Myrddin yn adrodd ei farddoniaeth, o lyfr o Ffrainc o'r 13eg ganrif.
Mae **Myrddin** yn gymeriad pwysig yn llenyddiaeth Gymraeg a chwedloniaeth y Cymry, yn cynnwys yr hanesion am y Brenin Arthur. Efallai fod yr enw yn cyfeirio at sawl person, hanesyddol a chwedlonol.

Ceir y cyfeiriad cyntaf at berson o'r enw Myrddin mewn nifer o gerddi darogan, o ddyddiad ansicr ond yn cyfeirio at ddigwyddiadau yn y 6g yn yr Hen Ogledd. Mae'r rhain yn cynnwys yr *Afallennau*, yr *Hoianau*, *Cyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei chwaer*, *Gwasgargerdd Fyrddin yn y bedd* a *Peirian Faban*. Gellir casglu o'r cerddi hyn fod Myrddin yn fardd llys i Gwenddoleu fab Ceidio, a laddwyd ym Mrwydr Arfderydd yn erbyn Rhydderch Hael. Dywedir i Fyrddin fynd yn wallgof o weld y lladdfa, a chael y ddawn i broffwydo.

Datblygwyd y chwedl yn ddiweddarach gan Sieffre o Fynwy, sy'n cysylltu Myrddin a de Cymru, ac yn enwedig â Chaerfyrddin, yn hytrach na'r Hen Ogledd. Yn ei *Historia Regum Britanniae* (1136) mae Sieffre yn adrodd fod Myrddin yn fachgen "heb dad", a bod bwriad i'w ladd a thaenellu ei waed ar sylfeini caer yr oedd Gwrtheyrn yn ceisio ei hadeiladu. Mae'r hanes yma yr un hanes a'r un a adroddir gan Nennius am Ddinas Emrys, ond mai Emrys Wledig (Ambrosius Aurelianus) yw'r bachgen yn stori Nennius, nid Myrddin; cyfeirir at Fyrddin fel 'Myrddin Emrys' yn aml. Yn ôl Sieffre daeth Myrddin yn ddewin ac yn gynghorydd i'r Brenin Arthur. Yn ddiweddarach ysgrifennodd Sieffre ei *Vita Merlini* ('Buchedd Myrddin') am Fyrddin ei hun.

Llyfryddiaeth
-------------

Ceir nifer fawr iawn o lyfrau ac erthyglau am Fyrddin. Rhoddir yma detholiad byr o weithiau ysgolheigaidd sy'n synnwys llyfryddiaethau defnyddiol.

* Basil Clarke (gol.), *The Life of Merlin* (1973).
* A. O. H. Jarman, *The Legend of Myrddin* (1960)
* eto, pennod yn R. S. Loomis (gol.), *Arthurian Literature in the Middle Ages* (1959)
* eto, 'The Merlin Legend and the Welsh Tradition of Prophecy', yn Rachel Bromwich ac eraill (gol.), *The Arthur of the Welsh* (Caerdydd, 1991)
* N. Tolstoy, *Quest for Merlin* (1985)

### Ffuglen

* Mary Stewart - Cyfres Myrddin (1970-1995)

Gweler hefyd
------------

* Bryn Myrddin

Dolenni allanol
---------------

* Thomas Green's Arthurian Resources - Myrddin

| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 74645251
* LCCN: no2017086570
* GND: 118581171
* SUDOC: 027559025
* BNF: cb119573639 (data)
* NKC: jo2016908743
* BNE: XX531115
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |