*dala dala* ar ffordd wledig yn Sansibar
Mae'r **Dala dala** yn enw ar fath o fws mini neu tacsi-fws yn Tanzania. Maent yn enw lleol ar system matatu a geir yn Cenia a gweddill dwyrain Affrica. Mae'r tacsi-fws yn dilyn llwybr gydnabyddiedig ac yn casglu pobl ar hyd y ffordd. Maent yn ymateb i broblem trafnidiaeth a diffyg trafnidiaeth gyhoeddus yn y wlad.

Cyn dyfodiad bysiau mini byddai gyrwyr yn defnyddio tryc gyda meinciau wedi eu rhoi fewn. Galwyd rhain yn *chai maharagwe*, ac roeddynt yn boblogaidd c. 1990.

Mae'r dala dala, fel y matatu, yn dilyn llwybr gydbyddiedig gan gasglu pobl ar hyd arhosfeydd ond bydd hefyd yn codi a gollwng pobl ar hyd y llwybr fel bo'r galw a'r lle. Bydd y dala dala yn dechrau ar ei daith pan fydd y bws yn llawn.

Fel gyda'r matatu, ceir gyrrwr a *manamba* ('gweithiwr ffatri' mewn Swahili) sy'n dicedwr ac yn rhedeg y gwasanaeth tacsi-fws. Bydd y manamba yn casglu a threfnu'r teithwyr ac yn curo ceiniog ar ei frest er mwyn arwyddo wrth y gyrrwr pryd i gychwyn a phryd i stopio.

Ers 2008 mae rhai dala dala yn cael eu gweinyddu'n gyhoeddus yn Dar es Salaam.

Enw
---

Daladala yn Unguja
Mae'r gair *dala dala* yn ynganiad lleol o'r arian "dollar". Defnyddir y term *thumni* hefyd.

Cyd-ddigwyddiad ffodus i'r siaradwr Cymraeg yw gweld gwasanaeth cludo sydd ag enw yr un peth â'r term ddeheuol Gymraeg am ddal bws neu dacsi, *dala tacsi*.

Hanes
-----

*dala dala* yn ninas Dar es Salaam, 2008
Datblygodd y *dala dala* fel tacsis anghyfreithiol yn ninas Dar es Salaam yn sgil tan-fuddsoddiad mewn gwasanaeth trafnidiaeth gyhoeddus a thwf poblogaeth. Rhwng 1975 a 1983 (y flwyddyn cyfreithiolwyd y dala dala) lleihaodd nifer y bysiau yn y ddinas gan 36% tra ffrwydrodd y boblogaeth gan tua 80%. Yn 1983 caniatawyd i gwmni trafnidiaeth y llywodraeth i is-gontractio trafnidiaeth i gwmniau preifat, ond, achos y tariff uchel gwnaeth hyn prin ddim i gynyddu nifer y dala dala cyfreithiol. 

Yn sgil rhagor o ddiwygiadau yn yr 1990au hwyr, gwellodd prydlondeb gwasanaeth bysiau mini cyfreithiol. Rhwng 1991 a 1998 cynyddodd eu niferoedd gan 450%. Parhaodd y gwmnïau bysiau mini i weithredu ac yn 1998 amcangyfrifwyd bod bron hanner y dala dala yn gwmnïau preifat. Erbyn 1998 roedd y *dala dala* bron wedi goddiweddyd gwasnaeth gyhoeddus y llywodraeth gan, yn eu tro, dod ag arian tariff i goffrau'r wlad. Yn ystod y cyfnod yma, roedd rhwng 7,640 a 6,300 dala dala yn rhedeg ochr yn ochr gyda gwasaneth cyhoeddus y llywodraeth.

Gweler hefyd
------------

Mae'r dala dala yn debyg i sawl system drafnidiaeth hunan-drefnus yn Affrica. Ceir rhai eraill tebyg:

* Matatu - Cenia, Uganda
* Tro-tro - Ghana

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Thoughts On Dala Dala Buses isteptanzania.wordpress.com, May 29, 2009
2. 1 2 3  Tripp, Aili Mari (1997). "The Daladala Bus Wars". *Changing the Rules: the Politics of Liberalization and the Urban Informal Economy in Tanzania*. UNIVERSITY OF CALIFORNIA PRESS. Cyrchwyd 29 Mehefin 2012.
3. ↑  Travel Guide to Zanzibar zanzibar.org
4. ↑  "How many people can you fit into a dala-dala". *How many people can you fit into a dala-dala*. Cyrchwyd 2011-06-12.[*dolen marw*]
5. ↑   group=AICD name=synd2
6. 1 2 3 4 5 6  Rizzo, Matteo (2002). "Being taken for a ride: privatisation of the Dar es Salaam transport system 1983–1998". *The Journal of Modern African Studies* **40** (1): 133–157. doi:10.1017/s0022278x01003846. .