Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Suillaceae* yw'r **Boled llithrig** (Lladin: ***Suillus luteus***; Saesneg: *Slippery Jack*). 'Y Boledau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Bathwyd y gair yn 1821 (Boletus, sef 'madarchen') gan Linnaeus. Ceir enw Cymraeg arall ar y rhywogaeth hon, sef **Cap tyllog llithrig**. Mae'r teulu *Suillaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Boletales.

Gwelir nifer o'r madarch hyn yn aml yn ffurfio cylchoed, a elwir ar lafar yn "gylchoedd Tylwyth Teg". Defnyddir y ffwng hwn wedi'i goginio mewn bwydydd a gellir ei fwyta'n amrwd. Disgrifiwyd ac enwyd y tacson yma'n wreiddiol gan y naturiaethwr enwog o Sweden, Carolus Linnaeus.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop, Awstralia, Asia, Affrica a Gogledd America. Fe'i ceir hefyd yn Seland Newydd. 

Lliw sborau'r fadarchen hon yw brown.

 O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un amgrwm.

 Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: mandyllog.

 O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel mycorhisa.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Suillaceae
-----------------------------------

Mae gan **Boled llithrig** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Suillus imitatus* | Suillus imitatus |  |
|
| *Suillus immutabilis* | Suillus immutabilis |  |
|
| *Suillus indecisus* | Suillus indecisus |  |
|
| *Suillus indicus* | Suillus indicus |  |
|
| *Suillus inflexus* | Suillus inflexus |  |
|
| *Suillus innixus* | Suillus innixus |  |
|
| *Suillus jacuticus* | Suillus jacuticus |  |
|
| *Suillus jamaicensis* | Suillus jamaicensis |  |
|
| *Suillus kwangtungensis* | Suillus kwangtungensis |  |
|
| *Suillus lactifluus* | Suillus lactifluus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Boled llithrig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

  


|  |
| --- |
| **Gofal!** |
| *Er bod rhai madarch yn fwytadwy, mae eraill yn fwytadwy gan rai pobl ond yn wenwyn i eraill!*
*Gall corff rhai bobl adweithio'n ddifrifol i rai 'madarch bwytadwy'! Mynwch gyngor gan arbenigwr cyn profi unrhyw fadarch gwyllt.* |