Placiau Ysgol Gymraeg Aberystwyth ym mynedfa'r Ysgol yn cynnwys un i gydnabod rhan allweddol Norah Isaac
Awdur ac ymgyrchydd dros addysg Gymraeg oedd **Norah Isaac** (3 Rhagfyr 1914 – 3 Awst 2003). Hi, yn 1939, oedd prifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf, ac ysbrydolodd lawer o bobl ifanc yn yr ymgyrch dros addysg Gymraeg a thros y theatr yng Nghymru. Roedd hi yn gymrawd yr Eisteddfod Genedlaethol - yr unig fenyw i dderbyn yr anrhydedd.

Fe'i ganed yn 71 Heol Treharne, ym mhentref Caerau, ger Maesteg yn yr hen Sir Forgannwg ond roedd ei gwreiddiau'n ddwfn yn ardal Drefach Felindre, Sir Gaerfyrddin; roedd yn ferch i David Isaac a'i wraig Margaret (née Jones). Derbyniodd ei haddysg yng Ngholeg Hyfforddi Morgannwg, y Barri lle daeth o dan ddylanwad y Pennaeth, Ellen Evans.

Gyrfa
-----

Yn 1935 cafodd ei phenodi'n drefnydd Sir Forgannwg, Urdd Gobaith Cymru a gweithiodd yno tan ei phenodiad yn brifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf yng Nghymru, sef Ysgol Gymraeg Aberystwyth a agorodd ar 25 Medi 1939; gweithiodd yno tan 1949 a chododd nifer y disgyblion o 7 i 24. Cydweithiodd lawer gyda sefydlydd yr Urdd, Syr Ifan ab Owen Edwards, a roddodd lawer o'i amser hefyd yn hyrwyddo addysg Gymraeg; ysgrifennodd fywgraffiad arno. Treuliodd gyfnod fel darlithydd yng Ngholeg y Barri (1950-195) cyn symud i fod yn Brif Ddarlithydd Drama a'r Gymraeg yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin gan ddylanwadu ar sawl cenhedlaeth o fyfyrwyr. Yno, sefydlodd Norah yr Adran Ddrama Gymraeg gyntaf erioed mewn Coleg.

Cyhoeddi
--------

Cyfrannodd nifer o sgriptiau radio i'r BBC dros y blynyddoedd. Bu'n Gadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Genedlaethol Caerfyrddin, 1974. Cyhoeddodd lawer o lyfrau gan gynnwys straeon byrion, teithlyfr ar ei hymweliad â Brasil, yr Ariannin a Cholombia a nifer o ddramâu am gewri'r genedl fel Iolo Morgannwg, Griffith Jones, Llanddowror a William Williams, Pantycelyn.

Gwobrau
-------

Yn 1995 derbyniodd Radd Doethur er Anrhydedd Prifysgol Cymru a dyfarnwyd Medal y Cymmrodorion iddi yn 2003, ond bu farw cyn ei derbyn.

Gwobr Norah Isaac
-----------------

Yn 20\*\* lansiwyd 'Gwobr Norah Isaac' gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Dyfernir hi i’r myfyriwr a gafodd y canlyniad gorau yn asesiad Tystysgrif Sgiliau Iaith Gymraeg y Coleg.

**Enillwyr**

2014 - Cerith Rhys Jones, Prifysgol Caerdydd
2015 - Manon Elwyn Hughes, Prifysgol Bangor
2016 - Meinir Olwen Williams, Prifysgol Bangor
2017 - Aneirin Karadog, Prifysgol Abertawe
2018 - Anna Wyn Jones, Prifysgol Aberystwyth
2019 - Cerian Colbourne, Prifysgol Abertawe
2020 - Gruffydd Rhys Davies, Prifysgol Aberystwyth
2021 - Sioned Spencer, Prifysgol Bangor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Papurau Norah Isaac. Llyfrgell Cenedlaethol Cymru. Adalwyd ar 2 Chwefror 2016.
2. ↑  "Marw Norah Isaac" (yn Welsh). bbc.co.uk. 3 Awst 2003. Cyrchwyd 7 Ebrill 2013.CS1 maint: unrecognized language (link)
3. ↑  Stephens, Meic, gol. (1998). *The New Companion to the Literature of Wales*. Cardiff: University of Wales Press. t. 353. ISBN 0-7083-1383-3.
4. ↑  Papurau Norah Isaac ar Wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru; Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 3 Gorffennaf 2015
5. ↑  "Rediscovering Ellen Evans (1891–1953),Principal of Glamorgan Training College, Barry" (PDF). Y Cymmrodorion. 2013.
6. ↑  "GWOBR NORAH ISSAC". Gwefan Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-02-14. Cyrchwyd 2022-02-14.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 30981333
* LCCN: n85228293

 |