recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Archesgob Caergaint o 1162 hyd ei farwolaeth oedd **Thomas Becket**, hefyd **Thomas à Becket** (tua 21 Rhagfyr 1118 – 29 Rhagfyr 1170).

Ganed ef yn Llundain, yn fab i farnachwr Normanaidd. Aeth i ddinas Paris i astudio diwinyddiaeth, Yn 1155, daeth yn ganghellor i Harri II, brenin Lloegr, a daeth yn gyfaill agos i'r brenin. Yn 1162, daeth yn Archesgob Caergaint. Yn 1164, ceisiodd Harri ddod a'r eglwys dan ei awdurdod, a gwrthwynebwyd ef gan Becket. Bu raid i'r archesgob ffoi i abaty Pontigny yn Ffrainc. Yn 1170, gorfodd y Pab Alecsander III y brenin Harri i ganiatau i Becket ddychwelyd i Loegr.

Tua diwedd y flwyddyn honno, yn dilyn sylwadau gan y brenin, a ofynnodd pwy fyddai'n cael gwared o Becket, llofruddiwyd yr archesgob gan bedwar marchog Normanaidd yn Eglwys Gadeiriol Caergaint. Ystyrir ef fel merthyr, ac yn 1173 cyhoedd y Pab ef yn sant. Daeth ei fedd yn yr eglwys gadeiriol yn gyrchfan i bererinion.

Daeth Becket i wrthdrawiad ag Owain Gwynedd. Roedd Owain wedi priodi Cristin ferch Gronw, oedd yn gyfneither iddo; rhywbeth a waherddid gan ddeddfau'r eglwys. Pwysodd Becket ar Owain i ysgau Cristin, a phan wrthododd Owain, esgymunwyd ef.

Mae sawl gwaith llenyddol sy'n ymdrin a Thomas Becket. Ymhlith y mwyaf adnabyddus ohonyn nhw, mae drama fydryddol T. S. Eliot, *Murder in the Cathedral* (1935), a gyfieithwyd i'r Gymraeg gan Thomas Parry fel *Lladd wrth yr Allor*. Drama Ffrengig yw *Becket* (1959) gan Jean Anouilh; fe'i haddaswyd i'r Saesneg a daeth yn sail i'r ffilm 1964 o'r un enw gyda Richard Burton yn y rhan deitl.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Agaricaceae* yw'r **Madarch y coed** (Lladin: ***Agaricus silvicola***; Saesneg: *Wood Mushroom*). 'Y Madarch Maes' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae 'maes' yma'n cyfeirio at leoliad y ffwng, sef tir agored, cae fel arfer, ond yn aml, fe'i gwelir yn tyfu ar dail ceffyl. Yr enw Cymraeg unigol ar y rhywogaeth hon yw **Madarchen y coed**. Mae'r teulu *Agaricaceae* yn gorwedd o fewn urdd yr Agaricales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America ac mae hefyd i'w chanfod yn byw ar dwyni glan y môr, yng Nghymru.

Lliw sborau'r fadarchen hon yw brown.

 O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un hanner sfferig.

 Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: tegyll.

 O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel maethiad saproffytig.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o urdd yr Agaricales
-----------------------------------

Mae gan **Madarch y coed** aelodau arall yn yr urdd yma:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Gwefan www.naturalresources.wales Cyfoeth Naturiol Cymru; adalwyd 23 Chwefror 2020.
3. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
4. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Madarch y coed** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cymuned yng nghanol Ynys Môn yw **Tref Alaw**. Caiff ei henw o Afon Alaw. Saif i'r de-orllewin o dref Amlwch, ac mae'n cynnwys pentrefi Llanddeusant a Llanbabo, yn ogystal â rhan o Lyn Alaw. Saif beddrod Bedd Branwen o Oes yr Efydd yn y gymuned.

Yn y gymuned yma y mae'r unig felin wynt (Melin Llynon) a'r unig felin ddŵr (Melin Hywel) sy'n dal i weithio ar Ynys Môn.

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 606; erbyn 2011 roedd y ffigwr wedi gostwng i 581 (gweler isod).

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Tref Alaw (pob oed) (581)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Tref Alaw) (342)** |    | 60.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Tref Alaw) (371)** |    | 63.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Tref Alaw) (74)** |    | 31.5% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Cyflwr lle mae person yn teimlo’r angen i dynnu eu gwallt yw **trichotillomania**. Efallai byddant yn tynnu’r gwallt ar eu pen neu mewn llefydd eraill, megis eu haeliau neu blew eu hamrannau.

Anhwylder cymhelliad-rheolaeth yw trichotillomania, cyflwr seicolegol lle nad yw’r person yn gallu atal eu hunain rhag gwneud rhywbeth penodol. Byddant yn profi awydd cryf i dynnu eu gwallt a thensiwn cynyddol tan eu bod yn gwneud hynny. Ar ôl tynnu’r gwallt, byddant yn profi ymdeimlad o ryddhad. Mae tynnu gwallt o’r pen yn gadael rhannau moel.

Gall trichotillomania achosi teimladau negyddol, megis euogrwydd. Gall y person hefyd deimlo cywilydd am dynnu eu gwallt, ac efallai byddant yn ceisio ei wadu neu ei guddio. Ambell waith gall trichotillomania wneud i’r person deimlo’n salw a gall hyn arwain at hunan-barch isel.

Achosion
--------

Nid yw’r hyn sy’n achosi trichotillomania yn wyddys, ond mae nifer o theorïau’n bodoli. Mae rhai arbenigwyr yn credu bod tynnu gwallt yn fath o ddibyniaeth. Po fwyaf rydych yn tynnu’ch gwallt, po fwyaf y byddwch am barhau i’w wneud. Gall trichotillomania fod yn adlewyrchiad o broblem iechyd meddwl. Mae theorïau seicolegol ac ymddygiadol yn awgrymu y gall tynnu gwallt fod yn ffordd o ryddhau straen neu bryder. Gan fod trichotillomania’n ymwneud ag ymddygiad cymhellol, mae rhai arbenigwyr yn credu ei fod yn berthyn i Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD). Mewn rhai achosion, gall trichotillomania fod yn ffordd o hunan-niweidio, lle mae’r person yn anafu eu hunain yn fwriadol fel ffordd o gael rhyddhad dros dro rhag anawsterau emosiynol.

Diagnosis
---------

Dyma rhai o’r meini prawf isod i wneud diagnosis:

* Rydych yn tynnu’ch gwallt dro ar ôl tro
* Rydych yn teimlo tensiwn cynyddol cyn ichi dynnu’ch gwallt
* Rydych yn teimlo rhyddhad neu bleser pan rydych wedi tynnu’ch gwallt
* Nid oes unrhyw gyflwr meddygol sy’n gwneud i chi dynnu’ch gwallt, megis cyflwr ar y croen
* Mae tynnu’ch gwallt yn achosi anawsterau i chi neu’n effeithio ar eich bywyd dyddiol – er enghraifft, eich perthnasau neu’r gwaith.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol yn unig. Allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi.* 
*Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o’r dudalen **Trichotillomania** ar wefan* 
, sef gwefan at y diben o ddarparu gwybodaeth a chefnogaeth am iechyd meddwl yn y Gymraeg. Mae gan y dudalen penodol hwnnw drwydded agored ***CC BY-SA 4.0***; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio’r gwaith.
***Am driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall*** |
Dinas yn nwyrain Gwlad Pwyl a phrifddinas *województwo* (foifodiaeth) Lubelskie yw **Lublin**. Saif ar Afon Bystrzyca, ac yn hanesyddol bu'n bwysig oherwydd ei safle rhwng dwy ddinas fwyaf Gwlad Pwyl—Warsaw a Kraków—a Rwsia i'r dwyrain.

Sefydlwyd cadarnle yma gan y Lędzianie, un o'r llwythau Lechitig, yn niwedd y 9fed ganrif. Codwyd y castell yn y 14eg ganrif, a derbyniodd ei breintiau dinesig ym 1317. Datblygodd Lublin fel tref fasnachol ar hyd y ffordd rhwng Gwlad Pwyl a'r Wcráin, a bu'n fan gyfarfod rhwng Teyrnas Gwlad Pwyl ac Uchel Ddugiaeth Lithwania. Yng Ngorffennaf 1569 cytunwyd ar delerau Undeb Lublin i uno'r ddwy wlad ar ffurf y Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd a fe'i arwyddwyd yng Nghastell Lublin. Cyrhaeddodd ei hanterth economaidd yn y cyfnod hwn a bu'n enwog am ei ffeiriau masnachol yn yr 16g a'r 17g. Yn sgil trydydd raniad Gwlad Pwyl ym 1795, daeth Lublin a Kraków dan reolaeth y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd ar ffurf Gorllewin Galisia, tiriogaeth a unwyd â Theyrnas Galisia a Lodomeria ym 1803. Yn sgil Cyngres Fienna ym 1815 daeth Lublin a'r cyrion dan ben-arglwyddiaeth Ymerodraeth Rwsia fel rhan o Wlad Pwyl y Gyngres.

Ar 5 Tachwedd 1918, ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, datganwyd Sofiet Dirprwyon y Gweithwyr yn Lublin, y llywodraeth annibynnol gyntaf a fyddai'n datblygu yn Weriniaeth Gwlad Pwyl. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, pan oedd Gwlad Pwyl dan feddiannaeth yr Almaen Natsïaidd, codwyd gwersyll crynhoi a difa Majdanek yn ne-ddwyrain Lublin ym 1941, ac yno llofruddiwyd rhyw 78,000 o bobl, 59,000 ohonynt yn Iddewon, yn y cyfnod o Hydref 1941 i Orffennaf 1944. Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, Lublin oedd safle dros dro y Pwyllgor Rhyddid Cenedlaethol Pwylaidd, a elwir hefyd yn Bwyllgor Lublin, cyn i'r llywodraeth genedlaethol symud i Warsaw.

Lublin yw canolfan ddiwydiannol de-ddwyrain Gwlad Pwyl, ac mae ei diwydiannau yn cynnwys peiriannau ffermio, tecstilau, nwyddau trydanol, cemegion, ceir a lorïau, siwgr, a chwrw. Lleolir pum sefydliad addysg uwch cyhoeddus yn y ddinas: Prifysgol Marie Curie-Skłodowska, Prifysgol Gatholig Ioan Pawl II, y Brifysgol Feddygol, Prifysgol y Gwyddorau Bywyd, a'r Coleg Polytechnig. Gostyngodd y boblogaeth o 353,000 ym 1996 i 349,000 yn 2011, ac i 339,000 yn 2021.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Lublin. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 13 Hydref 2021.
Roedd **Luba** (neu **Ljuba** ) **Mirella** (née Ljuba Wagenheim 13 Ebrill 1894 - 4 Mawrth 1972) yn soprano goloratwra Eidalaidd o dras Pwylaidd. Weithiau rhoddir ei henw mewn rhestrau cast fel **Mirella Luba** neu **Mirella Lubov**.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Luba Mirella yn Rostov i deulu o gerddorion Pwylaidd a ymfudodd i'r Eidal yn ystod Y Rhyfel Byd Cyntaf. Credir iddi wneud ei ymddangosiad cyntaf yn Rwsia ac wedi hynny mwynhau gyrfa lwyddiannus yn yr Eidal, gan ymddangos yn eang yn y dalaith yn ogystal ag yn y prif dai opera. Ystyriwyd ei rôl orau ar y llwyfan fel Musetta yn *La bohème* gan Giacomo Puccini, a chanodd y rhan hon gyda llwyddiant mawr yn y Teatro Regio di Parma, Teatro Regio di Torino, Teatro Comunale di Bologna ac, yn benodol, y Teatro alla Scala ym Milan ym 1935. Yn La Scala ymddangosodd Mirella hefyd yn nhymor 1940/1941 yn opera Richard Strauss *Die Frau ohne Schatten*. Y tu allan i'r Eidal, ymddangosodd yn y Teatro Liceo yn Barcelona ym 1929, fel Musetta yn *La Bohème a* Micaëla yn *Carmen* gan Bizet, Nedda yn *Pagliacci* gan Ruggero Leoncavallo yn ogystal â rhannau o operâu Rwsieg. Bu'n perfformio yn y Teatro Nacional de São Carlos yn Lisbon ym 1926, fel Musetta a Micaëla a Thŷ Opera Zürich ym 1931, fel Musetta. Bu farw ym 1972 yn y Casa di Riposo fesul Musicisti, lle bu’n byw er 1958.

Disgyddiaeth
------------

Recordiodd Mirella ar gyfer cwmniau Odeon a Columbia, gan gynnwys dwy opera gyflawn ar y label olaf (Musetta yn *La bohème* gan *Puccini* ym 1928  ac Olga Sukarev yn *Fedora* Giordano ym 1931  ). Ar gyfer Odeon recordiodd Mirella ddarnau o *Pagliacci* Leoncavallo, ariâu a deuawdau gan Bellini, Bizet a Rossini ac ychydig o ganeuon.

Dolenni allanol
---------------

* Disgyddiaeth Luba Mirella ar discogs

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  La Voce Antica. Mirella, Ljuba"
2. ↑  Flury, Roger (2012). *Giacomo Puccini: A Discography*, pp. 92-93. Scarecrow Press
3. ↑  Steiger, Karsten (2008). *Opern-Diskographie: Verzeichnis aller Audio- und Video-Gesamtaufnahmen*, p. 162. Walter de Gruyter

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 80115848
* LCCN: n2001064227
* ISNI: 0000 0000 5921 6413
* GND: 135334616
* BNE: XX1013002

 |
Planhigyn blodeuol o deulu'r friallen yw **Llysiau'r cryman** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Primulaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Anagallis arvensis* a'r enw Saesneg yw *Scarlet pimpernel*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llys y Cryman, Awrlais y Dyn Tlawd, Brathlys, Brathlys Gwryw, Coch y Tywydd, Diwythl Fedi, Gwlydd Mair, Gwlyddyn Mair Gwryw, Llysiau'r Cryman, Oriawr y Bugail.

Mae'n llysieuyn lluosflwydd ac mae fwy neu lai'n fytholwyrdd. Lleolir y dail gyferbyn ei gilydd neu wrth y bonyn. Mae'r blodau, sy'n ddeuryw yn glwstwr taclus ar y prif fonyn. Ceir 5 petal, briger a sepal ar bob blodyn.

Ffeithiau Difyr
---------------

Dyma gasgliad o waith ymchwil plant Ysgolion Llangoed a Biwmares (Bro Seiriol), Ynys Môn[8]:

* Mae'r planhigyn yma yn tyfu rhwng 2 - 12 modfedd mewn taldra.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llysiau'r cryman***
Seiclwr trac Seisnig oedd **Thomas "Tommy" Charles Godwin** (5 Tachwedd 1920 – 3 Tachwedd 2012). Ganwyd yn Connecticut, Yr Unol Daleithiau i rieni o Loegr a dychwelodd y teulu i wledydd Prydain yn 1932. Bu'n rasio yn ystod y 1940au a'r 1950au ac yn ddiweddarach daeth yn hyfforddwr, rheolwr a gweinydd yn y byd seiclo.

Enillodd Godwin dau fedal efydd yn pursuit tîm (gyda Robert Geldard, David Ricketts a Wilfrid Waters) a Kilo Gemau Olympaidd 1948 yn Llundain, a medal efydd arall yn Kilo Gemau'r Gymanwlad 1950.

Rhwng 1936 a 1950, gweithiodd Godwin yn Birmingham Small Arms Company. Am 36 mlynedd o 1950 rhedodd siop feics yn Silver Street yn ardal Kings Heath, Birmingham.

Roedd Godwin yn reolwr o dîm cenedlaethol Prydain yng Ngemau Olympaidd 1964 yn Tokyo, bu'n Lywydd y British Cycling Federation a chlwb seiclo Solihull yn ddiweddarach. Rhedodd y gwersyll ymarfer cyntaf yn Mallorca a'r cwrs trac cyntaf yn Lilleshall. Sefydlodd Birmingham RCC, a bu ymysg arloeswyr cyntaf hyfforddwyr seiclo. Hyfforddodd a chynghorodd genhedlaeth o seiclwyr trac Prydain; mae nifer ohonynt wedi ennill medalau cenedlaethol a rhyngwladol.

Cyhoeddwyd ei hunanfywgraffiad *It Wasn't That Easy: The Tommy Godwin Story* yn 2007 gan y 'John Pinkerton Memorial Publishing Fund'. Yn 91 oed fe'i ddewiswyd i gymeryd rhan yn nhaith y Ffagl Olympaidd o gwmpas y DU cyn cychwyn Gemau Olympaidd Lundain yn 2012, a fe'i gariodd ar gymal 300 metr drwy Solihull ar 1 Gorffennaf 2012. Bu farw yn Hospis Marie Curie yn Solihull ar 3 Tachwedd 2012.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan swyddogol y Gemau Olympaidd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-02-25. Cyrchwyd 2007-10-04.
2. ↑  Hanes Tommy Godwin Cycles ar wefan 'Made in Birmingham'
3. ↑  "Adolygiad o *It Wasn't That Easy: The Tommy Godwin Story*". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-09-01. Cyrchwyd 2007-10-04.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 107430460
* LCCN: no2010025743

 |
*Erthygl am yr etholaeth seneddol yw hon. Am y bryn yn Swydd Amwythig gweler Din Gwrygon.*
Etholaeth seneddol yn nwyrain Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **The Wrekin**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth The Wrekin yn Swydd AmwythigEtholaeth The Wrekin yn Swydd Amwythig
* Swydd Amwythig yn LloegrSwydd Amwythig yn Lloegr

Enwir yr etholaeth ar ôl Din Gwrygon (Saesneg: *The Wrekin*). Ers ei sefydlu ym 1918 mae ei ffiniau a'i wardiau wedi newid yn rheolaidd. Cyn newidiadau i ffiniau 1997 roedd Telford yn rhan o'r etholaeth hon.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1920: Syr Charles Henry (Rhyddfrydol Clymblaid)
* 1920: Charles Frederick Palmer (Unoliaethwr Annibynnol; wedyn Grŵp Seneddol Annibynnol)
* 1920–1922: Syr Charles Townshend (Grŵp Seneddol Annibynnol)
* 1922–1923: Howard Stransom Button (Unoliaethol)
* 1923–1924: Henry Nixon (Llafur)
* 1924–1929: Thomas Oakley (Unoliaethol)
* 1929–1931: Edith Picton-Turbervill (Llafur)
* 1931–1941: James Baldwin-Webb (Ceidwadol)
* 1941–1945: Arthur Colegate (Ceidwadol)
* 1945–1955: Ivor Owen Thomas (Llafur)
* 1955–1966: William Yates (Ceidwadol)
* 1966–1970: Gerald Fowler (Llafur)
* 1970–1974: Anthony Trafford (Ceidwadol)
* 1974–1979: Gerald Fowler (Llafur)
* 1979–1987: Warren Hawksley (Ceidwadol)
* 1987–1997: Bruce Grocott (Llafur)
* 1997–2005: Peter Bradley (Llafur)
* 2005–presennol: Mark Pritchard (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Corff statudol, annibynnol yw **Tribiwnlys y Gymraeg** sy'n delio gydag apeliadau yn erbyn Comisiynydd y Gymraeg mewn perthynas â Safonau'r Gymraeg. Sefydlwyd y tribiwnlys yn 2015 dan adran 120 o Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011. Mae'r Tribiwnlys yn gorff annibynnol a'i aelodaeth yn cynnwys unigolion sy'n gyfreithiol gymwys yn ogystal â rhai aelodau lleyg. Caiff ei gefnogi gan Lywodraeth Cymru.

Llywydd cyntaf a chyfredol y Tribiwnlys yw Keith Bush CF. Cafodd Llywydd ac Aelodau’r Tribiwnlys eu penodi trwy broses a luniwyd er mwyn sicrhau eu bod yn annibynnol a’u bod yn gwneud penderfyniadau gwrthrychol, yn unol â'r gyfraith. Gellid apelio yn erbyn penderfyniadau'r Tribiwnlys, ar bwynt cyfreithiol, i'r Uchel Lys.

Prif waith y Tribiwnlys yw:

1. Herio Safonau a osodwyd gan Gomisiynydd y Gymraeg
2. Apelio yn erbyn canlyniad ymchwiliad gan y Comisiynydd
3. Adolygu penderfyniad gan y Comisiynydd i beidio ag ymchwilio i gŵyn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tribiwnlys y Gymraeg. "Tribiwnlys y Gymraeg - Amdanom". Cyrchwyd 22ain o Fai 2017. Check date values in: `|accessdate=` (help)

Dolenni allanol
---------------

* Tribiwnlys y Gymraeg
Clawr *Revolver*
"**Tomorrow Never Knows**", yw enw cân a gafodd ei recordio gan *The Beatles*, yn 1966, ac sy'n cloi'r albwm *Revolver*. Cafodd y gân yma ei hysgrifennu a'i chanu gan John Lennon, er iddi gael ei chofnodi fel gwaith 'Lennon/McCartney', prif bartneriaeth ysgrifennu caneuon y grŵp. Mae'r gân yma'n un sy'n sefyll allan, gan ei bod yn un o'r caneuon cyntaf 'seicadelig' a ysgrifennwyd gan y grŵp.

Technegau recordio
------------------

Y prif reswm fod y gân ymamor gofiadwy yw'r defnydd o dechnegau recordio a oedd heb ei glywed cynt. Er enghraifft, roedd John Lennon wedi gofyn i'r cynhyrchydd, George Martin, am ffordd o wneud ei lais sowndio yn tebyg i'r 'Dalai Llama yn canu ar ben mynydd'. Fe ddaeth Martin a pheiriant 'Leslie Speaker', a llwyddodd i blesio Lennon. Ceir hefyd y defnydd o beiriant 'ADT', a oedd yn cael ei ddefnyddio i dyblu'r llais. Mae'r grŵp hefyd yn defnyddio nifer o lŵpiau tâp, i bwysleisio'r teimlad o seicadelia. Gan fod y grŵp yn defnyddio'r cyffur 'LSD' ar y pryd, roeddent yn gobeithio recordio cân a oedd yn adlewyrchu'r defnydd o'r cyffur. Mae drymio Ringo Starr hefyd yn bwysig dros ben i'r trac, ac ei fod yn ychwanegu at y ddelwedd seicadelig yma.
Gwleidydd o'r Alban yw **Tommy Sheppard** (ganwyd 6 Mawrth 1959) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ddwyrain Caeredin; mae'r etholaeth yn Ninas Caeredin, yr Alban. Mae Tommy Sheppard yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Ganwyd Sheppard yn Coleraine, Swydd Derry yn 1959 cyn symud ychydig filltiroedd i lawr y stryd i Portstewart, pan oedd yn 7 oed. Wedi'r ysgol uwchradd aeth i Brifysgol Aberdeen i astudio meddygaeth. Graddiodd mewn Gwleidyddiaeth a Chymdeithaseg yn 1982. Yr un flwyddyn, fe'i etholwyd yn Is-Lywydd Undeb y Myfyrwyr (yr NUS) a symudodd i Lundain.

Tra yn Llundain, bu'n ymgeisydd seneddol i'r Blaid Lafur, ond yn In 2012 ymunodd gyda'r ymgyrch dros annibyniaeth i'r Alban ac yn 2014 ymunodd gyda'r SNP.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Tommy Sheppard 23188 o bleidleisiau, sef 49.2% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 28.8 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9106 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Leask, David (1 Mehefin 2015). "*Analysis: SNP bucks trend for privately educated MPs*". *The Herald (Glasgow)*. Glasgow. Cyrchwyd 1 Mehefin 2015.
2. ↑  "*Tommy Sheppard SNP Prospective Parliamentary Candidate for Edinburgh East*". *tommysheppard.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-05-18. Cyrchwyd 2015-07-07.
3. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
4. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tincer talcenfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinceriaid talcenfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pogoniulus chrysoconus***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-fronted tinkerbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. chrysoconus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r tincer talcenfelyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tincer talcenfelyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Diwydiannwr Cymreig o'r Waun Wyllt, Merthyr Tudful oedd **Lucy Thomas** (1781- 27 Medi 1847) a elwir weithiau'n **"Fam Diwydiant Glo Cymru"**. Gyda'i gŵr Robert Thomas (1770-1829) a ddaeth yn wreiddiol o Lansamlet, a'i mab William, yn 1830, sefydlodd system i fasnachu glo Cymru yn Llundain yn ogystal â chloddio llawer o'r glo a oedd yng Nglofa Waun Wyllt ger Troed-y-rhiw ac Abercannaid, Merthyr Tudful i'w gwerthu'n uniongyrchol i'r cwsmer yn hytrach na thoddi haearn yn unig. Agorwyd y lofa gan ei gŵr yn 1824, ac ystyriwyd ar y pryd mai dyma'r glo gorau, o ran safon y llosgi, drwy'r Cymoedd.

Codwyd ffynnon yn 1906 i gofio am eu gwaith, ac mae i'w weld heddiw, wedi'i adleoli yn 1966, ger Eglwys Sant Tydfil, Merthyr Tudful ar ochr deheuol yr hewl fawr. Gwnaed y ffynnon gan W Macfarlane & Co, mewn ffwndri haearn yn Glasgow.

Wyres iddi oedd Anne (m. 1902; merch ei mab William), etifedd glofa Llety-Shenkin, Aberdâr. Priododd Anne Syr William Thomas Lewis, yr arglwydd Merthyr o Senghenydd cyntaf a mab Thomas William Lewis, peiriannydd gwaith haearn 'Plymouth' ym Merthyr Tydfil. Daeth y ddau'n berchnogion nifer o byllau glo gan gynnwys y pyllau yn rhan isaf Cwm Rhondda a adwaenid yn ddiweddarach fel 'Glofa Lewis Merthyr'.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  mtht.co.uk; cofebau Cadw; Archifwyd 2014-04-28 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 30 Ionawr 2016
2. ↑  Nodyn ar y cerflun (ffynnon): ERECTED BY / SIR WILLIAM T. LEWIS / AND / WILLIAM THOMAS REES / OF ABERDARE / AND PRESENTED TO THEIR NATIVE / TOWN, IN COMMEMORATION OF / ROBERT AND LUCY THOMAS / OF WAUNWYLLT THE PIONEERS IN 1828 / OF THE / SOUTH WALES STEAM COAL TRADE IN THIS PARISH
3. ↑  pmsa.org.uk; *Public Monuments and Sculpture Association*; Archifwyd 2016-05-13 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 30 Ionawr 2016
4. ↑  Y Bywgraffiadur Arlein; Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 30 Ionawr 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Galaeth Fawr Triangulum a recordiwyd gan seryddwr amatur
Llun o'r Arsyllfa Deheuol Ewrop yn dangos y breichiau troellog, a gyda lliw pinc nifylau allyrru
Llun yn olau uwchfioled o Alaeth Fawr Triangulum a recordiwyd gan loeren GALEX (llun NASA). Mae sêr poeth gyda màs uchel yn ymddangos yn y ddelwedd uwchfioled hon.
Galaeth troellog yng nghytser Triangulum yw **Galaeth Triangulum** (**Messier 33** yng Nghatalog Messier neu **NGC 598**). Cyfeirir ato weithiau fel y "Galaeth Pin-olwyn" ("*Pinwheel Galaxy*") mewn llyfrau poblogaidd ar seryddiaeth, ond mae hwnnw'n enw poblogaidd am galaeth Messier 101 yn ogystal. Galaeth Triangulum yw'r trydydd mwyaf o safbwynt maint a màs yn y Grŵp Lleol, y grŵp o galaethau sy'n cynnwys Galaeth y Llwybr Llaethog, ein galaeth ni, a Galaeth Fawr Andromeda, ac mae'n bosibl ei fod yn gydymaith disgyrchiant i galaeth Andromeda. Mae'n bosibl fod y galaeth Corrach Pisces (LGS 3), sy'n rhan o'r Grŵp Lleol hefyd, yn gydymaith i Driangulum.

Ar nosweithiau braf gellir gweld Galaeth Triangulum heb delesgop; dyma'r gwrthrych pellach i ffwrdd o'r ddaear sy'n weladwy i'r llygaid felly. Ond dylid fod yn ofalus i beidio â'i chymysgu â NGC 752, clwstwr agored gerllaw sy'n fwy disglair yn yr awyr na Triangulum ei hun.

Yn sgîl arsyllu gofalus yn 2005, mae ymchilwyr wedi llwyddo am y tro cyntaf i amcangyfrif troellu onglaidd a symudiad cywir Triangulum. Amcangyfrifir cyflymder o 190 ± 60 km/s mewn perthynas â'r Llwybr Llaethog sy'n awgrymu hefyd fod Triangulum yn symud i gyfeiriad Galaeth Andromeda.
Hen dloty yn Nantwich a adeiladwyd tua 1780
Adeilad lle rhoddwyd llety a chyflogaeth i bobl nad oeddent yn medru edrych ar ôl eu hunain oedd y **tloty** (a alwyd yn **wyrcws** hefyd).

Daeth y tlotai i fodolaeth yn sgil Deddf y Tlodion 1388 a oedd yn ceisio mynd i'r afael a'r prinder gweithwyr a ddaeth o achos y Pla Du yn Lloegr. Roedd y Pla Du wedi atal gweithwyr rhag gallu symud o ardal i ardal i chwilio am waith, ac o ganlyniad daeth y wladwriaeth yn gyfrifol am gynorthwyo'r tlodion. Ond pan gododd nifer y bobl ddi-waith yn ddifrifol oherwydd diwedd y Rhyfel Napoleanaidd yn 1815, datblygiad technoleg newydd a gafodd wared ar weithwyr amaethyddol a sawl cynhaeaf gwael, roedd angen system newydd er mwyn delio â'r tlodion. Bwriad Deddf y Tlodion Newydd yn 1834 oedd ceisio lleihau cymorth i bobl a oedd yn gwrthod mynd i'r tloty. Roedd ambell awdurdod wedi gobeithio rhedeg y tlotai fel busneau a oedd yn gwneud elw, trwy gael y gweithwyr i weithio am ddim. Cyflogwyd y rhan fwyaf o'r tlodion er mwyn gwneud swyddi fel torri creigiau, malu esgyrn er mwyn creu gwrtaith neu blicio ocwm gan ddefnyddio hoelen fawr metal.

Roedd bywyd yn y tloty i fod yn anodd er mwyn annog pobl i beidio â mynd yno ac i sicrhau mai'r bobl a oedd yn wirioneddol dlawd oedd yn mynd yno. Wrth i'r bedweradd ganrif ar bymtheg fynd yn ei blaen, cynyddodd nifer yr hen bobl a phobl sâl a oedd yn y tlotai, yn hytrach na phobl iach ac yn 1929, a phasiwyd deddf a oedd yn galluogi awdurdodau lleol i gymryd rheolaeth dros y tlotai a'r ysbytai lleol. Er i dlotai gael eu diddymu'n ffurfiol yn 1930, roedd nifer wedi parhau dan eu henwau newydd, y Sefydliad Cymorth Cyhoeddus. Ni ddiflannodd tlotai yn gyfan gwbl nes i'r Ddeddf Cymorth Cenedlaethol 1948 gael ei phasio.
Mae **triamcinolon** yn glwcocorticoid synthetig sy’n effeithiol am gyfnod canolig a roddir drwy’r geg, drwy bigiad, drwy fewnanadlu, neu fel eli ar gyfer y croen. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₁H₂₇FO₆. Mae triamcinolon yn gynhwysyn actif yn Pediaderm TA, Oralone, Trianex, Aristospan, Kenalog a Triderm .

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- llid
 - Lwpws
 - dermatosis ar y coesau
 - dermatosis ar y dwylo
 - dermatosis gwynebol
 - dermatosis ar groen y pen
 - gorsensitifrwydd
 - brech edema systaidd

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Triamcinolon, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Nasacort®
 - Kenalog®
 - Fluoxyprednisolone
 - fluoxiprednisolone
 - 9alpha-fluoro-16alpha-hydroxyprednisolone
 - 9alpha-fluoro-11beta,16alpha,17alpha,21-tetrahydroxypregna-1,4-diene-3,20-dione
 - 9alpha-fluoro-11beta,16alpha,17,21-tetrahydroxypregna-1,4-diene-3,20-dione
 - 9-fluoro-11beta,16alpha,17,21-tetrahydroxypregna-1,4-diene-3,20-dione
 - 11beta,16alpha,17alpha,21-tetrahydroxy-9alpha-fluoro-1,4-pregnadiene-3,20-dione

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Triamcinolon". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Mae **Locomotif 87** yn Locomotif 2-6-2+2-6-2 Beyer Garratt dosbarth NGG16, adeiladwyd gan gwmni John Cockerill o Seraing, Gwlad Belg ar gyfer Rheilffordd De Affrica ym 1936. Aeth y locomotif i Port Shepstone ym 1937; Gweithiodd y locomotif yno tan 1968, pan gredwyd y symudwyd y locomotif i weithio yn Natal.

Wedyn daeth y lomotif i Brydain ar gyfer rheilffordd arfaethedig rhwng Whitby a Robin Hood’s Bay yn Swydd Efrog. Ar ôl methiant y prosiect yno, aeth rhif 87 i Reilffordd Stêm Exmoor am gyfnod. Prynwyd y locomotif gan Reilffordd Eryri. Cyrhaeddodd rhif 87 Iard Minffordd ar 4 Chwefror 2006 a symudwyd yn syth i weithdy Boston Lodge. Dechreuodd waith ar Reilffordd Eryri ym Mawrth 2009. Peintiwyd yn las ym mis Ionawr 2010.

Newidiwyd teiars y locomotif a chryfhawyd ei ffrâm yn 2012. Terfynwyd ei docyn boeler yn 2018; daeth y boeler yn ôl, wedi pasio, yn mis Chwefror 2019, a pheintiwyd y locomotif yn ddu. Daeth y locomotif yn ôl i’w waith ar 15fed Chwefror 2020, jyst cyn cyrhaeddiad Covid-19. Ail-ddechreuwyd gwasanaethau ym mis Awst, a thynnodd rhif 87 y trenau i gyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Festipedia
2. ↑  Festipedia

* 
*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Titw pendil Rungwe** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: titwod pendil Rungwe) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Anthoscopus sylviella***; yr enw Saesneg arno yw *Rungwe penduline tit*. Mae'n perthyn i deulu'r Titwod Pendil (Lladin: *Remizidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. sylviella*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r titw pendil Rungwe yn perthyn i deulu'r Titwod Pendil (Lladin: *Remizidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Anthoscopus sylviella | Anthoscopus sylviella |  |
|
| Titw pendil | Remiz pendulinus |  |
|
| Titw pendil Affrica | Anthoscopus caroli |  |
|
| Titw pendil llwyd | Anthoscopus musculus |  |
|
| Titw pendil melyn | Anthoscopus parvulus |  |
|
| Titw pendil talcenfelyn | Anthoscopus flavifrons |  |
|
| Titw pendil y Penrhyn | Anthoscopus minutus |  |
|
| Titw pendil y Sahel | Anthoscopus punctifrons |  |
|
| Titw penfelyn | Auriparus flaviceps |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Titw pendil Rungwe** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cyfres o deganau yw **Transformers** sy'n cael eu cynhyrchu gan gwmni Hasbro.

Yn wreiddiol, cafodd y teganau eu masgynhyrchu gan y cwmni Japaneiaidd Takara Tomy (Takara gynt) o dan yr enw 'Diaclones and Microman'. Yn 1984 fe brynodd y cwmni teganau Americanaidd Hasbro yr hawliau ar gyfer dosbarthu yng Ngogledd America, ac yn fuan ar ôl hynny, prynodd Hasbro yr hawliau a'r hawlfreintiau ar gyfer yr holl gyfres gan Takara.

Rhagosodiad y gyfres yw cerbydau (megis ceir, awyrennau, beiciau modur), anifeiliad (megis llewod, eryrod, deinosoriaid) neu hyd yn oed gwrthrychion fel camerau, arfau a mwyaduron sydd gallu newid ei siâp i robot anthropomorffig ac yn ôl eto o fewn eiliadau. Mae yna ddwy carfan cyferbyniol o fewn y cyfres; yr **Autobots** arwol sy'n cael ei arwain gan **Optimus Prime**; ac ei elynion, y **Decepticons** diras ac ei ddywyswr **Megatron**.

Arwyddeiriau y cyfres yw "**Robots In Disguise**" a "**More Than Meets The Eye**"

Ffilmiau
--------

* The Transformers: The Movie - 1986
* Transformers - 2007
* Transformers: Revenge of the Fallen - 2009
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Titw pendil llwyd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: titwod pendil llwydion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Anthoscopus musculus***; yr enw Saesneg arno yw *Mouse-coloured tit*. Mae'n perthyn i deulu'r Titwod Pendil (Lladin: *Remizidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. musculus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r titw pendil llwyd yn perthyn i deulu'r Titwod Pendil (Lladin: *Remizidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Anthoscopus sylviella | Anthoscopus sylviella |  |
|
| Titw pendil | Remiz pendulinus |  |
|
| Titw pendil Affrica | Anthoscopus caroli |  |
|
| Titw pendil llwyd | Anthoscopus musculus |  |
|
| Titw pendil melyn | Anthoscopus parvulus |  |
|
| Titw pendil talcenfelyn | Anthoscopus flavifrons |  |
|
| Titw pendil y Penrhyn | Anthoscopus minutus |  |
|
| Titw pendil y Sahel | Anthoscopus punctifrons |  |
|
| Titw penfelyn | Auriparus flaviceps |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Titw pendil llwyd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Titw cynffonhir du** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: titwod cynffonhir duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegithalos fuliginosus***; yr enw Saesneg arno yw *Sooty long-tailed tit*. Mae'n perthyn i deulu'r Titwod cynffonhir (Lladin: *Aegithalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. fuliginosus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r titw cynffonhir du yn perthyn i deulu'r Titwod cynffonhir (Lladin: *Aegithalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw bochwyn | Aegithalos leucogenys |  |
|
| Titw clustddu | Psaltriparus melanotis |  |
|
| Titw cynffonhir | Aegithalos caudatus |  |
|
| Titw cynffonhir Blyth | Aegithalos iouschistos |  |
|
| Titw cynffonhir du | Aegithalos fuliginosus |  |
|
| Titw pengoch | Aegithalos concinnus |  |
|
| Titw-delor Severtzov | Leptopoecile sophiae |  |
|
| Titw-delor cribog | Leptopoecile elegans |  |
|
| Titw’r prysgwydd | Psaltriparus minimus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Titw cynffonhir du** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ap realiti estynedig o enwau lleoedd cynhenid ydy **Tro**. Daeth y syniad o greu ap o enwau’r tirwedd i fodolaeth yn dilyn trafodaethau ar ddiwedd cynadleddau a gynhaliwyd yn enw Mynyddoedd Pawb yng Ngwersyll yr Urdd Glan-llyn. Mynyddoedd Pawb, Cwmni Galactig a AHNE Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy sy’n gyfrifol am yr ap. Fe sicrhawyd grant Cymraeg 2050 i gynnal y prosiect, grant sy’n cael ei roi i brosiectau sydd a photensial o gyfranu tuag at nôd y llywodraeth o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg yng Nghymru erbyn 2050. Mae’r prosiect hefyd yn cyd-weithio hefo Menter Iaith Sir Ddinbych a Menter Iaith Fflint a Wrecsam.

Mae Tro yn cynnwys rhan o lwybr Gogleddol Clawdd Offa sy’n ymestyn o Brestatyn i’r Waun. Wrth gerdded y llwybr wedi lawrlwytho’r ap, mae modd i’r ffôn fach ddirgrynu yn eich poced pan o fewn dalgylch enw arbennig, mae modd edrych ar yr olygfa trwy sgrin y ffôn symudol. Wrth edrych trwy’r sgrîn y ffôn mae enwau’r llefydd yn ymddangos ar y llefydd cywir. Mae modd rhoi eich bys wrth ymyl yr enw ar y sgrin ermwyn clywed yr enw'n cael ei ynganu'n gywir gan amrywiaeth o leisiau lleol. Mae cyfle hefyd i ddysgu mwy am amryw o'r enwau a'r lleoliadau, ystyron rhai o’r enwau, hanesion a chwedlau perthnasol wrth roi eich bys ar symbol bychan arall sydd wrth ymyl yr enw.

Mae modd mynd i safle we Tro.cymru  er mwyn lawrlwytho’r ap, a dod o hyd i fwy o wybodaeth am ddigwyddiadau Cymraeg lleol trwy fynd oddi yno wedyn i wefanau'r mentrau iaith a mwy.

Cafwyd cymorth gan Hywel Wyn Owen a chaniatad i ddefnyddio’r llyfrau *Dictionary of the Place-Names of Wales* gan Hywel Wyn Owen a Richard Morgan, a *Placenames of Flintshire*, gan Hywel Wyn Owen a Ken Lloyd Gruffydd fel ffynnhonellau gwybodaeth ar gyfer Tro.

Mae’r ap yn cael ei anelu at y diwydiant awyr agored, bobl leol, ysgolion ac ymwelwyr o bob oed. Ardal Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy ydi ardal beilot y prosiect.
O'r hen englyn cyrch y tyfodd y mesur rhydd cynnar a elwir y **triban** (amrywiad hynafiaethol: ***truban***). Ceir enghreifftiau o dribannau o bob rhan o Gymru, ond roedd yn enwedig o boblogaidd ym Morgannwg ac felly cyfeirir ato weithiau fel **Triban Morgannwg**.

Pennill o bedair llinell yw'r triban, gyda saith sillaf yn y llinell gyntaf, yr ail a'r bedwaredd, ac wyth yn y drydedd. Ac eithrio'r drydedd llinell mae'r llinellau hyn yn diweddu'n ddiacen ac yn odli, ond mae'r drydedd llinell yn ddiweddu'n acennog gyda chyrch odl â gair yn y bedwaredd llinell.[1]

Enghraifft:

Tri pheth sy'n anodd 'nabod -
Dyn, derwen a diwrnod:
Y dydd yn hir, y pren yn gau,
A'r dyn yn ddauwynebog.[2]
Tybir y bu'r triban yn un o fesurau'r Glêr yn yr Oesoedd Canol. Daw'r enghreifftiau cynharaf sydd ar glawr o'r 16g. Daeth yn fesur poblogaidd iawn a genid drwy Gymru benbaladr. Ond mae'n nodweddiadol hefyd o draddodiad canu rhydd gwerinol Morgannwg lle ceir enghreifftiau sy'n gysylltiedig â defod y Fari Lwyd ac arferion gwerin eraill e.e. Cân y Cythreiniwr sy'n gadwyn o dribanau.

'Triban' yw'r enw ar hen fathodyn Plaid Cymru hefyd, am ei bod yn cynnwys *tri ban*, sef tri thriongl yn cynrychioli mynyddoedd Cymru. Lluniwyd y bathodyn gan Richard Huws.

Gweler hefyd
------------

* Canu Rhydd Cymraeg
* Cwndid
* Englyn cyrch

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Morgan D. Jones, *Termau Iaith a Llên* (Gwasg Gomer, 1972), d.g. *triban*.
2. ↑  T. H. Parry Williams (gol.), *Hen Benillion*.
Mae **lem ac aflem** yn cyfeirio at onglau mewnol dau fath gwahanol o drionglau.

Mae pob un o onglau mewnol **triongl lem** yn llai na 90°. Mewn **triongl aflem**, mae un o'r onglau mewnol yn aflem (dros 90°). Cyfanswm onglau mewnol pob triongl yw 180°, felly dim ond un ongl all fod yn aflem.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Triongl-sgwâr | Triongl aflem | Triongl lem |
| Ongl-sgwâr | Aflem | Lem |
|   | {\displaystyle \underbrace {\qquad \qquad \qquad \qquad \qquad \qquad } \_{}} |
|   | Arosgo |

Geirdarddiad
------------

Daw'r gair 'lem' o ffurf fenywaidd 'llym', sy'n golygu 'miniog', fel saeth. 'Aflem' felly yw'r ongl nad yw mor finog.

Nodweddion
----------

Ym mhob triongl, y craidd (lle mae'r lliniau canol yn croestorri) yw canol mewngylch y triongl; mae pob amser oddi fewn i'r triongl. Mae'r orthograidd a'r *circumcenter* hefyd oddi mewn, yn y triongl ongl lem, ond y tu allan mewn triongl aflem.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Wrth nodi'r gair Saesneg yma (6 Hydref 2018) nid oedd cyfieithiad o'r gair yn yr un o eiriaduron Prifysgol Bangor, na'r Academi.
Ffeminist o Americanaidd o linach Gwyddelig oedd **Lucy Burns** (28 Gorffennaf 1879 - 22 Rhagfyr 1966) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel athro prifysgol a swffragét. Roedd yn weithredwr brwd yn yr Unol Daleithiau ac yng ngwledydd Prydain. Roedd Burns yn ffrind agos i Alice Paul, a chyda'i gilydd fe wnaethant ffurfio Plaid Genedlaethol y Menywod.

Cafodd ei geni yn Brooklyn ar 28 Gorffennaf 1879; bu farw yn Brooklyn. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Rhydychen, Prifysgol Columbia, Prifysgol Yale a Choleg Vassar.

  

Tra oedd yn mynychu coleg yn yr Almaen, teithiodd Lucy Burns i Loegr lle cyfarfu ag Emmeline Pankhurst a'i merched Christabel a Sylvia. Cafodd ei hysbrydoli gymaint gan eu gweithredoedd a'u carisma, gollyngodd ei hastudiaethau yn y coleg i aros gyda nhw a gweithio i Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Silent Sentinels, Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Medal y Swffragét .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhyw: *Gemeinsame Normdatei*. dyddiad cyrchiad: 12 Awst 2015.
2. ↑  Dyddiad geni:. dyddiad cyrchiad: 20 Mawrth 2017. "Lucy Burns". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Lucy Burns". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Lucy Burns". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
3. ↑  Dyddiad marw: "Lucy Burns". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Lucy Burns". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
4. ↑  Man geni:. .