Map o'r byd yn dangos Gogledd America
Delwedd cyfansawdd lloeren o Ogledd America
Mae **Gogledd America** yn gyfandir yn hemisffer gogleddol a hemisffer gorllewinol y Ddaear, wedi'i ffinio i'r gogledd gan y Cefnfor Arctig, ar y dwyrain gan gogledd y Cefnfor Iwerydd, ar y dde-dwyrain gan Môr y Caribi, ac ar y dde a'r gorllewin gan gogledd y Cefnfor Tawel. Mae gan Ogledd America arwynebedd o 24,480,000 km² (9,450,000 mi sg), neu tua 4.8% o arwynebedd y Ddaear. Yn 2002, credir bod y boblogaeth yn fwy na 514,600,000. Dyma'r trydydd cyfandir o ran arwynebedd (ar ôl Asia ac Affrica) a'r pedwerydd o ran poblogaeth (ar ôl Asia, Affrica ac Ewrop).

Hanes
-----

*Prif erthygl: Hanes Gogledd America*
Yr Ewropeaid cyntaf i gyrraedd Gogledd America yn sicr (Newfoundland) oedd y Llychlynwyr, wnaeth galw'r ardal yn Vinland. Cyrrhaeddon nhw yna tua 1000. Er sefydlon nhw rhai gwladfeydd yna, ni gadawon nhw ryw lawer o farc ar y gyfandir.

Ar ôl fordaith Christopher Columbus yn 1492, y Sbaenwyr oedd yr Ewropeaid cyntaf i gyrraedd ac aros. Ennillon nhw reolaeth o rhan fwyaf o ynysoedd mwyaf y Caribi a gorchfygon nhw'r Aztecs, ac felly cymryd dros Mecsico a Chanolbarth America.

Y gwladfeydd Seisnig cyntaf oedd Jamestown a Plymouth Rock, yn nhaleithiau Virginia a Massachusetts heddiw. Y gwladfeydd llwyddiannus Ffrengig cyntaf oedd Port Royal (1604) a dinas Québec (1608), yn nhaleithiau Nova Scotia a Québec heddiw.

Economi
-------

 **Economi Gogledd America** | Poblogaeth: | 495.4 miliwn |
| CMC (PPP): | US$12.409 triliwn |
| CMC (Pres): | $11.865 triliwn |
| CMC/pen (PPP): | $25,263 |
| CMC/pen (Pres): | $24,155 |
| Cynnydd blynyddol ynCMC y pen: | 1.84% (1990-2002) |
| Incwm y 10% top: | 32.9% |
| Miliwnyddion: | 2.7 miliwn (0.5%) |
| Amcangyfrif incwm benywaidd | 55.7% o'r incwm gwrywaidd |

Rhannwyd economi Gogledd America rhwng Canada a'r UDA, dau o wledydd mwyaf cyfoethog a ddatblygol y byd, a chenhedloedd Canolbarth America a'r Caribi, sydd, er nad yn dioddef o economïau gwael, yn wledydd llai economaidd ddatblygol.

Mae Cytundeb Masnach Rydd Canolbarth America (CAFTA) yn cytundeb rhwng yr Unol Daleithiau a'r wledydd Canolbarth America Costa Rica, Gwatemala, El Salfador, Hondwras a Nicaragwa. Amcan y gytundeb yw i hybu masnach rydd rhwng yr aelodau. Mae Canada a Mecsico yn trafod aelodaeth. Mae Cytundeb Masnach Rydd Gogledd America (NAFTA) yn cytundeb rhwng Canada, Mecsico a'r Unol Daleithiau i ddileu tollau ar nwyddau masnachir rhwng ei gilydd.

Gwledydd Gogledd America
------------------------

Gwledydd o Ogledd America
* Bahamas
* Belîs
* Canada
* Costa Rica
* Ciwba
* Gweriniaeth Dominica
* El Salfador
* Gwatemala
* Haiti
* Hondwras
* Jamaica
* Mecsico
* Nicaragwa
* Panama
* Unol Daleithiau America
* Y Lasynys

| * v
* t
* e
Cyfandiroedd y Ddaear |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
Affrica
 | 
Yr Antarctig
 | 
Asia
 | 
Awstralia
 | 
Ewrop
 | 
Gogledd America
 | 
De America
 |

 |

 |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
Affrica-Ewrasia
 | 
Yr Amerig
 | 
Ewrasia
 | 
Oceania
 |

 |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|     | 
* **Cyn-uwchgyfandiroedd**Gondwana
* Laurasia
* Pangaea
* Pannotia
* Rodinia
* Columbia
* Kenorland
* Nena
* Sclavia
* Ur
* Vaalbara

 | 
* **Cyfandiroedd Hanesyddol**Amazonia
* Arctica
* Asiamerica
* Atlantica
* Avalonia
* Baltica
* Cimmeria
* Craton Congo
* Ewramerica
* Kalaharia
* Kazakhstania
* Laurentia
* Gogledd Tsieina
* Siberia
* De Tsieina
* India

 |

 |

 |
| ** Gweler hefyd Rhanbarthau'r Ddaear*
* Categori **Categori**
 |

| gw • sg • goRhanbarthau'r Ddaear |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Affrica** | Canolbarth · De · Dwyrain · Gogledd · Gorllewin |
|  | **Yr Amerig** | Canolbarth · Y Caribî · De · Gogledd |
|  | **Asia** | Canolbarth · De · De-ddwyrain · De-orllewin · Dwyrain · Gogledd |
|  | **Ewrop** | Canolbarth · De · Dwyrain · Gogledd · Gorllewin |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Oceania** | Awstralasia · Melanesia · Micronesia · Polynesia |
|  | **Y Pegynau** | Yr Antarctig · Yr Arctig |
|  | **Arall**  | Asia-Cefnfor Tawel · Isgyfandir India  · Y Dwyrain Canol · Y Dwyrain Pell · America Ladin  |
|  | **Cefnforoedd** | Arctig · Byd · De · India · Iwerydd · Tawel |

 |
| *Gweler hefyd: Cyfandiroedd y Ddaear* |

Chwiliwch am ***Gogledd America***  
yn Wiciadur.