recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cymeriad ym mytholeg Roeg a mytholeg Rufeinig yw **Aeneas** (Groeg: Αἰνείας, *Aineías*). Ymddengys yn yr *Iliad* fel un o'r ymladdwyr yn Rhyfel Caerdroea, ac ef yw arwr yr *Aenid* gan Fyrsil.

Mae Aeneas yn fab i'r tywysog Anchises a'r dduwies Aphrodite (Gwener); mae Anchises yn gefnder i Priam, brenin Caerdroea. Yn yr Iliad, ef yw arweinydd y Dardaniaid sy'n ymladd ar ochr Caerdroea yn erbyn y Groegiaid, ac mae'n un o gynghreiriaid agosaf Hector. Yn yr ymladd, caiff gymorth ei fam, Aphrodite.

Pan syrth y ddinas, mae Aeneas yn un o'r ychydig o amddiffynwyr Caerdroea nad ydynt yn cael eu lladd neu eu gwneud yn gaethion. Mae'n gadael y ddinas yn cario ei dad, Anchises, ar ei gefn, gyda'i ddilynwyr. Maent yn hwylio ymaith, ac ar ôl chwe mlynedd o gwydro yn cyrraedd dinas Carthago, lle mae'r frenhines Dido yn syrthio mewn cariad ag Aeneas. Er hynny, mae Aeneas yn mynnu gadael, ac yn teithio i'r Eidal ac ymsefydlu yn Latium, lle mae'n priodi Lavinia, merch y brenin Latinus, ac yn sefydlu dinas Lavinium. Yn ddiweddarach, mae ei fab, Ascanius, yn sefydlu dinas Alba Longa, a gyfrannodd at sefydlu dinas Rhufain.

Ystyriai brenhinoedd Teyrnas Rhufain eu hunain fel disgynyddion Aeneas, ac roedd teulu yr Iulii, yn eu plith Iŵl Cesar, yn ystyried eu hunain yn ddisgynyddion Aeneas, a felly'n ddisgynyddion y dduwies Gwener.

Yn adran gyntaf yr *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy, ceir hanes Aeneas Ysgwydwyn a'i ddisgynnydd Brutus, sydd yn cael gweledigaeth gan y dduwies Diana, ac yn hwylio i'r "Ynys Wen" sy'n cael ei henwi'n Brydain ar ei ôl (Prydain="gwlad Brutus" yn ôl Sieffre). Rhennir yr ynys yn dair teyrnas ar farwolaeth Brutus: caiff ei fab hynaf Locrinus deyrnas Lloegr, mae Albanactus yn cael Yr Alban a Camber yn cael Cymru (Cambria).

*Aeneas yn ffoi o Gaerdroa*, paentiad gan Federico Barocci, 1598
Un o egwyddorion cyfiawnder yw **amhleidioldeb** sy'n dynodi'r ansawdd neu'r cyflwr o fod heb duedd a rhagfarn. Yn ei ystyr gyffredinol, ffurfiolaidd, mae'n well ei ddiffinio yn nhermau negyddol: priodwedd o ddewis a wneir gan weithredwr heb i nodweddion amherthnasol yr opsiynau ddylanwadu ar y broses benderfynu. Dibynna'r nodweddion dan sylw ar y cyd-destun: er enghraifft mae'n rhaid ystyried sgiliau cyfrifiadurol wrth benodi rhywun i swydd rhaglennydd, ond nid yw'n addas i hil neu ryw y person gael effaith ar y penderfyniad. Yn y gyfraith a'r byd gwleidyddol, ymdrechir i wneud amhleidioldeb yn nodwedd hanfodol o'r system gyfiawnder ac wrth orfodi'r gyfraith, ac yn y broses ddemocrataidd a'r holl drefnau gweinyddol.

Mewn nifer o gyd-destunau moesegol, gwelir ymddygiad amhleidiol yn nodwedd o foesoldeb. Er ystyrir amhleidioldeb yn rhinwedd yn gyffredinol, ni welir gan y moesegydd yn gysyniad positif ac unedol yn unig. Er enghraifft, fel rheol mae addewidion a rhwymedigaethau yn cael y flaenoriaeth ar amhleidioldeb pur. Mae athronwyr hefyd yn trafod amhleidioldeb a phleidioldeb epistemig, sy'n ystyried y cysyniadau hyn mewn cyd-destun perthnasau agos.

Gweler hefyd
------------

* Gwrthrychedd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   amhleidioldeb. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 30 Tachwedd 2016.
2. 1 2  (Saesneg) "Impartiality" yn y *Stanford Encyclopedia of Philosophy* (Prifysgol Stanford). Adalwyd ar 30 Tachwedd 2016.
Fersiwn Cymraeg o'r meddalwedd swyddfa OpenOffice oedd **Agored**. Cafodd prosiect Agored ei gydlynu gan Ganolfan Mercator ym Mhrifysgol Aberystwyth a chafodd gefnogaeth ariannol gan Yr Undeb Ewropeaidd, Bwrdd yr Iaith Gymraeg, S4C a Llywodraeth Cymru a alluogwyd cyflogi cyfieithwyr allanol a rhaglennydd meddalwedd. Seiliwyd y cyfieithiad o'r rhyngwyneb ar y cyfieithiad Cymraeg o OpenOffice.org 2.0 gan Rhoslyn Prys a David Chan. Adolygwyd y cyfieithiad hwnnw'n drwyadl, ychwanegwyd cyfieithiad o'r sgriniau cymorth a'r botwm newid iaith ac fe gafodd llawlyfr cwbl wreiddiol *Defnyddio Agored* ei gyhoeddi.

Lansiwyd y pecyn ar y 1af o Dachwedd 2006, yn seiliedig ar fersiwn 2.0 o OpenOffice ac yn cynnwys Calc 4, Draw 5, Impress 6 a Math 7. Ni ddiweddarwyd Agored tu hwnt i fersiwn 2.0 ond parhaodd gwirfoddolwyr i gyfieithu OpenOffice.org i'r Gymraeg hyd at fersiwn 3.2.1 yn 2010 pan gafodd y brosiect yno ei drosglwyddo i Apache. Ers hynny, mae'r rhyngwyneb Cymraeg wedi ei ddiweddaru a'i gadw yn gyfredol ym mhob fersiwn newydd o'r rhaglen LibreOffice gan y Document Foundation.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lloyd-Morgan, Ceridwen (Rhagfyr 2006/Ionawr 2007). *Cymraeg, Cantoneeg a chôd agored*. Barn

 (Copi ar-lein)
2. ↑   Lansio meddalwedd swyddfa agored. Prifysgol Aberystwyth (16 Tachwedd 2006). Cyrchwyd 25 Hydref 2012

Dolenni allanol
---------------

* LibreOffice - Y deilliad ble mae'r Gymraeg yn parhau
Llong gynwysyddion yn cael ei llwytho gan graen ym Mhorthladd Copenhagen
System o gludiant nwyddau sy'n defnyddio cynwysyddion rhyngnodol (**cynwysyddion llongau** neu **gynwysyddion****ISO**) yw **amlwythiant**. Mae'r cynwysyddion o faint safonol ac maen nhw'n gallu cael eu llwytho a'u dadlwytho, eu pentyrru ar ben ei gilydd, eu cludo yn effeithlon dros bellter mawr, a'u trosglwyddo o un math o gludiant i un arall heb gael eu hagor. Mae'r system ar gyfer ymdrin â hwy wedi'i mecaneiddio yn llwyr fel bod yr holl drin a thrafod yn digwydd gyda chraeniau a wagenni fforch codi arbennig. Mae'r holl gynwysyddion wedi'u rhifo a'u tracio gan ddefnyddio systemau cyfrifiadurol. 

Dechreuodd amlwythiant ganrifoedd yn ôl ond ni chafodd ei ddatblygu na'i ddefnyddio'n eang tan ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Gostyngodd gostau cludiant yn fawr, cefnogodd y cynnydd mewn masnach ryngwladol yn dilyn y Rhyfel, a throi'n elfen bwysig o globaleiddio. Gwnaeth amlwythiant y dasg o ddidoli llwythau a storio mewn warysau yn ddiangen, a chafodd effaith fawr ar waith mewn dociau. Lleihaodd dagfeydd mewn porthladdoedd a lleihau'r amser cludo ynghŷd â chostau difrod a lladrad.

Gellir gwneud y cynwysyddion o ddur sy'n gwrthsefyll hindreuliad er mwyn lleihau costau cynnal a chadw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Edmonds, John (2017-03-03). "The Freight Essentials: Getting Your Products Across The Ocean". Cyrchwyd 2017-09-01.
2. ↑  Lewandowski, Krzysztof (2016). "Growth in the Size of Unit Loads and Shipping Containers from Antique to WWI.". *Packaging Technology and Science.* **29** (8–9): 451–478. doi:10.1002/pts.2231. ISSN 1099-1522.
3. ↑  Levinson, Marc. "Sample Chapter for Levinson, M.: The Box: How the Shipping Container Made the World Smaller and the World Economy Bigger". *The Box: How the Shipping Container Made the World Smaller and the World Economy Bigger*. Princeton University Press. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 January 2013. Cyrchwyd 17 February 2013. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Afon Santa Cruz
Afon yn ne Arizona, UDA (yn bennaf) a gogledd Sonora, Mecsico, yw **Afon Santa Cruz**.

Gorwedd tarddle'r Santa Cruz yn ucheldiroedd Dyffryn San Rafael i'r dwyrain o Batagonia rhwng Bryniau Canelo i'r dwyrain a Mynyddoedd Patagonia i'r gorllewin, fymryn i'r gogledd o'r ffina rhwng UDA a Mecsico. Mae'n llifo i gyfeiriad y de i Mecsico ac yna'n troi i'r gorllewin ac yn llifo yn ôl i UDA ger Nogales. Oddi yno mae'n llifo i'r gogledd a heibio Parc Cenedlaethol Hanesyddol Tumacacori, Tubac, Green Valley, Sahuarita, San Xavier del Bac, a dinas Tucson i'r Santa Cruz Flats i'r de o Casa Grande ac Afon Gila. Rhwng Nogales a Tucson mae dyffryn y Santa Cruz yn gorwedd rhwng Mynyddoedd Patagonia a Mynyddoedd Santa Rita i'r dwyrain a mynyddoedd Tumacacori a Mynyddoedd Sierrita i'r gorllewin.

Fel rheol mae gwely Afon Santa Cruz yn sych trwy'r rhan fwyaf o'r flwyddyn, ac eithrio adegau o law trwm. Canlyniad gwaith dyn yn y 19eg ganrif sy'n bennaf gyfrifol am gyflwr sych y Santa Cruz heddiw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   *Santa Cruz River Initiative*, Sonoran Instutute, adalwyd 01/06/2012
Mae **Adel Emam** (ganwyd 17 Mai 1940) yn actor o'r Aifft. Mae'n cael ei ystyried yn un o'r actorion enwocaf yn yr Aifft a'r byd Arabaidd. Roedd yn enwog am chwarae rolau comig a gymysgwyd mewn llawer o ffilmiau gyda rhamant, gwleidyddiaeth a materion cymdeithasol. Dechreuodd ei yrfa artistig ym 1960 a chymryd rhan mewn llawer o ffilmiau, dramâu a chyfresi.

Roedd Adel Imam yn serennu mewn llawer o ffilmiau a gyflawnodd y refeniw uchaf yn hanes sinema’r Aifft.

Bywyd
-----

Fe'i ganed ym mhentref Shaha, canol Mansoura, yn Llywodraethiaeth Dakahlia yn yr Aifft. Graddiodd o'r Gyfadran Amaeth ym Mhrifysgol Cairo. Dechreuodd ar yrfa artistig ar lwyfan y brifysgol ac oddi yno i wneud ffilmiau ar gyfer y sinema. Dechreuodd yn 1962 gyda rolau bach, ond cychwynnodd ei enwogrwydd yng nghanol saithdegau'r 20g, trwy ei rolau comedig yn gymysg â chymeriad gwleidyddol. Mae wedi perfformio mwy na chant o ffilmiau yn ystod cyfnod ac un arall. Mae rhai o'i weithiau sinematig a theledu yn feiddgar ac wedi achosi cynnwrf a dadlau dros ei drafodaeth ar faterion cymdeithasol, gwleidyddol a chrefyddol pwysig fel yr argyfyngau Arabaidd ag Israel a Denmarc.

Bywyd artistig
--------------

Dechreuodd ei enwogrwydd yn saithdegau’r 20g trwy ffilmiau y bu’n serennu ynddynt, megis 'Chwilio am Sgandal' gyda Mervat Amin a Samir Sabry, Antar Shail Seifeh gyda Noura, a 'Chwilio am Drafferth' gyda Mahmoud El-Meligy, Nahed Sharif a Safaa Abu Al-Saud o'r Aifft, lle cyffyrddodd â materion o natur wleidyddol finiog, a'r ffilm Ragab dros Tun Poeth gyda Saeed Saleh a Nahed Sherif ym 1979.

Swyddi
------

Yn 2000, cafodd ei ddewis yn Llysgennad Ewyllys Da i Uchel Gomisiynydd y Cenhedloedd Unedig dros Ffoaduriaid, a thrwy hynny daeth yn adnabyddus ar y lefel wleidyddol fyd-eang.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
*Am afonydd eraill o'r un enw, gweler Afon Ouse.*
Afon yn sir Gogledd Swydd Efrog, gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Afon Ouse**. Mae'n barhad o Afon Ure, ac mae hyd cyfun y ddwy yn golygu mai nhw, ar 129 milltir (208 km), yw'r chweched hwyaf o'r afonydd y Deyrnas Unedig. Ar ei phen ei hun mae Afon Ouse tua 52 milltir (84 km) o hyd, er bod rhywfaint o anghydfod ynghylch yn union ble mae'n dechrau.

Mae Afon Ouse yn llifo trwy ddinas Efrog a threfi Selby a Goole cyn ymuno ag Afon Trent yn Trent Falls, ger pentref Faxfleet, yna mynd i mewn i Aber Humber.

Cwrs Afon Ouse
Mae ganddi rwydwaith o lednentydd sy'n cynnwys yr afonydd Ure, Derwent, Aire, Don, Wharfe, Rother, Nidd, Swale, a Foss. Gyda'i gilydd maent yn draenio rhan fawr o'r Pennines, a llawer o Ddyffrynnoedd Swydd Efrog (*Yorkshire Dales*) a Gweunydd Gogledd Swydd Efrog (*North York Moors*).

Mae ei dyffryn yn wastadedd llydan, gwastad; gall glawiad trwm yn uwch yn y dalgylch afon ddod â llifogydd difrifol i aneddiadau. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf mae Efrog, Selby, a phentrefi rhyngddynt wedi dioddef llifogydd.

Oriel
-----

* Afon Ouse yn SelbyAfon Ouse yn Selby
* Afon Ouse yn EfrogAfon Ouse yn Efrog
* Mae Afon Ouse yn ymuno ag Afon Trent yn Trent FallsMae Afon Ouse yn ymuno ag Afon Trent yn Trent Falls
Cantores opera enwog o Sbaenes oedd **Adelina Patti** (10 Chwefror 1843 – 27 Medi 1919). Daeth yn hynod enwog ym myd cerddorol Llundain, Paris a dinasoedd mawr eraill fel un o sopranos opera mwyaf blaengar y cyfnod gyda'i llais *bel canto*. Roedd hi'n adnabyddus fel 'Madame Patti', "Brenhines y Gân". Ganwyd hi ym Madrid ar y pedwerydd-ar-bymtheg o Chwefror, 1843, i fam Eidalaidd a thad Sisilaidd.

Yn 1878 prynodd gastell ac ystad Craig-y-nos, yn y Fforest Fawr, Brycheiniog, i gael dianc i'r bryniau rhag y byd ffasiynol. Byddai'n dychwelyd i Gastell Craig-y-nos ar ddiwedd pob taith o gwmpas tai opera mawr y byd, yn Ewrop ac America.

Ym 1877 ysgrifennodd Giuseppe Verdi mai Patti oedd y gantores orau a fu erioed. Ym 1862, tra ar daith o'r Unol Daleithiau, canodd gân John Howard Payne - *Home, Sweet Home* yn y Tŷ Gwyn i'r Arlywydd Abraham Lincoln a'i wraig Mary Lincoln. Ar y pryd roeddent mewn galar wedi iddynt golli eu mab Willie a fu farw o'r teiffoid. Roedd dagrau'n powlio i lawr eu gruddiau a mynnent ei bod yn canu'r gân eilwaith. Am flynyddoeddd wedi hynny cysylltwyd y gân â Lincoln.

Recordiadau
-----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | 
Il bacio

(Cyfansoddiad gan Luigi Arditi); llais Adelina Patti ym 1906 |
| 

---

*Problem chwarae ffeil yma? Gweler Cymorth.* |

Tua 1890 y recordiodd ei chân gyntaf - ar gyfer Thomas Marshall yn Efrog Newydd. Collwyd y rhain dros y blynyddoedd.

Recordiodd dros 30 record gramaffôn o arias operatig a chaneuon eraill a cheir un recordiad o'i llais yn dymuno Blwyddyn Newydd Dda i'w gŵr, yn 1905 a 1906. Ceir 'tril' yn ei llais, hyd yn oed heddiw, a gallwn ddeall yn iawn pam ei bod, yn ei hanterth yn ennill $5,000 y noson.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Frederick Cone; William R. Moran (November 1993). Adelina Patti: queen of hearts. Amadeus Press. t. 129. ISBN 978-0-931340-60-4. Cyrchwyd 22 September 2013.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Adelina Patti***

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 54166340
* LCCN: n80148743
* ISNI: 0000 0001 1644 8174
* GND: 119235323
* SELIBR: 210578
* SUDOC: 028685504
* BNF: cb120470526 (data)
* NKC: xx0180136
* The SBN id CFIV120091 is not valid.
* BNE: XX1649120
* CiNii: DA12829571
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Apostol du** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: apostolion duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Corcorax melanorhamphos***; yr enw Saesneg arno yw *White-winged chough*. Mae'n perthyn i deulu'r Apostolion (Lladin: *Grallinidae*) neu o bosib yn nheulu'r Corcoracidae, sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. melanorhamphos*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r apostol du yn perthyn i deulu'r Apostolion (Lladin: *Grallinidae*) neu o bosibl yn nheulu'r *Corcoracidae*. Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Apostol du | Corcorax melanorhamphos |  |
|
| Apostol llwyd | Struthidea cinerea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Apostol du** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Sefydlydd teulu diwylliedig o sipsiwn oedd **Abram Wood** (c. 1699 - c. 12 Tachwedd 1799); ei enw ef sydd yn yr ymadrodd "teulu Abram Wood" pan gyfieirir at un o'r sipsiwn; ceir amrywiadau ar y ffurf hwn: 'Abram Wd' neu 'deulu Alabaina'. Bu ei ddisgynyddion yn amlwg iawn fel cerddorion, yn ffidilwyr ac yn delynorion. Canai Abram y ffidil, ond nid oedd yn delynor — yng Nghymru y dysgodd ei deulu ganu'r delyn. Bu farw'n gant oed ar ei ffordd ger Llangelynnin, Gwynedd.

Hanes
-----

Ychydig iawn o wybodaeth sydd ar gael am Abram ei hun ac ni ddylid ei gymysgu gyda gŵr arall o'r un enw a hanodd o Frome, yng Ngwlad yr Haf. Fe'i disgrifir yng nghofrestr marwolaethau Plwyf Llangelynnin fel *Abram Woods, a travelling Egyptian*. Yn ôl ei or-ŵyr, y telynor John Roberts o'r Drenewydd, daeth Abram Wood a'i blant i Gymru o lannau Afon Hafren.

Cofnodwyd llawer o hanes y teulu gan John Samson, o Lerpwl a astudiodd y Sipsiwn Cymreig a'u hiaith (Romani). Prif ffynhonnell ei wybodaeth oedd Mathew Wood (1845-1929) a fu'n byw yn ardal y Bala.

Disgynyddion
------------

Roedd gan nifer o feibion: Valentine, William a Solomon; soniai nain 'y Sgolor Mawr' hefyd am Tom a Robin), ac un ferch Damaris (a briododd ag un o'r Ingramiaid, gogledd Ceredigion. Credir fod nifer o'i ddisgynyddion wedi ymbriodi ag aelodau eraill o'r teulu, fel oedd yr arfer gan y Sipsiwn.

Ymhlith y disgynyddion nodedig y mae:

* Jeremiah Wood neu 'Jeri Bach Gogerddan' (c. 1779-1867), ŵyr i Abram a adnabyddir hefyd fel 'Telynor Gogerddan' (Trefeurig)
* John Wood Jones (1800-1844) gorwyr Abram a thelynor Arglwyddes Llanofer (Augusta Hall)
* John Roberts Telynor Cymru; cofnododd hanes y teulu
* Mathew Wood (1845-1929) a fu'n byw yn ardal y Bala

Gweler hefyd
------------

* Augustus John; dysgodd Romani a bu'n byw am gyfnod yn ardal y Bala, gyda rhai o deulu Abram Wood.

Ffynonellau
-----------

* *Gwyddoniadur Cymru*; Gwasg y Brifysgol (2008)
* Y Bywgraffiadur Cymreig (Llyfrgell Genedlaethol Cymru)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/Nodyn:Taxonomy/Aechmea|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} 

Mae ***Aechmea warasii*** yn rhywogaeth o blanhigyn yn y genws *Aechmea*. Mae'r rhywogaeth hon yn endemig i dalaith Espírito Santo yn nwyrain Brasil .

Cyltifarau
----------

* *Aechmea* 'Angulation'
* *Aechmea* 'Greg Schol'

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Kew World Checklist of Selected Plant Families
2. ↑  Martinelli, Gustavo; Vieira, Cláudia Magalhães; Gonzalez, Marcos; Leitman, Paula; Piratininga, Andréa; Costa, Andrea Ferreira da; Forzza, Rafaela Campostrini (January 2008). "Bromeliaceae da Mata Atlântica Brasileira: lista de espécies, distribuição e conservação" (yn pt-BR). *Rodriguésia* **59** (1): 209–258. doi:10.1590/2175-7860200859114. JSTOR 23499386.
3. ↑
Asana neu osgo'r corff mewn ioga yw **Anantasana** (Sansgrit: अनन्तासन; IAST : *Anantāsana*), **Vishnu'n Cysgu** neu'r **Tragwyddol Un**  ac fe'i ceir heddiw mewn ymarferion ioga modern fel ymarfer corff.

Geirdarddiad
------------

 Cerflun o Vishnu yn cysgu ar y sarff anfeidrol. O Deml Huchchappaiyya Gudi, Aihole, Bagalkot, Karnataka, 7g.
Daw'r enw o'r geiriau Sansgrit *anantā* (अनन्त) sy'n golygu "heb ddiwedd" neu "yr un anfeidrol", am y sarff pen-mil Shesha y gorweddai Vishnu arni ar waelod y cefnfor primordial, a āsana (आसन) sy'n golygu "osgo" neu "sedd".

Darluniwyd asana lledorwedd gwahanol o'r enw Anantasana yn *Sritattvanidhi* yn y 19g. Disgrifir yr asana modern yn *Light on Yoga* 1966.

Disgrifiad
----------

Mae Anantasana'n ddatblygiad naturiol o'r asana gorwedd. Cynhelir y pen ag un llaw, y fraich uchaf ar y llawr ar yr ochr honno; mae'r llaw arall a'r goes yn cael eu hymestyn yn syth i fyny, y bysedd yn gafael ym mus bawd mawr y droed uchel. Mae'r fraich gynhaliol, y corff, a'r goes isaf mewn llinell syth.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o asanas

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Anantasana". Yoga Journal. Cyrchwyd 28 Ionawr 2019.
2. 1 2  "Side-Reclining Leg Lift". Yoga Journal. 3 Mehefin 2008.
3. 1 2  Iyengar, B. K. S. (1977) [1966]. *Light on yoga: yoga dipika*. Schocken Books. t. 246. ISBN 978-0-8052-1031-6.
4. ↑  Sinha, S. C. (1 Mehefin 1996). *Dictionary of Philosophy*. Anmol Publications. t. 18. ISBN 978-81-7041-293-9.
5. ↑  Sjoman, Norman E. (1999) [1996]. *The Yoga Tradition of the Mysore Palace* (arg. 2nd). Abhinav Publications. tt. 69 and plate 1 (pose 1). ISBN 81-7017-389-2.

Darllen pellach
---------------

* Saraswati, Swami Satyananda (2003). *Asana Pranayama Mudra Bandha*. Nesma Books India. ISBN 978-81-86336-14-4.

Dolenni allanol
---------------

* Techneg
Yn y crefyddau Abrahamig, proffwyd ac archoffeiriad Israelaidd oedd **Aaron**, brawd hŷn Moses, a flodeuai o bosib yn y 15g CC. Yn ôl y traddodiad Beiblaidd, efe oedd sefydlydd yr offeiriadaeth yn Israel hynafol. Mae'r holl wybodaeth amdano yn tarddu o destunau crefyddol, y Beibl Hebraeg yn bennaf, ac felly nid yw'n sicr os oedd Aaron yn ffigur hanesyddol ai beidio.

Yn ôl y Beibl Hebraeg, cafodd efe a'i chwaer hŷn Miriam eu magu gan dylwyth Lefi yng Ngosen, yn wahanol i Foses a gafodd ei fabwysiadu gan lys brenhinol yr Aifft. Siaradodd Aaron ar ran Moses pan alwodd yr hwnnw ar y pharo i ryddhau'r Israeliaid. Yn ôl y gyfraith a gyflwynwyd i Foses ym Mynydd Sinai, rhoddwyd yr offeiriadaeth i Aaron a'i ddisgynyddion, ac urddwyd Aaron felly yn Archoffeiriad cyntaf yr Israeliaid. Bu farw Aaron cyn i'r Israeliaid groesi Afon Iorddonen, a chafodd ei gladdu ym Mynydd Hor neu ym Moserah. Cyfeirir at Aaron hefyd yn y Testament Newydd ac yn y Corân.

Y stori Feiblaidd
-----------------

Yn ôl yr achau a gofnodir yn Llyfr Exodus, meibion Amran, fab Lefi, o'i wraig Iochebed, chwaer Lefi, oedd Aaron a Moses (Exodus 6:20), ac Aaron yn deirblwydd yn hŷn na Moses (Exodus 7: 7). Cofnodir Miriam, merch Amran ac felly chwaer Aaron, yn Llyfr Cyntaf y Cronicl (6: 3). Yn ôl Llyfr Numeri, bu farw Aaron ym Mynydd Hor ac yno fe'i claddwyd; yn ôl Llyfr Deuteronomium, Moserah oedd man ei farwolaeth a'i fedd.

Cyfeirir ato unwaith yn unig yn holl lyfrau'r proffwydi (Micha 6:4). Yn y Testament Newydd, cyfeirir at Aaron yn yr Efengyl yn ôl Luc, Actau'r Apostolion, a'r Llythyr at yr Hebreaid.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Joshua R. Porter, "Aaron" yn *The HarperCollins Bible Dictionary*, golygwyd gan Paul J. Achtemeier et al. (Efrog Newydd: HarperCollins, 1996), t. 2.
Llun lliw cyfansawdd o Arrokoth (2014 MU69)
Gwrthrych traws-Neifionaidd yw **Arrokoth** sydd wedi ei leoli yng wregys Kuiper. Dynodiad dros dro y gwrthrych oedd 2014 MU69 ac ei lysenw gwreiddiol oedd **Ultima Thule**. Mae'n gorff deuaidd gyffwrdd (dau wrthrych ar wahan wedi closio at ei gilydd yn gymharol araf), sydd yn 35 cilometr o hyd (22 milltir). Mae'r gwrthrych yn cynnwys dau gorff lle mae'r un mwyaf ('Ultima') yn dair gwaith cyfaint y lleiaf ('Thule'). Gyda cyfnod cylchdroadol o 298 blwyddyn a gogwydd ac echreiddiad isel, mae'n cael ei ddosbarthu fel gwrthrych gwregys Kuiper clasurol. Yn 2019 hwn oedd o gwrthrych pellaf a'r mwyaf cyntefig i gael ei ymweld gan chwiledydd.

Darganfuwyd Arrokoth ar 26 Mehefin 2014 gan seryddwyr yn defnyddio Telesgop Gofod Hubble wrth archwilio'r gwregys Kuiper am wrthrych i'w dargedu gan daith *New Horizons* fel rhan o'i daith estynedig ar ôl ymweld a Phlwton. Cafodd ei ddewis yn hytrach na'r targedau 2014 OS393 a 2014 PN70 i ddod yn darged sylfaenol y daith. Yn wreiddiol fe'i gelwid gyda'r llysenw "Ultima Thule" sydd yn drosiad Lladin am le wedi'i leoli y tu hwnt i ffiniau y byd hysbys, a dewiswyd yr enw fel rhan o gystadleuaeth gyhoeddus yn 2018. Gwnaeth tîm New Horizons gyflwyno enw priodol i'r Undeb Seryddol Rhyngwladol wedi casglu yr holl wybodaeth a drosglwyddir yn ystod 2019, pan roedd natur y gwrthrych yn fwy hysbys. Dyma'r gwrthrych pellaf yng Nghysawd yr haul sydd wedi ei ymweld gan long ofod.

Cyhoeddwyd ar 12 Tachwedd 2019 mai Arrokoth fyddai'r enw swyddogol. Cydnabyddwyd yr enw gan yr awdurdod rhyngwladol sy'n gyfrifol am enwi gwrthrychau Gwregys Kuiper, sef yr Undeb Seryddol Rhyngwladol a Canolfan Planedau Bychain. Mae'r enw yn golygu "awyr" yn yr iaith Powhatan, iaith farw a siaradwyd gan y llwyth Powhatan, poblogaeth o Americanwyr Brodorol oedd yn byw ar y tir sydd yn rhan o ddwyrain Virginia heddiw.

Galeri
------


Arrokoth (2014 MU69) ar 1 Ionawr 2019


Llun cyfansawdd o ddelweddau cydraniad isel lliw a cydraniad uwch du a gwyn o Arrokoth.

30 munud cyn dynesiad agosaf – 28,000 km (17,000 mi)
 i ffwrdd.

Stereosgop siglo (gif) i ddangos topograffi arwyneb, ar gydraniad o 300 a 140 metr i bob picsel, yn y drefn honno

Model cyfrifiadur o siap Arrokoth. Mae'r siâp "dyn eira" ar y top, a'r model newydd "crempog a cneuen" ar y gwaelod - dyma'r model sydd agosaf i'r siap cywir gyda'r wybodaeth sydd ar gael erbyn Chwefror 2019.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Hubble Survey Finds Two Kuiper Belt Objects to Support New Horizons Mission". *HubbleSite news release*. Space Telescope Science Institute. 1 Gorffennaf 2014.
2. ↑  "New Horizons Kuiper Belt Flyby Object Officially Named 'Arrokoth'". *pluto.jhuapl.edu*. Applied Physics Laboratory. 12 November 2019. Cyrchwyd 12 November 2019.
3. ↑  Chang, Kenneth (2 Ionawr 2019). "NASA's New Horizons Mission Releases Snowman-like Picture of Ultima Thule". *The New York Times*. Cyrchwyd 2 Ionawr 2019.
Cerflun yn Naqsh i Rustam, Iran, yn dangos **Anahita** (de) yn rhoi modrwy yn cynrhychioli awdurdod i'r brenin Narses (diwedd y 3edd ganrif OC)
**Anahita** yw Duwies y Dyfroedd Pur ym mytholeg Persia. Ei henw llawn oedd **Ardvi Sura Anahita**. Yn ôl rhai traddodiadau mae hi'n ferch i'r duw Ahura Mazda ond credir ei bod yn ffurf ar y Fam Dduwies yn wreiddiol.

Ffynhonnell bywyd a ffrwythlondeb yw Anahita. Mae dyfroedd y byd yn tarddu ohoni ac yn puro a ffrwythloni popeth. Yn y nefoedd mae môr y bydysawd yn llifo ohoni. Mae hi'n dal a gosgeiddig, hardd iawn a disglair. Mae hi'n gwisgo coron aur gyda wyth pelydr a chant o sêr arni, mantell euraidd a gwddfdorch aur.

Yn ôl yr hanesydd Groeg Berossus cododd Artaxerxes Mnemon demlau i'r dduwies yn Ecbatana, Sardis, Susa, Babilon a Damascus. Roedd hi'n cael ei haddoli yn Asia Leiaf yn ogystal. Mae Strabo yn cofnodi temlau iddi yno lle arferid puteiniaeth sanctaidd gan ferched cyn eu priodi (nid oes tystiolaeth bendant am hyn ym Mhersia ei hun - mae testunau fel y Zend Avesta yn comdemnio'r arfer ond mae hynny'n awgrymu ei bod yn digwydd ar un adeg). Yn yr Armenia hynafol roedd hi'n 'Fywyd a Gogoniant Armenia, Rhoddwr Bywyd, Mam pob Doethineb'.

Fel yn achos Ahura Mazda, cafodd Anahita le yn Zoroastriaeth, yn arbennig ar lefel poblogaidd.

### Darllen pellach

* John R. Hinnells, *Persian Mythology* (Llundain, 1973)
Bardd Cymraeg oedd **Absalom Roberts** (tua 1780 – 1864), sy'n adnabyddus yn bennaf fel awdur casgliad argraffiedig cynnar o'r Hen Benillion ac am y gerdd "*Trawsfynydd*".

Bywgraffiad
-----------

Ganed Absalom Roberts ym mhlwyf Trefriw yn Sir Gaernarfon (yn Sir Conwy rwan) tua'r flwyddyn 1780. Ychydig a wyddom am fanylion ei fywyd personol. Crydd oedd Absalom wrth ei alwedigaeth. Fel nifer o grefftwyr gwledig eraill yn y cyfnod hwnnw, crwydrai o gwmpas gogledd Cymru yn dilyn ei grefft. Dychwelodd i fyw yn Nyffryn Conwy ar ddiwedd ei oes gan ymsefydlu'n gyntaf ym mhlwyf Eglwys-bach ac wedyn yn Llanrwst lle bu farw yn 1864.

Bardd a chasglwr
----------------

Roedd Absalom yn gasglwr brwd o hen benillion Cymraeg a byddai'n eu lloffio ar hyd ei oes. Enillodd wobr am y casgliad gorau o hen benillion yn Eisteddfod Dinbych 1828. Yn 1845 cyhoeddwyd y casgliad yn y llyfr *Lloches Mwyneidd-dra*, sy'n cynnwys carolau Cymraeg ac englynion yn ogystal; ceir rhai o gerddi Absalom ei hun yn eu plith, yn cynnwys y gerdd "*Trawsfynydd*". Mae arddull yr hen benillion a'r penillion telyn yn drwm ar y gerdd hon a cherddi eraill ganddo.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Lloches Mwyneidd-dra*. John Jones, Llanrwst. 1845.

Cyhoeddwyd y gerdd "*Trawsfynydd*" mewn sawl blodeugerdd Gymraeg yn cynnwys:

* W. J. Gruffydd, *Y Flodeugerdd Gymraeg* (1931)
* Bedwyr Lewis Jones (gol.), *Blodeugerdd o'r Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg* (Aberystwyth, 1965).
* Thomas Parry (gol.), *Blodeugerdd Rhydychen o Farddoniaeth Gymraeg* (Gwasg Prifysgol Rhydychen)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Bedwyr Lewis Jones (gol.), *Blodeugerdd o'r Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg* (Aberystwyth, 1965). Nodiadau.
2. 1 2  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).

Gweler hefyd
------------

* Hen Benillion
* Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 78566364
* LCCN: no2007110397

 |
Mae **Afon Wrwgwái** (Sbaeneg: *Río Uruguay*, Portiwgaleg: *Rio Uruguai*) yn afon yn Ne America. Mae'n llifo o'r gogledd i'r de ac yn ffurfio'r ffin rhwng Brasil, Ariannin ac Wrwgwái, gan wahanu rhai o daleithiau'r Mesopotamia Archentaidd oddi ar y ddwy wlad arall. Rhed rhwng taleithiau Santa Catarina a Rio Grande do Sul ym Mrasil; yn ffurfio ffin ddwyreiniol taleithiau Misiones, Corrientes ac Entre Ríos yn yr Ariannin; ac yn nodi ffiniau gorllewinol dosbarthau Artigas, Salto, Paysandú, Río Negro, Soriano a Colonia yn Wrwgwái.

Hyd yr afon yw tua 1,500 km. Mae'n tarddu yn y Serra do Mar (Brasil), lle daw afonydd Canoas a Pelotas i mewn, 2,050 m uwch lefel y môr. Yma mae'r afon yn llifo trwy dir anwastad ac yn ffurfio nifer o raedrau.

Gydag afon Paraná, mae afon Wrwgwái yn ffurfio aber Río de la Plata. Gellir ei hwylio o Salto Chico ymlaen. Daw y Río Negro, sy'n tarddu yn ne Brasil ac yn rhedeg trwy Wrwgwái am 500 km, i ymuno ag afon Wrwgwái 100 km i'r gogledd o gymer afon Wrwgwái a'r Río de la Plata, yn Punta Gorda (Dosbarth Colonia, Wrwgwái).

Croesir yr afon gan Pont Ryngwladol Paso de los Libres-Uruguaiana, rhwng Ariannin a Brasil. Mae tair pont ryngwladol eraill yn ei croesi yn ogystal, rhwng yr Ariannin ac Wrwgwái, sef Pont Salto Grande, Pont y Cadfridog Artigas a Pont Libertador General San Martín.

Mae gan fasn afon Wrwgwái arwynebedd o 370,000 km². Ei phrif defnydd economaidd yw ar gyfer cynhyrchu trydan hydroelectrig (gweler Argae Salto Grande).

Yr enw
------

Daw enw'r afon o gamddealtwriaeth yr ymsefydlwyr Sbaenaidd o'r enw brodorol. Mae'r enw gwreiddiol, *Urugua'ý*, yn yr iaith Guaraní, yn golygu "afon yr adar paentiedig".

Rhaeadrau Moconá, ar afon Wrwgwái rhwng yr Ariannin a Brasil
Mae **Eididh nan Clach Geala - A'Chaoirnichain Sgeirich** neu **A' Chaoirnichain Sgeirich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Broom i Strath Oykel yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH256851. Y fam-fynydd yw Eididh nan Clach Geala.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Gweler hefyd: Afon Wysg (Dyfnaint).*
Afon sy'n llifo o lethrau gogleddol y Mynydd Du yn Sir Gaerfyrddin i foryd Afon Hafren ger Casnewydd yw **Afon Wysg**.

Mae'r afon yn tarddu ychydig i'r gogledd o gopaon Bannau Sir Gâr ac yna'n rhedeg i lawr yn syrth i gronfa dŵr Llyn Wysg. Mae'n rhedeg i lawr i gyfeiriad y dwyrain o'r llyn trwy bentref Pontsenni i Aberhonddu. Rhwng y llyn ac Aberhonddu mae sawl afon llai yn ymuno â hi, fel Afon Crai, Afon Senni ac Afon Tarell o'r de ac Afon Brân o'r gogledd.

O Aberhonddu try'r afon i'r de-ddwyrain i lifo trwy Llangynidr a phasio Crughywel a Glangrwyne, lle mae ffrwd Afon Grwyne Fawr yn ymuno â hi, i'r Fenni. O'r dref honno mae cwrs Afon Wysg yn troi i'r de ac mae'r afon yn rhedeg trwy Ddyffryn Wysg yn iseldiroedd Gwent, gan basio trwy Brynbuga, Caerllion a Chasnewydd i aberu yn moryd Afon Hafren.

Aber Afon Wysg yw'r dyfnaf ym Mhrydain ac mae ganddi'r gwahaniaeth mwyaf rhwng ei llanw a'i thrai nag unman yn y byd ac eithrio Bae Fundy (*Bay of Fundy*) yng Nghanada.

Y fferi unigryw (Pont Gludo Casnewydd) dros Afon Wysg yng Nghasnewydd

Safleoedd cadwraeth
-------------------

Ceir ambell Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig sy'n gysylltiedig a'r afon e.e. Afon Wysg (isafonydd).
*Am yr actor o Gymro, gweler Aneirin Hughes.*
Diplomydd o Gymro oedd **Aneurin Rhys "Nye" Hughes** (11 Chwefror 1937 – 27 Mawrth 2020) a oedd yn adnabyddus am waith gyda'r Comisiwn Ewropeaidd. Roedd yn Llysgennad yr UE i Norwy a Gwlad yr Iâ rhwng 1987 a 1995 ac i Awstralia a Seland Newydd rhwng 1995 a 2002.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganed Hughes yn Abertawe, ac roedd yn rhugl yn Saesneg a Chymraeg. Mynychodd Ysgol Ramadeg Abertawe, a threuliodd flwyddyn dramor yn yr UDA yn Ysgol Uwchradd Dinas Oregon, ar gyfnewidfa AFS. Aeth Hughes ymlaen i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, gan raddio ym 1961 gyda gradd ddwbl mewn astudiaethau ac athroniaeth Geltaidd.  Roedd yn llywydd Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth.

Yn ddiweddarach cychwynnodd PhD ym Mhrifysgol Llundain ar bwnc addysg uwch yn Ne America, na chwblhaodd. Rhwng 1962 a 1964, roedd Hughes yn llywydd Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr. Dilynodd Gymro arall, Gwyn Morgan.

Gyrfa
-----

Ymunodd Hughes â'r Swyddfa Dramor ym 1966. Ef oedd ysgrifennydd cyntaf Uchel Gomisiynydd Prydain i Singapore rhwng 1968 a 1970, ac yna ysgrifennydd cyntaf Llysgennad yr Eidal rhwng 1972 a 1973.

Yn 1973, ymunodd Hughes â Gwasanaeth Sifil Ewrop. Bu'n bennaeth yr Is-adran Cydlynu Mewnol tan 1976, ac yna bu'n gynghorydd i'r Cyfarwyddwr Cyffredinol Gwybodaeth rhwng 1977 a 1980. Rhwng 1981 a 1985, roedd Hughes yn bennaeth staff i Ivor Richard, y Comisiynydd Cyflogaeth, Materion Cymdeithasol a Chynhwysiant Ewropeaidd. Yna roedd yn Llysgennad yr UE i Norwy a Gwlad yr Iâ rhwng 1987 a 1995, ac yn Llysgennad yr UE i Awstralia a Seland Newydd rhwng 1995 a 2002.

### Wedi ymddeol

Arhosodd Hughes yn Awstralia ar ôl ymddeol. I gyd-fynd â Chwpan Rygbi'r Byd 2003, penododd Llywodraeth Prifddinas-dir Awstralia ef fel swyddog cyswllt ar gyfer ymweld â phobl fusnes Ewropeaidd. Yn 2005, cyhoeddodd Hughes gofiant i Billy Hughes (dim perthynas), seithfed Prif Weinidog Awstralia a chyd-Gymro. Wrth ysgrifennu yng nghylchgrawn *Eureka Street*, dywedodd John Button ei fod yn "gofiant pryfoclyd o ffigwr anghyffredin yr ydym bellach yn gwybod llawer iawn mwy amdano nac o'r blaen".

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod â Lisbeth. Roedd ganddo chwaer, Delyth a dau fab o'i briodas gyntaf i Jill. Bu farw yn ei gartref yn Oslo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cofio cyn-lysgennad yr UE - Aneurin Rhys Hughes*  , BBC Cymru Fyw, 27 Mawrth 2020.  Cyrchwyd ar 28 Mawrth 2020.
2. ↑  Aneurin Hughes: The Importance of Language Services in International Relations Archifwyd 2017-06-10 yn y Peiriant Wayback. The Jill Blewett Memorial Lectures, 1997.
3. ↑  Obituaries: Dr John Gwynfryn Morgan[*dolen marw*], Aberystwyth University.
4. 1 2  Aneurin Rhys Hughes, Archive of European Integration.
5. ↑  Helping business to score in the World Cup, Wales Online, 13 June 2003.
6. ↑  John Button: Getting to know Billy better, *Eureka Street*, 14 May 2006.
7. ↑  (Saesneg) Obituary: Aneurin Rhys Hughes. IWA (14 Ebrill 2020).
8. ↑   Announcing the passing ofAneurin Rhys HUGHES. Western Mail (1 Ebrill 2020).
Afon yn Nhiriogaeth y Gogledd, Awstralia yw **Afon Todd**. Mae'n llifo'n anaml, ac yn 272 cilomedr o hyd, yn dechrau 731 medr uwchben y môr, ac yn gorffen 264 medr uwchben y môr. Mae ganddi 7 llednant, gan gynnwys Colyer Creek, Afon Charles, Giles Creek, Afon Ross, Emily Creek, Jinker Creek a Williams Creek. Dalgylch yr afon yw tua 445 cilomedr sgwâr. Mae'r afon yn mynd heibio'r orsaf teligraff, trwy Alice Springs, ac wedyn trwy Fwlch Heavitree ac ymlaen i Anialwch Simpson. Mae'n ymuno Afon Hale, sydd yn mynd i Lyn Eyre yn Ne Awstralia..
Pan fydd glaw trwm i'r gogledd o'r dref, mae'r afon yn llifo trwy Alice Springs rhwng 6 a 8 awr hwyrach, yn mynd ar gyflymder cerdded. Enw brodorol yn afon yw Lhere Mparntwe. Enwyd yr afon gan anheddwyr ar ôl Charles Todd, cyn-bostfeistr cyffredinol Awstralia..

Regata Henley on Todd
---------------------

Cynhelir Regata Henley on Todd yn flynyddol ar trydydd dydd Sadwrn ym mis Awst.. Roedd yr un cyntaf ym mis Rhagfyr 1962.

Afon Todd yn Alice Springs

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Bonzle.com
2. 1 2  "Tudalen Afon Todd ar wefan Tafarn Todd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-01-02. Cyrchwyd 2015-01-03.
3. ↑  Gwefan Henley on Todd
4. ↑  "Tudalen hanes ar wefan Henley on Todd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-03-22. Cyrchwyd 2015-01-03.
Cantores Swedaidd yw **Anna Bergendahl** (ganes 11 Rhagfyr 1991 yn Stockholm). Cafodd hi ei magu yn Nyköping a Katrineholm. Cyfranogodd hi yn y cystadleuaethau *Super Troopers* (ar siannel cerddoriaeth Sweden TV4 yn 2004) ac yn *Idol (Sweden) 2008*. Cynrychiolodd Bergendahl ei mamwlad yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010. Rhyddhawyd ei halbwm debut, *Yours Sincerely*, ar 14 Ebrill 2010.

Eurovision
----------

Enillodd Bergendahl *Melodifestivalen 2010* ar 13 Mawrth gyda'i chân rhif un *"This Is My Life"*. Cafodd hi 214 pwynt. Yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010, methodd hi i symud ymlaen i'r rownd derfynol, yr artist cyntaf o Sweden i wneud hyn ers pan gyflwynwyd y rownd(iau) gyn-derfynol yn 2004. Daeth hi'n 11eg yn yr ail rownd gyn-derfynol.

Ar ôl Eurovision
----------------

Rhyddhaodd Bergendahl ei halbwm debut, *Yours Sincerely*, ar 21 Ebrill 2010 yn ogystal â'i sengl newydd, "*The Army*", ar 31 Awst 2010. Er mwyn i hybu ei halbwm, death hi ar daith o gwmpas Sweden a pherfformiodd hi ar y sioe *Allsång på Skansen* (Cymraeg: *Canwch ar hyd yn Skansen*).

Disgyddiaeth
------------

### Albymau

* *Yours Sincerely* (14 Ebrill 2010)

### Senglau

Rhyddhadau Idol 2008
* 2008: "*Release Me*" (yn fyw) (lleoliad siart #58)
* 2008: "*Save Up All Your Tears*" (lleoliad siart #57)
* 2008: "*Bleeding Love*" (lleoliad siart #60)
* 2008: "*Over The Rainbow*" (lleoliad siart #53)

Senglau unigol
* 2010: "*This Is My Life*" (#1 yn Sweden)
* 2010: "*The Army*"

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Yours Sincerely by Anna Bergendahl
2. ↑  Anna Bergendahl - This Is My Life (Swedeg)

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Anna Bergendahl***

Gwefan swyddogol (Swedeg)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ISNI: 0000 0003 7288 4936

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **llysiau'r afu palmwyddog** (enw gwyddonol: *Lunularia cruciata*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Lunulariales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida. Dim ond y rhywogaeth hon a geir yn y genws Lunularia.

Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Nghymru.

Mae Lunularia cruciata yn gyffredin yng ngorllewin Ewrop, lle mae'n frodorol i'r ardal o gwmpas Môr y Canoldir. Mae hefyd yn gyffredin yng Nghaliffornia (UDA), lle mae bellach yn tyfu'n wyllt, ac fe'i gelwir yn chwyn mewn gerddi a thai gwydr yn Awstralia. Cred y gwyddonydd Ella Orr Campbell fod yr Afuad crymbigog wedi'i chyflwyno i Seland Newydd rywbryd ar ôl 1867.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Afuad crymbigog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Söderström (2016). "World checklist of hornworts and liverworts". *Phytokeys* **59**: 1–826. doi:10.3897/phytokeys.59.6261. PMC 4758082. PMID 26929706. .
2. ↑   *Part 2- Plantae (starting with Chlorophycota)*.. Adalwyd 30 Mehefin 2016.
3. ↑  Schuster, Rudolf M. *The Hepaticae and Anthocerotae of North America*, volume VI, pages 80-91. (Chicago: Field Museum of Natural History, 1992). ISBN 0-914868-21-7.
4. ↑  Campbell, Ella O. (1965). "Lunularia in New Zealand". *Tuatara* **13** (1): 31–41.. Adalwyd 27 Mai 2016.
5. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Afuad Gwenffrewi** (enw gwyddonol: *Chiloscyphus polyanthos*; enw Saesneg: *St Winifrid's moss*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru a gweddill gwledydd Prydain.

Disgrifiad
----------

Mae'r cesynnau bach yn 1.5–4.5 mm o led, yn wyrddlas ac yn dryloyw, gan lifo i'w gilydd fel arfer ar ffurf plethwaith. Mae'r dail ochrol hyd at tua 2 mm o hyd a lled, yn fwy neu'n llai bob yn ail, ac yn grwm.

Mae Afuad gwenffrewi (*C. polyanthos*) yn tyfu mewn nentydd neu wlyptir, a bron y dylid ei ddosbarth fel rhywogaeth dyfrol.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Afuad Gwenffrewi** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
*Mae hon yn erthygl am y fro yn yr Hen Ogledd, ac enw Cymraeg ar y swydd a elwir yn Ayrshire yn Saesneg. Am enghreifftiau eraill o'r enw gweler Aeron (gwahaniaethu).*
**Aeron**, yn ôl pob tebyg, oedd enw bro yn yr Hen Ogledd y cyfeirir ati yng Nghanu Aneirin a Chanu Taliesin. Credir bod ei thiriogaeth yn gyfateb yn fras i hen Swydd Aeron (*Ayrshire*) yn ne-orllewin yr Alban.

Yn *Y Gododdin* cysylltir yr arwr Cynon fab Clydno ag Aeron. Mae'n cael ei ddisgrifio fel *dileid Aeron* ("amddiffynnydd Aeron") a ymunodd â gwŷr Manaw Gododdin i fynd i frwydro yng Nghatraeth. Mae'r gerdd yn sôn am "ddau gadgi Aeron" (dau ryfelwr o Aeron) a rhyw "Cynddilig Aeron" anhysbys yn ogystal.

Mae'r rhan fwyaf o ysgolheigion yn cytuno mai'r hen Swydd Ayr yn yr Alban yw'r Aeron yng ngwaith Taliesin ac Aneirin.

Posiblrwydd arall yw ei bod rhywle ger teyrnas Elfed (gogledd canolbarth Lloegr) gan fod Aire yn enw ar afon yn nwyrain Swydd Efrog.

Disgrifir Urien Rheged fel "diffreidawc Aeron" ("amddiffynnydd Aeron") mewn cerdd yng Nghanu Taliesin a sonnir amdano yn mynd i Aeron i ymladd yn erbyn y gelyn. Mae'n bosibl felly fod Aeron naill ai yn rhan o deyrnas Rheged yn amser Urien neu'n gorwedd rhwng y deyrnas honno a Stratclud (Ystrad Clud); efallai fod Aeron yn deyrnas annibynnol ar un adeg felly.

Cysylltir Aeron, trwy Urien a Chlydno, â llinach Coel Hen.

Cyfeiriadau
-----------

* Rachel Bromwich, 'Cynon fab Clydno', yn *Astudiaethau ar yr Hengerdd* (Caerdydd, 1978)
* Ifor Williams (gol.), *Canu Taliesin* (Caerdydd, 1960)
* John Davies et al (Cyd-olygyddion) *Gwyddoniadur Cymru* (Caerdydd 2008)

| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |

Chwiliwch am ***Aeron***  
yn Wiciadur.
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Julie Davis yw ***Amy's Orgasm*** a gyhoeddwyd yn 2001. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Julie Davis. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Julie Bowen, Charles Cioffi, Mary Ellen Trainor, Mitchell Whitfield, Caroline Aaron, Nick Chinlund, Julie Davis, Jeff Cesario a Jennifer Bransford. Mae'r ffilm *Amy's Orgasm* yn 87 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Beautiful Mind* sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Julie Davis sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Julie Davis ar 1 Ionawr 1969 ym Miami. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1994 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Dartmouth.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 27% (Rotten Tomatoes)
* 4.5/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Julie Davis nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| All Over The Guy |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2001-01-01 |
| Amy's Orgasm |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2001-01-01 |
| Finding Bliss |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2009-01-01 |
| I Love You, Don't Touch Me! |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1997-01-01 |
| Witchcraft Vi: The Devil's Mistress |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1994-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 21 Mai 2016.
2. 1 2  "Amy's Orgasm". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 5 Hydref 2021.
Telynores o Gymraes oedd **Ann Griffiths** (26 Hydref 1934 – 24 Gorffennaf 2020).

Fe'i ganed yng Nghaerffili ym 1934. Graddiodd o Brifysgol Caerdydd cyn astudio'r delyn yn Conservatoire de Paris, lle enillodd ei *Premier Prix* ym 1958. Ym 1959 daeth yn brif delynores gyda'r Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden, yn ogystal â dechrau gyrfa ryngwladol fel unawdydd cyngerdd. Roedd hi'n bennaeth adran y delyn yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, nes iddi ymddeol ym 1979.

Cyhoeddodd nifer o gyfansoddiadau ar gyfer y delyn, gan gynnwys trefniannau o ganeuon gwerin Cymru, yn ogystal â llawlyfr hyfforddi, *Saith Gwers i Ddechreuwyr* (1964). Cyhoeddodd nifer o erthyglau am hanes y delyn a thelynorion. Un arall o'i diddordebau ymchwil oedd Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, ac roedd hi'n Gadeirydd Cymdeithas Gwnynen Gwent (*Lady Llanover Society*). Gyda’i gŵr, Dr Lloyd Davies (1923–2002), sefydlodd y cwmni Adlais Music Publishers.

Bu farw gartref yn Rhaglan, Sir Fynwy yn 2020.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Caryl Thomas, "Remembering Ann Griffiths (1934–2020)", Harp Column; adalwyd 21 Hydref 2021