Roedd **Walley Barnes** (16 Ionawr 1920 - 4 Medi 1975) yn bêl-droediwr a darlledwr o Gymru. Bu'n chwarae fel amddiffynnwr ar gyfer Southampton ac Arsenal yn ogystal â'r tîm cenedlaethol. Gwasanaethodd fel capten a rheolwr Cymru.

Gyrfa gynnar
------------

Cafodd Barnes ei eni yn Aberhonddu i rieni o Loegr. Roedd ei dad, y rhingyll Edward ('Teddy') Barnes yn filwr ar y pryd, wedi ei leoli yno. Dechreuodd Barnes chware fel mewnwr i Southampton mewn gemau yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan wneud 32 ymddangosiad rhwng 1941 a 1943 a sgorio 14 o goliau.

Arsenal
-------

Cafodd Barnes ei lofnodi gan Arsenal, fel chwaraewr cyfnod rhyfel, ym mis Medi 1943. Chwaraeodd ym mron pob safle ar y cae ar gyfer y tîm mewn gemau cyfnod y rhyfel, gan gynnwys gêm lle ymddangos fel gôl-geidwad. Wedi dioddef anaf difrifol i'w pen-glin cafodd ei hepgor ym 1944. Er gwaethaf rhagolwg gwael ar y pryd, fe adferodd, gan adennill ei le yn sgwad Arsenal ar ôl mynnu chwarae gêm wrth gefn yn erbyn Prifysgol Caergrawnt. Gan fod nifer o oreuron y timau ar faes y gad, nid oedd timau cyfnod y rhyfel yn cael eu cyfrif yn dimau llawn. Gan hynny gêm Barnes yn erbyn Preston North End ar 9 Tachwedd 1946 oedd yn cael ei gyfrif fel ei gêm gynghrair swyddogol gyntaf ar ran y Gunners.

Daeth Barnes i sylw am ei berfformiadau sicr fel cefnwr ar y chwith, gyda'i ddosbarthiadau taclus a'i allu diymdrech i dorri croesiadau. Yn fuan daeth o hyd i le rheolaidd yn nhîm Arsenal, ac roedd yn rhan o'r ochr cipiodd buddugoliaeth pencampwriaeth yr Adran Gyntaf ym 1947-48 

Symudodd Barnes i safle cefnwr yr ochr dde ar ôl anaf i gapten y tîm Laurie Scott, ac enillodd fedal enillwyr Cwpan yr FA 1949-50 ar ôl Arsenal guro Lerpwl. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, llwyddodd Arsenal mynd trwodd i rownd derfynol y Cwpan eto, y tro hyn yn erbyn Newcastle United, ond anafodd Barnes ei ben-glin wrth geisio taclo George Robledo. Bu'n rhaid iddo fynd oddi ar y cae ar ôl 35 munud. Mewn cyfnod lle nad oedd eilyddion yn cael eu caniatáu, roedd Arsenal i lawr i ddeg dyn, gan golli 1-0.

O ganlyniad i'w anaf yn ffeinal y Cwpan, roedd Barnes allan o'r tîm ar gyfer tymor cyfan 1952-53 (pan fu Arsenal yn bencampwyr y Gynghrair). Er ei fod yn ôl yn yr ochr am y tri thymor olynol, roedd ei ymddangosiadau bellach yn llai rheolaidd, gyda dim ond wyth ymddangosiad yn nhymor 1955-56. Roedd presenoldeb Len Wills a Joe Wade yn cystadlu am yr un lle, henoed ac effaith anafiadau'r gorffennol yn cyfrif yn ei erbyn. Ymddeolodd o chwarae yn haf 1956. Chwaraeodd 294 o gemau *swyddogol* i'r tîm a sgorio 12 gôl.

Gyrfa ryngwladol
----------------

Erbyn 1948 roedd Barnes wedi dod yn aelod rheolaidd o Dîm Cenedlaethol Cymru, gan ennill ei gap cyntaf yn erbyn Lloegr ar 18 Hydref 1947, lle cafodd y dasg anodd o orfod marcio Stanley Matthews. Enillodd Lloegr 3-0. Aeth Barnes ymlaen i ennill 22 cap, a daeth yn gapten ei wlad.

Yn ystod dwy flynedd olaf ei yrfa chwarae, bu Barnes hefyd yn rheolwr tîm cenedlaethol Cymru, gan wasanaethu yn y swydd rhwng Mai 1954 a Hydref 1956.

Darlledwr
---------

Wedi i'w gyfnod fel chwaraewr ddod i ben ymunodd Barnes â'r byd darlledu gyda'r BBC. Bu'n sylwebydd ar rowndiau terfynol Cwpan yr FA a, gyda Kenneth Wolstenholme, roedd yn un o'r sylwebyddion ar gyfer darllediad cyntaf *Match of the Day* ym 1964. Bu hefyd yn cynorthwyo Wolstenholme yn y sylwebaeth fyw o rownd derfynol Cwpan y Byd 1966, pan fu Lloegr yn chware yn erbyn yr Almaen. Ymddangosod fel ef ei hun mewn ddau ddrama teledu (fel sylwebydd pêl-droed) *199 Park Lane* a *Meet the Wife*

Bywyd personol
--------------

Priododd Joan Sutton yn Portsmouth ym 1941. Bu iddynt un ferch.

Ysgrifennodd Barnes hunangofiant, o'r enw *Captain of Wales* a gyhoeddwyd ym 1953. Parhaodd i wasanaethu'r BBC mewn amrywiol ffurf hyd ei farwolaeth, yn 55 mlwydd oed, ym 1975.

Anrhydeddau
-----------

Arsenal:

* Pencampwyr yr Adran Gyntaf: 1947–48
* Pencampwyr Cwpan Lloegr: 1950

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Huws, R. E. (2012). BARNES, WALLEY (1920-1975), pêl-droediwr. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 18 Chw 2019
2. ↑  Holley, Duncan; Chalk, Gary (1992). *The Alphabet of the Saints*. ACL & Polar Publishing. tud. 393. ISBN 0-9514862-3-3.
3. ↑  Gwefan Arsenal *Welsh international left-back Walley Barnes was an influential figure in Arsenal's 1947/48 League Championship success* adalwyd 18 Chwefror 2019
4. ↑  The Highbury Inn – Walley Barnes Archifwyd 2020-09-18 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 18 Chwefror 2019
5. ↑  BBC Cymru Fyw Sut hwyl gafodd rheolwyr tîm pêl-droed Cymru dros y degawdau? adalwyd 18 Chwefror 2019
6. ↑  IMDb Walley Barnes (1920–1975) adalwyd 18 Chwefror 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 315533700
* LCCN: nb2013025847

 |