recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Gweler hefyd Dyffryn Clwyd (gwahaniaethu)*.
Mae **Dyffryn Clwyd** yn ddyffryn eang sy'n gorwedd yn Sir Ddinbych yng ngogledd-ddwyrain Cymru. Llifa afon Clwyd drwyddo, ar lawr y dyffryn, drwy drefi Rhuthun, Dinbych a Llanelwy, i aberu ym Môr Iwerddon ger Y Rhyl. Ar ochr ddwyreiniol y dyffryn ceir Bryniau Clwyd sy'n Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol.

Er mai o'r gogledd i'r de y llifa'r dyffryn, mae'r ffyrdd yn aml yn croesi o'r gorllewin i'r dwyrain, gyda phump o fryngaerau Neolithig yn gwarchod pob bwlch e.e. Moel Fenlli'n gwarchod Bwlch Pen Barras. Ar y cyfan, bywyd cefn gwlad sydd yma, ond yn y gogledd ceir trefi twristaidd y Rhyl a Phrestatyn. Yn y gogledd, hefyd mae un o brif ysbytai Gogledd Cymru: Ysbyty Glan Clwyd.

Ceir llawer o olion bywyd a diwylliant yma drwy Oes y Cerrig ac Oes yr Efydd, gan gynnwys olion Neanderthaliaid yn Ogof Bontnewydd, yng ngogledd-orllewin y Dyffryn a dynol yn Ogof Llandegla. Yn wir caiff gogledd-orllewin Cymru ei gyfrif yn 'un o'r llefydd pwysicaf yng ngorllewin Ewrop am dystiolaeth o weithgaredd dynol Paleolithig'. Yn yr Oesoedd Canol roedd cantref Dyffryn Clwyd yn cyfateb yn fras i'r dyffryn daearyddol ac roedd oddi fewn i'r hyn a elwid y Berfeddwlad (rhwng Afon Conwy a'r Ddyfrdwy).

Lleoliad Dyffryn Clwyd
Y Dyffryn o Fwlch Pen Barras
Môr o gwmwl dros y dyffryn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ian Brown, *Discovering a Welsh Landscape* (Windgather Press, 2004), tud. 5
*Mae hon yn erthygl am y cantref **Dyffryn Clwyd**: gweler hefyd Dyffryn Clwyd (gwahaniaethu)*.
Roedd **Dyffryn Clwyd** yn gantref yn gorwedd yng nghanol y Berfeddwlad mewn ardal sy'n rhan o dde-ddwyrain Sir Ddinbych heddiw.

Ffiniai Dyffryn Clwyd ag Edeirnion a Dinmael yn y de, cantref Rhufoniog yn y gorllewin, Tegeingl yn y gogledd-ddwyrain a chymydau Powys Fadog yn y de-ddwyrain.

Roedd yn gantref pur gyfoethog gan fod cymaint o dir amaeth da yno. Yn gynnar yn yr Oesoedd Canol Dogfeiling oedd ei enw, ar ôl Dogfael neu Dogmael, un o feibion Cunedda. Ond gyda threigliad amser cyfyngid yr enw Dogfeiling i gornel ogleddol y cantref a ddaeth yn un o'i dri chwmwd ynghyd â chymydau Colion a Llannerch yn y de. Rhuthun, yn Nogfeiling, oedd canolfan y cantref. Ceir stryd yn Rhuthun o'r enw 'Lôn Dogfael' (Saesneg; *Dog Lane*).

Mae ei hanes cynnar yn dywyll. Roedd llawer o'r tir yn perthyn i esgob Bangor ac roedd y cantref ei hun yn rhan o esgobaeth Bangor tan ddiwedd yr Oesoedd Canol. Roedd ym meddiant Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn Ein Llyw Olaf, yn nhrydedd chwarter y 13g.

Arglwyddiaeth Rhuthun
---------------------

Ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru yn 1282-3, cymerodd Edward I o Loegr feddiant o'r cantref, wedi iddo ddienyddio Dafydd ap Gruffudd yn Amwythig, a'i roi i'r arglwydd de Grey, ac felly y crëwyd Arglwyddiaeth Rhuthun. Cododd de Grey Gastell Rhuthun fel canolfan i reoli'r arglwyddiaeth newydd. Yr anghydfod rhwng ei ddisgynnydd Reginald Grey (neu 'de Grey'), arglwydd Rhuthun, ac Owain Glyndŵr, oedd un o brif achosion gwrthryfel y Cymry yn 1400.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
* Dyffryn Clwyd
* Y Berfeddwlad
Arlunydd oedd **Edward Robert Hughes** RWS (5 Tachwedd 1851 – 23 Ebrill 1914) a weithiai gan mwyaf gyda'r cyfrwng dyfrlliw a *gouache*. Dylanwadwyd arno gan ei ewyrth, y Cyn-Raffaëliad Arthur Hughes. Roedd symboliaeth yn chwarae rhan bwysig yn ei luniau yn ogystal ag ei astudiaeth fanwl o fyd natur, techneg a amlygir yng ngwaith y Cyn-Raffaëliaid; chwaraeai esthetigaeth hefyd ran flaenllaw yn ei waith. Caiff ei adnabod yn bennaf am ei luniau *Midsummer Eve* a *Night With Her Train of Stars* ond ei fara beunyddiol o ddydd i ddydd oedd portreadau o Saeson dosbarth canol.

* Enghreifftiau o'i waith
* Heart of Snow*Heart of Snow*
* Night with her Train of Stars*Night with her Train of Stars*
* Oh, What's That in the Hollow...?*Oh, What's That in the Hollow...?*

Ymhlith y lluniau a greodd ar y cyd â Hunt y mae *The Light of the World* a *The Lady of Shalott*.

Y dyddiau cynnar
----------------

Astudiodd yn Heatherley, Llundain ac yna yn 1868 fe'i derbyniwyd fel myfyriwr i'r Academi Gelf Frenhinol.

Gyrfa
-----

Bu Hughes yn brentis i arlunwyr fel Edward Burne-Jones, a William Holman Hunt am rai blynyddoedd gan ei gynorthwyo i baentio lluniau fel *The Light of the World*, sydd heddiw'n hongian yn Eglwys Gadeiriol Sant Paul, Llundain.

Arddangosodd ei waith yn *Dudley Museum and Art Gallery*, *Grosvenor Gallery*, *New Gallery*, *Royal Academy of Arts*, a thua diwedd ei yrfa arddangosodd ei waith gyda *The Royal Society of Painters in Water Colours* (RWS).

Dyweddiodd gyda merch George Macdonald ychydig cyn iddi farw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Osborne, Victoria Jean (Hydref 2009). *A British Symbolist in Pre-Raphaelite Circles: Edward Robert Hughes RWS (1851-1914)*. JStor: The University of Birmingham. t. 17.
2. ↑  Osborne, Victoria Jean (2009). *A British Symbolist in Pre-Raphaelite Circles: Edward Robert Hughes RWS (1851-1914)*. Project Muse: The University of Birmingham. t. 11.
3. ↑  Osborne, Victoria Jean (October 2009). *A British Symbolist in Pre-Raphaelite Circles: Edward Robert Hughes RWS (1851-1914)*. Jstor: The University of Birmingham. t. 1.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Edward Robert Hughes***


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 95840228
* ULAN: 500025709
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Paentiad olew o Edward a'i wraig Agnes yn 1590.
Ysgolhaig a pherchennog llyfrgell enwog Sain Dunwyd oedd Syr **Edward Stradling** (1529 – 1609), mab hynaf Syr Thomas Stradling. Roedd yn un o'r bobl a arwyddodd rôl pardwn Elisabeth I, brenhines Lloegr, 1559. Mewn cywydd iddo, nododd y bardd o Forganng, Meurig Dafydd, (c. 1510–95) ei fod yn rhugl mewn saith iaith. Roedd yn un o brif noddwyr llenyddiaeth Gymraeg y cyfnod. Fe'i claddwyd yng Nghastell Sain Dunwyd.

Fe'i benodwyd yn aelod seneddol dros Steyning yn 1554, ac Arundel yn 1557-8. Fe'i urddwyd yn farchog yn 1573 a bu'n siryf Morgannwg o 1573-4, 1582-3 ac o 1595-6. Bu'n gyfrifol am lawer o welliannau yn adeiladau a gerddi Sain Dunwyd ac ar ei stadau, ynghyd â môrgloddiau a phorthladd yn Aberddawan.

Noddwr llenyddiaeth Gymraeg
---------------------------

Ef oedd noddwr Siôn Dafydd Rhys, a thalodd gost argraffu 1,250 copi o'i ramadeg *Cambrobrytannicæ Linguæ Institutiones* yn 1592. Roedd hefyd yn gyfaill i Blanche Parry ac Edward Lhuyd.

Cyhoeddwyd detholiad o'r llythyrau a dderbyniodd, o gopi, yn y Stradling Correspondence, 1840. Rhwng 1561 a 1571 ysgrifennodd draethawd ar oresgyniad Normanaidd Morgannwg a gynhwyswyd gan y Dr. David Powel yn yr *Historie of Cambria*, 1584. Cydnabu Lewys Dwnn ei ddyled iddo hefyd.

Etifedd
-------

Priododd ag Agnes (1547 - 1624), merch Syr Edward Gage ac ni chawsant blant ond mabwysiadodd y ddau berthynas iddynt, John. Roedd John yn fab Francis Stradling S. George, Bryste, mab Harri Stradling, ail fab Thomas Stradling (m. 1480) a Sioned Mathau.

Addysgwyd y John Stradling hwn yn Rhydychen gan dderbyn gradd B.A. yn 1584, cyn teithio ar y Cyfandir. Bu'n siryf Morgannwg yn 1607, 1609 ac yn 1620 ac urddwyd ef yn farchog yn 1608 ac yn farwnig yn 1611. Bu'n aelod seneddol dros S. Germans (Cernyw) 1623-4, Old Sarum 1625, a Sir Forgannwg 1625-6. Sefydlodd ysgol ramadeg yn y Bont-faen breuddwyd nas cyflawnwyd gan Syr Edward Stradling.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Cymreig Arlein' Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 10 Ebrill 2017.
2. ↑  (Saesneg) Kennedy, Ross. "Leyson, Thomas". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/16632.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 17033062
* LCCN: no2008066649
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gorsaf Reilffordd Glyndyfrdwy
Yn wreiddiol, roedd **gorsaf reilffordd Glyndyfrdwy** yn orsaf ar Reilffordd Llangollen a Chorwen, sydd wedi agor ar 8 Mai 1865. Caewyd y lein i deithwyr ar 18 Ionawr 1965. Dymchwelwyd y ddwy blatfform a'r lein, a throwyd y safle yn faes chwarae i blant; gwerthwyd tŷ'r orsaf.

  

Ailadeiladwyd y lein, ac agorwyd yr orsaf yn rhan o Reilffordd Llangollen ar 17 Ebrill 1992. Daeth y bocs signal ar ben gorllewinol yr orsaf o'r Bermo. Roedd rhaid adeiladu platfformau newydd, ac ychwanegu hen adeilad o Northwich ym 1992. Mae'r orsaf yn pum milltir i'r gorllewin o Langollen ym mhentref Glyndyfrdwy.

Oriel
-----

* Yr orsafYr orsaf
* Trên ar y groesfanTrên ar y groesfan
* Gardd yr orsafGardd yr orsaf
* Yr orsafYr orsaf
* Gardd yr orsafGardd yr orsaf
* Glöyn mawr gwynGlöyn mawr gwyn
* Trenau'n cwrddTrenau'n cwrdd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "tudalen hanes yr orsaf ar wefan aelodaeth Rheilffordd Llangollen". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-01-27. Cyrchwyd 2014-02-04.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan y rheilffordd Archifwyd 2021-05-01 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Gwefan Aelodaeth Rheilffordd Llangollen
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem seren aur**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau seren aur**; yr enw Saesneg yw *Gold Spangle*, a'r enw gwyddonol yw *Autographa bractea*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem seren aur yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem y mintys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau'r mintys**; yr enw Saesneg yw *Accent Gem*, a'r enw gwyddonol yw *Ctenoplusia accentifera*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem y mintys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Eltham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Eltham yn Llundain FwyafEtholaeth Eltham yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Peter Bottomley (Ceidwadol)
* 1997–presennol: Clive Efford (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem pres prin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau pres prin**; yr enw Saesneg yw *Scarce Burnished Brass*, a'r enw gwyddonol yw *Diachrysia chryson*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem pres prin yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwleidydd o Ynysoedd Cook oedd Syr **Geoffrey Arama Henry** KBE (16 Tachwedd 1940 – 9 Mai 2012) oedd ddwywaith yn Brif Weinidog Ynysoedd Cook, o Ebrill 1983 hyd Tachwedd 1983 ac o 1989 hyd 1999. Ef oedd arweinydd Plaid Ynysoedd Cook (CIP) o 1979 hyd 2006. Roedd yn enwog am ei genedlaetholdeb ac am wrthwynebu arbrofi niwclear gan Ffrainc yn y Cefnfor Tawel.

Enillodd radd yn y gyfraith o Brifysgol Victoria yn Wellington, Seland Newydd. Daeth yn arweinydd yr CIP ym 1979 wedi i'w genfder Albert Henry ymddiswyddo yn dilyn sgandal. Gwasanaethodd yn y swydd am dymor byr cyn dod yn Arweinydd yr Wrthblaid. Dychwelodd i swydd y prif weinidog ym 1989. Cafodd ei urddo'n farchog ym 1992. Tua diwedd y 1990au roedd gan Ynysoedd Cook ddyled ragor na $100 miliwn. Roedd aelodau'r CIP yn gwrthwynebu arweinyddiaeth Henry, ac felly ymddiswyddodd o'r brifweinidogaeth yng Ngorffennaf 1999 er mwyn atal ei blaid rhag chwalu.

Penodwyd Henry yn Ddirprwy Brif Weinidog ac yn Weinidog dros Gyllid mewn llywodraeth glymblaid yn 2004, a gwasanaethodd hyd 2006. O 2011 hyd ei farwolaeth gwasanaethodd fel Llefarydd Senedd Ynysoedd Cook. Yn Awst 2010 cafodd ei dynnu oddi ar awyren Air New Zealand ym Maes Awyr Rhyngwladol Auckland am iddo jocian bod swyddogion diogelwch yn credu ei fod yn derfysgwr.

Bu farw o ganser ar 9 Mai 2012. Talwyd teyrnged gan Brif Weinidog Seland Newydd John Key.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  (Saesneg) Former Cook Islands PM Sir Geoffrey Henry dies. TVNZ (10 Mai 2012). Adalwyd ar 11 Mai 2012.
2. ↑  (Saesneg) Former Cook Islands PM dies. stuff.co.nz (10 Mai 2012). Adalwyd ar 11 Mai 2012.
3. ↑  (Saesneg) Former Cook Islands PM in terror alert. Radio New Zealand (26 Awst 2010). Adalwyd ar 11 Mai 2012.
4. ↑  (Saesneg) Key pays tribute to ex-Cook Islands PM. MSN NZ (10 Mai 2012).
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem smotiau aur**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau smotiau aur**; yr enw Saesneg yw *Gold Spot*, a'r enw gwyddonol yw *Plusia festucae*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem smotiau aur yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **geometrydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **geometryddion**; yr enw Saesneg yw *Geometrician*, a'r enw gwyddonol yw *Prodotis stolida*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r geometrydd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Y plân affin feidraidd, math 3, sy'n cynnwys 9 pwynt a 12 llinell, a eliwr yn "ffurfweddiad Hesse". Gan na ellir ei greu yn y plân Euclidaidd, gwelir fod 4 o'r llinellau wedi'u llunio fel cromlinau.
**Geometreg feidraidd** yw unrhyw system geometrig sydd â nifer feidraidd, gyfyngedig o bwyntiau. Nid yw geometreg Euclidaidd yn feidraidd, gan fod llinell Euclidaidd yn cynnwys nifer anfeidraidd o bwyntiau wedi eu lleoli arni.

Enghraifft o geometreg feidraidd fyddai geometreg a seiliwyd ar y graffeg a ddangosir ar sgrin gyfrifiadurol, lle ystyrir y picseli yn bwyntiau - a dim ond hyn-a-hyn ohonynt sydd. Er bod llawer o systemau y gellid eu galw'n "geometregau feidraidd", canolbwytir yn bennaf ar dafluniadau meidraidd a gofod affin. Ymhlith y mathau eraill o geometreg feidraidd mae'r planau Möbius neu 'wrthgyferbyniol' a phlanau Laguerre, sy'n enghreifftiau o fath gyffredinol a elwir yn "blanau Benz".

Gellir adeiladu geometregau feidraidd trwy algebra llinol, gan ddechrau o ofod fector dros faes meidraidd; gelwir y planau tafluniol ac affin sydd wedi'u hadeiladu yn y dull hwn yn geometregau Galois. Gellir diffinio geometregau meidraidd hefyd fel gwirebau, a dim arall.

Planau meidraidd
----------------

Ceir dau brif fath o blanau meidraidd, fel y nodir uchod: affin a thafluniol. Yn y plân affin, mae'r ystyr arferol i'r term llinellau cyflin yn dal. Fel gwrthgyferbyniad, yn y plân tafluniol, mae unrhyw ddwy linell yn croestorri ar bwynt pendodol, felly, nid oes y fath beth a llinellau cyflin o fewn y math hwn o blân. Gellir disgrifio'r naill a'r llall yn nhermau gwirebau syml.

Cyfeiriadau
-----------
Casgliad o 17 grŵp o batrymau cymesurer, 2-ddimensiwn sy'n brithweithio mewn modd ailadroddus yw'r **grŵp papur wal** neu **grŵp cymesuredd plân**. Dosbarthiad mathemategol yn seiliedig ar gymesuredd y patrwm ydyw, ac mae'n digwydd yn aml mewn pensaernïaeth a chelf addurniadol, yn enwedig mewn tecstilau a theils yn ogystal â phapur wal ei hun.

Profwyd mai dim ond 17 grŵp sy'n bosibl yn 1891 gan Evgraf Fedorov ac wedyn gan George Pólya yn 1924.

Mae'r grwpiau papur wal yn ganolig mewn cymhlethdod: rhwng y grwpiau ffris (*Frieze*) symlach a'r grwpiau gofod tri dimensiwn cymhlethach. Mae grwpiau papur wal yn categoreiddio'r patrymau yn ôl eu cymesuredd. Gall gwahaniaethau cynnil osod patrymau tebyg mewn gwahanol grwpiau, tra gall patrymau sy'n wahanol iawn mewn arddull, lliw, graddfa neu gyfeiriadedd fod yn perthyn i'r un grŵp.

Ystyriwch yr enghreifftiau canlynol:

* Enghraifft A: Brethyn, TahitiEnghraifft **A**: Brethyn, Tahiti
* Enghraifft B: Paentiad, AssyriaEnghraifft **B**: Paentiad, Assyria
* Enghraifft C: Paentiad ar borslen, ChinaEnghraifft **C**: Paentiad ar borslen, China

Mae **A** a **B** yn perthyn i'r un grŵp, a elwir yn ***p*4*m*** mewn Nodiant IUC a \*442 mewn Nodiant Orbifold. Mae **C** yn perthyn i grŵp gwahanol, sef ***p*4*g*** (neu 4\*2). Mae'r ffaith fod **A** a **B** yn yr un grŵp yn golygu fod ganddynt yr un cymesuredd, a bod gan **C** set tra gwahanol o gymesuredd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  E. Fedorov (1891) "Симметрія на плоскости" (*Simmetrija na ploskosti*, Symmetry in the plane), *Записки Императорского С.-Петербургского минералогического общества* (*Zapiski Imperatorskogo Sant-Petersburgskogo Mineralogicheskogo Obshchestva*, Proceedings of the Imperial St. Petersburg Mineralogical Society), series 2, **28** : 345–390 (mewn Rwsieg).
2. ↑  Pólya, George (November 1924). "Über die Analogie der Kristallsymmetrie in der Ebene" (yn de). *Zeitschrift für Kristallographie* **60**: 278–282. doi:10.1524/zkri.1924.60.1.278.
Roedd **Beca** yn grŵp o artistiaid a ffurfiwyd yng Nghymru tua 1974. Yr enw yn dod o Helyntion Beca, 1839 - 1844. 

Ffurfiwyd y grŵp gan yr artist Paul Davies i ddod ag ymwybyddiaeth genedlaethol newydd i gelf weledol yr 20fed ganrif yng Nghymru. 

Er bod pwysigrwydd Beca yng nghelf Cymru yn dal i fod heb ei gydnabod yn eang, llwyddodd y mudiad dod â gwleidyddiaeth heriol i gelf yn y wlad. Cymerodd y grŵp tueddiadau a *genres* rhyngwladol ac yn eu cymhwyso i gyd-destun Cymru. Dylanwadwyd artistiaid y grŵp gan amrywiaeth o ffynonellau gan gynnwys Arte Povera, Fluxus a Swrealaeth. 

Parhaodd y grŵp i'r 21ain ganrif, dan arweiniad Peter, brawd Davies; ac ynghyd â phobl fel yr artistiaid Ivor Davies, Iwan Bala, Pete Telfer, Peter Finnemore a Tim Davies. Mae hanes y grŵp wedi ennill cryn barch o dan ailasesiadau ôl-fodern.

Defnyddiodd y grŵp gymysgedd o fynegiant artistig, gan gynnwys gosod, paentio, cerflunio a pherfformio, gan ymgysylltu â materion iaith, yr amgylchedd a hawliau tir.

Yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam 1977 cynhaliwyd Grŵp Beca protest tu allan i’r Babell Gelf ble roedd arddangosfa o waith gan Joseph Beuys a sawl artist rhyngwladol arall. Arweiniodd y protest gan Paul Davies a oedd am ddenu sylw i’r ffaith nad oedd artistiaid o Gymru wedi cael eu gwahodd i arddangos hefyd.

Gweler hefyd
------------

* Fluxus
* Neue Walisische Kunst

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Art in Wales: Politics of Engagement or Engagement with Politics?". *artcornwall.org*. Cyrchwyd 23 October 2010.
2. ↑  "Re Inventing Reinvention" (PDF). *iwanbala.com*. 2 March 2002. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 13 July 2011. Cyrchwyd 23 October 2010.
3. ↑
4. ↑
Sefydliad hawliau dynol rhyngwladol yw **Grŵp Rhyngwladol dros Hawliau Lleiafrifol** (*Minority Rights Group International*, neu **MRG**) a sefydlwyd gyda'r nod o weithio i sicrhau hawliau i leiafrifoedd ethnig, cenedlaethol, crefyddol, ieithyddol a phobl frodorol ledled y byd. Mae eu pencadlys yn Llundain, ac mae ganddynt swyddfeydd eraill yn Budapest a Kampala. Mae gan MRG Gyngor llywodraethu rhyngwladol sy'n cyfarfod ddwywaith y flwyddyn yn ogystal a statws ymgynghorol gyda Chyngor Economaidd a Chymdeithasol y Cenhedloedd Unedig (ECOSOC) a statws sylwedydd gyda Chomisiwn Affrica ar Hawliau Dynol a Hawliau Pobl.

Fe'i sefydlwyd y ym 1969 gan grŵp o weithredwyr ac academyddion er mwyn "amddiffyn hawliau lleiafrifoedd i gydfodoli â mwyafrifoedd, trwy astudiaeth wrthrychol ac amlygiad cyhoeddus rhyngwladol cyson o droseddau hawliau sylfaenol fel y’u diffinnir gan Siarter y Cenhedloedd Unedig" 

Ei gyfarwyddwr cyntaf oedd David Astor, golygydd a pherchennog papur newydd *The Observer* ar y pryd.

Gweler hefyd
------------

* Hil-laddiad

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  minorityrights.org; adalwyd 14 Rhagfyr 2022
2. ↑  Datganiad o nodau sylfaenol y 
Grŵp Rhyngwladol dros Hawliau Lleiafrifol

* Barsilai, Gad. *Cymunedau a'r Gyfraith: Gwleidyddiaeth a Diwylliannau Hunaniaethau Cyfreithiol* (Ann Arbor: Gwasg Prifysgol Michigan, 2003).ISBN 978-0-472-03079-8

Dolenni allanol
---------------

* Grŵp Hawliau Lleiafrifol Rhyngwladol - Gwefan swyddogol
* Cyfeiriadur Ar-lein o Leiafrifoedd a Phobol Brodorol y Byd
* Pobl Dan Fygythiad
* Cwmpasu Ymfudo
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Gorllewin West Bromwich** (Saesneg: *West Bromwich West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin West Bromwich yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth Gorllewin West Bromwich yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–2000: Betty Boothroyd (Llafur, wedyn Llefarydd)
* 2000–2019: Adrian Bailey (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–presennol: Shaun Bailey (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Clerigwr oedd **Edward Vaughan** (bu farw Tachwedd 1522) a oedd yn Esgob Tyddewi rhwng 1509 a thua 1521.

Cafodd ei fagu yn y Deheubarth (Cymru) cyn mynd i Loegr i dderbyn addysg yng ngholeg Caergrawnt. Wedi graddio yno yn Ddoethur y Gyfraith, LL.D. fe'i penodwyd i wasanaethu yn eglwys Sant Mathew, Stryd Friday, Llundain ar 21 Mehefin 1487. Bu hefyd yn ficer Islington, prebendari Reculverland (1493), Harleston (1499), yn Eglwys Sant Paul ac yn drysorydd cadeiriol yn yr eglwys honno hefyd, prebendari Bromesbury.

Yn 1509 cafodd ei benodi'n archddiacon Lewes, ac o ganlyniad iddo dderbyn sél bendith y Pab ar Ionawr 13 o'r un flwyddyn, fe'i cysegrwyd yn Esgob Ty Ddewi. Fel rhan o'i alwedigaeth yn y swydd hon, cymerodd ran mewn cynlluniau pensaernïol gwych ar gyfer yr Eglwys Gadeiriol a phlasau'r esgob yn Llantyfai a Llawhaden. Gwasanaethodd yr esgobaeth hon hyd ddydd ei farw, Tachwedd 1522, ac fe'i claddwyd yn Nhy Ddewi o fewn Capel hardd y Drindod Sanctaidd a adeiladwyd ganddo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Edward Vaughan. Bywgraffiadur Cymreig. Adalwyd ar 12 Chwefror 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ymgyrchydd dros gydraddoldeb hil oedd **Enrico A. Stennett** (9 Hydref 1926 – 7 Gorffennaf 2011). Cafodd ei eni ym mhentref Maroon Town ger Bae Montego, Jamaica, ar 9 Hydref 1926. Fel plentyn o hil gymysg, fe wynebodd atgasedd a dioddefaint cyn ei fod wedi cyrraedd blynyddoedd ei arddegau. Croesodd Gefnfor yr Iwerydd ar fwrdd HMT Empire Windrush pan oedd yn 21 oed ym 1947. Ymunodd â'r 'League of Coloured People' yn fuan wedi cyrraedd gwledydd Prydain, gan ddechrau oes o ymgyrchu dros gydraddoldeb hil ac yn erbyn hiliaeth systemig.

Priododd ei wraig gyntaf, Margaret, yn y blynyddoedd ar ôl cyrraedd a sefydlodd y ddau, ynghyd â'u cyfaill Iddewig Stanley Freeman, y 'Cosmopolitan Social Society' ym 1950. Pan ddaeth y gymdeithas honno i ben yn 1952, sefydlodd Stennett yr 'African League'. Bu hefyd yn allweddol yn sefydlu'r papur newydd *The African Voice **-*** papur newydd cyntaf y gymuned ddu yng ngwledydd Prydain.

Roedd Stennett yn ddawnsiwr talentog, a gwnaed ffilm amdano o'r enw *Mr Magic Feet* a gynhyrchwyd gan y cyfarwyddwr cerdd o Jamaica Julian Henriques i'r BBC ym 1987.

Dychwelodd Stennett i Jamaica gyda'i ail wraig, Mary, wedi iddo ymddeol. Wedi cyfnod yno, dychwelodd i ynysoedd Prydain eto, y tro hwn i ogledd Cymru, a bu'n byw ym Mhenmaenmawr ac yn gweithio i Rwydwaith Cydraddoldeb Hil Cymru. Cyhoeddwyd ei hunangofiant *White Master’s Child -* *Buckra Massa Pickney* mewn Siamaiceg yn 2006.

Bu farw Enrico Stennett ar 7 Gorffennaf 2011, ac fe'i rhoddwyd i orffwys ym Mynwent Llanrhos ger Llandudno. Ar ei garreg fedd ceir y geiriau 'Fighter for world freedom, justice, equality & peace'.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Tribute to Enrico Stennett - Itzcarribbean". Cyrchwyd Gorffennaf 23, 2020.
2. ↑  "Veteran Enemy of Racism tells his Story - Daily Post". Cyrchwyd Gorffennaf 23, 2020.
3. ↑  "Brilliant, Black and Welsh - Wales Online". Cyrchwyd Gorffennaf 23, 2020.
4. ↑  "'Mr Magic Feet' ar wefan BFI". Cyrchwyd Gorffennaf 23, 2020.
5. ↑  "Gwefan deyrnged Enrico Stennett". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-07-23. Cyrchwyd Gorffennaf 23, 2020.
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Bolton** (Saesneg: *Bolton North East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-ddwyrain Bolton ym Manceinion FwyafEtholaeth Gogledd-ddwyrain Bolton ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1996: Peter Thurnham (Ceidwadol; 1996: Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1997–presennol: David Crausby (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Swydd Derby** (Saesneg: *North East Derbyshire* ). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-ddwyrain Swydd Derby yn Swydd DerbyEtholaeth Gogledd-ddwyrain Swydd Derby yn Swydd Derby
* Swydd Derby yn LloegrSwydd Derby yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1886: Francis Egerton (Rhyddfrydol)
* 1886–1907: Thomas Bolton (Rhyddfrydol)
* 1907–1914: William Harvey (Rhyddfrydol, wedyn Llafur)
* 1914–1918: George Bowden (Unoliaethol)
* 1918–1922: Stanley Holmes (Rhyddfrydol)
* 1922–1931: Frank Lee (Llafur)
* 1931–1935: Jardine Whyte (Ceidwadol)
* 1935–1942: Frank Lee (Llafur)
* 1942–1959: Henry White (Llafur)
* 1959–1979: Tom Swain (Llafur)
* 1979–1987: Ray Ellis (Llafur)
* 1987–2005: Harry Barnes (Llafur)
* 2005–2017: Natascha Engel (Llafur)
* 2017–presennol: Lee Rowley (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Tafluniad perspectif o frithwaith dodecahedral mewn H3.  
Mae pedwar dodecahedra'n cyfarfod ar bob ymyl ac wyth yn cyfarfod ym mhob fertig.
Mewn mathemateg, mae **gofod hyperbolig** yn ofod homogenaidd sydd a crymedd cyson negatif, ac yn yr achos yma, gyda 'chrymedd', golygir crymedd trychiadol (*sectional curvature*). Mae hyn yn dra gwahanol i geometreg Euclidaidd, oherwydd ei grymedd sero, ac yn wahanol hefyd i Geometreg hyperbolig sydd â chrymedd positif.

Pan gaiff ei ymgorffori i ofod Euclidig (o ddimensiwn uwch), mae pob pwynt o ofod hyperbolig yn bwynt cyfrwy. Nodwedd arall yw faint o ofod a gwmpesir gan yr *n-bêl* mewn *n*-gofod hyperbolig: mae'n cynyddu'n esbonyddol mewn perthynas â radiws y bêl ar gyfer radiysau mawr, yn hytrach nag yn bolynomaidd.

Diffiniad ffurfiol
------------------

Mae *n*-gofod hyperbolig, a ddynodir gan **H***n*, yn gymesur, wedi'i gysylltu'n syml, amblygiant Riemann *n*-dimensiwn gyda chrymedd trychiadol negatif.

Mae gofod hyperbolig yn ofod lle amlygir geometreg hyperbolig. Gelwir gofod-2 hyperbolig **H**2, hefyd yn "blân hyperbolig".

Gweler hefyd
------------

* Gofod metrig

Cyfeiriadau
-----------

* A'Campo, Norbert and Papadopoulos, Athanase, (2012) *Notes on hyperbolic geometry*, in: Strasbourg Master class on Geometry, pp. 1–182, IRMA Lectures in Mathematics and Theoretical Physics, Vol. 18, Zürich: European Mathematical Society (EMS), 461 pages, SBN ISBN 978-3-03719-105-7, DOI 10.4171/105.
* Ratcliffe, John G. *Foundations of hyperbolic manifolds*, New York, Berlin. Springer-Verlag, 1994.
* Reynolds, William F. (1993) "Hyperbolic Geometry on a Hyperboloid", American Mathematical Monthly 100:442–455.
* Wolf, Joseph A. *Spaces of constant curvature*, 1967. Dalen 67.
* Hyperbolic Voronoi diagrams made easy, Frank Nielsen
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Leeds** (Saesneg: *Leeds North East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-ddwyrain Leeds yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Gogledd-ddwyrain Leeds yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1940: John Birchall (Ceidwadol)
* 1940–1945: John Craik-Henderson (Ceidwadol)
* 1945–1955: Alice Bacon (Llafur)
* 1955–1956: Osbert Peake (Ceidwadol)
* 1956–1987: Keith Joseph (Ceidwadol)
* 1987–1997: Timothy Kirkhope (Ceidwadol)
* 1997–presennol: Fabian Hamilton (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Beirniad ffilmiau, cyflwynydd teledu a radio, nofelydd a digrifwr Cymreig ydy **Gary Slaymaker** (ganwyd 8 Tachwedd 1963). Ganwyd yng Nghwm-ann, Llanbedr Pont Steffan, Ceredigion. Mae nawr yn byw yng Nghaerdydd.

Gyrfa
-----

Fe gyflwynodd rhaglenni *Potsh* a *Slaymaker* ar S4C yn y 1990au. Bu hefyd yn cyflwyno rhaglen *Hwyrach* ar BBC Radio Cymru yn ystod yr 1980au. Rhwng 2006 a 2011 roedd yn gyflwynydd y cwis dychanol *Bwletîn* ar BBC Radio Cymru.

Mae e'n adolygwr ffilmiau ar gyfer radio a theledu Cymreig ers blynyddoedd ac ar un adeg roedd yn adolygu ffilmiau ar gyfer y *Western Mail*.

Cyhoeddodd ei nofel gyntaf, *Y Sach Winwns*, yn 2005.

Bu'n perfformio comedi stand-up yn Gymraeg a Saesneg ers 1992.

Llyfrau
-------

* *Y Sach Winwns*, Medi 2005, Gwasg Gomer, ISBN 978-1-84323-572-9
* *Y Jobyn Gorau Yn y Byd*, cyfres Stori Sydyn 2007, Y Lolfa, ISBN 978-0-86243-941-5

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Manylion cyfarwyddwr Slaycorp. Adalwyd ar 28 Ionawr 2016.
2. 1 2   Gary Slaymaker. BBC (29 Rhagfyr 2006).
3. ↑   C2: Gwesteion: Gary Slaymaker. BBC Radio Cymru (2004).
4. ↑  *Werth Chwerth: Clwb Comedi Cymreig*  , Y Cymro, 23 Mawrth 2012.  Cyrchwyd ar 28 Ionawr 2016.

Dolenni allanol
---------------

* Cwmni Slaycorp Archifwyd 2016-04-09 yn y Peiriant Wayback.
* Gary Slaymaker, Twitter

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 58822455
* LCCN: no2005100787
* ISNI: 0000 0000 4438 350X

 |
Y llinell rif
Mewn ffiseg a mathemateg, gall dilyniant o rifau nodi lleoliad mewn gofod n-ddimensiwn. Pan *n* = 1, gelwir y set o bob lleoliad o'r fath yn **"ofod un-dimensiwn"**. Fe'i hysgrifennir hefyd fel **gofod 1D** a **gofod un dimensiwn**. Mae'r llinell rif yn enghraifft o ofod un-dimensiwn, lle gellir disgrifio lleoliad pob pwynt arno gan un rhif.

Mewn geometreg algebraidd mae sawl strwythur sy'n dechnegol un-dimensiwn ond cyfeirir ato mewn termau eraill. Mae maes *k* yn ofod fector un-dimensiwn dros ei hun. Yn yr un modd, mae'r linell dafl (*projective line* neu "dafluniad y llinell") dros *k* yn ofod un-dimensiwn. Yn benodol, os yw k = ℂ, y rhifau cymhlyg, yna mae'r linell dafl cymhlyg P1(ℂ) yn un-dimensiwn mewn perthynas ag ℂ, er ei bod hefyd yn cael ei alw'n "sffêr Riemann".

Mae'r system gyfesurynol un dimensiwn yn cynnwys y linell rif a'r ongl.

* Llinell rif
* Ongl

Yn fwy cyffredinol, mae modrwy yn fodiwl un-hyd drosto'i hun. Yn yr un modd, mae'r linell dafl (neu "dafluniad y llinell") dros y fodrwy yn ofod un-dimensiwn dros y fodrwy.
Pan fo'r fodrwy yn algebra dros faes, mae'r gofod yn un-dimensiwn mewn perthynas â'r algebra, hyd yn oed os yw'r algebra o ddimensiwn uwch.

Polytop
-------

Yr unig bolytop rheolaidd mewn gofod un-dimensiwn yw'r linell segment, gyad'r symbol Schläfli { }.

Hypersffêr
----------

Mae'r hypersffêr mewn 1 dimensiwn yn bâr o bwyntiau, a elwir weithiau'n "0-sffêr", gan fod ei arwyneb yn sero-dimensiwn. Ei hyd yw

{\displaystyle L=2r}
lle mae {\displaystyle r} yn radiws.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Пространство как математическое понятие*; gan Д. Д. Гущин; cyhoeddwyd gan fmclass.ru; adalwyd 6 Mehefin 2015
2. ↑  Gibilisco, Stan (1983). *Understanding Einstein's Theories of Relativity: Man's New Perspective on the Cosmos*. TAB Books. t. 89.
Sgwâr grid TF, sy'n dangos Y Wash a Môr y Gogledd ynghyd â llefydd yn siroedd Swydd Lincoln, Caergrawnt a Norfolk.
System o gyfeirnodau grid daearyddol a ddefnyddir yng ngwledydd Prydain, sy'n wahanol i hydred a lledred, yw'r **system cyfeirio Grid Cenedlaethol yr Arolwg Ordnans**.

Crëwyd y system hon gan yr Arolwg Ordnans, ac fe'i defnyddir yn aml er mwyn dadansoddi'u data ymchwil, ac wrth ddiweddaru a chreu mapiau (naill ai gan yr Arolwg Ordnans neu drydydd barti) sy'n seiliedig ar yr arolygon hyn. Dyfynnir cyfeirnodau gridiau yn aml hefyd gan gyhoeddiadau a ffynonellau o ddata eraill, megis arweinlyfrau neu ddogfennau cynllunio i'r llywodraeth.

Mae llawer o systemau'n bodoli, ac maent yn gallu darparu cyfeirnodau gridiau am leoliadau yn Ynysoedd Prydain: mae'r erthygl hon yn disgrifio'r system a grëwyd i Brydain Fawr a'r ynysoedd sydd ar ei hymyl yn benodol (gan gynnwys Ynys Manaw); system debyg a ddefnyddir yn Iwerddon ydy'r system gyfeirnodau gridiau Iwerddon, a grëwyd gan Arolwg Ordnans Iwerddon ar gyfer yr ynys ei hunan. Defnyddir system gyfesur Universal Transverse Mercator (UTM) er mwyn darparu cyfeirnodau gridiau i leoliadau byd-eang, a dyma'r system a ddefnyddir ar gyfer Ynysoedd y Sianel. Mae asiantau Ewrop hefyd yn defnyddio'r system honno wrth fapio lleoliadau, ac ambell waith defnyddient systemau o gyfeirnodau grid milwrol (MGRS) amrywiol.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* (Saesneg) Arolwg Ordnans Gogledd Iwerddon (OSNI) Archifwyd 2005-08-10 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Gwasanaeth Get-a-map
Mae gofod tebygolrwydd yn modelu proses y byd real, gan gynnwys ffurfiau ar hap.
Mewn damcaniaeth tebygolrwydd, mae **gofod tebygolrwydd** neu **driawd tebygolrwydd** sef {\displaystyle (\Omega ,{\mathcal {F}},P)}, yn lluniad mathemategol sy'n modelu proses y byd real (neu "arbrawf") gan gynnwys ffurfiau ar hap.

Caiff gofod tebygolrwydd ei lunio ar gyfer sefyllfa neu arbrawf benodol, a phob tro y gwneir hyn, pob tro y cyfyd sefyllfa o'r fath, yna yr un yw'r tebygrwydd a'r canlyniadau tebygol.

Mae'n cynnwys tair elfen:

1. Gofod y sampl, {\displaystyle \Omega }, sef y set o bob canlyniad posib.
2. Set o ddigwyddiadau sy'n ymwneud â thebygolrwydd {\displaystyle {\mathcal {F}}}, lle mae pob digwyddiad yn set sy'n cynnwys sero, neu fwy o ganlyniadau.
3. Aseiniad i'r digwyddiad; h.y. ffwythiant {\displaystyle P} o'r digwyddiad/au i'r tebygolrwydd.

Yn y cyd-destun hwn, mae'r 'canlyniad' yn golygu gweithredu'r model un waith yn unig. Gan nad oes fawr o bwrpas ymarferol i ganlyniadau unigol fel hyn, fel arfer grwpir digwyddiadau mwy cymhleth, sef σ-algebra {\displaystyle {\mathcal {F}}}. Mae'n angenrheidiol nodi y tebygolrwydd i bob ddigwyddiad ddigwydd; gwneir hyn gan ddefnyddio ffwythiant a elwir yn "fesuiad o'r tebygolrwydd", {\displaystyle P}.

Cyn gynted ag y mae'r gofod tebygolrwydd wedi'i sefydlu, yna tybir fod "trefn natur" yn dod i rym ac yn dewis un canlyniad, **{\displaystyle \omega }**, o ofod y sampl {\displaystyle \Omega }. Mae pob digwyddiad o fewn {\displaystyle {\mathcal {F}}} sy'n cynnwys y canlyniadau a ddewisiwyd {\displaystyle {\mathcal {F}}} yn cael eu disgrifio fel petaent wedi digwydd, go-iawn. Mae'r detholiad a wnaed gan natur yn cael ei wneud mewn modd, fel pe bai'r arbrawf yn cael ei hail-wneud nifer anfeidraidd o weithiau, byddai amlder cymharol y digwyddiadau'n cyd-fynd gyda'r tebygolrwydd a ragwelwyd gan y ffwythiant {\displaystyle P}.

Cyflwynodd y mathemategydd Rwsiaidd Andrey Kolmogorov y syniad o ofod tebygolrwydd, a nifer o wirebau tebygolrwydd eraill, a hynny yn y 1930au. Erbyn heddiw, goddiweddwyd y syniadau hyn parthed gwirebau.

Gweler hefyd
------------

* Tebygolrwydd amodol
* Gwirebau tebygolrwydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Loève, Michel. Probability Theory, Vol 1. New York: D. Van Nostrand Company, 1955.
2. ↑  Stroock, D. W. (1999). Probability theory: an analytic view. Cambridge University Press.

Dolen allanol
-------------

* Animeiddiad o ofod tebygolrwydd gan ddefnyddio deis.
Casgliad o englynion diarhebol yw ***Englynion y Clywaid*** (Cymraeg Canol: ***Englynion y Clyweit***), a gyfansoddwyd tua diwedd y 12g neu ddechrau'r 13eg, yn ôl Ifor Williams. Canu gwirebol a geir yn y gerdd, gyda phob englyn yn dechrau gyda'r fformiwla agoriadol "A glyweist ti a gant...?" gan ychwanegu enw cymeriad o draddodiad Cymru neu un o'r seintiau. Ceir yr ateb ar ffurf dihareb draddodiadol.

Ceir y testunau cynharaf yn *Llawysgrif Coleg yr Iesu 3* (tua 1350) ac yn *Llyfr Coch Talgarth* (tua 1400). Ceir y testun gorau yn *Llyfr Coch Talgarth* ac yn y llawysgrif gynharach ceir y teitl *Llyma e[n]glynyon y clyweit ar diarhebyon*. Mae'r testunau hyn yn deillio o destun[au] cynharach.

Mae'r gerdd yn cynnwys 73 o englynion gyda'r diarhebion yn cael eu priodoli i gymeriadau o'r traddodiad Cymreig neu seintiau Cymreig a thramor ac eithrio ambell un a roddir yng ngenau anifeiliaid. Mae'r dewis o gymeriadau Cymreig yn cynnwys nifer o gymeriadau o *Culhwch ac Olwen*, sy'n dangos fod yr awdur yn gyfarwydd â'r chwedl honno. Mae'r cyfuniad o arwyr chwedlonol, hanesyddol neu led-hanesyddol a seintiau Cristnogol yn dyst i ddiddordebau hynafiaethol yr awdur, sy'n anhysbys. Mae'r gerdd yn ddrych hefyd i ddiddordeb hynafiaethol y 13g a'r 14eg pryd cafwyd cryn dipyn o gasglu, cyfansoddi a chofnodi deunydd diharebol a gnomig gan Gymry dysgedig mewn ysbryd a gymherir gan Kenneth H. Jackson â'r meddylfryd hynafiaethol a ysbrodylodd olygwyr y *Myvyrian Archaiology of Wales* ar ddechrau'r 19g.

Dyma enghraifft lle priodolir y ddihareb i Cynfarch fab Meirchion o'r Hen Ogledd:

A glyweist-di a gant Cynfarch?  

'Bid dy ysgwydd ar dy farch;  

A'r ni'th barcho di na pharch'.

Mae'r arwyr eraill yn cynnwys Llywarch Hen, Heledd, Urien Rheged, Gwenddolau a Geraint fab Erbin. O fyd y chwedlau ceir cymeriadau fel Culhwch, Drystan a Cadriaith mab Seidi. Mae gan yr awdur hoffder arbennig o seintiau De Cymru, yn cynnwys Idloes, Dewi Sant, Padarn, Gwynllyw a Teilo, sy'n awgrymu ei fod yn frodor o'r De.

Nodiadau
--------

1. ↑  'Englynion y Clywaid', Englyn 12. Diweddarwyd yr orgraff (*ysgwydd*='tarian').

Llyfryddiaeth
-------------

Ceir y testun Cymraeg Canol gyda aralleiriad Cymraeg Diweddar, rhagymadrodd a nodiadau yn: 

* Marged Haycock (gol.), 'Englynion y Clywaid', *Blodeugerdd Barddas o Ganu Crefyddol Cynnar* (Cyhoeddiadau Barddas, 1994), tt. 313-37.