Cymdeithas Lenyddiaeth Gymraeg Prifysgol Bangor yw **Cymdeithas John Gwilym Jones** a sefydlwyd ar yr 2il o Hydref 2018. Roedd hen Gymdeithas Ddrama Gymraeg Prifysgol Bangor wedi ei hail-sefydlu rai blynyddoedd ynghynt, ond mynd i'r gwellt oedd ei hanes unwaith yn rhagor. Yn sgil methiant y gymdeithas honno, daeth criw o fyfyrwyr y Brifysgol at ei gilydd i drafod y ffordd ymlaen, a ffrwyth y trafodaethau hynny oedd sefydlu'r Gymdeithas hon. Penderfynwyd enwi'r Gymdeithas ar ôl y dramodydd enwog John Gwilym Jones, a hynny am y cred nifer o bobl na wnaed digon i goffau'r llenor o'r Groeslon wedi ei farwolaeth.

Sefydlwyd y Gymdeithas mewn noson arbennig yn Bar 1884, rhan o'r Brifysgol. Dathliad o allbwn llenyddol dinas Bangor oedd y noson, gyda darlleniadau, perfformiadau a cherddoriaeth.

To Iau ar Ben Tŷ Awen
---------------------

Ysgrifennwyd cywydd cyfarch i'r Gymdeithas gan y bardd Eurig Salisbury.

Dyma bwt ohoni:

Mae 'na griw ym Mangor wen,  

Un criw i swcro'r awen,  

Criw llafar sy'n creu llwyfan  

Ac wrth roi gwerth ar y gân  

Yn bloeddio'n anterth chwerthin,  

"Nosweithiau byw, yn syth bìn!"

Digwyddiadau
------------

Yn ystod y flwyddyn cyntaf trefnwyd sawl digwyddiad ar gyfer cymuned myfyrwyr y Brifysgol. Ond y digwyddiad pwysicaf yn y nyddiau cynnar y gymdeithas, heb oes, oedd y sgwrs flynyddol a gynhaliwyd er cof am John Gwilym Jones ei hun.

Ac Eto Nid Myfi
---------------

Ar 15 Mawrth 2019 llwyfannwyd cynhyrchiad o un o ddramâu enwocaf John Gwilym Jones, sef *Ac Eto Nid Myfi*. Roedd yn ddigwyddiad yn hanesyddol gan mai dyma'r tro cyntaf i'r gymdeithas, a'i rhagflaenydd (Cymdeithas Ddrama Gymraeg Prifysgol Bangor) lwyfannu cynhyrchiad yn nghanolfan Pontio.

Yn ôl y gymdeithas: "Dyma ddrama ddifyr a bywiog sy’n trafod llencyndod a thyfu i fyny, cariad a pherthynas pobl â’i gilydd, ond y cwestiynau pwysicaf a godir ganddi yw pwy ydym ni, a beth sy’n pennu llwybr ein bywyd. Perfformiwyd y ddrama hon am y tro cyntaf gan aelodau Cymdeithas y Ddrama Gymraeg, Coleg Bangor, a dyma berfformiad gan y gymdeithas honno ar ei newydd wedd a dan ei henw newydd, sef Cymdeithas John Gwilym Jones."

Gwerthwyd y tocynnau i gyd mewn llai nag wythnos i'r digwyddiad fynd yn gyhoeddus.

Galw am ail-enwi Stiwdio Pontio
-------------------------------

Ym mis Hydref 2018 daeth y gymdeithas i sylw'r wasg genedlaethol pan ysgrifenasant lythyr cyhoeddus yn galw i ail-enwi Stiwdio Pontio ar ôl John Gwilym Jones. Roedd y llythyr wedi ei arwyddo gan ddegau o ffigurau amlwg o fyd y theatr Gymraeg, gan gynnwys Cefin Roberts. Serch hynny, gwrthodwyd y cais.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "To Iau ar Ben Tŷ Awen", gwefan Eurig Salisbury; adalwyd 2 Chwefror 2022
2. ↑  "Darlithydd mynegiant, cyn bod coleg i actorion Cymraeg", Golwg360; adalwyd 2 Chwefror 2022

Dolenni allanol
---------------

* "Gwedd newydd i gymdeithas ddrama Gymraeg Prifysgol Bangor", BBC Cymru Fyw
* "Galw am ail-enwi rhan o ganolfan Pontio ar ôl John Gwilym Jones", Golwg360
* "Beirniadaeth yn gadael ei hôl ar iaith lafar Meic Povey", Golwg360
* "Cywion John Gwil yn cynnal S4C yn y dyddiau cynnar", Golwg360
* "Darlithydd mynegiant, cyn bod coleg i actorion Cymraeg", Golwg360
* "Dramâu John Gwil yn haeddu cael eu llwyfannu’n broffesiynol", Golwg360
* "About the Soc", Cymdeithas John Gwilym Jones, Gwefan Undeb Myfyrwyr Bangor
* "Cymdeithas John Gwilym Jones", Facebook
* "Cymdeithas John Gwilym Jones", Twitter