recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cyfieithydd a llenor o Ganada oedd **Denys Johnson-Davies** (enw Mwslimaidd: Abdul Wadud; 21 Mehefin 1922 – 22 Mai 2017) a arloesoedd yr arfer o gyfieithu llenyddiaeth Arabeg fodern i'r Saesneg.

Ganwyd yn Vancouver, a threuliodd ei blentyndod yng Nghanada, yr Aifft, Wganda, a Swdan. Dysgodd Arabeg o'r bobl leol yn Wadi Halfa, ger y ffin rhwng Swdan a'r Aifft. Teithiodd i Loegr ar ben ei hun yn 12 oed i fynychu ysgol Merchant Taylors yn Swydd Hertford. Er nad oedd yn hoff o'i amser yno, rhagorodd wrth chwarae sboncen a daeth yn bencampwr yr ysgol yn 14 oed. Gadawodd yr ysgol cyn pryd wedi i'r prifathro wrthod rhoi caniatâd iddo ddefnyddio cwrt sboncen y bechgyn hŷn. Mynychodd Goleg y Santes Catrin, Caergrawnt, i astudio'r Arabeg.

Treuliodd bum mlynedd yn gweithio i wasanaeth Arabeg y BBC yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Aeth i Gairo gyda'r Cyngor Prydeinig ym 1946, a chyhoeddodd ei gyfieithiad cyntaf, cyfrol o straeon gan Mahmud Teymour (1947). Dychwelodd i Loegr ym 1949, ac astudiodd y gyfraith a gweithiodd fel bargyfreithiwr. Sefydlodd gwmni cyfieithu a hefyd y cylchgrawn llenyddol *Aswat* yn y 1960au. Ceisiodd dod â sylw'r cyhoeddwyr mawrion i lenyddiaeth Arabeg, a llwyddodd i gyhoeddi'i gyfieithiadau o'r llenor Swdanaidd Tayeb Salih.

Gweithiodd yn gyfarwyddwr gorsaf radio Arabeg yn Nhaleithiau'r Cadoediad yn niwedd y 1960au, ac yna yn brif ysgrifennydd y Genhadaeth Brydeinig yn Dubai a chyfieithydd rhwng y penaethiaid lleol a'r Prydeinwyr wrth sefydlu yr Emiradau Arabaidd Unedig. Yn y 1970au a'r 1980au, gweithiodd fel cynghorydd busnes i gwmnïau adeiladu oedd am ddatblygu yng ngwledydd Arabaidd y Gwlff. Ymsefydlodd Denys yn adran llenyddiaeth gymharol y Brifysgol Americanaidd yng Nghairo. Fe barhaodd i gyfieithu trwy gydol ei oes, a chyhoeddodd nofelau a straeon byrion gan Yahya Taher Abdullah, Salwa Bakr, Mohamed El-Bisatie, Sonallah Ibrahim a Zakaria Tamer, dramâu gan Tawfiq al-Hakim, a barddoniaeth gan Mahmoud Darwish. Ef oedd hefyd y cyntaf i drosi gwaith Naguib Mahfouz, enillydd Gwobr Lenyddol Nobel ym 1988, i'r Saesneg.

Roedd ei daid yn Anglicanwr, ei dad yn anffyddiwr, a'i fam yn Gatholig. Er i Denys ymhel â Bwdhaeth am nifer o flynyddoedd, trodd yn Fwslim yn ddiweddarach yn ei oes, a mabwysiadodd yr enw Abdul Wadud. Cyd-gyfieithodd ddwy gyfrol o'r hadith, ac ysgrifennodd straeon i blant gyda themâu o lenyddiaeth Arabeg a'r traddodiad Islamaidd. Bu'n briod teirgwaith, a chafodd fab o'i briodas gyntaf. Cyhoeddwyd ei hunangofiant yn 2006 gan y Brifysgol Americanaidd yng Nghairo, gyda rhagair gan ei hen gyfaill Naguib Mahfouz. Enillodd Wobr Personoliaeth Ddiwylliannol y Flwyddyn, un o wobrau llenyddol y Shîc Zayed, yn 2007.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Denys Johnson-Davies Archifwyd 2017-06-23 yn y Peiriant Wayback. Gwasg y Brifysgol Americanaidd yng Nghairo (22 Mai 2017). Adalwyd ar 19 Mehefin 2017.
2. 1 2 3  (Saesneg) Peter Clark. Denys Johnson-Davies obituary, *The Guardian* (18 Mehefin 2017). Adalwyd ar 19 Mehefin 2017.
3. ↑  (Arabeg) (Saesneg) Denys Johnson- Davies Archifwyd 2017-05-18 yn y Peiriant Wayback. Gwobr Lyfr y Shîc Zayed. Adalwyd ar 19 Mehefin 2017.
Roedd **Maurits Cornelius Escher** (17 Mehefin 1898 – 27 Mawrth 1972), neu **M. C. Escher** yn arlunydd graffigol o'r Iseldiroedd a oedd yn adnabyddus am weithiau ar ffurf torluniau pren, lithograffiau a mezzotints.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd ef yn Leeuwarden, Friesland, yn fab ieuengaf i'r peiriannydd sifyl George Arnold Escher a'i ail wraig, Sara Gleichman. Pan oedd tua 5 oed, symudodd y teulu i Arnhem, ac yno y derbyniodd ei addysg tan 1918. Câi ei adnabod gan ei deulu wrth yr enw "Mauk", ac oherwydd gwendid ei iechyd, cafodd ei anfon i ysgol arbennig pan oedd yn 7 oed. Rhagorai ar ddarlunio, ond mae'n debyg mai gwan oedd ei berfformiad mewn meysydd eraill. Derbyniodd wersi gwaith coed a phiano tan oedd yn 13 oed.

Yn 1918, aeth Escher i Goleg Technegol Delft, ac yna, rhwng 1919 a 1922, i Ysgol Bensaernïaeth a Chelfyddyd Addurniadol Haarlem. Yno y datblygodd ei sgiliau darlunio a chreu torluniau pren. Bu'n astudio o dan yr arlunydd graffigol Samuel Jessurun de Mesquita.

Gwaith
------

Defnyddiai Escher wrthrychau a thechnegau mathemategol i archwilio syniadau ynghylch annherfynoldeb, adlewyrchiad, cymesuredd a pherspectif. Er i Escher ddweud nad oedd ganddo allu mathemategol, roedd mewn cysylltiad â'r mathemategwyr George Polya, Roger Penrose, Harold Coxeter a'r crystalograffydd Friedrich Haag.

Yn gynnar yn ei yrfa, cafodd Escher ei ysbrydoli gan fyd natur, ac astudiodd drychfilod, tirluniau a phlanhigion. Yn 1922, teithiodd i rannau o Eidal a Sbaen, a thrwy astudio pensaernïaeth, datblygodd ddiddordeb mewn mathemateg. Bu'n byw yn Rhufain rhwng 1923 a 1935. Yno y cyfarfu ei wraig Jetta Umiker.

Symudodd Escher a'i deulu i Château-d'Œx yn y Swistir yn 1935, ac yna i Uccle ar gyrion Brwsel yng Ngwlad Belg yn 1937. Bu raid symud eto yn 1941 oherwydd y Rhyfel, y tro hwn i Baarn yn yr Iseldiroedd. Creodd rai o'i weithiau mwyaf adnabyddus yn ystod y cyfnod hwnnw rhwng 1941 a 1970.

Cafodd Escher ei symud i gartref preswyl yn Laren yn 1970, ac yno y bu farw yn 73 oed ar 27 Mawrth 1972. Mae wedi'i gladdu yn y fynwent newydd yn Baarn.

Daeth ei gelf yn adnabyddus ymhlith gwyddonwyr a mathemategwyr, ac mewn diwylliant poblogaidd. Ymddangosodd ei waith ar gloriau llyfrau ac albymau, yn ogystal â phapurau technegol.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 5051087
* LCCN: n79007761
* ISNI: 0000 0001 0865 0831
* GND: 118531069
* SELIBR: 185645
* SUDOC: 026852934
* BNF: cb12604568f (data)
* BPN: 00499434
* BIBSYS: 90062469
* ULAN: 500007222
* NLA: 36564786
* NDL: 00513110
* NKC: jn20000703063
* The SBN id CFIV105466 is not valid.
* BNE: XX916897
* CiNii: DA00887548

 |
Mae’r *De natura rerum* Beda, sef llawysgrif Peniarth MS 540B, yn enghraifft brin o lawysgrif o’r 12g. Mae'n debygol iawn i'r llawysgrif darddu o Gymru. Mae traethawd gwyddonol Beda yn gynwysedig yn y llawysgrif.

Beda Ddoeth
-----------

Roedd Beda yn athronydd, yn ddiwynydd ac yn hanesydd o Northumbria (673-735).

Bu'n Treulio'r rhan helaeth o'i fywyd ym mynachlogydd Jarrow Wearmouth, lle bu dylanwad mawr Cristnogol arno. Yn 692, ordeiniwyd Beda yn ddiacon ac yn 703 cafodd ei wneud yn offeiriad.

Ysgrifennodd Beda lu o destunau hanesyddol, diwinyddol a gwyddonol. Ysgrifennodd yr Historia ecclesiastica gentis Anglorum (‘Hanes Eglwysig y Saeson’). Dyma gyflwyniad hanes Lloegr o amser Iŵl Cesar hyd at 731. O ganlyniad i'r gwaith yma, rhoddwyd iddo'r teitl, ‘tad hanes Lloegr’. Wedi iddo farw, daeth yn adnabyddus fel Beda Ddoeth ac mae modd dod o hyd i’w feddrod yng Nghadeirlan Durham.

De natura rerum
---------------

O ganlyniad i'w gredoau crefyddol, roedd Beda yn ymhyfrydu yn y byd naturiol, megis creadigaeth Duw ac mae'r De natura rerum, sef ei draethawd gwyddonol ar ffenomenau naturiol, yn wyddoniadur o’r gwyddorau fel y’u dehonglwyd yr adeg hynny.

Mae gwaith Sant Isidore o Seville, Pliniws ac eraill yn rhoi esboniad o theori wyddonol gyfoes ym meysydd amser, cosmoleg a rhifyddeg ymhlith syniadau eraill. Mae 51 o benodau yn y gwaith cyflawn ac mae’r testun wedi’i gopïo i lawysgrifau a leolir mewn archifdai ar hyd y byd.

Disgrifiad a'r addurn
---------------------

Mae gan y llawysgrif rwymiad lledr, sydd yn cynnwys dau ddarn dwyddalennog o bedair dalen ganol cwîr. Mae siap y memrwn yn afreolaidd ac yn galed gyda llawer o dyllau. Cafodd y testun ei addurno â llythrennau cyntaf addurnol ac mae gan tri o’r rhain (‘N’,‘M’ ac 'F') bennau a ffurfiau anifeilaidd rhubanog, tebyg iawn i’r rhai a welir mewn llawysgrifau Gwyddelig y cyfnod.

Hanes y llawysgrif
------------------

Anhysbys yw hanes cynnar y llawysgrif, er bod posibilrwydd cryf iddi darddu o Lanbadarn Fawr yn ystod hanner cyntaf y 12g. Mae’r gair ‘phia’ ar waelod ffolio 4v a chredir ei fod yn llawysgrifen yr hynafiaethydd Robert Vaughan o Hengwrt (c.1592–1667).

Mae'n bosib bod y llawysgrif wedi bod yn rhan o gasgliad Hengwrt hyd 1859 pryd y daeth i feddiant W W E Wynne o Beniarth. Gwerthodd W W E Wynne y llawysgrifau i Syr John Williams ym 1904.

Darllen pellach
---------------

* Benedicta Ward, *The Venerable Bede* (Llundain, 2002)
* Geoffrey Chapman, *The Venerable Bede* (Llundain, 1990)
* Daniel Huws, *Medieval Welsh Manuscripts* (Caerdydd, 2000)
* Gerald Bonner, gol. *Famulus: Essays in Commemoration of the Thirteenth Centenary of the Birth of the Venerable Bede* (Llundain, 1976)
* M. L. W. Laistner & H. H. King, *A Hand-List of Bede Manuscripts* (Efrog Newydd, 1943)
* Terry Deary, *All about Bede: The Life and Times of the Venerable Bede 672-735 AD* (Sunderland, 1996)

Dolen allanol
-------------

* "*De natura rerum* Beda" Archifwyd 2019-07-12 yn y Peiriant Wayback.; Gwefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru]
Brenin Ymerodraeth Persia oedd **Darius II**, Hen Berseg: *Dārayavahuš*, enw gwreiddiol **Ochus** (bu farw 404 CC).

Roedd Ochus yn fab gordderch i Artaxerxes I. Ar farwolaeth Artaxerxes yn 424 CC, olynwyd ef gan ei unig fab gan ei frenhines, Xerxes II. Yn fuan wedyn, llofruddiwyd Xerxes II ar orchymyn ei hanner brawd, Sogdianus, a'i dilynodd ar yr orsedd. Chwe mis yn ddiweddarach, lladdwyd Sogdianus ar orchymyn Ochus, a daeth Ochus yn frenin dan yr enw Darius II yn 423 CC.

Er iddo deyrnasu am bron ugain mlynedd, ni wyddir llawer am ddigwyddiadau ei gyfnod. Crybwylla Xenophon wrthryfel gan y Mediaid yn 409 CC. Wedi i rym Athen wanychu yn ystod ei rhyfel yn erbyn Sparta, gwnaeth Darius gynghrair gyda Sparta yn ei herbyn, ac yn 408 CC, gyrroedd ei fab, Cyrus i Asia Leiaf i ymgyrchu. Olynwyd ef gan Artaxerxes II.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Sogdianus** | **Brenin Ymerodraeth Achaemenid Persia**423 CC – 404 CC | Olynydd:**Artaxerxes II** |
|
| Rhagflaenydd:**Sogdianus** | **Brenin yr Aifft**423 CC – 404 CC | Olynydd:**Amyrtaeus** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 10652286
* GND: 119263483
* SUDOC: 199732264

 |
Uned o wybodaeth ddiwylliannol, megis arfer neu syniad, a drosglwyddir ar lafar neu drwy weithred a ailadroddir o un feddwl i feddwl arall yw **memyn**. Mae enghreifftiau yn cynnwys meddyliau, syniadau, theorïau, arferion, caneuon, dawnsiau, a hwyliau, a thermau cysyniadol megis hil, diwylliant, ac ethnigrwydd. Lledaenir memynnau eu hunain a gallent symud trwy ddiwylliant mewn ffordd sy'n debyg i firws. Fel uned o esblygiad diwylliannol, mae memyn yn debyg i enyn mewn rhai ffyrdd. Bathwyd y term Saesneg *meme* (IPA: ynganiad: [/miːm/]). gan Richard Dawkins yn ei lyfr *The Selfish Gene* i ddisgrifio'r estyniad o egwyddorion Darwinaidd er mwyn egluro sut mae syniadau a ffenomenau diwylliannol yn lledaenu. Rhestrodd alawon, credoau, ffasiynau dillad, a'r dechnoleg o adeiladau pontydd fel enghreifftiau.

Dadleua damcaniaethwyr memetig taw trwy ddetholiad naturiol (yn debyg i esblygiad biolegol Darwinaidd) mae memynnau yn datblygu, trwy brosesau amrywiad, mwtaniad, cystadleuaeth, ac etifeddiad sy'n dylanwadu ar lwyddiant atgynhyrchiol endid unigol. Felly gyda memynnau bydd rhai syniadau'n lledaenu ar raddfa lai nag eraill ac yn cael eu difodi'n naturiol, tra bo eraill yn goroesi, lledaenu, ac, er gwell neu er gwaeth, yn mwtanu. Nid yw'r memynnau sydd fwyaf buddiol i'w "organebau lletyol" (i ddefnyddio'r term biolegol) o angenrheidrwydd yn goroesi, ond y memynnau sy'n lledaenu'n fwyaf effeithiol, ac felly mae'n bosib i memynnau brofi'n niweidiol i'r organebau hynny.

Gweler hefyd
------------

* Memyn rhyngrwyd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Manylion term: memyn. BydTerm Cymru, Llywodraeth Cymru. Adalwyd ar 24 Ebrill 2016.
2. ↑  Dawkins, Richard [1976] (2006). *The Selfish Gene*. Oxford University Press, tud. 192. ISBN 978-0199291151
 "*It should be pronounced to rhyme with 'cream'.*"
3. ↑  Dawkins, 192
4. ↑  
Kelly, Kevin (1994). *Out of control: the new biology of machines, social systems and the economic world*. Boston: Addison-Wesley, tud. 360. ISBN 0-201-48340-8
 "*Memeticists argue that the memes most beneficial to their hosts will not necessarily survive; rather, those memes that replicate the most effectively spread best, which allows for the possibility that successful memes Mai prove detrimental to their hosts.*"
Arysgrif hieroglyffig ym Memphis, gyda cherflun o Ramses II yn y cefndir
Dinas **Memphis** (Μέμφις) oedd prifddinas yr Hen Aifft yng ngyfnod yr Hen Deyrnas, o gyfnod ei sefydlu hyd tua 2200 CC, ac am gyfnodau byr yn ddiweddarach. Saif 20 km i'r de o Cairo, ar lan orllewinol Afon Nîl,

Groeg yw'r enw "Memphis"; yr enw Eiffteg oedd **Ineb Hedj** ("Y Muriau Gwynion"). Saif dinasoedd a threfi modern Mit Rahina, Dahshur, Saqqara, Abusir, Abu Gorab a Zawyet el'Aryan, i'r de o ddinas Cairo, o fewn ffiniau gweinyddol hen ddinas Memphis. Yn ôl Herodotus, sefydlwyd y ddinas tua 3100 CC gan y brenin Menes, a unodd ddwy deyrnas yr Aifft.

Cyrhaeddodd Memphis uchelbwynt yng nghyfnod y 6ed Brenhinllin, fel canolfan i gwlt y duw Ptah. Hyd yn oed wedi sefydlu Alexandria, parhaodd yn ail ddinas yr Aifft hyd nes i Fustat gael ei sefydlu yn 641. Gadawyd y ddinas i adfeilio yn fuan wedyn.

Enwyd nifer o ddinasoedd a threfi mewn gwahanol wledydd ar ôl y Memphis wreiddiol; y fwyaf adnabyddus yw Memphis, Tennessee.
Ffurfiwyd yr **NSPCC** gan Benjamin Waugh ym 1884 o dan yr enw The London Society for the Prevention of Cruelty to Children (London SPCC). Ar ôl pum mlynedd o ymgyrchu gan y London SPCC, pasiodd y Senedd y ddeddf gyntaf erioed yn y Deyrnas Unedig ym 1889 er mwyn amddiffyn plant rhag creulondeb a chamdriniaeth.

Hanes
-----

Newidiwyd enw'r London SPCC i'r National Society for the Prevention of Cruelty to Children ym 1889 am fod ganddynt ganghennau ledled Prydain ac Iwerddon. Daethpwyd a'r achos cyntaf o greulondeb i blentyn gan yr NSPCC; yn y wybodaeth o'r llys, rhestrir y plentyn a ddioddefodd fel "anifail bychan", oherwydd ar y pryd nid oedd cyfreithiau ym Mhrydain er mwyn amdiffyn plant rhag cael eu camdrin. Bu'r achos yn llwyddiannus.

Derbyniodd yr NSPCC ei Siarter Brenhinol ym 1895, pan ddaeth y Frenhines Fictoria yn Noddwraig Brenhinol i'r achos. Ni newidiwyd yr enw i'r "Royal Society for the Prevention of Cruelty to Children" neu rhywbeth tebyg am fod yr enw NSPCC wedi cael ei sefydlu eisoes ac er mwyn osgoi cymysgu gyda'r Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals (RSPCA), a oedd wedi bod mewn bodolaeth ers dros hanner canrif. Erbyn heddiw, mae'r NSPCC yn gweithio yn Lloegr, Cymru, Gogledd Iwerddon ac Ynysoedd y Sianel. Yn yr Alban, ceir elusen o'r enw Children 1st ( a arferai cael ei alw'n Royal Scottish Society for the Prevention of Cruelty to Children). Yng Ngweriniaeth Iwerddon ceir grŵp o'r enw yr Irish Society for the Prevention of Cruelty to Children (ISPCC) a sefydlwyd ym mis Mawrth 1954.

Yr NSPCC yw'r unig elusen Prydeinig sydd wedi derbyn pŵerau statudol o dan Ddeddf y Plant 1989, sy'n galluogi'r elusen i wneud cais i ofalu a goruwchwylio plant sydd mewn perygl.

Ym mis Chwefror 2006, gweithiodd yr elusen ChildLine ar y cyd gyda'r NSPCC. Cadeirydd yr NSPCC ers 2019 yw Neil Berkett. Y Prif Gyfarwyddwr yw Syr Peter Wanless.
Mursen (math o bryfyn) yn nheulu'r *Coenagrionidae* yw'r **Fursen dinlas fach** (llu: **mursennod tinlas bach**; Lladin: *Ischnura pumilio*; Saesneg: *Scarce blue-tailed damselfly*) sydd o fewn y genws a elwir yn *Ischnura*. Mae'r mursennod (*Zygoptera*) a'r gweision neidr (*Anisoptera*) ill dau'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Odonata. Mae'r Fursen dinlas fach i'w chael yng nghanol a de Ewrop; i'r dwyrain o Asia Leiaf hyd at Siberia ac i'r de mae i'w chanfod hyd at Moroco a Madeira.

Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd araf eu llif, nentydd neu afonydd glân.

Mae adenydd yr oedolyn yn 31mm ac fe'i welir yn hedfan rhwng Mai a Medi. Abdomen du sydd gan y gwryw, gyda smotyn llachar o las ar ei gynffon (ar segment rhif 8 a 9). Mae'r Fursen dinlas fach yn debyg i'r *Ischnura elegans*, ond gellir gwahaniaethu rhyngddynt drwy edrych ar segment 8. Wrth i'r fenyw fynd yn hŷn mae eu lliwiau'n tywyll gan droi o oren ifanc i gwyrddlas.

* Benyw ifanc

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fursennod yn y teulu Coenagrionidae
* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Dragonfly Society. "*Ischnura pumilio* - Scarce Blue-tailed Damselfly".
2. ↑  British Dragonfly Society. "*Ischnura elegans* - Blue-tailed Damselfly".

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
* www.british-dragonflies.org.uk/
Mursen bychan (math o bryfyn) yn nheulu'r *Coenagrionidae* yw'r **Mursen fach goch** (llu: **mursennod bach coch**; Lladin: *Ceriagrion tenellum*; Saesneg: *Small red damselfly*) sydd o fewn y genws a elwir yn *Ceriagrion*. Mae'r mursennod (*Zygoptera*) a'r gweision neidr (*Anisoptera*) ill dau'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Odonata. Mae'r Mursen fach goch i'w chael yng Nghymru. Mae'n cyrraedd un o'i safleoedd mwyaf gogleddol yn y byd yn Amlwch, gogledd Môn

Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, mawnogydd a chorsydd, llynnoedd araf eu llif, nentydd neu afonydd glân.

Mae'n 25–35 millimetre (0.98–1.38 in)
 o hyd, gydag adenydd yr oedolyn yn 31mm ac fe'i welir yn hedfan rhwng Mehefin ac Awst. Mae'n llai ei faint na Mursen fawr goch, er bod rhain gangymryd y ddau hyn. mae top y thoracs (yn y ddau ryw) yn lliw efydd-tywyll. Coch ydy abdomen a gwryw a lliw efydd-tywyll yw abdomen y fenyw. Ceir ffurf tywyll i'r rhywogaeth hon, sef y *melanogastrum*, ac mae ei habdomen hi bron yn ddu fel glo. Ceir ffurf prin iawn hefyd sef *erythrogastrum*, ble mae'r fenyw'n cymryd arni liwiau'r gwryw. Gall y gwryw fod yn hynod o ffyrnig tuag at wrywod eraill.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fursennod yn y teulu Coenagrionidae
* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Allan Brandon ym Mwletin Llên Natur rhifyn 56

* Dijkstra, Klaas-Douwe B. (2006). *Field Guide to the Dragonflies of Britain and Europe*. tt. 66–67. ISBN 0-9531399-4-8.
* "Small Red Damselfly". British Dragonfly Society. Cyrchwyd 11 Awst 2010.

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
* www.british-dragonflies.org.uk/
Etholaeth seneddol yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Maldon**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Maldon yn EssexEtholaeth Maldon yn Essex
* Essex yn LloegrEssex yn Lloegr

Roedd etholaeth o'r enw hwn yn bodoli o 1332 i 1983. Ailsefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1868 (Cyn 1868 dychwelwyd dau aelod seneddol.)

* 1868–1874: Edward Hammond Bentall (Rhyddfrydol)
* 1874–1878: George Sandford (Ceidwadol)
* 1878–1885: George Courtauld (Rhyddfrydol)
* 1885–1886: Arthur Kitching (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: Charles Wing Gray (Ceidwadol)
* 1892–1895: Cyril Dodd (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Charles Strutt (Ceidwadol)
* 1906–1910: Thomas Bethell (Rhyddfrydol)
* 1910–1922: James Fortescue Flannery (Ceidwadol)
* 1922–1923: Edward Ruggles-Brise (Ceidwadol)
* 1923–1924: Valentine Crittall (Rhyddfrydol)
* 1924–1942: Edward Ruggles-Brise (Ceidwadol)
* 1942–1955: Tom Driberg (Annibynnwr, wedyn Llafur)
* 1955–1974: Brian Harrison (Ceidwadol)
* 1974–1983: John Wakeham (Ceidwadol)
* 1983: *diddymwyd yr etholaeth*
* 2010–presennol: John Whittingdale (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Ardaloedd a llwybr y fasnach drionglog.
Masnach mewn caethweision Affricanaidd a gludwyd ar draws Cefnfor yr Iwerydd o'r 16g hyd y 19g oedd **masnach gaethweision yr Iwerydd**. Gelwir hefyd yn "y fasnach drionglog" am iddi ddigwydd ar dri llwybr: teithiodd masnachwyr Ewropeaidd i Orllewin Affrica i gyfnewid nwyddau am gaethweision; cludwyd y caethweision i'r Byd Newydd i'w gwerthu a'u gorfodi i weithio; a chludwyd y nwyddau a dyfwyd neu gynhyrchwyd gan y caethweision i Ewrop.

Cyfnewidiodd masnachwyr Ewropeaidd rỳm, potiau haearn, gleiniau, drylliau a nwyddau eraill am gaethweision. Cafodd y caethweision eu harchwilio a'u gwerthu mewn masnachoedd ar arfordiroedd Gorllewin Affrica. Roedd y fasnach yn hwb economaidd i ymerodraethau Portiwgal, Prydain, Ffrainc, Sbaen, a'r Iseldiroedd. Roedd caethweision yn yr Unol Daleithiau, y Caribî a Brasil yn gweithio ar ffermydd a chaeau cotwm, tybaco, a siwgr. Cafodd cotwm crai a nwyddau eraill eu cludo i Ewrop. Cludwyd hefyd rhai caethweision i Ewrop i weithio yno fel adeiladwyr neu weision.

Medaliwn Cymdeithas Gwrth-Gaethwasiaeth Prydain.
Cafodd y caethweision eu trin yn greulon, a buont yn dianc ac yn gwrthryfela'n aml. Cafodd eu cludo ar draws y môr mewn amodau gwael a chyfyng iawn, a bu farw nifer ohonynt yn ystod y daith. Cafodd eu clymu gan efynnau ac wrth eu gyddfau gan garrai lledr. Roeddent yn dioddef chwipio a chosbau corfforol eraill, a chafodd nifer o'r menywod eu treisio gan eu meistri. Ysgrifennodd cyn-gaethweision megis Olaudah Equiano am eu profiad. Ymdrechodd William Wilberforce a'r diddymwyr i ddod â'r fasnach i ben. Daeth gaethwasiaeth yn anghyfreithlon yng ngwledydd Prydain ym 1807, daeth y fasnach i ben ym 1833, a daeth caethwasiaeth i ben ar draws yr holl Ymerodraeth Brydeinig ym 1838. Gwnaed caethwasiaeth yn anghyfreithlon yn y mwyafrif o daleithiau gogleddol yr Unol Daleithiau yn y 1790au, ond roedd dymuniad taleithiau'r de i gynnal y system yn brif achos Rhyfel Cartref America ym 1861. Enillodd y gogledd y rhyfel hwnnw a daeth caethwasiaeth yn y wlad honno i ben.
Ffilm arswyd gan y cyfarwyddwr Ivan Silvestrini yw ***Monolith*** a gyhoeddwyd yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Monolith*** ac fe’i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Katrina Bowden. Mae'r ffilm yn 83 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ivan Silvestrini ar 22 Ionawr 1982 yn Rhufain.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ivan Silvestrini nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Arrivano i Prof |  | yr Eidal |  | 2018-01-01 |
| Come non detto |  | yr Eidal | Eidaleg | 2012-01-01 |
| Dragonheart: Vengeance |  | Unol Daleithiau America |  | 2020-01-01 |
| *Lontano da te* |  | yr EidalSbaen |  |  |
| Monolith |  | yr Eidal | Saesneg | 2016-01-01 |
| heno ill 2 |  | yr Eidal |  | 2017-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 13 Medi 2022.
Comisiynydd y Gymraeg rhwng 2012 a 2019 oedd **Meri Huws** (ganwyd Medi 1957). Yn enedigol o Gaerfyrddin, cafodd ei haddysg yn Ysgol Uwchradd Abergwaun, Prifysgol Cymru, Aberystwyth, lle astudiodd y gyfraith a gwleidyddiaeth, a Phrifysgol Rhydychen, lle astudiodd i fod yn weithiwr cymdeithasol. Mae hi'n bennaeth ar Adran Dysgu Gydol Oes, Prifysgol Bangor, ac yn ddirprwy is-ganghellor.

Hi oedd cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg o 1981 i 1983, ac roedd yn aelod arferol o Fwrdd yr Iaith Gymraeg rhwng 1993 a 1997. Mae hi'n aelod o'r Blaid Lafur.

Bu'n Gadeirydd ar Fwrdd yr Iaith Gymraeg o 2004 nes y diddymwyd y Bwrdd yn mis Mawrth 2012. Yn 2012 fe benodwyd Meri Huws i swydd newydd Comisiynydd y Gymraeg.

Ar 1 Ebrill 2020 penodwyd Meri Huws fel Llywydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Hi yw'r wraig gyntaf yn hanes y Llyfrgell i ddal y swydd hon. Ymddiswyddodd ym mis Awst 2021.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Cymraeg) Comisiynydd y Gymraeg - Meri Huws / y Comisiynydd (3 Ebrill 2012). Adalwyd ar 19 Mai 2012.
2. ↑  "Datganiad Ysgrifenedig: Llyfrgell Genedlaethol Cymru – Apwyntio Llywydd Dros Dro". *gov.wales*. 13 Medi 2021. Cyrchwyd 15 Chwefror 2022.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Miaren oren** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rubus spectabilis* a'r enw Saesneg yw *Salmonberry*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mwyaren Oren.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Miaren oren***
Ffilm Gymraeg o 2008 yn seiliedig ar nofel Caryl Lewis ydy ***Martha, Jac a Sianco***. Addaswyd y nofel yn sgript gan Caryl Lewis hefyd a chafodd arweiniad gan y sgriptiwr Meic Povey. Darlledwyd y ffilm am y tro cyntaf ar ddydd Nadolig, 2009. Mae'r ffilm yn serennu Sharon Morgan fel Martha, Ifan Huw Dafydd fel Jac, Geraint Lewis fel Sianco. Cyfarwyddwyd y ffilm dwy awr o hyd gan Paul Jones a chafodd ei chynhyrchu gan Lona Llewelyn Davies gwmni Teledu Apollo sy'n rhan o gwmni Boomerang. Ysgrifennwyd y sgôr gan John Hardy a Hugh Fowler.

Ffilmiwyd rhannau helaeth o'r ffilm yn Cribor Fawr, Pont-Siân, Ceredigion.

Plot
----

Adrodda'r ffilm hanes Martha a'i dau frawd, Jac a Sianco wrth i'r tri ohonynt geisio dod i delerau gyda newidiadau yn eu bywydau wedi marwolaeth eu mam. Triga'r tri ohonynt ar fferm deulu "Graig-Ddu" yng nghefn gwlad gorllewin Cymru.

Gwobrau
-------

Yn 2009 enillodd y ffilm chwech gwobr BAFTA Cymru. Roedd y categorïau'n cynnwys yr Actor Gorau a'r Actores Orau (Ifan Huw Dafydd a Sharon Morgan), Cyfarwyddwr Ffotograffiaeth Gorau: Drama, Y Cynllunio Gorau, Y Coluro Gorau a’r Trac Sain Gerddorol Wreiddiol Orau.

Yn yr Ŵyl Gyfryngau Celtaidd yn Newry, Gogledd Iwerddon yn 2010, enillodd y ffilm un o'r prif wobrau sef y wobr *Spirit of the Festival*.. Rhoddir y wobr am ffilm a gyflwynir yn rhannol neu'n gyfangwbl mewn iaith Geltaidd.

Yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Moondance yn 2009, cipiodd y ffilm y Wobr Atlantis am y Ffilm Naratif Orau.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Martha, Jac a Sianco
* Rhagflas o'r ffilm o Youtube

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  A talented, hot and magnificent seven. Wales Online. 04-01-2008. Adalwyd ar 26-04-2010
2. 1 2  Gwefan John Hardy Music Archifwyd 2014-06-05 yn y Peiriant Wayback. 26-04-2010
3. ↑  Dyfodol darlledu gwasanaeth cyhoeddus Newyddion Aber. Gwefan Prifysgol Aberystwyth. 25-04-2008. Adalwyd 26-04-2010
4. ↑  IMDb Adalwyd ar 26-04-2010
5. ↑  Martha, Jac a Sianco yn serennu yn seremoni BAFTA Cymru 2008 Gwefan S4C. Adalwyd ar 26-04-2010
6. ↑  Martha, Jac a Sianco yn ennill gwobr ‘Ysbryd yr Ŵyl’ yn Newry Gwefan S4C. Adalwyd 26-04-2010
7. ↑  Martha, Jac a Sianco wins ‘Spirit of the Festival’ in Newry Archifwyd 2011-07-20 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Welsh Icons. 23-04-2010. Adalwyd ar 26-04-2010
8. ↑  2009 Festival Winners Archifwyd 2010-07-25 yn y Peiriant Wayback. Moondance Film Festival. Adalwyd 26-04-2010
Mursen (math o bryfyn) eitha poblog yn nheulu'r *Coenagrionidae* yw'r **Fursen fawr goch** (llu: **mursennod mawr coch**; Lladin: *Pyrrhosoma nymphula*; Saesneg: *Large Red Damselfly*) sydd o fewn y genws a elwir yn *Pyrrhosoma*. Mae'r mursenod (*Zygoptera*) a'r gweision neidr (*Anisoptera*) ill dau'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Odonata. Mae'r Fursen fawr goch i'w chael yn Ewrop, gyda rhai rhywogaethau yma-ac-acw drwy Ogledd Affrica a Gorllewin Asia.

Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, ffosydd, llynnoedd araf eu llif, nentydd neu afonydd glân.

Mae adenydd yr oedolyn yn 36mm ac fe'i welir yn hedfan rhwng Ebrill ac Awst - un o'r mursennod cyntaf i ddod allan am yr haf. Camgymerir *P. nymphula* am y Fursen lygatgoch fach - ond mae gan y lygatgoch fach goesau oren a *P. nymphula* goesau du.

* gwryw
* benyw (oedolyn)
* Paru yng Ngwlad Belg
* gwryw yn bwyta pryfyn
* y fenyw yn dodwy

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fursennod yn y teulu Coenagrionidae
* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
* www.british-dragonflies.org.uk/
Ceir y **Morlo Llwyd** (*Halichoerus grypus*) ar ddwy ochr Môr Iwerydd; ef yw'r mwyaf cyffredin o'r ddwy rywogaeth o Forlo o gwmpas arfordir Cymru. Mae'n perthyn i deulu'r Phocidae, y "gwir forloi", a dyma'r unig rywogaeth yn y genws *Halichoerus*.

Dosbarthiad y Morlo Llwyd.
Morlo gweddol fawr yw'r Morlo Llwyd, gyda'r gwrywod yn cyrraedd 2.5 - 3 metr o hyd a phwysau o hyd at 300 kg; mae'r benywod yn llai, 1.6 - 2.0 metr o hyd ac yn pwyso 150 kg. Pysgod o wahanol fathau yw eu bwyd, a gallant blymio i ddyfnder o 70 metr neu fwy i'w dal. Genir y cenawon (sef y morloi ifance) rhwng Medi a Thachwedd;

Amcangyfrifir fod poblogaeth o tua 5,000 o gwmpas arfordir Cymru i'r de o Aberystwyth, yn magu 1,300 o loi bach yn ôl amcangyfrif yn 2000.

Morloi llwydion wedi tynnu allan ar Bae Dyniawed, Bae Penrhyn 6 Rhagfyr 2018. Mae Dyniawed (môr) yn enw arall ar forlo

Bwyd
----

Pysgod o bob math ac anifeiliaid eraill y môr, er enghraifft, y gath fôr felen:

Ymrafael rhwng morlo a chath fôr:

Cadarnhaodd yr arbenigwr bywyd môr Sion Roberts: "...cath fôr wedi ei dal gan forlo. Efallai mai *Raja brachyura*, y gath fôr felen, yw'r 'sgodyn.

fideo, gydag isdeitlau Cymraeg o fonitro a chadwraeth

Enwau lleoedd
-------------

Bae bychan ger Trwyn y Fuwch, ardal Bae Penrhyn, Llandudno, yw Porth Dyniewaid. Mae'r enw'n ddiddorol ac mae sawl sillafiad gwahanol a dau ystyr. Buwch ifanc rhwng blwydd a dyflwydd, neu fustach yw un ystyr. Mae'r llall, sef 'morlo ifanc' yn gwneud mwy o synnwyr. Gwelwyd llawer o forloi yno ar y 6 Ionawr 2019. Yn ôl un person roedd yno 47. Ar dudalen o'r cylchgrawn *You Know you are from Llandudno* mae rhywun wedi cyfri dros 70.Facebook.

Dolenni allanol
---------------

* Morloi Llwyd SAC Bae Ceredigion Archifwyd 2007-10-15 yn y Peiriant Wayback.

1. ↑  Sion Roberts ym Mwletin Llên Natur rhifyn 56
Mae **Dima Tahboub** (Arabic:***ديمة طهبوب***; g. 1976, Hebron) yn awdures, gwleidydd gweithredol, ac yn aelod o Frawdoliaeth Mwslemaidd yr Iorddonen. Mae hefyd yn llefarydd Saesneg dros y ffrynt Gweithredol Islamaidd Gwlad yr Iorddonen.

Lladdwyd ei gŵr, a oedd yn ohebydd gydag Al Jazeera yn 2003, pan saethwyd dwy daflegryn o awyren Unol Daleithiau America gan chwalu un o adeiladau Al Jazeera.

Tyfu i fyny
-----------

Cafodd ei geni ym 1976 ac roedd ei thad Tarek Tahboub yn gyn-bennaeth Cymdeithas Feddygol Gwlad yr Iorddonen. Yn 2000 priododd Dima a Tareq Ayyoub, ac yn 2002 cawsant ferch, Fatima.

Prifysgol
---------

Wedi graddio mewn Saesneg ym Mhrifysgol Gwlad yr Iorddonen, cwbwlhaodd Dima Tahboub ddoethuriaeth o Brifysgol Manceinion.

Gwaith
------

Dechreuodd gyhoeddi'n rheolaidd gyda phapur newydd *Assabeel* yn yr Iorddonen, ac mae wedi ysgrifennu dros 800 o erthyglau. Yna cyhoeddodd yn *Al-Quds Al-Arabi* ac *Islamtoday* ac *Al-Jazeera Talk*, ac mewn papurau newydd Palesteinaidd a llawer o wefannau cymdeithasol.

Mae ffocws ei hysgrifennu'n aml yn cynnwys gogwydd ar Balesteina.

Cwestiynnu barn y gorllewin
---------------------------

Yn 2017, lobiodd Tahboub y Llywodraeth i wahardd band cerddorol Mashrou 'Leila o Libanus, gan geisio eu gwahardd rhag perfformio yn Amman oherwydd fod y band yn galw am ryddid rhywiol. Cyhoeddodd gŵyn hefyd yn erbyn yr unig gylchgrawn LGBTQ yn yr Iorddonen, *My Kali*, a llwyddodd i wthio llywodraeth Jordanian i'w sensro.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The king and the people!". Al Jazeera. 2012-07-30. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-12-25. Cyrchwyd 2014-10-06.
2. ↑  New Media spokesperson of the Jordanian Islamic Action Front in English Archifwyd 2017-07-30 yn y Peiriant Wayback.(ar)
3. ↑  Jordan's Brotherhood appoints 1st spokeswoman, world bulletin, 03 Hydref 2014
4. 1 2  Tareq Ayoub: a 'martyr to the truth', 14 Dec 2011, Aljazeera
5. ↑  "Jordanian MP engages in ongoing battle against LGBT+ community". *Ro'ya News*. 31 Gorffennaf 2017. Cyrchwyd 16 Gorffennaf 2018.
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **De Thanet** (Saesneg: *South Thanet*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Thanet yng NghaintEtholaeth De Thanet yng Nghaint
* Caint yn LloegrCaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983. Crëwyd De Thanet a Gogledd Thanet trwy aildrefnu hen etholaethau Gorllewin Thanet a Dwyrain Thanet ym 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Jonathan Aitken (Ceidwadol)
* 1997–2010: Stephen Ladyman (Llafur)
* 2010–2015: Laura Sandys (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Craig Mackinlay (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **De Swydd Caerlŷr** (Saesneg: *South Leicestershire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Swydd Caerlŷr yn Swydd GaerlŷrEtholaeth De Swydd Caerlŷr yn Swydd Gaerlŷr
* Swydd Gaerlŷr yn LloegrSwydd Gaerlŷr yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2015: Andrew Robathan (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Alberto Costa (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Offeryn cerddorol traddodiadol sy'n wreiddiol o hauran yng ngogledd Gwlad Iorddonen yw'r **mijwiz**. Erbyn hyn mae'n offeryn poblogaidd ym Mhalesteina, Libanus, Jordan a Syria. Mae ei enw yn golygu "deuol" mewn Arabeg, oherwydd ei fod yn cynnwys dwy bibell gyrs fer o fambŵ wedi'i gosod gyda'i gilydd, gan wneud y mijwiz yn offeryn chwythbrennau sengl.

Mae'r mijwiz yn cynnwys dwy bibell o'r un hyd; mae gan bob pibell tua phump neu chwe thwll bach ar gyfer y bysedd. Mae angen techneg chwarae arbennig o'r enw "anadlu crwn", sy'n anodd ond yn cynhyrchu tôn barhaus, heb doriad i gymryd anadl.

Mae'r mijwiz yn cael ei chwarae yn y Lefant fel cyfeiliant i ddawnsio bol neu dabke, dawns linell werinol y Lefant. Mae'r mijwiz fwyaf poblogaidd heddiw yn y Lefant (Palesteina, Libanus, Syria a'r Iorddonen). Mae llawer o ganeuon gwerin poblogaidd naill ai'n cynnwys y mijwiz ar recordiadau, neu'n cynnwys enw'r offeryn yng ngeiriau'r gân. Un enghraifft yw'r gân dabke enwog o Libanus "Jeeb el Mijwiz ya Abboud" gan y canwr Saba.

Mae'r mijwiz hefyd yn gysylltiedig â'r Arghul (neu yarghoul) sy'n cynnwys un bibell fer gyda phum i chwe thwll a phibell hirach wedi'i chysylltu â hi yn union fel y mijwiz, ac sy'n cynhyrchu sain debyg iawn iddi.

Mae'r mijwiz fel yr arghul yn rhagflaenydd i'r pibgod Albanaidd, ond yn yr achos hwn ar gyfer y mijwiz, mae bochau y chwaraewr gyda'u hanadl crwn yn gweithredu fel y bagiau sy'n cynnwys yr aer fel pibell bag dynol.

Mijwiz
Ymerawdwr Bysantaidd o 1259 hyd 1282 oedd **Mihangel VIII Palaiologos** neu **Palaeologus** (Groeg: Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος, **Mikhaēl VIII Palaiologos** (1223 - 11 Rhagfyr, 1282). Roedd yn llywodraethwr Ymerodraeth Nicaea yn wreiddiol, ond dan ei deyrnasiad ef, ail-gipiwyd dinas Caergystennin, gan adfer yr Ymerodraeth Fysantaidd. Ef oedd sefydlydd Brenhinllin y Palaiologiaid, a lywodraethodd yr ymerodraeth hyd ei chwymp yn 1453.

Mihangel yn penlinio o flaen Crist; darn arian a fathwyd i ddathlu adferiad Caergystennin
Roedd Mihangel yn aelod o un o deuluoedd mwyaf bonheddig yr ymerodraeth. Yn fuan ar ôl marwolaeth yr ymerawdwr Theodore II Doukas Laskaris yn 1258, daeth yn raglaw dros yr ymerawdwr ieuanc Ioan IV Doukas Laskaris, yna yn 1259 yn gyd-ymerawdwr.

Ar 25 Gorffennaf, 1261, llwyddodd cadfridog Mihangel VIII, Alexios Strategopoulos, i enill dinas Caergystennin yn ôl oddi wrth olynwyr y croesgadwyr, gan ail-greu'r Ymerodraeth Fysantaidd. Yn Awst yr un flwyddyn, dallwyd Ioan IV, a'i yrru i fynachlog.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89403998
* LCCN: no2008017705
* ISNI: 0000 0001 2143 0032
* GND: 11878370X
* ULAN: 500241697
* NKC: js2007409810
* The SBN id MILV237714 is not valid.

 |
Dynion diwaith y tu allan i *soup kitchen* yn Chicago, Illinois, UDA, adeg Dirwasgiad Mawr yn 1931.
Diweithdra yn yr Undeb Ewropeaidd, Gwlad yr Iâ a Norwy yn 2016.
**Diweithdra** yw'r ystâd o fod heb waith; yn aml mae'n cyfeirio at y gyfradd o bobl sydd ar gael i weithio ac yn chwilio am waith, ond heb swydd. Caiff ei gyfrifo fel canran drwy rannu'r nifer o bobl sy'n ddi-waith gyda'r boblogaeth gweithiol cyfan. Daw'r gair o'r geiryn "di" a "gwaith" (heb waith).

Roedd diweithdra Gwledydd Prydain ar gychwyn Chwefror 2009 wedi cynyddu i oddeutu 2,000,000.

Mae yna sawl rheswm pam y mae diweitheidra'n digwydd. Mae’r *Monetarists* yn credu mai chwyddiant sydd wrth wraidd diweithdra. Credant, felly, mai'r dull gorau i'w leihau yw buddsoddi mwy yn y farchnad - er mwyn creu mwy o swyddi yn y dyfodol. Mae economegywr Keynesiaid yn credu y dylai'r sector gyhoeddus ymyrryd gan greu mesurau fyddai'n hybu'r economi drwy brynu a gwerthu rhagor o nwyddau a gwasanaethau. Mae economegwyr clasurol ar y llaw arall yn beio trethi a deddfau ayb.

Gweler hefyd
------------

* Argyfwng economaidd 2008-presennol
* Cronfa Ariannol Ryngwladol (yr IMF)
* Cwymp Wall Street
* Cynnyrch mewnwladol crynswth
* Dirwasgiad
* Dirwasgad Mawr 1929
* Economeg
* Economi Cymru
* Economi'r Deyrnas Unedig
* Rhestr o ddirwasgiadau yng Ngwledydd Prydain

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ffynhonnell: Eurostat
2. ↑  "Global employment trends 2013" (PDF). *International Labour Organization*. 21 Ionawr 2013.
Gwleidydd ac offeiriad o Nicaragwa ac Arlywydd 63edd Sesiwn Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig yw'r Tad **Miguel d'Escoto Brockmann** (5 Chwefror 1933 – 8 Mehefin 2017).

Ganed yn Los Angeles, Califfornia. Treuliodd Miguel d’Escoto ei blentyndod yn Nicaragwa ond yn 1947 dychwelodd i'r Unol Daleithiau i astudio. Yn 1962 cafodd ei ordeinio yn offeiriad ar ôl cyfnod yn athrofa Gatholig Maryknoll, Efrog Newydd.

Cefnogai'r FSLN (y Sandinistas) yn ei wrthryfel yn erbyn llywodraeth adain dde eithafol yr unben Anastasio Somoza ac yn fuan ar ôl y chwyldro cafodd ei apwyntio'n Weinidog Tramor Nicaragwa.

Yn ôl ei fywgraffiad ar wefan y Cynulliad Cyffredinol, mae wedi cael ei ysbrydoli gan fywyd a gwaith Leo Tolstoy, Gandhi, y Dr. Martin Luther King, a Dorothy Day. Mae'n credu mewn parch at gyfraith ryngwladol a byw yn gytûn, dulliau didrais a chyfiawnder cymdeithasol.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Bywgraffiad byr ar wefan Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 310527033
* LCCN: n83214038
* ISNI: 0000 0001 0916 5328
* GND: 118531107
* SUDOC: 148222196
* BNF: cb16525876x (data)
* BNE: XX1139448

 |
Llyfr topograffyddol am Gymru ar ddiwedd y 12g gan yr awdur ac eglwyswr Gerallt Gymro yw'r ***Descriptio Kambriae*** neu'r ***Disgrifiad o Gymru***. Fe'i ysgrifennwyd gan y llenor Cambro-Normanaidd tua'r flwyddyn 1194 gydag ychwanegiadau a diwygiadau eraill hyd tua 1215.

Gyda'r *Hanes y Daith Trwy Gymru* (1189), mae'n un o ddau lyfr enwog am Gymru o waith Gerallt ac yn ffynhonnell bwysig iawn am ein gwybodaeth o Gymru a'r Cymry yng nghyfnod yr awdur. Er mai darlun o Gymru trwy lygaid Cambro-Normaniad a geir a'i fod felly ymhell o fod yn ddiduedd, dyma'r unig lyfr o'i fath am Gymru cyn y Cyfnod Modern.

Cynnwys
-------

Rhennir y llyfr yn ddwy adran fawr. Yn y gyntaf ceir nodweddion hyglod y wlad a'i phobl, ym marn yr awdur. Ceir disgrifiad o ddaearyddiaeth Cymru, tras y Cymry a'u tywysogion, teyrnasoedd Cymru, y cantrefi a'r esgobaethau, arferion cymdeithasol y Cymry fel eu lletygarwch a'u gwisg, eu doniau a'u llenyddiaeth, a'u cariad at y Ffydd.

Yn yr ail adran ceir eu nodweddion llai dymunol ynghyd â chyngor ymarferol i'r Normaniaid am sut i oresgyn y wlad. Gwelir amwysedd yr awdur fel gŵr o dras gymysg yma - roedd ei fam, Nest, yn Gymraes - a phwysleisia sawl gwaith nad tasg hawdd fyddai oresgyn y Cymry balch a dewr.

Cyfieithiad
-----------

* Thomas Jones (gol.), *Gerallt Gymro* (Caerdydd, 1937). *Disgrifiad o Gymru* a *Hanes y Daith Trwy Gymru*.
* Cymru Gerallt Gymro – Disgrifiad o Gymru ar Borth y Coleg Cymraeg Cenedlaethol
*Sterna paradisaea*
Mae **Môr-wennol y Gogledd** (*Sterna paradisaea*) yn aelod o deulu'r Sternidae, y môr-wenoliaid. Mae'n teithio hyd at 19,000 km (12,000 o filltiroedd) o'r Arctig i'r Antarctig, sy'n golygu ei bod yn gweld mwy o olau dydd nag unrhyw anifail arall.

Mae Môr-wennol y Gogledd yn nythu o'r Arctig (yn Ewrop, Asia a Gogledd America i lawr cyn belled i'r de a Llydaw yn Ewrop a chyn belled a Massachusetts yn Unol Daleithiau America. Ar ôl nythu mae'n cychwyn tua'r de. Mae enghraifft o un aderyn a fodrwywyd fel cyw ar Ynysoedd Farne yn Northumberland yn Lloegr yn cyrraedd Melbourne, Awstralia yn hydref yr un flwyddyn, taith o 22,000 km (14,000 milltir) mewn tri mis. Amcangyfrifir fod pob Môr-wennol y Gogledd, ar gyfartaledd, yn teithio yn ystod ei bywyd bellter yr un faint a'r pellter o'r ddaear i'r lleuad.

Mae'n nythu gyda'i gilydd, weithiau filoedd ar y tro ger yr arfordir ac ar ynysoedd. Os daw unrhyw anifail neu fod dynol yn agos at y nyth mae'r adar yn barod iawn i ymosod, a gallant dynnu gwaed. Pysgod yw'r prif fwyd, ac mae'n plymio i'r môr i'w dal.

Gwyn yw'r rhan fwyaf o'r plu, gyda llwyd ar y cefn ac ar ran uchaf yr adenydd. Mae'r pig yn goch tywyll, yn wahanol i'r Fôr-wennol gyffredin sydd a phig mwy oren. Mae gan Fôr-wennol y Gogledd gynffon hirach a choesau byrrach hefyd. Mae rhwng 33 a 39 cm o hyd a 66–77 cm ar draws yr adenydd. Yn yr haf mae cap du ar y pen, ond yn y gaeaf mae'r talcen yn troi'n wyn.

Mae'n aderyn gweddol gyffredin ar arfordir Cymru yn yr haf. Ar Ynysoedd y Moelrhoniaid oddi ar arfordir Ynys Môn y mae'r nifer fwyaf yn nythu, tros 1,000 o barau fel rheol.
Ffenestr liw yn Llydaw, gyda llun o Sant Meiriadog
Sant Celtaidd oedd **Meiriadog**, Llydaweg: **Meriadeg**, Cernyweg: **Meriasek** (5ed neu 6g). Mae ganddo sawl gŵyl fabsant: ar y dydd Gwener cyntaf ym Mehefin, 9 Tachwedd neu 7 Mehefin yn ôl ffynhonnell Lydewig.

Dywed rhai ffynonellau ei fod yn enedigol o Gymru, eraill mai Llydawr oedd. Teithiodd i Gernyw lle sefydlodd gapel yn Camborne, yna symudodd (neu dychwelodd) i Lydaw, lle cysylltie ef a Plouganoù ac a Sant-Yann-ar-Biz (*Traoñ Meriadeg* gynt).

Ceir rhywfaint o wybodaeth amdano o *Beunans Meriasek*, drama mewn Cernyweg sy'n dyddio o 1504. Cysylltir ef a Cynan Meiriadog, oedd yn rheolwr Llydaw ar y pryd. Dywedir fod Cynan yn dymuno trefnu priodas wleidyddol iddo, ac i Feiriadog ffoi i Gernyw i osgoi hynny.

Dywed Dewi Roberts mai ef a roddodd ei enw i bentref Cefn Meiriadog yn Sir Ddinbych.

Llyfryddiaeth
-------------

* Dewi Roberts *The old villages of Denbighshire and Flintshire* (Gwasg Carreg Gwalch. 1999)

Dolenni allanol
---------------

* Beunans Meriasek, 1504, gyda lluniau o'r llawysgrif


1. ↑  *A Welsh Classical Dictionary: People in History and Legend up to about A.D. 1000*; Llyfrgell Genedlaethol,Cymru. Adalwyd 8 Mehefin 2017.