Bardd, ysgolhaig, gramadegydd a beirniad llenyddol oedd Syr **John Morris-Jones** (17 Hydref 1864 – 16 Ebrill 1929). Gosododd seiliau cadarn i ysgolheictod Cymraeg a safonau'r iaith Gymraeg fel cyfrwng llenyddol yn yr 20g. Enwir Neuadd John Morris-Jones, neuadd Gymraeg Prifysgol Cymru, Bangor, ar ei ôl.

Bywgraffiad
-----------

Portread o John Morris-Jones gan Christopher Williams (1873–1934)
Cafodd ei eni ym mhentref bychan Trefor, plwyf Llandrygarn, Sir Fôn. Yn fuan wedi hynny, symudodd y teulu i fyw yn Llanfairpwllgwyngyll. Wedi cael ei addysg gynnar yn Ysgol Friars, Bangor, a Choleg Crist, Aberhonddu, enillodd ysgoloriaeth i Goleg Yr Iesu, Rhydychen i astudio mathemateg. Yno cafodd flas ar astudio'r iaith Gymraeg a llenyddiaeth Gymraeg, ac roedd yn un o sylfaenwyr Cymdeithas Dafydd ap Gwilym yn 1880. Aeth ymlaen wedyn i astudio'r Gymraeg yn Rhydychen dan yr Athro Syr John Rhŷs.

Penodwyd Morris-Jones yn ddarlithydd yn y Gymraeg yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn 1888 ac yn 1895 yn athro yn yr Adran Gymraeg newydd; ymhlith ei ddisgyblion oedd Syr Ifor Williams. Fe'i urddwyd yn farchog yn 1918. Bu farw yn 1929 ac fe'i claddwyd yn Llanfairpwllgwyngyll.

Ysgolheictod
------------

Cyn ei amser ef, roedd sillafiad y Gymraeg yn amrywio a'r gramadeg heb ei safoni. Campwaith John Morris-Jones oedd creu safon i orgraff y Gymraeg, yn seiliedig ar ymchwil ieithyddol, ac sydd yn parhau yn yr iaith heddiw.

Gyda'i hen gyfaill John Rhŷs, yntau'n ysgolhaig Celtaidd o fri yn ei ddydd, golygodd John Morris-Jones argraffiad o *Llyfr yr Ancr* (1894). Ond yn bwysicach na hynny, golygodd argraffiad newydd o glasur Ellis Wynne *Gweledigaethau'r Bardd Cwsg* sy'n astudiaeth bwysig ond hefyd yn un o'r gweithiau ganddo a ysgogodd lenorion cyfoes i droi yn ôl at arddull coeth rhyddiaith Gymraeg glasurol i godi eu safonau a dadwneud effaith niweidiol dylanwad pobl fel William Owen Pughe ar y Gymraeg fel iaith lenyddol.

Bardd
-----

Dim ond un gyfrol o farddoniaeth a gyhoeddodd ond roedd y gyfrol honno, *Caniadau* (1907) yn ddylanwadol yn ei dydd. Y cerddi enwocaf ynddi efallai y 'Cân i Famon', 'Cymru Fu: Cymru Fydd' a'r cyfieithiadau o rai o gerddi Heine ac Omar Khayyam. Er nad yw'r cerddi eu hunain o'r safon uchaf efallai, yn rhannol oherwydd y rhamantiaeth ordeimladol a geir ynddynt, roeddent yn boblogaidd yn eu dydd ac yn hwb arall i safonau llenyddol y cyfnod oherwydd cynildeb a mireinder eu mynegiant.

Llyfryddiaeth
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**John Morris-Jones** |

### Gwaith John Morris-Jones

* *Welsh Orthography* (1893)
* *Caniadau* (1907). Barddoniaeth.
* *A Welsh Grammar, Historical and Comparative* (Rhydychen, 1913)
* *Taliesin* (1918). Cyfrol XXVIII o'r *Cymmrodor* wedi'i neilltuo yn gyfangwbl i astudiaeth Morris-Jones.
* *Cerdd Dafod, sef Celfyddyd Barddoniaeth Gymraeg* (1925)
* *Orgraff yr Iaith Gymraeg* (1928)
* *Welsh Syntax* (1931)

### Ymdriniaethau

* Bedwyr Lewis Jones, *Syr John Morris-Jones*, yn Bedwyr Lewis Jones (golygydd) *Gwŷr Môn* (1979).
* Thomas Parry, *Syr John Morris-Jones* (1958)

Cyfeiriadau
-----------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***John Morris-Jones***

  


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 37704920
* LCCN: n87903226
* ISNI: 0000 0001 1025 0909
* GND: 118112244
* SUDOC: 082613419
* BNF: cb15329237v (data)
* BIBSYS: 1035412
* NLA: 36173234
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |