Glöyn byw lliwgar o deulu'r Nymphalidae yw'r **Trilliw Bach** neu **Iâr Fach Amryliw** (Lladin: *Aglais urticae*; Saesneg: *Small Tortoiseshell*). Mae'n gyffredin mewn llawer o gynefinoedd ar draws Ewrasia. Mae'r oedolyn rhwng 45 a 62 mm ar draws yr adenydd. Mae ei uwchadenydd yn oren gyda marciau du a melyn a rhes o smotiau glas ger yr ymyl. Mae'r isadenydd yn frown gan fwyaf. Mae lliw'r lindysyn yn amrywio o ddu i felyn. Mae'r lindys ifainc yn byw mewn grwpiau mewn gwe, yn bwydo ar ddail danadl poethion neu ddanadl bach.

Lindysyn

Cylch bywyd
-----------

Mae ei dymor fel oedolyn ymhlith yr hwyaf o holl loynnod byw Ewrop: gan ymestyn o'r gwanwyn cynnar hyd at ddiwedd yr hydref. Mae'n gaeafgysgu fel oedolyn, gyda thystiolaeth diweddar ei fod yn clwydo mor gynnar â Mis Awst efallai, yn sgil newid hinsawdd, oherwydd deffroad gwanwyn cynharach. Yng ngwledydd deheuol ei diriogaeth ceir dwy genhedlaeth.

* Trilliw Bach (oedolyn) ym mharc Kätcheslachpark, Frankfurt, yr Almaen.
* Siani flewog ifanc
* Siani flewog hŷn ac unig
* Y cwd grisal (chwiler) ar fin deor
* Y patrwm o dan yr adenydd
* Y triliw bach yn dodwy
*

Enwau
-----

• Iar fach amryliw
Yr enw cyntaf i gael ei safoni, mae'n debyg gan Dafydd Dafis yn Y Naturiaethwr

• Trilliw bach
Safonwyd gan Banel Enwau a Thermau Cymdeithas Edward Llwyd ac a gyhoeddwyd yn 2009

• Twm Dew
Clywyd ar lafar gan drigolyn o Lanrug, Arfon. Meddai Steffan ab Owain: "....rwyf wedi clywed am Twm Dew. Edrycha yn y gyfrol fach wych na Penblwydd Mwnci ayyb ac ar dudalen 71, dwi’n meddwl, ac y mae pwt amdano ynddo. Yr unig le imi weld cyfeiriad ato mewn print fel arall yw yn nghyfrol Hafodydd Brithion, os cofiaf yn iawn". Efallai mai ond at y glöyn gaeafgysgol y mae'r enw hwn yn cyfeiro ato. Cyfeiria Geiriadur Prifysgol Cymru at Twm Dew fel enw amgen o Fôn am y gwrachen ludw

• Crwbanog bach
Enw mae'n debyg wedi ei seilio ar yr elfen *-tortoise-* er i *tortoiseshell* gyfeirio at liw yn hytrach na'r ymlusgiad. Nid yw'r enw hwn yng Geiriadur y Brifysgol

• *Aglais urtica*
Mae'r enw rhywogaethol (yr ail enw) yn cyfeirio at blanhigyn bwyd y lindysen, sef danadl poethion *Urtica urens*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r *Insecta*) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn *Lepidoptera* yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r Trilliw Bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhaglen Winterwatch BBC, Ionawr 2020
2. ↑  E. Pollard and TJ Yates (1993) Monitoring butterflies for ecology and conservation. Chapman & Hall. ISBN 0 412 63460 0
3. ↑  Y Naturiaethwr, cylchrawn Cymdeithas Edward Llwyd
4. ↑  Cyfres Enwau Creaduriaid a Phlanhigion: 3 Gwyfynod, Glöynod Byw a Gweision Neidr, 2009 (Cymdeithas Edward Llwyd)
5. ↑
6. ↑  Steffan ab Owain, (Archifydd), Blaenau Ffestiniog, ebost personol i DB
7. ↑  Pili Pala (Awst 1982) Cynefin: Cylchgrawn Natur i'r teulu
8. ↑  Lewington, Richard (2003) Pocket Guide to the Butterflies of Great Britain and Ireland, British Wildlife Publishing, Hampshire

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Dolenni allanol
---------------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Aglais urticae***

* (Saesneg) UK Butterflies: Small Tortoiseshell