recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mynydd sy'n un o gopaon yr Hirnantau, rhan o Fynyddoedd y Berwyn, yw **Foel y Geifr** sydd wedi'i leoli rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SH937275. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 516metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Saif i'r de o'r Bala a Llyn Tegid, gyda Chwm Cynllwyd i'r gorllewin a Chwm Hirnant i'r dwyrain. Mae dau gopa arall ar yr un grib: Trum y Gwragedd a Foel Goch.

Y copa
------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt, Nuttall a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 626m (2054tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Fras (Pumlumon)** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN765926. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 424 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 529 m (1736tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr mynyddoedd uchaf y byd

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwleidydd a llawfeddyg o'r Alban yw **Philippa Whitford** (ganwyd 24 Rhagfyr 1958) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ganol Swydd Ayr. Cafodd ei hailethol yn 2017 a 2019. Mae'r etholaeth yn cynnwys rhan o'r siroedd: Dwyrain Swydd Ayr, Gogledd Swydd Ayr a De Swydd Ayr. Mae Philippa Whitford yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Yn ddeg oed, symudodd o Belfast, Gogledd Iwerddon i'r Alban. Fe'i haddysgwyd yn Llundain ac yn Milngavie, Dwyrain Swydd Dunbarton cyn cwbwlhau cwrs meddygaeth yn Glasgow. Gweithiodd am dros 18 mlynedd fel conyltant yn Crosshouse Hospital cyn symud i wleidyddiaeth. Am flwyddyn a hanner gweithiodd yn un o ysbytai'r Cenhedloedd Unedig yn Llain Gaza. Mae bellach yn byw yn Troon yn yr Alban.

Dyfnahodd ei gweledigaeth a'i hymgyrchu gwleidyddol yn ystod Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014.

Hi yw'r llefarydd y PGA ar ran iechyd mewn San Steffan.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Philippa Whitford 26999 o bleidleisiau, sef 53.2% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +34.1 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 13589 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Mae **Foel Goch** yn gopa mynydd a geir yn yr Arenig rhwng Cerrigydrudion a Llangwm yn Sir Conwy; cyfeiriad grid SH953422. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 337metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Claddwyd Dr Sampson ar gopa'r Foel Goch yn 1931, mewn seremoni liwgar a oedd yn cynnwys Augustus John a llawer o sipsiwn a'u telynnau a'u ffidlau.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 611m (2005tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
**Marcus Iulius Philippus** (c.204 – 249), sy'n fwy adnabyddus fel **Philip yr Arab** neu **Philip I**, oedd ymerawdwr Rhufain o 244 hyd 249.

Dywed rhai ffynonellau fod Philip yn fab i sheic Bedouin. Yn ôl eraill ganed ef yn Shahba yn fab i Julio Marino, dinesydd Rhufeinig o darddiad bonheddig lleol. Priododd Rhilip a Marcia Octacilia Severa yn 238 a bu ganddynt un mab, Marcus Julius Severus Philipus, a ddaeth yn Philip II.

Ymunodd Philip a'r fyddin a dringodd trwy'r rhengoedd nes dod yn gadfridog dan yr ymerawdwr Gordian III. Ef oedd pennaeth y llengoedd yn nhalaith Mesopotamia. Daeth Gordian i'r dwyrain i ymgyrchu yn erbyn y Persiaid oedd yn bygwth Mesopotamia. Pan fu farw Timisetus, pennaeth Gard y Praetoriwm, tad-yng-nghyfraith Gordian a'i brif gynghorydd, penodwyd Philip yn bennaeth y Praetoriaid yn ei le. Ymddengys i Philip gynllwynio yn erbyn Gordian a'i lofruddio yn 243. Cyhoeddwyd Philip yn ymerawdwr gan y llengoedd, ac wedi cytuno telerau heddwch a Sapor I, brenin Persia, aeth i Rufain lle gwnaed ef yn ymerawdwr gan y Senedd. Cyhoeddodd ei fab Marcus Julius Severus Philipus fel *Cesar*.

Tua dechrau ei deyrnasiad bu ymosodiadau gan yr Almaenwyr ar ffiniau'r ymerodraeth. Ymosododd y Gothiaid ar Moesia (Bwlgaria heddiw) tros Afon Donaw. Erbyn 248 yr oeddynt wedi ei gyrru allan o Moesia, ond yr oedd y llengoedd yn anfodlon, efallai am nad oeddynt wedi derbyn tâl digonol am eu buddugoliaeth. Gwrthryfelasant, a chyhoeddi Tiberius Claudius Pacatianus yn ymeradwdwr. Gorchfygwyd y gwrthryfel, a phenododd Philip Decius yn rhaglaw ar y dalaith.

Yn Ebrill 248 dathlodd Philip fil-flwyddiant sefydlu dinas Rhufain gan Romulus gyda chwaraeon. Fodd bynnag yr oedd y milwyr ar ffin Afon Donaw yn fwyfwy anfodlon, ac yn nechrau 249 cyhoeddasant Decius yn ymerawdwr. Cychwynodd ef tua Rhufain gyda'i fyddin, ac mewn brwydr gerllaw Verona gorfchfygwyd byddin Philip ac fe'i lladdwyd. Pan gyrhaeddodd y newyddion i Rufain, llofruddiwyd ei fab.

Awgryma rhai haneswyr mai Philip oedd yr ymerawdwr cyntaf i fod yn Gristion. Ond nid oes unrhyw brawf o hyn, er iddo eu goddef.

Philip yr Arab

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Gordian III** | **Ymerawdwr Rhufain**244 – 249 | Olynydd:**Decius** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 67260910
* LCCN: n88122633
* ISNI: 0000 0001 1172 2509
* GND: 11874223X
* SUDOC: 028082370
* BNF: cb11998862d (data)
* NKC: jo2015878927

 |
Logo Partneriaeth yr Iaith Gernyweg. Mae "maga" yn gyfystyr â "magu" yng Nghernyweg.
Corff cynrychiadol yw **Partneriaeth yr Iaith Gernyweg** (Cernyweg: *Keskowethyans an Taves Kernewek* kɛskɔˈwɛθjans an ˈtavɛs kɛrˈnɛwɛk, kɛskɔˈwɛθjɐnz ɐn ˈtævɐzs kərˈnuːɐk) a sefydlwyd yng Nghernyw yn 2005 er mwyn hybu a datblygu defnydd yr iaith Gernyweg yng Nghernyw. Mae'n gweithredu o fewn Cyngor Cernyw.

Partneriaeth gyhoeddus a gwirfoddol yw hi ac mae'n cynnwys cynrychiolwyr o blith gwahanol gymdeithasau Cernyweg a sefydliadau diwylliannol ac economig a llywodraeth leol Cernyw. Ariennir y corff yn rhannol gan gynllun Amcan Un yr Undeb Ewropeaidd, gan Adran Cymunedau a Llywodraeth Leol llywodraeth y Deyrnas Unedig a chan Gyngor Cernyw.

Mae'r Bartneriaeth yn gyfrifol am reoli Ffurf Ysgrifenedig Safonol y Gernyweg, orgraff a gyhoeddwyd yn 2008 er mwyn ceisio uno'r nifer o orgraffau gwahanol gynt ac er mwyn cael ei defnyddio ar arwyddion ffyrdd, mewn dogfennau swyddogol ac mewn arholiadau ysgolion.

Gweler hefyd
------------

* Bòrd na Gàidhlig
* Bwrdd yr Iaith Gymraeg
* Coonseil ny Gaelgey
* Foras na Gaeilge
* Ofis ar Brezhoneg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  CLP Datganiad i'r Wasg, 11 Rhagfyr 2006: New logo for Cornwall Language Partnership is agreed[*dolen marw*]
2. ↑  "Cornish Language Partnership : About Us". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-12-24. Cyrchwyd 2014-08-28.
3. ↑  "Cornish Language Partnership". Network to Promote Linguistic Diversity. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-03. Cyrchwyd 2014-08-28.
4. ↑  "Cornish Language Partnership : Partnership". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-12-25. Cyrchwyd 2014-08-28.
5. ↑  "Cornish Language Partnership : Funding". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-12-25. Cyrchwyd 2014-08-28.
6. ↑  BBC News - Breakthrough for Cornish language - 19 Mai 2008

Dolenni allanol
---------------

* Cornish Language Partnership - y safle swyddogol yng Nghernyweg a Saesneg
Mae **Pen-crug-melyn** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN502285. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 142 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 326 metr (1070 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2008-06-23 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Pentre Newydd Hill** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SM988329. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 107 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 217 metr (712 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Bardd Groegaidd oedd **Pindar** (Hen Roeg: Πίνδαρος, "Pindaros"), (c. 522 – 443 CC). Ystyrir ef yn un o feirdd mwyaf Groeg.

Ganed Pindar ym mhentref Cynoscephalae yn Boeotia, yn fab i Daiphantus and Cleodice. Priodiodd Megacleia, a chawsant ddwy ferch, Eumetis a Protomache, a mab, Daiphantus. Dywedir iddo farw yn Argos.

Teithiai Pindar ar hyd a lled y byd Groegaidd, o un noddwr i’r llall. Gellir casglu iddo dreulio amser yn llys Hiero I, unben Siracusa, lle cyfansoddodd farddoniaeth i glodfori buddugoliaethau Hiero a Theron yn y Gemau Olympaidd. Ymwelodd â Delphi ac Athen hefyd, ac ymddengys o’i weithiau iddo ymweld ag ynys Aegina. Roedd ganddo dŷ yn ninas Thebai, a chofnodir i’r tŷ hwnnw gael ei arbed gan Alecsander Fawr o barch i’r bardd pan gipiodd ef y ddinas.

Cyfansoddodd Pindar nifer o wahanol fathau o farddoniaeth: gweithiau (Paean) ac emynau eraill ar gyfer gwyliau crefyddol, cerddi moliant i bobl amlwg, marwnadau a cherddi i ddathlu buddugoliaethau yn y Gemau Olympaidd. Dyddia’r cynharaf o’i gerddi sydd ar glawr o tua 498 CC, yn dathlu buddugoliaeth Hippocleas o Thessalia yn y Gemau Olympaidd y flwyddyn honno.

### Gweithiau

Yn ôl un awdur o’r henfyd, rhennid gweithiau Pindar yn 17 llyfr gan ysgolhegion yn Llyfrgell Alexandria: 

* 1 llyfr o **humnoi** - *"emynau"*
* 1 llyfr o **paianes** - *"paeanau"*
* 2 lyfr o **dithuramboi** - *"dithyrhambau"*
* 2 lyfr o **prosodia** - *"rhag-gerddi"*
* 3 lyfr o **parthenia** - *"cerddi ar gyfer morwynion"*
* 2 lyfr o **huporchemata** - *"cerddi ar gyfer dawnsio"*
* 1 llyfr o **enkomia** - *"canu mawl"*
* 1 llyfr o **threnoi** - *"marwnadau"*
* 4 llyfr o **epinikia** - *"cerddi buddugoliaeth"*

O’r gweithiau hyn, dim ond yr *epinikia*, y cerddi i ddathlu buddugoliaethau yn y Gemau Olympaidd, sydd wedi eu cadw yn gyflawn. Dim ond rhannau, yn cynnwys dyfyniadau gan awduron eraill, a gadwyd o’r gweddill.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100181310
* LCCN: n79138879
* ISNI: 0000 0001 2145 1036
* GND: 118594427
* SELIBR: 196913
* SUDOC: 028344685
* BNF: cb119920037 (data)
* BIBSYS: 90130028
* NLA: 35423594
* NDL: 00854552
* NKC: jn19990210493
* The SBN id CFIV071419 is not valid.
* BNE: XX922653
* CiNii: DA01200140

 |
Fforwm rhyngwladol ar gyfer llywodraethau'r Almaen, Canada, yr Eidal, Ffrainc, Japan, y Deyrnas Unedig, ac Unol Daleithiau America yw'r **G7** (**Grŵp y Saith**). Ystyrir y saith gwlad hon yn brif economïau datblygedig ac yn ddemocratiaethau rhyddfrydol cyfoethocaf y byd. Cynhelir uwchgynhadledd flynyddol, dan gadeiryddiaeth gylchredol, i arweinwyr y gwledydd hynny drafod pynciau economaidd a materion rhyngwladol eraill mewn awyrgylch anffurfiol. Yn ogystal â phenaethiaid llywodraethol yr G7, mynychir yr uwchgynadleddau gan arweinwyr yr Undeb Ewropeaidd.

Cafwyd gwreiddiau'r fforwm mewn cynhadledd anffurfiol ym Mawrth 1973 rhwng Gweinidog Ariannol Gorllewin yr Almaen Helmut Schmidt, Gweinidog Economaidd ac Ariannol Ffrainc Valéry Giscard d'Estaing, a Changhellor Trysorlys y Deyrnas Unedig Anthony Barber, a wahoddwyd i'r Tŷ Gwyn gan Ysgrifennydd Trysorlys yr Unol Daleithiau George Shultz. Rhoddwyd yr enw Grŵp y Llyfrgell arnynt, ac yn ddiweddarach y flwyddyn honno cytunwyd i ychwanegu Japan at y clwb hwn. Rhoddwyd yr enw Grŵp y Pump ar gyfarfodydd rhwng weinidogion ariannol y pum gwlad hon. Newidiodd arweinwyr y pum wlad yn ystod 1974, ac awgrymodd Gerald Ford, Arlywydd yr Unol Daleithiau, uwchgynhadledd iddynt ddysgu am ei gilydd. Ar gais Giscard d'Estaing a Schmidt, a oedd bellach yn Arlywydd Ffrainc a Changhellor Gorllewin yr Almaen, ymgasglodd arweinwyr yr G6—yr G5 yn ogystal â'r Eidal—yn yr uwchgynhadledd gyntaf yn Nhachwedd 1975. Ymunodd Canada â'r fforwm ym 1976, gan ffurfio'r G7, ac ym 1977 gwahoddwyd llywydd y Comisiwn Ewropeaidd i gynrychioli'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd. Ers 1981, mynychwyd uwchgynadleddau'r G7 gan lywydd y Comisiwn Ewropeaidd a llywydd Cyngor yr Undeb Ewropeaidd. Derbyniwyd Ffederasiwn Rwsia yn aelod, gan ffurfio'r G8, ym 1997. Diarddelwyd Rwsia yn sgil cyfeddiannu'r Crimea ym Mawrth 2014, a dychwelodd y fforwm felly at aelodaeth yr G7.

Sefydliad anffurfiol yw'r G7, heb siarter, ysgrifennydd cyffredinol, na phencadlys ei hun, a dim ond strwythur weinyddol fach. Cyn cynnal yr uwchgynhadledd flynyddol, byddai cynrychiolwyr ar ran yr arweinwyr, a elwir yn aml yn "sherpaid" (llysgenhadon, ysgrifenyddion mewn gweinyddiaethau tramor, a chynghorwyr diplomyddol eraill), yn paratoi ar gyfer y trafodaethau. Wedi'r uwchgynhadledd, bydd gweinidogion yr amryw lywodraethau yn cynnal cyfarfodydd i fanylu ar benderfyniadau'r arweinwyr ac i gynnig argymelliadau i sesiynau Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ac i gynadleddau'r Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF) a Banc y Byd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Group of Eight (G8). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 27 Mehefin 2021.
Newyddiadurwr Americanaidd a aned yn Seland Newydd yw **Peter Gregg Arnett**, ONZM (ganwyd 13 Tachwedd 1934) sy'n enwog fel gohebydd rhyfel. Gweithiodd Arnett dros gylchgrawn *National Geographic* ac yn hwyrach am nifer o sianeli teledu, yn bennaf CNN.

Gweithiodd fel gohebydd i'r Associated Press yn Fietnam yn y 1960au, gan adrodd ar yr argyfwng Bwdhaidd ac yn hwyrach Rhyfel Fietnam. Cafodd ei fwrw ar y trwyn yng Ngorffennaf 1963 mewn ffrae rhwng heddlu cudd Ngô Đình Nhu a charfan o newyddiadurwyr, gan gynnwys David Halberstam. Enillodd Wobr Pulitzer ym 1966 am ei adroddiadau o Fietnam. Yn Chwefror 1968 cyhoeddodd ei stori enwocaf o Bến Tre: "'*It became necessary to destroy the town to save it,' a United States major said today. He was talking about the decision by allied commanders to bomb and shell the town regardless of civilian casualties, to rout the Vietcong.*" Dadleuol yw geirwiredd yr hyn a ddyfynnodd. Arhosodd yn Fietnam am weddill y rhyfel, ac ef oedd un o'r newyddiadurwyr olaf o'r Gorllewin yn Saigon hyd ei chwymp ym 1975.

Gweithiodd Arnett yn Affganistan yn ystod y rhyfel Sofietaidd ac yn Baghdad yn ystod Rhyfel y Gwlff, lle cafodd gyfweliad â Saddam Hussein. Ym 1997 cynhalodd gyfweliad ag Osama bin Laden. Ym 1998 roedd ganddo ran mewn adroddiad ar Operation Tailwind ar gyfer CNN a chylchgrawn *Time*, o'r enw *The Valley of Death*, a honnodd i Fyddin yr Unol Daleithiau ddefnyddio sarin yn erbyn milwyr ei hun yn Laos ym 1970. Cafodd manylion y stori eu gwrth-ddweud gan y Pentagon, a chynhalodd CNN ymchwiliad ei hun gan benderfynu fod y newyddiaduraeth yn wallus a thynnu'r stori yn ôl. Cafodd Arnett ei geryddu gan CNN, ac yn hwyrach ei ddiswyddo.

Aeth Arnett i Irac yn 2003 ar gyfer NBC a *National Geographic* i adrodd ar y goresgyniad Americanaidd. Rhoddodd gyfweliad i sianel deledu a redir gan lywodraeth Irac, gan roi ei farnau ar rôl newyddiadurwyr mewn rhyfel, ac am hyn cafodd ei ddiswyddo gan NBC, MSNBC, a *National Geographic*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Major Describes Move". *New York Times*. February 8, 1968.
2. ↑  Keyes, Ralph (2006). *The Quote Verifier: Who Said What, Where, and When*. St. Martin's Griffin. ISBN 978-0-312-34004-9.
3. ↑  Peter Arnett (January 16, 2001 11 a.m. EST). "Peter Arnett: A look back at Operation Desert Storm". CNN News. Cyrchwyd 2007-09-12. Check date values in: `|date=` (help)
4. ↑  Peter Arnett (December 5, 2001 Posted: 2:50 PM EST (1950 GMT)). "Peter Arnett: Osama bin Laden and returning to Afghanistan". CNN News. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-01-24. Cyrchwyd 2007-09-12. Check date values in: `|date=` (help)
5. ↑  Barry Grey (22 April 1999). "Fired CNN journalist on dismissal of Arnett: "They will do anything to stem the flow of information"". pub. Cyrchwyd 2007-09-12.
6. ↑  "National Geographic Fires Peter Arnett". National Geographic News. March 31, 2003. Cyrchwyd 2007-09-12.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 91644507
* LCCN: n93098627
* ISNI: 0000 0001 2143 4981
* GND: 119180111
* SUDOC: 057618860
* BNF: cb137442918 (data)
* BIBSYS: 97023707
* NDL: 00431732
* NKC: jn20000700076

 |
Hanesydd Cymreig oedd **Frank Price Jones** (1920 – 1975), a aned yn nhref Dinbych. Yn ystod ei yrfa bu'n ddarlithydd prifysgol, yn ddarlledwr, yn olygydd, ac yn awdur sawl llyfr ac erthygl ar hanes Cymru a Sir Ddinbych.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Frank Price Jones yn Ninbych ym 1920. Cafodd ei addysg yn ysgolion y dref honno ac ym Mhrifysgol Bangor. Yn heddychwr argyhoeddedig, ceisiodd wasanaethu yn y gwasanaethau amddifyn cartref yn yr Ail Ryfel Byd ond fe'i gwrthodwyd am resymau meddygol. Dechreuodd gynnal dosbarthiadau i'r WEA yn Nyffryn Clwyd ac ar ôl y rhyfel bu'n athro yn Ysgol Brynhyfryd, Rhuthun.

O 1947 ymlaen gweithiai yn Adran Allanol Coleg y Brifysgol ym Mangor fel darlithydd hanes Cymru. Cyfrannai at raglenni Radio Cymru ac at raglenni teledu hefyd yn nes ymlaen. Roedd yn edmygydd mawr o'r cyhoeddwr radicalaidd Thomas Gee, yntau'n frodor o Ddinbych. Cyfranodd lawer o erthyglau i'r *Faner*, dan y ffugenw 'Daniel', o 1956 hyd ei farwolaeth. Mae ei lyfrau eraill yn cynnwys dwy gyfrol ar Sir Ddinbych yn y gyfres *Crwydro Cymru*.

Llyfryddiaeth
-------------

* *The Story of Denbighshire through its castles* (1951)
* *Thomas Jones o Ddinbych* (1956)
* *Crwydro Dwyrain Dinbych* (*Cyfres Crwydro Cymru*, Llyfrau'r Dryw, 1961)
* *Crwydro Gorllewin Dinbych* (*Cyfres Crwydro Cymru*, Llyfrau'r Dryw, 1969)
* *Radicaliaeth a'r werin Gymreig* (1975)

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 76100015
* LCCN: no2007091363
* ISNI: 0000 0000 4757 5371
* SUDOC: 121434044

 |
Pentref bach yng nghymuned Pen-y-ffordd, Sir y Fflint, Cymru, yw **Penymynydd**. Mae'r pentref yn cynnwys ystadau tai (Well House Drive, Coed Y Graig) a thai ar hyd Ffordd Penymynydd.

Mae un eglwys ym Mhenymynydd, Eglwys *St John the Baptist.* Roedd Eglwys arall yn y pentref ar un adeg ond mae wedi'i ailddatblygu. Mae Ysgol Gynradd *St John the Baptist* yn cael cymorth gan yr Eglwys ac yn derbyn plant rhwng 3 ac 11 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 12 Ionawr 2022
3. ↑  "St John the Baptist Church - Penymynydd". *sites.google.com*. Cyrchwyd 2021-12-08.
4. ↑  "St John the Baptist VA Primary School: Working Together to Achieve Our Best, in a Caring Christian School". *www.stjohnsflintshire.org*. Cyrchwyd 2021-12-08.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir y Fflint**

**Trefi**  

Bagillt  **·** Bwcle  **·** Caerwys  **·** Cei Connah  **·** Y Fflint  **·** Queensferry  **·** Saltney  **·** Shotton  **·** Treffynnon  **·** Yr Wyddgrug
  
**Pentrefi**  

Abermor-ddu  **·** Afon-wen  **·** Babell  **·** Bretton  **·** Brychdyn  **·** Brynffordd  **·** Caergwrle  **·** Carmel  **·** Cefn-y-bedd  **·** Cilcain  **·** Coed-llai  **·** Coed-talon  **·** Cymau  **·** Chwitffordd  **·** Ewlo  **·** Ffrith  **·** Ffynnongroyw  **·** Gorsedd  **·** Gronant  **·** Gwaenysgor  **·** Gwernymynydd  **·** Gwernaffield  **·** Gwesbyr  **·** Helygain  **·** Higher Kinnerton  **·** Yr Hôb  **·** Licswm  **·** Llanasa  **·** Llaneurgain  **·** Llanfynydd  **·** Llannerch-y-môr  **·** Maes-glas  **·** Mancot  **·** Mostyn  **·** Mynydd Isa  **·** Mynydd-y-Fflint  **·** Nannerch  **·** Nercwys  **·** Neuadd Llaneurgain  **·** Oakenholt  **·** Pantasaph  **·** Pant-y-mwyn  **·** Penarlâg  **·** Pentre Helygain  **·** Pen-y-ffordd  **·** Pontblyddyn  **·** Pontybotgyn  **·** Rhes-y-cae  **·** Rhosesmor  **·** Rhyd Talog  **·** Rhyd-y-mwyn  **·** Sandycroft  **·** Sealand  **·** Sychdyn  **·** Talacre  **·** Trelawnyd  **·** Trelogan  **·** Treuddyn  **·** Ysgeifiog
Mae **Panic! at the Disco** yn fand roc Americanaidd o Las Vegas, Nevada, a ffurfiwyd yn 2004 gan ffrindiau plentyndod Brendon Urie, Ryan Ross, Spencer Smith a Brent Wilson. Ers 2015, Urie, sef lleisydd y grwp, yw'r unig aelod swyddogol. Mae'r drymiwr Dan Pawlovich, baswr Nicole Row a gitarydd Mike Naran yn teithio gyda Urie ac yn perfformio'n byw gydag e. Cafodd albwm stiwdio cyntaf y band, *A Fever You Can't Sweat Out*, ei rhyddhau yn 2005 a cafodd ei poblogeiddio gan ei ail sengl, sef "I Write Sins Not Tragedies". Cafodd yr albwm ei ardystio yn double platinum yn yr UDA.

Ardull gerddorol
----------------

Mae Panic! at the Disco yn enwog am newid ei ardull gerddorol gyda pob albwm, er enghraifft mae ei albwm 2008 *Pretty. Odd]]* yn cael ei weld fel albwm roc gwerin, tra bod ei albwm 2018 *Pray for the Wicked* gyda dylanwad mwy roc baróc. Mae rhai o'r arddulliau eraill a defnyddiwyd gan y band yn cynnwys roc poc, pop, pop pync, electropop, roc amgen ac emo.

Aelodau'r band
--------------

### Aelodau cyfredol

Brendon Urie - lleisiau arweiniol, gitâr, piano, bysellfwrdd (2004-presennol); gitâr bas (2005-2010, 2015-presennol); drymiau (2015-presennol)

### Cyn aelodau

* Ryan Ross - gitâr arweiniol, lleisiau, piano, bysellfwrdd, syntheseinydd (2004-2009); lleisiau arweiniol (2004)
* Spencer Smith - drymiau, offerynnau taro (2004-2015; anweithgar 2013-2015)
* Brent Wilson - gitâr bas (2004-2006)
* Jon Walker - gitâr bas, lleisiau, piano, bysellfwrdd, gitâr (2010-2015; aelod teithiol 2009-2010, 2015-2017)
* Dallon Weekes - gitâr bas, lleisiau, piano, bysellwrdd, gitâr (2010-2015; aelod teithiol 2009-2010, 2015-2017)

Disgyddiaeth
------------

* *A Fever You Can't Sweat Out* (2005)
* *Pretty. Odd* (2008)
* *Vices & Virtues* (2011)
* *Too Weird to Live, Too Rare to Die* (2013)
* *Death of a Bachelor* (2016)
* *Pray for the Wicked* (2018)
* *Viva Las Vengeance* (2022)
Mae **Foel Boeth** yn gopa mynydd a geir yn Arenig 3 milltir i'r gogledd-orllewin o Lanuwchllyn, Gwynedd; cyfeiriad grid SH834337. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 495 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 541 metr (1775 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Cwm Sian Llwyd** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn tua 6 km i'r de-orllewin o'r Bala, Gwynedd; cyfeiriad grid SH995313. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 591 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Mae'n ffurfio rhan o'r Hirnantau, y bryniau i'r gorllewin o brif grib y Berwyn. Saif yng Ngwynedd yn agos at y ffîn a Phowys, i'r dwyrain o Gwm Hirnant ac i'r gorllewin o'r ffordd B4391. Mae'r copa (cyf. OS SH995313) yn rhan o ffîn Parc Cenedlaethol Eryri, ac ef yw'r copa dros ddwy fil o droedfeddi mwyaf dwyreiniol yn y Parc.

Ceir gweddillion tŵr ar y copa.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 648 metr (2126 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cantores jazz, awdures ac actores radio o Gymru oedd **Patti Flynn** (1937 – Medi 2020). Roedd yn un o gyd-sylfaenwyr Gwyl Jazz Tre-biwt.

Cafodd Patti Young ei geni yn Tiger Bay, Caerdydd, ym 1937 a hi oedd yr ieuengaf o saith o blant. Roedd ei thad yn dod o Jamaica a'i mam o Gymru. Lladdwyd ei thad, Wilmott George Young, a dau o'i brodyr, Jocelyn ac Arthur, yn yr Ail Ryfel Byd. Bu Patti yn ymgyrchu am 26 mlynedd i gael y gofeb i ddynion a menywod o'r gymanwlad a chefndiroedd amrywiol ethnig a ychwanegwyd at Gofeb Cenedlaethol Cymru yn Nhachwedd 2019.

Rhyddhawyd ei halbwm *With Love to You* ar label SRT Productions Ltd ym 1979 a'i senglau *Xmas Every Day* (label Prairie Records) a *Soul Stuntmania* (label Movie Music) ym 1982.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   It is with a heart full of sorrow and sadness that we write to inform you of the sad passing of our beautiful Black History Wales patron Patti Flynn. Black History Month Wales (11 Medi 2020).
2. ↑  "Black History: War memorial to black servicemen unveiled". Cyrchwyd Gorffennaf 24, 2020.
3. ↑  "Patti Flynn - Discogs". Cyrchwyd Gorffennaf 24, 2020.
Mae **Pen y Brynfforchog** yn gopa mynydd a geir yn y ddwy Aran rhwng y Brithdir a Dinas Mawddwy; cyfeiriad grid SH817179. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 614 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 685 metr (2247 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Ddu** yn gopa mynydd a geir rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH697095. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 318 m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 448 metr (1470 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Pentref a chymuned ym mwrdeisdref sirol Casnewydd yw **Pen-hŵ** (Saesneg: *Penhow*). Saif ar ffîn ddwyreiniol sir Casnewydd. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2011 yn 744.

Heblaw pentref bychan Pen-hŵ ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentref mwy Parc Seymour. Adeilad mwyad adnabyddus y gymuned yw Castell Pen-hŵ, a adeiladwyd gan Syr Roger de St Maur, un o'r marchogion oedd yn gysylltiedig ag arglwyddiaeth Striguil a Chastell Cas-gwent. Mae cofnod ei fod ym Mhen-hŵ erbyn 1129. Yn ddiweddarach, newidiodd y teulu eu henw i Seymour.

Y castell a'r eglwys oddeutu 1800.
Ym Mhen-hŵ y cofnodwyd y dymheredd uchaf i'w chofnodi hyd yn hyn yng Nghymru, 34.2 °C (93.5 °F) ar 19 Gorffennaf 2006. Ymwelodd George Borrow a'r pentref yn 1854; yr adeg honno roedd llawer o'r trigolion yn uniaith Gymraeg. Mae Coedydd Pen-hŵ yn Warchodfa Natur Genedlaethol.

Tarddiad yr enw
---------------

Mae dau bosibilrwydd; yn gyntaf mae'n bosibl i'r gair fod wedi dod o'r Hen Norwyeg, 'Haugr', sy'n golygu bryn. Neu fe all fod wedi tarddu o'r Hen Saesneg 'crib' neu 'gopa'. Fe'i cofnodwyd yn gytaf yn 1130 fel 'Penhou' ac ymddangosodd y sillafiad Cymraeg 'Pen Hw' tua 1566.

Gweler hefyd
------------

* Castell Prin

Cyfeiriadau
-----------

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Casnewydd**

**Dinas**  

Casnewydd
  
**Pentrefi**  

Allteuryn  **·** Basaleg  **·** Caerllion  **·** Langstone  **·** Llanfaches  **·** Llanfihangel-y-fedw  **·** Llansanffraid Gwynllŵg  **·** Llan-wern  **·** Pen-hŵ  **·** Y Redwig  **·** Trefesgob  **·** Trefonnen  **·** Tŷ-du
Mae **Pen Foel-y-ffridd** yn gopa mynydd a geir yn y ddwy Aran, ger Llanymawddwy, rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SH891188. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 402metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 514 metr (1686 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Cynwch** yn gopa mynydd a geir i'r gogledd-ddwyrain o Ddolgellau, Gwynedd; cyfeiriad grid SH736211. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 216 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 326 metr (1070 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Platfform ar ei ffordd i lawr Afon Dyfrdwy 
Mae **Platfform drilio** yn strwythur mawr i alluogi chwilio am ac echdynnu olew neu nwy o wely’r môr. Yn ddiweddarach, defnyddid platfformau i osod terbini gwynt ar wely’r môr. Fel arfer defnyddir platfformau ar ysgafell gyfandirol, mewn cysylltiad i wely’r môr, ond defnyddir platfformau eraill yn bell o’r arfordir lle mae’r dŵr yn dyfnach, a defnyddir peiriannau i gadw’r platfform yn ei safle cywir.

Mae platfformau’n amrywio yn ôl eu pwrpas a lleoliad. Mae rhai’n cynnwys lle i weithwyr i aros arnynt. Mae rhai yn gwahanu olew, nwy a dŵr. Cynnig newydd yw cyfuno platfform olew â thyrbini gwynt, gan ddefnyddio pŵer y gwynt i brosesu’r olew neu ail-bwrpasu hen blatfformau olew i gasglu pŵer y gwynt.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ronalds, BF (2005). "Applicability ranges for offshore oil and gas production facilities". *Marine Structures* **18** (3): 251–263. doi:10.1016/j.marstruc.2005.06.001.
2. ↑  Gwefan sciencedirect.com
3. ↑  Gwefan sciencedirect.com
4. ↑  Gwefan energyvoice
Mae **Pen March** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO082110. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 535 metr (1755 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Alice Springs, Tiriogaeth y Gogledd, Awstralia
mwelydd Prydeinig oedd **Peter Falconio** a ddiflannodd yn niffeithdra Awstralia yng Ngorffennaf 2001, tra'n teithio efo'i gariadferch Joanna Lees. Mae pobl yn rhagdybio ei fod wedi marw. Roedd Peter yn 28 oed pan ddiflannodd ac roedd yn dod o Hepworth, Huddersfield, Swydd Efrog. Roedd Peter yn raddedig o Brifysgol Brighton. Er nad yw ei gorff wedi cael ei ffeindio, cyhuddwyd Bradley John o'i lofruddiaeth yn 2005. Mae'r achos wedi denu llawer o sylw o gwmpas y byd.

Llofruddiaeth neu ar goll?
--------------------------

Roedd yna lawer o amheuaeth ynglŷn â beth ddigwyddodd i Peter Falconio. Tra'n teithio yn agos i Alice Springs yn Nhiriogaeth y Gogledd ym mis Gorffennaf 2001, roedd y pâr wedi stopio'u cerbyd wrth weld dyn diethr yn arwyddo fod ganddo broblem efo'i gar. Ar ôl iddo adael ei gerbyd, clywodd Lees ddryll yn tanio. Credodd hi ei fod e'n farw. Dywedodd hi fod yr ymosodwr wedi ei chlymu hi a'i rhoi mewn cerbyd arall. Ar ôl trafeilio ychydig yng ngherbyd yr ymosodwr, dihangodd o'r cerbyd i'r cloddiau tra cheisiodd yr ymosodwr ei ffeindio.
Mae **Pen Pumlumon Arwystli** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN814877. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 677 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 741 metr (2431 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cynhyrchydd a chyfarwyddwyr teledu o Gymro oedd **Peter Elias Jones** (Mai 1943 – 19 Mai 2010).

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Roedd Peter John Elias Jones yn wreiddiol o Langefni. Astudiodd Saesneg a Cherddoriaeth ym Mhrifysgol Leeds.

Gyrfa
-----

Aeth i weithio i ITV fel cyfarwyddwr, yn un o'r ifancaf y rhwydwaith ar y pryd.

Daeth yn Bennaeth Rhaglenni Plant HTV Cymru lle bu'n gyfrifol am sawl rhaglen yn y 1970au yn cynnwys *Miri Mawr*, *Ffalabalam*,  *Cwadi Cwac A'i Ffrindiau*, y cwis *Taro' Mlaen* a'r rhaglen gerddoriaeth *Seren 2*. Aeth ymlaen i fod yn Reolwr Adloniant HTV Cymru lle roedd yn gynhyrchydd ac uwch-gynhyrchydd ar nifer o raglenni adloniant ysgafn fel *Teuluffôn*, *Teulu'r Mans*, *Torri Gwynt*, *Ibiza, Ibiza*, *Camau Cant a Mil*, *Bwrw Sul*, *Elinor ar nos Wener* a *Y Cleciwr*.

Ar ôl cyfnod helaeth gyda HTV ymunodd â chwmni Antena er mwyn gweithio i S4C drwy'r sector annibynnol. Yn ystod y cyfnod yma fe gynhyrchodd Flint Street Nativity ar gyfer ITV.

Bu hefyd yn cynhyrchu rhaglenni cwis fel *Jacpot* a *Risg*.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn byw yn Dinas Powys, Bro Morgannwg. Bu farw yn sydyn yn ei gartref yn 66 oed yn 2010 gan adael ei wraig Elinor a dwy ferch, Elen a Mari-Wyn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Teyrnged i 'arloeswr teledu'*  , BBC Cymru, 19 Mai 2010.  Cyrchwyd ar 8 Awst 2017.
2. ↑   Dathlu bywyd un o arloeswyr y byd adloniant ysgafn. lleol.cymru (1 Awst 2017).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 91664061

 |
Mae **Pen Pumlumon Llygad-bychan (copa dwyreiniol Plynlimon)** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN799871. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 691 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 727 metr (2385 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Picws Du** yn gopa mynydd a geir ym Mynydd Du Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN811218. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 656metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 749 metr (2457 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Carnedd gron
------------

Saif Carnedd gron Picws Du ar y mynydd, carnedd sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Rhanbarth hanesyddol a ffisiograffig yn Nwyrain Ewrop yw **Polesia** neu **Polisia** (Belarwseg: Палессе *Paliessie*, Wcreineg: Полісся *Polissia*, Pwyleg: *Polesie*, Rwseg: Полесье *Polesye*) sydd yn ymestyn o ddwyrain canolbarth Gwlad Pwyl yn y gorllewin, ar hyd y ffin rhwng Belarws ac Wcráin, hyd at dde-orllewin Ffederasiwn Rwsia. Iseldir coediog eang ydyw sydd yn cynnwys corsydd a thywotiroedd, ac sydd yn rhan o Wastatir Mawr Ewrop.

Yn Polesia lleolir yr ardaloedd gweinyddol canlynol: foifodiaeth Lublin yng Ngwlad Pwyl; oblastau Brest a Gomel a rhannau deheuol Minsk a Mogilev ym Melarws; oblastau Volyn, Rivne, a Zhytomyr a rhannau gogleddol Kyiv a Chernihiv yn Wcráin; ac Oblast Bryansk yn Rwsia. Mae'r rhanbarth yn ffinio ag Ucheldiroedd Belarws i'r gogledd, Podlasia i'r gogledd-orllewin, Pwyl Fechan i'r gorllewin, Halychyna i'r de-orllewin, rhanbarth Wcreinaidd y Dnieper i'r de, Sloboda Wcráin i'r de-ddwyrain, ac ucheldiroedd Smolensk a Chanolbarth Rwsia i'r dwyrain.

Hanes
-----

Bu Polesia dan reolaeth Rws Kiefaidd nes iddi gael ei chyfeddiannu i Dywysogaeth (yn ddiweddarach Teyrnas) Galisia–Volyn ym 1199. Yn sgil cwymp y deyrnas ym 1349, daeth Polesia yn rhan o Uchel Ddugiaeth Lithwania. O ganlyniad i Undeb Lublin (1569), rhennid Polesia rhwng Lithwania yn y gogledd a Theyrnas Pwyl yn y de, y ddwy yn rhan o'r Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd. Wedi rhaniadau'r Gymanwlad yn niwedd y 18g, daeth Polesia yn rhan o Ymerodraeth Rwsia. Trosglwyddwyd yr holl ranbarth bron i Weriniaeth Pobl Wcráin dan Gytundeb Brest-Litovsk (1918), ond yn sgil Cytundeb Riga (1921) fe'i rhennid eto rhwng Gweriniaeth Pwyl a'r Undeb Sofietaidd. Wedi i'r Fyddin Goch feddiannu'r diriogaeth Bwylaidd ym Medi 1939, cyfeddiannwyd y rhan fwyaf o orllewin y rhanbarth i Weriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Belarws.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ivan Katchanovski, Zenon E. Kohut, Bohdan Y. Nebesio, a Myroslav Yurkevich, *Historical Dictionary of Ukraine* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2013), tt. 455–56.

| * v
* t
* e
Rhanbarthau Wcráin |
| --- |
| Gorllewin Wcráin | 
* Bratslavchyna
* Bukovyna
* Y ffin â Gwlad Pwyl
* Y ffin â Hwngari
* Y ffin â Rwmania
* Y ffin â Slofacia
* Halychyna
* Podilia
* Rwthenia Carpathia
* Volhyn

 |
| Canolbarth Wcráin | 
* Y Dnieper
* Glan Chwith Wcráin
* Glan Dde Wcráin
* Kryvbas
* Nadrossia

 |
| Dwyrain Wcráin | 
* Y Donbas
* Donechyna
* Y ffin â Rwsia
* Y Meysydd Gwylltion
* Sloboda Wcráin
* Zaporizhzhia

 |
| De Wcráin | 
* Besarabia
* Budzhak
* Y Crimea
* Edisan
* Y ffin â Moldofa

 |
| Gogledd Wcráin | 
* Y ffin â Belarws
* Polesia

 |
*Mesosaurus* - ymlusgiad dŵr croyw o Affrica a De America
Cyfnod daearegol rhwng y cyfnodau Carbonifferaidd a Thriasig oedd y Cyfnod **Permaidd**. Dechreuodd tua 280 miliwn o flynyddoedd yn ôl a gorffennodd tua 251 miliwn o flynyddoed yn ôl. Cafodd ei enwi ar ôl dinas Perm, Rwsia. 

Yr unig gyfandir a fodolai yn y Permaidd oedd Pangea, uwchgyfandir mawr wedi'i amgylchu gan y môr.

Ar ôl y Permaidd, oedd yn gyfnod o foroedd bas, diffodwyd tua 95 y cant o anifeiliaid a phlanhigion môr y byd yn sydyn. (Roedd llawer o blanhigion y tir ac anifeiliaid fel ymlusgiaid ac hynafiaid y dinosoriaid).

Diagram i ddangos gwahanu Pangaea a symudiad y cyfandiroedd hynafol i'w safle presennol (gwaelod y llun). Mae'r rhif ar waelod pob map yn cyfeirio at 'miliwn o flynyddoedd cyn y presennol'.

Gweler hefyd
------------

* Yr uwchgyfandiroedd: Gondwana, Lawrasia a Pangaea.
* Gweler hefyd y cyfnodau: Permaidd, Triasig, Jwrasig a'r Cretasaidd.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Cyfnod blaen | Cyfnod hon | Cyfnod nesaf |
| Carbonifferaidd | **Permaidd** | Triasig |
| Cyfnodau Daearegol |
Mae **Pen Trum-gwr** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH651029. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 457m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 512 metr (1680 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Antonello Padovano yw ***Le quattro porte del deserto*** (*Pedwar Drws y Diffeithwch*) a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal a sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Antonello Padovano. 

 Mae'r ffilm *The Four Doors of The Desert* yn 108 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Million Dollar Baby* sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood*.* 
Golygwyd y ffilm gan Antonello Padovano sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Antonello Padovano ar 6 Chwefror 1955 yn Sabaudia.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Antonello Padovano nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Le quattro porte del deserto |  | yr Eidal |  | 2004-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Pen Dihewyd** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN778796. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 477 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 513 metr (1683 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"