Gwesty yw **Gwesty'r Royal** mewn lleoliad amlwg ar gornel Heol Eglwys Fair/Stryd Wood yng nghanol Caerdydd. Dyma westy crand hynaf Caerdydd ac mae wedi ei restru gyda Gradd II.

Hanes
-----

Dyluniwyd y gwesty gan y dylunydd C. E. Bernard a fe'i hadeiladwyd rhwng 1864 a 1866. Daeth tua 60-70 o drigolion dylanwadol lleol i ginio mawr i agor y gwesty ar 3 Gorffennaf 1866. Rheolwyd y gwesty yn wreiddiol gan Mr a Mrs Sprawson. Ar y pryd roedd gwesty Royal arall yng Nghaerdydd, o'r enw Gwesty'r Old Royal, wedi ei leoli yn yr Aes.

Roedd gan adeilad y 1860au bedwar llawr (ac atig) mewn arddull Eidalaidd. Yn 1890 ychwanegwyd llawr arall ac ychwanegwyd atig i bob cornel yr adeilad. Fe gynyddodd hyn y nifer o stafelloedd gwely o 70 i 120, gyda lifft modern a stafelloedd gweision ar y chweched llawr. Ar y llawr cyntaf roedd neuadd wledda gyda lle ar gyfer 400 o giniawyr.

### Cinio ffarwelio Capten Scott

Plac glas i Gapten R F Scott
Ar 13 Mehefin 1910, deuddydd cyn i long Robert Falcon Scott adael Caerdydd ar ei daith aflwyddiannus i'r Antarctig cynhaliwyd cinio yng Ngwesty'r Royal gan Siambr Fasnach Caerdydd i godi arian i'r daith. Mae plac yn cofnodi'r digwyddiad wrth fynediad Heol Santes Fair. Cynhaliwyd y cinio mewn stafell ar y llawr cyntaf, gyda'r enw Ystafell Alexandra yn wreiddiol, ond fe'i hail-enwyd "Ystafell Capten Scott" yn 1982, ar ôl darganfyddiad siawns o fwydlen y cinio. O ganlyniad i hyn fe ffurfiwyd Cymdeithas Capten Scott yng Nghaerdydd yn 1983.

21ain ganrif
------------

Caewyd y gwesty yn 2001 a chafodd ei ailwampio yn llwyr i baratoi ar gyfer canmlwyddiant cinio ffarwelio Scott yn 2011. Agorwyd bar newydd, gyda'r enw *Fitz* ar ôl Pat Fitzgerald, baban oedd wedi ei adael yng nghyntedd y gwesty yn 1939 a fabwysiadwyd gan weithiwr dur lleol a'i wraig.

Yn 2013 gosodwyd cwch gwenyn o wenyn mêl ar do'r gwesty gyda'i enw stafell ei hun, 6B. Roedd hyn yn dilyn cynllun gan Lywodraeth Cymru i geisio atal y dirywiad yn niferoedd y gwenyn mêl.

Mae rhifyn 2015 o ganllaw *Rough Guide to Wales* yn dweud hyn am y gwesty "this Victorian building conceals a modern interior; the bold red-and-black furnished rooms and limestone-finished bathrooms are well appointed, if somewhat devoid of charm." Ar hyn o bryd mae ganddo 60 o stafelloedd gwely.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Royal Hotel, Castle". British Listed Buildings. Cyrchwyd 26 Mai 2015.
2. ↑  Porter, Darwin; Prince, Danforth (2004), *Frommer's Great Britain*, Wiley Publishing, p. 694, ISBN 0-7645-3823-3,
3. ↑  "The 'opening dinner' of the Royal Hotel at Cardiff". *Devizes and Wiltshire Gazette*. 5 July 1866. t. 3. Cyrchwyd 31 May 2015 – drwy British Newspaper Archive.
4. ↑  Lee, Brian (5 Rhagfyr 2014). "Cardiff Remembered: City pubs that bring a nostalgic glint to our eyes". BBC News. Cyrchwyd 31 Mai 2015.
5. ↑  "The Extension Of The Royal Hotel Cardiff". *Western Mail*. 20 Mawrth 1893. t. 6. Cyrchwyd 31 Mai 2015 – drwy British Newspaper Archive.
6. ↑  "Captain Robert F Scott plaque replaced at Cardiff hotel". BBC News. 15 Mehefin 2011. Cyrchwyd 31 Mai 2015.
7. ↑  Miller, Claire (30 March 2010). "Hotel bids to bring Captain Scott's blue plaque in from the cold". *Wales Online*. Cyrchwyd 2 June 2015.
8. ↑  "The ROYAL HOTEL, St Mary Street, Cardiff". The Captain Scott Society. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-29. Cyrchwyd 2 June 2015.
9. ↑  "A new era begins for Cardiff's refurbished Royal Hotel". *Wales Online*. 25 Tachwedd 2011. Cyrchwyd 31 Mai 2015.
10. ↑  "Bees given hive on roof of Cardiff's Royal Hotel". BBC News. 15 Awst 2013. Cyrchwyd 31 Mai 2015.
11. ↑  Longley, Darren; Stewart, James; Burford, Tim (2015) (e-Book), *The Rough Guide to Wales*, Rough Guides, p. 140, ISBN 978-1-4093-5662-2,
12. ↑  "Welcome". Royal Hotel Cardiff. Cyrchwyd 31 Mai 2015.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol