recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Dewch o hyd i iaith |
| --- |
| Rhowch god ISO 639-3 i ddod o hyd i'r erthygl iaith gyfatebol. |
|    |

**ISO 639-3:2007**, *Codau am y gynrychiolaeth o'r enwau o ieithoedd — Rhan 3: Côd Alffa-3 ar gyfer sylw cyflawn o'r ieithoedd*, yw safon ryngwladol am god ieithoedd yng nghyfres ISO 639. Mae'r safon yn disgrifio codau tair‐lythyren ar gyfer adnabod ieithoedd.
Mae'n ehangu codau ISO 639-2 alffa-3 gyda'r amcan o roi sylw i bob iaith naturiol wybyddus. Cyhoeddwyd y safon gan ISO ar 2007-02-05.

Bwriedir defnyddio'r system mewn ystod eang o sefyllfaoedd, ond yn benodol mewn systemau cyfrifiaduron ble mae angen cefnogi nifer fawr o ieithoedd. Mae'n ceisio cynnwys cymaint o ieithoedd a phosib, gan gynnwys byw a darfodedig, hynafol ac adeiladu, mawr a bach, ysgrifenedig ac anysgrifenedig. Nid yw'n cynnwys ieithoedd ailadeiladwyd fel Proto-Indo-Ewropeg.

Mae'n uwchset o ISO 639-1 ac o'r ieithoedd unigol yn ISO 639-2. Roedd ISO 639-1 ac ISO 639-2 wedi canolbwyntio ar y prif ieithoedd, a oedd yn cynrychioli cyfran helaeth o holl lenyddiaeth y byd. Gan bod ISO 639-2 hefyd yn cynnwys casgliadau iaith a dydy Rhan 3 ddim, nid yw ISO 639-3 yn uwchset o ISO 639-2. Ble mae codau B a T bododi yn ISO 639-2, mae ISO 639-3 yn defnyddio'r codau T.

Esiampl:

| Iaith | 639-1 | 639-2 (B/T) | math639-3 | côd 639-3 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Saesneg | en | eng | unigol | eng |
| Almaeneg | de | ger/deu | unigol | deu |
| Arabeg | ar | ara | macro | ara |
| unigol | arb + eraill |
| Minnan | — | — | unigol | nan |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "ISO 639-3 status and abstract". iso.org. 2010-07-20. Cyrchwyd 2012-06-14.
2. ↑  "Types of individual languages - Ancient languages". sil.org. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-04-26. Cyrchwyd 2012-06-14.

Dolenni allanol
---------------

* **ISO 639-3 Awdurdod Cofrestru**
* FAQ at yr Unol Daleithiau Llyfrgell y Gyngres gwefan
* Tra'n aros ISO 639-3 ceisiadau
* Linguist List - Rhestr o Ieithoedd Hynafol a Darfodedig Archifwyd 2005-04-05 yn y Peiriant Wayback.
* esboniad gan Håvard Hjulstad Archifwyd 2012-10-18 yn y Peiriant Wayback.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed penfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau penfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima henricii***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-crowned barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. henricii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed penfelyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed penfelyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed tonciog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau tonciog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima haemacephala***; yr enw Saesneg arno yw *Crimson-breasted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. haemacephala*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed tonciog yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed tonciog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gyddflwyd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gyddflwyd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Gymnobucco bonapartei***; yr enw Saesneg arno yw *Grey-throated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. bonapartei*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r barbed gyddflwyd yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gyddflwyd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Bardd a dramodydd Iseldiraidd yn ystod Oes Aur yr Iseldiroedd oedd **Joost van den Vondel** (yōst vän dĕn vôn´dəl) (17 Tachwedd 1587 – 5 Chwefror 1679).

Ganwyd yng Nghwlen wedi i'w rieni ffoi yno o Antwerp. Symudodd y teulu i Amsterdam, ac yno dysgodd Joost bach Ffrangeg a Lladin ar liwt ei hun. Mennoniaid oedd ei rieni, a chafodd ei fagu mewn cymdeithas Galfinaidd. Ymddiddorodd ym mytholeg Gristnogol, ac roedd ei ddramâu cynnar yn aml yn uno themâu clasurol y Dadeni â'r ffydd Gristnogol. Defnyddiodd hanes ymadawiad yr Iddewon o'r Aifft yn ei ddrama *Het Pascha* (1612; "Y Pasg") fel alegori am ffoad y Calfiniaid o'r Iseldiroedd Sbaenaidd.

Ymatebodd i ddienyddiad Johan van Oldenbarnevelt ym 1619 gan ysgrifennu tomen o ddychangerddi i watwar y llywodraeth a'r eglwys. Cafodd ei roi ar brawf o ganlyniad i'w ddrama *Palamedes* (1625). Tua'r un adeg, cyfieithodd y ddrama *Sophompaneas* i'r Iseldireg, a chafodd ei ddylanwadu gan ei hawdur, Hugo Grotius, i efelychu drama'r hen Roeg yn ogystal â'r ddrama Ladin. Hwn oedd cyfnod trawsfudol Vondel. Yn *Gijsbrecht van Aemstel* (1637), creodd arwr i'r Weriniaeth Iseldiraidd ar sail Aeneas. Trasiedi yn arddull yr Hen Destament ond hefyd ar fodel y ddrama Roeg yw *Gebroeders* (1639).

Cristion rhyddfrydol oedd Vondel, a ddaeth yn fwyfwy anfodlon â'r hinsawdd grefyddol yn ei wlad. Ymunodd â mudiad yr Haerwyr, oedd yn proffesu gwrthwynebiad Arminiaidd yn erbyn Calfiniaeth ddogmataidd. Tua 1641, wrth i derfyn y Rhyfel Pedwar Ugain Mlynedd ddod yn agos, trodd Vondel yn Babydd. Pan yn llenor aeddfed, ysgrifennodd y triawd *Lucifer* (1654), *Adam in ballingschap* (1664; "Adda alltud"), a *Noah* (1667). Cerdd epig sy'n adrodd stori'r frwydr rhwng yr angylion a Duw yw *Lucifer*. Hwn yw campwaith Vondel, ac mae'n bosib y dylanwadodd John Milton i ysgrifennu *Coll Gwynfa*.

Cyfieithoedd nifer o weithiau i'r Iseldireg, o Ffrangeg, Lladin, Eidaleg a Groeg, gan gynnwys Soffocles, Ewripides, Fferyllt, Ofydd, Horas, Seneca, a Taso. Ymhlith ei gyfansoddiadau gwreiddiol mae telynegion, awdlau, sonedau, arwrgerddi, cerddi hirion crefyddol, traethodau, a dramâu trasig. Noder ei gerddi gan iaith soniarus a pherseiniol, sy'n manteisio ar seingoll llafariaid a rhythmau tebyg i farddoniaeth Ffrangeg. Arddull "baróc uchel" sydd gan ei ddramâu: cyfuniad o ddramâu miragl yr Oesoedd Canol a mydryddiaeth glasurol sy'n cyfleu syniadaeth a dameg aruchel.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Joost van den Vondel. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 30 Hydref 2016.
2. 1 2  (Saesneg) "Vondel, Joost van den" yn *Columbia Encyclopedia* (Gwasg Prifysgol Columbia). Adalwyd ar 31 Hydref 2016 ar Encyclopedia.com.

Dolenni allanol
---------------

* Gwaith gan Joost van den Vondel yn Project Gutenberg
Clerigwr ac awdur o Rws Kyiv oedd **Ilarion** neu **Hilarion** (Rwseg: Иларион, Wcreineg: Іларіон, Belarwseg: Іларыён) a wasanaethodd yn Archesgob Kyiv o 1051 i 1054. Efe oedd y Slafiad cyntaf, yn hytrach na Groegwr, i ddal y swydd honno, ac efe hefyd oedd yr awdur cyntaf i ysgrifennu yn yr iaith Hen Slafoneg Eglwysig.

Ni wyddys dyddiadau na mannau ei enedigaeth a marwolaeth. Mae ei fywgraffiad yn seiliedig ar groniclau canoloesol y Rws, yn bennaf *Hanes y Blynyddoedd o'r Blaen*. Dywed taw offeiriad o Eglwys yr Apostolion Sanctaidd yn Berestovo, ar gyrion Kyiv, ydoedd, a chloddiodd gell i'w hunan er mwyn gweddïo ar fryn ger Afon Dnieper, ac yno y byddai Sant Antwn yn sefydlu Ogof-Fynachlog Kyiv.

Ilarion oedd yr ail o Archesgobion Kyiv, ar ôl y Groegwr Theopemptos (Wcreineg: Feopempt) a wasanaethodd o 1039 i 1051. Penodwyd Ilarion gan Iaroslav Ddoeth, Uchel Dywysog Kyiv, a fe'i cadarnhawyd gan gyngor o esgobion y Rws. Yn draddodiadol, dywed i Ilarion gymryd y swydd heb gefnogaeth Michael I Cerularius, Patriarch Caergystennin, ond mae ambell ysgolhaig yn credu nid yw hynny'n wir, ac mae'n debyg i'r ddwy offeiriadaeth ddod i gytundeb o ryw fath. Fe'i olynwyd yn Archesgob Kyiv gan Roegwr arall, Efrem, erbyn 1055. Dim ond un Slafiad arall a fyddai'n dal yr archesgobaeth trwy gydol hanes Rws Kyiv.

Mae pregethau Ilarion ymhlith yr esiamplau amlycaf, a chynharaf, o lên Slafig. Ei waith enwocaf yw'r "Bregeth ar Gyfraith a Gras" (ysgrifennwyd cyn 1052), molawd i'r Sant Volodymyr, Uchel Dywysog Kyiv a sefydlogodd yr Eglwys Uniongred yn grefydd y wladwriaeth. Mae ysgrifeniadau Ilarion yn dangos gwybodaeth eang o batristeg a diffyniadaeth y Groegiaid. Priodolir iddo dri gwaith arall: gweddi, cyffes ffydd, a chasgliad byr o gyfarwyddiadau i offeiriaid.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Lawrence N. Langer, *Historical Dictionary of Medieval Russia* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2002), t. 69.
2. 1 2  (Saesneg) Hilarion of Kiev. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 21 Ionawr 2023.
3. ↑  (Saesneg) "Ilarion, Metropolitan", *Internet Encyclopedia of Ukraine*. Adalwyd ar 21 Ionawr 2023.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed mawr** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau mawrion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima virens***; yr enw Saesneg arno yw *Great barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. virens*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r barbed mawr yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed mawr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gyddfaur** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gyddfaur) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima franklinii***; yr enw Saesneg arno yw *Golden-throated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. franklinii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r barbed gyddfaur yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gyddfaur** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed penfrown** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau penfrown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima zeylanica***; yr enw Saesneg arno yw *Oriental green barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. zeylanica*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed penfrown yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed penfrown** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Canol nos ar gloc 24-awr
Mae **awr** yn uned o amser sy'n hafal i 60 eiliad; ceir 24 awr mewn diwrnod. Lluosog y gair ydy "oriau" a defnyddir y gair "orig" am awr sydd wedi mynd yn gyflym. Weithiau, gall olygu "cyfnod o amser" e.e. 'Ni wyddoch yr awr y daw Mab y Dyn' (Beibl).

Dydy awr ddim yn uned rhyngwladol safonol (yr SI) yn swyddogol, ond caiff ei derbyn ar y cyd â'r rhestr hon fel Unedau ychwanegol at yr Unedau SI. Gall awr, o fewn safon UTC (*Universal Coordinated Time*) gynnwys eiladau naid negyddol neu bositif (Saesneg: *negative or positive leap second*), ac felly, gall ei hyd gynnwys 3,599 neu 3,601 eiliad i bwrpas addasu.

Tarddiad y gair
---------------

Benthyciad o'r Lladin *Hora* ydyw, sydd, yn ei dro'n tarddu o'r gair Groeg ὥρα ("tymor, amser y dydd, awr").

Mae'r enghraifft ysgrifenedig gyntaf o'r gair, yn Gymraeg, yn mynd yn ôl i'r 10g, sef oddi fewn y *Computus Fragment*.

Hanes
-----

Arferai trigolion yr hen Aifft ddefnyddio cloc haul a rannwyd yn ddiwrnod o haul (sef 10 awr) ac awr bob pen (y cyfnos). Gyda hyn, ychwanegasant 10 awr o nos; cyfanswm o 24 awr.

Cynlluniodd yr hen Roegwr Andronicws o Gyrrhws beiriant *horologion* o'r enw "Tŵr y Gwynt" yn y Ganrif Gyntaf B.C. a oedd yn cynnwys clociau haul a rhannau mecanyddol er mwyn dweud yr amser o fewn cyfnod o 24 awr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan BIPM; Adalwyd 02/10/2012". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-08-23. Cyrchwyd 2012-10-02.
2. ↑  τὰ δυώδεκα μέρεα τῆς ἡμέρης παρὰ Βαβυλωνίων ἔμαθον οἱ Ἕλληνες = and the twelve divisions of the day, came to Hellas from Babylonia and not from Egypt. Hdt. 2.109;
3. ↑  [Geiriadur Prifysgol Cymru; Cyfrol 1; tudalen 242]
4. 1 2  "National Institute of Standards and Technology: A Walk Through Time - Early Clocks". Cyrchwyd 21 Mawrth 2011.

Gweler hefyd
------------

* Oriawr: awrddrych, awrflwch, awrfynegydd, awrlais
* Awrfys: bys yr awr ar gloc
* Awrlestr: cloc tywod, awrwydr
* Awrleisiwr: trwsiwr clociau
* Cloc taid

Chwiliwch am ***awr***  
yn Wiciadur.
Mae **Kevin Scannell** (ganwyd 11 Mai 1970) yn athro mathemateg a chyfrifiadureg Americanaidd sydd yn gweithio ym Mhrifysgol Saint Louis, UDA.

Gyrfa
-----

Ganwyd Scannell ar 11 Mai 1970 yn Boston, Massachusetts. Graddiodd o Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT) gyda BS ym 1991. Yn 1996 dyfarnwyd ei ddoethuriaeth iddo o Brifysgol Califfornia, Los Angeles. Dechreuodd ddysgu Gwyddeleg yn y 1990au.

Athro mathemateg a chyfrifiadureg yw Scannell. Mae ei waith yn canolbwyntio ar ddatblygu adnoddau cyfrifiadurol ar-lein ar gyfer ieithoedd bach, lleiafrifol neu sydd heb ddigon o adnoddau, gyda diddordeb arbennig mewn Gwyddeleg ac ieithoedd Celtaidd eraill. Mae wedi datblygu thesawrws Gwyddelig, gwiriwr gramadeg, a gwiriwr sillafu, a geiriaduron a pheiriannau cyfieithu ar gyfer Gwyddeleg, Albanaidd a Manaweg. Mae Scannell yn aelod o'r tîm sy'n lleoleiddio platfformau gan gynnwys Gmail, Twitter a WhatsApp i'r Wyddeleg. Sefydlodd Indigenous Tweets ('Tweets Cynhenid') yn 2011 i hyrwyddo'r defnydd o gyfryngau cymdeithasol trwy ieithoedd brodorol a lleiafrifol. Cyfieithodd werth 20 awr o ddeunydd codio i'r Wyddeleg ar gyfer Awr y Cod yn 2016. Yn 2019 creodd generadur enw Gwyddeleg o'r enw Gaeligh mé.

Yn 2019, enillodd Ysgoloriaeth Fulbright am gweithio ar ddatblygu technolegau iaith ar gyfer Gwyddeleg gan ddefnyddio rhwydweithiau dysgu dwfn a niwral mewn cydweithrediad ag ymchwilwyr yn *Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge* yng Ngharna, Swydd Galway.

Mae'n weithgar yn datblygu'r Wicipedia Gwyddeleg, ac yn ychwanegu cynnwys Gwyddeleg at Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Pollak, Sorcha (12 Mehefin 2019). "US academic to develop Irish language Siri during 6-month Gaeltacht stay". *The Irish Times* (yn Saesneg). Cyrchwyd 7 Gorffennaf 2020.
2. ↑  Kelleher, Patrick (5 Rhagfyr 2016). "An cód: Now children can learn computer coding in Irish for the first time". *Independent* (yn Saesneg). Cyrchwyd 8 Gorffennaf 2020.
3. ↑  Ó Broin, Ultan (15 Ionawr 2017). "An Cód: Craicing the Code in Irish". *MultiLingual*. Cyrchwyd 8 Gorffennaf 2020.
4. ↑  Ó Coimín, Maitiú (12 Medi 2019). "Don't know your name in Irish? There's an app for that!". *IrishCentral.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 8 Gorffennaf 2020.
5. ↑  Kelly, Brian (13 Mehefin 2019). "Irish language Siri being made for people of Connemara". *Galway Daily* (yn Saesneg). Cyrchwyd 8 Gorffennaf 2020.
Gwleidydd o'r Alban yw **Kirsten Oswald** (**Kirsten Frances Oswald**) (ganwyd 21 Rhagfyr 1972). Fe'i hetholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ddwyrain Swydd Renfrew; mae'r etholaeth mewn sir o'r un enw. Mae Kirsten yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Kirsten Oswald yn Dundee a chafodd ei magu yn Carnoustie ble raeth i Ysgol Uwchradd Carnoustie. Wedi hynny astudiodd Hanes ym Mhrifysgol Glasgow. Yn 2008 symudodd gyda'r gŵr a'u dau blentyn i Dwyrain Swydd Renfrew. Ei mam yw Helen Oswald, Profost Angus.

Mae'n uwch swyddog mewn adnoddau dynol, ac fe'i hysbrydolwyd i gydio wleidydda dros annibyniaeth yr Alban yn ystod yr ymgyrch dros 'ie' cyn Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014 pan ymunodd a'r SNP.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Kirsten Oswald 23013 o bleidleisiau, sef 40.6% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 31.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 3718 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Carnoustie Lady Aims for Westminster", *The Guide and Gazette*, 30 AEbrill 2015, adalwyd 8 Mai 2015
2. ↑  "*General election 2015: the winners and losers*". *The Guardian*. 8 Mai 2015. Cyrchwyd 8 May 2015. Italic or bold markup not allowed in: `|work=` (help)
3. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
4. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Arlywydd Cosofo yw **Behgjet Isa Pacolli** (ganed 30 Awst 1951) yn Marec, Cosofo. Bu'n Brif Weithredwr cwmni adeiladu o'r Swistir am rai blynyddoedd a dywedir mai ef yw dinesydd mwyaf cyfoethog Cosofo.

Y cyfnod cynnar
---------------

Tra roedd yn ddisgybl yn yr ysgol uwchradd yn Pristina, bu'n rhaid iddo fyw mewn cwt coed-tân am bedair mlynedd a oedd yn eiddo i deulu o Dwrci gan fynd adre ddwywaith yr wythnos - 80 kilometr yn ôl a blaen - er mwyn nôl nwyddau. Yn 17 oed cyrhaeddodd Hamburg, yr Almaen, heb geiniog yn ei boced, a chychwynodd weithio yn y dociau er mwyn talu ei ffordd. Ar yr un pryd, astudiodd yn y Brifysgol. Dysgodd pum iaith arall yn y dociau.

Ar ôl cyfnod fel milwr cafodd swydd yn gwerthu i gwmni o Awstria, gan werthu i wledydd megis Iwgoslafia, Bwlgaria, Gwlad Pwyl a Rwsia.

Gwleidyddiaeth
--------------

Ar 17 Mawrth 2006, sefydlodd gynghrair Cosofo Newydd (AKR), a daeth y drydedd blaid mwyaf poblogaidd yn etholiad 2007.

Ers 2004 bu'n weithgar iawn yn dadlau a lobio dros annibyniaeth lwyr i Gosofo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Living The Life Of Behgjet"; adalwyd 01/11/2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 169820924
* LCCN: no2011198610
* ISNI: 0000 0001 1863 427X
* GND: 143879294

 |
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Birmingham Selly Oak**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Birmingham Selly Oak yn BirminghamEtholaeth Birmingham Selly Oak yn Birmingham
* Birmingham yn LloegrBirmingham yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1955.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1955–1974: Harold Gurden (Ceidwadol)
* 1974–1979: Tom Litterick (Llafur)
* 1979–1992: Anthony Beaumont-Dark (Ceidwadol)
* 1992–2010: Lynne Jones (Llafur)
* 2010–presennol: Steve McCabe (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Joseff o Arimathea gan Pietro Perugino. Darn o lun mwy.
Ymddengys **Joseff o Arimathea** yn y Testament Newydd fel y gŵr a roddodd ei feddrod ei hun ar gyfer claddu Iesu Grist wedi iddo gael ei groeshoelio. Roedd yn dod o ddinas Arimathea, ac i bob golwg yn ŵr cyfoethog; credir ei fod yn aelod o'r Sanhedrin.

Dywedir iddo fynd at Pontius Peilat, a ganiataodd ei gais am gorff Iesu, ac iddo ef a Nicodemus baratoi'r corff i'w gladdu. Ystyrir ef yn sant gan yr Eglwys Gatholig a'r Eglwys Uniongred. Ei ddydd gŵyl yw 17 Mawrth yn y gorllewin a 31 Gorffennaf yn y dwyrain.

Yn hwyr yn y 12g, dechreuwyd cysylltu Joseff a'r gyfres o chwedlau oedd yn ymwneud a'r brenin Arthur. Ymddengys i hyn gychwyn yng ngwaith Robert de Boron, *Joseph d'Arimathie*, lle mae Joseff yn derbyn y Greal Santaidd gan weledigaeth o'r Iesu ac yn ei yrru gyda'i ddilynwyr i Ynys Brydain. Dywed fersiynau diweddarach i Joseff ei hun ddod i Brydain, a dod i Ynys Wydrin (Glastonbury).

Yn Gymraeg, Joseff yw arwr y nofel *Yr Ogof* gan T. Rowland Hughes (1945).
*Am y garnedd gron yng Nghaerhun, gweler Barclodiad y Gawres, Caerhun.*
Siambr gladdu Neolithig yw **Barclodiad y Gawres**. Fe'i lleolir ar benrhyn bychan rhwng Porth Trecastell a Phorth Nobla ar arfordir gorllewinol Ynys Môn, ychydig i'r de o bentref Rhosneigr. Mae Llwybr Arfordirol Ynys Môn yn mynd heibio iddi.

Barclodiad y Gawres yw'r siambr gladdu fwyaf yng Nghymru. Mae'n esiampl o'r beddau cyntedd ar ffurf groes, ar yr un cynllun a nifer o siambrau claddu yn Iwerddon megis Newgrange. Nodwedd ddiddorol arall yw bod nifer o'r meini Neolithig wedi eu haddurno â llinellau igam-ogam. Ychydig iawn o gerrig wedi'u cerfio fel hyn sydd ar gael yng Nghymru: Bryn Celli Ddu, Llanfechell, Cae Dyni yn Llŷn a Garn Wen a Garn Turne ym Mhenfro.

Barclodiad y Gawres.
Golygfa tu mewn.
Bu cloddio archeolegol yma yn 1952-3. Un darganfyddiad oedd bod olion sy'n dangos i dân gael ei gynnau yn y rhan ganol, a chawl wedi ei wneud o amrywiaeth ryfedd o anifeiliaid a physgod wedi ei dywallt trosto. Ymddengys fod hyn yn rhan o ryw ddefod.

Mae'r siambr wreiddiol wedi ei hamgylchynu gan domen goncrit er mwyn ei gwarchod. Mae dan ofal Cadw ond er mwyn ymweld â thu mewn y domen rhaid cael agoriad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Faner Newydd, Rhif 47, Gwanwyn 2009

Llyfryddiaeth
-------------

* Frances Lynch, *Gwynedd*, A Guide to Ancient and Historic Wales (Llundain: HMSO, 1995)

Dolenni allanol
---------------

* Tudalen Cadw Archifwyd 2006-09-26 yn y Peiriant Wayback.
* Caglu'r Tlysau: Delwedd Archifwyd 2007-03-10 yn y Peiriant Wayback.
* Treftadaeth Ynys Môn Archifwyd 2007-03-11 yn y Peiriant Wayback.

  



| Bodowyr | **Siamberi Claddu ar Ynys Môn** | Sbiral triphlyg |
| --- | --- | --- |
| Barclodiad y Gawres |
Bodowyr |
Bryn Celli Ddu |
Bryn yr Hen Bobl |
Din Dryfol |
Llugwy |
Pant y Saer |
Presaddfed |
Trefignath |
Tŷ Newydd |
|  |
*Am y ddinas yng Ngwynedd gweler Bangor. Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Bangor (gwahaniaethu).*
Dinas yn Swydd Down, Gogledd Iwerddon, yw **Bangor** (Gwyddeleg: *Beannchar*), gyda phoblogaeth drefol o 76,851 o bobl (Cyfrifiad 2001), sy'n ei gwneud y dref fwyaf poblog yng Ngogledd Iwerddon. Tref glan môr yw hi, a leolir ar lan ddeheuol Belfast Lough yn Ardal Fetropolitan Belfast. Marina Bangor yw un o'r rhai mwyaf yn Iwerddon gyfan, gyda statws Baner Las. Yn 2007, cafodd y dref ei hethol gan wylwyr UTV fel y lle mwyaf deniadol i fyw ynddo yng Ngogledd Iwerddon.

Tref breswyl ydyw yn bennaf, a gellid ei hystyried yn dref gomiwter ar gyfer ardal Belffast Fwyaf, a gysylltir â Bangor gan y ffordd A2 a rheilffordd uniongyrchol. Gorwedd Bangor 13.6 milltir (22 km) o ganol dinas Belfast ac yn agos iawn hefyd i Maes Awyr George Best Dinas Belffast.

Harbwr a marina Bangor

Tarddiad yr enw
---------------

Enw Gwyddeleg gwreiddiol tref a phlwyf Bangor yw *Beannchar*. Gwreiddiau Beannchar yw *beann*, 'pigyn' ac ymddengys i'r enw gyfeirio at loc-palis o fangorwaith o gwmpas y fynachlog gynnar oedd yma ac a sefydlwyd gan Sant Comgall c. 555AD.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Placenames Database of Ireland", logainm.ie; adalwyd 10 Hydref 2022
2. ↑  Hannan R. J. (1992): Place-Names of Northern Ireland
Planhigyn blodeuol yw **Betysen** sy'n enw benywaidd; caiff y gwreiddyn porffor ei fwyta yn y Gorllewin. Mae'n perthyn i'r teulu *Amaranthaceae* yn y genws *Beta*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Beta vulgaris* a'r enw Saesneg yw *Beet* a'r gwreiddyn yw *Beetroot*. Mathau eraill o fetys yw'r *chard* a'r *sugar beet*. Ceir tair isrywogaeth: *Beta vulgaris* is-ryw *vulgaris*.

Mae'n blanhigyn deuflwydd ydyw, ond weithiau mae'n lluosflwydd. Nid oes ganddo stipwl (neu ddeilen fach). Fel arfer mae'r dail yn ddanheddog ac yn 5–20 cm. Gall y planhigyn dyfu i rhwng 1–2 m.

Betys wedi'u coginio a'u pacio.
Porffor yw lliw y rhan fwyaf o fathau o wreiddiau betys ond ceir mathau eraill sy'n felyn ac eraill yn lleiniau coch-a-gwyn.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Zeldes, Leah A. (2011-08-03). "Eat this! Fresh beets, nature's jewels for the table". *Dining Chicago*. Chicago's Restaurant & Entertainment Guide, Inc. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-09-27. Cyrchwyd 2012-08-03.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Betysen betys***
Map lleoliad bwrdeistref Kjosarhreppur mewn coch
Laxá yn Hvalfirði
Bwrdeistref yng Ngwlad yr Iâ yw **Kjósarhreppur**, a elwir hefyd yn **Kjós**. Dyma ran fwyaf gogleddol Reykjavík Fawr neu'r Höfuðborgarsvæðið (Ranbarth y Brifddinas) fel y'i gelwir yn swyddogol.

Poblogaeth y fwrdeistref yw 221 a'i hardal yw 284 km sgwâr.

Gorolwg
-------

Ffinir Kjós i'r de-orllewin gan brifddinas Reykjavíkurborg ac i'r de gan Hvalfjörður. Yn y gogledd-ddwyrain mae'n ffinio â bwrdeistref Hvalfjarðarsveit ac yn y dwyrain ar gymuned Bláskógabyggð. Yn y dwyrain pell yw'r mynydd Botnssúlur, i'r de ohoni y llynnoedd Sandvatn a Myrkavatn, sy'n llifo i'r Öxará.

Lleolir llyn Meðafellsvatn yn gymharol ganolog yn y fwrdeistref.

Tu fewn i'r bwrdeistref mae cymoedd Miðdalur, Eilífsdalur, Flekkudalur, Eyjadalur, Laxárdalur, Svínadalur, Fossárdalur a Brynjudalur.

Traffig
-------

Mae'r ardal wedi'i gysylltu â'r Hringvegur (cylchffordd genedlaethol Gwlad yr Iâ) gan Ffordd rhif 47, sy'n rhedeg ar hyd Hvalfjörður. Mae Ffordd 48 yn cysylltu â Þingvallavegur, ffordd 36, o ran ogleddol yr ardal i'r de.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Aïn Draham** yn dref yng ngogledd-orllewin Tiwnisia, yn nhalaith Jendouba, a leolir 25 km i'r de o Tabarka ar y ffin ag Algeria i'r gorllewin. Ar un adeg bu'n ganolfan filwrol a thref farchnad leol, ac erbyn heddiw mae hi'n ganolfan economaidd i'r ardal leol ac yn cael ei galw yn "frynfa Tiwnisia" oherwydd ei uchder a'i hinsawdd gymhedrol.

Yn brif ganolfan yr ardal (*délégation*) leol o 40,372 o bobl, mae gan Aïn Draham boblogaeth o 10,843 (2004); am ei bod yn "brifddinas" yr ardal fechan mae hi'n cael ei chfrif yn ddinas yn Nhiwnisia. Mae hi'n gorwedd tua 800 m i fyny ar lethrau Djebel Bir (1014 m), sy'n un o gopaon uchaf mynyddoedd y Kroumirie. Yr ardal o gwmpas y dref yw'r gwlypaf yn y wlad sy'n dal record Tiwnisia am law mewn blwyddyn (1534 mm).

Ystyr yr enw Aïn Draham yw "Ffynnon Arian" (*aïn* 'ffynnon' + *draham* 'arian'); fe'i gelwir felly oherwydd y ffynhonnau poeth swlffwrig niferus yn y cylch, a ddefnyddiwyd gan y Rhufeiniaid. Gellir gweld olion baddondai Rhufeinig yma ac acw yn ymyl y dref.

Ers cyfnod mandad Ffrainc yn y wlad, mae Aïn Draham wedi bod yn fan ymddeol a hamddena. Mae gan nifer o'i dai traddodiadol doeau teils coch trawiadiol sy'n debyg i'r hyn a geir ym mryniau de Ewrop. Mae hi'n enwog yn Nhiwnisia am ei choedwigoedd eang o dderi corc a chyfoeth ei hanifeiliaid gwyllt, yn arbennig baedd gwyllt.

Canol Aïn Draham
Golygfa ar Aïn Draham
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed pen rhesog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau pen rhesog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima lineata***; yr enw Saesneg arno yw *Lineated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. lineata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r barbed pen rhesog yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed pen rhesog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed pumlliw** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau pumlliw) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Capito quinticolor***; yr enw Saesneg arno yw *Five-coloured barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. quinticolor*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r barbed pumlliw yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed pumlliw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed penlas** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau penlas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima armillaris***; yr enw Saesneg arno yw *Blue-crowned barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. armillaris*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed penlas yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed penlas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed penwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau penwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius leucocephalus***; yr enw Saesneg arno yw *White-headed barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. leucocephalus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r barbed penwyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed penwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Anthony Jerjen yw ***Inherit The Viper*** a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Andrew Crabtree. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Margarita Levieva, Josh Hartnett, Bruce Dern, Chandler Riggs, Dash Mihok, Valorie Curry ac Owen Teague. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Parasite* sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anthony Jerjen ar 18 Gorffenaf 1988 yn Genefa.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 45% (Rotten Tomatoes)
* 5.3/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Anthony Jerjen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Inherit The Viper |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2019-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Inherit the Viper". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
*Ffilm a gyhoeddwyd yn 1921 yw hon; cyhoeddwyd ffilm o'r un enw, hefyd, yn 1959*
Ffilm fud (heb sain) sy'n ffilm am forladron gan y cyfarwyddwr Vitale De Stefano yw ***Il Figlio Del Corsaro Rosso*** a gyhoeddwyd yn 1921. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn y Caribî. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg. 

 Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1921. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Kid* sef ffilm gomedi a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Vitale De Stefano ar 4 Mai 1886 yn Acireale a bu farw ym Milan ar 26 Ionawr 2001.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Vitale De Stefano nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Agenzia Griffard |  | yr Eidal | 1913-01-01 |
| Gli Artigli Di Griffard |  | yr Eidal | 1913-01-01 |
| *Gli ultimi filibustieri* |  | yr Eidal | 1921-01-01 |
| Il Corsaro Nero |  | yr Eidal | 1921-01-01 |
| Il Figlio Del Corsaro Rosso |  | yr Eidal | 1921-01-01 |
| *Jolanda, la figlia del Corsaro Nero* |  | yr Eidal | 1920-01-01 |
| La Regina Dei Caraibi |  | yr Eidal | 1921-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Charles Edward Stuart, "*Bonnie Prince Charlie*"
**Jacobitiaeth** yw'r term a ddefnyddir am y mudiad gwleidyddol oedd yn anelu at ddychwelyd aelodau o deulu brenhinol y Stiwartiaid i orsedd Lloegr a'r Alban (gorsedd Prydain Fawr). Daw'r enw o *Jacobus*, y ffurf Ladin ar enw Iago II & VII, brenin Lloegr a'r Alban.

Cefndir
-------

Diorseddwyd Iago II/VII yn 1688, a bu raid iddo ffoi i'r cyfandir. Yn ei le, daeth ei ferch, Mari II a'i gŵr Wiliam III (Wiliam o Orange) i'r orsedd. Wedi ei marwolaeth hwy, daeth Anne, un arall o ferched Iago II/ VII, yn frenhines. Bu hi farw yn 1714, a daeth Etholwr Hannover yn frenin fel Siôr I. Roedd un arall o blant Iago II/ VII, James Francis Edward Stuart, yn byw ar y cyfandir, ond gan ei fod yn Gatholig, caewyd ef allan o'r olyniaeth. Hawliai ef yr orsedd fel Iago III/ VIII. Roedd cefnogaeth i deulu'r Siwartiaid yn parhau yn gryf yn Iwerddon, Ucheldiroedd yr Alban a rhannau o Ogledd Lloegr. Roedd hefyd rywfaint o gefnogaeth i'r mudiad yng Nghymru.

18fed ganrif
------------

Gwnaed ymgais i ddychwelyd y Stiwartiaid i'r orsedd yn 1715, ond methodd yr ymdrech wedi i'r fyddin Jacobitaidd fethu gorchfygu byddin y llywodraeth ym Mrwydr Sheriffmuir; roedd gwrthryfel byrhoedlog yn 1719 yn aflwyddiannus hefyd. Bu ymgyrch arall yn 1745, pan laniodd mab Iago III/ VIII, Charles Edward Stuart, (*Bonnie Prince Charlie*) yn Ucheldiroedd yr Alban a chodi byddin. Cafodd ei ddilynwyr nifer o lwyddiannau, ond gorchfygwyd hwy ym Mrwydr Culloden.

Er fod cryn nifer o Jacobitiaid yng Nghymru, nid ymddengys i fawr o Gymry gymeryd rhan yn ymgyrch 1745. Dywedir i Charles yn ddiweddarach, wrth sôn beth a wnâi dros y Jacobitiaid Cymreig, ddweud "Mi yfaf iechyd da iddyn nhw - dyna'r cyfan wnaethon nhw i mi".

Ffuglen
-------

Mae'r nofel *Pen yr Yrfa* (nofel fuddugol Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1931) gan Morris Thomas yn dilyn hynt a helynt Cymry Jacobinaidd o Wynedd ac yn cynnwys disgrifiad o Frwydr Culloden.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm dylwyth teg gan y cyfarwyddwr Jan Schmidt yw ***Jak Si Zasloužit Princeznu*** a gyhoeddwyd yn 1995. Fe'i cynhyrchwyd yn y Weriniaeth Tsiec. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Jan Schmidt a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ivan Hlas. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jiří Menzel, Karel Dobrý, Zdeněk Dušek, Blanka Bohdanová, Bohumil Vávra, Gabriela Wilhelmová, Jaromír Dulava, Jiří Langmajer, Lenka Termerová, Oldřich Vlach, Ota Jirák, Rudolf Papežík, Pavel Řezníček, Lenka Jelinkova a Daniela Krhutová. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1995. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Braveheart* sef ffilm gan Mel Gibson am yr Alban a rhyfel annibyniaeth y genedl, dan arweiniad William Wallace, yn erbyn y goresgynwyr Seisnig o Loegr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. 
František Uldrich oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jan Svoboda sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jan Schmidt ar 3 Ionawr 1934 yn Náchod a bu farw yn Prag ar 16 Chwefror 1993. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jan Schmidt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------