recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwybed-ddaliwr Califfornia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwybed-ddaliwyr Califfornia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Polioptila californica***; yr enw Saesneg arno yw *Californian gnatcatcher*. Mae'n perthyn i deulu'r Gwybed-ddalwyr (Lladin: *Polioptilidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. californica*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r gwybed-ddaliwr Califfornia yn perthyn i deulu'r Gwybed-ddalwyr (Lladin: *Polioptilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Chattering gnatwren* | Ramphocaenus sticturus |  |
|
| Gwybed-ddryw gylfinhir | Ramphocaenus melanurus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwybed-ddaliwr Califfornia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Podiceps cristatus
Wyau *Podiceps cristatus*
Mae'r **Wyach fawr gopog**, *Podiceps cristatus*, yn aelod o deulu'r Podicipedidae, y gwyachod.

Mae'n un o'r gwyachod mwyaf cyffredin, ac yn nythu ar draws Ewrop ac Asia yn unrhyw le lle mae llynyoedd gyda thipyn o dyfiant arnynt. Yn y rhannau oeraf mae'n symud tua'r de neu'r gorllewin yn y gaeaf, ond fel arall nid yw'n aderyn mudol. Mae'n casglu ar lynnoedd mawr neu ar rannau cysgodol o'r arfordir yn aml yn y gaeaf.

Mae tua 46–51 cm o hyd, a 59–73 cm ar draws yr adenydd. Pysgod bach yw ei fwyd fel rheol, ac mae'n medru nofio o dan y dŵr i'w dal. Oherwydd bod y coesau wedi eu gosod ymhell yn ôl ar y corff, ni all gerdded yn hawdd ar y tir.

Yn y tymor nythu, gellir gweld yr arddangosfa baru, lle mae'r ceiliog a'r iâr yn wynebu'i gilydd ac yn gwneud ystumiau gyda'u gyddfau, yn hanner codi o'r dŵr ac weithiau'n cynnig darn o blanhigyn i'w gilydd. Yn nes ymlaen, gellir gweld cyw, neu ddau gyw, yn cael eu cario ar gefn un o'r rhieni wrth iddynt nofio ar wyneb y dŵr.

Erbyn diwedd y 19g roedd yr Wyach fawr gopog wedi mynd yn aderyn prin iawn ym Mhrydain oherwydd ei bod yn cael ei hela, er mwyn defnyddio plu ei phen i addurno hetiau merched. I amddiffyn y rhywogaeth yma y sefydlwyd yr RSPB cyntaf. Gydag amddiffyniad cyfreithiol, mae niferoedd yr Wyach wedi cynyddu yn sylweddol iawn. Yng Nghymru gellir gweld yr Wyach Fawr Gopog yn nythu ar bron unrhyw lyn o faint gweddol, ac yn yr hydref neu'r gwanwyn mae dros 300 ohonynt yn heidio i Afon Menai ar adegau.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwybed-ddryw gylfinhir** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwybed-ddrywod gylfinhir) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ramphocaenus melanurus***; yr enw Saesneg arno yw *Long-billed gnatwren*. Mae'n perthyn i deulu'r Gwybed-ddalwyr (Lladin: *Polioptilidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. melanurus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Teulu
-----

Mae'r gwybed-ddryw gylfinhir yn perthyn i deulu'r Gwybed-ddalwyr (Lladin: *Polioptilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwybed-ddryw gylfinhir | Ramphocaenus melanurus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwybed-ddryw gylfinhir** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Coccothraustes coccothraustes*
Mae'r **Gylfinbraff** (***Coccothraustes coccothraustes***) yn perthyn i'r teulu Fringillidae. Mae'n aderyn bach sy'n nythu ar draws Ewrop a gogledd Asia.

Nid yw'r Gylfinbraff yn aderyn mudol fel rheol, ond mae adar o ogledd Asia yn symud tua'r de yn y gaeaf. Mae'n nythu mewn coedwigoedd llydanddail gyda choed mawr, hynafol, neu lle mae cymysgedd o goed a chaeau. Hadau a cherrig ffrwythau yw ei brif fwyd; mae'n arbennig o hoff o gerrig ceirios ac mae'n un o'r ychydig o adar sy'n medru eu bwyta.

Fel rheol nid yw'r aderyn yma yn ymgasglu'n heidiau, ond yn aml mae cryn nifer o adar yn casglu at ei gilydd gyda'r nos i glwydo. Mae'n aderyn mwy na'r rhan fwyaf o'r llinosiaid, 16.5–18 cm o hyd. Gellir ei adnabod yn hawdd o'r pig, sy'n llawer mwy na phig unrhyw un arall o deulu'r llinosiaid. Mae'r pen yn oren-frown gyda du ar draws y llygad ac ar y fron, brown ar y cefn ac oren ar y bol. Wrth hedfan mae'n dangos llawer o wyn ar yr adenydd ac ar flaen y gynffon, ac mae'r gynffon yn fyrrach na'r rhan fwyaf o adar sydd tua'r un faint.

Nid yw'n aderyn cyffredin iawn yng Nghymru, ond gellir gweld cryn nifer yn mynd i glwydo mewn rhai lleoedd. Yn aml mae o gwmpas mynwentydd gyda choed yw yn le da i edrych amdano.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gylfindro bronfrith** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gylfindroeon bronfrith) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Paradoxornis guttaticollis***; yr enw Saesneg arno yw *Spot-breasted parrotbill*. Mae'n perthyn i deulu'r Gylfindroeon (Lladin: *Panuridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. guttaticollis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r gylfindro bronfrith yn perthyn i deulu'r Gylfindroeon (Lladin: *Panuridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw barfog | Panurus biarmicus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gylfindro bronfrith** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gŵyl lenyddol a ddiwylliannol yw **Gŵyl Arall** a gynhelir yn flynyddol nhref Caernarfon fel arfer ym mis Gorffennaf. Mae'n cynnwys amrywiaeth eang o sesiynau llenyddol, cerddorol, lansiadau llyfrau ac adloniant ysgafn megis comedi a choginio.

Hanes
-----

Geraint Jarman sydd wedi perfformio yn yr Ŵyl fwy nag unwaith
Cynhaliwyd y Gŵyl Arall gyntaf yn 2009. Sefydlwyd hi gan Nici Beech a oedd wedi ei hysbrydoli gan ŵyl debyg yn Nhalacharn. Cynhaliwyd digwyddiadau o fewn lleoliadau penodol megis Siop Lyfrau 'Plas Print' a Chlwb Canol Dre. Bydd mynychwyr yn talu wrth y drws i weld digwyddiadau unigol yn hytrach na phrynu tocyn ar gyfer yr holl ddigwyddiad (fel sy'n digwydd mewn digwyddiadau eraill, megis Eisteddfod Genedlaethol Cymru).

Datblygiad
----------

Y Galeri, un o leoliadau Gŵyl Arall
Erbyn 2018 roedd yr Ŵyl wedi tyfu i gynnwys dros 50 o ddigwyddiadau a thros 15 o fandiau yn perfformio yn y castell hefyd, gan gynnwys Celt, Adwaih, Los Blancos a Candelas.

Cymraeg yw prif iaith yr ŵyl ond cynhelir sesiynau dwyieithog a Saesneg hefyd bellach. Gellir prynu 'Tocyn Crwydro' sy'n rhoi gostyniad ar ddigwyddiadau yn hytrach na thalu'n unigol.

Bydd yr ŵyl yn codi nawdd masnachol a chorfforaethol i dalu am y digwyddiad.

Artistaid
---------

Mae amrywiaeth eang iawn o gerddorion, beirdd, llenorion a pherfformwyr wedi cymryd rhan yn yr ŵyl ers ei sefydlu yn 2009. Mae'n rhestr rhy hir i'w enwi. Dyma rai ohonynt:

**Cerddorion** - Candelas, Dafydd Iwan, Geraint Jarman, Celt (band), Cowbois Rhos Botwnog, Meic Stevens, Gwilym Bowen Rhys, Alys Williams, Nesdi Jones, Steve Eaves, Omaloma, Y Reu
**Llenorion** - Jon Gower, Angharad Price, Owen Martell, Lowri Haf Cooke, Mike Parker, Gwyneth Glyn, Rachel Trezise, Cynan Jones, Francesca Rhydderch
**Meddylwyr** - Simon Brooks, Richard Wyn Jones, Daniel Gwydion Williams
**Beirdd** - Ifor ap Glyn, Rhys Iorwerth, Twm Morys, Mari George, Osian Rhys Jones
**Comedi** - Beth Jones, Gary Slaymaker
**Amrywiol** - sesiynau bysgio, taith cwch ar afon Menai, Lowri Morgan yr athletwraig, Hywel Gwynfryn, Dona Direidi, Cwis Pop Dyl Mei, Carwyn Jones (y 'Dyn Gwyllt'), Twmpath Dawns, Rhys Mwyn, Geraint Løvgreen

Dolenni
-------

* Gwefan Gŵyl Arall
* Twitter @GwylArall
* Facebook Gŵyl Arall

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "copi archif" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2018-12-23. Cyrchwyd 2018-11-24.
3. ↑
Heliwr Hadsabe o ardal Llyn Eyasi, Tansanïa
Tylwyth brodorol o ogledd-canolbarth Tansanïa yw’r **Hadsa** (neu Hadsabe). Maent yn byw o amgylch Llyn Eyasi ac yng ngwastatir y Serengeti. Tua 1,000 ohonynt sydd wedi goroesi, gyda 3-400 o’r rhain yn dilyn yn rhannol y dull heliwr-gasglwr o fyw. Maent felly, ymhlith yr olaf ar y ddaear i ddilyn y patrwm hwn a fodolai cyn y datblygiad amaethyddiaeth a gafwyd tua 15,000-13,000 o flynyddoedd yn ôl. Nid oes ganddynt berthnasau DNA (genetegol) agos, ac nid yw perthynas eu hiaith i ieithoedd eraill (gan gynnwys y grŵp Khosa cyfagos) yn wybyddus.

Microbiom yr Hadsa
------------------

Oherwydd natur ynysig eu hanes, mae gan cyllau (perfeddion) yr Hadsa amrywiaeth bacteria (microbiom) neilltuol o gyfoethog. Gan fod ymchwil diweddar yn awgrymu fod amrywiaeth felly yn effeithio’n llesol ar nifer o glefydau sydd ar gynnydd yn y Gorllewin (megis y fogfa, clefyd siwgir a chlefydau awto-imiwn), mae hyn o ddiddordeb arbennig i glinigwyr a dietegwyr. Mae’r clefydau hyn yn anghyffredin ymhlith yr Hadsa. Un gobaith y gwyddonwyr yw y gellir adfer bacteria llesol sydd wedi diflannu o boblogaethau'r Gorllewin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "The Hadza: last of the first (Cwmni Benenson Productions)". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-08-06. Cyrchwyd 16 Mehefin 2017.
2. ↑  (Saesneg) Schnorr, Stephanie (et al) (2014). "Gut microbiome of the Hadza hunter-gatherers". *Nature Communications* **5**: Article number: 3654. .
3. ↑  (Saesneg) *Missing Microbes: How the Overuse of Antibiotics is Fueling Our Modern Plagues*, Martin Blaser (Macmillan)
*Erthygl am y defnydd llenyddol o'r gair 'gwireb' yw hon; am y defnydd mathemategol, gweler Gwireb (mathemateg).*
Gosodiad yn cynnwys gwir cyffredinol, wedi'i fynegi'n gwta, yw **gwireb**. Mae'r wireb yn perthyn yn agos i'r ddihareb ond er bod diarebion yn cynnwys elfen wirebol yn aml nid yw pob gwireb yn ddihareb. Gwahaniaeth arall rhwng y wireb a'r ddihareb yw bod y wireb yn greadigaeth ymwybodol lenyddol gan amlaf tra bod y ddihareb, fel rheol, yn tarddu o'r diwylliant poblogaidd. Ond gellir cymhwyso'r term 'gwireb' i gynnwys unrhyw osodiad o'r gwir cyffredinol, mewn unrhyw faes.

Llenyddiaeth
------------

 *Prif erthygl: Barddoniaeth wirebol*
Fel y diarhebion, mae gan y wireb hanes hir mewn llenyddiaeth. Gelwir barddoniaeth sy'n cynnwys elfen amlwg o wireb yn 'canu gwirebol'. Roedd y *genre* yma o ganu yn boblogaidd yn yr Oesoedd Canol ac fe'i ceir gyda chanu natur yn aml. Un o'r casgliadau mwyaf adnabyddus yw *Englynion y Clyweit* ('Englynion y Clywaid'), casgliad o englynion gwirebol a gyfansoddwyd tua diwedd y 12g neu ddechrau'r 13eg, yn ôl Ifor Williams. Enghraifft arall o ganu gwirebol yn y Gymraeg yw'r cyfresi o englynion 'Eiry mynydd' ('Eira mynydd'), e.e. y rhai a geir yn y gerdd 'Penyd Llywelyn a Gwrnerth':

Eiry mynydd, gorwyn bro,
Dedwydd pawb wrth a'i llocho;
Creawdr Nef a'th diango.
Mae canu natur yn elfen amlwg yn y canu gwirebol; elfen amlwg arall yw'r elfen o brofiad dynol. Dyma ran o gyfres hir sy'n cynnwys y ddwy elfen trwy ei gilydd a adnabyddir fel 'Y Gnodau' am fod pob llinell bron yn dechrau gyda'r ffurf ferfol *gnawd* ('arferol yw'):

Gnawd gwynt o'r gogledd; gnawd rhianedd chweg;
Gnawd gŵr teg yng Ngwynedd;
Gnawd i dëyrn arlwy gwledd;
Gnawd gwedi llyn lledfrydedd.

Gweler hefyd
------------

* Cynosodiad cyflin Euclid

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Morgan D. Jones. *Termau Iaith a Llên* (Gwasg Gomer, 1972), tud. 77.
2. ↑  Marged Haycock (gol.), *Blodeugerdd Barddas o Ganu Crefyddol Cynnar* (Cyhoeddiadau Barddas, 1994), tud. 341.
3. ↑  Dyfynnir gan Gwyn Thomas yn *Y Traddodiad Barddol* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1976), tud. 101. Nodiadau: *Chweg* = 'teg', *llyn* = 'diod (gadarn)', *lledfrydedd* = 'tristwch'.
Tafliad darn arian
Mewn tebygolrwydd ac ystadegau, mae **hapnewidyn**, yn newidyn y mae ei werthoedd posib yn deillio o ffenomen sy'n digwydd ar hap. Fel ffwythiant, mae'n rhaid i hapnewidynau fod yn fesuradwy.

Mae canlyniadau'n aml yn dibynnu ar rai newidynnau ffisegol na ellir mo'u deall, eu gweld na'u profi. Er enghraifft, wrth daflu darn arian di-duedd, mae'r canlyniad "pen neu gynffon" yn dibynnu ar bethau ffisegol ansicr, fel y llawr yn gwyro, neu grac bychan ynddo; dyma bethau ffisegol nad yw'r gwyliwr yn ymbwybodol ohonynt. Gelwir y set yma o ganlyniadau posib yn "barth". O ran y darn arian, dim ond dau ganlyniad sy'n bosib: "pen" neu "gynffon". Gan fod un o'r ddau ganlyniadau yma'n sicr o ddigwydd, gan gymryd wrth gwrs, fod y darn arian yn rhy denau i sefyll ar ei ochr, yna ni all y tebygolrwydd fod yn sero.

Gellir diffionio hapnewidyn fel ffwythiant sy'n mapio canlyniad o brosesau rhifau real na ellir eu rhagweld. Mae felly'n ddull gweithredu i aseinio maint (rhifyddol) i bob canlyniad ffisegol, ac er gwaethaf yr awgrym yn ei enw ("hap" a "newidyn"), 'dyw'r dull o weithredu gwaelod ddim wedi'i seilio ar unrhyw 'hap' na 'newid'!:399

Y newidyn
---------

 *Prif erthygl: Newidyn*
Mae newidyn yn symbol, (llythyren yr wyddor, fel arfer) sy'n cynrychioli rhif o'r enw 'gwerth y newidyn', sydd yn rhif mympwyol (*arbitrary*) heb ei bennu'n llawn, neu'n anhysbys. Mae cyfrifo algebraidd gyda newidynnau fel pe baent yn rhifau penodol yn caniatáu i ni ddatrys ystod o broblemau mewn un cyfrifiad. Enghraifft nodweddiadol yw'r fformiwla cwadratig, sy'n caniatáu i ni ddatrys pob hafaliad cwadratig trwy amnewid dim ond gwerthoedd rhifol cyfernodau'r hafaliad a roddir i'r newidynnau sy'n eu cynrychioli. Y term cyferbyniol iddo yw cysonyn.

Diffiniad
---------

Mae hapnewidyn {\displaystyle X\colon \Omega \to E} yn ffwythiant a ellir ei fesur, sy'n tarddu o set o ganlyniadau posibl {\displaystyle \Omega } i ofod mesuradwy {\displaystyle E}. Mae'r diffiniad gwirebol yn mynnu fod yn rhaid i {\displaystyle \Omega } fod y gofod-sampl o debygolrwydd-triphlyg. Fel arfer mae gan: {\displaystyle X} werth real (h.y. {\displaystyle E=\mathbb {R} }).

Mae'r tebygolrwydd fod {\displaystyle X} yn troi'n werth mewn set mesuradwy {\displaystyle S\subseteq E} yn cael ei nodi fel:

{\displaystyle \operatorname {Pr} (X\in S)=P(\{\omega \in \Omega |X(\omega )\in S\})},
ble mae {\displaystyle P} yn fesur o'r tebygolrwydd, gydag {\displaystyle \Omega }.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Blitzstein, Joe; Hwang, Jessica (2014). *Introduction to Probability*. CRC Press. ISBN 9781466575592.
2. ↑  L. Castañeda; V. Arunachalam & S. Dharmaraja (2012). *Introduction to Probability and Stochastic Processes with Applications*. Wiley. t. 67.
3. ↑  Yates, Daniel S.; Moore, David S; Starnes, Daren S. (2003). *The Practice of Statistics* (arg. 2nd). New York: Freeman. ISBN 978-0-7167-4773-4. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2005-02-09. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Asana, neu osgo'r corff, o fewn ymarferion ioga yw **Hanumanasana** (Sansgrit: हनुमानासन) neu'r **Mwnci.** Gelwir y math hwn o osgo yn asana eistedd, neu asana anghymesur mewn ioga modern ac ymarfer corff. Dyma'r fersiwn ioga o'r hyn a elwir mewn gymnasteg yn hollt flaen (*front splits*).

Hanumanasana ychydig yn wahanol

Geirdarddiad
------------

Daw'r enw o'r geiriau Sansgrit *Hanuman* (endid dwyfol mewn Hindŵaeth sy'n ymdebygu, o ran pryd a gwedd, i fwnci) ac *asana* (osgo person), ac mae'n coffau'r naid anferth a wnaeth Hanuman i gyrraedd ynysoedd Lanca o dir mawr India.

Nid yw'r ystum yn cael ei ddisgrifio yn y testunau hatha yoga canoloesol. Mae'n ymddangos yn yr 20fed ganrif mewn traddodiadau amrywiol o ioga modern *, megis yn Camau Cyntaf i Ioga Uwch* Swami Yogesvarananda ym 1970, yn Ioga ashtanga vinyasa gan Pattabhi Jois, yn yr *Asana Pranayama Mudra Bandha*, gan Swami Satyananda Saraswati (2003) ac yn *Light on Yoga* (1966) gan BKS Iyengar.

Gweler hefyd
------------

* Samakonasana, y ffurf ioga o holltau ochr
* Rhestr o safleoedd ioga

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Yoga Journal - Monkey Pose". Cyrchwyd 2011-04-09.
2. ↑  Sinha, S. C. (1996). *Dictionary of Philosophy*. Anmol Publications. t. 18. ISBN 978-81-7041-293-9.
3. ↑  Mead, Jean (2008). *How and Why Do Hindus Celebrate Divali?*. Evans Brothers. tt. 10–. ISBN 978-0-237-53412-7.
4. 1 2  Sjoman, Norman E. (1999) [1996]. *The Yoga Tradition of the Mysore Palace*. Abhinav Publications. t. 96. ISBN 81-7017-389-2.
5. ↑  Saraswati, Swami Satyananda (2003). *Asana Pranayama Mudra Bandha*. Nesma Books India. tt. 340–341. ISBN 978-81-86336-14-4.
6. ↑  Iyengar, B. K. S. (1979) [1966]. *Light on Yoga: Yoga Dipika*. Thorsons. tt. 352–354. ISBN 978-1855381667.

Dolenni allanol
---------------

* Cyfarwyddyd cam wrth gam
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn gludlys porffor**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gludlys porffor**; yr enw Saesneg yw *Campion*, a'r enw gwyddonol yw *Hadena rivularis*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

Lled yr adenydd yw 27–30 mm ac fe welir yr oedolyn ar adain rhwng Ebrill a Medi, yn ddibynol ar y lleoliad. Hoff fwyd y siani flewog yd teulu'r *Silene*, ac mae'n bwyta'r blodyn i ddechrau ac yna'r dail.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn gludlys porffor yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn teires leiaf**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod teires lleiaf**; yr enw Saesneg yw *Lesser Treble-bar*, a'r enw gwyddonol yw *Aplocera efformata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop, Morocco ac Anatolia.

Mae'r adenydd yn mesur rhwng 35 a 41 mm a cheir dwy (neu weithiau dair) cenhedlaeth a welir yn hedfan rhwng Ebrill a chanol Tachwedd.

Bwyd
----

Prif fwyd y siani flewog ydy *Hypericum perforatum* ac mae'n parhau ar ffurf siani flewog rhwng Mehefin ac Awst a rhwng Medi a Mai, gan mai ar y ffurf hwn mae'n trulio'r gaeaf - yn y pridd.

Isrywogaethau
-------------

* Aplocera efformata efformata
* Aplocera efformata britonata Leraut, 1995

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn teires leiaf yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn gwythïen goch**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gwythien goch (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Blood-vein*, a'r enw gwyddonol yw *Timandra comae*.

Timandra comae
Timandra griseata
Ceir clystyrau ohonyn nhw yma ac acw drwy orllewin a chanol Ewrop. Yng ngwledydd Prydain, caiff ei weld mewn rhannau o Gymru a Lloegr.

Mae'r adenydd rhwng 30–35 mm a cheir dau swp o wyau pob blwyddyn gyda'r oedolion ar adenydd ym Mai a Mehefin ac eto rhwng Awst a Medi. Yn y nos y maen nhw'n hedfan ac mae'n nhw'n cael eu denu gan oleuni.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn gwythïen goch yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Hydraecia petasitis
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn yr alan**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod yr alan**; yr enw Saesneg yw *Butterbur*, a'r enw gwyddonol yw *Hydraecia petasitis*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn yr alan yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn dwy adain**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod dwy adain**; yr enw Saesneg yw *Bird's Wing*, a'r enw gwyddonol yw *Dypterygia scabriuscula*. Mae i'w gael yn Ewrop a gorllewin Asia.

32–37 mm ydy lled ei adenydd a gellir ei weld yn hedfan rhwng Ebrill ac Awst. Hoff fwyd y siani flewog ydy Rumex a Polygonum aviculare.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn dwy adain yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn enfawr sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn drewllyd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod drewllyd**; yr enw Saesneg yw *Goat Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Cossus cossus*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

Mae'n wyfyn mawr a thrwm, gyda'i adenydd yn mesur 68–96 mm ac mae i'w weld yn hedfan rhwng Ebrill ac Awst.

Bwyd
----

Arferai'r Rhufeiniaid ei fwyta, ar ôl ei besgi gyda blawd.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * *Alnus*
* *Betula*
* Castanwydden
* *Citrus*
* *Cydonia*
* Ffawydd
 | * *Fraxinus*
* *Juglans*
* *Malus*
* *Olea*
* *Populus*
* *Prunus*
 | * *Pyrus*
* *Quercus*
* *Salix*
* *Sorbus*
* *Ulmus*
* *Vitis*
 |  |

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn drewllyd yn lindysyn sy'n bwydo o dan risgl coed llydanddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Cossus cossus***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Animalia 

Map o leoliad y darganfyddiad
Isrywogaeth darfodedig o *Homo sapiens* yw ***Homo sapiens idaltu*** a fu byw 160,000 o flynyddoedd yn ôl yn Affrica. Daw'r gair o'r iaith Saho-Afar ac sy'n golygu'r "hynaf" neu "gyntaf anedig".

Darganfyddiad
-------------

Darganfyddwyd gweddillion corff *H. s. idaltu* yn Herto Bouri ger safle archaeolegol Awash Ganol yn Nhriongl Afar yn Ethiopia yn 1997 gan Tim D. White, ac a wnaed yn gyhoeddus yn 2003. Saif Herto Bouri mewn rhan o Ethiopia sydd dan lwch folcanig. Dyddiwyd y gweddilion hyn rhwng 154,000 a 160,000 o flynyddoedd yn ôl. Cafwyd hyd i dri penglog mewn cyflwr da ac mae'r gorau ohonynt yn perthyn i ddyn ifanc (BOU-VP-16/1) gyda maint ymenyddol o 1450 cm3 (88 modf ciwb). Oedolyn ifanc oedd bia'r ail benglog ac mae'r trydydd yn perthyn i blentyn chwech oed.

Morffoleg
---------

Mae morffoleg y ffosiliau hyn yn wahanol i ffurfiau o *H. sapiens*, a ddaeth wedyn ee esgyrn y Cro-Magnon a ddarganfuwyd yn Ewrop. Er gwaethaf rhai nodweddion hynafol iawn, credir fod y penglogau hyn yn cynrychioli hynafiaid uniongyrchol dyn modern, sef *Homo sapiens sapiens* a ddatblygodd ychydig wedi'r cyfnod hwn - yn ôl y cysyniad mwyaf poblogaidd am darddiad dyn, sef "Allan-o-Affrica".

Yn 2005 cyhoeddwyd canlyniad profion dyddio potasiwm-argon ar greigiau folcanig safle arall yn Ethiopia, sef Omo, sy'n 195,000 o flynyddoedd yn ôl ac felly'n hŷn na ffosiliau *idaltu*.

Gweler hefyd
------------

* Bodau dynol

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5  White, Tim D.; Asfaw, B.; DeGusta, D.; Gilbert, H.; Richards, G. D.; Suwa, G.; Howell, F. C. (2003), "*Pleistocene* Homo sapiens *from Middle Awash, Ethiopia*", Nature **423** (6491): 742–747, Bibcode 2003Natur.423..742W, doi:10.1038/nature01669, PMID 12802332
2. ↑  McDougall, I.; Brown, F. H.; Fleagle, J. G. (2005), "Stratigraphic placement and age of modern humans from Kibish, Ethiopia", *Nature* **433** (7027): 733–736, Bibcode 2005Natur.433..733M, doi:10.1038/nature03258, PMID 15716951
Map o ieithoedd yr Eidal yn 6g CC, gyda lleoliad yr Insubres.  
Ymhlith yr ieithoedd Celtaidd, mae:  
Galeg, Leponteg, Insubreg, Rhaetieg, Feneteg (rhywfaint) ac Ilyreg (rhywfaint)
Llwyth Celtaidd yn byw yng ngogledd yr Eidal oedd yr **Insubres** neu **Insubri**. Roedd eu tiriogaethau yn yr hyn a ddaeth yn ddiweddarach yn Lombardi, a'u prifddinas oedd *Mediolanum*, Milan heddiw. Mae'n debyg eu bod yn gyfuniad o'r borodion, Ligwriaid ac Eidalwyr, â'r Celtiaid a symudodd i'r ardal o'r hyn sy'n awr yn dde Ffrainc.

Gorchfygwyd hwy a llwythau Celtaidd eraill, y Boii, Lingones, Taurini, Gesati ac eraill, gan y Rhufeiniaid dan y conswl Lucius Aemilius Papus ym Mrwydr Telamon yn 224 neu 225 CC. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, cipiodd y Rhufeiniaid, a'u cyngheiriaid y Cenomani, gaer yr Insubres yn Acerrae, a'u gorchfygu eto ym Mrwydr Clastidium. Meddianwyd Milan gan y Rhufeiniaid yn 221 CC.

Pan ddaeth Hannibal a byddin i'r Eidal yn 218-217 CC, gwrthryfelodd yr Insubres yn erbyn Rhufain. Rhoddasant gefnofaeth i'r Carthaginiaid eto yn 200 CC, y tro hwn dan Hamilcar. Gwnaethant gynghrair a'r Rhufeiniaid yn 194. Rhoddwyd dinasyddiaeth Ladin iddynt yn 89 CC, a dinasyddiaeth Rufeinig yn 49 CC.
Teitl ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig yw **Is-iarll Mills** o Kensington yn Sir Llundain. Crewyd ym 1962 ar gyfer y gwleidyd Ceidwadol Percy Mills, Barwn 1af Mills. Roedd eisoes wedi cael ei greu'n **Farwnig** o Alcester yn Swydd Warwick, ym Marwnigaeth y Deyrnas Unedig ar 1 Gorffennaf 1952, a **Barwn Mills** o Studley yn Swydd Warwick, ym 1957, hefyd ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig. Deilir y teitlau heddiw gan ei wyr, y trydydd Isiarll a olynodd ei dad ym 1988.

Is-ieirll Mills (1962)
----------------------

* Percy Herbert Mills, Is-iarll 1af Mills (1890–1968)
* Roger Clinton Mills, 2il Is-iarll Mills (1919–1988)
* Christopher Philip Roger Mills, 3ydd Is-iarll Mills (ganwyd 1956), cyfarwyddwr Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru

Nid oes etifeddydd i'r teitlau.

Cyfeiriadau
-----------

* Kidd, Charles, Williamson, David (gol.), *Debrett's Peerage and Baronetage* (rhifyn 1990). Efrog Newydd: St Martin's Press, 1990.
* Tudalen pendefigaeth Leigh Rayment Archifwyd 2019-10-24 yn y Peiriant Wayback.
Cwmwd canoloesol yn y Berfeddwlad, gogledd-ddwyrain Cymru, oedd **Is Aled**. Gyda chymydau Uwch Aled a Ceinmeirch, roedd yn un o dri chwmwd cantref Rhufoniog.

Dynodid y ffin rhwng Uwch Aled ac Is Aled gan Afon Aled. Ymestynnai cwmwd Is Aled o gyffiniau Llanelwy (ond heb gynnwys y dref) yn y gogledd, yn Nyffryn Clwyd, hyd at gyffiniau'r Migneint yn y de. I'r dwyrain gorweddai cwmwd Ceinmeirch, rhwng Afon Lliwen ac Afon Clywedog. Roedd yn gwmwd hir felly, ar siap hirgul gywasgedig yn y canol. Yn ogystal â'r dau gwmwd yng nghantref Rhufoniog, ffiniai Is Aled â chymydau Is Dulas (cantref Rhos), Rhuddlan (cantref Tegeingl) a Dogfeiling (cantref Dyffryn Clwyd) i'r gogledd, a gydag Uwch Dulas (Rhos), Nanconwy (Arllechwedd), Ardudwy, Penllyn a Dinmael i'e de.

Cwmwd mynyddig anghysbell oedd Is Aled, ac eithrio'r tir isel yn y gogledd, ar lan Afon Aled ac yn Nyffryn Clwyd. Roedd yn cynnwys Ysbyty Ifan yn y de, ger Llyn Conwy, a fu'n hosbis ("ysbyty") enwog i deithwyr, a berthynnai i urdd Marchogion yr Ysbyty.

Ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru yn 1282-83, fel gweddill Rhos a Rhufoniog, daeth yn rhan o arglwyddiaeth Dinbych. Yn nes ymlaen bu'n rhan o'r Sir Ddinbych a grëwyd yn 1536. Erbyn heddiw mae rhannau deheuol a gorllewinol y diriogaeth yn gorwedd yn sir Conwy a'r gweddill yn Sir Ddinbych.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
* Rhufoniog
* Y Berfeddwlad
*Gweler hefyd Aeron (gwahaniaethu).*
**Is Aeron** oedd un o dri chantref Ceredigion yn yr Oesoedd Canol. Yn ddiweddarach daeth yn rhan o Deheubarth ac erbyn heddiw mae'n rhan o sir Ceredigion.

Roedd yn gorwedd yn ne teyrnas Ceredigion rhwng cantref Uwch Aeron i'r gogledd i afon Aeron ac Emlyn (Dyfed) a'r Cantref Mawr i'r de. Gorweddai Uwch Aeron i'r gogledd i Afon Aeron tra gorweddai Is Aeron i'r de ohoni. Yn y gorllewin roedd ganddo arfordir hir ar lan Bae Ceredigion (o safle Aberteifi heddiw i fyny i Aberaeron i'r gogledd).

Rhennid y cantref yn dri chwmwd:

* Mabwnion (neu 'Mebwynion')
* Caerwedros
* Gwynionydd (neu 'Gwinionydd')
* Is Coed (neu 'Iscoed')

Gwynionydd a'i dir ffrwythlon a'i coedydd oedd y cwmwd mwyaf dewisol nid yn unig yn Is Aeron ond yng Ngheredigion gyfan.

Roedd canolfannau pwysicaf y cantref yn cynnwys cestyll fel Crug Mawr (Is Coed) a'r hen ganolfan eglwysig ym Mangor Teifi. Ger Ystrad Aeron roedd lleiandy Llanllŷr, a sefydlwyd gan Yr Arglwydd Rhys tua'r flwyddyn 1180. Yn ddiweddarach yn yr Oesoedd Canol dominyddwyd yr ardal gan tref newydd Aberteifi, oedd yn ganolfan bwysig i'r Normaniaid.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
Clawr yr albwm
Sengl gan y band roc Cymreig Manic Street Preachers yw **"If You Tolerate This Your Children Will Be Next"**. Fe'i rhyddhawyd 24 Awst 1998 gan Epic Records fel sengl cyntaf eu pumed albwm *This Is My Truth Tell Me Yours*. Cyrhaeddodd y gân frig y siartiau Prydeinig am un wythnos ym mis Medi 1998..

Cefndir
-------

  

Ysbrydolwyd y gân gan Ryfel Cartref Sbaen a delfrydiaeth y Cymry a wirfoddolodd i ymladd ar ochr y Brigadau Rhyngwladol adain chwith a oedd yn ymladd dros Ail Weriniaeth Sbaen yn erbyn lluoedd ffasgaidd Francisco Franco. Daw enw'r gân o boster Gweriniaethol o'r cyfnod a fu'n dangos llun o blentyn a laddwyd gan y lluoedd ffasgaidd gydag wybr yn llawn o awerynnau bomio yn y cefndir a'r rhybudd llwm "os ydych yn goddef hyn, eich plant fydd nesaf" wedi ei ysgrifennu oddi tano.

Ar ben hynny, dylanwadodd Rhyfel Cartref Sbaen ar y gân, a cheir sawl cyfeiriad ato yn y gân. Er enghraifft, priodolir y llinell *"If I can shoot rabbits / then I can shoot fascists"* i gyfweliad gan ddyn, flynyddoedd wedi'r ryfel, a wirfoddolodd ar ochr y Gweriniaethwyr.. Gwaith arall yw *Homage to Catalonia* gan George Orwell, sef ei dystiolaeth personol o'r rhyfel. Mae'r linell *"I've walked Las Ramblas / but not with real intent"* yn dwyn i gof hanes Orwell o frwydro ar y Ramblas, a'r amryw garfanau'n methu ag ennill tir, a'u temlad o frawdgarwch cryf a oedd yn drech na realiti anobeithiol y sefyllfa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 
"If You Tolerate This Your Children Will Be Next" sampl

 |
| 

---

*Problem chwarae ffeil yma? Gweler Cymorth.* |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Roberts, David (2006). British Hit Singles & Albums (19th ed.). London: Guinness World Records Limited. p. 624. ISBN 1-904994-10-5.
2. ↑  Gellir gweld fersiwn gwreiddiol o'r poster hwn yn yr Imperial War Museum, Llundain— Eitem IWM PST 8661.
3. ↑  Cafwyd y dyfyniad hwn yn llyfr Hywel Francis, *Miners Against Fascism*
4. ↑  Orwell, George. 2000. *Homage to Catalonia*. Penguin Books, Llundain. tud. 106-118
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Oren Rosenfeld yw ***Israel's Arab Warriors*** a gyhoeddwyd yn 2016. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Oren Rosenfeld. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Oren Rosenfeld ar 29 Ionawr 1976 yn Jeriwsalem. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1999 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Oren Rosenfeld nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Hummus the Movie* |  | Unol Daleithiau AmericaIsrael | Saesneg | 2015-01-01 |
| Israel's Arab Warriors |  |  | Saesneg | 2016-10-15 |
| The Real Fauda |  |  | Saesneg | 2018-01-02 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Isabel Ice**, ganwyd **Claire Marsh** 15 Ebrill 1982 yng Nghaerdydd yn actores Cymreig sy'n arbenigo ym maes ffilmiau pornograffig.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Isabel yng Nghaerdydd a chafodd ei magu ym Mro Morgannwg. Mynychodd ysgol uwchradd Gatholig yn y Fro cyn symud i goleg addysg drydyddol yng Nghaerdydd.

Wedi ymadael a'r coleg aeth Ice i Wlad Tai lle bu'n dysgu Saesneg fel iaith dramor am flwyddyn cyn dychwelyd i wledydd Prydain. Mynychodd Brifysgol Llundain gan ennill gradd anrhydedd ar y cyd mewn Troseddeg a Saesneg.

Wedi ei chyfnod coleg cafodd swydd yng Nghlwb y Windmill yn Soho. Cafodd ei gweld gan sgowt ar ran y diwydiant ffilmiau pornograffig a chafodd wahoddiad i fynd i Los Angeles, Califfornia i weithio fel actores ffilmiau oedolion yn 2003.  Mae Ice bellach wedi gweithio i gwmnïau ffilmiau *Red Light District, Platinum X Pictures*, a *Harmony Productions* a chwmni'r Cymro Dewi James *Vivid.*

Gwobrau
-------

* 2007 : Gwobr AVN – Olygfa Rhyw Gorau mewn Cynhyrchiad Tramor (Outnumbered #4)
* 2007 : Gwobrau Ffilm a Theledu Oedolion y DU - Actores Brydeinig Gorau
* 2008 : Gwobrau Ffilm a Theledu Oedolion y DU - Actores Gynorthwyol Gorau

Ffilmyddiaeth
-------------

Ymddangosodd Ice mewn dros 200 o ffilmiau pornograffig gan gynnwys:

* Baker's Dozen 9, 2005
* Carwash Angels - Wet 'N Wild, 2006
* Always On Fire, 2007
* Bondage Thoughts, 2008
* Chunky Butts, 2009
* Poker Room, 2010

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Isabel Ice - Biography". *IDBM*.
2. ↑  "Isabel Ice Filmography". *Adult film database*.
Angel yn atal Abraham rhag aberthu ei fab Isaac. *Abraham ac Isaac* gan Rembrandt.
Cymeriad yn yr Hen Destament a mab i Abraham oedd **Isaac** (Hebraeg: **יִצְחָק**, **Yitzchak**, Arabeg: **إسحٰق**, **ʾIsḥāq**). Yn draddodiadol, Isaac yw cyndad yr Iddewon, a'i hanner-brawd Ishmael yw cyndad yr Arabiaid. Ystyrir ef yn broffwyd gan Islam hefyd.

Ganed Isaac i Sarah, gwraig Abraham, pan oedd hi eisoes yn ei henaint ac wedi bod yn ddiblant am flynyddoedd lawer. Rai blynyddoedd wedyn, cafodd Abraham orchymyn gan Dduw i aberthu Isaac iddo. Paratôdd Abraham i wneud hynny, ond pan oedd ar fin aberthu ei fab, ymddangosodd angel i'w atal a rhoi dafad iddo i'w aberthu yn lle Isaac. Mae gŵyl Islamig Eid ul-Adha yn dathlu'r digwyddiad yma.

Wedi i Sarah farw, gyrrodd Abraham ei was Eliezer i Fesopotamia, i chwilio am wraig i Isaac, a dychwelodd gyda Rebecca. Daeth Isaac yn dad i Jacob ac Esau. Dywedir fod Isaac wedi ei gladdu yn Ogof y Patriarchiaid ger Hebron, gyda Rebecca ei wraig a'i rieni, Abraham a Sarah.

Yn Islam mae Isaac (*Ishāq*) yn cael ei barchu fel un o'r proffwydi. Mae Eid el-Adha ('Gŵyl y Defaid') yn cael ei dathlu mewn cof amdano, gŵyl flynyddol sy'n arbennig o boblogaidd yn y Maghreb.
Safle argraffdy Isaac Clarke yn Stryd y Ffynnon, Rhuthun; 2013.
Y copi cynharaf o Hen Wlad fy Nhadau, 1856
Roedd **Isaac Clarke** (1824 – 5 Ebrill 1875) yn berchennog papur newydd, argraffydd a chyhoeddwr yn Rhuthun. Ef gyhoeddodd anthem genedlaethol Cymru, Hen Wlad fy Nhadau, am y tro cyntaf.

Nid yw dyddiad geni Clarke yn hysbys, ond gwyddom iddo gael ei fedyddio yn Eglwys Plwyf yr Wyddgrug ar 24 Ebrill 1824. Ei rieni oedd Robert a Ruth Clarke o Goed-llai. Ffermwr oedd ei dad, ond dewisodd yntau ddilyn trywydd gwahanol gan fwrw prentisiaeth fel argraffydd gyda Hugh Jones yn yr Wyddgrug. Yn 1845, fe'i penodwyd yn oruchwyliwr i gwmni argraffu Nathan Maddocks yn Rhuthun. Yn 1850, sefydlodd ei argraffdy ei hun yn 6 Stryd y Ffynnon, bellach yn 'Siop Nain'.

Mae cofeb iddo yn Eglwys Sant Pedr, Rhuthun, ac arno nodir iddo farw ar 5 Ebrill 1875.

Hen Wlad fy Nhadau
------------------

Yn argraffdy Isaac Clarke yn 'Siop Nain' y gosodwyd Hen Wlad fy Nhadau mewn print am y tro cyntaf. Roedd y darn wedi'i gyflwyno gan ei gyfansoddwr James James (Iago ap Ieuan) o Pontypridd i gystadleuaeth yn Eisteddfod Genedlaethol Llangollen yn 1858. Roedd yn un o gasgliad o alawon gwerin nad oedd wedi'u cyhoeddi o'r blaen. Er na fu James yn fuddugol gyda'i gasgliad, gwnaeth y darn argraff ar y beirniad Owain Alaw, ac ysgrifennodd at James James i ofyn a gai ei gynnwys yn ei gyfrol Gems of Welsh Melody. Cytunodd James iddo gael ei gyhoeddi, a chyhoeddwyd y gyfrol yn 1860, ond dywedir ei fod yn siomedig gyda'r addasiadau wnaeth Owain Alaw iddi.

Cyfeiriadau
-----------
Argraffydd a chyhoeddwr llyfrau Cymreig yn hanner cyntaf y 18g oedd **Isaac Carter** (bu farw 1741). Fe'i cofir fel sefydlydd yr argraffwasg barhaol gyntaf yng Nghymru.

Bywgraffiad
-----------

Ychydig a wyddys amdano. Mae ei ddyddiad geni yn anhysbys ond ymddengys yn bur sicr ei fod yn frodor o dref Caerfyrddin. Sefydlodd wasg yn hen fwrdeistref Trefhedyn (Adpar) yn 1718. Cynnyrch cyntaf y wasg oedd dau bamffledyn, *Cân o Senn i’w hen Feistr Tobacco* gan Alban Thomas a *Cân ar Fesur Triban ynghylch Cydwybod a’i Chynheddfau* gan awdur anhysbys, a gyhoeddwyd yn 1719. Parhaodd y wasg hyd tua 1725 pan gafodd ei symud i dref Caerfyrddin. Roedd ei gyhoeddiadau eraill yn Adpar yn cynnwys *Eglurhad o Gatechism Byrraf y Gymanfa* (1719), *Dwysfawr Rym Buchedd Grefyddol* (1722) a *Christion Cyffredin* (1724). Parhaodd i gyhoeddi llyfrau tebyg yng Nghaerfyrddin. Bu farw yn 1741.

Ffynonellau
-----------

* James Ifano Jones, *A History of Printing and Printers in Wales to 1810, and of Successive and Related Printers to 1923* (Caerdydd, 1925)
* *Journal of the Welsh Bibliographical Society* 1 (1983/4): 129-32;
* J.H. Davies, *A Bibliography of Welsh Ballads Printed in the 18th Century* (Llundain: 1908-11)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
**Arms of the de Castro Family**   
*from the Jewish Encyclopedia*
Athronydd, ffisigwr, ac apolegwr Iddewig, a anwyd yn Bragança, Portiwgal oedd **Balthazar (Isaac) Orobio de Castro** (oddeutu 1617 – 7 Tachwedd 1687).

Bywyd
-----

Tra'r oedd efe'n blentyn, aeth ag ef i Seville gan ei rieni, a oedd yn Iddewon cudd. Astudiodd athroniaeth yn Alcalá de Henares a daeth tyn athro metaffiseg ym Mhrifysgol Salamanca. Ar ôl hynny, ymroddodd ei hunan i astudio meddygaeth, a daeth yn ymarferydd poblogaidd yn Seville, ac yn ffisigwr cyffredin i ddug Medina-Celi.

Pan oedd yn briod ac yn dad i'r teulu, condemniwyd De Castro i'r Chwilys yn ymlynwr Iddewiaeth. Gwrthododd y peth lawer gwaith, ac o'r herwydd, rhyddhawyd ef, ond gorfodwyd iddo adael Sbaen ac i wisgo'r *sambenito*, neu ddilledyn edifeiriol, am gyfnod o ddwy flynedd. Aeth, felly, i Doulouse, lle daeth yn broffeswr meddygaeth yn y brifysgol yno, ac ar yr un adeg, cafodd y teitl o "councilor" gan Louis XIV; ond oherwydd roedd yn ofni rhagrith, aeth ef i Amsterdam tua 1666. Tra iddo fod yno, gwnaeth gyffes gyhoeddus ei fod yn Iddew, ac ers hynny, galwodd ei hunan yn "Isaac." Yno, parhaodd de Castro ymarfer meddygaeth, a daeth yn enwog o'i herwydd yn dra chyflym, gan gael ei ethol yn Ddirectoire cynulleidfa Sbaen-Portiwgal a sawl academi barddoniaeth eraill. Bu farw yn Amsterdam. Bu farw Esther, ei wraig, ar 5 Gorffennaf 1712.

Cyfeiriadau
-----------

* Kaplan, Yosef *From Christianity to Judaism. The Story of Isaac Orobio de Castro* Littman Library of Jewish Civilization, 2004 (ISBN 1-904113-14-1)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 86766652
* LCCN: n83184379
* ISNI: 0000 0001 1450 9658
* GND: 118907123
* SELIBR: 315965
* SUDOC: 030256224
* BNF: cb12171112k (data)
* BPN: 05561071
* BNE: XX1099500

 |
Mae **isofflwran**, sy’n cael ei werthu dan yr enw masnachol Forane ymysg eraill, yn anesthetig cyffredinol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₃H₂ClF₅O. Mae isofflwran yn gynhwysyn actif yn IsoSol, Isothesia, Isoflo, Fluriso, Terrell a Forane .

Defnydd meddygol
----------------

Mae isofflwran bob amser yn cael ei weinyddu ar y cyd ag aer a / neu ocsigen pur. Yn aml, defnyddir ocsid nitraidd hefyd. Fe'i defnyddir fel rheol i gynnal cyflwr anesthesia cyffredinol sydd wedi cael ei ysgogi â chyffur arall, megis sodiwm thiopental neu propoffol.

Sgil effeithiau
---------------

Mae sgil effeithiau'n cynnwys curiad calon afreolaidd, lleihad yn yr ymdrech i anadlu (iselder resbiradol), a phwysedd gwaed isel.

Mae sgil effeithiau difrifol yn cynnwys hyperthermia adwythig a lefelau uchel o botasiwm yn y gwaed Ni ddylid ei ddefnyddio ar gyfer y sawl sydd â hanes (neu hanes teuluol) o hyperthermia. Nid yw'n glir a yw defnyddio yn ystod beichiogrwydd yn niweidiol i'r plentyn, ond mae ei ddefnydd ystod toriad Cesaraidd yn iawn.

Hanes
-----

Mae isofflwran wedi cael ei ddefnyddio ers 1979. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd.

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Isofflwran, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Isofluranum
 - Isoflurano
 - Isoflurane
 - Forene
 - Forane
 - Compound 469
 - Aerrane
 - 1-chloro-2,2,2-Trifluoroethyl difluoromethyl ether

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Isofflwran". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.
2. ↑  Aglio, Linda S.; Lekowski, Robert W.; Urman, Richard D. (2015). *Essential Clinical Anesthesia Review: Keywords, Questions and Answers for the Boards* (yn Saesneg). Cambridge University Press. t. 115. ISBN 9781107681309. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-12-20. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
3. ↑  "WHO Model List of Essential Medicines (19th List)" (PDF). *World Health Organization*. April 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 13 December 2016. Cyrchwyd 8 December 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
rhfvhjfdvgydgfgreIso Grifo 7 Litri o 1968
Cychwynnwyd y cwmni yn y 50'au yn yr Eidal yn adeiladu beiciau modur. Ei car cyntaf oedd yr Iso Isseta, sef car bychain iawn ar gyfer 2 berson yn. Defnyddiwyd y cynllun gan y cwmni Almaeneg BMW gan greu un o'r ceir swigod mwyaf poblobaidd erioed. Ar ol y llwyddiant yma, aeth y cwmni ymlaen i gynllunio ei car nesaf, yr Iso Rivolta. Roedd hyn yn gychwyn newydd i'r cwmni, cychwyn ei oes ceir cyflym.

Ceir cyflym
-----------

Ar ol y Rivolta, cynhyrchwyd nifer o geir yn defnyddio pwerdai Cheverolet. Yr enwocaf oedd yr Iso Grifo. Roedd o'n gar moethus a chyflym iawn a oedd yn cynnwys 4 sedd ac Injan 7.0 litr a oedd hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn Cheverolet Corvette. Nid oedd y cwmni yn ofnadwy o lwyddiannus, ond roedd rhai pobl yn ffyddlon iawn i'r cwmni ac yn ei prynu.

Yr Iso mwyaf enwog
------------------

Un o'r pethau enwocaf am yr Iso oedd y model gan Matchbox rhwng 1968 ac1972. Roedd fersiwn Superfast ac un a olwynion a teiars rwber cyn y fersiwn yma.
Auschwitz-Birkenau
**Gwersyll difa** yw'r term a ddefnyddir am wersyll oedd wedi ei fwriadu i ladd cynifer ag oedd modd o garcharorion. Mae'n whanol i wersyll crynhoi arferol, er y gellir ei ystyried fel math arbennig o wersyll crynhoi. Adeiladwyd nifer o wersylloedd difa gan lywodraeth Natsïaidd yr Almaen yn nghyfnod yr Ail Ryfel Byd. Iddewon oedd y mwyafrif o'r rhai a laddwyd yn y gwersylloedd hyn, ond lladdwyd niferoedd sylweddol o nifer o grwpiau eraill hefyd, yn cynnwys y Roma, carcharorion rhyfel o'r Undeb Sofietaidd, pobl hoyw, pobl anabl, Tystion Jehovah ac eraill.

Nid oes cytundeb hollol pa wersylloedd y gellir eu hystyried yn wersylloedd difa a pha rai a ystyrir yn wersylloedd crynhoi.

* Auschwitz, yng Ngwlad Pwyl; lladdwyd tua 1.1 miliwn yn Auschwitz-Birkenau (Auschwitz II).
* Treblinka yng Ngwlad Pwyl (900,000)
* Belzec yng Ngwlad Pwyl (436,000)
* Maly Trostenets yn Belarws (200,000 - 500,000)
* Chełmno yng Ngwlad Pwyl (340,000)
* Majdanek ger Lublin yng Ngwlad Pwyl (300,000 - 350,000)
* Sobibór yng Ngwlad Pwyl (170,165)

Gweler hefyd
------------

* Gwersyll crynhoi
* Yr Holocost