfarnwyd pensiwn rhestr sifil gwerth £ 100 iddi o dan Ddeddf Rhestr Sifil 1837 am "ysgrifau ei gŵr, y diweddar Walter Shaw Sparrow, ar gelf a phensaernïaeth".

Marwolaeth
----------

Bu farw yn 83 oed yng Nghartref Nyrsio Tuquor House yn Kew yn Surrey ym mis Ionawr 1951. Gwerth ei hystad oedd £ 920 2s 11d.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Cofrestr Cymru a Lloegr 1939 ar gyfer Walter S Sparrow: Llundain, Hampstead Met - Ancestry.com (angen tanysgrifiad)
2. ↑  Cyfrifiad 1881 ar gyfer Ada Bishop: Llundain, St George Hannover Square - Ancestry.com (angen tanysgrifiad)
3. 1 2 3 4  'The Ferrar Family', *The Sketch*, 16 Rhagfyr 1896, t. 316
4. ↑  Ada Ferrar in *Andrea* (1888) - Royal Shakespeare Company database
5. 1 2 3 4 5  Roles of Ada Ferrar - Theatricalia website
6. ↑  Ada Ferrar as Hermia in *A Midsummer Night's Dream* (1888) - Royal Shakespeare Company database
7. ↑  Cast of *Romeo and Juliet* (1888) - Royal Shakespeare Company website
8. ↑  J. P. Wearing, *The London Stage 1890-1899: A Calendar of Productions, Performers, and Personnel*, Rowman & Littlefield (2014) - Google Books p. 19
9. ↑  Wearing, *The London Stage 1890-1899*, p. 32
10. ↑  Ada Janet Bishop yn mynegai priodasau sifil Cymru a Lloegr, 1837-1915 - Ancestry.com (angen tanysgrifiad)
11. ↑  *The Wrexham Advertiser, and North Wales News*. Wrexham, Wales: Gale: 19th Century British Library Newspapers: 8. 18 April 1891. Retrieved 7 October 2012
12. ↑  Meredith Klaus (ed.) (14 February 2011). 'Seasonal Summary for 1890–1891'. *The Adelphi Theatre 1806–1900*.
13. ↑  Wearing, *The London Stage 1890-1899*, p. 66
14. ↑  Wearing, *The London Stage 1890-1899*, p. 125
15. ↑  Wearing, *The London Stage 1890-1899*, p. 201
16. ↑  Wearing, *The London Stage 1890-1899*, p. 279
17. ↑  "Miss Ada Ferrar – An Interview". *The South Australian Register*. 24 May 1899. Retrieved 10 October 2012
18. ↑  J. P. Wearing, *The London Stage 1900-1909: A Calendar of Productions, Performers, and Personnel*, Rowman & Littlefield (2014) - Google Books p. 8
19. ↑  Thomas Allston Brown, *A History of the New York Stage from the First Performance in 1732 to 1901*, Dodd, Mead and Company (1903) - Google Books p. 613
20. ↑  Tracy C. Davis (ed), *The Broadview Anthology of Nineteenth-Century British Performance*, Broadview Press (2012) - Google Books p. 650
21. ↑  Wearing, *The London Stage 1900-1909*, p. 115
22. ↑  Ada Ferrar as Helena in *A Midsummer Night's Dream* (1903) - Royal Shakespeare Company database
23. ↑  Dennis Bartholomeusz, *The Winter's Tale* in Performance in England and America 1611-1976, Cambridge University Press (1982)- Google Books p. 199
24. ↑  MacCarthy, Desmond, *The Court Theatre, 1904-1907; a Commentary and Criticism* Archifwyd 2020-08-01 yn y Peiriant Wayback.
25. ↑  Wearing, *The London Stage 1900-1909*, p. 228
26. ↑  Wearing, *The London Stage 1900-1909*, p. 488
27. 1 2  J. P. Wearing, *The London Stage 1910-1919: A Calendar of Productions, Performers, and Personnel*, Rowman & Littlefield (2014) - Google Books
28. ↑  *Charley's Aunt* (1917) - The Leslie Howard website
29. ↑  'Charley's Aunt' - *Dorking and Leatherhead Advertiser*, February 24, 1917
30. ↑  *The Stage*, March 22, 1917
31. ↑  J. P. Wearing, *The London Stage 1920-1929: A Calendar of Productions, Performers, and Personnel*, Rowman & Littlefield (2014) - Google Books p. 67
32. ↑  Wearing, *The London Stage 1920-1929*, p. 199
33. ↑  Trelawney of the 'Wells' (1926 - Harry Ransom Center
34. ↑  'Stage Notes' - *The Sydney Morning Herald* (NSW: 1842-1954), 25 June 1927, Page 11
35. ↑  Wearing, *The London Stage 1920-1929*, p. 479
36. ↑  "Civil List Pensions". ‘’The Times’’. London: The Times Digital Archive (48907): 2. 23 April 1941. Retrieved 5 October 2012