Dathliadau Dydd Gŵyl Dewi ym Mae Caerdydd, 2008
Merch yn ei gwisg Gymreig yn dathlu Dydd Gŵyl Dewi yn Abermaw. Ffotograff gan Geoff Charles (1960).
**Dydd Gŵyl Dewi Sant** ar 1 Mawrth yw'r diwrnod y dethlir Dewi Sant, nawddsant Cymru. Bydd nifer o blant yn gwisgo'r wisg Gymreig ac yn cystadlu mewn eisteddfodau ysgol—yn arbennig trwy ganu ac adrodd. Bydd llawer o bobl o bob oed yn gwisgo cenhinen bedr (a welir fel arwyddlun Cymreig) neu genhinen (arwyddlun Dewi Sant) ar y diwrnod. Cynhelir nifer o Nosweithiau Llawen a chyngerddau. Hefyd y mae nifer o gymdeithasau yn cael noson gawl a gŵr gwadd i'w hannerch.

Mae'r cyntaf o Fawrth wedi bod yn ŵyl genedlaethol ers canrifoedd; yn ôl y traddodiad bu farw Dewi Sant ar y cyntaf o Fawrth 589 OC. Gwnaed y dyddiad yn ddydd cenedlaethol (answyddogol) Cymru yn y 18g.

Cynhelir gorymdaith flynyddol yng Nghaerdydd i ddathlu'r ŵyl. Yn 2006 yn yr Unol Daleithiau cafodd Dydd Gŵyl Dewi ei gydnabod yn swyddogol fel diwrnod cenedlaethol y Cymry, ac ar y cyntaf o Fawrth cafodd Adeilad Empire State ei oleuo yn lliwiau baner Cymru. Mae cymdeithasau Cymreig drwy'r byd yn dathlu drwy gynnal ciniawau, partion a chyngerddau.

Adeilad Empire State gyda lliwiau baner Cymru (gwyn, coch a gwyrdd) ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006.
Cododd problem yn 2006 o ran agwedd grefyddol yr ŵyl, gan fod y cyntaf o Fawrth yn disgyn ar Ddydd Mercher Lludw, sy'n cael ei ystyried yn ddiwrnod anaddas i ddathlu. O ganlyniad, dathlwyd y diwrnod ar 28 Chwefror gan y Catholigion ac ar 2 Mawrth gan yr Eglwys yng Nghymru.

Ymgyrch am ŵyl banc
-------------------

Mae ymgyrch ar droed i gael Dydd Gŵyl Dewi yn ddydd gŵyl banc swyddogol yng Nghymru. Yn ôl arolwg a gynhaliwyd ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006 yr oedd 87% o bobl Cymru yn cefnogi hyn, gyda 65% yn barod i aberthu gŵyl banc arall yn ei le. Denodd deiseb sy'n cefnogi'r ymgyrch dros 13,000 o lofnodion yn 2022. Rhoddwyd diwrnod o wyliau i staff Cyngor Gwynedd a Pharc Cenedlaethol Eryri ar Ddydd Gŵyl Dewi 2022. Mae Cyngor Sir Ceredigion, Cyngor Caerdydd, a Chyngor Castell-nedd Port Talbot yn ystyried gwneud yr un peth yn 2023.

Gorymdeithiau Gŵyl Ddewi
------------------------

Poster o Orymdaith Wrecsam i ddathlu Dydd Gŵyl Dewi.
Yn y 2010au cynyddodd y nifer o orymdeithiau; mae'n ymddangos mai Caerdydd, Aberystwyth a Wrecsam oedd y cyntaf gyda'r ardaloedd canlynol yn dilyn:

Y Sadwrn cyn yr Ŵyl
* Pwllheli (ers 2014)
* Tremadog (ers 2017)
* Caerfyrddin

1af o Fawrth
* Bae Colwyn 10.00 yb
* Caerdydd
* Wrecsam
* Caergybi (ers 2017)
* Fflint 10.00 yb
* Llangefni; bore

Y Sadwrn wedi'r Ŵyl
* Aberystwyth, cynhaliwyd y cyntaf yn 2013 gan gerdded o Gloc y Dref i sgwâr Llys y Brenin. Yn ôl y trefnydd, Siôn Jobbins, cynhelir y digwyddiad i "ddathlu Dewi, y Gymraeg a'n traddodiadau unigryw". Ysbrydolwyd y Parêd gan orymdaith Caerdydd.
* Abertawe tua 15.00 yp
* Bangor (ers 2016) 12.45 yp

Sul wedi'r Ŵyl
* Bethesda (Dyffryn Ogwen)

Wythnos
* Llandeilo, cynhelir wythnos o weithgareddau yn yr ardal i ddathlu'r ŵyl (2017), ond nid oedd gorymdaith.

Gweler hefyd
------------

* Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Poll backs St David's Day holiday" (yn Saesneg). 2006-03-01. Cyrchwyd 2022-03-02.
2. ↑  "Petition: Make St David's day a bank holiday in Wales". *Petitions - UK Government and Parliament* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-03-02.
3. ↑  "Galwadau o'r newydd am ŵyl y banc ar Ddydd Gŵyl Dewi". *BBC Cymru Fyw*. 2022-03-01. Cyrchwyd 2022-03-01.
4. ↑  "Cyngor Sir Ceredigion yn ystyried rhoi gwyliau i'w staff ar Ddydd Gŵyl Dewi 2023". *Golwg360*. 2022-03-01. Cyrchwyd 2022-03-01.
5. ↑  Seabrook, Alex (18 Mawrth 2022). "Cyngor Caerdydd am archwilio'r posibilrwydd o roi diwrnod o wyliau i staff ar Ddydd Gŵyl Dewi 2023". *Golwg360*.
6. ↑  urdd.cymru; Archifwyd 2022-03-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 9 Chwefror 2017.
7. ↑  Gwefan Cyngor Sir Wrecsam. Adalwyd 25 Chwefror 2017.
8. ↑  llandeilo.gov.uk; Archifwyd 2016-12-12 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 9 Chwefror 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Gorymdaith Dewi Sant, Caerdydd Archifwyd 2018-05-06 yn y Peiriant Wayback.
* Wythnos Gŵyl Ddewi, Abertawe Archifwyd 2011-12-27 yn y Peiriant Wayback.
* Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth
* Kathryn Hurlock: Sut mai’r Cymry tu allan i Gymru a gadwai Ŵyl Dewi Sant yn fyw ar parallel.cymru