Clwb pêl-droed o dref Caernarfon, Gwynedd ydy **Clwb Pêl-droed Tref Caernarfon** (Saesneg: *Caernarfon Town Football Club*) sy'n chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, sef prif adran bêl-droed Cymru.

Pêl-droed yng Nghaernarfon
--------------------------

Roedd clwb pêl-droed yn bodoli yng Nghaernarfon yn nyddiau cynnar y gamp yng Nghymru a chwaraeodd clwb o dref Caernarfon yn rownd gyntaf cystadleuaeth cyntaf Cwpan Cymru ym 1877 gan golli yn erbyn clwb o Fangor ac ym 1888, clwb o Gaernarfon oedd y clwb Cymreig cyntaf i gystadlu yng Nghwpan FA Lloegr pan gollodd **Caernarvon Wanderers** 1-10 yn erbyn Stoke City.

Llwyddodd clwb **Carnarvon Ironopolis**, oedd yn chwarae yng Nghynghrair Arfordir Gogledd Cymru i gyrraedd rownd gynderfynol Cwpan Cymru ym 1900 ac ym 1902.

Yn dilyn ffrae gyda'r gynghrair, aeth Ironoplois i'r wal ym 1903 gyda rhai o'r chwaraewyr yn sefydlu clwb **Carnarvon Colts** gydag eraill yn ymuno â **Carnarvon RWF (Royal Welsh Fusiliers)**. Roedd y ddau glwb yn chwarae yng Nghynghrair Sir Caernarfon a'r Cylch ac yn chwarae eu gemau cartref ar yr Oval.

Ym 1906 unodd y clybiau er mwyn ffurfio **Carnarvon United** ac ym 1909 llwyddodd y clwb newydd i ennill Cwpan Amatur Cymru.

Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf ffurfiwyd **Carnarvon Athletic** fel tîm proffesiynol a llwyddodd y clwb i ennill Cynghrair Cymru (Y Gogledd) ym 1926-27 a 1929-30 a chyrraedd Ail Rownd Cwpan FA Lloegr ym 1929-30 cyn colli ar ôl gêm ail gyfle yn erbyn Bournemouth ond erbyn 1930 roedd y clwb wedi mynd i'r wal.

Hanes
-----

### Blynyddoedd cynnar

Cafodd y clwb presennol, ei ffurfio ym 1937 gan grŵp o gefnogwyr pêl-droed oedd am weld clwb yn dychwelyd i'r dref a cafodd y clwb newydd ei le yng Nghynghrair Cymru (Y Gogledd). Ar ôl ennill y Gynghrair ym 1977-78 a 1978-79 cafodd y clwb ganiatad Cymdeithas Bêl-droed Cymru i ymuno â Chynghrair Sir Gaerhirfryn (Saesneg: *Lancashire Combination League*) ym 1980-81.

### Chwarae yn Lloegr

Ar ôl ennill Cynghrair Sir Gaerhirfryn ym 1981-82 cafodd Caernarfon eu hethol yn aelodau o Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr (Saesneg: *Northern Premier League*) ar gyfer tymor 1984-85 gan ymuno â Bangor a'r Rhyl fel cynrychiolwyr Cymreig yn y Gynghrair. Ym 1986-87 gorffennodd Caernarfon yn drydydd yn Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr yn ogystal â chyrraedd Trydedd Rownd Cwpan FA Lloegr gyda buddugoliaethau dros Stockport County a Chaerfrog cyn colli yn erbyn Barnsley mewn gêm ail chwarae.

Wedi sefydlu Cynghrair Cymru ym 1992 ceisodd Cymdeithas Bêl-droed Cymru orfodi'r clybiau oedd yn chwarae yng Nghynghreiriau Lloegr i ddychwelyd i Gymru. Gwrthododd Caernarfon, ynghyd â Bae Colwyn, Bangor, Casnewydd, CPD Tref Merthyr, Y Barri, Y Drenewydd ac Y Rhyl gan apelio yn erbyn y penderfyniad.

Yn dilyn yr apêl ym mis Chwefror 1992, cafodd Merthyr yr hawl i barhau yng nghynghreiriau Lloegr gan eu bod un rheng yn is na'r Gynghrair Bêl-droed ond gwrthodwyd yr hawl i'r saith clwb arall rhag chwarae gemau yng nghynghreiriau Lloegr yng Nghymru. Penderfynodd Bangor, Y Drenewydd a'r Rhyl ddychwelyd i Gymru ond penderfynodd Caernarfon symud i chwarae eu gemau cartref 105 o filltiroedd o'r dref yn Curzon Ashton ger Manceinion.

Ym mis Mai 1994 penderfynodd Caernarfon, Bae Colwyn a Chasnewyd fynd â Chymdeithas Bêl-droed Cymru i'r Uchel Lys a cafodd y tri chlwb ddychwelyd i chwarae eu gemau cartref yng Nghymru ond er ennill eu hachos ym mis Gorffennaf 1995 penderfynodd Caernarfon ymddiswyddo o Gynghrair Undebol Gogledd Lloegr a dychwelyd i chwarae ym mhyramid Cymru.

### Dychwelyd i Gymru

Ar ôl dychwelyd i Gymru cafodd Caernarfon eu lle yng Nghynghrair Cymru ar gyfer tymor 1995-96 gan orffen y tymor yn y 6ed safle. Ym 1999 dioddefodd y clwb drafferthion arianol enbyd welodd y garfan gyfan o chwaraewyr yn gadael y clwb a gorffennodd y clwb ar waelod y gynghrair a disgyn i'r Gynghrair Undebol.

Er camu yn syth yn ôl i Uwch Gynghrair Cymru y tymor canlynol, roedd mwy o drafferthion arianol i ddod ac yn 2008-09 disgynodd y clwb yn ôl i'r Gynghrair Undebol gyda gwaeth i ddod y tymor canlynol wrh i Gaernarfon ddisgyn i drydedd adran y pyramid Cymreig a Chynghrair Undebol Arfordir y Gogledd.

Yn 2012-13 llwyddodd Caernarfon i sicrhau dyrchafiad yn ôl i'r Gynghrair Undebol wrth orffen y tymor fel pencampwyr Cynghrair Undebol Arfordir y Gogledd.

Hanes mewn cymru premier ers tymor 18-19
----------------------------------------

| Tymor | Safle | Gwylwyr Cyfartaledd | Cwpan Cymru |
| --- | --- | --- | --- |
| 18-19 | 5'ed | 872 | Rownd yr wyth olaf |
| 19-20 | 5'ed | 663 | (Covid) |
| 20-21 | 9'fed | (Covid) | (Covid) |
| 21-22 | 4'ydd | 538 | Pedwerydd rownd |
| 22-23 | 9'fed | 485 | Trydydd rownd |
| 22-23 | 9'fed | 485 | Trydydd rownd |

Academi
-------

Ail-ffurfiwyd academi'r clwb yn 2013 gan Haydn Jones. Derbyniodd yr academi statws Academi Cymdeithas Bêl-droed Cymru ar gyfer tymor 2020/2021.

Anrhydeddau
-----------

* **Tlws Cymdeithas Bêl-droed Cymru**
	+ Enillwyr: 1977-78, 2012-13
* **Cynghrair Undebol Sir Gaerhirfryn**
	+ Pencampwyr: 1981-82

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The Football Association of Wales: Bangor v Carnarvon". *The North Wales Chronicle and Advertiser for the Principality*. t. 4. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
2. 1 2  "FA Cup Past Results". *The FA*. thefa.com.
3. ↑  "North Wales Coast League 1901-02". *Welsh Football Data Archive*.
4. ↑  "Welsh Cup 1899-1900". *Welsh Football Data Archive*.
5. ↑  "Welsh Cup 1901-02". *Welsh Football Data Archive*.
6. 1 2 3 4 5 6 7  "History". *Caernarfon Town*.
7. ↑  "Caernarfonshire & District League Tables 1904-05". *Welsh Football Data Archive*.
8. ↑  "Llandudno Advertiser and List of Visitors". *Welsh Newspapers Online*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
9. ↑  "Welsh League (North) 1937-38". *Welsh Football Data*.
10. ↑  "Welsh League (North) 1977-78". *Welsh Football Data*.
11. ↑  "Welsh League (North) 1977-78". *Welsh Football Data*.
12. ↑  "Lancashire Combination". *rsssf.com*.
13. 1 2  "Northern Premier League". *rsssf.com*.
14. 1 2 3  "Teithio'r Tymhorau 1992-93". *Sgorio*. s4c.cymru.
15. 1 2 3  Vic Duke; Liz Crolley (2004). *Football, Nationality and the State*. Routledge. ISBN 1317886720.
16. ↑  "League Tables 1995-96". *WelshPremier.co.uk*. FAW.[*dolen marw*]
17. ↑  "Cymru Alliance League 2009-10". *Welsh Football Data Archive*.
18. ↑  "Welsh Alliance League Tables 2012-13". *Welsh Alliance League*.

| Uwch Gynghrair Cymru, 2021–2022 |
| --- |
| Aberystwyth |
Caernarfon |
Cei Connah |
Derwyddon Cefn |
Hwlffordd |
Met Caerdydd |
Pen-y-Bont |
Y Bala |
Y Barri |
Y Drenewydd |
Y Fflint |
Y Seintiau Newydd |