recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Castell yn Sir Gaerfyrddin yw **Castell y Dryslwyn**. Saif ar ben bryn yn Nyffryn Tywi ger pentref Dryslwyn. Tua 4 milltir i ffwrdd mae Castell Dinefwr, prif gaer a llys tywysogion Deheubarth.

Hanes
-----

Adeiladwyd y castell cyntaf gan Rhys Gryg, un o feibion yr Arglwydd Rhys, yn y 1220au. Fe'i hetifeddwyd gan ei fab Maredudd ap Rhys Gryg a'i fab yntau Rhys ap Maredudd. Gwarchaewyd y castell gan luoedd Seisnig yn 1287, gan gwympo ar 5 Medi yn yr un flwyddyn. Yn ôl adroddiad gan Scott Lloyd a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru, dyma'r gwarchae a asudiwyd ddyfnaf drwy Gymru, gyda nifer o ddulliau gwahanol a manwl yn cael eu gwneud yn 20g a'r 21g. Ceir yma olion o beiriannau rhyfel a ddefnyddiwyd i geisio codi'r gwarchae a gwyddys i Edward i Edward I, brenin Lloegr, ddanfon 11,000 o filwyr i geisio hynny - cymaint oedd ei benderfyniad i oresgyn Cymru. Cred haneswyr, felly, fod y gwarchae hwn ymhlith y pwysicaf yng Nghymru.

O dan reolaeth Seisnig estynnwyd y dref fechan oedd wedi datblygu ar lethrau'r bryn. Cipiodd Owain Glyndŵr Gastell y Dryslwyn ym 1403, ond dymchwelwyd y castell nes ymlaen yn y 15g.

Cadwraeth a mynediad
--------------------

Mae'r adfeilion a welir ar y safle heddiw yng ngofal Cadw. Mae'n agored trwy'r flwyddyn i bawb. Mae'r safle (SN 554 204) yn ymyl y B4297, 5 milltir i'r de-orllewin o Landeilo.

* Castell Dryslwyn a Bryn GrongerCastell Dryslwyn a Bryn Gronger
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  awdur: Scott Lloyd; tud 5; adalwyd 9 Awst 2018.

| * v
* t
* e
Cestyll Tywysogion Deheubarth |
| --- |
| 
* Aberdyfi
* Aberteifi
* Carreg Cennen
* Dinefwr
* Y Dryslwyn
* Nanhyfer
* Newydd Emlyn
* Rhaeadr Gwy
* Trefilan
* Ystradmeurig

 |  |
Corff rheoli iaith answyddogol a sefydlwyd i hyrwyddo'r iaith Gernyweg yw **Kesva an Taves Kernewek** (Cernyweg am 'Bwrdd yr Iaith Gernyweg'). Does gan y corff ddim grym statudol.

Sefydlwyd y bwrdd yn 1967 gan Orsedd Cernyw a *Unyans Kowethasow Kernow Goth* (Ffederasiwn Hen Gymdeithasau Cernywaidd). Mae'n dibynnu ar werthiant ei gyhoeddiadau a grantiau achlysurol am ei incwm. Etholir mwyafrif aelodau'r bwrdd pob tair blynedd gan aelodaeth *Kowethas an Yeth Kernewek* (Cymdeithas yr Iaith Gernyweg, sef mudiad i gefnogwyr yr iaith), gan gynnwys hefyd cyrychiolwyr o'r ddau gorff a'i sefydlodd a Chyngor Cernyw.

Un o'i brosiectau yw *Projekt an Bibel Kernewek* gyda'r bwriad o gyfieithu'r Beibl i'r Gernyweg gan ddefnyddio'r testunau Groeg a Hebraeg gwreiddiol. Cyhoeddwyd y cyfieithiad o'r Testament Newydd yn 2004.

Gweler hefyd
------------

* Kowethas an Yeth Kernewek (Cymdeithas yr Iaith Gernyweg)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kesva: Projekt an Bibel Kernewek

Dolen allanol
-------------

* (Cernyweg) (Saesneg) Gwefan swyddogol
Mae **Carn Gafallt** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN940646. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 309 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 466 metr (1529 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Capel ger Rhydowen, Ceredigion yw **Capel Llwynrhydowen**. Adeiladwyd y capel Undodaidd hwn yn 1834.

Hanes
-----

Dechreuodd yr achos yn Llwynrhydowen yn 1726 ac adeiladwyd y capel cyntaf yn 1733. Wrth i'r gynulleidfa dyfu yn 1745, codwyd estyniad a'i orffen yn 1791. Adeiladwyd y capel presennol, y trydydd, yn 1834. Llwynrhydowen oedd capel Arminaidd cyntaf Cymru, a throdd nifer o gapeli Arminaidd yn rhai undodaidd maes o law.

Caeodd y capel yn y 1960au.

Gwilym Marles a sgweiar Alltyrodyn 1876
---------------------------------------

Adeg etholiad cyffredinol 1868, penderfynodd rhai o ffermwyr Sir Aberteifi beidio â phleidleisio yn ôl dymuniad eu tirfeddianwyr Torïaidd. Cafodd cynulleidfa'r capel eu cloi allan o'r adeilad a'r fynwent yn 1876 am nad oedd John Lloyd Davies, sgweiar Alltyrodyn, yn cytuno gyda daliadau radical y gweinidog, Gwilym Marles. Cwynai Lloyd fod ideoleg Undodaidd ‘radicalaidd’, gwrth-Dorïaidd, yn torri amodau eu prydles.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Apêl i achub capel Llwynrhydowen yng Ngheredigion. BBC Cymru (1 Chwefror 2015).
2. ↑   Un o gapeli’r ‘Smotyn Du’ yn derbyn £200,000. golwg360.com (24 Mawrth 2014).
3. ↑  Arwr y Troad Allan : hen ewythr Dylan Thomas - cofnod ar flog Llyfrgell Genedlaethol Cymru gan Heini Davies, 30 Hydref 2014

Gweler hefyd
------------

* Rhestr capeli Cymru

Dolenni allanol
---------------

* Llawer o wybodaeth am y capel ar wefan Addoldai Cymru
* Capel Llwynrhydowen ar wefan Coflein Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cacalaca adeinwinau** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cacalacaod adeinwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ortalis garrula***; yr enw Saesneg arno yw *Chestnut-winged chachalaca*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. garrula*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r cacalaca adeinwinau yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cacalaca adeinwinau** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
**Capel Gellimanwydd**, neu'r "Christian" fel mae llawer yn ei alw, yw capel hynaf tref Rhydaman. Mae'n perthyn i'r Annibynwyr Cymraeg.

Mae gwreiddiau Gellimanwydd yn Y Betws ac yn mynd nôl i'r Argoed Fawr. Mae'r Argoed wedi bod yn dŷ tafarn, gwesty, fferm a tŷ anedd, ond ei bwysigrwydd mewn hanes yw'r ffaith mai dyma'r man cyfarfod cyntaf i'w ddefnyddio fel capel yn hytrach nag eglwys. Daeth yn eglur yn fuan bod y bwthyn yn rhy fach i'r cristnogion oedd yn cwrdd yno a symudodd un grŵp o bobl i adeilad ar Fferm Carregaman-Uchaf, sydd bellach yn 63 High Street. Gosodwyd sylfeini cyntaf Christian Temple. Yna, yn dilyn rhodd gan Mr Hugh Davies o fferm Carregaman-uchaf, adeiladwyd y capel yn High Street. Cafodd ei ail-adeiladu ym 1836 a'i ymestyn i'w gyflwr presennol yn 1865. Adabyddwyd Gellimanwydd fel Cross Inn Chapel, dyna'r enw ar y pentrefan bach oedd ar y groesffordd sydd heddiw yn nhref Rhydaman.

Llyfryddiaeth
-------------

* Owen, D. Huw, *Capeli Cymru* (Talybont: Y Lolfa, 2005), tt.167–8

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Gellimanwydd
Cymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw **Llangynwyd Isaf**. Mae'n ffurfio'r rhan ddeheuol o blwyf Llangynwyd.

Mae'r gymuned yn cynnwys plasdy Plas Coetre Hen, sy'n dyddio o'r 18g, a thŷ Cefn Ydfa, cartref Ann Maddocks, "y ferch o Gefn Ydfa".

Ystadegau:

* Mae gan y gymuned arwynebedd o 8.9 km².
* Yng Nghyfrifiad 2001 roedd ganddi boblogaeth o 467.
* Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 440.
* Yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 499, gyda dwysedd poblogaeth o 56.1/km².

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 25 Hydref 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr**

**Trefi**  

Maesteg  **·** Pen-coed  **·** Pen-y-bont ar Ogwr  **·** Pontycymer  **·** Porthcawl
  
**Pentrefi**  

Abercynffig  **·** Abergarw  **·** Betws  **·** Blaengarw  **·** Bracla  **·** Bryncethin  **·** Brynmenyn  **·** Caerau  **·** Cefncribwr  **·** Cwmogwr  **·** Cynffig  **·** Drenewydd yn Notais  **·** Gogledd Corneli  **·** Heol-y-cyw  **·** Llangeinwyr  **·** Llangrallo  **·** Llangynwyd  **·** Melin Ifan Ddu  **·** Merthyr Mawr  **·** Mynyddcynffig  **·** Nant-y-moel  **·** Notais  **·** Pen-y-fai  **·** Y Pîl  **·** Price Town  **·** Sarn  **·** Ton-du  **·** Trelales  **·** Ynysawdre
Fferm gywarch ddiwydiannol y tu allan i Southminster 
Mae defnydd hamdden o **ganabis yn y Deyrnas Unedig** yn anghyfreithlon, ac fe'i dosbarthir fel cyffur Dosbarth B. Yn 2004, gwnaed canabis yn gyffur Dosbarth C gyda chosbau llai difrifol, ond fe'i symudwyd yn ôl i Ddosbarth B yn 2009. Cyfreithlonwyd defnydd meddygol o ganabis pan gafodd ei ragnodi gan feddyg arbenigol cofrestredig ym mis Tachwedd 2018.

Caiff canabis ei ddefnyddio'n helaeth fel cyffur anghyfreithlon yn y Deyrnas Unedig, tra bod mathau eraill sydd â lefelau is o THC (neu gywarch) wedi cael eu defnyddio'n ddiwydiannol ers dros fil o flynyddoedd ar gyfer ffibr, olew a hadau. Mae canabis wedi cael ei gyfyngu fel cyffur yn y Deyrnas Unedig ers 1928, er bod cyfyngiad ar ei ddefnydd fel cyffur hamdden tan y 1960au, pan arweiniodd poblogrwydd cynyddol at ddosbarthiad 1971 llymach.

Er gwaetha'r ffaith bod canabis yn anghyfreithlon yn y Deyrnas Unedig, gydag argaeledd cyfyngedig at ddefnydd meddygol, y Deyrnas Unedig yw allforiwr canabis cyfreithiol mwyaf y byd. Mae'r Deyrnas Unedig hefyd yn gartref i GW Pharmaceuticals, un o gynhyrchwyr canabis meddygol mwyaf y byd, a'r cwmni sydd y tu ôl i'r cynhyrchion canabis cyntaf i gael eu cymeradwyo mewn marchnadoedd mawr - Sativex ac Epidiolex.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bwrdd Rhyngwladol Rheoli Cyffuriau. *Narcotic Drugs - Estimated World Requirements for 2018 - Statistics for 2016*. Y Cenhedloedd Unedig.. Adalwyd 5 December 2018.
2. ↑  "Sativex Patient Information - MS Spasticity". GW Pharmaceuticals. Cyrchwyd 5 December 2018.
3. ↑  "GW Pharmaceuticals plc and its U.S. Subsidiary Greenwich Biosciences Announce FDA Approval of EPIDIOLEX® (cannabidiol) oral solution – the First Plant-derived Cannabinoid Prescription Medicine". GW Pharmaceuticals. Cyrchwyd 5 December 2018.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cacalaca rhefrgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cacalacaod rhefrgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ortalis ruficauda***; yr enw Saesneg arno yw *Rufous-vented chachalaca*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. ruficauda*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Teulu
-----

Mae'r cacalaca rhefrgoch yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cacalaca rhefrgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Krounchasana, neu'r **Crëyr** (gyda'r dwylo mewn osgo mwdra)

Asana, neu osgo'r corff o fewn ymarferion ioga yw **Krauñcāsana** (Sansgrit: क्रौञ्चासन) neu'r **Crëyr**, sydd hefyd wedi'i ysgrifennu fel **Krounchasana.** Asana eistedd ydyw ac fe'i ceir mewn ioga modern fel ymarfer corff.

Geirdarddiad
------------

Daw'r enw o'r geiriau Sansgrit *Kraunch* (क्रौञ्च) sy'n golygu "crëyr glas", ac enw mynydd; ac *Asana* (आसन, āsana) sy'n golygu "osgo" neu "safle'r corff". Dywedir hefyd bod Kraunch yn golygu'r Garan mursenaidd neu'r gylfinir, y ddau fel y *crëyr glas* yn adar dŵr gyda choesau hir.

Mae *Sritattvanidhi* o'r 19g yn defnyddio'r enw ar gyfer asana gwahanol, sef cyrcydu, wedi'i gynnal gan raff sy'n cael ei ddal â'r dannedd. Disgrifir yr asana modern mewn llawlyfrau o'r 20g fel *Light on Yoga* gan BKS Iyengar. Mae Swami Yogesvarananda yn enwi'r ystum modern yn "**Ekapadotthitahastapadaprasaranasana**" yn ei *ioga Camau Cyntaf i Uwch* ym 1970, gan gadw'r enw Kraunchasana ar gyfer cyfnod paratoi asana arall, Bakasana (y Craen). Mae Pattabhi Jois yn defnyddio’r enw ar yr un ystum ag Iyengar, gan awgrymu, yn ôl yr ysgolhaig ioga Norman Sjoman, bod y ddau wedi dysgu’r ystum gan eu hathro Krishnamacharya .

Amrywiadau
----------

Gellir dal strap yn y dwylo a'i dolennu y tu ôl i wadn troed y goes estynedig, i ganiatáu i'r frest barhau i godi tra bod y goes wedi'i sythu.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mehta, Silva; Mehta, Mira; Mehta, Shyam (1990). *Yoga: The Iyengar Way*. London: Dorling Kindersley. t. 62.
2. ↑  Iyengar, B. K. S. (1979) [1966]. *Light on Yoga*. Schocken Books. tt. 158–159.
3. 1 2  Iyengar, B. K. S. (1979) [1966]. *Light on Yoga*. Schocken Books. t. 523.
4. ↑  Sinha, S.C. (1996). *Dictionary of Philosophy*. Anmol Publications. t. 18. ISBN 978-81-7041-293-9.
5. ↑  "Kraunca, Krauñca, Krauñcā: 22 definitions Introduction". *Wisdom Library*. Cyrchwyd 10 Hydref 2020.
6. 1 2  Sjoman, Norman E. (1999). *The Yoga Tradition of the Mysore Palace*. Abhinav Publications. tt. 44, 50, 79, 91. ISBN 81-7017-389-2.
7. ↑  YJ Editors (28 Awst 2007). "Heron Pose". *Yoga Journal*.. Adalwyd 27 Awst 2021.
Pentref bychan gwledig a phlwyf eglwysig yng nghymuned Llanddyfnan, Ynys Môn, yw **Llangwyllog** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Saif yng nghanol yr ynys 3 milltir i'r gogledd o dref Llangefni a 2 filltir o Lyn Cefni. Cofnodir poblogaeth o 277 yn 1821, ond erbyn 1971 dim ond 75 o bobl oedd yn byw yno.

Mae'r eglwys yn weddol hen gyda rhannau yn dyddio o'r 15g efallai. Yn ôl traddodiad cafodd ei sefydlu gan y Santes Cwyllog (Cywyllog) yn y 6g ar dir a roddwyd iddi gan y brenin Maelgwn Gwynedd.

Eglwys Llangwyllog
Yn yr Oesoedd Canol gorweddai'r plwyf yng nghwmwd Menai. Bu brwydr yn y cyffiniau yn y flwyddyn 1134 rhwng byddin Owain Gwynedd, brenin Teyrnas Gwynedd, a llu o Northmyn a Manawyr a geisiodd oresgyn yr ynys. Enillodd gwŷr Gwynedd y dydd.

Rhoddodd y Tywysog Llywelyn ab Iorwerth Eglwys Gwyllog a'i degwm i Briordy Penmon.

Roedd gan Lein Amlwch (Rheilffordd Canolbarth Môn) orsaf yn Llangwyllog nes i'r lein gau yn 1993. Mae'n dŷ preifat heddiw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 13 Rhagfyr 2021
3. ↑  T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Caerdydd, 2000).
4. ↑  A. D. Carr, *Medieval Anglesey* (Llangefni, 1982), tud. 272

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
*Efallai eich bod yn chwilio am llindy.*
Llyndref ar y Llyn Inle, Myanmar.
Annedd a godir dros ddŵr yw **llyndy**, neu **annedd ar byst**, sy'n sefyll ar byst yn y dŵr sy'n gosod sylfeini i'r adeiladwaith. Adeiladir llyndai yn bennaf i amddiffyn yn erbyn llifogydd, a hefyd i gadw fermin allan. Gelwir clwstwr llyndai yn "llyndref".

Saif olion llyndai cynhanesyddol (Almaeneg: *Pfahlbauten*) ar lannau llynnoedd yn ne'r Almaen, y Swistir, Ffrainc, a'r Eidal. Adeiladwyd llyndai yn yr Alpau o Oes y Cerrig hyd Oes yr Haearn, a chred anthropolegwyr cafodd y llyndai hyn eu codi ar gorsydd glannau'r llynnoedd yn hytrach nag ar y dyfroedd.

Ceir llyndai heddiw mewn ardaloedd trofannol ac isdrofannol y byd, er enghraifft Maleisia, Indonesia, Indo-Tsieina, Y Philipinau, a De America.

Gweler hefyd
------------

* Crannog

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David M. Bush (June 2004). *Living with Florida's Atlantic beaches: coastal hazards from Amelia Island to Key West*. Duke University Press. tt. 263–264. ISBN 978-0-8223-3289-3. Cyrchwyd 27 March 2011.
2. ↑  Our Experts. *Our Living World 5*. Ratna Sagar. t. 63. ISBN 978-81-8332-295-9. Cyrchwyd 27 March 2011.
3. ↑  (Saesneg) Lake Dwellings. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 10 Tachwedd 2012.

Dolenni allanol
---------------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***lyndy***

* (Almaeneg) (Ffrangeg) (Eidaleg) (Iseldireg) (Saesneg) Amgueddfa Pfahlbau
Biolegydd Swedaidd oedd **Carolus Linnaeus** (yn hwyrach, **Carl von Linné** ac yn wreiddiol *Carl Linnæus* neu *Carolus Linnæus* yn Swedeg) (23 Mai 1707 – 10 Ionawr 1778). Cyflwynodd y system dosbarthiad biolegol a chafodd lawer o ddylanwad ar ecoleg modern.

Fe'i ganwyd yn Stenbrohult mewn ardal Smalandia yn ne Sweden. Roedd ei dad a'i daid yn eglwyswyr ac roedden nhw'n dymuno'r un gwaith i Carolus. Ond roedd ei diddordeb e mewn botaneg a danfonwyd ef i astudio ym Mhrifysgol Lund ac ar ôl blwyddyn aeth ef Brifysgol Uppsala.

Yn ystod ei astudiaethau daeth Linnaeus i'r penderfyniad y dylai dosbarthiad planhigion fod yn seiliedig ar friger a phistil ac ysgrifennodd draethawd bach am ei damcaniaeth. O ganlyniad, enillodd ef swydd fel is-athro  Ym 1732 cafodd arian gan Academi'r Gwyddorau (*Academy of Sciences*) Uppsala i deithio ac astudio brodorion Laplandia, mwynau gwerthfawr, planhigion ac anifeiliaid - mewn tir a oedd bron heb ei gofnodio ar y pryd. Ar ôl hynny cyhoeddodd *Flora Laponica* ym 1737.

Aeth Linnaeus i'r cyfandir a chyfarfu a Jan Frederik Gronovius yn yr Iseldiroedd. Dangosod iddo ddrafft o'i draethawd am ddosbarthiad biolegol, *Systema Naturae*, i Gronovius. Roedd y system hon yn defnyddio enwau genws-rhywogaeth byrion a manwl-gywir yn lle enwau hirion traddodiadol, e.e. *Physalis angulata* yn lle *physalis amno ramosissime ramis angulosis glabris foliis dentoserratis*. Er iddo ddatblygu'r system hon, sef enwi deuenwol, gan y brodyr Bauhin, roedd Linnaeus yn ehangu ac yn hysbysu'r system ymhellach.

Rhoddodd Linnaeud enwau synhwyrol i'r anifeiliad a'r planhigion. Er enghraifft roedd dyn yn *Homo sapiens* "dyn call" iddo fe. Ond iddo fe, roedd rhywogaeth dyn arall hefyd: *Homo troglodytes*, sef "dyn sy'n byw mewn ogof". Roedd hynny yn golygu tsimpansî sydd yn *Pan troglodytes* heddiw. Rhododd enw i famaliaid hefyd, ar ôl eu chwarennau tethol.

Ym 1739 priododd a Sara Morea, merch i feddyg. Ac ym 1741 cafodd swydd fel athro meddygol ym Mhrifysgol Uppsala, ond symudodd i swydd fel athro botaneg cyn hir. Roedd ei waith ar ddosbarthiad yn parhau gan gynnwys anifeiliaid a mwynau.

Ym 1755 fe'i gwnaed yn farchog a newydwyd ei enw i Carl von Linné.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 34594730
* LCCN: n79109333
* ISNI: 0000 0001 2127 4957
* GND: 118573349
* SELIBR: 253377
* SUDOC: 028300327
* BNF: cb130917536 (data)
* BIBSYS: 90052213
* ULAN: 500372798
* MGP: 118796
* NLA: 35307414
* NDL: 00447776
* NKC: nlk20000085460
* The SBN id IEIV004353 is not valid.
* Botanist: L.
* BNE: XX847999
* CiNii: DA01901178
* KulturNav: id
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Cacen sy'n cael ei bwyta fel rhan o ddathliad pen-blwydd yw **cacen pen-blwydd** (hefyd **teisen pen-blwydd**). Mae'n arferiad sy'n bodoli mewn nifer o draddodiadau o amgylch y byd. Mae amrywiadau ar y gacen pen-blwydd nodweddiadol yn cynnwys teisennau cwpan pen-blwydd, cacennau pop, crwst a thartenni. Er nad oes safon gyffredinol o ran blas, mae cacennau pen-blwydd yn aml â blas fanila, siocled, neu fefus. Maent hefyd yn cael eu pobi mewn amrywiaeth o siapiau a'u haddurno mewn un neu nifer o liwiau gydag eisin neu ffondant.

Mae cacennau wedi bod yn rhan o ddathliadau pen-blwydd gwledydd Gorllewin Ewrop ers canol y 19g. Fodd bynnag, mae'n bosib bod y cysylltiad rhwng cacennau a dathliadau pen-blwydd yn dyddio'n ôl i oes y Rhufeiniaid.

Yn niwylliant Rhufain hynafol, roedd 'cacennau' yn cael eu gweini o bryd i'w gilydd ar benblwyddi arbennig ac mewn priodasau. Roedd y rhain yn gylchoedd gwastad wedi'u gwneud o flawd a chnau, wedi'u lefeinio â burum, a'u melysu â mêl.

Yn y 15g, dechreuodd poptai yn yr Almaen farchnata cacennau un haen ar gyfer penblwyddi cwsmeriaid yn hytrach na marchnata cacennau ar gyfer priodasau yn unig, ac felly ganwyd y gacen ben-blwydd fodern.

Yn ystod yr 17g, cymerodd y gacen pen-blwydd ei ffurf gyfoes. Roedd gan y teisennau cywrain hyn o'r 17g nifer o nodweddion y gacen pen-blwydd cyfoes, fel haenau lluosog, eisin ac addurniadau. Fodd bynnag, dim ond i'r cyfoethog iawn yr oedd y cacennau hyn ar gael. Daeth cacennau pen-blwydd yn hygyrch i'r dosbarth gweithiol o ganlyniad i'r chwyldro diwydiannol a lledaeniad mwy o ddeunyddiau a nwyddau.

Mae'r gacen pen-blwydd yn aml yn cael ei haddurno â chanhwyllau bach sydd naill ai wedi'u gwasgu i mewn i'r gacen neu wedi'u gosod yn eu lle gan ddalwyr pwrpasol. Yng Nghymru a gwledydd eraill ynysoedd Prydain, Gogledd America ac Awstralia, mae nifer y canhwyllau yn aml yn hafal i oedran yr unigolyn sy'n cael eu pen-blwydd, weithiau gydag un yn ychwanegol am lwc. Mewn rhai gwledydd, mae'n arferiad i westeion ganu'r gân *Pen-blwydd Hapus i Ti*  unwaith y bydd y canhwyllau wedi'u cynnau, ac weithiau bydd y gacen yn cael ei chario i mewn i'r ystafell i gyfeiliant y gân.

Yn draddodiadol, bydd y person yn gwneud dymuniad, a credir ei fod yn dod yn wir os caiff yr holl ganhwyllau eu diffodd mewn un anadl.

Mae'r gacen yna'n cael ei thorri a darnau'n cael eu rhoi i'r holl westeion sy'n mynychu'r parti.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Birthday Cakes: History & Recipes - Online article with an extensive bibliography".
2. ↑
Gwleidydd Prydeinig ac aelod seneddol Llafur dros Ddwyrain Abertawe ers Mai 2015 yw **Carolyn Harris** (ganed 18 Medi 1960).

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Carolyn yn etholaeth Dwyrain Abertawe, ac mae bellach yn cynrychioli'r etholaeth yn San Steffan.

Mynychodd Brifysgol Abertawe rhwng 1994 a 1998 gan astudio gradd gyfun mewn Hanes Cymdeithasol a Pholisi Cymdeithasol.

Yn dilyn y Brifysgol, gweithiodd Harris i brosiectau cymunedol fel Guiding Hand Association ac wedyn Joshua Foundation. Cyn ei gyrfa wleidyddol, gweithiodd fel cynorthwydd gwleidyddol i'w rhagflaenydd Siân James MP, a sefodd i lawr yn Mawrth 2015. Gweithiodd yn y gorffennol mewn bar ac fel gweinyddes fwyd ysgol ac mae wedi cyfeirio at hyn yn ei phrofiad o golli ei mab.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Etholwyd Carolyn Harris i San Steffan yn 2015. Rhoddodd araith forwynol ar yr 8fed o Mehefin 2015 lle nododd fod Dylan Thomas yn anghywir yn ei gyfeiriad at Abertawe fel "this ugly, lovely town."

Yn ystod ei blwyddyn gyntaf yn San Steffan, canolbwyntiodd ar faterion megis Cynllun Morlyn Abertawe, trydaneiddio rheilffordd De Cymru i Abertawe a materion prynu.

Apwyntiwyd Carolyn Harris fel Gweinidog Cysgodol Swyddfa Gartref i Jeremy Corbyn AS ar ôl iddo gael ei ail-ethol yn arweinydd y Blaid Lafur.

Ar 21 Ebrill 2018 fe'i etholwyd yn ddirprwy arweinydd Llafur Cymru gan guro ei hunig wrthwynebydd, Julie Morgan. Er fod Morgan wedi ennill mwy o bleidleisiau gan aelodau cyffredin y blaid, etholwyd y swydd drwy goleg etholiadol a roedd gan Harris fwy o gefnogaeth gan yr undebau ac aelodau etholedig.

Canlyniadau etholiad 2017
-------------------------

| Plaid | Ymgeisydd | Pleidleisiau | Canran o'r bleidlais |
| --- | --- | --- | --- |
| Llafur | Carolyn Harris | 22,037 | 63.4 |
| Ceidwadwyr | Dan Boucher | 9,139 | 26.00 |
| Plaid Cymru | Steffan Phillips | 1,689 | 4.8 |
| UKIP | Clifford Johnson | 1,040 | 3.0 |
| Dem Rhydfrydol | Charley Hasted | 625 | 1.8 |
| Gwyrddiad | Chris Evans | 359 | 1.0 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mirror Online
2. ↑  ITV Wales
3. ↑  *Ethol Carolyn Harris yn ddirprwy Llafur Cymru*  , Golwg360, 21 Ebrill 2018.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Siân James** | **Aelod Seneddol dros Dwyrain Abertawe**2015 – | Olynydd:***deiliad*** |
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Rickenellaceae* yw'r **Cap mwsogl oren** (Lladin: ***Rickenella fibula***; Saesneg: *Orange Mosscap*). Y Capannau Mwsogl yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Gair arall am 'gapiau' yw 'capannau'. Mae'r teulu *Rickenellaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Hymenochaetales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Rickenellaceae
---------------------------------------

Mae gan **Cap mwsogl oren** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Leifia brevispora* | Leifia brevispora |  |
|
| *Leifia flabelliradiata* | Leifia flabelliradiata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Cap mwsogl oren** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Castell mwnt a beili yn ne-orllewin teyrnas Gwynedd oedd **Castell Cynfael**. Gorweddai yng nghwmwd Ystumanner yng nghantref Meirionnydd (de Gwynedd heddiw), tua milltir a hanner i'r gogledd-ddwyrain o Dywyn. Safodd am lai na blwyddyn.

Codwyd y castell gan Cadwaladr ap Gruffudd ap Cynan, brawd Owain Gwynedd, yn 1147. Safai mewn sefyllfa cryf ar gribyn yn edrych dros Ddyffryn Dysynni. Rhoddodd Cadwaladr ei gastell yng ngofal Morfran, abad clas Tywyn, yn yr un flwyddyn.

Roedd y berthynas rhwng Cadwaladr a'i frawd Owain, brenin Gwynedd, wedi gwaethygu ers 1143 pan ddechreuodd y brenin ddrwgdybio ei frawd o fod â llaw yn llofruddiaeth Anarawd, brawd ei gynghreiriad Rhys ap Gruffudd (Yr Arglwydd Rhys), yn 1143. Yn 1147, penderfynnodd Hywel ab Owain Gwynedd a'i frawd Cynan, meibion y brenin Owain, wneud cyrch ar Feirionnydd i ddysgu gwers i Gadwaladr. Ymosodasant ar y castell a chafwyd brwydr ffyrnig, gyda Hywel yn ymosod arno o'r gogledd a Chynan o'r de. Gwrthododd Morfran ildio ac yn y diwedd llosgwyd y castell yn ulw.

Roedd Hywel ab Owain Gwynedd yn fardd mawr yn ogystal â bod yn dywysog, ond ni cheir cerdd ganddo am ei fuddugoliaeth ymhlith y rhai sydd ar glawr heddiw. Ond cyfansoddodd ei gyd-fardd Cynddelw Brydydd Mawr awdl i Owain sy'n disgrifio'r ymosodiad a'r gorthwr yn disgyn i'r fflamiau.

Mae'r mwnt sy'n nodi safle'r castell bellach ar dir preifat sy'n perthyn i fferm Bryn y Castell, ger Tywyn.

Llyfryddiaeth
-------------

* Paul R. Davis, *Castles of the Welsh Princes* (Abertawe, 1988)

Dolen allanol
-------------

* Arlowg Ordnans: Map sy'n dangos safle Bryn y Castell a'r mwnt gerllaw[*dolen marw*]

| * v
* t
* e
Cestyll Tywysogion Gwynedd |
| --- |
| 
* Abergwyngregyn
* Castell Caergwrle
* Castell Carndochan
* Castell Carn Fadryn
* Castell Prysor
* Castell y Bere
* Castell Cricieth
* Castell Cynfael
* Castell Degannwy
* Castell Dinas Brân
* Castell Dinbych
* Castell Deudraeth
* Dinas Emrys
* Castell Dolbadarn
* Castell Dolforwyn
* Castell Dolwyddelan
* Castell Ewlo
* Tomen y Rhodwydd

 |  |
*Castell Dolbadarn* gan J. M. W. Turner (1775-1851).
Darlun gan J. M. W. Turner (1775-1851) mewn paent olew yw ***Castell Dolbadarn*** (enw gwreiddiol: *Dolbadarn Castle*) a baentiwyd yn Haf 1798-1799. Astudiodd yr arlunydd dirlun Cymru'n helaeth yn ystod ei arhosiad yno gan gofnodi ardal Dolbadarn, Llanberis a rhannau eraill o Eryri mewn llyfr sgetsio sydd heddiw'n cael ei gadw yn y Tate Britain (Cofnod: TB XLVI) a llyfrau eraill. Pan ddychwelodd i'w stiwdio yn Llundain aeth ati o ddifri i ddatblygu'r syniadau a dechreuodd brosiect enfawr o greu lluniau o Ogledd Cymru, ac yn eu plith - y llun hwn. Cedwir y darlun ei hun yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Er mai dyfrlliw oedd ei gyfrwng ar y dechrau, wedi dychwelyd i Lundain, newidiodd i olew a chynigiodd nifer o'i weithiau i'r Academi Frenhinol fel rhan o'i ddiploma, yn 1800.

Digwyddiad hanesyddol
---------------------

Mae'r paentiad hwn yn dangos digwyddiad hanesyddol, dychmygol, ond wedi'i seilio ar ffeithiau, sef Owain Goch, brawd y Tywysog Llywelyn ap Gruffudd (neu Lywelyn yr Ail). Carcharwyd Owain gan ei frawd yng Nghastell Dolbadarn, welir yng nghanoldir y llun, am gyfnod rhwng 1255 a 1277 pan gafodd ei ryddhau. Gwelir Owain yn y llun mewn gwisg goch. Roedd carcharu Owain yn ddigwyddiad hanesyddol pwysig, gan olygu fod Llywelyn yn rhydd i ganolbwyntio ar uno Cymru gyfan yn erbyn y Sais.

Teithio drwy Gymru
------------------

Ymwelodd a Chymru am y tro cyntaf yn 1792, pan deithiodd drwy Dde Cymru. Ar ei ail ymweliad, yn 1794, bu yn Sir y Fflint a Sir Ddinbych. Dychwelodd y flwyddyn wedyn am ysbaid ond yn 1798 arhosodd am lawer hirach, gan deithio drwy ddyfryn Wysg, Ceredigion, Aberystwyth, Gwynedd a Llangollen. Yn ystod ei deithiau profodd ei ymweliad â Dolbadarn yn un o uchafbwyntiau ei fywyd a thynnodd lun y mynyddoedd ac ysbryd cymylau a'r awyrgylch nes ddod i adnabod Eryri fel cefn ei law.

Manylion am y darlun
--------------------

Comisiynwyd y ffrâm yn arbennig ar gyfer y paentiad gan John Jones, o Lundain tua 1940au. Prynwyd y darlun gan y Llyfrgell drwy gymorth nawdd gan y *National Art Collection Fund (The Art Fund)* a'r Loteri Cenedlaethol. Olew ar banel pren yw'r cyfrwng ac mae'r rhan weladwy yn mesur 45.5 x 30 cm. a'r ffrâm yn 62 x 50 cm.

Europeana 280
-------------

Yn Ebrill 2016 dewisiwyd y darlun fel un o ddeg llun eiconig i gynrychioli Cymru yn y prosiect "Gwaith Celf Europeana".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  tate.org.uk; adalwyd 13 Ebrill 2016. Mae'r wefan yn dangos sgets o waith cynharach Turner, cyn paentio'r llun gorffenedig.
2. ↑  Gwefan y Llyfrgell Genedlaethol Archifwyd 2021-06-02 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 13 Ebrill 2016
3. ↑  Gwefan y Llyfrgell Genedlaethol[*dolen marw*]; adalwyd 13 Ebrill 2016
4. ↑  tate.org.uk; adalwyd Ebrill 2016.
5. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 13 Ebrill 2016
6. ↑  Gwefan Europeana; adalwyd 11 Rhagfyr 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Gwybodaeth am y darlun ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru
* Cofnod celfwaith ar wefan Europeana
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cacalaca pengoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cacalacaod pengoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ortalis erythroptera***; yr enw Saesneg arno yw *Rufous-headed chachalaca*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. erythroptera*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r cacalaca pengoch yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cacalaca pengoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cacalaca penllwyd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cacalacaod penllwyd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ortalis cinereiceps***; yr enw Saesneg arno yw *Grey-headed chachalaca*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. cinereiceps*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r cacalaca penllwyd yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cacalaca penllwyd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Prif gynhwysion y **gacen drom** neu **gacen Hevva** (Cernyweg: *Hevva*, trwm) yw blawd, lard, menyn, llaeth, siwgr a rhesins wedi'u tyfu yng Nghernyw.

Mae ei enw'n deillio o'r diwydiant sardîns yng Nghernyw cyn yr 20g pan helpodd **huer** (sef person mewn man gwylio addas, er enghraifft ar ben clogwyn) i ddod o hyd i heigiau o bysgod. Byddai'r *huer* yn gweiddi 'Hevva!, Hevva!' i dynnu sylw'r pysgotwyr at leoliad y sardîns.

Mae traddodiad Cernywaidd yn nodi bod cacen Hevva wedi ei phobi gan yr *huers* ar ôl dychwelyd i'w cartrefi, gyda'r gacen yn barod erbyn i'r criwiau ddychwelyd i'r lan. Fel arall, fe'i gelwir yn gacen drom gan nad yw'n "ysgafn", heb ei chodi yn yr un modd â chacen burum neu fynsen hadau.

Mae'r cacennau tua 1/2 modfedd o drwch, gyda phatrwm cris-croes wedi'i greu ar y top, yn cynrychioli'r rhwydi pysgota. Ar wahân i'r patrwm rhwydi yma, mae'r deisen yn debyg iawn i'r deisen gri Gymreig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Robert Morton Nance (1963). Pool, P.A.S. (gol.). *A Glossary of Cornish Sea Words*. The Federation of Old Cornwall Societies. t. 92.
2. ↑  "Seven Traditional Foods of Cornwall - Cornish Cuisine Guide". Anglotopia.net. 2010-12-05. Cyrchwyd 2014-03-16.
3. ↑  "Pin by UK Beach Days on Fishing History and Heritage UK". Pinterest. Cyrchwyd 2014-03-16.
4. ↑  "'Feasts and Festivals': 8 May: Helston Flora Day". Feastsandfestivals.blogspot.com. 2010-04-08. Cyrchwyd 2014-03-16.

Gweler hefyd
------------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cacalaca plaen** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cacalacaod plaen) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ortalis vetula***; yr enw Saesneg arno yw *Plain chachalaca*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. vetula*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Teulu
-----

Mae'r cacalaca plaen yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cacalaca plaen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Brenin chwedlonol ar Ynys Brydain yn ôl y ffug hanes *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy oedd **Locrinus**.

Yn ôl Sieffre cafodd Brutus, sylfaenydd chwedlonol Prydain, dri mab, sef Locrinus, Albanactus a Camber. Locrinus oedd yr hynaf. Etifedodd y traean o'r deyrnas a alwyd yn Loegria (Lloegr) ar ei ôl.

Dialodd lofruddiaeth ei frawd Albanactus gan Humber, brenin yr Huniaid chyda chymorth ei frawd arall, Camber. Boddwyd Humber, ar ôl colli'r frwydr, mewn afon yng ngogledd Lloegr a alwyd yn Humber wedyn. Priododd Estrildis, merch Germanaidd, a oedd wedi ei dal gan yr Huniaid. Ond cythruddodd hynny Corineus, hen gynghreiriad Brutus, a oedd wedi trefnu i Locrinus briodi ei ferch ei hun, Gwenddoleu (*Gwendolen* Sieffre). Bu rhaid i Locrinus ildio a chysgodd gyda Gwenddoleu ond cuddiodd Estrildis mewn ogof dan ddinas Trinovantum (Troia Newydd=Llundain) am saith mlynedd.

Cafodd Locrinus ferch, Hafren (yr enwir afon Hafren ar ei hôl), gan Estrildis, a bachgen, Maddan, gan Gwenddoleu. Yn fuan ar ôl geni Maddan anfonodd Locrinus ef i gael ei fagu gan Corineus, ei daid. Ar farwolaeth Corineus, gadawodd Locrinus Wenddoleu a chymerodd Estrildis yn frenhines. Aeth Gwenddoleu i Gernyw a chodi byddin. Bu brwydr fawr ger afon Stour a lladdwyd Locrinus. Rheolodd Gwenddoleu ar ei ôl.

Fel yn achos y rhan fwyaf o ddeunydd Sieffre, nid oes sail hanesyddol o gwbl i'r hanes am Locrinus ac mae'n amlwg fod ei enw yn deillio o'r ffurf Ladin ar yr enw Cymraeg Lloegr, sef Loegria. Ymddengys fod cymeriad Gwenddoleu/Gwenddolau yn deillio o draddodiadau am yr arwr Gwenddolau.

Llyfryddiaeth
-------------

* Henry Lewis (gol.), *Brut Dingestow* (Caerdydd, 1942)
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cacalaca torgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cacalacaod torgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ortalis wagleri***; yr enw Saesneg arno yw *Rufous-bellied chachalaca*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. wagleri*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Teulu
-----

Mae'r cacalaca torgoch yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cacalaca torgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Llantrisant (gwahaniaethu).*
Pentrefan yng nghymuned Tref Alaw, Ynys Môn, Cymru, yw **Llantrisant** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Fe'i lleolir ar gyffordd wledig tua hanner ffordd rhwng Llanfaethlu i'r gorllewin a Llannerch-y-medd i'r dwyrain yng ngogledd-orllewin yr ynys, tua 8 milltir i'r dwyrain o Gaergybi. Mae'n blwyf eglwysig yn ogystal. Mae 138.4 milltir (222.7 km) o Gaerdydd a 221.4 milltir (356.3 km) o Lundain.

Hanes a hynafiaethau
--------------------

Cyfeiria'r enw at y ffaith fod eglwys y plwyf yn gysegredig i *dri sant*, sef Afan, Ieuan a Sannan. Yn yr Oesoedd Canol roedd y llan yn rhan o gwmwd Llifon, cantref Aberffraw.

Cadwraeth
---------

Ar gwr gogleddol y pentref ceir Cors-y-bol, ardal o wlybtir a groesir gan ffrwd sy'n llifo i gronfa Llyn Alaw. Tua milltir i'r de ceir Llyn Llywenan.

Cynrychiolaeth wleidyddol
-------------------------

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) ac yn Senedd y DU gan Virginia Crosbie (Ceidwadwyr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 14 Rhagfyr 2021
3. ↑  *Atlas Môn* (Llangefni, 1972), tud. 158.
4. ↑  *Atlas Môn*, tud. 37.
5. ↑  Gwefan Senedd Cymru
6. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwyr Vladislav Vančura a Václav Kubásek yw ***Láska a Lidé*** a gyhoeddwyd yn 1937. Fe'i cynhyrchwyd yn Tsiecoslofacia. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Václav Kubásek a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jiří Fiala. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jindřich Plachta, Jaroslav Průcha, Marie Glázrová, Stanislav Neumann, Božena Šustrová, Vladimír Řepa, Václav Kubásek, Ferry Seidl, Jan W. Speerger, Mirko Eliáš, Vlasta Petrovičová, Robert W. Ford, Alfred Baštýř, Karel B. Jičínský, Stanislava Strobachová, Karel Beníško, Ladislav Kulhánek, Doďa Pražský, Ota Motyčka, Josef Oliak, Vladimír Smíchovský, Karel Veverka, Jaroslav Tryzna, Josef Kotalík a Miloš Šubrt. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Life of Emile Zola* sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Vladislav Vančura ar 23 Mehefin 1891 yn Háj ve Slezsku a bu farw yn Kobylisy ar 19 Mawrth 2008. Derbyniodd ei addysg yn First Faculty of Medicine, Charles University.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Národní umělec
 * Urdd y Llew Gwyn

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Vladislav Vančura nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Faithless Marijka |  | Tsiecoslofacia |  | 1933-01-01 |
| Láska a Lidé |  | Tsiecoslofacia |  | 1937-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Čestný titul národní umělec" (PDF) (yn Tsieceg). 17 Ionawr 2015. Cyrchwyd 28 Hydref 2022.