Pentref yng nghymuned Merthyr Mawr, bwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw **Llandudwg** (Saesneg: *Tythegston*). Mae'r pentref yn gartref i Ystad Llandudwg, menter amaethu a phriodwedd hynafol 1,200 erw- sy'n cynnwys bythynnod a thai i'w rhentu a stad ddiwydiannol sydd yn cynhyrchu bwyd ac ynni gwyrdd.

Hanes
-----

Daw enw'r plwyf o nawddsant yr eglwys, Sant Tudwg, â oedd un o ddisgyblion Sant Cennydd. Ei enw yn Saesneg yw Tyhegston. 

Mae tystiolaeth bod fila Rufeinig wedi'i adeiladu yn yr ardal ar un adeg. Mae olion o Oes yr Efydd wedi'u darganfod yn yr ardal hefyd.

### Canoloesol

Yn ystod adfeddiad Normanaidd iseldiroedd Morgannwg, cafodd y plwyf ei amsugno i diriogaeth Y Castellnewydd. Daeth Llandudwg yn is-faenor yn ystod y 13eg neu 14eg ganrif.

Daearyddiaeth
-------------

Lleolir yn Ne Pen-y-bont ar Ogwr, 3.5 milltir i Orllewin y dref ar ochr gogleddol ffordd yr A4106. Mae gan y pentref, sy'n rhan o gymuned Merthyr Mawr, arwynebedd o 50 erw. Saif 24 milltir o Gaerdydd a 19 milltir o Abertawe. Mae Porthcawl a gorsaf reilffordd Pen-y-bont o fewn 3 milltir.

Llywodraeth
-----------

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Sarah Murphy (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Jamie Wallis (Ceidwadwyr).

Roedd Llandudwg yn ran o etholaeth Senedd Ewrop Cymru hyd at *Brexit*.

Tirnodau nodedig
----------------

Yn 2010, cafodd eglwys St Tudwg ei drosi yn swyddfeydd. Mae dau adeilad rhestredig yn Llandudwg yn cynnwys adeilad Gradd II\* *Tythegston Court.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Enwau Lleoedd Safonol Cymru", Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 3 Gorffennaf 2023
2. ↑  British Place Names; adalwyd 3 Gorffennaf 2023
3. ↑  WalesOnline (2012-12-20). "The 'Welsh Downton Abbey' - yours to rent for £5,000 a month". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-12-13.
4. ↑  "Tremerchion - Tythegston | British History Online". *www.british-history.ac.uk*. Cyrchwyd 2021-12-14.
5. ↑  Wales, Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments in (2000). *An Inventory of the Ancient Monuments in Glamorgan: Volume III - Part 1b: Medieval Secular Monuments the Later Castles from 1217 to the present* (yn Saesneg). Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments in Wales. ISBN 978-1-871184-22-8.
6. ↑  Gwefan Senedd Cymru
7. ↑  Gwefan Senedd y DU
8. ↑  WalesOnline (2010-01-07). "Tythegston Church converted to offices". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-12-17.
9. ↑  "Listed Buildings in Bridgend". *britishlistedbuildings.co.uk*. Cyrchwyd 2021-12-17.
10. ↑  "Listed Buildings - Full Report - HeritageBill Cadw Assets - Reports". *cadwpublic-api.azurewebsites.net*. Cyrchwyd 2021-12-17.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr**

**Trefi**  

Maesteg  **·** Pen-coed  **·** Pen-y-bont ar Ogwr  **·** Pontycymer  **·** Porthcawl
  
**Pentrefi**  

Abercynffig  **·** Abergarw  **·** Betws  **·** Blaengarw  **·** Bracla  **·** Bryncethin  **·** Brynmenyn  **·** Caerau  **·** Cefncribwr  **·** Cwmogwr  **·** Cynffig  **·** Drenewydd yn Notais  **·** Gogledd Corneli  **·** Heol-y-cyw  **·** Llangeinwyr  **·** Llangrallo  **·** Llangynwyd  **·** Melin Ifan Ddu  **·** Merthyr Mawr  **·** Mynyddcynffig  **·** Nant-y-moel  **·** Notais  **·** Pen-y-fai  **·** Y Pîl  **·** Price Town  **·** Sarn  **·** Ton-du  **·** Trelales  **·** Ynysawdre