Roedd **Robert Jones** (Ionawr, 1803 – 19 Rhagfyr, 1850) yn argraffydd a chyhoeddwr Cymreig.

Cefndir
-------

Ganwyd Jones ym Mryn Pyll, Trefriw yn blentyn i Ismael Davies, argraffydd a Jane ei wraig. Dydy union ddyddiad ei eni ddim yn hysbys ond fe'i bedyddiwyd yn un o eglwysi Plwyf Llanrhychwyn a Threfriw ar 14 Ionawr 1803. Roedd Ismael Davies yn fab i'r bardd, hynafiaethydd ac argraffwr Dafydd Jones o Drefriw. Roedd John Jones (Pyll) (1786 - 1865) yn frawd (llawer) hyn i Robert, a phan fu farw Ismael yn 1817 cymerodd Pyll gofal o'r gwaith argraffu  Dysgodd y grefft i'w frawd bach a phan symudodd Pyll ei wasg i Lanrwst aeth a John gydag ef.

Gyrfa
-----

Wedi dysgu ei grefft gan ei frawd symudodd Jones i Bwllheli i weithio ar ei liwt ei hun ym 1828. Arhosodd ym Mhwllheli am 6 mlynedd cyn symud ei wasg i Fangor ym 1834. Yn ôl ei nai, Evan Jones, Llanrwst, roedd Jones yn argraffu ar yr hen wasg bren a ddefnyddiwyd gan Lewis Morys (Llewelyn Ddu o Fôn) i argraffu Tlysau yr Hen Oesoedd, ym 1735, ar hyd ei oes. Roedd Dafydd Jones o Drefriw wedi prynu'r wasg gan Lewis a dyma'r wasg a defnyddiwyd gan Dafydd Jones ac Ismael Davies ar gyfer eu holl waith.

Yn fuan ar ôl symud i Fangor, dechreuodd Robert Jones gyhoeddi Papur Newydd, o'r enw *The Figaro in Wales*, y papur Cymreig cyntaf i ddefnyddio lluniau yn rheolaidd. Prif gynnwys y papur oedd ymosodiadau ar glerigwyr Eglwys Loegr, am esgeuluso eu dyletswyddau cyhoeddus. Bu ymosodiadau ciaidd ar Esgob a swyddogion Eglwys Gadeiriol Bangor, tirfeddianwyr yr ardal a chefnogwyr y Blaid Dorïaidd. Roedd rhai clerigwyr yn chwerthin am ei gynnwys, ond roedd eraill yn ddig iawn. Bu'r *Figaro* yn gyfrifol am roi'r argraffydd mwyn dŵr poeth fwy nag unwaith. Ym 1836 cafodd Jones ddirwy o £250 am gabledd yn erbyn George Johnson llyngesydd o Gaernarfon. Yn ddiweddarach yn y flwyddyn bu achos yn erbyn Jones ym Mrawdlys Amwythig am enllibio Joseph Jones un o asiantau Thomas Assheton Smith II, Y Faenol. Ychydig wedi'r erlyniadau rhoddwyd y gorau i gyhoeddi'r papur. Mae'n debyg mae'r Dr Owen Owen Roberts Bangor a'i frawd y cyfreithiwr William Lloyd Roberts, Caernarfon oedd yn talu Jones am argraffu'r *Welsh Figaro*, ac maen nhw, nid Jones ei hun, a thalodd y dirwyon enllib.

Ym mis Hydref 1843 dechreuodd Jones ail gyhoeddi'r papur o dan y teitl *Figaro the Second*. Y Parch Issac Harding Harries, gŵr oedd yn ei alw ei hun yn Weinidog yr Annibynwyr, ond heb gydnabyddiaeth gan Undeb yr Annibynwyr Cymraeg a'i alwodd *y creadur mwyaf ysgymun a fu erioed mewn cyswllt ag achos crefydd*  Cyn pen y flwyddyn, cychwynnwyd papur arall gan Lewis Evan Jones, Caernarfon, o'r enw'r *Anti Figaro*, dan olygiad Edeyrn ab Nudd, bardd, ac ymgeisydd am offeiriadaeth Eglwys Loegr. Roedd Edeyrn wedi bod yn wrthrych ymosodiadau ffyrnig yn rhifyn cyntaf yr ail *Figaro*, ac amcan sefydlu papur Caernarfon oedd talu'r pwyth yn ôl i bapur Bangor a'r Annibynwyr. Daeth cynnwys y ddau bapur mor gas a chableddus fel bod cyfreithwyr wedi sicrhau atafaelu eiddo'r ddau argraffydd. Un o wŷr y gyfraith a fu'n erlyn y ddau bapur oedd William Lloyd Roberts, un o'r bobl bu'n gefn i'r *Figaro* gwreiddiol.

Daeth ychydig o lyfrau o wasg Robert Jones ar ôl hynny, ond gydag enw ei fab, Robert Griffith Jones, fel argraffydd.

Cyhoeddiadau
------------

Argraffwyd y llyfrau canlynol gan wasg Robert Jones ym Mangor :-

* 1834 — Galarnad ar ôl William Burnett, Pregethwr gyda y Bedyddwyr yng Nghaergybi, yr hwn a fu farw yn dra hyderus yn yr Arglwydd, Gorphenaf yr 22, 1834, yn ei 65 mlwydd oed. Gan y Parch. William Morgan, Caergybi.
* 1838 — Pynciau Athrawiaethol yn y rhai y mae amryw Ganghenau Ysgrythyrol, y rhai sydd Anghenrheidiol Anhepgorol i dywys y Meddwl i Gysondeb y Ffydd yn ol y Bibl Sanctaidd. Gan y Parchedig Arthur Jones, Bangor.
* 1844 — Traethawd ar Natur Eglwys, oddiar Matthew xvi. 18, 19; lle y dangosir gwrthuni Sefydliadau Dynol, a Chysylltiad Crefydd â'r Byd. Gan Owen Thomas, Bethesda.
* 1849 — (dan enw R. G. Jones), ­Y Gweithiwr Caniadgar, Gan Hugh Hughes (Huw Derfel), Pendinas, Llandegai.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwasanaethau Archifau Cymru Cofrestrau Plwyf Llanrhychwyn a Threfriw 1803
2. ↑  Griffiths, G. M. (1953). JONES, DAVID (1708? - 1785), o Drefriw, bardd, casglwr llawysgrifau, cyhoeddwr, ac argraffydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Maw 2020
3. ↑  Morgan, G. (1997). JONES, JOHN (1786 - 1865), argraffydd a dyfeisiwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Maw 2020
4. ↑  Gerald Morgan, *Y Dyn a Wnaeth Argraff* (Gwasg Carreg Gwalch, Llanrwst, 1982).
5. ↑  Bye-gones Relating to Wales and the Border Counties Tachwedd 1881 "The Figaro in Wales" adalwyd 27 Mawrth 2020
6. ↑  Y Gwladgarwr Cyf. IV rhif. 40 - Ebrill 1836 "Brawdlys Sir Feirionnydd adalwyd 27 Chwefror 2020
7. ↑  Jones, E. G. (1953). SMITH, THOMAS ASSHETON (1752-1828), Y Faenol, Bangor, tirfeddiannwr a pherchennog chwareli. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Maw 2020
8. 1 2 3  Journal of the Welsh Bibliographical Society Cyf. 5, Rhif 4, Ionawr 1940 - Dr Thomas Richards, "Hen Bapurau Newydd" adalwyd 27 Mawrth 2020
9. ↑  Richards, T. (1953). HARRIES, ISAAC HARDING, gweinidog a golygydd cyfnodolion. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Maw 2020
10. ↑  Y Traethodydd Cyf. LVII (CCXLIV-CCXLIX), 1902 "Argraffwyr Cymru" adalwyd 27 Chwefror 2020