Roedd **Joseph Heller** (1 Mai 1923 – 12 Rhagfyr 1999) yn awdur Americanaidd. Mae wedi cyhoeddi nifer o nofelau, straeon byrion a sgriptiau ffilm. Ei waith enwocaf yw'r llyfr *Catch-22*.

Cefndir
-------

Ganwyd Heller yn Coney Island, Brooklyn, Efrog Newydd yn blentyn i Isaac Donald Heller a Leena ei wraig. Roedd ei rieni yn Iddewon tlawd a mewnfudodd o Rwsia. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Uwchradd Abraham Lincoln, gan ymadael a'r ysgol ym 1941.

Gyrfa
-----

Ar ôl gadael yr ysgol symudodd Heller o swydd i swydd. Rhoddodd gais ar fod yn brentis gof, yn gariwr negeseuon ac yn glerc swyddfa. Ymunodd yr Unol Daleithiau a'r Ail Ryfel Byd wedi'r ymosodiad ar Perl Harbor ar 7 Rhagfyr 1941. Ymunodd Heller a Chorfflu Awyr Byddin yr UD ym 1942. Hedfanodd mewn 60 o gyrchau ar y ffrynt Eidalaidd.

Ar ôl i'r rhyfel darfod aeth Heller i'r brifysgol o dan gynllun i gyn milwyr bu'n fyfyriwr ym Mhrifysgol De California cyn trosglwyddo i Brifysgol Efrog Newydd gan raddio mewn Saesneg ym 1948. Ym 1949 graddiodd gyda MA yn Saesneg o Brifysgol Columbia. O Columbia aeth i Goleg y Santes Catrin, Rhydychen lle wariodd blwyddyn yn astudio o dan Ysgoloriaeth Fulbright. Ym 1950 cafodd ei benodi yn athro ym Mhrifysgol Pennsylvania State gan aros yna hyd 1952. Wedyn bu'n gweithio fel ysgrifennwr copi hysbysebu ar gyfer y cwmni cyhoeddi Time Inc (1952-56) a'r cylchgrawn Look (1956-58) ac yna fel rheolwr hyrwyddo cwmni McCall’s (1958-61).

Dychwelodd i ddysgu yn y 1970au wedi iddo ennill enw da fel awdur. Bu'n dysgu fel Athro ysgrifennu Creadigol ym Mhrifysgolion Yale, Pennsylvania a City Collage, Efrog Newydd.

Gyrfa lenyddol
--------------

Gwaith gyntaf Heller i gael ei gyhoeddi oedd stori fer a gyhoeddwyd yn y cylchgrawn *The Atlantic* ym 1948. Dechreuodd ysgrifennu ei lyfr enwocaf *Catch-22* ym 1953. Cafodd y bennod gyntaf ei gyhoeddi ym 1955 (fel Catch-18) yng Nghylchgrawn *New World Writing*. Wedi i tua threian o'r llyfr cael ei hysgrifennu fe'i cyflwynwyd i gwmni cyhoeddi Simon & Schustler. Rhoddodd y cwmni blaendal o $750 am yr hawl i gyhoeddi iddo gydag addewid o $750 arall wedi darfod y gwaith. Cymerodd Heller wyth mlynedd i gyflawni'r gwaith a chyhoeddwyd y llyfr ym 1961. Ysgrifennodd pum nofel arall ar ôl Catch-22, er i bob un ohonynt werthu'n dda ni chafodd cystal llwyddiant eto a chafodd efo'i nofel gyntaf.

Yn ogystal ag ysgrifennu straeon byrion a nofelau bu Heller hefyd yn ysgrifennu sgriptiau ffilm a theledu. Ei sgript ffilm gyntaf oedd addasiad i'r sgrin fawr o nofel Helen Gurley Brown *Sex and the Single Girl* ac ysgrifennodd penodau ar gyfer y gyfres comedi Americanaidd *McHale's Navy.* Ym 1967 cyhoeddodd drama lwyfan a oedd yn wrthwynebus i Ryfel Fietnam *We Bombed in New Haven* a berfformiwyd ar Broadway gyda Jason Robards yn serennu.

Teulu
-----

Priododd Shirley Held ym 1945 a chawsant fab a merch. Wedi ysgaru a'i wraig gyntaf ym 1984 priododd a Valerie Humphries ym 1987.

Marwolaeth
----------

Bu farw o drawiad y galon yn ei gartref yn Long Island yn 76 mlwydd oed  ychydig ar ôl darfod ei nofel olaf *Portrait of the Artist as an Old Man*.

Geler hefyd
-----------

Llyfryddiaeth Joseph Heller

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fried, Lewis. "Heller, Joseph." Encyclopaedia Judaica, edited by Michael Berenbaum and Fred Skolnik, 2nd ed. vol. 8, Macmillan Reference USA, 2007, p. 795. Gale eBooks. Adalwyd 18 Ionawr. 2020.
2. ↑  "Joseph Heller Biography". *www.cliffsnotes.com*. Cyrchwyd 2020-01-19.
3. ↑  "Joseph Heller | American author". *Encyclopedia Britannica*. Cyrchwyd 2020-01-19.
4. ↑  "Joseph Heller Biography - childhood, death, school, book, old, information, born, college, time, year". *www.notablebiographies.com*. Cyrchwyd 2020-01-19.
5. ↑  "Joseph Heller". *www.penguin.co.uk*. Cyrchwyd 2020-01-19.
6. ↑  Tanniru, Joseph. "A brief tribute to Joseph Heller, author of Catch-22". *www.wsws.org*. Cyrchwyd 2020-01-19.
7. ↑  "Joseph Heller, Author of 'Catch-22,' Dies at 76". *archive.nytimes.com*. Cyrchwyd 2020-01-19.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 36926967
* LCCN: n79100545
* ISNI: 0000 0001 2278 3593
* GND: 118815970
* SELIBR: 241500
* SUDOC: 028049640
* BNF: cb11991841r (data)
* BIBSYS: 90051199
* NLA: 35081115
* NDL: 00442969
* NKC: jn19990003358
* The SBN id CFIV060861 is not valid.
* BNE: XX1083859
* CiNii: DA0064059X

 |