Roedd **Eva Marshal** (1203–1246) yn uchelwraig Cambro-Normanaidd a gwraig yr arglwydd Mers grymus William de Braose, neu Gwilym Brewys fel yr adnabuwyd yn y Gymraeg. Roedd hi'n ferch William Marshal, Iarll 1af Penfro, a'i wraig Isabel de Clare, ac wyres Strongbow ac Aoife o Leinster.

Roedd hi'n ddeiliaid diroedd a chestyll Braose yn ei hawl ei hun yn dilyn crogi cyhoeddus ei gŵr, William, dan orchymyn Llywelyn Fawr, Tywysog Cymru.

Teulu a phriodas
----------------

Ganed yr Arglwyddes Eva yn 1203, yng Nghastell Penfro, y pumed ferch  a'r degfed plentyn i William Marshal, Iarll Penfro ac Isabel de Clare, 4ydd Iarlles Penfro. Ei thaid a nain dadol oedd John Marshal a Sibyl o Gaersallog, a'i thaid a nain famol oedd Richard de Clare, 2il Iarll Penfro, a elwir hefyd yn Strongbow ac Aoife o Leinster, y mae'n debyg iddi gael ei enwi ar ei hôl.

Yr Arglwyddes Eva oedd yr ieuengaf o ddeg o blant, gyda phum brawd hŷn a phedair chwaer hŷn. Disgrifiwyd Eva a'i chwiorydd fel merched golygus, bywiog. O 1207 i 1212, bu Eva a'i theulu yn byw yn Iwerddon.

Rhywbryd cyn 1221, priododd yr Arglwydd Mers William de Braose, a daeth ym mis Mehefin 1228 yn Arglwydd y Fenni,  bu iddynt bedair merch. Roedd Gwilym yn fab i Reginald de Braose a'i wraig gyntaf, Grecia Briwere. Roedd yn cael ei gasáu gan y Cymry a alwodd ef yn Gwilym Ddu.

### Plant

* Isabella de Braose (g.1222), priododd y Tywysog Dafydd ap Llywelyn. Bu farw heb blant.
* Maud de Braose (1224–1301), ym 1247, priododd Roger Mortimer, Barwn 1af Wigmore, ymysg eu plant oedd Edmund Mortimer, 2il Barwn Mortimer ac Isabella Mortimer, Iarlles Arundel.
* Eva de Braose (1227 – 28 July 1255), priododd William de Cantelou.
* Eleanor de Braose (c.1228 – 1251). Tua 1241, priododd Humphrey de Bohun. Bu iddynt dau fab, Humphrey de Bohun, 3rd Iarll Henffordd a Gilbert de Bohun, ac un ferch, Alianore de Bohun. Bu'r tri yn briod gyda phlant. Claddwyd Eleanor ym Mhriordy Llanddewi Nant Hodni.

Gweddwdod
---------

Cafodd gŵr Eva ei grogi yn gyhoeddus gan Llywelyn Mawr, Tywysog Cymru ar 2 Mai 1230 ar ôl cael ei ddarganfod yn ystafell wely'r Tywysog ynghyd â'i wraig Siwan, Arglwyddes Cymru. Rhai misoedd yn ddiweddarach, priododd merch hynaf Eva, Isabella, fab y Tywysog, Dafydd ap Llywelyn, gan fod eu cytundeb priodas wedi'i llofnodi cyn marw William de Braose. Ysgrifennodd y Tywysog Llywelyn i Eva yn fuan ar ôl ei ddienyddio, gan gynnig ei ymddiheuriadau, gan esbonio ei fod wedi ei orfodi i orchymyn y crogi gan fod yr arglwyddi Cymreig yn mynnu hynny. Daeth a'i lythyr i ben trwy ychwanegu ei fod yn gobeithio na fyddai'r dienyddio yn effeithio ar eu busnes.

Yn dilyn dienyddiad ei gŵr, bu Eva yn cynnal tiroedd a chestyll Braose yn ei hawl ei hun. Fe'i rhestrir fel deiliad Totnes ym 1230, a gynhaliodd hyd ei marwolaeth. Fe'i cofnodir ar y Rholiau Caeedig (1234-1237) bod Eva wedi cael 12 marc gan y Brenin Harri III i gryfhau Castell y Gelli. Roedd hi wedi ennill Castell y Gelli fel rhan o'i chytundeb priodas.

Yn gynnar yn 1234, cafodd Eva ei hun yng nghanol gwrthryfel ei brawd Richard yn erbyn y Brenin Harri ac o bosibl yn gweithredu fel un o'r cyflafareddwyr rhwng y Brenin a'i brodyr gwrthryfelgar yn dilyn llofruddiaeth Richard yn yr Iwerddon. Mae hyn yn cael ei amlygu trwy'r ffaith iddi dderbyn sicrwydd o ddiogelwch ym mis Mai 1234, gan ei alluogi i siarad gyda'r Brenin. Erbyn diwedd y mis hwnnw, roedd ganddi writ gan y Brenin Harri gan roi ei meddiant iddi ar gestyll a thiroedd yr oedd wedi ei atafaelu ganddi yn dilyn gwrthryfel ei brodyr. Derbyniodd Eva ddatganiad ffurfiol gan y Brenin yn cyhoeddi ei bod hi'n ôl "yn ei gras da eto".

Bu farw ym 1246 yn 43 mlwydd oed.

Ach
---

| Ancestors of Eva Marshal |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | 16 |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 8. Gilbert Marshall |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 17. |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 4. John Marshal |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 18. |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 9. |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 19. |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 2. William Marshal, Iarll 1af Penfro |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 20. |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 10. Walter o Gaersallog |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 21. |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 5. Sybyl o Gaersallog  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 22. Patrick o Chaources |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 11. Sybyl o Chaources |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 23. |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 1. **Eva Marshal** |  |
|  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 24. Gilbert Fitz Richard |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 12. Gilbert de Clare, Iarll 1af Penfro |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 25. Alice de Claremont |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 6. Richard de Clare, 2il Iarll Penfro |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 26. Robert de Beaumont, Iarll 1af Leicester |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 13. Isabel de Beaumont |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 27. Elizabeth de Vermandois |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 3. Isabel de Clare |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 28. Donnchadh mhac Murchada, brenin Leinster |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 14. Dermot MacMurrough, Brenin Leinster |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 29. |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 7. Aoife o Leinster |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | 30. Muirchertach O'Toole (O'Tuathail), Brenin yr Ui Muirdeaigh |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | 15. Mor O'Toole |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  | 31. Cacht Inion Loigsig O'Morda |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |

Nodiadau
--------

1. ↑   Er ei fod yn dal yr arglwyddiaeth mewn tenantiaeth, ni ddaliodd y teitl **Arglwydd y Fenni**.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6  Cawley, Charles (2010). *Medieval Lands, Earls of Pembroke 1189–1245( Marshal)*
2. ↑  Costain, Thomas B.(1959). *The Magnificent Century*. Garden City, New York: Doubleday and Company Inc. p.103
3. ↑  "Royal and Other Historical Letters illustrative of the Reign of Henry III" , ed The Rev. W.W. Shirley, M.A. – The Rolls Series 1862; letter 763a in Latin, translated at
4. ↑  y Rholiau Caeëdig (1234–1237)
5. ↑  Linda Elizabeth Mitchell (2003). *Portraits of Medieval Women: Family, Marriage and Politics in England 1225–1350*. New York: Palgrave MacMillan. p.47
6. ↑  Mitchell, tud.47

Ffynonellau
-----------

* Cawley, Charles, ENGLISH NOBILITY MEDIEVAL: Earls of Pembroke 1189–1245, Medieval Lands database, Foundation for Medieval Genealogy
* de Braose family genealogy[*dolen marw*]
* Cokayne, G. E. *The Complete Peerage*
* Costain, Thomas B. (1959). *The Magnificent Century*. Garden City, New York: Doubleday and Company, Inc.