*Defnyddir yr enw "Caerllion" (neu "Caerllion Fawr") weithiau i gyfeirio at ddinas Caer yn Lloegr.*
Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Casnewydd, Cymru, yw **Caerllion**, hefyd **Caerllion-ar-Wysg** (Saesneg: *Caerleon*). Saif ar lannau gorllewinol Afon Wysg, ger dinas Casnewydd. Ystyr Caerllion ydy 'caer y llengoedd'.

Olion Rhufeinig
---------------

 *Prif erthygl: Caer Rufeinig Caerllion*
Yn y cyfnod Rhufeinig, fel Isca Silurum, roedd Caerllion yn ganolfan i'r lleng Legio II Augusta. Symudodd y lleng i Gaerllion tua'r flwyddyn 74, a bu yma am ganrifoedd, efallai tan ddechrau'r 4g. Mae'r olion o'r cyfnod yma yn parhau i fod yn nodwedd amlycaf Caerllion. Ymhlith yr olion mae olion barics y llengfilwyr, y baddondy, y muriau oedd yn amgylchynu'r gaer, a'r amffitheatr tu allan i'r muriau. Enw Rhufeinig ar y dref oedd 'Iskalis' a ddaeth o enw'r afon: Wysg.

Yn yr *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy, Caerllion yw prifddinas y Brenin Arthur.

Yr Oesoedd Canol
----------------

Tua dwy neu dair km i'r gogledd-orllewin saif Mwnt y Castell, sef hen domen mwnt a beili.

Coleg Hyfforddiant Sir Fynwy
----------------------------

Roedd Caerllion yn leoliad i Coleg Hyfforddi Sir Fynwy a sefydlwyd yn 1914. Roedd y Coleg yn hyfforddi dynion i ddod yn athrawon. Yn 1962 agorwyd y Coleg ar gyfer myfyrwyr benywaidd. Yn 1975 daeth y Coleg yn rhan o Goleg Addysg Uwcg Gwent, ac wedi hynny, yn rhan o Brifysgol De Cymru.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Caerllion (pob oed) (8,061)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Caerllion) (774)** |    | 9.8% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Caerllion) (6117)** |    | 75.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Caerllion) (1,174)** |    | 34.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Enwogion
--------

* Julius ac Aaron, merthyron Cristionogol, dienyddiwyd yn 304
* Arthur Machen (1863 - 1947), llenor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

Oriel
-----

* Golygfa ar GaerllionGolygfa ar Gaerllion
* Golygfa o'r olion RhufeinigGolygfa o'r olion Rhufeinig
* Yr Amffitheatr RufeinigYr Amffitheatr Rufeinig

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Casnewydd**

**Dinas**  

Casnewydd
  
**Pentrefi**  

Allteuryn  **·** Basaleg  **·** Caerllion  **·** Langstone  **·** Llanfaches  **·** Llanfihangel-y-fedw  **·** Llansanffraid Gwynllŵg  **·** Llan-wern  **·** Pen-hŵ  **·** Y Redwig  **·** Trefesgob  **·** Trefonnen  **·** Tŷ-du