**Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek Göttingen** (byr: *SUB Göttingen*) 
yw llyfrgell Prifysgol Göttingen (*Göttingen Georg-August-Universität*) yn Göttingen, yr Almaen yn ogystal â bod yn llyfrgell ganol y rhanbarth Niedersachsen (*Lower Saxony*). Rhan o'r llyfrgell yw'r adran ddigideiddio *Göttinger Digitalisierungszentrum* yn ogystal â'r wefan wyddonol *vascoda*. Mae'n un o lyfrgelloedd ymchwil pwysica'r byd. Rhwng muriau'r llyfrgell hon y cedwir Beibl Gutenberg, un o bedwar yn unig drwy'r byd.

Mae'n un o lyfrgelloedd mwya'r Almaen hefyd, gyda 4½ miliwn o gyfrolau, 13,000 holograff a 350 *Nachlässe* (iaid llenyddol sy'n delio gyda materion hawlfraint ac eiddo deallusol). Mae'r llyfrgell yn casglu deunydd print, ffotograffau, mapiau, lluniau, llawysgrifau, CD-ROMau ac archifau. Hefyd eitemau ym mhob iaith a fformat; llyfrau, newyddiaduron, papurau newydd, cylchgronau, recordiau sain a cherddoriaeth, breinleni, basau data, mapiau,argraffiadau a darluniau. Catalogir popeth yn electronig, a dim ond arlein y caniateir mynediad i rai o'r casgliadau.

Hanes
-----

Ystyrir y llyfrgell fel y llyfrgell academaidd gyntaf ac fe'i codwyd yn 1734, teirblwydd cyn codi'r brifysgol. Y Cyfaryddwr cyntaf oedd Johann Matthias Gesner, ac ymhlith ei Phrif Lyfrgellwyr enwog y mae'r brodyr Jacob a Wilhelm Grimm, (sef y Brodyr Grimm) 1830-1837.

Ers y 1920au, derbyniodd y llyfrgell, gasgliadau arbennig niferus, yn enwedig y casgliad Eingl-Americanaidd a'r gwyddorau naturiol.

Adeilad y Llyfrgell yn y 18g
Yr adeiladau a godwyd rhwng 1878-1882
Neuadd Fawr y Llyfrgell, darlun pen ac inc gan Friedrich Besemann (1796–1854)
Yn 2002 enillodd y SUB wobr "Llyfrgell Almaenig y Flwyddyn" sef y *(Bibliothek des Jahres)*.

Heddiw
------

Ceir stoc o tua 4.5 miliwn o gyfrolau heddiw. Mae'r llyfrgell ar agor saith diwrnod yr wythnos ac mae mynediad i'r holl arddangosfeydd am ddim. Gellir gweld nifer o gasgliadau diddorol y llyfrgell ar eu gwefan. Cyhoeddwyd llawer o ddeunyddiau ar y we ac mae SUB yn gwneud llawer o ymchwil mewn Dyniaethau Digidol.

Adeilad newydd y SUB yn Göttingen ers 1992
Y Llyfrgell yn y nos
### Adranau y Llyfrgell

* Llyfrgell Cemeg (BBN)
* Llyfrgell Coedwigaeth Rhanbarthol (BBF)
* Llyfrgell Ardal Meddygol ("BBM")
* Llyfrgell yr adran Ffiseg (BBP)
* Llyfrgell y Gwyddorau Economaidd a Chymdeithasol (BBWISO, yn yr Oeconomicum)

### Casgliadau yn yr adeilad hanesyddol

* Adran Llawysgrifau a Llyfrau Prin
* Adran Llawysgrifau a Llyfrau Prin
* Casgliad o Argraffwyd Almaeneg 1701-1800
* Gweithdy Adfer
* Rhwymo Llyfrau
* Ystafell Ddarllen Heyne
* Casgliad Mapiau
* Llyfrgell Asia-Affrica

### Catalogau a Gwasanaethau Canolog

Mae SUB hefyd lyfrgell yr Akademie der Wissenschaften (Academi y Gwyddorau yn Göttingen). Mae'n cynnal y Niedersächsischen Zentralkatalog (catalog canolog Sacsoni Isaf) a Göttinger Digitalisierungszentrum (Canolfan Göttingen Digido). Mae SUB yn cynnig amrywiaeth o wasanaethau ar-lein, fel y Llyfrgell Rithwir o Eingl-Americanaidd gofod diwylliannol, ac mae'n datblygu cynigion newydd trwy'r amser.

Prif lyfrgellwyr
----------------

* Johann Matthias Gesner (1734 - 1761)
* Johann David Michaelis (1761 - 1763)
* Christian Gottlob Heyne (1763 - 1812)
* Jeremias David Reuss (1812 - 1837)
* Georg Friedrich Benecke (1838 - 1844)
* Karl Friedrich Christian Hoeck (1845 - 1875)
* August Wilmanns (1875 - 1886)
* Karl Dziatzko (1886 - 1903)
* Richard Pietschmann (1903 - 1920)
* Richard Fick (1921 - 1932)
* Josef Becker (1933-1935)
* Karl Julius Hartmann (1935 - 1958)
* Wilhelm Martin Luther (1958 - 1962)
* Wilhelm Grunwald (1963 - 1974)
* Hans Helmut Vogt (1974 - 1990)
* Elmar Mittler (1990 - 2006)
* Norbert Lossau (2006 -)

Llenyddiaeth
------------

* Margo Bargheer, Klaus Ceynowa (Hrsg.): *Tradition und Zukunft - die Niedersächsische Staats und Universitätsbibliothek Göttingen. Eine Leistungsbilanz zum 65. Geburtstag von Elmar Mittler*. Universitätsverlag, Göttingen 2005, ISBN 3-938616-03-2 (Volltext, PDF)
* Bernhard Fabian (Hrsg.): *Handbuch der historischen Buchbestände in Deutschland*. Bd. 2, 1. Olms-Weidmann, Hildesheim 1998, ISBN 3-487-09575-0, S. 140–266
* Elmar Mittler: *Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek Göttingen*. In: Bernd Hagenau (Hrsg.): *Regionalbibliotheken in Deutschland*. Klostermann, Frankfurt am Main 2000. S. 187 - 195, ISBN 3-465-03085-0

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan y llyfrgell yn Saesneg
* SUB Göttingen
* Universitätsverlag Göttingen
* Universitätsarchiv Göttingen
* Projekt DigiWunschbuch
* Bibliotheksgeschichte
* Trysorau Göttingen
	+ (OPAL - portal ar-lein)
* vifanord Llyfrgell Gogledd Ewrop ac Astudiaethau Baltig ar-lein
* Vascoda Archifwyd 2010-09-19 yn y Peiriant Wayback.
* historyguide.de
* Lluniau Paulinerkirche[*dolen marw*]
* Panorama[*dolen marw*]

Caslgiad Celtaidd, gweler Wales related Fiction of the Romantic Period, gweler 
Arddangosfa Panorama Wales, gweler 
Am Gymru (OPAC): 
Gweler yma:  (Metadata) Archifwyd 2009-08-22 yn y Peiriant Wayback..
Sacsoni Isaf ar-lein:  Archifwyd 2010-10-24 yn y Peiriant Wayback.
CACAO, PARSE.Insight, TextGrid, WisNetGrid, WissGrid ( Archifwyd 2010-08-27 yn y Peiriant Wayback.)

Blumenbach ar-lein:  Archifwyd 2016-04-17 yn y Peiriant Wayback.
Llyfrgelloedd rhithwir // Rhestr Cronfeydd Data: