recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cwmni cyfyngedig elusenol ydy **Popeth Cymraeg**, gyda'r nôd o ddarparu cyrsiau Cymraeg i Oedolion. Mae'r cwmni wedi ei leoli yn Ninbych, Sir Ddinbych.

Hanes
-----

Ym 1988, lansiwyd apêl gan David Jones, maer Dinbych ar y pryd a hefyd dysgwr Cymraeg, efo syniad o sefydlu **Canolfan Iaith Clwyd**. Ffurfiwyd ymddiriodolaeth, a pherswadiwyd Cyngor Sir Clwyd i drosglwyddo adeilad hen lyfrgell Dinbych i ddwylo'r ymddiriedolaeth er mwyn gartrefu'r ganolfan. Yn ystod 1990, codwyd £105,000 i adnewyddu'r adeilad. Sicrhawyd grant blynyddol o £20,000 gan Y Swyddfa Gymreig ym 1991, ac agorwyd y Ganolfan yn swyddogol.

Ym 1996, arwyddwyd cytundeb ffranseis gyda thri Choleg Addysg Bellach lleol - Coleg Llandrillo, Coleg Glannau Dyfrdwy a Choleg Celyn - i redeg dosbarthiadau Cymraeg yn y gymuned ar eu rhan - o Saltney ar y ffin draw i Benmaenmawr. Ym 1997, cynhaliwyd cwrs 'Accelerated Learning' Cymraeg cyntaf, yn defnyddio techneg a adwaenir erbyn hyn fel Dadawgrymeg. Creuwyd y dechneg - Suggestopedia yn Saesneg - gan Georgi Lozanof ym Mwlgaria ac mae cyfarwyddwr Popeth Cymraeg, Ioan Talfryn wedi dysgu'r techneg efo Mr Lozanof.

Canolfan Iaith Clwyd, Pwll y Grawys, Dinbych
Enillwyd grant o £187,000 gan y Loteri Genedlaethol ym 1997 i adeiladu estyniad i'r ganolfan a chyflogi mwy o staff. Sefydlwyd Menter Dinbych-Conwy y flwyddyn wedyn gyda chyllid gan Fwrdd Yr Iaith Gymraeg, Cyngor Colwyn a chynllun Cadwyn, a chyflogwyd dau swyddog newydd. Ym 1999 newidiwyd enw'r ymddiriedolaeth i 'Popeth Cymraeg / Welsh Unlimited' a daeth y gwmni cyfyngedig elusennol.

Agorwyd arddangosfa barhaol ar hanes Popeth Cymraeg yn y ganolfan yn 2004. Yn 2007, sefydlwyd Canolfan Cymraeg i Oedolion Gogledd Cymru, ac ariannir Popeth Cymraeg yn uniongyrchol bellach, yn hytrach na thrwy'r colegau.

Yn 2008, agorodd Dr John Davies Amgueddfa Gwefr Heb Wifrau yng Nghanolfan Iaith Clwyd, yn dangos hanes radio yng Nghymru, gan gynnwys radios o gasgliad y diweddar David Jones. Roedd radio yn un o'i brif ddiddordebau.

Agorodd Popeth Cymraeg ganolfan iaith arall yn Y Tanerdy, Llanrwst yn 2009.

Heddiw
------

Mae Popeth Cymraeg yn cynnal cyrsiau Cymraeg i oedolion dros rannau helaeth o ogledd Cymru, rhai ohonynt yn defnyddio Dadawgrymeg. Cynigir yn achlysurol gyrsiau hyfforddiant yn nhechneg Dadawgrymeg.

Mae Ioan Talfryn wedi cydweithio efo cwmni teledu Fflic ar ei raglen Hwb ar gyfer S4C a defnyddir y techneg Dadawgrymeg ar y rhaglen.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Canolfan: Teyrnged i arloeswr Gwefan Newyddion BBC Cymru

Dolenni allanol
---------------

Popeth Cymraeg
Logo'r Mudiad ar ddrws mewn gwersyll ffoaduriaid yn Tsiad
Mudiad dyngarol sy'n ceisio ehangu'r ddarpariaeth feddygol ydy **Médecins Sans Frontières** (**MSF**), neu **Meddygon Heb Ffiniau**.

Yn aml, mae'r meddygon yn gweithio yng ngwledydd y Trydydd Byd, ac epidemig, newyn ac afiechydon yn dew yno.

Cafodd ei sefydlu yn 1971 gan grwp bychan o feddygon o Ffrainc yn dilyn rhyfel cartref Biafra, meddygon a gredawsant fod gan pob person yr hawl i gael gofal meddygol waeth beth fo'i liw neu ei gredo ac nad oedd ffiniau gwleidyddol gwledydd yn bwysig. Mae Cyngor Rhyngwladol y mudiad yn cyfarfod yn Genefa, Swistir, ble sefydlwyd eu Prif Swyddfa - sy'n cydgordio gweithgareddau sy'n gyffredin drwy'r byd.

Yn 2007 darparwyd cymorth meddygol i dros 60 o wledydd a hynny gan dros 26,000 o feddygon, nyrsus a staff proffesiynnol eraill megis peiriannwyr dŵr a gweinyddwyr. Mae noddwyr preifat yn cyfrannu tuag 80% o holl wariant y mudiad gyda'r gyllideb blynyddol o tua (USD) $400 miliwn.[1]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Forsythe, David P. (2005) *The Humanitarians: The International Committee of the Red Cross*, Cambridge University Press. ISBN 0521612810.

Dolenni allanol
---------------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Médecins sans frontières***

* (Ffrangeg) Gwefan swyddogol
Pingos ger Tuktoyaktuk, Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin, Canada
Pingo'n ymdoddi a rhew polygon ger Tuktoyaktuk, Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin, Canada
Twmpath o rew a orchuddir gan bridd a geir yn yr Arctig, yr isarctig, a'r Antarctig ac sy'n gallu cyrraedd uchder o hyd at 70 metr a lled o 2 cilometr yw **pingo**. Daw'r term o'r gair yn yr iaith Inuit am fryn isel. Mae'r pingo yn dirffurf periglasaidd.

Un o'r ardaloedd sydd gydag un o'r dwysedd mwyaf o pingos yn y byd yw Tuktoyaktuk yn Delta Mackenzie, Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin, yng Nghanada, gyda tua 1,300 ohonynt. Mae parc Pingo National Landmark yn gwarchod wyth o'r rhain. Mae llefydd eraill gyda nifer sylweddol o pingos yn cynnwys Alaska, Yr Ynys Las, ac ynys Spitsbergen yn Norwy. Ceir gweddillion hen pingos yn yr Iseldiroedd yn ogystal, ger Zwaagwesteinde yn nhalaith Fryslân, ac yn nhaleithiau Drenthe a Groningen.

Ceir enghreifftiau yn Siberia hefyd, lle y'u gelwir yn *bulganniakh* yn yr iaith Yakuteg.

Credir fod pingos yn cael eu ffurfio wrth i ddŵr llyn rewi ac ymgodi o'r tir gan dyrchafu pridd gwaddol gwaelod y llyn i ffurfio bryn gyda chalon o rew.
Mae **Pool Hill** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO177753. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 455 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 516 metr (1693 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwyr Albert Segura i Arcas a Anna Sanmartí i Baró yw ***Presumptes Culpables. Els Altres Altsasu*** a gyhoeddwyd yn 2022. Fe'i cynhyrchwyd yn Catalwnia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a Chatalaneg a hynny gan Albert Segura i Arcas. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2022. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Bateman* sef ffilm llawn cyffro a throsedd Americanaidd gan Matt Reeves. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

```
Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 73 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
```

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Albert Segura i Arcas nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. .
2. ↑  Cyfarwyddwr:. .
3. ↑  Sgript:. .
Cerddorion yn chwarae poteli chwyth
Offeryn cerddorol yw **potel chwyth** sy'n cynhyrchu sain pan fydd cerddor yn chwythu aer dros agoriad botel. Mae poteli chwyth, fel y jwg cerddorol, weithiau yn cael eu defnyddwyr gan berfformwyr cerddoriaeth werin.

Mae poteli chwyth yn cynhyrchu sain trwy golofn o aer sy'n dirgrynu, a gellir eu twinio trwy ychwanegu dwr neu dywod iddynt. Mae'r nodyn rhif 76 (neu 77 os yw'r rhifo yn dechrau gydag 1) ym manyleb General MIDI wedi ei aseinio i'r botel chwyth.

Cerddoriaeth ar gyfer potel chwyth
----------------------------------

Gweler isod drefniant *Allegro* o *Kleinen Nachtmusik* gan Mozart ar gyfer y botel chwyth (GM 77):

\version "2.18.2"
\relative c'' {
\set Staff.instrumentName = #"blown bottle"
\set Staff.midiInstrument = "blown bottle" 
\key g \major
  \time 4/4
  \tempo "Allegro"
   <d, b' g'>4\f r8 d' g4 r8d
  g[ d] g b d4 r
  c r8 a c4 r8 a
  c[ a] fis a d,4 r
  <d, b' g'>8 r g'4. b8 (a) g-!
  g\trill (fis) fis4. a8 (c) fis,-!
  a (g) g4. b8 (a) g-!
   g\trill (fis) fis4. a8 (c) fis,-!
   g-. g-. \grace g16 (fis8) (e16 fis) g8-. g-. \grace b16 (a8) (g16 a)
   b8-. b-. \grace d16 (c8) (b16 c d4) r4
}
\midi { }
Audio playback is not supported in your browser. You can lawrlwytho'r ffeil sain.

Gweler hefyd
------------

* Jwg (offeryn)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Wenham, Martin (2000). *'200 Science Investigations for Young Students: Practical Activities for Science 5 - 11*. SAGE. t. 238. ISBN 9780857022172.
2. ↑  McGregor, Harriet (2010). *Sound*. The Rosen Publishing Group. t. 17. ISBN 9781615332151.
3. ↑  Rossing, Thomas D.; Wheeler, Paul A.; Moore, F. Richard; Wesley, Addison (2002). *The science of sound*. tt. 264. ISBN 9780805385656.
4. ↑  Hopkin, Bart (1996). *Musical Instrument Design: Practical Information for Instrument Making*. See Sharp Press. t. 65. ISBN 9781884365089.
5. ↑  Rothstein, Joseph (1995). *Midi: A Comprehensive Introduction*. A-R Editions, Inc. tt. 57. ISBN 9780895793096.
Prosiect unigryw yw **Llunio’r Dyfodol** **(LlrD)** sy’n canolbwyntio ar ddatblygiad rhanbarth cyfan yn sgil colli gweithwyr galluog. Fe’i dyluniwyd i greu swyddi newydd yng ngogledd orllewin Cymru sy’n manteisio ar y lefel uchel o arbenigedd peirianyddol a thechnegol yn niwydiant pŵer niwclear gogledd Cymru. Bydd y gorsafoedd pŵer hyn yn cael eu dad-gomisiynu'n fuan a bydd gogledd-orllewin Cymru yn colli dau gyflogwr mawr a gweithlu ysgilgar ac arbenigwyr yn eu maes o’r rhanbarth.

Bwriad y prosiect yw lliniaru hyn drwy ailhyfforddi gweithwyr y gorsafoedd er mwyn iddynt feddu ar sgiliau’r dyfodol mewn diwydiannau allweddol – fel ynni adnewyddadwy a thwristiaeth – a hyrwyddo’r rhanbarth fel canolbwynt gweithlu talentog, galluog o'r safon uchaf.

Denwyd lefel arwyddocaol o nawdd ariannol gan Gronfa Gymdeithasol Ewrop, Llywodraeth Cymru, Cyngor Sir Ynys Môn a Chyngor Gwynedd a’r Awdurdod Dad-gomisiynu Niwclear.

Menter Môn yw corff atebol *Llunio’r Dyfodol*, sy’n gweithredu’n eang ledled rhanbarth gogledd orllewin Cymru, gan gyflawni amrywiaeth o brosiectau datblygu economi'r UE ac amrywiaeth o gontractau menter ar ran comisiynwyr o’r sector cyhoeddus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Gwefan yr Awdurdod Dadgomisiynnu Niwclear | Newyddlen Rhanddeiliaid |  Archifwyd 2012-04-14 yn y Peiriant Wayback.
2. ↑  (Saesneg)
275x275px[*dolen marw*]
Mewn mathemateg, ceir dau gategori o fewn **paredd** (o'r Saesneg *parity*): eilrifau (-2, 0, 2, 4, 6, 8, 566...) ac odrifau (-3, -1, 1, 3, 5, 7, 387...) Arferid defnyddio'r termau 'rhwydd' ac 'afrwydd' yn y Gymraeg hyd at y 70au.

Pan fo cyfanrif yn cael ei rannu gyda 2 a'r ddwy ochr yn hafal, mae'r ddwy ochr (neu'r ddau hanner) yn eilrif ee 

cyfanrif = 8
rhennir ef yn ddwy ran cyfartal
ceir 4 ym mhob rhan
mae 4 yn eilrif.
I'w roi mewn geiriau eraill: mae 6 yn eilrif oherwydd nid oes gweddill pan gaiff ei rannu gyda 2.

Diffiniad mwy ffurfiol o eilrif yw'r canlynol: cyfanrif ar ffurf *n* = 2*k*, gyda'r *k* yma'n nodi'r cyfanrif.

Gellir wedyn dangos bod odrif yn gyfanrif o'r ffurf *n* = 2*k* + 1. Mae'n bwysig nodi bod y diffiniad uchod o baredd yn berthnasol i rifau cyfanrif yn unig, felly ni ellir ei gymhwyso i rifau fel 1/2 (hanner), 4.201 ayb.

Gellir diffinio'r setiau o eilrifau ac odrifau fel a ganlyn:

* **Eilrif** {\displaystyle =\{2k:k\in \mathbb {Z} \}}
* **Odrif** {\displaystyle =\{2k+1:k\in \mathbb {Z} \}}

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bassarear, Tom (2010), *Mathematics for Elementary School Teachers*, Cengage Learning, p. 198, ISBN 9780840054630, .
2. ↑  Sidebotham, Thomas H. (2003), *The A to Z of Mathematics: A Basic Guide*, John Wiley & Sons, p. 181, ISBN 9780471461630, .
Merch yn piso
Mae **Piso** neu **wneud dŵr** yn rhan o'r system iwrein pan fo'r corff dynol (a llawer o anifeiliaid eraill) yn cael gwared o ddŵr o'r corff. Mae "piso" yn hen air Cymraeg a ddefnyddir yn naturiol iawn am y weithred yma o gael gwared â dŵr o'r corff. Ceir hefyd geiriau gwneud am y weithred o biso gan gynnwys "ysgarthu", a grewyd gan ysgolheigion o'r gair "carthu" gan eu bont yn credu fod angen dau gasgliad gwahanol o eiriau: geiriau llafar naturiol a geiriau gwahanol ar gyfer y byd meddygol ac academia. Fel arfer mae dyn yn sefyll i biso a merch yn eistedd neu'n mynd ar ei chwrcwd.

Yn ôl traddodiad, mae piso cynta'r bore yn beth da i wella pigyn clust; felly hefyd dail cypreswydden.

Adeilad pwrpasol i'r gorchwyl
-----------------------------

Ym mhob adeilad drwy'r byd ceir llefydd arbennig i biso a elwir yn lle chwech neu'n "dŷ bach". Arferent fod y tu allan i'r adeilad ond yn y rhan fwyaf o wledydd gwâr mae'r lle chwech y tu fewn i'r adeilad.

Gwrthrychau i dderbyn y piso
----------------------------

Dau bo pi-pi o Ffrainc.
Mae'r "po pi-pi" yn declyn a ddefnyddir fel arfer i gasglu piso dros nos a'i wagio'n y bore. Y lle arferol i'w gadw yw o dan y gwely - cyn i wlâu (neu welyau) "difan" gyrraedd!

Dywediadau
----------

Ceir llawer o ddywediadau'n cynnwys y gair gan gynnwys:

* *Piso sy'n fater pwysig*
* *Rhy hwyr codi pais ar ôl piso*
* Cred rhai fod cyffwrdd blodyn dant y llew yn peri i chi wlychu'r gwely a gelwir y blodyn hwn (fel ag yn y Ffrangeg hefyd) fel "Blodyn Pi-pi'n y Gwely".

### Piso fel arwydd o sarhau person

Cartwn yn awgrymu fod yr arfer o dreisio carcharorion rhyfel yn ddigwyddiad dyddiol gan aelodau o fyddinoedd Prydain a'r UDA.
Yn Ionawr 2012 cywilyddiwyd y byd gan luniau graffig o bedwar "*marine*" yr UD yn piso ar gyrff tri dyn yn Afghanistan; credir mai aelodau o'r Taliban oedd y meirwon.

Delweddau graffig
-----------------

Cliciwch ar y dde i weld y lluniau 
Merch ar ei chwrcwd yn piso
Dyn yn piso

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Saesneg CBS News; adalwyd 14-01-2012". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-01-14. Cyrchwyd 2012-01-14.

Chwiliwch am ***piso***  
yn Wiciadur.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Brachybasidiaceae* yw'r **Parddu clwbfrwyn** (Lladin: ***Dicellomyces scirpi***; Saesneg: *Wood Clubrush Smut*). Mae'r teulu *Brachybasidiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Exobasidiales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Brachybasidiaceae
------------------------------------------

Mae gan **Parddu clwbfrwyn** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Brachybasidium pinangae* | Brachybasidium pinangae |  |
|
| *Dicellomyces calami* | Dicellomyces calami |  |
|
| *Dicellomyces gloeosporus* | Dicellomyces gloeosporus |  |
|
| *Kordyana boswelliae* | Kordyana boswelliae |  |
|
| *Kordyana celebensis* | Kordyana celebensis |  |
|
| *Kordyana commelinae* | Kordyana commelinae |  |
|
| *Kordyana indica* | Kordyana indica |  |
|
| *Kordyana tradescantiae* | Kordyana tradescantiae |  |
|
| *Meira argovae* | Meira argovae |  |
|
| Parddu clwbfrwyn | Dicellomyces scirpi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Parddu clwbfrwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Cintractiaceae* yw'r **Parddu corsfrwyn mân-sborog** (Lladin: ***Ustanciosporium majus***; Saesneg: *Small Spored White Beak-sedge Smut*). Y Gwir-Barddu yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Huddygl, smwt, neu'r carbon a ddaw o ganlyniad i dân yw 'parddu', fel arfer a chyfeirir yma at liw'r ffwng. Mae'r ffwng yma'n medru difa gweiriau fel ŷd, gwenith neu rug. Mae'r teulu *Cintractiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Ustilaginales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Cintractiaceae
---------------------------------------

Mae gan **Parddu corsfrwyn mân-sborog** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Parddu corsfrwyn mân-sborog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Urocystaceae* yw'r **Parddu ceirchwellt** (Lladin: ***Urocystis avenae-elatioris***; Saesneg: *False Oat-Grass Smut*). Y Gwir-Barddu yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Huddygl, smwt, neu'r carbon a ddaw o ganlyniad i dân yw 'parddu', fel arfer a chyfeirir yma at liw'r ffwng. Mae'r ffwng yma'n medru difa gweiriau fel ŷd, gwenith neu rug. Mae'r teulu *Urocystaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Urocystales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Urocystaceae
-------------------------------------

Mae gan **Parddu ceirchwellt** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Melanoxa oxalidiellae* | Melanoxa oxalidiellae |  |
|
| *Melanoxa oxalidis* | Melanoxa oxalidis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Parddu ceirchwellt** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Llawysgrif Gymraeg ganoloesol yn llaw y bardd Gwilym Tew yw llawysgrif **Peniarth 51**. Dyma'r unig lawysgrif gyfan y gellir profi ei bod yn waith Gwilym Tew, er y gwyddys iddo ysgrifennu llawysgrifau eraill. Fe'i cedwir yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, yn rhan o'r casgliad enwog Llawysgrifau Peniarth.

Cafodd ei hysgrifennu gan Gwilym Tew yn y cyfnod 1460-1480. Mae'r testunau a geir ynddi yn cynnwys geirfa barddol a luniwyd gan y bardd ei hun, gan dynnu ar ffynonellau fel Llyfr Aneirin, a fu yn ei feddiant ar y pryd, a'i gyfieithiad o'r testun Ffrangeg Canol *Bestiaire d'Amour* ('Bwystori Serch') gan Richart de Fornival (1201 - ?1260).

Cafodd y llawysgrif ei ffordd i Sir Ddinbych yn yr 16g lle daeth yn eiddo i'r bardd ac achyddwr Gruffudd Hiraethog. Ymddengys iddo ei chael gan ei gyfaill ac athro barddol Lewys Morgannwg. Yn ôl pob tebyg roedd Gwilym Tew yn ewythr i Lewys. Ceir llofnod y bardd Roger Kyffin (fl. c.1587 - 1609) o Sir Ddinbych yn y llawysgrif. Daeth yn rhan o lyfrgell Robert Vaughan o Hengwrt, Meirionnydd ac yna'n rhan o lyfrgell Peniarth.

Cyfeiriadau
-----------

* Graham C. G. Thomas (gol.), *A Welsh Bestiary of Love* (Dulyn, 1988), tt. xviii-xix.
Mae **Penllwyn-yr-hendy** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Mehefin 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.66 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
*Peidiwch â chymysgu y pentref hwn â Llanfachreth, Gwynedd.*
Pentref a chymuned yng ngogledd-orllewin Ynys Môn yw **Llanfachraeth** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Fe'i lleolir ar yr A5025 tua 4 milltir i'r dwyrain o dref Caergybi. Mae Afon Alaw yn llifo trwy'r pentref ar ei ffordd i'w haber ar Draeth y Gribin.

Er mai 'Llanfachraeth' yw enw'r pentref mae'n gorwedd ym mhlwyf Llanfachreth a chymysgir rhwng yr enwau yn aml fel canlyniad.

Mae yna lawer o bethau i wneud yn Llanfachraeth fel mynd am dro ar lwybrau dros un o'r pontydd. Mae yna dy tafarn a siop yn Llanfachraeth. Mae yna 2 bwthyn i aros yno os rydych yn ffansi mynd am wyliau ac mae yna gwesty ac bwyty yn y ty tafarn. Mae yna parc lleol yno.

Pobl nodedig yr ardal
---------------------

* Robert Bulkeley, mân uchelwr yr 17g, a fu’n byw yn nhy hynafol Dronwy.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Chwilier 'Llanfachraeth'

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
*Mergellus albellus*
Mae'r **Lleian Wen** (***Mergellus albellus***) yn hwyaden fechan sy'n perthyn o bell i'r Hwyaden Lygad-aur. Y Lleian Wen yw'r unig aelod o'r genws *Mergellus*.

Mae'n nythu yn rhannau gogleddol Ewrop ac Asia, ar y taiga, gan ddefnyddio tyllau mewn coed ar gyfer y nyth, er enghraifft hen dyllau cnocellod. Yn y gaeaf mae'n symud tua'r de a'r gorllewin ac yn gaeafu ar lynnoedd neu weithiau mewn mannau cysgodol ar yr arfordir.

Pysgod yw eu prif fwyd, ac mae "dannedd" bychain ar y pig sy'n ei gwneud yn haws iddynt gadw gafael ar bysgodyn.

Mae'r ceiliog yn aderyn trawiadol iawn, ac ef sydd yn gyfrifol am yr enw *Lleian Wen* ar yr aderyn, gyda'r plu bron i gyd yn wyn gydag ychydig o ddu. Mae gan yr ieir a'r adar ieuainc goch ar dop y pen, gwyn ar ochr y pen a'r gweddill o'r aderyn yn llwyd.

Nid yw'r Lleian Wen yn nythu yng Nghymru. Gellir gweld niferoedd bychain ar lynnoedd yn y gaeaf ond mae'n aderyn eithaf prin.

Cofnodion unigol
----------------

Cafwyd y cofnod anarferol o leian wen ym marchnad Porthmadog, 21 Ionawr 1881

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lovegrove et al (1994): Birds in Wales
Ffeminist o Americanaidd oedd **Lilian Welsh** (6 Mawrth 1858 - 23 Chwefror 1938) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel meddyg, athro prifysgol, ysgrifennydd, swffragét ac ymgyrchydd dros bleidlais i ferched.

  

Ganed Welsh yn Columbia, Pennsylvania ar 6 Mawrth, 1858 i Annie Eunice (g. Young) o Wrightsville a Thomas Welsh o Columbia. Hi oedd y pedwerydd plentyn (a 4edd merch) yn ei theulu. Roedd ei thad wedi gwasanaethu yn y Rhyfel Mecsicanaidd-Americanaidd cyn dod yn berchennog ar gwch camlas. 

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Millersville, Pennsylvania, Coleg Meddygol Woman of Pennsylvania a Phrifysgol Zurich. Bwriad gwreiddiol Welsh oedd dod yn athro prifysgol mewn cemeg ffisiolegol, a mynd i Brifysgol Zurich o 1889–1890 i baratoi ar gyfer hyn. Yn Zurich, cymerodd gwrs cyntaf y Brifysgol ar yr astudiaeth o facteria, gyda'i ffrind Mary Sherwood.

  

Yn 1935, dychwelodd i gartref ei theulu yn Columbia, Pennsylvania ar ôl marwolaeth Mary Sherwood, ei chyfaill oes.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Gymdeithas America dros yr Hawl i Ferched Bleidleisio am rai blynyddoedd. 
Roedd yn aelod gweithgar o Gymdeithas Genedlaethol Menywod America, gan gymryd rhan mewn nifer o orymdeithiau stryd a chynorthwyodd i baratoi ar gyfer confensiwn 1906.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr 'Hall of Fame' Merched Maryland (2017) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Disgrifiwyd yn: .
2. ↑  Anrhydeddau: .
3. ↑  .
Cyflwynydd a chynhyrchydd teledu yw **Nia Ceidiog** (ganwyd Mawrth 1954). Mae'n nodedig am fod yn un o gyflwynwyr cyntaf S4C ac ysgrifennu cyfresi cyntaf *Sam Tân*.

Bywyd cynnar a addysg
---------------------

Fe'i magwyd yn Wrecsam ac aeth i Ysgol Morgan Llwyd. Yn blentyn roedd eisiau bod yn athrawes Ffrangeg ac aeth i astudio Ffrangeg a Chymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth. Graddiodd yn 1976 ond yn hytrach na mynd ymlaen i hyfforddi fel athrawes dilynodd gwrs drama a threuliodd flwyddyn ar ôl hynny fel actores gyda Cwmni Theatr Cymru.[1]

Gyrfa
-----

Cychwynnodd ei gyrfa fel cyflwynydd rhaglenni plant gyda HTV Cymru yn niwedd y 1970au. Ei ymddangosiad cyntaf oedd ar raglen *Seren Wib* yn dangos sut i wneud cyri ŵy. Daeth yn gyflwynydd cyswllt ar gyfer S4C yn yr 1980au pan oedd cyflwynwyr rhwng rhaglenni yn ymddangos ar y sgrîn. Yn ystod y cyfnod yma dechreuodd ysgrifennu straeon i blant, a'i darlunio, er mwyn eu defnyddio i lenwi bylchau rhwng rhaglenni. Aeth ymlaen i ysgrifennu y gyfres animeddiedig i blant, *Sam Tân*.

Aeth ymlaen i weithio fel cyflwynydd a cynhyrchydd teledu. Sefydlodd ei chwmni cynhyrchu Ceidiog yn 1996 gyda'i brawd Geraint Ceidiog Hughes ac maent wedi cynhyrchu nifer o raglenni ffeithiol a phlant, yn cynnwys *Y Diwrnod Mawr*, *Gorsaf Hud*, *Meees* a *TiPiNi* [2]

Bywyd personol
--------------

Mae'n byw yng Nghaerdydd ac mae ganddi ddau fab. Teithiodd i India i ddysgu yoga ac mae bellach yn dysgu yoga i bobl eraill. Yn 63 oed cystadlodd mewn cystadleuaeth codi pwysau.[3]

Dolenni allanol
---------------

* Cwmni teledu Ceidiog
* Nia Ceidiog ar Twitter
* Nia Ceidiog ar wefan Internet Movie Database

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Diwrnod Mawr yn y Baftas i bennaeth teledu. Ceidiog (19 Ionawr 2011). Adalwyd ar 19 Hydref 2017.
2. ↑   Ceidiog - Amdanom Ni. Adalwyd ar 19 Hydref 2017.
3. ↑  *Mam Sam Tân yn codi pwysau*  , BBC Cymru Fyw, 18 Hydref 2017.  Cyrchwyd ar 19 Hydref 2017.
Tudalen gyntaf Llawysgrif C o'r Nibelungenlied (1220-1250)
Cerdd arwrol Almaeneg o'r Canol Oesoedd yw'r **Nibelungenlied**; fe'i hystyrir fel arwrgerdd genedlaethol yr Almaen.

Dyddia'r gerdd o'r 13g. Dyddia'r teitl o'r 18g, o'r geiriau olaf yn un o'r llawysgrifau, C, *hie hât daz mære ein ende: daz ist **der Nibelunge liet*** ("dyma ddiwedd yr hanes: dyna Gân y Nibelung").

Sail hanesyddol y stori yw'r frwydr ger Worms yn 436, pan orchfygwyd byddin Bwrgwyn gan fyddin yr Ymerodraeth Rufeinig dan y *magister militum* Aetius, gyda chymorth yr Hyniaid.

Arwr y gerdd yw Siegfried, sydd ar ddechrau'r hanes yn dod i Worms i lys Günther. Gyda Günther mae'n ymladd a'r Sacsoniaid ac yna'n teithio i Wlad yr Ia i ennill Brünhilde fel gwraig i Günther. Yn ôl yn Worms, mae Siegfried yn priodi Kriemhilt, chwaer Günther, ond cyn hir mae ymryson rhwng y ddwy pwy yw prif wraig y llys.

Roedd Siegfried wedi cymryd modrwy oddi wrth Brünhilde wrth iddi gysgu, a phan ddaw Siegfried dan amheuaeth o'i dwyn, mae'n tyngu llw ar waywffon Hagen, un o wŷr Günther. Penderfyna Hagen ladd Siegfried i amddiffyn anrhydedd y brenin. Dim ond ar un man ar ei gorff y gellir niweidio Siegfried, ond mae Hagen trwy ystryw yn perswadio Kriemhilt i nodi'r fan a chroes, yna tra allan yn hela, mae Hagen yn trywanu Siegfried â gwaywffon yn y fan honno. Mae Kriemhilt yn gofyn cymorth Atzel (Attila), brenin yr Hyniaid.

Rai blynyddoedd wedyn, gwahoddir y Bwrgwyniaid i wledd yn llys Atzel. Yno, mae gwarchodlu Kriemhilt yn ceisio lladd Hagen, ond mae Günther yn ei amddiffyn. Yn y diwedd, lleddir pawb o'r Bwrgwyniaid heblaw Günther a Hagen. Gyrr Kriemhilt ei dilynwr Dietrich i geisio eu perswadio i ildio. Gofynna Kriemhilt i Hagen am y *Nibelungenhort*, trysor y Nibelung, a gafodd hi gan Siegfried, ond mae Hagen wedi ei daflu i afon Rhein. Wedi i Kriemhilt ladd ei brawd Günther a Hagen, lleddir hi ei hun gan Hildebrand.

Defnyddiodd y cyfansoddwr Almaenig Richard Wagner y stori fel sail i'w gylch enwog o operâu, *Der Ring des Nibelungen* ("Modrwy y Nibelung").
New Rope String Band yng Ngŵyl Tegeingl. Llun gan Llinos Lanini (www.llinoslanini.com)
New Rope String Band yng Ngŵyl Tegeingl. Llun gan Ray Roberts
Pete Challoner, Tim Dalling a Jock Tyldesley yw aelodau **New Rope String Band**, band sy'n gweithio yn y byd gwerin. Mae eu sioe yn cynnwys elfennau mawr o gomedi a sgiliau syrcas yn ogystal â cherddoriaeth werin.

Hanes
-----

Ffurfiwyd yr Old Rope String Band yn Newcastle ym 1988 gan dri aelod band ceilidh: Joe Scurfield, Ian Carr a Pete Challoner. Gadawodd Ian Carr ar ôl dwy flynedd, ac ymunodd Tim Dalling a'r band.

Lladdwyd Joe Scurfield ar balmant yn Newcastle gan yrrwr taro a ffoi ar 8 Mehefin 2005. Penderfynodd y band barhau, ond newidiwyd ei enw i "New Rope String Band". Ymunodd Jock Tyldesley o fandiau Chipolatas a Flatville Aces a Vera van Heeringen o'r Iseldiroedd. Erbyn hyn, mae Jock a Vera'n byw yn Llansilin, ac mae Vera wedi gadael y band.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Celtic Connections". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-05. Cyrchwyd 2013-05-06.
2. ↑  ysgrif goffa Y Guardian
3. ↑  "Gwefan villagesinaction". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-07-24. Cyrchwyd 2013-05-06.

Dolenni Allanol
---------------

* gwefan y New Rope String Band Archifwyd 2013-05-20 yn y Peiriant Wayback.
* gwefan yr Old Rope String Band Archifwyd 2013-05-18 yn y Peiriant Wayback.
Mae **No More Lockdowns** *(**Cymru Sovereign** gynt)* yn blaid wleidyddol Eurosceptig galed a genedlaetholdeb Cymreig yng Nghymru sydd wedi'i chofrestru a'i reoleiddio gan Gomisiwn Etholiadol y Deyrnas Unedig. Cafodd y blaid ei sefydlu a'i chofrestru'n ffurfiol ym mis Mawrth 2016 dan yr enw Cymru Sovereign ar ôl bod yn grŵp yn lobïo a deisebu Llywodraeth Cymru. Un o'r ymgyrchoedd roedd yr arweinydd, Gruffydd Meredith yn rhedeg oedd creu ail siambr yn y Senedd. Ar hyn o bryd mae wedi'i gofrestru i sefyll mewn etholiadau yng Nghymru ac mae'n cydymffurfio â Deddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000.

Mae'r blaid yn credu y dylai Cymru fod yn wladwriaeth hollol sofran yn y byd, y tu hwnt i reolaeth Senedd y Deyrnas Unedig yn San Steffan yn Llundain a'r Undeb Ewropeaidd. Mae hefyd yn cefnogi creu system punt ac arian sofran Cymraeg didyled i Gymru gyda'i banc ei hun. Safodd y blaid yng Ngorllewin Casnewydd yn etholiadau Cynulliad Cymru 2016, lle daeth yn olaf gyda 38 pleidlais.

Mewn darn barn yn Y Cymro ar 10 Mai 2019 dywedodd arweinydd y blaid, Gruffydd Meredith, ei fod eisiau gweld Cymru yn ffynni fel gwlad annibynnol drwy greu arian ei hunan sydd yn rhydd o ddyled. Mae Meredith eisiau creu system economaidd gymysg gan dorri rhydd o 'gaethwasaidd bresennol' yr Undeb Ewropeaidd a'r Deyrnas Unedig.

Ymunodd y blaid mewn trafodaeth ar ôl Gorymdaith Annibyniaeth AUOB Caernarfon ar Orffennaf 2019. Roedd y fforwm rhwng pleidiau sy'n cefnogi Annibyniaeth; Plaid Cymru, Gwlad a Chymru Sovereign wedi ei chadeirio gan Dr. Carl Clowes. Cafodd hyn ei beirniadu gan grwp gwrth asgell dde eithafol *(Far Right Watch Wales)* er nad yw'r blaid yn un asgell dde eithafol. 

Cafodd y blaid ei ail-frandio ym mis Mawrth 2021 dan y faner 'Dim Mwy O Gloi Lawr i Gymru' er mwyn gwrthwynebu 'cyfyngiadau clo' COVID-19 oedd mewn lle ar y pryd. Sefodd y blaid yn 2 rhanbarth ac un etholaeth yn etholiad Senedd Cymru, 2021. Yn yr etholiad yma cafodd y blaid gyfanswm o 2,967 o bleidleisiau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bodden, Tom (2013-07-22). "The House of Llords: Call for second chamber in National Assembly". *North Wales Live* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-04-17.
2. ↑  Gweld Cofrestriad - Cymru Sovereign - Comisiwn Etholiadol
3. ↑  "Plaid newydd yn galw am "annibyniaeth lwyr" i Gymru". *Golwg360*. 4 Mai 2016. Cyrchwyd 2020-07-10.
4. ↑  "Newport West - Welsh Assembly constituency - Election 2016". *BBC News* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-07-10.
5. ↑  Meredith, Gruffydd (2019-05-10). "Gall, mi all Gymru ffynnu yn hyderus ac annibynnol wrth greu ei harian ei hun". *Y Cymro*. Cyrchwyd 2020-07-10.
6. ↑  Gwyn Jôb, Aled (2019-07-24). "Saturday's march is an opportunity to set a political route map for independence". *Nation.Cymru (Barn)* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-07-10.
7. ↑  "View registration - The Electoral Commission". *search.electoralcommission.org.uk*. Cyrchwyd 2021-04-17.
8. ↑  Mosalski, Ruth (2021-05-07). "Senedd election 2021 result in the South Wales East region". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-07-21.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
Cyn-yrrwr rasio Fformiwla Un o Loegr yw **Nigel Ernest James Mansell** OBE (ganwyd 8 Awst 1953). Enillodd Mansell Pencampwriaeth y Byd Fformiwla Un yn 1992 a Chyfres y Byd CART yn 1993. Fe yw'r unig berson i dal y ddau deitl ar yr un pryd, a hefyd y gyrrwr cyntaf i ennill Cyfres y Byd CART yn ei thymor cyntaf.

Fe barhaodd ei gyrfa yn Fformiwla Un 15 tymor, ac wedyn cystadlu yn y gyfres CART ar gyfer ei dau dymor olaf yn cystadlu ar y lefel uchaf. Heddiw, mae Mansell yn dal y gyrrwr Fformiwla Un mwyaf llwyddiannus i ddod o Brydain wrth ystyried nifer o fuddugoliaethau (31), ac yn pedwerydd allan of pob gyrwyr erioed.

Fe gymerodd Mansell rhan yn gyfres GP Masters, gan ennill dau allan o'r tair ras a gynhelir. Yn 2005, fe gafodd ei cynnwys yn yr International Motorsports Hall of Fame.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 91419963
* LCCN: n92104231
* ISNI: 0000 0001 0924 0930
* GND: 1208169661
* BNF: cb122042369 (data)
* NLA: 35075377
* NDL: 00471007
* NKC: jn20000701139
* The SBN id CFIV109368 is not valid.
* BNE: XX1014248

 |
Mathemategydd ac athronydd Americanaidd oedd **Norbert Wiener** (26 Tachwedd 1894 – 18 Mawrth 1964).

Ganwyd yn Columbia, Missouri, yn fab i athro ieithoedd a llenyddiaeth Slafonaidd ym Mhrifysgol Harvard. Graddiodd Norbert mewn mathemateg o Goleg Tufts yn 14 oed, a threuliodd blwyddyn yn astudio sŵoleg yn Harvard. Newidiodd ei radd i athroniaeth, ac enillodd ei ddoethuriaeth o Harvard yn 1913 gyda'i draethawd estynedig ar bwnc rhesymeg fathemategol. Astudiodd ym Mhrifysgol Caergrawnt dan Bertrand Russell ac ym Mhrifysgol Göttingen gyda David Hilbert.

Ni chafodd ei dderbyn i'r fyddin yn y Rhyfel Byd Cyntaf, am yr oedd ei olwg yn rhy wan. Treuliodd y rhyfel yn athro ym Mhrifysgol Maine, yn awdur gwyddoniadur, yn brentis peiriannydd, yn newyddiadurwr, ac yn fathemategydd ym Maes Arbrofi Aberdeen, Maryland. Yn 1919 ymunodd ag adran fathemateg Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT), a bu'n gweithio yno nes iddo ymddeol. Gweithiodd ar bynciau prosesau stocastig, mudiant Brownaidd, a dadansoddi harmonig cyffredin.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fe weithiodd ar broblemau ynglŷn ag anelu arfau i saethu ar dargedau sy'n symud. Yn 1948, cyhoeddodd ei lyfr *Cybernetics: or Control and Communication in the Animal and the Machine*, gan arloesi maes seiberneteg. Bu farw yn Stockholm yn 69 oed.
Ogof gynhanesyddol ger Rhosili ar benrhyn Gŵyr (cyfeiriad grid SS951807) yw **Ogof Pafiland** (neu **Ogof Pen-y-Fai**). Mae'n un o gyfres o ogofâu wedi'u cysylltu, ac a fu'n gartref i bobl yn ystod Hen Oes y Cerrig Uchaf: tua 26,000 o flynyddoedd cyn y presennol (CP). Mae'n adnabyddus fel y man lle darganfuwyd sgerbwd "Dynes Goch Pafiland", y ffosil dynol cyntaf i'w darganfod (1823). Caiff yr ogof ei hystyried fel yr ogof "gyfoethocaf o'r cyfnod hwn (Hen Oes y Cerrig Uchaf) yn Ynys Prydain", oherwydd natur defodol y claddu. Prin y ceir unrhyw dystiolaeth o fywyd yr adeg hon drwy Ynys Prydain ar wahân i Ogof Pafiland.

Ogof Twll yr Afr lle darganfuwyd "Dynes Goch Pafiland" (darlun 1823)
Traeth Rhosili

Darganfyddiadau archaeolegol
----------------------------

Darganfuwyd yno fwyeill llaw o Hen Oes y Cerrig, dannedd bleiddiaid ac esgyrn eirth.

Ond y darganfyddiad pwysicaf oedd sgerbwd corff dynol o Hen Oes y Cerrig a adnabyddir dan yr enw "Dynes Goch Pafiland". Gwnaed y darganfyddiad hwnnw gan yr hynafiaethydd ac archaeolegydd cynnar William Buckland yn 1823 yn Ogof Twll yr Afr. Credai Buckland ac eraill mai sgerbwd merch ydoedd ond dangoswyd mai gweddillion dyn ifanc tuag 21-25 oed ydyw. Roedd yn byw tua 29,000 o flynyddoedd yn ôl. Paentiwyd ei sgerbwd a lliw *ocr* coch, er mwyn ei amddiffyn rhag pwerau maleisus yn ôl pob tebyg (arfer cyffredin yn y cyfnod hwnnw). Dyma'r gweddillion dynol modern (*Homo sapiens sapiens*) hynaf a ddarganfuwyd ym Mhrydain a'r claddu defodol hynaf y gwyddys amdano yn Ewrop i gyd. Cafwyd penglog mamoth yn ei ymyl ond mae hynny ar goll erbyn hyn.

Ymhlith y darganfyddiadau diweddarach o'r ogof y mae casgliad o bennau gwaywffyn a chrafwyr croen callestr, sydd efallai i'w dyddio i'r cyfnod Aurignasiaidd.

Cadw
----

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: GM434  Ceir ail ogof yng cyfeiriad grid SS437859 
sydd wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: GM504

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hanes Cymru, John Davies, ISBN 0-14-012570-1
2. ↑  Prehistoric Wales gan Frances Lynch et al. Sutton Publishing Ltd; 2000; tud. 19 Mae'r gyfrol yma'n datgan mai ogof Pafiland yw'r "ogof gyfoethocaf o'r cyfnod hwn (Hen Oes y Cerrig Uchaf) yn Ynys Prydain".
3. ↑  Prehistoric Wales gan Frances Lynch et al. Sutton Publishing Ltd; 2000; tud. 18 Mae'r gyfrol yma'n datgan mai dyn 25 oed sydd yma.
4. ↑  Cofrestr Cadw.

Dolenni allanol
---------------

* Ogof Paviland Archifwyd 2007-03-11 yn y Peiriant Wayback. Casglu'r Tlysau
* Erthygl am y darganfyddiadau diweddaraf am y sgerbwd ar wefan BBC Cymru
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Putney**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Putney yn Llundain FwyafEtholaeth Putney yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1934: Samuel Samuel (Ceidwadol Clymblaid, wedyn Unoliaethol, wedyn Ceidwadol)
* 1934–1942: Marcus Samuel (Ceidwadol)
* 1942–1964: Hugh Linstead (Ceidwadol)
* 1964–1979: Hugh Jenkins (Llafur)
* 1979–1997: David Mellor (Ceidwadol)
* 1997–2005: Tony Colman (Llafur)
* 2005–2019: Justine Greening (Ceidwadol Clymblaid, wedyn Annibynnwr)
* 2019–presennol: Fleur Anderson (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Cwmwd canoloesol yn y Berfeddwlad ar arfordir gogledd-ddwyrain Cymru oedd cwmwd **Prestatyn**. Gyda chymydau Rhuddlan a Cwnsyllt, roedd yn un o dri chwmwd cantref Tegeingl.

Gorweddai'r cwmwd yng ngogledd Tegeingl, yn llain hir o dir ar yr arfordir, gan ymestyn o lannau afon Clwyd yn y gorllewin (ger Y Rhyl a Rhuddlan heddiw) hyd Y Parlwr Du a chyffiniau Ffynnongroyw yn y dwyrain. Ffiniai â chymydau Cwnsyllt (*Coleshill*) a Rhuddlan, yn yr un cantref, ac â chwmd Is Dulas, cantref Rhos, i'r gorllewin.

Diserth oedd canolfan y cwmwd. Roedd o bwys strategol am ei fod yn gorwedd ar y llwybr arfordirol i gyfeiriad Gwynedd o gyfeiriad Lloegr.

Yn yr Oesoedd Canol Cynnar, bu'r rhan yma o'r wlad ym meddiant Mersia am gyfnod, fel y tyst amryw o'r enwau lleoedd o darddiad Saesneg o hyd, yn cynnwys yr enw Prestatyn ei hun. Fe'i adenillwyd gan y Cymry dan Owain Gwynedd a daeth yn rhan o gantref Tegeingl. Codwyd Castell Prestatyn gan un o arglwyddi Normanaidd y Mers yn y 12g ond cafodd ei gipio a'i ddinistrio gan Owain Gwynedd.

Am lawer o'r amser bu ym meddiant brenhinoedd a thywysogion Gwynedd, ond yn y 1280au fe'i meddianwyd gan goron Lloegr a daeth yn rhan o'r Sir y Fflint newydd. Heddiw mae rhan orllewinol yr hen gwmwd yn gorwedd yn Sir Ddinbych a'r rhan arall yn Sir y Fflint.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
* Tegeingl
* Y Berfeddwlad
Pwyll yn hela yng Nglyn Cuch - yn y cefndir mae Arawn, sydd wedi gosod ei gwn ar y carw (engrafiad yng nghyfieithiad Charlotte Guest o'r Mabinogion (ail argraffiad, 1877)
Chwedl ***Pwyll Pendefig Dyfed*** yw'r gainc gyntaf o Bedair Cainc y Mabinogi. Mae hefyd yn enw ar un o brif gymeriadau'r chwedl, cymeriad sydd wedi'i seilio ar dduw Celtaidd, cynharach.

Mae Pwyll, brenin Dyfed allan yn hela un diwrnod yng Nglyn Cuch, heb fod ymhell o'i lys yn Arberth, pan mae'n llithio ei gŵn hela ar garw a laddwyd gan gŵn heliwr arall. Arawn brenin Annwn yw'r heliwr arall, ac mae'n cyhuddo Pwyll o ymddwyn yn anghwrtais tuag ato. Dywed y gall Pwyll wneud iawn am y sarhad trwy newid lle ag ef am flwyddyn. Cymer Pwyll bryd a gwedd Arawn a mynd yn frenin Annwn, tra mae Arawn yn teyrnasu ar Ddyfed ar ffurf Pwyll. Tra yn Annwn mae Pwyll yn ymladd â Hafgan, gelyn Arawn, ac yn ei drechu. Caiff Pwyll y teitl "Pen Annwfn".

Prioda Pwyll a Rhiannon, a genir mab iddynt. Y noson ar ôl ei eni mae'r baban yn diflannu, a chyhuddir Rhiannon o'i ladd. Er iddi wadu hyn mae'r llys yn pwyso ar Pwyll i'w hysgaru. Gwrthyd Pwyll wneud hyn, ond mae Rhiannon yn gorfod gwneud penyd. Bedair blynedd yn ddiweddarach mae Teyrnon Twrf Liant, brenin Gwent Is Coed, yn dod â'r mab i lys Pwyll. Roedd y bachgen wedi ei gymeryd trwy hud i lys Teyrnon, lle magwyd ef dan yr enw "Gwri Wallt Eurin". Caiff yr enw Pryderi o eiriau Rhiannon pan glyw fod ei mab yn fyw: "Oedd esgor fy mhryder im, pe gwir hynny."

Wedi marwolaeth Pwyll mae Pryderi yn ei ddilyn ar orsedd Dyfed. Mae'n ychwanegu tri chantref Ystrad Tywi a phedwar cantref Ceredigion at ei deyrnas, ac mae'n priodi â Chigfa ferch Gwyn Gohoyw.

Llyfryddiaeth
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Pwyll Pendeuic Dyuet** |

### Y testun

* Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930; sawl argraffiad newydd ers hynny)

Cyfeiriadau
-----------

Nodyn:Rheoli awurdod