recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm gomedi am drosedd gan y cyfarwyddwr Mario Camerini yw ***Crimen*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1960. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Crimen*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Dino De Laurentiis yn yr Eidal. 
 Lleolwyd y stori yn Monaco. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Luciano Vincenzoni a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Pino Calvi.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Alberto Sordi, Vittorio Gassman, Nino Manfredi, Silvana Mangano, Sylva Koscina, Dorian Gray, Bernard Blier, Philomena, Franca Valeri, Georges Rivière, Tino Scotti, María Martín a Michele Riccardini. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1960. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Psycho* sy’n ffilm llawn arswyd a dirgelwch gan feistr y ‘’genre’’ yma, Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Gianni Di Venanzo oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Mario Camerini ar 6 Chwefror 1895 yn Rhufain a bu farw yn Gardone Riviera ar 2 Ebrill 1981.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Mario Camerini nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Don Camillo E i Giovani D'oggi |  | Ffraincyr Eidal | 1972-01-01 |
| Gli Eroi Della Domenica |  | yr Eidal | 1953-01-01 |
| Gli Uomini, Che Mascalzoni... |  | yr Eidal | 1932-01-01 |
| I Briganti Italiani |  | yr EidalFfrainc | 1961-01-01 |
| *I'll Give a Million* |  | yr Eidal | 1935-01-01 |
| Il Brigante Musolino |  | yr Eidal | 1950-01-01 |
| Il Mistero Del Tempio Indiano |  | Ffraincyr Eidal | 1963-01-01 |
| Kali Yug, La Dea Della Vendetta |  | Ffraincyr Almaenyr Eidal | 1963-01-01 |
| La Bella Mugnaia |  | yr Eidal | 1955-01-01 |
| *Ulysses* |  | yr EidalFfrainc | 1954-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.
Roedd **Cadell ap Gruffudd** (bu farw 1175) yn dywysog Deheubarth yn ne-orllewin Cymru.

Cadell oedd ail fab Gruffudd ap Rhys, oedd yn arglwydd ar ran o deyrnas Deheubarth gyda'r gweddill yn nwylo amryw o arglwyddi Normanaidd. Pan fu farw Gruffydd yn 1137 daeth ei fab hynaf, brawd Cadell, Anarawd ap Gruffudd, yn dywysog Deheubarth. Ceir y sôn cyntaf am Cadell y flwyddyn wedyn, pan gynorthwyodd ei frawd Anarawd ac Owain Gwynedd, tywysog Gwynedd a'i frawd Cadwaladr ap Gruffudd mewn ymosodiad ar Gastell Aberteifi.

Yn 1143 llofruddiwyd Anarawd gan wŷr Cadwaladr, a daeth Cadell yn dywysog Deheubarth. Aeth ymlaen a'r gwaith yr oedd Anarawd wedi ei ddechrau, i ad-ennill hen deyrnas ei daid, Rhys ap Tewdwr. Yn 1146 cipiodd gestyll Caerfyrddin a Llansteffan, a'r flwyddyn wedyn enillodd fuddugoliaeth dros Walter Fitzwiz. Yn 1150 trodd tua'r gogledd, a hawliodd yn ôl dde Ceredigion, oedd yn cael ei ddal i Wynedd gan Hywel ab Owain Gwynedd.

Diweddwyd gyrfa Cadell fel tywysog yn 1151. Pan oedd allan yn hela, ymosodwyd arno gan fintai o Normaniaid o Ddinbych y Pysgod. Gadwawsant ef gan gredu ei fod yn farw, ond llwyddwyd i achub ei fywyd. Fodd bynnag yr oedd wedi ei niwedio mor ddifrifol fel na allai barhau gyda'i weithgareddau. Yn 1153 aeth ar bererindod i Rufain, gan adael Deheubarth i'w frodyr iau, Maredudd a Rhys. Ni chlywir am Cadell eto tan 1175, pan aeth i Abaty Ystrad Fflur wedi afiechyd hir, a marw yno.

Llyfryddiaeth
-------------

John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **O'i flaen :**Anarawd ap Gruffudd | **Teyrnoedd DeheubarthCadell ap Gruffudd** | **Olynydd :**Maredudd ap Gruffudd |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Coeden goeg-geirios** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Prunus cerasifera* a'r enw Saesneg yw *Cherry plum*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gaugeiriosen.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Coeden goeg-geirios***
Clawr y llyfr
Nofel a gyhoeddwyd gyntaf ym 1965 gan yr awdur Cymreig Peter Bryan George yw ***Commander-1*** Mae'n delio â chanlyniad rhyfel niwclear rhwng yr Unol Daleithiau, yr Undeb Sofietaidd a Gweriniaeth Pobl Tsieina. Hwn oedd gwaith cyhoeddedig olaf George, cyn i'r awdur cyflawni hunanladdiad ym 1966.

Plot
----

Mae aparatshic Comiwnyddol Tsieineaidd addawol o'r enw Li yn dyfeisio cynllun gyda chymorth gwyddonydd niwclear amlwg a chadfridog Byddin Rhyddhad y Bobl i gynhyrchu arf niwclear. Maent yn plannu'r arfau y tu allan i ganolfannau o bwysigrwydd strategol sy'n eiddo i'r Unol Daleithiau ac yn eu tanio fel ei bod yn ymddangos bod yr Undeb Sofietaidd wedi ymrwymo i'r streic gyntaf mewn rhyfel niwclear. Mae'r Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd ill dau yn defnyddio'u harfau niwclear, gan ddileu ei gilydd a dinistrio'r Pentagon a lladd Arlywydd yr UD.

Yn y cyfamser, mae'r unig long danfor sydd ar ôl yn fflyd yr UD, sydd wedi bod ar alldaith yn cynnal arbrawf ar ynysu cymdeithasol o dan y rhew pegynol, yn dod yn ôl i'r porthladd ar ôl derbyn newyddion am yr holocost niwclear. Mae'r capten y llong danfor yn gollwng y goroeswyr ar ynys anghyfannedd yn y Môr Tawel na chafodd ei effeithio gan effeithiau'r rhyfel. Cyn bo hir, mae'r goroeswyr yn darganfod bod yr ynys, mewn gwirionedd, yn fyncer enfawr ar gyfer y fath ddigwyddiad. Mae dau o'r goroeswyr yn lladd eu hunain ar ôl iddynt feichiogi plentyn, y credant y bydd yn cael ei eni'n fwtant oherwydd presenoldeb babi fwtant a gynhyrchir gan un o epaod yr ynys.

Mae'r llong danfor yn mynd i ganolfan lyngesol yr Unol Daleithiau sydd wedi goroesi, lle mae'n dod o hyd i fyddin yn dal eu tir yn erbyn goroeswyr sifil dan arweiniad cyn aelod o'r Gyngres. Mae'r capten y llong danfor, James Geragty, yn troi'r sifiliaid yn eneidiau difeddwl, gan ddefnyddio cyffuriau o'r cyflenwadau meddygol yn y ganolfan, ac yn mynd â nhw ar fwrdd ei long danfor i'w ynys yn y Môr Tawel fel caethweision. Yno mae Geragty yn sefydlu ei hun fel Arlywydd newydd yr UD, ac yn gosod ei gaethweision i weithio i adeiladu ei baradwys newydd. Mae'r sawl a fu'n rhan o'i arbrawf o dan y rhew yn ei wrthod fel un dotalitaraidd.

Mae Gergaty yn datgan y bydd yn ceisio dinistrio unrhyw oroeswyr Sofietaidd y gallai ddod o hyd iddynt. Mae'n caniatáu i'r sawl a fu'n rhan o'i arbrawf gwreiddiol i ymadael mewn dingi rwber, gan honni y bydd yn gadael iddynt fynd i ynys arall. Wrth iddynt arnofio ar y cefnfor, mae Geragty yn eu lladd gyda gwn peiriant, gan ddinistrio pob un oedd yn anghytuno a'i syniad o gymdeithas newydd.

Yn Tsieina, datgelir pa mor wael y camgyfrifodd Li wrth weithredu ei gynllwyn dieflig. Tra bod yr Americanwyr a'r Sofietau wedi dinistrio'i gilydd, ni adawodd hynny China yn rhydd i hawlio'r byd; yn hytrach, neilltuodd yr Americanwyr a'r Sofietau rai o'u taflegrau ar gyfer ymosodiad ar Tsieina, digon i ddinistrio'r wlad yn llwyr. Mae Li yn cwrdd â diwedd erchyll yn nwylo band o filwyr Tsieineaidd oedd wedi goroesi.

Cyfeiriadau
-----------

* 
*
Mae **Cors Fagwyr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 22.57 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cors Bryn-y-Gaer** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 13 Mawrth 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 52.36 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwrach neu gawres ddychmygol oedd **Canthrig Bwt**. Dywedir ei bod yn byw yn Nantperis, Eryri, a'i bod yn bwyta plant.

Roedd Canthrig yn byw dan garreg anferth a elwir y Gromlech, sydd dal i'w gweld heddiw ar bwys y lôn ym mhen uchaf Nant Peris ar y ffordd i fyny o dref Llanberis i Ben-y-pass; enwir Dinas y Gromlech ar ei hôl. Yn ôl y chwedl werin leol, roedd hi'n adnabyddus i'r trigolion fel hen wraig unig, sarrug, yr oedd ar y plant ei hofn hi.

Un diwrnod aeth rhai o blant y gymdogaeth ar goll. Chwilwyd amdanyn nhw ond roedden nhw wedi diflannu. Yn nes ymlaen aeth dyn lleol yn mynd i hela â'i gi. Cafodd y ci hyd i esgyrn plentyn a dechrau eu cnoi. Gwelwyd y wrach yn cilio i'w chartref dan y Gromlech. Aeth y dyn ar ei hôl hi yn llechwraidd ac ar ôl cyrraedd y garreg gwaeddodd fod ganddo blant i Ganthrig. Pan ddaeth hi allan, torrodd ei phen â'i fwyall a dyna ddiwedd Canthrig Bwt.

Ceir chwedlau cyffelyb am wrachod yn bwyta plant yn llên gwerin sawl gwlad, e.e. y wrach yn y chwedl adnabyddus am Hansel a Gretel gan y Brodyr Grimm a'r chwedlau am y trols yn Llychlyn.

Cyfeiriadau
-----------

* John Jones (Myrddin Fardd), *Llên Gwerin Sir Gaernarfon*
* T. Gwynn Jones, *Welsh Folklore and Folk-custom* (1930; 1970)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The Snowdon Mountain Railway is the most thrilling train ride in Europe". *Matador Network* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2019-10-28.
Chase Wood, Newbury
Ardal gyda dwysedd uchel o goed yw **coedwig** (neu **fforest**). Mae gan goedwig nifer o wahanol ddifiniadau yn seiliedig ar amryw o feini prawf. Diffiniad Geiriadur Prifysgol Cymru yw "Darn helaeth o dir ag amlder o goed a phrysglwyni’n tyfu’n naturiol arno, yn nodedig gynt fel lloches i anifeiliaid gwylltion o bob math, fforest, gwig, llwyn choed yr arferid hela ynddo". Dywed y Sefydliad Bwyd ac Amaeth, mae fforestydd yn gorchuddio tua pedair biliwn hectar (15 miliwn milltir sgwâr).

Fideo gan Gyfoeth Naturiol Cymru - yn dangos ceffylau gwedd yn gweithio mewn coedwig.
Gellir dweud mai fforsetydd yw prif ecosystem y Ddaear, ac maent i'w cael ledled y byd. Dyma 75% o gynnyrch cynradd biosffer y Ddaear, ac 80% o fiomas y Ddaear. Ceir coetiroedd dros 250,000ha, sef 12% o arwynebedd Cymru.

Coedwigaeth
-----------

 *Prif erthygl: Coedwigaeth*

 *Prif erthygl: Coedwigaeth yng Nghymru*
Rheolir coed a choedwigoedd Cymru gan Cyfoeth Naturiol Cymru (yr hen Comisiwn Coedwigaeth Cymru) sy'n rheoli diwydiant coedwigaeth y wlad, er budd economaidd. Mae'r comisiwn llywodraethol hwn yn berchen ar ystadau mawr er mwyn elwa ar bren a chyfloedd masnachol eraill coetiroedd, megis gweithgareddau awyr agored a gwarchod coed hynafol a'r bywyd gwyllt a geir ynddynt.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Definitions of Forest, Deforestation, Afforestation, and Reforestation*. Gainesville, VA: Forest Information Services, Gyde H Lund, (cydlunydd) 2006
2. ↑   coedwig. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 19 Ionawr 2021.
3. ↑  "Forest definition and extent" (PDF). United Nations Environment Programme. 2010-01-27. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2010-07-26. Cyrchwyd 2014-11-16.
4. ↑  Pan, Yude; Birdsey, Richard A.; Phillips, Oliver L.; Jackson, Robert B. (2013). "The Structure, Distribution, and Biomass of the World’s Forests". *Annu. Rev. Ecol. Evol. Syst.* **44**: 593–62. doi:10.1146/annurev-ecolsys-110512-135914.. Adalwyd 2017-03-07.
5. ↑  Gwyddoniadur Cymru; Gwasg Prifysgol Cymru, 2008; Prif Olygydd: John Davies; tud 178.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Coedwig***

Chwiliwch am ***coedwig***  
yn Wiciadur.
|  |
| --- |
|  |

Gallai **canton** gyfeirio at un o sawl peth:

Canton (uned weinyddol)
-----------------------

Mae 'canton' yn enw ar uned weinyddol mewn sawl gwlad, yn cynnwys:

* Cantons y Swistir
* Cantons Ffrainc

Lleoedd eraill
--------------

* Canton (sef Treganna), ardal a chymuned yng Nghaerdydd
* Hen ffurf ar enw Guangdong, un o daleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina
* Hen ffurf ar enw Guangzhou, prifddinas talaith Guangdong.

Herodraeth
----------

* Canton (herodraeth)

Gweler hefyd
------------

* Cantoneg, tafodiaith Tsieinaeg yn ne Tsieina a enwir ar ôl dinas Canton (Guanzhong); iaith gyffredin Hong Kong


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Mae **Caeau Ardwyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ebrill 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.57 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae'r goes (neu goesau) yn cynnal gweddill y corff rhwng y migwrn a'r glun, ac yn cael ei ddefnyddio ar gyfer symud. Ar y rhan pellaf o'r goes oddi wrth y corff fe geir rhan arbennig sydd wedi'i addasu ar gyfer y tir mae'n cerdded arno: troed neu garnau. Gellir rhannu'r goes, o ran anatomi yn wahanol rannau megis croth y goes a'r pen-glin.

'Does yna yr un math o anifail gydag un goes, ond mae'n bosibl creu robot ungoes, mae'r coesau, felly'n dod bob yn bâr. Dyma rai enwau:

Ungoes - 1

Deugoes - 2

Trichoes - 3

Pedwar coes - 4

Mae gan yr arthropod: 4, 6, 8, 12 a rhai ohonyn nhw 14 coes. Mae 'na rai efo mwy na hynny: y pry cantroed a'r pry miltroed er enghraifft. Gyda llaw, does gan y ddau bry ola ddim cweit cymaint o goesau â hynny!

Esblygiad
---------

Yn y dŵr yr esblygodd y coesau'n gyntaf, fel ffins, mae'n debyg, gan addasu wedyn ar gyfer y tir. Mae'n bosib mai'r cyntaf i wneud hyn oedd cregin, pryfaid, pryfaid cop ayb.

Rhannau rhywiol
---------------

Mae llawer o bobol yn gweld y goes yn rhan rhywiol o'r corff. Fe'u cuddir fel arfer yn y gorllewin a chyfandir America, ar wahân i lan y môr, lle mae eu dangos yn beth cwbwl dderbyniol. Mae merched, weithiau, yn eu gwisgo â dillad sy'n eu gwneud yn fwy rhywiol fyth: neilons, sgert gwta, esgidiau hirion, y garter a'r sysbendars er enghraifft.

Chwiliwch am ***coes***  
yn Wiciadur.
Mae **Cae Llwyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 14 Rhagfyr 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.44 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cae Pwll-y-bo** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 31 Rhagfyr 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.25 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau Afon Gwili** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Tachwedd 1993 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 17.94 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Coeden lawrgeirios** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Prunus laurocerasus* a'r enw Saesneg yw *Cherry laurel*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llawr-sirianen, Llawryf Geirios.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Coeden lawrgeirios***
Mae **Cae Aber-glanhirin** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Rhagfyr 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.23 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau Capel Hendre** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Mai 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.67 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Canolfan gelfyddydol yw **Canolfan Dylan Thomas** ac fe'i lleolir yn ardal y Marina yn Abertawe, de Cymru.

Yn wreiddiol, adeiladwyd yr adeilad ym 1825 fel neuadd Guildhall y ddinas ond cafodd Canolfan Dylan Thomas ei hadnewyddu a'i moderneiddio er mwyn cynnal Blwyddyn Ysgrifennu a Llenyddiaeth y Deyrnas Unedig ym 1995.

Agorwyd y Ganolfan ym 1995 gan cyn-Arlywydd yr Unol Daleithiau, Jimmy Carter, un o gefnogwyr mwyaf brwdfrydig Dylan Thomas (ynghyd â Bob Dylan). Mae gan y Ganolfan arddangosfa parhaol am fywyd a gwaith Dylan Thomas, yn ogystal â thŷ bwyta a bar, caffi siop lyfrau, ystafelloedd gynadledda a theatr.

Cerflun o Dylan Thomas yn Abertawe
Mae'r Ganolfan wedi datblygu i fod yn ganolbwynt i gefnogwyr Dylan Thomas o ledled y byd. Ceir yno arddangosfa barhaol "Dyn a Chwedl" sydd yn seiliedig ar y casgliad fwyaf o femorabilia o'i fath yn y byd. Cynlluniwyd yr arddangosfa fel ei fod yn apelio at bobl a ŵyr lawer am Dylan Thomas yn ogystal ag ymwelwyr sydd yn dangos diddordeb ynddo hefyd. Edrycha'r arddangosfa ar waith a bywyd Dylan Thomas trwy ystod eang o gyfryngau gan gynnwys llythyron, llyfrau, taflenni gwaith a ffotograffau. Gellir gwneud chwiliad o'r casgliad ar y wefan www.dylanthomas.com

Ar hyd y flwyddyn, mae gan Ganolfan Dylan Thomas gyfres o ddigwyddiadau llenyddol, gan gynnwys nosweithiau lawnsio llyfrau, dramâu, nosweithiau barddoniaeth, arddangosfeydd cyfnewidiol a thrafodaethau gwyddonol. Cynhelir Gwyl Dylan Thomas yn flynyddol rhwng ei ddyddiad geni a dyddiad ei farwolaeth, sef o'r 27ain o Hydref tan y 9fed o Dachwedd. Dena'r wyl gynulleidfa ryngwladol er mwyn dathlu gwaith un o brif lenorion yr 20g a'r ysbrydoliaeth mae'n ysgogi o hyd yn ei dref enedigol.

Mae tîm llenyddol profiadol y Ganolfan Dylan Thomas hefyd yn darparu amrywiaeth o deithiau a sylwebaethau sy'n gofynion pob cynulleidfa, megis sylwebaethau ar agweddau o fywyd a gweithiau Dylan Thomas, ar lenyddiaeth gyfoes ac ar dwristiaeth diwylliannol. Diweddir pob sylwebaeth gyda sesiwn cwestiwn ac ateb.
Mae **Cae Cwm-tywyll** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.65 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Canolfan hamdden yn ardal Maendy, ger Cathays, Caerdydd, yw **Canolfan Maendy**, a adnabyddwyd gynt fel **Stadiwm Maendy**, mae'n cynnwys trac seiclo a phwll nofio dan do. Defnyddiwyd y trac seiclo yn Gemau'r Ymerodraeth Brydeinig a'r Gymanwlad 1958 ac agorwyd y pwll nofio yn 1993.

Cyfleusterau
------------

Stadiwm Maendy, tua 1960
...ac yn 2008.
Nid yw'r trac seiclo 460 medr o hyd dan do, ond mae llifoleuadau yn galluogi defnyddio'r trac gyda'r hwyr, yn enwedig yn y gaeaf. Mae'n adnabyddus am fod ychydig yn anwastad, achoswyd hyn gan ymsuddiant, gan yr adeiladwyd ar safle hen domen sbwriel. Ar un adeg roedd trac rhedeg colsyn â chwe lôn wedi ei leoli o fewn y trac seiclo, ond tynnwyd hwn a'i ddisodli gan faes pêl-droed maint llawn. Roedd cryn nifer o seddi ac ardal wedi ei orchuddio a blwch beirniaid yn yr 1960au, erbyn hyn mae llethr wedi ei orchuddio gyda glaswellt tu ôl i ran syth cefn y trac. Y pryd hynnu, lleolwyd y llinell orffen ar yr ochr cyferbyniol iw lleoliad presennol.

Pwll Nofio Maendy
Mae Maendy ynh parhau i gael ei ddefnyddio'n helaeth ar gyfer ymarfer a rasio ac yn gartref i nifer o ddigwyddiadau megis y Cardiff International Grand Prix. Defnyddir yn arbennig ar gyfer hyfforddi plant ifanc i reidio beiciau ac i reidio ar drac. Mae'n 460 medr o hyd oamgylch y llinell *datum* a gyda llethrau 25 gradd ym mhob pen, felly nid yw mor serth a'r rhan helaeth o draciau, ac felly'n berffaith ar gyfer dysgu. Mae'r arwyneb asffalt (concrid gynt), yn galluogi i'r trac gael ei ddefnyddio ar gyfer hyfforddi a rasio gyda beiciau ffordd yn ystod y gaeaf, yn hytrach na beiciau trac.

Cafodd y trac wyneb newydd yn gymharol ddiweddar, a disodlwyd y wyneb adnabyddadwy coch gyda asffalt du, daeth yr arian ar gyfer gwneud hyn o gronfa goffa Eddie Smart.

Sefydlwyd clwb seiclo plant y Maindy Flyers er mwyn hybu a chefnogi seiclo ar gyfer plant ac mae'r clwb wedi ei seilio yn y stadiwm. Mae rhai o gyn-aelodau'r clwb yn cynnwys y seiclwr proffesiynol Cymreig, Geraint Thomas. Cynhaliwyd Pencampwriaethau Cenedlaethol Derny Prydain yno yn 2007, a bu rhai o gyn-aelodau'r clwb yn fuddugol, daeth Alex Greenfield a Katie Curtis yn ail ac yn drydydd, a daeth Matthew Rowe yn drydydd ym mhencampwriaeth y dynion.

Mae pwll nofio 25 medr o hyd gyda 6 lôn yng Nghanolfan Maendy. Agorwyd hwn yn 1993. Mae hefyd maes pêl-droed pump bob ochr.

Cynhaliwyd gemau paffio yn Stadiwm Maendy rhwng Mai 1935 a Gorffennaf 1963.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   Maindy Centre. Cardiff Council.
2. ↑   Photo of Cardiff, Maindy Stadium c1960. Francis Frith.
3. ↑   2008 Track Major Events Calendar. British Cycling (11 Ionawr 2008).
4. 1 2   Bicycle Tracks & Velodromes. Bike Cult (25 Gorffennaf 2005).
5. ↑   Maindy Stadium, Cardiff, Wales, United Kingdom. BoxRec (2 Ebrill 2011).

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Canolfan Maendy Archifwyd 2011-06-09 yn y Peiriant Wayback.
* Gwybodaeth Canolfan Maendy ar runtrackdir.com
Y ganolfanMae **Canolfan Dreftadaeth Gymreig y Gwastatiroedd Mawr** (Saesneg: *Great Plains Welsh Heritage Centre*) yn ganolfan amlbwrpas yn ninas Wymore, Nebraska, sy’n dehongli hanes Cymry-America a’r ymsefydlwyr cynnar o Gymru i’r Gwastadeddau Mawr.[1][2]

Hanes
-----

Prynwyd y Ganolfan ym mis Rhagfyr 2003 gan Brosiect Dreftadaeth Gymreig y Gwastatiroedd Mawr yn dilyn ymgyrch codi arian. Adeiladwyd yr adeilad yn y 1940au a dyma oedd safle gwreiddiol Kohlmeyer's Hatchery.

Y Ganolfan
----------

Mae’r ganolfan yn cynnwys ystafell hanes llafar, theatr ddigidol/auditorium, ystafell arddangos, swyddfa a siop anrhegion.

Defnyddir y ganolfan i ddehongli hanes Cymry-America a’r ymsefydlwyr cynnar o Gymru i’r Gwastatiroedd Mawr drwy arddangosfeydd rhyngweithiol, gwrthrychau a hanesion llafar. Cynhelir digwyddiadau i gyd-fynd â Diwrnod Sam Weymor (sylfaenydd y dref) a Diwrnod Santes Dwynen, Gwyliau Cymreig a digwyddiadau cymunedol a chyfleoedd addysgiadol drwy gydol y flwyddyn.

Gardd Gymreig
-------------

I’r gogledd o’r adeilad, mae’r grŵp yn berchen ar ddarn dir sy’n ardd Gymreig ac yn fan eistedd. Mae yma furlun 80 troedfedd gan David Lowenstein o Kansas.

Gweler hefyd
------------

* Ardal Hanesyddol Bythynnod Coulsontown

Dolenni Allanol
---------------

* Gwefan y Ganolfan

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "POTEL YN RHAD FEL SAMPL - Y Drych". Mather Jones. 1898-11-24. Cyrchwyd 2018-03-22.
2. ↑  "ARDAL WYMORE NEBRASKA - Y Drych". Mather Jones. 1898-11-24. Cyrchwyd 2018-03-22.
Roedd **William Buckley Roderick** (17 Ionawr 1862 - 1 Chwefror 1908) yn gyfreithiwr o Gymru, blaenwr rhyngwladol rygbi'r undeb ac yn Is-Gonswl Prydain i Sbaen. Chwaraeodd Roderick rygbi clwb i Glwb Rygbi Llanelli a rygbi rhyngwladol i Gymru .

Gyrfa fusnes
------------

Comisiynwyd Roderick i Gatrawd Gwirfoddolwyr 1af Cymru ym 1882, gan godi i reng capten. Erbyn 1885 roedd Roderick wedi dechrau ymarfer fel cyfreithiwr yn Llanelli gan sefydlu Cwmni Cyfreithwyr Roderick. Gwasanaethodd Roderick mewn nifer o swyddi yn ystod ei yrfa cyhoeddus, gan gynnwys gwasanaethu ar y Bwrdd Iechyd Lleol yn Llanelli, bod yn grwner Sir Gaerfyrddin a Chofrestrydd Llys Sirol Llanelli. Roedd Roderick yn gyfarwyddwr cwmni ar nifer o fusnesau, un ohonynt oedd y cwmni rheilffyrdd lleol Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr .

Gyrfa rygbi
-----------

Dim ond un gêm ryngwladol a chwaraeodd Roderick i Gymru, gêm olaf Pencampwriaeth y Gwledydd Cartref 1884. Roedd Cymru wedi colli dwy gêm gyntaf y twrnamaint ac roedd Roderick yn un o chwe chap newydd a ddaeth i mewn i'r tîm i wynebu'r Iwerddon ar Barc Arfau, Caerdydd. Wedi'i chwarae o dan gapteiniaeth Joe Simpson, roedd y tîm yn cynnwys chwaraewyr Caerdydd, Casnewydd ac Abertawe yn bennaf, a Roderick oedd yr unig gynrychiolydd o Lanelli. Fe wnaeth tîm Iwerddon droi fyny efo dau chwaraewr yn brin ar gyfer y gêm ac roedd eu carfan gyfan yn ddibrofiad iawn. Enillodd Cymru o ddau gais a gôl adlam i ddim; dim ond yr ail fuddugoliaeth a brofodd y tîm. Er gwaethaf y fuddugoliaeth, gollyngwyd Roderick, fel ei gyd-gyfreithiwr Tom Barlow ar gyfer y gêm nesaf, y ddau yn dod yn chwaraewyr un cap rhyngwladol.

### Gemau rhyngwladol wedi'u chwarae

**Cymru** 

* Iwerddon   1884

Hanes personol
--------------

Ganwyd Roderick yn Llanelli i William a Maria (née Buckley) Roderick, ac addysgwyd ef ym Marlborough a Chaerfaddon. Roedd yn fabolgampwr brwd, nid yn unig yn rhagori ar rygbi, ond hefyd yn feiciwr rhagorol. Erbyn 1887 roedd Roderick wedi priodi Ella ac yn byw ym Mhen-bre, Sir Gaerfyrddin. Fu iddynt ddau fab o ba bu ill dau yn gwasanaethu yn y Fyddin Brydeinig. Roedd Hume Buckley Roderick yn gapten dros dro yng Ngwarchodlu Cymru, a lladdwyd ef ar faes y gad ym 1917, daeth William Buckley Nicholl Roderick yn Gyrnol yn y Gwarchodlu'r Coldstream, priododd ferch Syr George Ernest Clark a dyfarnwyd yr OBE iddo .

Dolenni allanol
---------------

* Llanelli-History.co.uk Bywgraffiad Bwcle Roderick

Llyfryddiaeth
-------------

* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Smith (1980), pg 471.
2. ↑  Carmarthen County War Memorial
3. ↑  flightglobal.com
4. ↑  The Peerage.com
Mae **Croes Eliseg** neu **Golofn Eliseg** yn golofn sy'n coffhau Elisedd ap Gwylog (bu farw c. 755), brenin Powys. Saif yn agos i Abaty Glyn y Groes, ger Llangollen, Sir Ddinbych; cyfeiriad grid SJ202445. Credir mai camgymeriad ar ran y cerfiwr oedd cerfio "Eliseg" yn lle "Elisedd".

Y Groes
-------

Codwyd y golofn gan or-ŵyr Elisedd, Cyngen ap Cadell. Mae'r arysgrif Ladin ar y golofn bron yn amhosibl ei darllen yn awr, ond yr oedd yn gliriach yn oes Edward Llwyd a wnaeth gopi ohono. Mae cyfieithiad o'r rhan o'r arysgrif sy'n delio ag Elisedd fel a ganlyn :

Croes Eliseg
Ysgrifen ar Groes Eliseg
+ *Concenn fab Catell, Catell fab Brochmail, Brochmail fab Eliseg, Eliseg fab Guoillauc.*
+ *A'r Concenn hwnnw, gor-ŵyr Eliseg, a gododd y maen yma ar gyfer ei hen daid Eliseg.*
+ *Yr Eliseg hwnnw a gasglodd ynghyd etifeddiaeth Powys. .. allan o afael yr Eingl â'i gleddyf ac â thân.*
+ *Pwy bynnag sy'n ailadrodd yr arysgrif yma, rhoed fendith ar enaid Eliseg.*
Mae'r golofn yn awr yng ngofal Cadw.

Y mwnt
------

Crug crwn ydy'r mwnt lle saif y Groes. Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE015. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb. Fe godwyd y crug gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.).
2. ↑  Cofrestr Cadw.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug a Chroes Eliseg ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]
Adeilad aml-ddefnydd yn Ninbych, Sir Ddinbych ydy **Canolfan Iaith Clwyd**. Roedd yr adeilad arfer bod yn gartref i lyfrgell y dref, ond heddiw mae'n bencadlys cwmni Popeth Cymraeg

Llyfrgell Dinbych
-----------------

Canolfan Iaith Clwyd, Pwll y Grawys, Dinbych.

Canolfan Iaith Clwyd
--------------------

Gwnaethpwyd apêl yn Ebrill 1988 gan David Jones, maer Dinbych – a dysgwr Cymraeg - i sefydlu Canolfan Iaith yn y dref, i atal gostyngiad pellach yn niferoedd siaradwyr Cymraeg ardal Dinbych. Cynhaliwyd cyfarfod cyhoeddus a siaradodd Elyn Rhys ac Ioan Talfryn. Sefydlwyd pwyllgor, ac erbyn mis Hydref, casglwyd mil o bunnau at y prosiect. Roedd llyfrgell Dinbych ar fin symud, felly awgrymwyd y byddai'r hen adeilad yn addas ar gyfer y ganolfan arfaethedig.

Amcangyfrif y costau blynyddol oedd £30,000, a £40,000 yn y flwyddyn gyntaf. Cynigiwyd £1,500 gan Gyngor Tref Dinbych.

Roedd angen £100,000 i atgyweirio'r adeilad, a rhoddwyd £25,000 gan Gyngor Bwrdeistref Glyndŵr. Dechreuwyd cyrsiau WLPAN a chyrsiau ar gyfer y cyngor sir ym 1990. ac agorwyd y ganolfan yn swyddogol ar 19 Hydref 1991 gan Syr Wyn Roberts AS. Erbyn Medi 1993, roedd pumgwaith y nifer o ddysgwyr yn mynychu'r ganolfan, a datblygwyd cynllun i estyn yr adeilad. Lansiwyd apêl ym Mawrth 1994 ac erbyn Medi, derbyniwyd £187,300 o'r Cronfa Loteri. Agorwyd yr estyniad gan Rhodri Morgan yn Hydref 2000.

Amgueddfa Gwefr Heb Wifrau
--------------------------

Yn 2008, agorodd Dr John Davies Amgueddfa Gwefr Heb Wifrau yng Nghanolfan Iaith Clwyd, yn dangos hanes radio yng Nghymru. Mae'r arddangosfa yn cynnwys radios o gasgliad y diweddar David Jones gan bod radio yn un o'i brif ddiddordebau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Cymro 27/4/1988
2. ↑  Western Mail 27/10/1988
3. ↑  Vale Advertiser 13/1/1989
4. ↑  Daily Post 27/4/1990
5. ↑  Vale Advertiser, 5/10/1990
6. ↑  Y Cymro 16/10/1991
7. ↑  Y Cymro 29/9/1993
8. ↑  Daily Post 5/3/1994
9. ↑  Vale Advertiser 5/9/1997
10. ↑  Vale Advertiser 13/10/2000
11. ↑  Gwefan Popeth Cymraeg

Gweler hefyd
------------

* Popeth Cymraeg
* Amgueddfa Gwefr Heb Wifrau
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Cornllys Carolina** (enw gwyddonol: *Phaeoceros carolinianus*; enw Saesneg: *Carolina hornwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Anthocerotales, o fewn y dosbarth Anthocerotopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru. Mae'r genws yn fyd-eang ei ddosbarthiad. Ystyr ei henw yw 'corn melyn', ac mae'n cyfeirio at y sborau melyn nodweddiadol y mae'r planhigion yn eu cynhyrchu yn y sporophyte siâp corn.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Cornllys Carolina** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Colin Riordan** yn academydd o wledydd Prydain. Ar 1 Medi 2012 cafodd ei benodi'n Llywydd ac yn Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd.

Addysgodd
---------

Derbyniodd yr Athro Riordan ei PhD o Brifysgol Manceinion ym 1986.

Gyrfa
-----

Bu'n Ddarlithydd, ac wedyn yn Uwch Ddarlithydd mewn Almaeneg ym Mhrifysgol Abertawe fo1986 i 1998.

Daeth yn Athro Almaeneg ym Mhrifysgol Newcastle ym 1998, cyn cael ei ddyrchafu'n Ddirprwy Is-Ganghellor a Phennaeth Adran y Dyniaethau a'r Gwyddorau Cymdeithasol yn Awst 2005.

Yn Hydref 2007 daeth yn Is-Ganghellor Prifysgol Essex. Ar 1 September 2012 daeth yn Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd.

Bywyd Personol
--------------

Yn Tachwedd 2017, yn fuan wedi Diwrnod Dathlu Deurywioldeb, datganodd Riordan mewn ebost i staff Prifysgol Caerdydd ei fod yn ystyried ei hun yn berson deurywiol. Nododd y BBC ei fod wedi dweud, "Ychydig o Is-Gangellorion yn unig sydd wedi siarad am fod yn hoyw neu'n lesbaidd, ac nid yw'r un wedi siarad am fod yn ddeurywiol, hyd y gwn i." Mae ganddo ddwy ferch o'i briodas flaenorol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-12-13. Cyrchwyd 2018-04-26.
2. 1 2  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-12-12. Cyrchwyd 2018-04-26.
3. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-12-12. Cyrchwyd 2018-04-26.
4. 1 2  "Cardiff Uni boss: 'Why I told colleagues I'm bisexual'". BBC. Cyrchwyd 21 November 2017.
5. ↑  "£288k-a-year university boss bravely comes out as bisexual in email to all staff to help those feeling 'invisible'". *Mirror Online*. Cyrchwyd 21 November 2017.
Math o blanhigyn, di-flodau, brÿoffyt ac un o lysiau'r afu yw **Cornllys mannog** (enw gwyddonol: *Anthoceros punctatus*; enw Saesneg: *dotted hornwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Anthocerotales, o fewn y dosbarth Anthocerotopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Nghymru (e.e. Parc Fforest Afan) ac yn Iwerddon.

Fel arfer, mae'r thali di-draidd, crwn, gwyrdd tywyll yn 2-3 cm ar draws, yn edrych fel ffrils, ac fel arfer mae ganddynt gefnennau a chribau amrywiol ar yr wyneb uchaf. Dim ond trwy fesur dimensiynau'r organau gwrywaidd y gellir gwahaniaethu rhwng Cornllys mannog a Chornllys y maes (Anthoceros agrestis). Mae sborau aeddfed ar ben y cyrn yn ddu yn y ddwy rywogaeth.

Cynefin
-------

Mae'r Cornllys mannog a Chornllys y maes i'w cael mewn caeau sofl llaith, tir braenar, ymylon ffosydd, traciau coetir a chorneli caeau. Yn gyffredinol, mae Cornllys mannog yn amlach yng ngorllewin Iwerddon a Chornllys y maes yn y dwyrain.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Cornllys mannog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  southwalesbryos.blogspot.com; adalwyd 5 Mai 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Coli penwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: Colïod penwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Colius leucocephalus***; yr enw Saesneg arno yw *White-headed mousebird*. Mae'n perthyn i deulu'r Colïod (Lladin: *Coliidae*) sydd yn urdd y *Coliiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. leucocephalus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r coli penwyn yn perthyn i deulu'r Colïod (Lladin: *Coliidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Coli brith | Colius striatus |  |
|
| Coli cefngoch | Colius castanotus |  |
|
| Coli cefnwyn | Colius colius |  |
|
| Coli gwarlas | Urocolius macrourus |  |
|
| Coli penwyn | Colius leucocephalus |  |
|
| Coli wynepgoch | Urocolius indicus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Coli penwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Canolfan cludiant yn Auckland, Seland Newydd, yw **Canolfan Cludiant Britomart** (Saesneg: *Britomart Transport Centre*).

Hanes
-----

Mae ardal Britomart yn gorwedd ar lan Harbwr Waitemata, ac wedi bod yn hanesyddol bwysig i lwythau Maori lleol; roedd yno *Pa* (sef "tŷ cyfarfod") ar Bwynt Britomart, ac ymladdwyd sawl brwydr rhwng y Maori a'r bobol ddwad i sefydlu rheolaeth dros yr ardal. Cyrhaeddodd *HMS Britomart* a sawl llong arall Seland Newydd ym 1840, er mwyn cynnal arolwg hydrolegol ar ran y Morlys, a chyfrannodd *HMS Britomart* i arolwg o Harbwr Waitemata. Enwyd y llong ar ôl tywysoges Frythonig sy'n gymeriad yn y gerdd y *Faerie Queen* gan Edmund Spenser.

Adeiladwyd Fort Britomart ym 1841 ar safle'r *Pa* Maori, i reoli'r Harbwr ac roedd 10,000 o filwyr ym Marics Britomart yn ystod rhyfeloedd Seland Newydd y 1860au. Tyfodd ardal fasnachol y dref, ac adenillwyt tir o'r Bae rhwng 1860 ac 1883

Canolbwynt y ganolfan fodern yw'r hen Brif Swyddfa Bost, a adeiladwyd rhwng 1909-12 gyda meini o Oamaru ac ithfaen o Goromandel. Caewyd y swyddfa bost ym 1988.

### Bysiau

Prynwyd bws gan Leonard John Keys – a oedd yn groser ar gornel Ffyrdd Clonbern a Remuera – yn 1914, a dechreuodd wasanaeth cyntaf y dref. Roedd bysiau Keys yn ymadael o safle o flaen y swyddfa bost nes agor Gorsaf Fws Britomart ym Medi 1937.

### Trenau

Gorsaf Reilffordd Beach Road
Agorwyd Gorsaf Reilffordd Queen Street ynghanol y dref ar 30 Tachwedd 1885. Disodlwyd yr orsaf wreiddiol ym 1930 gan orsaf newydd, Beach Road. Cafodd yr orsaf adeilad odidog, newydd a adeiladwyd gydag ithfaeth o Goromandel, marmor o Whangarei a briciau o New Lynn. Yn anffodus roedd yr orsaf tua chilomedr o ganol y dref.

Waterfront 2000
---------------

Grwp o brosiectau oedd **Waterfront 2000**; roedd Seland Newydd wedi ennill ras hwylio Cwpan America ym 1995 a'r bwriad oedd rhoi wyneb newydd i'r ddinas yn ardaloedd Britomart a Viaduct Harbour.

Dros y blynyddoedd dilynol, newidiwyd manylion y prosiect a chynyddodd y gost. Ym Mai 2003 cyrhaeddodd y trên cyntaf, i brofi traciau, uchder platfform, a signalau. Bendithiwyd yr orsaf gan y Maori ar doriad gwawr 20 Mehefin 2004, ac am 5.40yb ar 23 Mehefin, cyrhaeddodd y trên cyntaf swyddogol, yr cyntaf i gyrraedd canol y ddinas ers 73 mlynedd. Croesawyd y trên gan bibydd, ac wedyn gan Haka ac Waiata (gair Maori am gân).

Agorwyd y Ganolfan yn swyddogol ar 25 Gorffennaf 2003 gan John Banks, maer y ddinas. Y gwestai anrhydeddus oedd Syr Edmund Hillary a'r Foneddiges Hillary.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Gwefan britomart.org". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-01-26. Cyrchwyd 2016-01-25.
2. 1 2 3 4  New Zealand Herald, 23 Ebrill 2004
3. ↑  Gwefan nzhistory.net
4. ↑  "Gwefan transportblog.co.nz". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-12-11. Cyrchwyd 2016-01-25.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Britomart Transport Centre***

* (Saesneg) Gwefan y ganolfan