recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Roedd **Rhys Thomas Gabe** (22 Mehefin 1880 – 15 Medi 1967) yn chwaraewr Rygbi'r undeb Cymreig ac enillodd 24 o gapiau i Cymru, yn bennaf fel canolwr.

Ganed Gabe yn Llangennech, a chwaraeodd ei gêm gyntaf i Lanelli yn ddwy ar bymtheg oed. Yn 1901 symudodd i Lundain i astudio yng Ngholeg Hyfforddi Borough Road ac ymunodd â chlwb rygbi Cymry Llundain, lle dechreuodd chwarae fel canolwr. Wedi gadael y coleg aeth yn athro mathemateg i Gaerdydd ac ymunodd â Chlwb Rygbi Caerdydd. Ffurfiai ef a'r canolwr arall Gwyn Nicholls gyfuniad nodedig iawn i'r clwb ac i Gymru. Bu'n gapten Caerdydd yn y tymor 1907-08 a sgoriodd 51 cais i'r clwb mewn 115 o gemau.

Enillodd Gabe ei gap cyntaf dros Gymru yn erbyn Iwerddon yn 1901 fel asgellwr chwith. Roedd ei 24 gêm dros Gymru yn cynnwys y fuddugoliaeth enwog dros y Crysau Duon yn 1905, ac yr oedd yn gapten Cymru yn y gêm yn erbyn Iwerddon yn 1907. Bu ar daith i Awstralasia gyda'r Llewod Prydeinig yn 1904.

Ei gais rhyfeddaf mae'n debyg oedd un a sgoriodd yn erbyn Lloegr ym Mryste yn 1908. Chwaraewyd y gêm mewn niwl tew, a chafodd Gabe a Percy Bush hyd i'r bêl tu allan i linell 25 Lloegr heb i unrhyw un o chwaraewyr Lloegr sylweddoli hynny. Gafaelodd Gabe yn y bêl ac aeth i gyfeiriad y llinell tra rhedai Bush i'r cyfeiriad arall i ddrysu chwaraewyr Lloegr ymhellach. Ymhen tipyn cyrhaeddodd y dyfarnwr a'r chwaraewyr eraill at y llinell i ddarganfod Gabe yn eu haros gyda'r bêl.

Ymddeolodd Gabe o rygbi yn 1908, ond parhaodd i chwarae ambell gêm i Gaerdydd. Bu farw yng Nghaerdydd yn 1967.

Cyfeiriadau
-----------

Gareth Hughes (1983) *One hundred years of scarlet* (Clwb Rygbi Llanelli) ISBN 0-95091590-4

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Redcar**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Redcar yn yr hen sir ClevelandEtholaeth Redcar yn yr hen sir Cleveland
* Cleveland yn LloegrCleveland yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1987: James Tinn (Llafur)
* 1987–2001: Mo Mowlam (Llafur)
* 2001–2010: Vera Baird (Llafur)
* 2010–2015: Ian Swales (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2019: Anna Turley (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–presennol: Jacob Young (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr**

Berwick-upon-Tweed **·** 
Bishop Auckland  **·** 
Blaydon **·** 
Blyth Valley  **·** 
Canol Newcastle upon Tyne **·** 
Canol Sunderland **·** 
Darlington **·** 
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·** 
De Stockton **·** 
Dinas Durham **·** 
Dwyrain Newcastle upon Tyne **·** 
Easington **·** 
Gateshead **·** 
Gogledd Durham **·** 
Gogledd Glannau Tyne **·** 
Gogledd-orllewin Durham **·** 
Gogledd Newcastle upon Tyne **·** 
Gogledd Stockton **·** 
Hartlepool **·** 
Hexham **·** 
Houghton a De Sunderland **·** 
Jarrow **·** 
Middlesbrough **·** 
Redcar **·** 
Sedgefield **·** 
South Shields **·** 
Tynemouth **·** 
Wansbeck **·** 
Washington a Gorllewin Sunderland
Swyddog tollau a marsiandwr Eingl-Gymreig oedd **Richard ap Meurig**, **Amerik**, neu **A'Meryke** (1445 – 1503). Roedd yn gyfrwngwr rhwng Harri VII a'r fforiwr John Cabot ar ei fordaith ym 1497–8, ac yn ôl rhai Amerik, ac nid Amerigo Vespucci, yw tarddiad enw cyfandir yr Amerig neu America.

Ganwyd ym 1445 yn Llys Meryk, Weston under Penyard, ger Rhosan ar Wy. Disgynnai o deulu Ieirll Gwent. Trigai am gyfnod gyda'i wraig Lucy Wells ger Ilchester, a symudodd yn ddiweddarach i Fryste. Daeth yn ddyn cefnog a dylanwadol ac erbyn 1497 yn siryf y dref. Gwasanaethodd sawl tro yn Swyddog Tollau'r Brenin.

Richard oedd y prif noddwr dros adeiladu llong Cabot. Cafodd goed derw o ystâd deuluol Richard eu torri a'u harnofio ar Afon Gwy i Gas-gwent, dros Afon Hafren ac i fyny'r Avon i ddociau Bryste. Mae'n debyg iddo ofyn Cabot i enwi tiroedd newydd ar ei ôl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Gwyddoniadur Cymru yr Academi Gymreig*, t. 39.

Darllen pellach
---------------

* Rodney Broome. *Amerike: the Briton who gave America its name* (Sutton, 2002).
Swyddog ym Myddin Brydeinig India a diplomydd o Brydeiniwr oedd y Cadfridog **Hastings Lionel** "**Pug**" **Ismay, Barwn 1af Ismay**, KG, GCB, CH, DSO, PC (21 Mehefin 1887 – 17 Rhagfyr 1965) sy'n enwocaf am ei rôl fel prif gynorthwy-ydd milwrol Winston Churchill yn ystod yr Ail Ryfel Byd a bod yn Ysgrifennydd Cyffredinol cyntaf NATO o 1952 i 1957.

Ganwyd Ismay yn India ym 1887, ac fe'i addysgwyd yn Ysgol Charterhouse a Choleg Milwrol Brenhinol Sandhurst yn y Deyrnas Unedig. Ar ôl Sandhurst, ymunodd â Byddin India fel swyddog ym Marchoglu 11eg y Tywysog Albert Victor. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gwasanaethodd gyda Chorfflu'r Camelod yn Somaliland, lle ymunodd â brwydr Prydain yn erbyn "y Mylah Gwallgof", Mohammed Abdullah Hassan. Ym 1925, daeth Ismay yn Is-ysgrifennydd ym Mhwyllgor Amddiffyn yr Ymerodraeth. Wedi iddo gael ei ddyrchafu'n gyrnol, gwasanaethodd fel ysgrifennydd milwrol yr Arglwydd Willingdon, Rhaglaw India, ac yna dychwelodd at Bwyllgor Amddiffyn yr Ymerodraeth ym 1936 fel ei Dirprwy Ysgrifennydd.

Ar 1 Awst 1938, ychydig cyn dechrau'r Ail Ryfel Byd, daeth Ismay yn Ysgrifennydd Pwyllgor Amddiffyn yr Ymerodraeth a dechreuodd cynllunio ar gyfer y rhyfel oedd ar fin dechrau. Ym Mai 1940, pan ddaeth Winston Churchill yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig, dewisiodd Ismay fel ei brif gynorthwy-ydd milwrol a swyddog staff. Yn y swyddi hyn, gwasanaethodd Ismay fel y cyswllt blaenllaw rhwng Churchill a Phwyllgor y Penaethiaid Staff. Bu Ismay hefyd yn mynd gyda Churchill i nifer o gynadleddau rhyfel y Cynghreiriaid.

Wedi diwedd y rhyfel, arhosodd Ismay yn y fyddin am flwyddyn arall, a chynorthwyodd wrth aildrefnu'r Weinyddiaeth Amddiffyn. Yna fe wnaeth ymddeol o'r lluoedd milwrol a gweithiodd fel Pennaeth Staff yr Arglwydd Mountbatten o Fyrma yn India, gan helpu i oruchwylio rhaniad yr isgyfandir. O 1948 i 1951, gwasanaethodd fel cadeirydd cyngor Gŵyl Prydain, gan helpu i drefnu ac hyrwyddo'r digwyddiad. Yna, ym 1951, pan ddaeth Churchill yn Brif Weinidog unwaith eto, penododd Ismay yn Ysgrifennydd Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad. Derbyniodd Ismay y swydd, ond ymddiswyddodd ar ôl chwe mis i ddod yn Ysgrifennydd Cyffredinol cyntaf NATO ym 1952. Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Cyffredinol nes 1957, a chynorthwyodd wrth sefydlu a diffinio'r swydd. Ar ôl ymddeol o NATO, ysgrifennodd Ismay ei gofiannau, *The Memoirs of General Lord Ismay*, gwasanaethodd ar amryw o fyrddau cwmnïau, a chyd-gadeiriodd Pwyllgor Ismay–Jacob i aildrefnu'r Weinyddiaeth Amddiffyn unwaith eto. Bu farw ar 17 Rhagfyr 1965, yn ei gartref Wormington Grange yn Swydd Gaerloyw.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 50163669
* LCCN: no90017102
* ISNI: 0000 0001 1061 9892
* GND: 124551076
* SUDOC: 07410246X
* BNF: cb11294346m (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Siroedd Arizona
Dyma **restr o'r 15 rhanbarth gweinyddol sy'n cael eu hadnabod wrth yr enw *County* yn Nhalaith Arizona** yn yr Unol Daleithiau, yn nhrefn yr wyddor:

Rhestr
------

1. Apache County
2. Cochise County
3. Coconino County
4. Gila County
5. Graham County
6. Greenlee County
7. La Paz County
8. Maricopa County
9. Mohave County
10. Navajo County
11. Pima County
12. Pinal County
13. Santa Cruz County
14. Yavapai County
15. Yuma County

Hanes
-----

Mae 15 sir yn nhalaith Arizona. Crëwyd pedair sir (Mohave, Pima, Yavapai ac Yuma) ym 1864 yn dilyn trefniant Tiriogaeth Arizona ym 1862. Rhannwyd Pah-Ute County, sydd bellach wedi darfod, o Mohave County ym 1865, ond unodd yn ôl ym 1871. Cafodd pob un sir ac eithrio La Paz County eu creu erbyn i Arizona droi'n dalaith ym 1912. Sefydlwyd La Paz County ym 1983 ar ôl blynyddoedd lawer o wthio am annibyniaeth o Mohave County.

Ystyr enwau'r siroedd
---------------------

Mae wyth o bymtheg sir Arizona yn cael eu henwi ar ôl wahanol lwythau Americanaidd Brodorol sy'n preswylio mewn rhannau o'r hyn sydd bellach yn Arizona, gydag un arall (Cochise County) yn cael ei henwi ar ôl arweinydd brodorol. Mae pedair sir arall, Gila County, Santa Cruz County, Pinal County, a Graham County, wedi'u henwi am nodweddion ffisegol tirwedd Arizona: Afon Gila, Afon Santa Cruz, Pinal Peak, a Mount Graham, yn y drefn honno. Mae sir arall, La Paz County, wedi’i henwi ar ôl cyn anheddiad, tra bod y sir olaf, Greenlee County, wedi’i henwi ar ôl un o arloeswyr cynnar y wladwriaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Find A County". *uscounties.org*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 5 Medi 2012. Cyrchwyd 2020-04-17.
2. ↑  Adams, Ward R. (1997). *History of Arizona*. Higginson Book Company. ISBN 0-8328-7044-7.
3. ↑  Kane, Joseph Nathan (2005). *The American counties : origins of county names, dates of creation, and population data, 1950-2000*. Internet Archive. Lanham, Md. : Scarecrow Press.

 gw • sg • go**Rhestrau o Siroedd Baner Unol Daleithiau America Unol Daleithiau America yn ôl talaith**

 Alabama  **·**  Alaska  **·**  Arizona  **·**  Arkansas  **·**  Califfornia  **·**  Colorado  **·**  Connecticut  **·**  De Carolina  **·**  De Dakota  **·**  Delaware  **·**  Efrog Newydd  **·**  Florida  **·**  Georgia  **·**  Gogledd Carolina  **·**  Gogledd Dakota  **·**  Gorllewin Virginia  **·**  Hawaii  **·**  Idaho  **·**  Illinois  **·**  Indiana  **·**  Iowa  **·**  Kansas  **·**  Kentucky  **·**  Louisiana  **·**  Maine  **·**  Maryland  **·**  Massachusetts  **·**  Mecsico Newydd  **·**  Michigan  **·**  Minnesota  **·**  Mississippi  **·**  Missouri  **·**  Montana  **·**  Nebraska  **·**  Nevada  **·**  New Hampshire  **·**  New Jersey  **·**  Ohio  **·**  Oklahoma  **·**  Oregon  **·**  Pennsylvania  **·**  Rhode Island  **·**  Tennessee  **·**  Texas  **·**  Utah  **·**  Vermont  **·**  Virginia  **·**  Washington  **·**  Wisconsin  **·**  Wyoming  **·** Rhestr cyfansawdd o bob sir yn yr UD
Ffilm ddrama am berson nodedig gan y cyfarwyddwr Barbet Schroeder yw ***Reversal of Fortune*** a gyhoeddwyd yn 1990. Fe'i cynhyrchwyd gan Oliver Stone a Edward R. Pressman yn Japan ac Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Rhode Island a chafodd ei ffilmio yn Long Island. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Alan Dershowitz a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Mark Isham. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Uta Hagen, Jeremy Irons, Felicity Huffman, Christine Baranski, Annabella Sciorra, Julie Hagerty, Glenn Close, Ron Silver, Fisher Stevens, Gordon Joseph Weiss a Bill Camp. Mae'r ffilm *Reversal of Fortune* yn 112 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pretty Woman* sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Luciano Tovoli oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Lee Percy sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Barbet Schroeder ar 26 Awst 1941 yn Tehran. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Condorcet.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 92% (Rotten Tomatoes)
* 7.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Barbet Schroeder nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Barfly |  | Unol Daleithiau America | 1987-01-01 |
| Before and After |  | Unol Daleithiau America | 1996-01-01 |
| Desperate Measures |  | Unol Daleithiau America | 1998-01-01 |
| *Kiss of Death* |  | Unol Daleithiau America | 1995-01-01 |
| Maîtresse |  | Ffrainc | 1975-01-01 |
| More |  | FfraincLwcsembwrgyr AlmaenUnol Daleithiau America | 1969-01-01 |
| Murder By Numbers |  | Unol Daleithiau America | 2002-01-01 |
| Reversal of Fortune |  | Unol Daleithiau AmericaJapan | 1990-01-01 |
| Single White Female |  | Unol Daleithiau America | 1992-01-01 |
| The Charles Bukowski Tapes |  | Ffrainc | 1987-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Gwlad lle'i gwnaed: .
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
4. 1 2  "Reversal of Fortune". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.
Mae **rheolaeth gyfreithiol yr amgylchedd** (*Environmental Rule of Law*) yn gysyniad haniaethol ac yn astudiaeth cyfreithiol o'r amgylchedd. Mae'n gysyniad ffuglenol, bron iwtopaidd sy'n awgrymu trefn gyfreithiol, sydd a'i pholisïau cymdeithasol, economaidd a chyfreithiol yn galluogi sefyllfa o gynaliadwyedd, wrth chwilio am gytgord rhwng ymelwa ar adnoddau naturiol, parch at urddas pobl a chadwraeth yr amgylchedd.

Mae gan bob gwlad o leiaf un gyfraith amgylcheddol er mwyn gwella'r amgylchedd ac atal newid hinaswdd. Mae'r rhan fwyaf o wledydd wedi gwneud hyn bellach, ac i raddau amrywiol, mae pob gwlad wedi grymuso adranau amgylcheddol o fewn eu llywodraeth. Ac mewn llawer o achosion, mae'r cyfreithiau a'r sefydliadau hyn wedi helpu i arafu neu wrthdroi diraddio amgylcheddol. I gyd-fynd â'r cynnydd hwn, fodd bynnag, mae cydnabyddiaeth gynyddol bod bwlch gweithredu sylweddol wedi agor — mewn cenhedloedd datblygedig a gwledydd sy'n datblygu fel ei gilydd — rhwng gofynion cyfreithiau amgylcheddol mewn print a'u gweithredu a'u gorfodi. Mae rheolaeth gyfreithiol o'r amgylchedd (hy pa bryd mae'r deddfau hyn yn cael eu deall, eu parchu, a ph bryd mae pobl yn mwynhau buddion o ddiogelu'r amgylchedd) yn allweddol i fynd i'r afael â'r bwlch gweithredu hwn rhwng deddfau ar bapur a'u gweithredu.

Mae cyflawni 'rheolaeth gyfreithiol yr amgylchedd' yn awgrymu gosod mwy o ymwybyddiaeth amgylcheddol ar draws y blaned, gyda chymdeithas fwy ymgysylltiol a mwy o gyfraniad gan y Wladwriaeth, cwmnïau a'r gymuned. Er bod ein deddfwriaeth amgylcheddol yn cael ei hystyried yn eithaf datblygedig gan rai, mae ynddi lawer o ddiffygion. Yn nysgeidiaeth yr Athro Boaventura de Sousa Santos, mae rheolaeth gyfreithiol yr amgylchedd, mewn gwirionedd, yn iwtopia ddemocrataidd, oherwydd mae'r trawsnewid y mae'n anelu ato yn rhagdybio y bydd realiti yn cael ei ail-greu ac ymarfer dinasyddiaeth unigol a chyfunol yn radical, gan gynnwys Siarter hawliau dynol newydd yng nghyd destun byd natur.

Gweler hefyd
------------

* Canolfan Cyfraith Amgylcheddol Ryngwladol
* Rhaglen Cyfraith Amgylcheddol Montevideo
* Cyfiawnder amgylcheddol
* Gwrthdaro amgylcheddol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rule of Law UNEP - Rhaglen Amgylchedd y CU[*dolen marw*]; adalwyd 19 Rhagfyr 2022
2. ↑  ceobs.org; adalwyd 19 Rhagfyr 2022.
3. ↑  Environmental Rule of Law: First Global Report; Adalwyd 19 Rhagfyr 2022
4. ↑  Entrevista com Boaventura de Sousa Santos para ANPEd/Brasil ; *Revista Brasileira de Educação*; adalwyd 19 Rhagfyr 2022
5. ↑  *OEA - Organización de los Estados Americanos: Democracia para la paz, la seguridad y el desarrollo*; adalwyd 19 Rhagfyr 2022
Hawaii
------

Siroedd Hawaii
Dyma **restr o'r 5 rhanbarth gweinyddol sy'n cael eu hadnabod wrth yr enw *County* yn Nhalaith Hawaii** yn yr Unol Daleithiau, yn nhrefn yr wyddor

Rhestr
------

1. Hawaii County
2. Honolulu County
3. Kalawao County
4. Kauai County
5. Maui County

Hanes
-----

Mae gan bum sir Hawaii ar Ynysoedd Hawaii statws ychydig yn fwy na llawer o siroedd ar dir mawr yr Unol Daleithiau. Siroedd Hawaii yw'r unig gyrff llywodraeth sydd â chyfansoddiad cyfreithiol islaw'r llywodraeth daleithiol. Nid oes unrhyw lefel ffurfiol o lywodraeth (fel llywodraethau dinas) yn bodoli islaw lefel y sir yn Hawaii. (Mae hyd yn oed Honolulu yn cael ei lywodraethu fel Dinas a Sir Honolulu, sir sy'n cynnwys ynys gyfan Oahu.)

Crëwyd holl siroedd Hawaii ym 1905 o diriogaeth ddi-drefn, saith mlynedd ar ôl creu Tiriogaeth Hawaii. Yn hanesyddol, defnyddiwyd Kalawao County fel trefedigaeth i'r gwahanglwyfus yn unig, ac nid oes ganddi lawer o'r swyddogion etholedig sydd gan y siroedd eraill. Mae llawer o wasanaethau ar gyfer Kalawao yn cael eu darparu gan Maui County.

Map dwysedd poblogaeth
----------------------

Mae lliwiau gwahanol yn dynodi dwysedd trymach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "How Many Counties are in Your State?". *web.archive.org*. 2009-04-22. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-04-22. Cyrchwyd 2020-04-21.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
2. ↑  State of Hawaii Facts and Figures online adalwyd 21 Ebrill 2020

 gw • sg • go**Rhestrau o Siroedd Baner Unol Daleithiau America Unol Daleithiau America yn ôl talaith**

 Alabama  **·**  Alaska  **·**  Arizona  **·**  Arkansas  **·**  Califfornia  **·**  Colorado  **·**  Connecticut  **·**  De Carolina  **·**  De Dakota  **·**  Delaware  **·**  Efrog Newydd  **·**  Florida  **·**  Georgia  **·**  Gogledd Carolina  **·**  Gogledd Dakota  **·**  Gorllewin Virginia  **·**  Hawaii  **·**  Idaho  **·**  Illinois  **·**  Indiana  **·**  Iowa  **·**  Kansas  **·**  Kentucky  **·**  Louisiana  **·**  Maine  **·**  Maryland  **·**  Massachusetts  **·**  Mecsico Newydd  **·**  Michigan  **·**  Minnesota  **·**  Mississippi  **·**  Missouri  **·**  Montana  **·**  Nebraska  **·**  Nevada  **·**  New Hampshire  **·**  New Jersey  **·**  Ohio  **·**  Oklahoma  **·**  Oregon  **·**  Pennsylvania  **·**  Rhode Island  **·**  Tennessee  **·**  Texas  **·**  Utah  **·**  Vermont  **·**  Virginia  **·**  Washington  **·**  Wisconsin  **·**  Wyoming  **·** Rhestr cyfansawdd o bob sir yn yr UD
Mae **Gwaun Efail Wig** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 11 Ionawr 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.92 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gwaunceste Hill** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO158555. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 381 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 542 metr (1778 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Henborth** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Hydref 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 10.96 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhesen y banadl**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **rhesi'r banadl**; yr enw Saesneg yw *Streak*, a'r enw gwyddonol yw *Chesias legatella*. Ei diriogaeth yw canol a gorllewin Ewrop a gogledd Affrica. Mae i'w ganfod yng ngwledydd Prydain ac yn Iwerddon. 

Lindys *Chesias legatella*
Prif fwyd y siani flewog: y fanhadlen
35–38 mm ydy lled ei adenydd agored ac fe'i canfyddir yn hedfan rhwng Medi a Hydref yn y cyfnos.

Fel yr awgryma'r enw, prif fwyd y siani flewog ydy blodau'r banadl. Fel ŵy mae'r math hwn o wyfyn yn gaeafgysgu.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhesen y banadl yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Gwaun Wern-y-wig** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 14 Chwefror 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.29 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Rhostir Breigam** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 16 Mawrth 2011 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.74 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffilm antur sy'n ymwneud a bywyd teuluol gan y cyfarwyddwr František Brabec yw ***Gump – Pes, Který Naučil Lidi Žít*** a gyhoeddwyd yn 2020. Fe'i cynhyrchwyd yn y Weriniaeth Tsiec. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marek Taclík, Karel Roden, Bolek Polívka, Ivan Trojan, Ivana Chýlková, Nela Boudová, Eva Holubová, Jana Plodková, Karlos Vémola, Richard Krajčo, Zbigniew Czendlik, Zdeněk Dušek, Hana Holišová, Jan Kačer, Olga Lounova, Patricie Pagáčová, FattyPillow, Karin Krajčo Babinská ac Anna Šulcová. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2020. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Run*. 
František Brabec oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Alois Fišárek sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm František Brabec ar 30 Tachwedd 1954 yn Prag. Derbyniodd ei addysg yn Academi'r Celfyddydau Mynegiannol.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd František Brabec nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* NKC: unn20211114195

 |
Gwaith gan W. Rees, fl. 1833. Cartref Rhys Prichard yn Llanymddyfri, 1644.
Offeiriad a bardd Cymreig oedd **Rhys Prichard**, gelwir hefyd **Y Ficer Prichard** neu **Yr Hen Ficer** (1579? - Rhagfyr 1644).

Ei fywyd
--------

Ganed ef yn Llanymddyfri, Sir Gaerfyrddin. Nid oes sicrwydd ymhle y cafodd ei addysg gynnar, ond aeth i Goleg Iesu, Rhydychen tua 1597. Ordeiniwyd ef yn offeiriad yn Ebrill 1602 ac ar 6 Awst gwnaeth Anthony Rudd, Esgob Tyddewi, ef yn ficer Llanymddyfri. Yn 1613 cafodd reithoraeth Llanedi yn ogystal. Yn 1614 daeth yn ganon yng Ngholeg Aberhonddu. Cymerodd radd M.A. ac yn 1626 daeth yn ganghellor Tyddewi, ac wedyn yn ganon. Bu farw yn 1644. Yn ôl traddodiad, claddwyd "Yr Hen Ficer" yn Eglwys Llandingad. Gorwedd yr eglwys ar gwr Llanymddyfri ar y ffordd sy'n rhedeg i lawr i Landeilo trwy Langadog. Dywedir y cafodd ei fedd ei olchi i ffwrdd pan orlifodd afon Tywi a difrodi rhan o'r eglwys.

*Cannwyll y Cymry*
------------------

Mae'n fwyaf adnabyddus am ei lyfr *Canwyll y Cymry*, casgliad o gerddi ar gyfer y werin yn argymell bywyd bucheddol, er enghraiift:

Ni cheir gweled mwy on hôl
nag ôl neidr ar y ddôl,
neu ôl llong aeth dros y tonnau,
neu ôl saeth mewn awyr denau.
Cyhoeddwyd y rhan gyntaf gan Stephen Hughes yn 1659, a'r ail ran tua dechrau 1660. Yn 1681 cyhoeddwyd argraffiad llawn o'i waith.

Llyfryddiaeth
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Rhys Prichard** |

* Rhys Prichard, *Canwyll y Cymru: Sef, Gwaith Mr. Rees Prichard, gynt Ficcer Llanddyfri, A brintiwyd or blaen yn bedair rhan wedi ei cyssylltu yn un Llyfr* (1681)
* D. Gwenallt Jones, *Y Ficer Prichard a "Canwyll y Cymry"* (Caernarfon: Cwmni'r Llan a Gwasg yr Eglwys yng Nghymru, 1946)
* Siwan Non Richards, *Y Ficer Prichard*, Cyfres Llên y Llenor (Caernarfon: Gwasg Pantycelyn, 1994)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Aneirin Talfan Davies, *Crwydro Sir Gár* (Cyfres Crwydro Cymru, 1970), tt. 195-6.

Dolenni allanol
---------------

* Y Bywgraffiadur Ar-lein
* *Cannwyll y Cymry* Wicitestun

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 20488800
* LCCN: n85311568
* ISNI: 0000 0000 2442 0641
* GND: 119351218
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn coed Real**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion coed Real**; yr enw Saesneg yw *Real's wood white*, a'r enw gwyddonol yw *Leptidea reali*.

Gellir ei ganfod yn y rhan fwyaf o wledydd Gorllewin Ewrop, ond nid yw wedi ei weld yng ngwledydd Prydain hyd yma. Mae i'w gael yn Iwerddon ers 2001.

Mae'n hoff o gaeau ac ymylon coedwigoedd hyd at 2,500 metr yn uwch na lefel y môr. Mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Ebrill a Hydref a hynny mewn dwy neu dair cenhedlaeth. Prif fwyd y siani flewog ydy teulu o blanhigion o'r enw *Fabaceae*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn coed Real yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Reissinger (E.), 1989. Checkliste Pieride Duponchel, 1835 der Westpalaearctis, *Atalanta*, 20, pp. 149-185
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
4. ↑  "Real's Wood White". Butterfly Conservation. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-09-27. Cyrchwyd 22 Mehefin 2010.
Mae **Rhostir Llandegla** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 30 Hydref 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 565.36 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Ffotograffydd rhyfel oedd **Robert Capa** (22 Hydref 1913 – 25 Mai 1954). Fe'i ganed 
yn Budapest, Hwngari. Roedd ei waith yn cwmpasu pum rhyfel gwahanol gan gynnwys Rhyfel Cartref Sbaen a'r Ail Ryfel Byd.

Daeth yn enwog drwy'r byd yn 1936 am y llun "Falling Soldier/Muerte de un Miliciano" o'r milwr a saethwyd yn ei ben yn syrthio'n farw. Mae amheuaeth ynghylch dilysrwydd y llun erbyn hyn ond erys yn llun eiconig o gyfnod Rhyfel Cartref Sbaen.

Tynnodd ei luniau enwocaf o'r Ail Ryfel Byd ar 6 Mehefin 1944 (D-Day) ar ôl nofio i'r lan gyda'r ail don o filwyr a laniodd ar draeth Omaha. Tynnodd 106 o luniau ond yn dilyn camgymeriad gan aelod o staff yr ystafell dywyll y cylchgrawn *Life* yn Llundain, dim ond wyth llun a welodd olau dydd.

Yn 1947, ar y cyd â'r ffotograffydd o Ffrainc, Henri Cartier-Bresson ac eraill, sefydlodd Magnum Photos sef yr asiantaeth gydweithredol gyntaf i ffotograffwyr llawrydd ledled y byd.

Bu farw a'i gamera yn ei law ar ôl sefyll ar ffrwydryn tir wrth weithio ar gyfer *Life* yn Rhyfel Cyntaf Indo-Tsieina yn ne-ddwyrain Asia.

Dolenni allanol
---------------

WikiquoteWikiquote
Mae gan Wiciddyfynu gasgliad o ddyfyniadau sy'n berthnasol i:
***Robert Capa***

* (Saesneg) Bywgraffiad Robert Capa; Gwefan Magnum

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 54145320
* LCCN: n79105897
* ISNI: 0000 0001 1026 9298
* GND: 118666983
* SELIBR: 308483
* SUDOC: 027322300
* BNF: cb11895059d (data)
* BIBSYS: 90825790
* ULAN: 500063842
* NLA: 35025688
* NDL: 00435227
* NKC: xx0019230
* The SBN id CFIV004391 is not valid.
* BNE: XX1721223
* CiNii: DA02510085

 |
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn y coed**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion y coed**; yr enw Saesneg yw *Wood White*, a'r enw gwyddonol yw *Leptidea sinapis*. Fe'i canfyddir ledled Ewrop a rhannau o Asia, Kazakhstan a de Siberia.

* Leptidea sinapis ♂*Leptidea sinapis* ♂
* Leptidea sinapis ♂   △*Leptidea sinapis* ♂ △
* Leptidea sinapis   ♀*Leptidea sinapis* ♀
* Leptidea sinapis   ♀ △*Leptidea sinapis* ♀ △
* ŴyŴy

Hoff gynefin y *Leptidea sinapis*, fel arfer.
Caiff yr isrywogaethau canlynol eu cydnabod:
spp. *sinapis* (Linnaeus, 1758) Ewropeaidd (Lleoliad: Sweden, W. Siberia, de Altai; ssp. *pseudodiniensis* (Pfeiffer, 1927) y Cawcasws, Kopet-Dagh; ssp. *melanoinspersa* Verity, 1911 de a gorllewin Tian-Shan, Dzhungarsky Alatau a Mynyddoedd Alay.

Ei gynefin yw caeau gwair ac ymylon coedwigoedd a hynny hyd at 2,500 m yn uwch na lefel y môr. Dros y 150 mlynedd diwethaf mae ei niferoedd wedi gostwng yn enbyd. Ceir enghreifftiau prin ohonyn nhw mewn rhai siroedd yn ne Lloegr, fodd bynnag, gan gynnwys: Swydd Henffordd, Caerwrangon, Swydd Northampton, Swydd Buckingham, Dyfnaint, Surrey a Gwlad yr Haf. Dyma löyn byw lliw gwyn prinaf gwledydd Prydain, ond mae'r rhywogaeth debyg gwyn coed Real yn bur gyffredin yn Iwerddon.

Ceir un cenhedlaeth ohono: rhwng diwedd Mai a Mehefin; ond ar adegau, pan fo'r hafau'n hir a chynnes, ceir ail genhedlaeth a hynny yn Awst.

Wyau a bwyd
-----------

Mae'r fenyw yn dodwy ei hwyau ar ddail teulu'r pys a hynny ar ddiwedd Mai neu ddechrau Mehefin. Mae'n eu dodwy yn fynych ar: *Lathyrus pratensis*, *Lathyrus linifolius*, *Vicia cracca* a *Lotus corniculatus*. Mae'r siani flewog wedi'i gorchuddio mewn cuddliw effeithiol o wyrdd. Try'n chwiler ar ddiwedd Gorffennaf ac fel hyn mae'n cysgu'r gaeaf.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwyn y coed yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Leptidea sinapis***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Clwb pêl-droed o ddinas Donostia (San Sebastián) yng Nghymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg yw **Real Sociedad de Fútbol**, a adnabyddir fel rheol fel **Real Sociedad**. Yn yr iaith Fasgeg, gelwir hwy yn ***Erreala*** neu'r ***txuri-urdin*** (gwyn a glas).

Sefydlwyd y clwb ar 17 Medi 1909. Eu stadiwm yw'r *Estadio Anoeta*, sy'n dal 32,000 o wylwyr. Mae'r clwb wedi treulio amser yn adran gyntaf La Liga ac yn yr ail adran yn ystod ei hanes; ar ddiwedd tymor 2006-2007 aeth i lawr o'r adran gyntaf i'r ail. Cawsant eu cyfnod gorau yn nechrau'r 1980au, pan enillwyd pencampwriaeth yr adran gyntaf ddwywaith yn olynol.

Ar 9 Gorffennaf 2007, apwyntiwyd y Cymro Chris Coleman yn rheolwr. Roedd hyn ar argymhelliad John Toshack, ei hun yn gyn-reolwr y clwb. Ymddiswyddodd Coleman ar 16 Ionawr 2008.

Y tîm presennol
---------------

Nodyn: Diffinnir y baneri cenedlaethol o dan reolau FIFA. Gall y chwaraewyr, felly, fod o fwy nag un cenedl.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Rhif |  | Safle | Chwaraewr |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Yr Ariannin |  | Gerónimo Rulli |
|  | Sbaen |  | Carlos Martínez |
|  | Sbaen |  | Mikel González |
|  | Sbaen |  | Gorka Elustondo |
|  | Sbaen |  | Markel Bergara |
|  | Sbaen |  | Íñigo Martínez |
|  | Gwlad yr Iâ |  | Alfreð Finnbogason |
|  | Sbaen |  | Esteban Granero |
|  | Sbaen |  | Imanol Agirretxe |
|  | Sbaen |  | Xabi Prieto *(capten)* |
|  | Mecsico |  | Carlos Vela |

 |  | 

| Rhif |  | Safle | Chwaraewr |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Sbaen |  | Eñaut Zubikarai |
|  | Sbaen |  | Rubén Pardo |
|  | Sbaen |  | Ion Ansotegui |
|  | Sbaen |  | Sergio Canales |
|  | Sbaen |  | David Zurutuza |
|  | Wrwgwái |  | Gonzalo Castro |
|  | Sbaen |  | Yuri Berchiche |
|  | Sbaen |  | Joseba Zaldúa |
|  | Sbaen |  | Daniel Estrada |
|  | Sbaen |  | Alberto de la Bella |
|  | Sbaen |  | Aritz Elustondo |

 |
Mae **Rhos Ymryson** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN459500. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 163 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 327 metr (1073 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-07-28 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Clerigwr Cymreig a fu'n Esgob Bangor ac yn ddiweddarach yn Esgob Caer ac Esgob Llundain oedd **Richard Vaughan** (c.1550 – 30 Mawrth 1607).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yn Nyffryn, Llŷn, yn fab i Thomas ap Robert Fychan. Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt, lle graddiodd yn B.A. yn 1574, M.A. yn 1577, a D.D. yn 1589. Daeth yn gaplan i John Aylmer, Esgob Llundain, yna'n rheithor Chipping Ongar o 1578 hyd 1580, Little Canfield yn 1580, Great Dunmow a Moreton yn 1592, a Stanford Rivers yn 1594.

Daeth yn Esgob Bangor yn 1595, yna trosglwyddyd ef i fod yn Esgob Caer yn 1597, ac yna yn Esgob Llundain o 1604 hyd 1607.

Pan oedd yn esgob Caer gwnaeth safiad yn erbyn "gwrthodwyr" Pabyddol; safodd hefyd yn erbyn rhai Piwritaniaid eithafol pan oedd yn esgob Llundain, gan eu tawelu.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 81178662
* LCCN: no2009145325
* ISNI: 0000 0000 7104 5346
* GND: 136913423
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Sarn Badrig, yn edrych allan i'r môr
Sarn neu rîff dan y môr ym Mae Ceredigion yw **Sarn Badrig**. Mae'n ymestyn tua'r de-orllewin o'r arfordir ger Mochras, gerllaw Llanbedr am tua 24 km. Dim ond ar lanw isel iawn y gellir gweld y sarn, ond gan ei bod yn weddol agos at yr wyneb, mae'n medru bod yn beryglus i gychod. Credir i'r sarn gael ei chreu yn ystod Oes yr Ia, gan rewlif a adawodd weddillion o glai clogfaen. Ceir amrywiaeth o wymon y môr ar y sarn, ac o'r herwydd mae'n Ardal Gadwraeth Arbennig.

Mewn chwedl, Sarn Badrig yw gweddillion y mur a oedd yn gwarchod Cantre'r Gwaelod rhag y môr. Awgryma'r enw gysylltiad a Sant Padrig; y syniad mae'n debyg oedd ei bod yn llwybr a ddefnyddiai ef i gerdded i Iwerddon.

Bu Lewis Morris yn cynnal arolwg o'r ardal. Yn mis Mai, 1742, ysgrifennodd: *Have been upon ye Innermost part of Sarn Badrig and have taken many soundings. The more I know it the more terrible it is.*

Sarn Badrig yw'r fwyaf o dair sarn ym Mae Ceredigion; y ddwy arall, ymhellach i'r de, yw Sarn-y-Bwch a Sarn Cynfelyn. Ystyrir hwy yn nodweddion tanfor unigryw yn Ynysoedd Prydain.

Llongddrylliadau
----------------

Ceir rhestr o holl ddrylliadau'r ganrif ddiwethaf yma.

### Trwy lygaid eraill

Moelfre, Aberdaron: "29 Ionawr 1884: ...Daeth llong ar y Sarn Patrick yn llwythog o wenith a had llin".

Sarn Badrig: "EULOMENE Stranded and lost *[ar Sarn Badrig]* whilst carrying a cargo of linseed, wheat and one stowaway in wind conditions SW force 6 *[y llong yn mynd o Calcutta i Lerpool, full rigged ship o haearn, wedi ei chofrestru yn Lerpwl, gyda chargo o lin, "cake" a gwenith. Criw o 28 ac 1 teithiwr (y stowaway mae’n debyg)*

Mae’n amlwg bod y tywydd garw wedi parhau tan o leiaf y 29ain. Tri diwrnod ynghynt, yn Ochtertyre, Crieff, yr Alban ar y 26 Ionawr cofnodwyd bod *An exceptionally stormy week ends today with the lowest unchallenged pressure reading ever recorded in the British Isles - 925.6 mbar. A violent gale ensues, blowing down a million trees on one Scottishe state alone*

Dolennau allanol
----------------

* Lluniau o Sarn Badrig
* Llongddrylliadau ar Sarn Badrig, o Cimwch.com


1. ↑  Dyddiadur W Jones, Moelfre, Aberdaron yn y Tywyddiadur
2. ↑  Shipwreck Index of the British Isles (Lloyds Register of Shipping)
3. ↑  Woodward, A. & Penn R. The Wrong Kind of Snow (Hodder&Stoughton)
Bu nifer o bobl o bwysigrwydd hanesyddol yn dwyn yr enw **Richard de Clare**, nifer ohonynt wedi bod a cysylltiad a Chymru. Roedd y rhan fwyaf yn ddisgynyddion Richard Fitz Gilbert, Iarll Clare (1035-1090), a gymerodd y teitl Iarll Clare oddi wrth y tiroedd a roddwyd iddo gan Gwilym Goncwerwr. 

1. Richard Fitz Richard de Clare, Abad Ely, (1062–1107), mab.
2. Richard FitzGilbert de Clare, Iarll 1af Hertford, (1094–1136), ŵyr.
3. Richard Fitz Gilbert de Clare "Strongbow", 2il Iarll Penfro, (1130–1176), gor-ŵyr.
4. Richard de Clare, 4ydd Iarll Hertford, (1162–1218), gor-gor-ŵyr.
5. Richard de Clare, 6ed Iarll Hertford, (1222–1262), gor-gor-gor-ŵyr.


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr brych** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr brych) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Burhinus capensis***; yr enw Saesneg arno yw *Cape dikkop*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. capensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr brych yn perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rhedwr Awstralia | Burhinus grallarius |  |
|
| Rhedwr Senegal | Burhinus senegalensis |  |
|
| Rhedwr brych | Burhinus capensis |  |
|
| Rhedwr mawr y moelydd | Esacus recurvirostris |  |
|
| Rhedwr rhesog | Burhinus bistriatus |  |
|
| Rhedwr y dŵr | Burhinus vermiculatus |  |
|
| Rhedwr y moelydd | Burhinus oedicnemus |  |
|
| Rhedwr y traeth | Esacus magnirostris |  |
|
| Rhedwr yr Andes | Burhinus superciliaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr brych** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Regulus (llun digidol)
Lleoliad Regulus yng nghytser y Llew
Seren yw **Regulus** (*Alpha Leonis*), a leolir yng nghytser y Llew (*Leo*). Mae'n un o'r gwrthrychau disgleiriaf yn awyr y nos yn hemisffer y gogledd, sy'n gorwedd tua 77.5 blwyddyn golau i ffwrdd o'r Ddaear. System aml-serol o bedair seren wedi'u trefnu yn ddau bâr (binari) yw Regulus. Mae prif seren sêr binari sbectroscopig Regulus A yn seren brif-gyfres (*main-sequence*) las-gwyn ac mae ei gydymaith yn seren gorrach wen, yn ôl pob tebyg, er na ellir ei gweld. Yn bellach i ffwrdd ceir Regulus B a Regulus C, sy'n sêr prif-gyfres gwan.

Mae Regulus yn seren gyfarwydd ers cyfnod yr Henfyd. Ystyr y gair Lladin *Rēgulus* yw 'tywysog' neu 'mân frenin'. Roedd y Groegiaid yn ei hadnabod fel **Basiliscus** a defnyddir yr enw o hyd gan rai. Yn Arabeg fe'i hadnabyddir fel **Qalb Al Asad** (**قلب لأسد**) neu *Qalb[u] Al-´asad*, sef 'Calon y Llew'. Trwy'r ffurf **Kabelaced** rhoddodd hyn yr enw Lladin canoloesol **Cor Leōnis**. Ei henw Tsieinëeg yw 轩辕十四, Pedwaredd Seren ar Ddeg Xuanyuan, yr Ymerodr Melyn. Yn seryddiaeth y traddodiad Hindw, mae Regulus yn cyfateb i *Nakshatra Magha*.
Enw sant cynnar yw **Gwyndaf Hen**. Fe'i elwir hefyd yn Sant Gwyndaf (neu Gwnda), ac mae'n bosibl iddo sefydlu llan neu eglwys yn Llanwnda, Sir Gaernarfon; Llanwnda, Sir Benfro a Chapel Gwnda ger Rhydlewis yn Sir Aberteifi.

Dywedir fod Gwyndaf Hen wedi teithio gyda Sant Cadfan o Lydaw i Ben Llŷn, yng nghwmni dilynwyr eraill hwnnw, yn cynnwys y seintiau Padarn, Tydecho, Henwyn, Meugant, Mael, Trinio, Sulien, Tanwg, Sadwrn, Lleuddad, Tecwyn a Maelrys. Ymosododd y Ffrancod ar Lydaw yn 40au y 6g a pan bu farw Emyr Lydaw yn 546 cipiodd rym gan ei fab, Hoel, gan gorfodi nifer o'i deulu i ffoi. Sefydlodd nifer ohonynt eglwysi, neu lannau, yng Ngogledd Cymru. Roedd Gwyndaf Hen yn fab i Emyr Lydaw, ac fe briododd Gwenonwy, merch Meurig ap Tewdrig, Brenin Morgannwg a chwaer (yn ôl rhai awduron) i'r Brenin Arthur. Cawsant ddau o blant, Meugan a Hywyn.

Mae'r unig ffynonellau am saint unigol yw bucheddau (neu gofiannau) a ysgrifennwyd ganrifoedd wedi i'r bobl hyn farw. Y gwir yw, nad ydym yn gwybod dim am Wyndaf ond ei fod wedi gadael ei enw ar eglwysi yng Nghymru - a hynny'n gynnar yn hanes Cristnogaeth Cymnru. Digon posibl hefyd yw'r awgrym ei fod yn hanu o Lydaw, gan mai o'r fan honno y daeth llawer o seintiau Cymru yn y 6g OC.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Barber, Chris a Pykitt, David (1997). *Journey to Avalon*. tt. 230–1.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
2. ↑  T.D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Glyndwr, 2000)