recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ysgolhaig o Gymro sy'n arbenigwr ar waith Beirdd yr Uchelwyr yw **David James Bowen** (**D. J. Bowen**) (1925 – 3 Awst 2017). Fe'i ystyrir yn un o haneswyr llenyddiaeth Gymraeg mwyaf yr 20g.

Brodor o Sir Benfro yw D. J. Bowen. Bu'n ddisgybl yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, lle daeth dan ddylanwad D. J. Williams a oedd yn athro yno. Cafodd ei addysg brifysgol yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth lle daeth yn aelod o'r Adran Gymraeg lle cafodd gadair yn 1980.

Mae wedi cyfrannu nifer fawr o erthyglau dysgedig ar farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol Diweddar a chyfnod y Tuduriaid, yn cynnwys gwaith Dafydd ap Gwilym. Ond ei brif ddiddordeb fu hanes a gwaith y bardd Gruffudd Hiraethog (m. 1564). Cyhoeddodd astudiaeth o'i fywyd a'i oes a chyfrol fawr o gerddi'r bardd, a gyhoeddwyd yn 1990. Mae'n nodweddiadol o'i waith ei fod yn ymdrin yn drylwyr â'r cefndir hanesyddol a chymdeithasol.

Llyfryddiaeth ddethol
---------------------

* D. J. Bowen, *Barddoniaeth yr Uchelwyr* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1956)
* *idem.*, *Gruffudd Hiraethog a'i Oes* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1958)
* *idem.* (gol.), *Gwaith Gruffudd Hiraethog* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1990)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Yr Ysgolhaig David James Bowen wedi marw*  , Golwg360, 4 Awst 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 49281171
* LCCN: no96052195
* ISNI: 0000 0000 4675 3842
* GND: 1100698884
* SUDOC: 137195613
* BNF: cb122483142 (data)

 |
Mewn seicoleg ac economeg ymddygiadol, yr **effaith cynhysgaeth** (hefyd **osgoi amddifadiad** ac yn perthyn i effaith perchnogaeth yn unig mewn seicoleg gymdeithasol) yw'r ddamcaniaeth bod bod pobl yn rhoi mwy o werth ar bethau oherwydd eu bod eu perchen nhw.

Mae hyn yn cael ei gyflwyno fel arfer gyda dwy enghraifft. Mewn patrwm prisiant, mae pobl yn tueddu i dalu mwy i gadw rhywbeth maen nhw'n berchen yn barod nag i gael rhywbeth nad yw'n eiddo iddynt — hyd yn oed pan nad oes sail i'r ymlyniad, neu hyd yn oed pan mai ychydig funudau yn unig sydd ers iddynt gael yr eitem. Yn y patrwm cyfnewid, mae pobl yn gyndyn i gyfnewid rhywbeth sy'n eiddo iddynt am rhywbeth arall sydd o'r un gwerth neu debyg. Er enghraifft, roedd cyfranogwyr a chanddyn nhw far o siocled o'r Swistir yn gyndyn i'w gyfnewid am fwg coffi, tra bod cyfranogwyr a chanddyn nhw fwg coffi yn gyndyn i'w gyfnewid am far o siocled o'r Swistir. 

Trydydd patrwm mwy dadleuol yw'r patrwm perchnogaeth yn unig, sy'n cael ei ddefnyddio yn bennaf mewn arbrofion seicoleg, marchnata, ac ymddygiad trefniadol. Yn y patrwm hwn, mae pobl sy'n cael eu dewis ar hap i dderbyn gwrthrych ("perchnogion") yn ei werthuso yn fwy cadarnhaol na'r rhai sydd wedi derbyn yr un gwrthrych heb fod ar hap ("rheolaeth"). Y gwahaniaeth rhwng y patrwm hwn a'r ddau gyntaf yw nad yw'n gydnaws a chymhelliad. Mewn geiriau eraill nid yw cyfranogwyr yn cael eu cymell i ddatgelu i ba raddau maen nhw'n hoffi neu roi gwerth ar y gwrthrych. 

Gall effaith cynhysgaeth gael ei chymharu a'r model ymddygiadol Parodrwydd i Dderbyn neu Dalu, sef fformiwla sy'n cael ei ddefnyddio weithiau i ddarganfod faint mae cwsmer neu berson yn barod i'w ddioddef neu golli er mwyn sicrhau gwahanol ganlyniadau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Beggan, J. (1992). "On the social nature of nonsocial perception: The mere ownership effect". *Journal of Personality and Social Psychology* **62** (2): 229–237. doi:10.1037/0022-3514.62.2.229. .
2. ↑  Roeckelein, J. E. (2006). *Elsevier's Dictionary of Psychological Theories*. Elsevier. t. 147. ISBN 0-08-046064-X.
3. ↑  Morewedge, Carey K.; Giblin, Colleen E. (2015). "Explanations of the endowment effect: an integrative review". *Trends in Cognitive Sciences* **19** (6): 339–348. doi:10.1016/j.tics.2015.04.004. PMID 25939336.
Mae **Beinn Damhain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN282173. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-09-15 yn y Peiriant Wayback.
* Gwefan Saesneg Walking Highlands

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Dearg** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Broom i Strath Oykel yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH259811. Ceir carnedd ar y copa. Ceir nifer o gopaon yn yr Alban o'r un enw. Y fam-fynydd yw Sgurr Mor.

Cychwynir y daith i'w gopa, fel arfer, o Loch Broom. Gellir goresgyn copaon cyfagos ar yr un daith: Con a' Mheall a Meall na Ceapraichean/ Mae Eididh nan Clach Geala tua 3 km i'r gogledd o Beinn Dearg, cyfanswm o 4 Munro mewn diwrnod o daith.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori gardinal** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid cardinal) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chalcopsitta cardinalis***; yr enw Saesneg arno yw *Cardinal lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. cardinalis*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori gardinal yn perthyn i' genws *Chalcopsitta*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori Duyvenbode | Chalcopsitta duivenbodei |  |
|
| Lori ddu | Chalcopsitta atra |  |
|
| Lori felynresog | Chalcopsitta scintillata |  |
|
| Lori gardinal | Chalcopsitta cardinalis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori gardinal** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De-ddwyrain Wolverhampton** (Saesneg: *Wolverhampton South East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De-ddwyrain Wolverhampton yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth De-ddwyrain Wolverhampton yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1987: Bob Edwards (Llafur-Cydweithredol)
* 1987–2005: Dennis Turner (Llafur-Cydweithredol)
* 2005–presennol: Pat McFadden (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori felynresog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid melynrhesog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chalcopsitta sintillata***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-streaked lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. sintillata*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori felynresog yn perthyn i'r genws *Chalcopsitta*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori Duyvenbode | Chalcopsitta duivenbodei |  |
|
| Lori ddu | Chalcopsitta atra |  |
|
| Lori felynresog | Chalcopsitta scintillata |  |
|
| Lori gardinal | Chalcopsitta cardinalis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori felynresog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd y **Parch Daniel Davies, D. D.** (15 Tachwedd 1797 – 19 Chwefror 1876) yn bregethwr gyda'r Bedyddwyr Cymreig, a elwir hefyd yn "Y Dyn Dall".

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Cafodd Davies ei eni ym Moelfre, Llanfair-ar-y-bryn, Sir Gaerfyrddin. Joshua Davies oedd ei dad. Roedd yn byw yn Nowlais, Merthyr Tudful tra'n fachgen a aeth yn ddall ar ôl goroesi'r frech wen. Yn 1815 derbyniwyd ef yn fyfyriwr yn Ysgol Brenhinol y Deillion, Lerpwl, lle nid yn unig y dysgodd sgiliau llaw, megis gwneud basgedi a gwehyddu, ond hefyd dysgodd siarad Saesneg.

Gyrfa
-----

Roedd Davies yn 19 pan ddechreuodd bregethu yng Nghymru, i ddechrau gyda'r Presbyteriaid, ond yn fuan wedyn gyda'r Bedyddwyr.  Yn yr 1820au bu'n pregethu i'r Bedyddwyr Cymreig yn Llundain, ond cafodd alwad i Gapel Bedyddwyr Cymraeg Bethesda yn Abertawe yn 1826, gan wasanaethu yno tan 1855.  Bu'n pregethu mewn amryw o eglwysi yng Nghymru yn hwyrach yn ei fywyd.  Roedd yn gefnogol iawn o addysg y wladwriaeth ac addysg cyfrwng Saesneg i blant Cymraeg.  Roedd yn nodedig am ei ddeallusrwydd a frwdfrydedd am ddysgeidiaeth; bu i un ffrind ddweud am ei bregethu, "He was like one of those transatlantic steamers that must be seen in deep waters to be appreciated." Rhestrodd y Parch D. T. Phillips ef fel un o'r "princes of the pulpit" yn hanes Cymru. Bu farw'r pregethwr Cymraeg Christmas Evans yng nghartref Daniel Davies yn 1838, ac fe bregethodd Davies yn ei angladd.

Cafodd ei lun wedi ei dynnu gan y ffotgraffydd John Thomas fel hyn ddyn. Bu farw'r Parchedig Ddr. Davies yn 1876, yn 78 oed.  Mae ei fedd yn Abertawe, mewn claddgell yng Nghapel y Bedyddwyr Cymraeg gynt ym Methesda. Roedd yn briod; roedd ei wraig wedi marw cyn 1856. Roedd ganddo o leiaf un merch a'i goroesodd, sef Mrs. J. Rowlands o Lanelli.[8]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Charles Wilkins, *The History of Merthyr Tydfil* (J. Williams and Sons 1908): 335–337.
2. ↑  William Cathcart, ed. *The Baptist Encyclopedia* (L. H. Everts 1883): 309–310.
3. ↑  Morris Brynllwyn Owen, "Daniel Davies" *Dictionary of Welsh Biography* (National Library of Wales 2009).
4. ↑  John Vyrnwy Morgan, *The Life and Sayings of Kilsby Jones: Congregational Minister* (Elliot Stock 1896): 164.
5. ↑  Rev.
6. ↑  Christmas Evans, J. Davis, *Memoir and Sermons of the Rev.*
7. ↑  "Testimonial to the Rev.
8. ↑  John Innes, *Old Llanelly* (1902): 170.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Datblygodd **daeareg Cymru** dros y canrifoedd, erbyn hyn mae Cymru yn orynys ar dde-orllewin ynys Prydain Fawr. Mae'n gorchuddio ardal o 20,779 km² (8,023 milltir sgwar), tua 274 km (170 milltir) o'r de i'r gogledd a 97 km (60 milltir) o'r dwyrain i'r gorllewin. Mae'n ffinio gyda Lloegr i'r dwyrain a gyda'r môr ym mhob cyfeiriad arall: Culfor Hafren i'r de, Culfor Sant Sîor i'r gorllewin a Môr Iwerddon i'r gogledd. Mae 1,200 km (750 milltir) o orfordir yn gyfan gwbl, a nifer o ynysoedd, yr ynys fwyaf yw Ynys Môn ddim ymhell oddiar arfordir gogledd orllewin y wlad. Mae Cymru yn fynyddig iawn yn enwedig yn y gogledd a'r canolbarth.

Hanes
-----

Daeareg Cymru o'r awyr fel y mae heddiw.
Yn ystod y Cyfnod Proterosöig, tua 520 miliwn o flynyddoedd yn ôl, nid oedd ynysoedd Prydain fel ag y maent heddiw. Yn hytrach, roedd yr Alban yn rhan o'r cyfandir Laurentia a gweddill y tir yn rhan o'r cyfandir Gondwana.

Ganwyd y cyfandir Afalonia yn y Cyfnod Ordofigaidd pan oedd y cyfandiroedd yn dal i symud trwy weithgaredd tectonig, a ganwyd ynysoedd Prydain trwy wrthdrawiad rhwng cyfandiroedd. O ganlyniad i hyn cafwyd ffrwydriadau folcanig yng Nghymru. Mae'n bosib gweld olion y llosgfynyddoedd hyd at heddiw, er enghraifft ar Robell Fawr. Roedd lafa yn gorchuddio rhan eang o Gymru ac Ardal y Llynnoedd. Yr adeg hon hefyd y ffurfiwyd llechfaen Cymru.

Yn ystod y Cyfnod Silwraidd ffurfiwyd mynyddoedd yr Alban (Orogenesis). Yng Nghymru, roedd y ffrwydriadau folcanic yn parhau. Gwelir lafa a lludw folcanig o'r cyfnod hwn yn Sir Benfro.

Roedd gwrthdrawiad cyfandiroedd a'r gweithgarwch folcanig o achos symudiadau'r platiau yn parhau yn ystod y Cyfnod Defonaidd. Bu i lefel y moroedd newid lawer gwaith a thrwy hyn ymgasglodd gwaddodion, gan ffurfio yr Hen Dywodfaen Coch.

Yn ystod y Cyfnod Carbonifferaidd roedd Prydain ger y cyhydedd a'r môr yn gorchuddio'r tir. Ffurfiwyd calchfaen a glo. Roedd holl gyfandiroedd y ddaear yn un cyfandir mawr, Pangaea, tua'r Cyfnod Carbonifferaidd ac roedd Prydain yng nghanol Pangaea. Yn ystod hinsawdd sych y cyfnod ffurfiwyd y Dywodfaen Coch Newydd.

Yn ystod y Cyfnodau Permaidd a Thriasaidd symudodd ynys Prydain i'r gogledd a roedd y Môr Thetys yn gorchuddio'r tir. Yn ystod y Cyfnod Jwrasig holltwyd Pangea gan adael y Deyrnas Unedig ar Gyfandir Ewrasia.

Ni bu newid mawr iawn ym Mhrydain yn ystod Oes yr Iâ yn y Cyfnod Cwartaidd. Ffurfiwyd rhewlifau o amgylch y Môr Iwerddon a roedden nhw yn gorchuddio rhan fwyaf y tir.

Map o dirwedd daearegol Cymru a wnaed yn 2005.

Gweler hefyd
------------

* Daeareg
* Daearyddiaeth Cymru


1. ↑  [British Geological Survey; 2005: Bedrock geology UK South, graddfa 1:625 000 (5ed. argraffiad), HarperCollins Publishers Ltd.
Etholaeth seneddol yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **De-ddwyrain Sheffield** (Saesneg: *Sheffield South East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De-ddwyrain Sheffield yn Ne Swydd EfrogEtholaeth De-ddwyrain Sheffield yn Ne Swydd Efrog
* De Swydd Efrog yn LloegrDe Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Clive Betts (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori warwerdd** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid gwarwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Phigys soltarius***; yr enw Saesneg arno yw *Collared lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. soltarius*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r lori warwerdd yn perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori warwerdd | Phigys solitarius |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori warwerdd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Bardd Cymraeg ac offeiriad oedd **Daniel Evans** neu **Daniel Ddu o Geredigion** (5 Mawrth 1792 – 28 Mawrth, 1846). Roedd yn frodor o Ddyffryn Aeron, Ceredigion. Daeth i amlygrwydd fel bardd yn ifanc pan gynhwyswyd rhai o'i gerddi yn y flodeugerdd ddylanwadol *Blodau Dyfed* (1824).

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Daniel Ddu ym ffermdy Maesmynach, ar lan afon Granell, plwyf Llanfihangel Ystrad, yn ne Ceredigion, rywbryd ym 1792, yn fab i David a Sarah Evans. Symudodd y teulu i fyw mewn ffermdy yr ochr arall i afon Granell ym mhlwyf Llanwnen lle treuliodd wedill ei oes. Yn hen lanc o offeiriad, un o'i bleserau mwyaf oedd pysgota yn afonydd Aeron a Theifi.

Cafodd Daniel Ddu ei addysg yn Ysgol Ramadeg Llanbedr dan Elezer Williams, mab Peter Williams. Cafodd ei addysg brifysgol yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Er iddo ddod yn offeiriad ymddengys nad ymgymerodd â gofal unrhyw blwyf. Un o'i gyfeillion gorau oedd y llenor Gwallter Mechain.

Gwaith llenyddol
----------------

Enillodd sawl tlws eisteddfodol, e.e. y Gadair yn Eisteddfod Dyfed 1823. Cyhoeddwyd ei waith yn y gyfrol *Gwinllan y Bardd* (1831) ac chafwyd dau argraffiad arall ohoni yn ddiweddarach gyda rhagor o gerddi (yr olaf ym 1906).

Cerddi telynegol am fyd natur, emynau ac englynion yw ei gerddi byrion. Cyfansoddodd hefyd sawl awdl eisteddfodol ar destunau crefyddol neu hanesyddol, yn ôl chwaeth ac arfer ei gyfnod. Ceir ei waith gorau yn y cerddi byrion syml sy'n ymwneud â chefn gwlad Ceredigion a'i gymeriadau.

Dyma englyn o'i waith i raeadr Bont ar Fynach:

Wyt gadwyn yn dwyn dywenydd — a chlod  

Gwych lydan trwy'n bröydd;  

A rhaff, na ddaw byth yn rhydd,  

Wyd i fwnwgwl dau fynydd.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Blodau Dyfed* (1824)
* *Gwinllan y Bardd* (Llanbedr Pont Steffan, 1906)

Cyfeiriadau
-----------

* Cofiant gan Daniel Sylvan Evans yn *Gwinllan y Bardd*
* D. Ambrose Jones, *Llenyddiaeth a llenorion Cymreig, 1800-1900* (Lerpwl, 1922)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 281758137
* ISNI: 0000 0003 8853 1473
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **De-ddwyrain Lloegr** (Saesneg: *South East England*). 

Lleoliad De-ddwyrain Lloegr yn Lloegr
Fe'i crëwyd ym 1994 ac fe'i mabwysiadwyd at amcanion ystadegol ym 1999. Mae'n cynnwys y siroedd seremonïol:

* Berkshire
* Caint
* Dwyrain Sussex
* Gorllewin Sussex
* Hampshire
* Surrey
* Swydd Buckingham
* Swydd Rydychen
* Ynys Wyth

Yn 2011, roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 8,634,750, sef poblogaeth fwyaf ymhlith rhanbarthau Lloegr. Walbury Hill ym Berkshire yw'r pwynt uchaf (297m). Mae prif ardaloedd trefol y rhanbarth yn cynnwys Southampton, Brighton a Hove, Portsmouth a Reading.

Cyfeiriadau
-----------

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori warwen** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid gwarwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lorius albidinuchus***; yr enw Saesneg arno yw *White-naped lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. albidinuchus*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori warwen yn perthyn i'r genws *Lorius*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori barablus | Lorius garrulus |  |
|
| Lori benddu | Lorius lory |  |
|
| Lori dorbiws | Lorius hypoinochrous |  |
|
| Lori warbiws | Lorius domicella |  |
|
| Lori yddf-felen | Lorius chlorocercus |  |
|
| Lorius albidinuchus | Lorius albidinucha |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori warwen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori goch** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid cochion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eos bornea***; yr enw Saesneg arno yw *Red lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. bornea*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Genws
-----

Mae'r lori goch yn perthyn i'r genws *Eos*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori adeinddu | Eos cyanogenia |  |
|
| Lori goch | Eos bornea |  |
|
| Lori goch a glas | Eos histrio |  |
|
| Lori lasresog | Eos reticulata |  |
|
| Lori wddf fioled | Eos squamata |  |
|
| lori glustlas | Eos semilarvata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori goch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Clawr *Prophwyd y Jubili*, un o gylchgronnau Daniel Jones; cyhoeddwyd ym Merthyr Tydfil.
Un o arweinwyr y Mormoniaid yn Unol Daleithiau America oedd **Daniel Jones** (4 Awst 1811 - 3 Ionawr 1861) o Abergele. Wedi iddo ymfudo i America cafodd waith fel cychwr, a chafodd droedigaeth tra roedd wrth ei waith yn cludo credinwyr y grefydd honno mewn cwch a oedd dan ei ofal.

Roedd gyda Joseph Smith (23 Rhagfyr 1805 – 27 Mehefin 1844), sefydlydd Mudiad Saint y Dyddiau Diwethaf (neu'r 'Mormoniaid) pan lofruddiwyd ef. Y flwyddyn ddilynol dychwelodd Jones i Gymru yn genhadwr Mormonaidd. Gwnaeth Ferthyr Tydfil yn ganolfan y sect a chyhoeddodd gyfnodolyn misol, gan gynnwys *Prophwyd y Jubili*. Hwyliodd o Lerpwl ar 26 Chwefror, 1849, gyda 249 o Gymry, a bu'n gofalu amdanynt ar y daith ar draws y gwastadeddau gan gyrraedd Salt Lake City ar 26 Hydref 1849 gyda'r fintai yn teithio mewn 25 o wagenni caeedig. Ym mis Awst 1852 dychwelodd ar ail daith genhadol, ac yn 1856 aeth â 703 o 'seintiau Cymreig' i Salt Lake City. Treuliodd weddill ei oes yn gapten ar Lyn Great Salt. Bu farw 3 Ionawr 1861, gan adael tair gwraig a chwech o blant.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Cymraeg Arlein; Gwefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 26 Hydref 2017.

Ffynonellau
-----------

* Yr Athro Emeritus David Williams, D.Litt. (1900-78), Aberystwyth
* *Latter Day Saints Biographical Encyclopedia. A Compilation of Biographical Sketches of Prominent Men and Women in the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, Salt Lake City*, 1901-36
* *Theirs is the Kingdom*, Wendell J. Ashton; Salt Lake City, 1945 (Salt Lake City, 1945 );
* *The Welsh Mormons* gan David Williams yn *The Welsh Review*, 1948 .

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Mormoniaid Cymreig cynnar Archifwyd 2017-12-27 yn y Peiriant Wayback. ar wefan welshmormonhistory.org
* Sganiwch 1852 cyfieithiad Cymraeg o Lyfr Mormon

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 48778488
* LCCN: no00088799

 |
Athrawiaeth gymdeithasegol neu ysgol feddwl yn athroniaeth wleidyddol yw **egalitatriaeth** neu **gydraddoliaeth** sy'n gosod cydraddoldeb yn nod ar gyfer cyfundrefn cymdeithas. Gallai gymhwyso cydraddoldeb o ran amodau cymdeithasol, canlyniadau economaidd, gwobrwyon, neu freintiau.[1] Er enghraifft, yn achos mudoledd cymdeithasol, nod egalitariaeth yw sicrhau'r cyfle i bob unigolyn allu gwella ei statws economaidd-gymdeithasol, neu i'r unigolyn ennill ei le yn y gymdeithas o ganlyniad i'w ddoniau, y drefn a elwir meritocratiaeth. Yn gyffredinol, mae egalitariaeth yn un o daliadau'r adain chwith, ac yn nodwedd bwysig o ideolegau sosialaidd megis democratiaeth gymdeithasol, comiwnyddiaeth, a Marcsiaeth. Cofleddir dealltwriaethau amgen o egalitariaeth gan safbwyntiau eraill ar y sbectrwm gwleidyddol. Mae rhyddfrydwyr ac unigolwyr yn tueddu i ddadlau dros gyfleoedd cyfartal i bawb, ond nid o reidrwydd yn gwneud iawn am annhegwch drwy achos genedigaeth, megis cyfoeth teuluol.

Gweler hefyd
------------

* Cyfiawnder cymdeithasol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Egalitarianism" yn *A Dictionary of Sociology* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1998). Adalwyd ar 12 Awst 2019.
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt** (Saesneg: *South East Cambridgeshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt yn Swydd GaergrawntEtholaeth De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt yn Swydd Gaergrawnt
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Senedol
---------------

* 1983–1987: Francis Pym (Ceidwadol)
* 1987–2015: Jim Paice (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Lucy Frazer (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Llyfrgell gyhoeddus yw **Llyfrgell Llandudno**, a leolir yn Stryd Mostyn yn Llandudno, Sir Conwy. Mae'n un o brif lyfrgelloedd y sir ac mae'n denu tua 170,000 o ymwelwyr y flwyddyn.

Hanes
-----

Mae adeilad y llyfrgell yn dyddio o 1910, ond mae ar safle llyfrgell gynharach, y *Llandudno Newsroom and Library*, llyfrgell danysgrifol a sefydlwyd yn 1873 gan yr Arglwyddes Mostyn. Gosodwyd y garreg sylfaen ar 14 Hydref 1873 gan William Bulkeley Hughes AS. Un o'r tanysgrifwyr ac ymwelwyr rheolaidd oedd y gwleidydd John Bright, a arferai alw yno yn ddyddiol i ddarllen *The Times*.

Daeth yr angen am gael llyfrgell gyhoeddus yn amlwg; nid pawb oedd yn gallu fforddio tanysgrifio i lyfrgell breifat. Trefnodd asiant Ystad Mostyn i'r ffilanthropydd llyfrgelloedd James Carnegie a'r bonheddwr lleol John Walker i ariannu cael adeilad newydd a fyddai'n gartref i lyfrgell gyhoeddus, dan ofal Cyngor y dref. Gwnaed hynny ac agorwyd y llyfrgell newydd yn 1910.

Yn 1992 cafwyd estyniad i'r llyfrgell ond cadwyd y ffasâd Edwardaidd gyda'i fynedfa bilerog a llawer o'r tu mewn gwreiddiol hefyd (ac eithrio yng nghefn yr adeilad, lle ceir yr estyniad).

Cyfleusderau
------------

Mae'r llyfrgell hon yn gartref i gasgliad o tua 38,000 o lyfrau (2013), CDau, a DVDs, a cheir yn ogystal 20 cyfrifiadur sy'n cynnig mynediad am ddim i'r we. Mae yno ystafelloedd cymunedol i'w llogi ar gyfer cyfarfodydd a hyfforddiant.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Llyfrgell Llandudno Archifwyd 2014-03-26 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy
2. 1 2 3  Ivor Wynne Jones, *Llandudno, Queen of Welsh Resorts* (2ail arg. Landmark, 2002). Tud. 81-82.

Dolenni allanol
---------------

* Llyfrgell Llandudno Archifwyd 2014-03-26 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy.
Mae **Eleri Llwyd** (ganwyd tua 1951) yn gantores boblogaidd Gymraeg, a fu'n fwyaf toreithiog yn y 1970au.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Eleri yn ferch i'r dramodydd Huw Lloyd Edwards. Cyfarfu a'i gŵr, Elfyn Llwyd pan oedd yn fyfyriwr ym Mhrifysgol Aberystwyth a priododd y ddau ar 27 Gorffennaf 1974. Mae ganddynt ddau blentyn, Catrin Mara a Rhodri Llwyd. Mae Catrin Mara yn actores a bu'n actio yn y gyfres *Pobol y Cwm*.

Cymhwysodd fel athrawes a cyn ymddeol roedd yn athrawes Saesneg yn Ysgol y Berwyn, Y Bala.

Gyrfa
-----

Rhyddhaodd Eleri Llwyd ei sengl cyntaf, "Merch fel Fi" ar label Sain yn 1971 a'r un flwyddyn enillodd gystadleuaeth Cân i Gymru gyda chân boblogaidd Dewi 'Pws' Morris, "Nwy yn y Nen".

Bu'n aelod o'r grwpiau 'Y Nhw' ac 'Y Chwyldro' ond fel cantores unigol y mae'n fwyaf adnabyddus. Yn 1977 rhyddhaodd ei record hir, *Am heddiw mae 'nghân*. Disgrifiodd y canwr Gruff Rhys ei harddull fel 'prog gwerin-opera-disgo'. Ail-ryddhawyd yr albwm gan Sain yn Awst 2018. Mae copïau gwreiddiol o'r albwm yn gwerthu am dros £100.

Yn ogystal â "Nwy yn y Nen" cân adnabyddus arall a ganwyd gan Eleri Llwyd oedd "O Gymru" gan Rhys Jones, sydd, hefyd yn cael ei chanu gan gorau. Cafwyd fersiwn gyfoes o'r gân, gyda llais Eleri Llwyd arni, gan Gai Toms.

Dolenni
-------

* Clipiau o ddetholiad o ganeuon Eleri Llwyd ar BBC Cymru[*dolen marw*]
* Ffilm archif o Eleri Llwyd yn canu *Nwy yn y Nen*, 1970au cynnar
* Eleri Llwyd yn canu *O Gymru*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Elfyn Llwyd. BBC News (2001).
2. ↑
3. ↑   Cyfweliad Penblwydd Eleri Llwyd (25 Mai 2011).
4. ↑
5. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-02-21. Cyrchwyd 2018-12-21.
6. ↑
7. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-09-23. Cyrchwyd 2018-12-21.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 26714901
* LCCN: no2001054793
* ISNI: 0000 0004 6135 1963

 |
Gwleidydd a chyfreithiwr yw **David John Delwyn Williams** (ganwyd 1 Tachwedd 1938), a fu'n Aelod Seneddol Ceidwadol dros Faldwyn rhwng 1979 ac 1983.

Bywyd Cynnar & Addysg
---------------------

Addysgwyd Williams yn Ysgol Uwchradd y Trallwng, a Choleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Safodd Williams yn aflwyddiannus fel ymgeisydd Ceidwadol am y tro cyntaf ym Maldwyn yn Etholiad Cyffredinol 1970. Llwyddodd ennill 7,891 pleidlais (twf o +2.3% ar ganlyniad Ceidwadol 1966) ond trechwyd gan Emlyn Hooson- a fu'n Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros yr etholaeth ers is-etholiad 1962.

Safodd yn yr etholaeth eto fel yr ymgeisydd Ceidwadol yn Etholiad Cyffredinol 1979, gan lwyddo i drechu Hooson dro hyn gyda mwyafrif o 1,593 pleidlais. Dyma'r tro cyntaf am gwta canrif i'r etholaeth adael meddiant y Blaid Ryddfrydol. Ceisiodd Williams amddiffyn ei sedd yn Etholiad Cyffredinol 1983, ond collodd i'r ymgeisydd Rhyddfrydol, Alex Carlile o 668 pleidlais.

Yn 2007, safodd yn aflwyddiannus fel ymgeisydd mewn is-etholiad yn ward Gungrog, y Trallwng ar gyfer Cyngor Sir Powys.

Yn ystod 2015 bu ddatgan ei gefnogaeth i ymgyrch Des Parkinson- yr ymgeisydd UKIP yn etholaeth Maldwyn ar gyfer Etholiad Cyffredinol y flwyddyn yno, gan feirniadu nifer o bolisiau a phenderfyniadau arweinydd y Ceidwadwyr, David Cameron.

 

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Emlyn Hooson** | **Aelod Seneddol dros Faldwyn**1979 – 1983 | Olynydd:**Alex Carlile** |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Derec Llwyd Morgan (gol.). Emlyn Hooson: Essays and Reminiscences. (Llandysul: Gomer: 2014)
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-05. Cyrchwyd 2016-01-02.
Cyflwynwraig radio a theledu Cymreig yw **Eleri Siôn** (ganwyd **Eleri Jones**, 1971)

Bywgraffiad
-----------

Magwyd Siôn ar ffarm yn Neuadd Lwyd, Nyffryn Aeron a mynychodd Ysgol Uwchradd Aberaeron. Ei brawd yw'r actor ac awdur Meilyr Siôn. Roedd eu tad yn ffermwr a bu farw eu mam yn 46 mlwydd oed pan oedd Eleri yn 18 mlwydd oed.

Dechreuodd ei gyrfa fel cantores ac fel cyflwynydd rhaglenni plant. Cymerodd saib o'i hastudiaethau am ddwy flynedd er mwyn cyflwyno rhaglen Chwaraeon i blant o'r enw Cracabant, cyn dychwelyd i astudio ar gyfer ei gradd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd.

Ymunodd â chriw Chwaraeon BBC Radio Cymru ym 1995, gan ddod yn y ferch cyntaf i ohebu ar rygbi yn y Gymraeg. Chwareodd rygbi dros glybiau Llanbedr Pont Steffan a Phrifysgol Caerdydd, lle fuodd hi'n gapten am flwyddyn, cyn rhoi'r gorau i chwarae oherwydd anafiadau.

Wedi graddio bu'n gweithio fel Cynhyrchydd gyda chwmni teledu Apollo, ar raglenni megis *Noc Noc*, *Cân i Gymru* a *Dudley*. Dychwelodd at fyd chwaraeon ym 1997 fel is-gynhyrchydd a chyflwynydd *Y Clwb Rygbi*. Cyflwynodd hefyd gyfres Saith bob Ochr Rygbi y Byd, Gemau'r Gwyddel, Pencampwriaeth pêl-rwyd y byd a phencampwriaeth roller-hockey y byd, cyn cyd-gyflwyno *Camp Lawn* gyda Dylan Ebenezer ar BBC Radio Cymru.

Mae Siôn yn un o'r gohebwyr chwaraeon ar raglen newyddion Post Cyntaf ar BBC Radio Cymru. Mae hefyd yn gwneud gwaith achlysurol gyda chwmni teledu Sky fel is-gynhyrchydd/gohebydd ar bencampwriaethau dartiau a pŵl y byd. Cyflwynodd Siôn nifer o raglenni ar S4C, gan gynnwys y rhaglen dalent *Wawffactor*, ac yn cyflwyno o lwyfan Pafiliwn Eisteddfod yr Urdd, a chyd-gyflwyno cyfresi *Y Briodas Fawr* gyda Rhodri Owen.

Mae hefyd yn rhan o'r banel ar sioe gêm *Jonathan* Jonathan Davies ar S4C ac wedi cyflwyno rhaglen sgwrs ei hun sef *Cadair Fawr Eleri Sion*.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6   Oriel yr Enwogion: Eleri Sion. BBC Lleol i Mi: Canolbarth Cymru.
2. 1 2   Wales's top 50 single women. Wales on Sunday (2004-04-25).
3. ↑  *Cystadlu teuluol*  , BBC Cymru Fyw, 13 Medi 2017.
4. 1 2 3   Eleri Siôn. BBC Radio Cymru.
5. ↑   Eleri Sion. ukgameshows.com.
6. ↑   Cadair Fawr Eleri Sion. ukgameshows.com.
Mae **Crugyn Llwyd** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO024796. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 536 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 571 metr (1873 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Gweler hefyd Ventadour (gwahaniaethu).*
Bernard de Ventadour, darlun lliw o'r 13eg ganrif
Roedd **Bernard de Ventadour** (Ffrangeg) neu **Bernart de Ventadorn** (Ocsitaneg/Profensaleg) (tua 1125, Ventadour - tua 1195) yn un o'r enwocaf o'r trwbadwriaid (Ffrangeg: *troubadours*).

Ychydig iawn a wyddom yn bendant am fywyd y bardd. Cedwir ei hanes yn y bywgraffiadau a gyfansoddwyd tua hanner can mlynedd ar ôl ei farw, ond mae'r *vidas* hyn, fel bucheddau'r saint, yn cynnwys deunydd sy'n wir am y trwbadwriaid yn gyffredinol ynghyd ag elfennau apocryffaidd am anturiiaethau carwriaethol. Dywedir ei fod yn fab i filwr cyflog yng ngwasanaeth arglwydd castell Ventadour, yn Corrèze, Profens, a gwraig a ofalai am y pobty a gwneud bara yno. Ond does dim sicrwydd am hynny ac mae ffynonellau eraill yn awgrymu ei fod yn perthyn mewn gwirionedd i linach arglwyddi Ventadour ac iddo farw yn abad ar abaty Saint-Martin de Tulle. Gwyddys iddo ddod yn ddisgybl barddol i'r *vicomte* Ebles III *Lo Cantador* ("Y Cantor") a'i noddodd a'i ddysgodd sut i gyfansoddi ar y mydrau *trobar*. Yn ôl traddodiad, cyfansoddodd gerddi serch i wraig ifanc mab Ebles III ac mewn canlyniad bu rhaid iddo ffoi Ventadour.

Treuliodd gyfnod yng ngwasanaeth Eleanor d'Aquitaine a oedd wedi priodi Harri Plantagenet, ac wedyn bu'n canu yn llys Raymond V o Toulouse. Yn ôl ei *vida*, treuliodd ei flynyddoedd olaf yn Abaty Dalon.

Mae ei gerddi - *cansons* ("caneuon") yn yr iaith Occitan - yn goeth ac thryloyw, wedi eu trwytho a'i brofiadau a theimladau personol. Cerddi i'w canu oedd y *cansons* (Ffrangeg: *chansons*), fel cerddi'r trwbadwriaid yn gyffredinol, ac mae Bernard yn cael ei ystyried yn un o gerddorion gorau ei oes yn ogystal â bod yn un o feirdd mawr y canu serch Profensaleg.

Llyfryddiaeth
-------------

* Marguerite-Marie Ippolito, *Bernard de Ventadour : troubadour limousin du XIIe siecle : prince de l’amour et de la poésie romane*, Paris, L’Harmattan, 2001 ISBN 2-7475-0017-9
* Léon Billet, *Bernard de Ventadour, troubadour du XIIe siecle : promoteur de l'amour courtois : sa vie, ses chansons d'amour*, Tulle, Orfeuil, 1974
* Moshé Lazar (gol.), *Chansons d'amour de Bernart de Ventadorn*, Carrefour Ventadour, 2001 ISBN 2-9516848-0-0
* Carl Appel, *Introduction à Bernart de Ventadorn*, Carrefour Ventadour, 1990, ISBN 2-9516848-3-5

Dolenni allanol
---------------

* (Ffrangeg) Cerddi (testunau cyflawn)

Gweler hefyd
------------

* Rhestr trwbadwriaid

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 10639625
* LCCN: n84149890
* ISNI: 0000 0001 1827 2678
* GND: 118656260
* SELIBR: 176392
* SUDOC: 027206203
* BNF: cb11929852w (data)
* BIBSYS: 6004969
* NLA: 35993874
* NKC: xx0141800
* The SBN id MILV040792 is not valid.
* BNE: XX899638

 |
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crugiau Ysgeifiog** (neu **Crug Parc y Prysau**), yng nghymuned Ysceifiog, Sir y Fflint; cyfeiriad grid SJ183725. Mae'n mesur 22 metr wrth 1.2m. Ceir crug arall gerllaw ar SJ18527232.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: FL053. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Crugiau eraill
--------------

* SJ183725
* SJ185723
* SJ139727
* SJ145731
* SJ153742
* SJ153733
* SJ179726
* SJ152750
* SJ140731
* SJ147728
* SJ143732
* SJ139735

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crugiau Ysgeifiog ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Parc y Prysau II; Gwefan Coflein". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2010-11-14.
2. ↑  Cofrestr Cadw.
3. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Lleolir **Llyfrgell Genedlaethol yr Alban** (Gaeleg yr Alban: *Leabharlann Nàiseanta na h-Alba*, Saesneg: *National Library of Scotland*, Sgoteg: *Naitional Leebrar o Scotland*) yng Nghaeredin. Mae'n un o chwe llyfrgell adnau cyfreithiol yn y Deyrnas Unedig ac Iwerddon. Delir yno dros 15 miliwn o eitemau argraffiedig, saith miliwn o lawysgrifau, dau filiwn o fapiau a thros 32,000 ffilm.

Fe'i sefydlwyd yn 1925, yn seiliedig ar gasgliad Llyfrgell yr Adfocadau (*Advocates Library* neu *Library of the Faculty of Advocates*), a sefydlwyd yn y 1680au cynnar. O dan delerau Deddf Hawlfraint 1710 roedd y llyfrgell hon yn hawlio copi o bob llyfr a gyhoeddwyd yng ngwledydd Prydain. Yn dilyn y ddeddf seneddol a greodd y Llyfrgell Genedlaethol ym 1925, codwyd adeilad newydd ar ei chyfer ar George IV Bridge rhwng 1938 a 1956, gydag ysbaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Agorodd adeilad ychwanegol yn Causewayside mewn dau gam, ym 1989 ac ym 1995.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Collections. Llyfrgell Genedlaethol yr Alban. Adalwyd ar 30 Tachwedd 2014.
2. ↑  (Saesneg) Brief history of the National Library. Llyfrgell Genedlaethol yr Alban. Adalwyd ar 30 Tachwedd 2014.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 132075128
* LCCN: n80044899
* ISNI: 0000 0004 0606 761X
* GND: 4070657-6
* SUDOC: 028325591
* BNF: cb120184340 (data)
* NLA: 35282625
* NKC: kn20070610007

 |
Sant Cristnogol Ffrengig oedd **Sant Bernard o Menthon** (923 - 1008). Mae'n debyg iddo gael ei eni yn y Château de Menthon ger Annecy, i delu cefnog. Roedd ei dad wedi trefnu priodas iddo, ond gadawodd y chateau y diwrnod cyn ei briodas i ffoi i'r Eidal ac ymuno ag Urdd Sant Bened.

Urddwyd ef yn offeiriad, a daeth yn Archddiacon Aosta yn 966. Bu'n pregethu a gweithio yn ardal yr Alpau a Lombardi am flynyddoedd lawer. Bu'n gyfrifol am adeiladu ysbytai (*hospitium*) i gynorthwyo teithwyr ar hyd dau o fylchau enwog yr Alpau, ac o ganlyniad, enwyd y bylchau hyn ar ei ôl: Bwlch Sant Bernard Mawr a Bwlch Sant Bernard Bach. Daeth y cŵn a gedwid gan y canoniaid yn yr ysbyty ar Fwlch Sant Bernard Mawr i'w galw'n Gŵn Sant Bernard.

Bu farw yn Novara yn yr Eidal. Cyhoeddwyd ef yn sant gan y Pab Innocentius XI yn 1681; mae ei ddydd gŵyl ar 28 Mai.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 232090163
* LCCN: no2003022447
* GND: 119532387
* HDS: 010221
* NLA: 49885899
* BNE: XX1773398

 |