recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffwythiant {\displaystyle f:X\to X} yw infolytedd. Pan gaiff ei weithredu ddwywaith, daw'n ôl i'r man cychwyn.
Mewn mathemateg, mae **infolytedd** yn ffwythiant a ddynodir fel f, sy'n wrthdro ohono'i hun,

*f*(*f*(*x*)) = *x*
ar gyfer pob x yn y parth f.

Mae'r term "gwrth-infolytedd" yn cyfeirio at infolyteddau a seiliwyd ar wrth-homomorffeddau

*f*(*xy*) = *f*(*y*) *f*(*x*)
fel bod

*xy* = *f*(*f*(*xy*)) = *f*( *f*(*y*) *f*(*x*) ) = *f*(*f*(*x*)) *f*(*f*(*y*)) = *xy*.

Nodweddion cyffredinol
----------------------

Mae pob infolytedd yn ddeudafl (*bijection*).

Ymhlith yr enghreifftiau pwysicaf mae:

* lluosi gyda -1, mewn rhifyddeg
* cymryd cilyddion
* cyflenwadau yn y ddamcaniaeth setiau a ffurfdroadau
* gwrthroad cylch
* hanner tro

Canfyddwyd niferoedd yr infolyteddau e.e.mewn set gyda'r elfennau *n* = 0, 1, 2, ... gan Heinrich Awst Rothe yn 1800, ac mae'n cael ei roi gan berthynas ddychweliadol (*recurrence relation*):

*a*0 = *a*1 = 1;
*a**n* = *a**n* − 1 + (*n* − 1)*a**n* − 2, am *n* > 1.
Mae'r dilyniant yn cychwyn: 1, 1, 2, 4, 10, 26, 76, 232 (dilyniant A000085 yn y OEIS), a chyfeirir ati fel "rhifau ffôn". Mae cyfansoddiad (y ffwythiant) *g* ∘ *f* dau infolytedd *f* ac *g* yn infolytedd os a dim ond os ydynt yn cyfnewid (*commute*): *g* ∘ *f* = *f* ∘ *g*.

Mae gan infolytedd pob odrif o bob elfen o leiaf un pwynt sefydlog. Yn fwy cyffredinol, gellir dweud: ar gyfer infolyteddau ar set meidraidd o elfennau, mae gan nifer yr elfennau a nifer y pwyntiau sefydlog yr un paredd.

Cyn-galcwlws
------------

Enghreifftiau elfennol o infolyteddau yw'r ffwythiannau:

{\displaystyle f\_{1}(x)=-x},   or   {\displaystyle f\_{2}(x)={\frac {1}{x}}}, yn ogystal a'u cyfansoddiad {\displaystyle (f\_{1}\circ f\_{2})(x)=(f\_{2}\circ f\_{1})(x)=f\_{3}(x)=-{\frac {1}{x}}.}
ond nid y rhain yw'r unig infolyteddau cyn-galcwlws. Dyma enghraifft arall, gyda phositif real:

{\displaystyle f(x)=\ln \left({\frac {e^{x}+1}{e^{x}-1}}\right).}

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Russell, Bertrand (1903), *Principles of mathematics* (2nd ed.), W. W. Norton & Company, Inc, p. 426, ISBN 9781440054167,
2. ↑  Knuth, Donald E. (1973), *The Art of Computer Programming, Volume 3: Sorting and Searching*, Reading, Mass.: Addison-Wesley, pp. 48, 65, MR 0445948.
3. ↑  Kubrusly, Carlos S. (2011), *The Elements of Operator Theory*, Springer Science & Business Media, Problem 1.11(a), t. 27, ISBN 9780817649982, .
4. ↑  Zagier, D. (1990), "A one-sentence proof that every prime *p*≡ 1 (mod 4) is a sum of two squares", *American Mathematical Monthly* **97** (2): 144, doi:10.2307/2323918, MR 1041893.
*Yr Hunllef*, Johann Heinrich Füssli, 1781 (The Detroit Institute of Arts, Detroit)
Breuddwyd annymunol yw **hunllef**. Mae hunllefau yn achosi ymateb emosiynol cryf gan y sawl sy'n cwsgu, yn enwedig ofn a dychryn neu arswyd. Yn eu cwsg, gall pobl brofi sefyllfa o berygl eithriadol, teimlo poen, neu fod mewn sefyllfa annymunol fel syrthio, boddi, trais, colli rhywun agos neu rywbeth gwerthfawr, cwrdd angenfilod neu ellyllon, cael ei ladd, bod yn gaeth a methu dianc a bod mewn perygl am eu bywyd. Yr esboniad traddodiadol am freuddwydion fel hyn oedd bod y sawl sy'n cysgu yng ngafael rhyw ellyll neu'i gilydd. Heddiw mae meddygon a seicolegwyr yn dangos bod gan hunllefau achosion corfforol fel dioddef twymyn uchel neu gysgu gyda'r wyneb i lawr ar y clustog, neu rai seicolegol fel trawma seicolegol neu straen sy'n dod i'r amlwg ym meddwl y cysgwr, ond weithiau does dim rheswm amlwg chwaith. Gall profiad annymunol neu eiliad o ofn a brofwyd yn effro ddod yn ôl i aflonyddu'r meddwl pan fo rhywun yn breuddwydio; felly mae cyn-filwyr weithiau'n cael hunllefau am ymladd a gall rywun a fu mewn damwain yn ailfyw hynny fel hunllef. Gall person ddeffro o hunllef yn teimlo'n anghysurus a methu mynd yn ôl i gysgu eto. Does dim ateb syml i atal hunllefau, ond gall bwyta yn syth cyn mynd i'r gwely, sy'n peri i fetaboleg y corff a gweithgaredd yr ymennydd gynyddu, fod yn achos potensial hunllefau.

Yn draddodiadol, credai pobl mewn sawl diwylliant fod 'Yr Hunllef' yn rhyw fath o fod goruwchnaturiol neu yn cael ei chreu gan ryw fod o'r fath. Enghraifft o hyn yw'r creadur goruwchnaturiol Germanaidd, y *mare* (tarddiad y gair Saesneg *nightmare*), sy'n eistedd ar bobl yn eu cwsg i beri iddynt gael hunllefau.

Does dim creadur tebyg yn nhraddodiadau Cymru, er bod nifer o draddodiadau ac arferion llên gwerin sy'n ymwneud â breuddwydion. *Hun* ('cwsg') yw'r elfen gyntaf yn y gair *hunllef*. Ymddengys mai *lle* yn yr hen (ail) ystyr 'prudd, trwm, trist' yw'r ail elfen; magwyd y llythyren *-f* derfynol am fod geirdarddeg boblogaidd yn ei esbonio fel 'llef' (h.y. 'hun-llef') am fod rhywun sy'n cael hunllef yn gweiddi allan yn ei gwsg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*, Cyfrol I, tud. 1924.

Gweler hefyd
------------

* Cwsg
* Swcwbws

Dolenni allanol
---------------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***hunllefau***

* Oriel Tate, Llundain: "Gothic Nightmares" Archifwyd 2010-12-21 yn y Peiriant Wayback.
Y "symbol taichi" (*taijitu*).
Mewn athroniaeth Tsieineaidd, mae **in ac iang** ( / j ɪ n / a / j ɑː ŋ, j æ ŋ / ; Tsieineeg: 陰陽*,* yn llythrennol "tywyll-golau", "negatif-positif") yn gysyniad o ddeuoliaeth sy'n tarddu o athroniaeth Tsieineaidd hynafol, gan ddisgrifio sut y gall grymoedd sy'n ymddangos yn wahanol neu wrthgyferbyniol fod yn gyflenwol, rhyng-gysylltiedig, ac yn rhyngddibynnol yn y byd naturiol, a sut y gallent ysgogi ei gilydd wrth iddynt gydberthyn i'w gilydd. Mewn cosmoleg Tseiniaidd, mae'r bydysawd yn creu ei hun o anhrefn sylfaenol o egni materol, wedi'i drefnu i mewn i gylchoedd in ac iang a'i ffurfio yn wrthrychau a bywydau. In yw'r egwyddor dderbyngar ac iang yw'r egwyddor weithredol, ac, yn ôl yr athroniaeth hon, maent i'w gweld ym mhob math o newid a gwahaniaeth fel y cylch blynyddol (gaeaf a haf), tirwedd (cysgod sy'n wynebu'r gogledd a disgleirdeb sy'n wynebu'r de), cyplu rhywiol (benyw a gwryw), ffurfio dynion a merched fel cymeriadau, a hanes sociopolitical (anhrefn a threfn).

Mae yna ddeinameg amrywiol mewn cosmoleg Tsieineaidd. Yn y cosmoleg sy'n ymwneud ag in ac iang, qi yw'r egni materol y mae'r bydysawd hwn wedi'i greu ohono. Credir bod trefniant qi yn y gosmoleg hon o Yin a Yang wedi ffurfio llawer o bethau - bodau dynol yn eu plith. Mae llawer o ddeuoliaethau naturiol (fel golau a thywyllwch, tân a dŵr, ehangu a chontractio) yn cael eu hystyried fel arwyddion ffisegol o'r ddeuoliaeth a symbolir gan in ac iang. Mae'r ddeuoliaeth sydd wrth wraidd llawer o ganghennau o clasurol gwyddoniaeth Tseiniaidd ac athroniaeth, yn ogystal â bod yn ganllaw sylfaenol o feddyginiaeth draddodiadol Tseiniaidd, ac yn egwyddor ganolog o wahanol fathau o grefft ymladd ac ymarfer corff Tsieiniaidd, fel baguazhang, taijiquan (t'ai chi), a qigong (Chi Kung), yn ogystal ag ymddangos ar dudalennau'r *I Ching* .

Cyfeiriadau
-----------




1. ↑  Feuchtwang, Stephan (2016). *Religions in the Modern World: Traditions and Transformations*. New York: Routledge. t. 150. ISBN 978-0-415-85881-6.
2. ↑  Feuchtwang, Sephan. Crefyddau Tsieineaidd Crefyddau yn y Byd Modern: Traddodiadau a Thrawsnewidiadau, Trydydd gol. Routledge, 2016, tt. 150-151.
3. ↑  Porkert (1974). *The Theoretical Foundations of Chinese Medicine*. MIT Press. ISBN 0-262-16058-7.
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Gorllewin Lewisham a Penge** (Saesneg: *Lewisham West and Penge*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Lewisham a Penge yn Llundain FwyafEtholaeth Gorllewin Lewisham a Penge yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2017: Jim Dowd (Llafur)
* 2017–presennol: Ellie Reeves (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gorllewin Oldham a Royton** (Saesneg: *Oldham West and Royton*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Oldham a Royton ym Manceinion FwyafEtholaeth Gorllewin Oldham a Royton ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2015: Michael Meacher (Llafur)
* 2015–presennol: Jim McMahon (Llafur-Cydweithredol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Canolfan Mentrau Creadigol yng Nghaernarfon yw **Galeri** a agorodd yn swyddogol ym mis Ebrill 2005.

Mae adeilad y Galeri yn gynnwys theatr a sinema gyda 394 o seddi, safle celf, 2 stiwdio ymarfer fawr a 3 stiwdio ymarfer llai. Mae gofod ar gyfer 24 o unedau swyddfa yn ogystal â ystafelloedd cyfarfod a'r Café Bar. Trefnir rhwng 400 – 500 o ddigwyddiadau bob blwyddyn, hefo dros 40,000 o docynnau yn cael ei werthu bob tro. Ar 21 Medi 2018 agorwyd sinema newydd ar gyfer y Galeri, un sy’n cynnwys 119 sedd. Daeth yr actor Rhys Ifans i agor y sinema newydd yn swyddogol.

Gall theatr Galeri eistedd 394 o bobl neu gellir defnyddio'r gofod gyda 300 yn sefyll, neu arddull cabaret am hyd at 150. Gellir dod o hyd i 6 sedd cadeiriau olwyn penodol yn y rhes flaen, gyda 6 ychwanegol yn y balconi.

Datblygiad
----------

Datblygwyd cynlluniau'r Galeri gan fenter gymunedol ddi-elw Cwmni Tref Caernarfon Cyf (Galeri Caernarfon Cyf erbyn 2018), sy'n gweithredu fel Ymddiriedolaeth Datblygu. Adeiladu'r Galeri oedd prosiect mwyaf yr Ymddiriedolaeth ar y pryd. Cychwynnodd y gwaith adeiladu yn 2004 gan y contractwyr Watkin Jones ac fe gostiodd £7.5 miliwn i'w adeiladu.

Gweler hefyd
------------

* Sbarc Galeri

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Galeri Caernarfon yn dathlu 10 mlynedd*  , BBC Cymru Fyw, 11 Ebrill 2015.  Cyrchwyd ar 12 Chwefror 2019.
2. ↑  *Galeri Caernarfon i ehangu gydag estyniad newydd*  , BBC Cymru Fyw, 12 Tachwedd 2015.  Cyrchwyd ar 12 Chwefror 2019.
3. ↑  *7,000 yn gwylio ffilmiau Galeri Caernarfon*  , Golwg360, 2 Tachwedd 2018.  Cyrchwyd ar 12 Chwefror 2019.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol
* Galeri Caernarfon ar Facebook
Gwyddonydd Rwsiaidd yw **Galina Karelova** (ganed 13 Gorffennaf 1950), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd ac economegydd.

Manylion personol
-----------------

Ganed Galina Karelova ar 13 Gorffennaf 1950 yn Nizhnyaya Salda ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Ffederal yr Ural a Phrifysgol Technegol y Wladwriaeth yn yr Ural. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Urdd Anrhydedd, Urdd Teilyngdod "Am waith dros yr Henwlad", Dosbarth IV, Medal "For Labour Valour, Urdd Cyfeillgarwch, Medal Jiwbili "I Goffáu 100fed Pen-blwydd Geni Vladimir Ilyich Lenin" (10 gair / words), Medal Stolypin P. A. ac Urdd y Dywysoges Olga.

Gyrfa
-----

Am gyfnod bu'n Ddirprwy Gadeirydd Llywodraeth y Ffederasiwn Rwsia, Aelod o 'Duma' Gwladwriaeth Rwsia, Aelod o Gyngor Ffederasiwn Rwsia.
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethuriaeth Nauk mewn Cymdeithaseg, Gwobr Kandidat Nauk mewn Economeg.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

* Y Cyngor Ffederal

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------
Gwryw
Gwryw
Benyw
Benyw
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glesyn Adonis**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gleision Adonis**; yr enw Saesneg yw *Adonis Blue*, a'r enw gwyddonol yw *Lysandra bellargus* neu *Polyommatus bellargus*. Mae i'w gael yng Ngorllewin Ewrop, De Ewrop, De Rwsia, Iran, Mynyddoedd y Cawcasws a Thwrci.

Dim ond yr oedolyn gwryw sydd a'r lliw glas ar ran uchaf ei adenydd. Sbotiau glas yma ac acw sydd gan y fenyw a hynny yn y rhan agosaf at ei chorff o'i hadenydd. Siocled brown ydy lliw gweddill ei hadain, gyda pheth oren.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glesyn Adonis yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Cynefin
-------

Mae'r glöyn byw hwn yn hoff iawn o weundiroedd glaswelltog eitha calchog, ac yn prinhau gan fod ei gynefin hefyd yn newid.

Manylion
--------

* Maint: 17mm
* Bwyd: *Hippocrepis comosa*.
* Lleoliad: Canol a de Ewrop: y ffin gogleddol yw de Lloegr.
* Cyfnod yn oedolyn: Mai - Medi (dau gyfnod).
* Tebyg i: *Polyommatus coridon* (benyw).

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Polyommatus bellargus***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
**Gorsaf reilffordd Union** yw prif orsaf reilffordd Toronto, Ontario, Canada. Gwasanaethir yr orsaf gan Gomisiwn Transit Toronto, Go Transit, UP Express a Via Rail. Mae tua chwarter miliwn o bobl yn defnyddio’r orsaf yn ddyddiol.

Trenau Go Transit tu allan yr orsaf

Hanes
-----

Roedd gorsaf Union gynharach, adeiladwyd ym 1872, ar Heol Front, rhwng heolydd York a Simcoe. Cwblhawyd ei mynedfa ym 1895, yn cynnwys swyddfeydd tocynnau, ystafelloedd aros a swyddfeydd y Rheilffordd Grand Trunk. E.P.Hannaford, prif beiriannydd y reilffordd, oedd y pensaer. Roedd yr orsaf yn seiliedig ar orsaf reilffordd yr Illinois Central yn Chicago..

Dinistrwyd 14 acer ynghanol y ddinas gan dân ar 19 Ebrill 1904, yn rhoi cyfle i adeiladu gorsaf ar gyfer y cwmnïau i gyd. Llogwyd y safle presennol i’r Rheilffordd Grand Trunk ym 1905, a dechreuodd gwaith adeiladu ym 1914. Wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf, a dadleuon rhwng y rheilffyrdd, dinas ac awdurdod yr harbwr, ac wedyn methiant y rheilffordd Grand Trunk, agorwyd yr orsaf gan Edward, tywysog Cymru, ar 6 Awst 1927 a daeth y trenau cyntaf ar 11 awst.
Dynodwyd yr orsaf yn Safle Hanesyddol Genedlaethol ym 1975. Prynwyd yr orsaf gan ddinas Toronto yn 2000.

Adeiladwaith ‘Beaux-Arts’ yr orsaf
----------------------------------

Cydweithiodd G.A.Ross, R.H.Macdonald, Hugh Jones a John M.Lyle ar cynllun yr orsaf. Gwnaethpwyd nenfwd y neuadd fawr gyda theils Gustafino, ac yn cynnwys enwau’r dinasoedd ar reilffyrdd Canadian Pacific a Canadian National.

Adeiladwyd y waliau mewnol gyda maen Zumbro o Mississippi, y llawr o farmor Tennessee, a’r waliau allanol gyda chalchfaen Indiana a Queenston.

GO Transit
----------

Cyhoeddwyd bwriad i ddechrau gwasanaethau lleol ar gyfer teithwyr gan Lywodraeth Ontario ar 19 Mai 1965, a cyrhaeddodd trên gyntaf GO Transit o Oakville ar 23 Mai 1967.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan torontounion.ca
2. 1 2 3 4  "Gwefan toronto.ca". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-07-26. Cyrchwyd 2017-11-03.
3. 1 2  "Gwefan toronto.ca". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-12-01. Cyrchwyd 2017-11-07.
4. ↑  Tudalen hanes ar wefan torontounion.ca

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Via Rail
Athronydd Marcsaidd a gwneuthurwr ffilmiau Ffrengig oedd **Guy Debord** (28 Rhagfyr 1931 – 30 Tachwedd 1994).

Ganed ym Mharis, ac yn ei ieuenctid daeth yn gyfeillgar ag artistiaid a deallusion adain-chwith y ddinas. Cynhyrchodd ei ffilm gyntaf, *Hurlements en faveur de Sade*, yn 1952. 

Gweithiodd gyda Isidor Isou a Maurice Lamaitre, aelodau'r cymundod artistig L'Internationale lettriste, i wneud celf arbrofol a elwir "gwrth-gelf" a chanddi ei gwreiddiau ym mudiadau Dada a Swrealaeth. 

Ysgrifennodd nifer o erthyglau a golygodd sawl rhifyn o gylchgawn L'Internationale Situationniste. Cyhoeddodd ei gampwaith, *La société du spectacle*, yn 1967. 

Tynnodd ar syniadaeth yr *avant-garde* ac astudiaethau pensaernïaeth, y sinema, a chynllunio tref yn ogystal â damcaniaeth Marx yn ei ymdriniaeth o'r "sbectacl" fel amlygiad o ymddieithriad a thrin profiad y ddynolryw yn gynwydd. Cyhoeddodd ddilyniant i'r gwaith hwnnw, *Commentaires sur la société du spectacle*, yn 1988. 

Bu farw trwy hunanladdiad yn 62 oed.

* Gweler hefyd: Internationale situationniste
* Darllen pellach: Andrew Hussey, *The Game of War: The Life and Death of Guy Debord* (Llundain: Pimlico, 2002).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Sadie Plant, "Obituary: Guy Debord[*dolen marw*]", *The Independent* (2 Ionawr 1995). Adalwyd ar 30 Ionawr 2020.
Mae **gorsaf reilffordd Pwllheli** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref arfordirol Pwllheli ar Benrhyn Llŷn yng Ngwynedd, Cymru. Dyma derfynfa Rheilffordd Arfordir Cambria.

Hanes
-----

Cafodd yr orsaf wreiddiol ei hadeiladu ym 1869 gan Reilffordd Aberystwyth ac Arfordir Cymru, un o gwmnïau Rheilffyrdd y Cambrian.

Yn dilyn adfer tir, cafodd y rheilffordd ei hymestyn i'r gorllewin, yn nes at ganol y dref, a gorsaf newydd yn cael ei hagor ar y safle presennol ym 1909. Roedd yr orsaf yn cynnwys dau blatfform a doc llwytho bychan, cynllun a oroesodd tan y cyfnod o "resymoli" ym 1976.

Cafodd iard nwyddau ei datblygu ar safle'r orsaf wreiddiol. Roedd y safle hefyd yn cynnwys trofwrdd sydd bellach ym meddiant Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf.

Dyblodd y Great Western Railway y linell rhwng yr orsaf a'r iard nwyddau er mwyn cynyddu cynhwysedd, ond cafodd yr arwyddion eu tynnu yn 1976 ac mae'r adran trac dwbl yn awr yn ffurfio *run-round loop* hir ar gyfer trenau siarter.

Cyn cau'r lein Afon Wen i Gaernarfon yn 1964, roedd dau wasanaeth cyflym yn ystod yr haf rhwng Pwllheli a Llundain.

Ar 12 Medi 1976, cafodd y ddau flwch arwydd yn yr orsaf ei chau. Cafodd y nifer o lwyfannau eu lleihau i un. Mae archfarchnad wedi cael ei ddatblygu ar y tir diangen.

Gwasanaethau
------------

Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu gweithredu gan Trafnidiaeth Cymru ac yn gadael o Bwllheli i Fachynlleth, Amwythig a Birmingham. Mae pob gwasanaeth yn cael eu gweithredu gan ddefnyddio trenau Dosbarth 158. Mae gwasanaethau siarter hefyd yn achlysurol yn dod i ben yn yr orsaf.

Ers Tachwedd 2013, does dim o wasanaethu rhwng Harlech a Phwllheli gan gaeir y Bont Briwet ger Llandecwyn, tan gwblhad pont newydd yn 2015; ond oes gwasanaeth bysiau dros dro.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goCludiant yng Ngwynedd |
| --- |
|  |
| Ffordd | A470 · A487 · A494 · A5 · A55 |  |
|  |
| Rheilffordd | 

|  |  |
| --- | --- |
| Cambrian | Aberdyfi · Abererch · Abermaw · Cricieth · Dyffryn Ardudwy · Fairbourne · Harlech · Llanaber · Llanbedr · Llandanwg · Llandecwyn · Llwyngwril · Minffordd · Morfa Mawddach · Pen-sarn · Penhelig · Penrhyndeudraeth · Penychain · Porthmadog · Pwllheli · Talsarnau · Talybont · Tonfanau · Tygwyn · Tywyn |
|  |
| Dyffryn Conwy | Blaenau Ffestiniog |
|  |
| Arfordir Gogledd Cymru | Bangor |

 |
|  |
| Awyr | Maes Awyr Caernarfon · Maes Awyr Llanbedr |

 |
Cerdd gan Idris Fychan yn ei law ei hun
Telynor, bardd a llenor Cymraeg oedd **John Jones** (1825 - 3 Tachwedd 1887), a oedd yn fwy adnabyddus wrth ei enw barddol **Idris Fychan**. Ystyrid Idris yn un o ganwyr gyda'r tannau gorau ei ddydd. Roedd yn gyfaill agos i'r bardd Ceiriog.

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yn Nolgellau yn 1825. Roedd yn hannu o deulu Ellis Roberts (Eos Meirion) ac roedd ei fam yn gantores dda hefyd. Fel crydd y daeth i ennill ei fywoliaeth ond yn fuan daeth ei ddoniau fel telynor i'r amlwg a daeth yn adnabyddus fel 'Idris Fychan'. Symudodd i weithio yn Llundain ac wedyn i Fanceinion yn 1857.

Yn Eisteddfod Rhuddlan, 1850, enillodd wobr am ei draethawd arobryn ar 'Canu gyda'r Delyn', ac yn Eisteddfod Caerlleon 1866 dyfarnwyd y wobr iddo am draethawd ar 'Hanes a Henafiaeth Canu gyda'r Delyn'. Roedd yn fardd eisteddfodol yn ogystal ac yn un o gyfeillion agosaf Ceiriog.

Bu farw ar 3 Tachwedd 1887 a'i gladdu ym mynwent Ardwick, Manceinion.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Y Bywgraffiadur Cymreig ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Adalwyd 06.01.2015.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***John Jones (Idris Fychan)***

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 316032726

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Llychlys rossetti** (enw gwyddonol: *Cololejeunea rossettiana* (C.Massal. Schiffn.); enw Saesneg: *Rossetti's pouncewort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Porellales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, yr Alban, Lloegr, ac Iwerddon.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Llychlys Rossetti** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  species.nbnatlas.org; adalwyd 29 Mai 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Dinas yng ngorllewin canolbarth Tiwnisia yw **Makthar** (Arabeg: مَكْثَر), hefyd **Maktar** neu **Mactar**, sy'n gorwedd 900 metr i fyny ar lwyfandir ar ymyl ogleddol mynyddoedd Dorsal Tiwnisia yn nhalaith Siliana. Poblogaeth: 12,942 (2004).

Fe'i lleolir ar groesffordd y priffyrdd GP4 a GP12, 150 km i'r de-orllewin o Diwnis a 70 km i'r de-orllewin o El Kef. Gorwedd Siliana, prifddinas y dalaith o'r un enw, 35 km i'r gogledd ar y briffordd GP4.

Mae Makthar yn adnabyddus yn bennaf am safle archaeolegol dinas hynafol Mactaris. Bu'r ddinas honno ym meddiant Massinissa, brenin Numidia ac arosodd yn nwylo'r Nwmidiaid tan ddechrau'r 1fed ganrif OC pan gafodd ei gipio gan yr Ymerodraeth Rufeinig. Parhaodd y ddinas, er yn llai, trwy gyfnodau rheolaeth y Fandaliaid a'r Ymerodraeth Fysantaidd hyd yr 11g. Ceir amgueddfa fechan ar y safle.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cyfrifiad 2004". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-09-24. Cyrchwyd 2011-01-08.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2011-01-23 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Maol Creag an Loch**  neu **A'Chaoirnich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN735807. tiny cairn and ground to 5m W

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 12 Mehefin 2002.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Yn seryddiaeth, mae **maint** yn fesur unedol o ddisgleirdeb gwrthrych mewn pàsfand diffiniedig, yn aml yn y sbectrwm gweladwy neu is-goch, ond weithiau ar draws pob tonfedd. Cyflwynwyd dull amwys ond systematig o benderfynu maint gwrthrychau yn yr hen fyd gan Hipparchus. 

Mae'r raddfa yn un logarithmig ac wedi'i diffinio fel bod pob cam o un maint yn newid y disgleirdeb ffactor o'r pumed gwreiddyn o 100, sef tua 2.512. Mae seren maint 1, er enghraifft, yn union 100 gwaith yn fwy disglair na seren maint 6. Po fwyaf disglair mae gwrthrych yn ymddangos, yr isaf yw gwerth ei faint, gyda'r gwrthrychau mwyaf disglair yn cyrraedd gwerthoedd negyddol. 

Defnyddia seryddwyr ddau ddiffiniad gwahanol o faint: maint ymddangosol a maint absoliwt. Y maint *ymddangosol* (m) yw disgleirdeb gwrthrych fel y mae'n ymddangos yn awyr y nos o'r Ddaear. Mae maint ymddangosol yn dibynnu ar oleuedd cynhenid gwrthrych, ei bellter, a'r dilead sy'n lleihau ei ddisgleirdeb. Mae'r maint *absoliwt* (M)) yn cynrychioli'r goleuedd cynhenid a allyrrir gan wrthrych ac fe'i diffinnir i fod yn hafal i'r maint ymddangosol y byddai gan yr wrthrych pe bai'n cael ei osod pellter penodol o'r Ddaear, 10 parsec yn achos sêr. Defnyddir diffiniad mwy cymhleth o faint absoliwt ar gyfer planedau a gwrthrychau bach Cysawd yr Haul, yn seiliedig ar eu disgleirdeb un uned seryddol oddi wrth arsylwr a'r Haul. 

Mae gan yr Haul maint ymddangosol o −27 a Sirius, y seren weladwy mwyaf disglair yn awyr y nos, −1.46. Gellir hefyd neilltuo meintiau ymddangosol i loerennau yn orbit y Ddaear, gyda'r Orsaf Ofod Ryngwladol (ISS) weithiau'n cyrraedd maint ymddangosol o −6.

Graddfa
-------

Mae'r raddfa'n ymddangos i fod yn gweithio 'i'r gwrthwyneb', gyda gwrthrychau â maint negyddol yn fwy disglair na'r rhai sydd â maint positif. Po fwyaf negyddol yw'r gwerth, y mwyaf disglair yw'r gwrthrych. 

Mae gwrthrychau ymhellach i'r chwith ar y llinell hon yn fwy disglair, tra bod gwrthrychau sy'n ymddangos ymhellach i'r dde yn pŵl. Felly mae sero yn ymddangos yn y canol, gyda'r gwrthrychau mwyaf disglair ar y chwith eithaf, a'r gwrthrychau mwyaf pŵl - lleiaf disglair - ar y dde eithaf.

Meintiau ymddangosol ac absoliwt
--------------------------------

Mae dau brif fath o faint y mae seryddwyr yn eu defnyddio: 

* Maint ymddangosol - disgleirdeb gwrthrych fel y mae'n ymddangos yn awyr y nos.
* Maint absoliwt - mesur goleuedd gwrthrych (neu olau wedi'i adlewyrchu yn achos gwrthrychau, fel asteroidau, nad ydynt yn oleuol); hwn yw maint ymddangosol y gwrthrych fel y'i gwelir o bellter penodol, fel rheol 10 parsec (32.6 blwyddyn olau ).

Mae'r gwahaniaeth rhwng y cysyniadau hyn i'w gweld wrth gymharu dwy seren. Mae Betelgeuse (maint ymddangosol 0.5, maint absoliwt −5.8) yn ymddangos ychydig llai disglair yn yr awyr nag Alpha Centauri (maint ymddangosol 0.0, maint absoliwt 4.4) er bod y golau mae'n allyrru miloedd o weithiau yn fwy, yn syml am fod Betelgeuse yn llawer pellach i ffwrdd.

Cyfeiriadau
-----------
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Mapgoll** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Geum urbanum* a'r enw Saesneg yw *Wood avens*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mapgoll, Afans, Bendigeidlys, F'anwylyd, Llys Bened, Llys Benet, Llys F'anwylyd, Llysiau F'anwylyd, Mabgoll, Mabgoll Bendigeidlys, Mapgoll Bendigeidlyn Cyffredin, Mapgoll Bendigeidlys.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Mapgoll***
Digwyddiad cerddorol, blynyddol yw **Marathon Roc** sydd yn cael ei gynnal bob mis Awst er mwyn llunio a chreu bandiau newydd ar gyfer pobl ifanc rhwng 13-18 mlwydd oed.

Mae’r digwyddiad yn cael ei gynnal yn Y Galeri, yng Nghaernarfon. Tri cyfansoddwr enwog o Gymru sydd yn hybu’r digwyddiad yw Osian Huw Williams, Branwen Williams a Gareth Thomas. Mae'r cyfansoddwyr yma yn dod at ei gilydd i greu gweithgareddau llais ac offerynnol mewn band e.e. gitâr, piano, allweddellau a’r drymiau. Mae Marathon Roc yn helpu pobl ifanc i ddatblygu gwahanol sgiliau a rhannu syniadau i ddadansoddi caneuon eu hunain er mwyn cael hyder i berfformio o flaen gynulleidfa hwyliog.

Mae plant o gwmpas ardal Caernarfon yn dod at ei gilydd i'r Galeri, i dod i ‘nabod ei gilydd fel unigolion ac yn datblygu fel grŵp.Yn ystod y sesiwn cyntaf mae’r trefnwyr yn rhannu’r holl gystadleuwyr i grwpiau bychain ac maent yn mynd ati i ysgrifennu caneuon wreiddiol. Mae pwyslais mawr yn cael ei roi ar yr iaith Gymraeg, ac mae’n rhaid i'r holl ganeuon fod yn y Gymraeg. Yna, mae’r holl grwpiau yn cael cyfle i ymarfer perfformio’r caneuon ar gyfer y perfformiad mawreddog ar ddiwedd y trydydd dydd. Rhoddir y cyfle ar ddiwedd y trydydd dydd i'r holl griw ddangos eu perfformiad i griw o deulu a ffrinidau. Mae’r digwyddiad yma yn allweddol bwysig ar gyfer creu bandiau newydd yn y Gymraeg. Mae grwpiau enwog fel y Candelas, Di-enw a Gwilym wedi cychwyn wrth fynychu ‘Marathon Roc’. Yn 2018, cafodd nifer o fandiau newydd eu ffurfio yn 2018 sef Aerobic, Paracetamol a Maes Parcio.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Iora cyffredin** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ioraid cyffredin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegithina tiphia***; yr enw Saesneg arno yw *Common iora*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dail (Lladin: *Irenidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. tiphia*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r iora cyffredin yn perthyn i deulu'r Adar Dail (Lladin: *Irenidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn cefnlas bychan | Irena puella |  |
|
| Aderyn cefnlas mantellddu | Irena cyanogastra |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Iora cyffredin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Beddrod Iorwerth Drwyndwn yn Eglwys Pennant Melangell.
**Iorwerth Drwyndwn** neu **Iorwerth ab Owain Gwynedd** (fl. ail hanner y 12g) oedd tad Llywelyn Fawr a hendaid Llywelyn ap Gruffudd ar ochr ei dad. Mae'n bosibl fod ei lysenw, a ddefnyddid yn gyffredinol, yn cyfeirio at nam ar ei drwyn neu anaf mewn brwydr. Os nam naturiol oedd ar ei drwyn byddai hyn yn ei amddifadu o'r hawl i olynu ei dad fel brenin Gwynedd, er ei fod yr hynaf o feibion cyfreithlon Owain Gwynedd (yn ôl y Cyfreithiau roedd rhaid i frenin fod yn ddi-nam).

Bywgraffiad
-----------

Ychydig iawn a wyddys amdano. Yn ôl un ffynhonnell, cafodd ei ladd mewn brwydr ger Pennant Melangell yn yr ymgiprys am goron Gwynedd ar ôl marwolaeth ei dad (efallai yn 1174). Ceir beddrod iddo yn Eglwys Pennant Melangell.

Teulu
-----

Roedd Iorwerth yn un o saith fab Owain Gwynedd. Ei frodyr oedd Hywel ab Owain Gwynedd (y bardd-dywysog, m. 1170), Rhun (m. 1146), Maelgwn, Dafydd (m. 1203), Rhodri (m. 1195, hendaid Senana gwraig Gruffudd ap Llywelyn a mam Llywelyn ein Llyw Olaf), a Chynan (tad Gwerful Goch a gorhendaid i Fadog ap Llywelyn, arweinydd y gogledd yng Ngwrthryfel Cymreig 1294-96 yn erbyn y goresgyniaid Seisnig).

Llyfryddiaeth
-------------

* J. E. Lloyd, *The History of Wales from Earliest Times to the Edwardian Conquest* (Llundain, 1911)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Prif arweinydd y blaid ddemocrataidd Hamas yw **Ismail Abdel Salam Ahmed Haniyeh** (Arabeg: إسماعيل عبد السلام أحمد هنية‎, Ismaʻīl Haniyya; a gyfieithir weithiau fel **Ismail Haniya**, **Ismail Haniyah**; (g. 29 Chwefror 1963); mae hefyd yn gyn-Brif Weinidog Awdurdod Cenedlaethol Palesteina ers i Hamas ennill mwyafrif y pleidleisiau yn Etholiad Cyffredinol Palesteina, 2006.

Ar bapur, ac oherwydd y cweryl rhwng Fatah a Hamas, collodd ei swydd ar 14 Mehefin 2007 ond parhaodd i wneud y gwaith yn Llain Gaza, a chadarnhawyd ei safle fel Prif Weinidog gan Awdurdod Cenedlaethol Palesteina.

Y dyddiau cynnar
----------------

Ganwyd Haniyeh yng Ngwersyll Ffoaduriaid Al-Shati yn Llain Gaza. Roedd ei rieni wedi ffoi yno o Ashkelon (yn Israel heddiw) yn ystod Rhyfel Arabaidd-Israelaidd 1948. Mynychodd ysgol y Cenhedloedd Unedig ac yna Prifysgol Islamaidd Gaza. Tra yno, daeth i gysylltiad â Hamas a rhwng 1985 a 1986 roedd yn Arweinydd cyngor y myfyrwyr, gan gynrychioli'r Frawdoliaeth Fwslemaidd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Abbas sacks Hamas-led government". *BBC News*. 14 June 2007. Cyrchwyd 14 June 2007.
2. 1 2  "*Profile: Hamas PM Ismail Haniya*". *BBC*. 14 December 2006.
3. 1 2  Donald Macintyre (3 Ionawr 2009). "Hamas PM Ismail Haniyeh at war with Israel – and his own rivals". *The Belfast Telegraph*. Italic or bold markup not allowed in: `|newspaper=` (help)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 255729056
* LCCN: n2012053229
* ISNI: 0000 0003 7801 1423
* GND: 1148066233

 |
Mae **Jabal ad Duruz** (Arabeg: جبل الدروز, "Mynydd Druze"; a elwir hefyd yn **Jabal el Arab**, Arabeg: جبل العرب) yn ardal folcanig uchel yn ne Syria, yn nhalaith As Suwaydā (*mohofazat Souweida*). Ceir eira yno yn y gaeaf. Mae'r mwyafrif o'r trigolion yn bobl Druze, ond ceir cymunedau bychain o Gristnogion yn ogystal. Darganfuwyd arysgrifiadau Safaitig (math o broto-Arabeg a ddefnyddid gan y Bedouin ac eraill) am y tro cyntaf yn yr ardal hon. Bu'n dalaith hunanlywodraethol yn ystod Mandad Ffrengig Syria rhwng 1921 a 1936, dan yr un enw (Jabal el Druze (talaith)).

Daeareg
-------

Gorwedd maes folcanig Jabal ad Duruz, y mwyaf deheuol yn Syria, ar lwyfandir Haurun-Druze yn ne-orllewin Syria ger y ffin â Gwlad Iorddonen. Ei bwynt uchaf yw copa 1803m Tell Qeni neu Jabal ad Duruz (neu Djebel Al-Arab, Jabal ed Duruz, Jabal ad Druze, Jabal al Druz, Jebel Duraz, Djebel ed Drouz). Gorlifodd y lafa o'r maes folcanig hwn i gyfeiriad y dwyrain i ffurfio tirwedd arbennig Diffeithwch Syria.

### Copaon

* Tell Qeni 1803m
* Tell Joualine 1732m
* Tell Sleiman 1703m
* Tell Qleib 1698m
* Tell Abou-Hamra 1482m
* Tell El-Ahmar 1452m
* Tell Abed-Mar 1436m
* Tell Khodr-Imtan 1341m
* Tell Azran 1220m
* Tell Shihan 1138m

Gweler hefyd
------------

* Jabal el Druze (talaith)

Dolenni allanol
---------------

* Tudalen *Global Volcanism Program* gyda llun awyr Archifwyd 2006-12-30 yn y Peiriant Wayback.
Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Arne Skouen yw ***Jarman Kommer Hjem*** a gyhoeddwyd yn 1958. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Pastor Jarman kommer hjem*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Norwy. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Norwyeg a hynny gan Arne Skouen a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Gunnar Sønstevold. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Kommunenes Filmcentral.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Aud Schønemann, Henki Kolstad, Svein Byhring, Tryggve Larssen, Rolf Sand, Turid Balke, Alf Malland, Henny Moan, Oscar Egede-Nissen, Rolf Søder, Henry Nyrén, Kai Remlov, Kari Øksnevad, Turid Haaland, Erling Lindahl, Frithjof Fearnley a Stevelin Urdahl. Mae'r ffilm *Jarman Kommer Hjem* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Vertigo* sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,050 o ffilmiau Norwyeg wedi gweld golau dydd. 
Finn Bergan oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Bjørn Breigutu sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arne Skouen ar 18 Hydref 1913 yn Kristiania a bu farw yn Bærum ar 8 Chwefror 2001. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Fritt Ord
 * Gwobr Anrhydeddus Cyngor Celfyddydau Norwy
 * Gwobr Diwylliant Dinas Oslo
 * Gwobr Anrhydeddus Pwyllgor Amanda
 * Filmkritikerprisen

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Arne Skouen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 . dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.
2. ↑ . dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.
3. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
4. ↑  Gwlad lle'i gwnaed:. dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.
5. ↑  Iaith wreiddiol:. dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.
6. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.
7. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
8. ↑  Sgript:. dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.
9. ↑  Golygydd/ion ffilm:. dyddiad cyrchiad: 13 Ionawr 2016.
Posterpropaganda o'r Ail Ryfel Byd yn defnyddio slogan adloi yn y testun
Mae **Jap** neu **Siap** yn derm sarhaus am berson o Japan. Yn achlysurol, cyfeirir ato fel y "**gair J**". Yn Saesneg, mae'n deillio o ffurf fyrrach o'r gair "Japan" neu "Japanese" (neu "Japan" a "Japaneaidd" yn Gymraeg). Cyfystyr llai cyffredin o'r gair yw "nipp", ffurf fyrrach ar "Nippon", yr hen ynganiad "Nihon", yr enw ar Japan yn Japaneg. Nid oedd y gair yn wreiddiol yn sarhaus, ond ers yr ymosodiad ar Pearl Harbor, mae wedi dod yn slur ethnig. Oherwydd y cynnydd mewn teimlad gwrth-Japaneaid yn yr Ail Ryfel Byd. Defnyddiwyd y gair ar arwyddion hiliol yn ystod yr Ail Ryfel Byd, yn fwyaf arbennig ar arwyddion yn darllen "no Japs allowed" ("Dim Japiau yn cael ei ganiatáu").

Cyd-destun Cymreig
------------------

Er na ddefnyddir y term dirmygu, "Jap" na chwaith awgrym o sarhâd bwriadol, mae cân adnabyddus *Asso Asso Yogoshi* gan y perfformiwr poblogaidd Max Boyce yn cynnwys geiriau a sentiment na fyddai'n cael eu canu heddiw. Fel dywedodd erthygl yn y Wales Online yn 2016, "As a product of the 1970s, it is not a song you would expect to be written today." Ysgrifennwyd y gân i gyd-fynd ag ymweliad tîm rygbi Siapan â Chymru yn 1973 a achosodd cryn dipyn o ddiddordeb ac ewyllus da, ond hefyd, beth efallai byddai heddiw yn cael ei weld yn hwyl nawddoglyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  Paul Fussell, *Wartime: Understanding and Behavior in the Second World War,* Oxford University Press, 1989, p. 117.
3. ↑  "The inside story of a famous Max Boyce tribute song to the Japan rugby team which would never have been written today". Wales Online. 18 Tachwedd 2016.
*Am bobl eraill yn dwyn yr enw Ioan, gweler Ioan (gwahaniaethu)*

Yn y Testament Newydd mae **Ioan** neu **Ioan Efenglydd** neu **Sant Ioan** (fl. Ganrif 1af) yn un o ddeuddeg Apostol Crist ac un o'r pedwar efengylydd gyda Mathew, Marc a Luc. Roedd yn fab i Sebedeus a Salome, ac yn frawd i Iago. Dywedir ei fod ef a'r frawd yn bysgotwyr ar lan Môr Galilea pan alwyd hwy gan Iesu fel disgyblion.

Yn ôl traddodiad bu farw yn Effesus yn Asia Leiaf. Ffurf arall ar ei enw yw Ieuan. Fe'i gelwir weithiau **Sant Ioan o Batmos** hefyd.

Credir mai Ioan yw awdur *Yr Efengyl yn ôl Ioan*, un o'r pedwar efengyl synoptig a ysgrifennwyd tua diwedd y ganrif gyntaf. Tadogir arno dri Llythyr yn y Testament Newydd yn ogystal. Yn ôl traddodiad Ioan oedd awdur *Datguddiad Ioan* sy'n disgrifio Arwyddion Dydd y Farn; credir iddo gael ei gyfansoddi ar ynys Patmos.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Ioan Efengylydd, manylyn o Driptych Syr John Dwnn gan Hans Memling |
| Ioan Efengylydd, manylyn o Driptych Syr John Dwnn gan Hans Memling  |

 |

Gweler hefyd
------------

* Y Pedwar Efengylydd
* *Yr Efengyl yn ôl Ioan*
* *Llythyr Cyntaf Ioan*
* *Ail Lythyr Ioan*
* *Trydydd Llythyr Ioan*
* *Datguddiad Ioan*
Proffwyd Iddewig sydd hefyd yn ffigwr pwysig mewn Cristionogaeth oedd **Ioan Fedyddiwr** (bu farw tua 30).

Ceir hanes ei eni yn Efengyl Luc yn y Testament Newydd. Roedd yn fab i offeiriad o'r enw Sechariah a'i wraig Elisabeth, oedd yn oedrannus ac wedi bod hyd hynny yn ddi-blant. Mae pob un o'r pedwar Efengyl yn sôn amdano yn pregethu ac yn bedyddio yn Afon Iorddonen. Mae'n fwyaf enwog oherwydd iddo fedyddio Iesu a'i gydnabod fel y Meseia.

Dywed yr Efengylau iddo gael ei garcharu gan Herod Antipas, tetrach Galilea, ychydig fisoedd wedi iddo fedyddio Iesu. Dywedir fod hyn oherwydd iddo gondemnio priodas Herod a 
Herodias, gwraig i frawd Herod, Philip.

Yn ôl yr hanesydd Josephus, dienyddiwyd Ioan gan Herod i osgoi gwrthryfel. Yn ôl Efengyl Mathew, dawnsiodd merch Herodias, Salome, i Herod, a'i blesio gymaint nes iddo addo iddi unrhyw beth a ddymunai. Ei dymuniad oedd cael pen Ioan.

Ioan Fedyddiwr yw nawddsant Puerto Rico, ac enwyd y brifddinas, San Juan ar ei ôl. Ef yw nawddsant Canada Ffrengig hefyd, a dethlir ei ddydd gŵyl, 24 Mehefin, yn Québec fel y *Fête nationale du Québec*. Ef hefyd yw nawddsant dinas Porto, ail ddinas Portiwgal.

Ystyrir ef yn broffwyd yn Islam hefyd, ac mae traddodiad ei fod wedi ei gladdu ym Mosg yr Ummaiaid, Damascus.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| *Bedydd Crist* (1449) gan Piero della Francesca |
| *Bedydd Crist* (1449) gan Piero della Francesca  |

 |
Newyddiadurwr, awdur a golygydd oedd **Ioan Roberts** (Tachwedd 1941 – 29 Rhagfyr 2019).

Ganwyd yn Rhoshirwaun, Llŷn ac fe'i hyfforddwyd fel peiriannydd sifil.

Cychwynnodd ei yrfa newyddiadurol gyda phapur newydd *Y Cymro* gan ddod yn brif ohebydd. Bu'n olygydd gyda rhaglen newyddion *Y Dydd* ar HTV, cyn dod yn olygydd newyddion BBC Radio Cymru, ac yn gynhyrchydd nifer o raglenni S4C. Roedd yn gyd-gynhyrchydd cyfres *Hel Straeon* gyda Wil Owen.

Yn dilyn ei yrfa ddarlledu, daeth yn olygydd ac awdur llyfrau. Ysgrifennodd a golygodd nifer o lyfrau ffeithiol a bywgraffiadau gan gynnwys casgliadau o luniau'r ffotograffydd Geoff Charles a chofiant i'r ffotonewyddiadurwr rhyngwladol, Philip Jones Griffiths. Golygodd lyfr ar hanes y gyfres deledu *C'mon Midffîld!*.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod ag Alwena ac yn byw ym Mhwllheli. Roedd ganddynt ddau o blant.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cofio'r newyddiadurwr, awdur a golygydd Ioan Roberts*  , BBC Cymru, 30 Rhagfyr 2019.
2. ↑  *Marw’r cyn-newyddiadurwr a golygydd, Ioan Roberts, yn 78*  , Golwg360, 30 Rhagfyr 2019.
3. ↑   Ioan Roberts. Y Lolfa. Adalwyd ar 30 Rhagfyr 2019.
Actor a darlithydd Cymreig yw **Ioan Hefin** (ganwyd 1963).

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Ioan Hefin yn Mynydd-y-garreg yng Nghwm Gwendraeth.. Aeth i Ysgol Gynradd Mynydd-y-garreg ac Ysgol Ramadeg Caerfyrddin cyn mynd i astudio Cerddoriaeth ym Mhrifysgol Caerdydd gan raddio gyda B.Mus (anrhydedd).

Gyrfa
-----

Mae'n ddarlithydd ar raglen BA Actio ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant.

### Actio

Mae Hefin wedi bod yn actio ar lwyfan a theledu ers 1986. Mae'n wyneb cyfarwydd ar ddramau S4C gydag ymddangosiadau yn *Pobol y Cwm*, *Con Passionate*, *Teulu*, *Pen Talar*, *Gwaith/Cartref* a *Dim Ond Y Gwir*.

Yn 2013 fe gymerodd ran mewn sioe un-dyn gyda *Theatr Na n'Og* yn chwarae rhan y gwyddonydd o Gymro, Alfred Russel Wallace a ddatblygodd theori am esblygiad ychydig cyn i Charles Darwin gyhoeddi ei ddamcaniaethau e.

Yn 2015 fe ffilmiodd ran yn *Peregrine’s Home for Peculiars*, ffilm gan Tim Burton sy'n addasiad o'r nofel o'r un enw gan Ransom Riggs. Fe fydd y ffilm yn cael ei rhyddhau yn 2016.

Bywyd personol
--------------

Mae'n byw ym Mhorth Tywyn gyda'i wraig Sharon a dwy ferch, Heini ac Elen.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "New Tim Burton film to star Samuel L Jackson to star and Gwendraeth actor Ioan Hefin", *llanellistar.co.uk*, 25 Mawrth 2015.
2. ↑   CV ar wefan swyddogol. Adalwyd ar 24 Ionawr 2016.
3. ↑   Proffil Staff y Drindod Dewi Sant. Adalwyd ar 24 Ionawr 2016.
4. 1 2  "Actor a darlithydd yn ymddangos yn ffilm Tim Burton", *golwg360.com*, 9 Ebrill 2015.
5. ↑  "Ioan Hefin yn mwynhau chwarae'r dihiryn", *y-cymro.com*, 12 Mawrth 2013.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Ioan Hefin ar wefan yr Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 55377979
* LCCN: n00038158

 |