recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Morgan.*
Roedd **John Morgan** (bu farw 1504) yn Esgob Tyddewi. Weithiau gelwir ef yn **John Yong** neu **Young**, i'w wahaniaethu oddi wrth ei frawd, oedd hefyd yn dwyn yr enw 'John Morgan'.

Mae ansicrwydd ynghylch ei dras; efallai ei fod yn fab i Morgan ap Siencyn ac yn frawd i'r cyfreithiwr Trahaearn Morgan, ac yn un deulu dylanwadol Morganiaid Machen a Thredegar, Sir Fynwy.

Bu ym Mhrifysgol Rhydychen, lle graddiodd fel doethur yn y gyfraith. Roedd yn gefnogwr i Harri Tudur, ac efallai iddo fod mewn alltudiaeth gydag ef cyn 1485. Roedd yn sicr yn un o gynhorwyr Syr Rhys ap Thomas ac awgrymir ym mywgraffiad Syr Rhys mai John Morgan a'i frawd Trahaiarn Morgan o Gydweli, twrnai cyffredinol Rhisiart III oedd yn gyfrifol am berswadio Syr Rhys i gefnogi cais Harri Tudur am yr orsedd.

Wedi i Harri ddod yn frenin ar ôl Brwydr Bosworth, dyrchafwyd John Morgan i swyddi eglwysig. Derbyniodd nifer o fywiolaethau yn Lloegr, a gwnaed ef yn feistr yn y Siawnsri; cafodd ddeoniaethau Windsor a Leicester. Yn 1499 daeth yn Archddiacon Caerfyrddin, ac yn 1496 yn Esgob Tyddewi. Rhoddodd y gorau i'w swyddi eraill i gyd pan benodwyd ef yn esgob. Bu farw ddiwedd Ebrill neu Fai 1504, a chladdwyd ef yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Arlein; Llyfrgell genedlaethol Cymru;] adalwyd Ionawr 2015

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwleidydd o'r Alban yw **John McNally** (ganwyd 1 Chwefror 1951) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Falkirk; mae'r etholaeth yn siroedd Falkirk a Gorllewin Lothian. Mae'n cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganwyd yn nhref Denny yn Falkirk. Treuliodd ei flynyddoedd cyntaf yn farbwr; mae ganddo briod, Sandra, a dau o blant.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd John McNally 34831 o bleidleisiau, sef 57.7% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 27.5 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 19,701 pleidlais. Trechodd y cyn-aelod Llafur Karen Whitefield a David Coburn (UKIP).

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Buchanan, Jill. "*Landslide win for SNP in Falkirk*". *Falkirk Herald*. Cyrchwyd 8 Mai 2015.[*dolen marw*]
2. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
3. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Newyddiadurwr Cymreig oedd **John Griffith** (16 Rhagfyr 1821 – 13 Rhagfyr 1877), sy'n adnabyddus wrth ei ffugenw "**Y Gohebydd**".

Gyrfa
-----

Brodor o Abermaw, Meirionnydd oedd John Griffith. Ar ôl cychwyn ei yrfa fel groser, cynorthwyodd Hugh Owen yn y gwaith o sefydlu Ysgolion Frytanaidd. Dechreuodd gyfrannu erthyglau i'r newyddiadur misol *Y Cronicl*, a sefydlasid gan ei ewythr Samuel Roberts ("S.R." Llanbrynmair).

Yn nes ymlaen ymunodd â staff *Baner ac Amserau Cymru*, newyddiadur arloesol Thomas Gee, a daeth yn ohebydd Llundain i'r papur. Daeth yn adnabyddus wrth y llysenw a fabwysiadwyd ganddo, sef "Y Gohebydd". Fel Thomas Gee, roedd yn Rhyddfrydwr brwd. Ymgyrchai o blaid cael addysg i bawb. Roedd yn un o sefydlwyr Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1873. Gwnaeth ei ran hefyd yn y gwaith o sefydlu Eisteddfod Genedlaethol Cymru.

Llyfryddiaeth
-------------

* Richard Griffiths, *Y Gohebydd* (1905). Bywgraffiad.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***John Griffith (Y Gohebydd)***

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 49053809
* LCCN: no2008158347
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Roedd **John Morgan** (6 Mehefin 1886 – 26 Mehefin 1957) yn Esgob Llandaf o 1939 hyd 1957 ac yn Archesgob Cymru o 1949 hyd 1957.

Ganed ef yn Llandudno, yn fab i John Morgan, yn ddiweddarach yn Archddiacon Bangor. Addysgwyd ef yn ysgol y gadeirlan, Llandaf, yng Ngholeg Llanymddyfri, Coleg Hertford, Rhydychen a Choleg Cuddesdon. Bu'n gurad Llanaber ac Abermaw o 1910 hyd 1912, yna'n gaplan i Esgob Truro. Rhwng 1916-19 roedd yn gaplan i'r lluoedd arfog. Daeth yn ficer Llanelwy yn 1917, yna'n offeiriad yn gyfrifol am blwyf Llanbeblig a Chaernarfon, ac yn 1920 yn ficer y plwyf. Tra'r oedd yno bu'n Ddeon Gwledig Arfon o 1928 hyd 1931. Yn 1931 daeth yn Ganon Eglwys Gadeiriol Bangor, ac yn 1933 yn rheithor Llandudno. Y flwyddyn wedyn etholwyd ef yn Esgob Abertawe ac Aberhonddu, cyn symud i fod yn Esgob Llandaf yn 1939. Etholwyd ef yn Archesgob Cymru yn 1949. Bu farw yn Llundain, a chladdwyd ef yn Llanelwy.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**David Lewis Prosser** | **Archesgob Cymru**1949 – 1957 | Olynydd:**Edwin Morris** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Simnai frics Fictorianaidd yng nghanol dinas Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **simnai Bragdy Soames** (Saesneg: *Soames Brewery Chimney*) ynteu simnai Bragdy Border. Mae'r simnai'n adeilad rhestredig gradd II.

Lleoliad
--------

Mae'r simnai yn sefyll ar Stryt y Twtil (*Tuttle Street*) y tu ôl i dafarn y Nag's Head, i'r de-ddwyrain o Eglwys San Silyn ac i'r gogledd o afon Gwenfro. Mae golygfa tuag at y simnai i lawr Stryt Yorke o'r gyffordd rhwng Stryt Yorke a'r Stryt Fawr yng nghanol Wrecsam.

Hanes
-----

Yn wreiddiol, yn ardal Stryt y Twthil roedd marchnad o'r enw Sgwâr Swydd Efrog (*Yorkshire Square*). 

Roedd cwrw yn cael ei bragu gan y Nag's Head ymhell cyn i Arthur Soames o fragdy Soames brynu'r safle yn 1879. Adeiladwyd y simnai yn 1894 fel rhan o estyniad y bragdy, un o lawer o fragdai yn y dref. Estynnodd y bragdy ar ddwy ochr Styt y Twtil, gan adeiladu'r simnai ar ochr ddwyreinol y stryd a bragdy newydd ar yr ochr orllewinol.

Yn 1931, cyfunwyd y bragdy Soames â dau fragdy arall er mwyn creu bragdy Border, a daeth bragdy Stryt y Twtil yn ganolfan i'r gwaith cynhyrchu. Yn 1984, cafodd y bragdy ei gau ar ôl iddo gael ei werthu i gwmni Marstons. Addaswyd bragdy Stryt y Twtil i fod yn fflatiau, ond mae'r Nag's Head ar agor o hyd. Gwerthwyd y simnai gan John Marek er mwyn ei hachub rhag cael ei dymchwel cyn-aelod o'r Senedd dros Wrecsam a chyn-aelod o'r Cynulliad. Gwerthodd y Dr Marek y simnai yn 2011.

Disgrifiad
----------

Gyda thafarn y Nags Head ar Stryt yr Bryn (*Mount Street*) a bragdy Stryt y Twtil, mae'r simnai yn rhan o grŵp o adeiladau sy'n gysylltiedig â hen fragdy Soames/Border.

Adeiladwyd y simnai o frics coch ac mae hi'n 37 metr (120 troedfedd) o daldra. Mae'n adeilad blaenllaw yng nghanol Wrecsam yn ogystal â thŵr Eglwys San Silyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cynllun Asesu a Rheoli Nodweddion Ardal Gadwraeth Canol Tref Wrecsam" (PDF). *Wrecsam.gov.uk*. Cyrchwyd 14 Chwefror 2023.
2. 1 2 3  "Soames brewery chimney, Wrexham". *History Points*. Cyrchwyd 16 Tachwedd 2022.
3. ↑  "The Nag's Head, Wrexham". *History Points*. Cyrchwyd 16 Tachwedd 2022.
4. ↑  "Gwerthu hen simnai am £1,420". *Cymru Fyw*. 27 Hydref 2011.
Ymerawdwr (*tsar*) Bwlgaria rhwng 893 a 927 oedd **Simeon I** neu **Simeon Fawr**, Bwlgareg: Симеон I Велики, (864 neu 865 - 27 Mai 927).

Ymerodraeth Bwlgaria yn ystod teyrnasiad Simeon I
Yn ystod ei deyrnasiad ef, cyrhaeddodd Ymerodraeth Gyntaf Bwlgaria ei hanterth, yn dilyn buddugoliaethau yn erbyn yr Ymerodraeth Fysantaidd, y Magyar a'r Serbiaid. Dywedid fod prifddinas newydd Simeon, Preslav, yn cystadlu a dinas Caergystennin ei hun o ran gwychder.

Roedd Simeon yn fab i Boris I, oedd wedi bwriadu iddo fynd yn offeiriad. Gyrrwyd ef i Brifysgol Caergystennin i astudio, a daeth yn rhugl mewn Groeg. Dychwelodd i Fwlgaria tua 888, i fynachlog newydd Preslav. Roedd Boris wedi trosglwyddo'r orsedd i'w fab Vladimir ac ymddeol i fynachlog, ond pan geisiodd Vladimir ddychwelyd Bwlgaria at baganiaeth, cymerodd Boris yr orsedd yn ôl ac enwi Simeon fel ei olynydd.

Dechreuodd rhyfel yn erbyn yr Ymerodraeth Fysantaidd pan ymyrrodd Leo VI a marsiandïwyr Bwlgaraidd yn yr ymerodraeth. Ymosododd Simeon ar y Bysantiaid, gan ennill buddugoliaeth fawr, ond bu raid iddo encilio i ddelio ag ymosodiad gan y Magyar. Cytunwyd i gadoediad gyda'r Ymerodraeth Fysantaidd yn 895. Gorchfygodd Simeon y Magyar yn 896, cyn ymosod ar y Bysantiaid eto a'i gorchfygu ym Mrwydr Bulgarophygon. Gosododd Gaergystennin dan warchae, ond llwyddodd Leo VI i amddiffyn y ddinas, yn rhannol trwy roi arfau i garcharorion Arabaidd i ymnladd yn erbyn y Bwlgariaid. Gwnaed cytundeb heddwch, gyda'r Ymerodraeth Fysantaidd yn talu teyrnged flynyddol i Simeon.

Pan fu farw Leo VI yn 912, gwrthododd ei frawd Alexander, oedd yn rhaglaw dros fab Leo, Cystennin VII, dalu'r deyrnged flynyddol. Ymosododd Simeon ar yr Ymerodraeth Fysantaidd eto, gan obeithio gwireddu ei uchelgais o gipio Caergystennin. Bu farw Alexander yn 913, a bu terfysgoedd yng Nghaergystennin. Persiawidwyd Simeon i wneud cytundeb heddwch gan y Patriarch Nicholas; cytunwyd i dalu'r deyrned a bod Cystennin VII i briodi un o ferched Simeon, a fyddai'n cael ei gydnabod yn swyddogol gan y Patriarch fel Ymerawdwr Bwlgaria.

Bu rhyfel arall rhwng Simeon a'r Bysantiaid yn 917, pan ymosododd byddin Fysantaidd dan Leo Phokas ar Fwlgaria. Gorchfygodd Simeom hwy ym Mrwydr Anchialos, gan ladd nifer mawr ohonynt. Symudodd Simeon tua Caergystennin, ac enillodd fuddugoliaeth arall ym Mrwydr Katasyrtai. Cipiodd y llynghesydd Romanos Lekapenos rym yng Nghaergystennin, gan ddod yn gyd-ymerawdwr a Cystennin VII. Parhaodd yr ymladd am rai blynyddoedd, gyda'r Bwlgariaid yn cipio Adrianople yn 921. Cyfarfu Simeon a Romanos yn 924 a gwnaed cytundeb heddwch. Bu farw Simeon yn 927 o drawiad ar y galon, a dilynwyd ef gan ei fab Pedr I..

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 263999209
* LCCN: n82244357
* ISNI: 0000 0003 8212 4295
* GND: 118797263
* SUDOC: 139864628
* BNF: cb16503331p (data)
* NKC: js2012711199

 |
Mae **Jane Rhiannon Aaron** (ganwyd 26 Medi 1951) yn addysgwr Cymreig, ymchwilydd llenyddol ac awdur. Hyd at ei hymddeoliad ym Medi 2011, roedd hi'n Athro Saesneg ym Mhrifysgol Morgannwg; yna daeth yn aelod cyswllt o'r Ganolfan Astudio'r Cyfryngau a Diwylliant mewn Cenhedloedd Bach ym Mhrifysgol De Cymru Mae Aaron yn adnabyddus am ei hymchwil i a chyhoeddiadau ar lenyddiaeth Gymraeg ac ar ysgrifeniadau menywod Cymru.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Jane Aaron yn Aberystwyth yn ferch i'r athronydd Richard Ithamar Aaron a'i wraig Annie Rhiannon Morgan. Graddiodd mewn Saesneg ym Mhrifysgol Cymru, Abertawe, (1970-1973). Yna astudiodd yng Ngholeg Somerville, Rhydychen, lle enillodd PhD ym 1980.

Yn 1993, fe'i penodwyd yn Uwch-ddarlithydd Saesneg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth. Daeth yn Athro Saesneg ym Mhrifysgol Morgannwg, Pontypridd, ym 1999 lle'r arhosodd tan ei hymddeoliad yn 2011.

Ers y 1990au cynnar mae Aaron wedi cyhoeddi nifer o draethodau a llyfrau ac wedi golygu gwaith ar gyfer gwasg *Honno* sy'n arbenigo mewn ysgrifennu gan fenywod Cymru. Ar gyfer Honno, ym 1999 bu'n golygu blodeugerdd o straeon byrion sy'n dwyn y teitl *A View Across the Valley: Short Stories from Women in Wales 1850–1950.* Ym 1988 cyhoeddodd *Pur Fel y Dur: Y Gymraes yn Llen Menywod y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg*  gan ennill gwobr Ellis Griffith. Yn 2009 enillodd Wobr Roland Mathias am y gyfrol *Nineteenth-century Women’s Writing in Wales: Nation, Gender and Identity* (2007).

Llyfryddiaeth
-------------

* Aaron, Jane (1991). *A Double Singleness: Gender and the Writings of Charles and Mary Lamb*. Clarendon Press. ISBN 978-0-19-812890-8.
* Aaron, Jane (1998). *Pur Fel y Dur: Y Gymraes yn Llen Menywod y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg*. University of Wales Press. ISBN 978-0-70-8314814.
* Aaron, Jane (1999). *A View Across the Valley: Short Stories by Women from Wales, C.1850-1950*. Honno. ISBN 978-1-870206-35-8.
* Aaron, Jane (2010). *Nineteenth-Century Women's Writing in Wales: Nation, Gender and Identity*. University of Wales Press. ISBN 978-0-7083-2287-1.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jane Aaron Joins Centre[*dolen marw*] adalwyd 26 Mai 2016
2. ↑  World Cat Identities adalwyd 26 Mai 2016
3. ↑  Prabook Jane Rhiannon Aaron Archifwyd 2016-05-06 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 26 Mai 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 279231280
* LCCN: no2003016419
* ISNI: 0000 0003 8507 3585
* GND: 134064798
* SUDOC: 031050522
* BNF: cb122343633 (data)
* BIBSYS: 11013112

 |
Seiclwr proffesiynol Seisnig ydy **Steve Cummings** (ganwyd 19 Mawrth 1981, Cilgwri, Glannau Merswy).

Canlyniadau
-----------

1996/1997
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser 10 milltir Odan 16 Prydain
1998/1999
1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser 10 milltir Iau Prydain
1999
1af Ras Goffa Eddie Soens
1af Tour of the Peaks (Ras Iau)
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Iau Prydain
2001
2il Pencampwriaethau Trac y Byd, Pursuit Tîm
2002
2il Pursuit Tîm, Gemau'r Gymanwlad
3ydd Pencampwriaethau Trac y Byd, Pursuit Tîm
2003:

1af Grand Prix Saint Jean de Monts, Ffrainc
1af Hennyeres, Gwlad Belg
2il Cymal Cwpan y Byd Mecsico, Pursuit Tîm
2004
1af Grand Prix Otley
1af Ras 2 ddiwrnod Merswy
2il Pursuit Tîm, Gemau Olympaidd
2005
1af  Pencampwriaethau Trac y Byd, Pursuit Tîm
2006
1af Pursuit Tîm, Gemau'r Gymanwlad

Dolenni Allanol
---------------

* Proffil ar British Cycling Archifwyd 2006-01-03 yn y Peiriant Wayback. 3 Mawrth 2005

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   *Steve Cummings Riding for Landbouwkrediet - Colnago* British Cycling Archifwyd 2006-01-10 yn y Peiriant Wayback. 1 Ionawr 2005
Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Kang Woo-suk yw ***Silmido*** a gyhoeddwyd yn 2003. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***실미도*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Jonathan Kim yn Ne Corea. Lleolwyd y stori yn Incheon a chafodd ei ffilmio yn Seland Newydd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ahn Sung-ki a Seol Gyeong-gu. Mae'r ffilm *Silmido (ffilm o 2003)* yn 135 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl* sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Ko Im-pyo sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kang Woo-suk ar 10 Tachwedd 1960 yn Gyeongju. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Sungkyunkwan.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Kang Woo-suk nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Dau Heddwas |  | De Corea | 1993-12-18 |
| Dychweliadau Gelyn Cyhoeddus |  | De Corea | 2008-06-19 |
| *Fist of Legend* |  | De Corea | 2013-04-10 |
| Gelyn Cyhoeddus Arall |  | De Corea | 2005-01-01 |
| Hanbando |  | De Corea | 2006-01-01 |
| Maneg |  | De Corea | 2011-01-05 |
| *Moss* |  | De Corea | 2010-01-01 |
| *Public Enemy* |  | De Corea | 2002-01-01 |
| Silmido |  | De Corea | 2003-01-01 |
| Sut i Fod ar Dop Fy Ngwraig |  | De Corea | 1994-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Complex chemical diagramSystem cylchoedd steroid: Dangosir system cylchoedd rhiant steroid ABCD (fframwaith hydrocarbon) gyda llythrennu (cylchoedd) a rhifo (atomau) wedi eu cymeradwyo gan IUPAC.:1785f
Cyfansoddyn organig yw **steroid** ac mae iddo bedwar cylch sydd wedi eu trefnu mewn cyfluniad moleciwlaidd penodol. Ymhlith yr enghreifftiau amlwg y mae colesterol lipid dietegol, yr hormonau rhyw estradiol a thestosteron:10-19 a'r cyffur gwrthlidiol decsamethason. Ceir dwy brif swyddogaeth fiolegol i steroidau: mae rhai steroidau (megis colesterol) yn chwarae rhan allweddol mewn cellbilennau ac yn newid hylifedd pilenni, gweithreda llawer o steroidau hefyd fel moleciwlau signalau sy'n actifadu derbynyddion hormonau steroid.

Mae strwythur craidd steroid yn cynnwys dau ar bymtheg o atomau carbon sydd wedi'u bondio mewn pedwar cylch "ymdoddedig": tri chylch yn cynnwys chwe aelod seiclohecsan (cylchoedd A, B a C yn y darlun) ac un cylch o bum aelod cyclopentane (cylch D). Mae steroidau'n amrywio yn ôl grŵp swyddogaethol, nodwedd sydd ynghlwm a'r strwythur craidd uchod, ynghyd â chyflwr ocsidiad y cylchoedd. Math o steroid yw sterolau, ac maent yn cynnwys hydrocsyl yn safle tri'r darlun a deillia eu sgerbwd o cholestane.:1785f  Gallant hefyd amrywio'n sylweddol wedi newidiadau i strwythur y cylch (er enghraifft, holltau yn y cylchoedd sy'n cynhyrchu secosteroidau, fel fitamin D3).

Gellir canfod cannoedd o steroidau mewn planhigion, anifeiliaid a ffyngau. Mae'r holl steroidau yn cael eu cynhyrchu mewn celloedd o'r sterols lanosterol (anifeiliaid a ffyngau) neu cycloartenol (planhigion). Deillia lanosterol a cycloartenol o cylcheiddiad y sgwâr triterpene.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lednicer D (2011). *Steroid Chemistry at a Glance*. Hoboken: Wiley. ISBN 978-0-470-66084-3.
2. ↑  "Antiinflammatory action of glucocorticoids--new mechanisms for old drugs". *The New England Journal of Medicine* **353** (16): 1711–23. Oct 2005. doi:10.1056/NEJMra050541. PMID 16236742.. Adalwyd 2018-03-06.
3. ↑  "Nomenclature of steroids, recommendations 1989". *Pure Appl. Chem.* **61** (10): 1783–1822. 1989. doi:10.1351/pac198961101783.. *Also available with the same authors at* "IUPAC-IUB Joint Commission on Biochemical Nomenclature (JCBN). The nomenclature of steroids. Recommendations 1989". *European Journal of Biochemistry / FEBS* **186** (3): 429–58. Dec 1989. doi:10.1111/j.1432-1033.1989.tb15228.x. PMID 2606099. .; *Also available online at* "The Nomenclature of Steroids". London, GBR: Queen Mary University of London. t. 3S–1.4. Cyrchwyd 10 May 2014.
4. ↑  "Lanosterol biosynthesis". *Recommendations on Biochemical & Organic Nomenclature, Symbols & Terminology*. International Union Of Biochemistry And Molecular Biology.

"The nuclear pregnane X receptor: a key regulator of xenobiotic metabolism". *Endocrine Reviews* **23** (5): 687–702. Oct 2002. doi:10.1210/er.2001-0038. PMID 12372848.
Gwleidydd Llafur yw **John Griffiths** (ganwyd 19 Rhagfyr 1956). Ganed yng Nghasnewydd, Sir Fynwy, mae Griffiths yn Aelod o'r Senedd dros etholaeth Dwyrain Casnewydd, ers sefydlu'r Cynulliad yn 1999.

Addysg
------

Astudiodd y gyfraith fel myfyriwr hŷn ym Mhrifysgol Cymru.

Gyrfa broffesiynol
------------------

Cyn ei ethol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, roedd yn gyfreithiwr (cyfraith droseddol, anaf personol ac ymgyfreithiad sifil cyffredinol).

Gyrfa wleidyddol
----------------

Roedd Griffiths yn gynghorydd ar Gyngor Sir Gwent a CBC Chasnewydd. Roedd yn aelod o Fforwm Polisi Cenedlaethol y Blaid Lafur, Plaid Cyd-weithredol, Cymdeithas Addysg y Gweithwyr a Fforwm Cyflogaeth Lawn. Mae'n weriniaethiwr. Mae'n aelod o undeb llafur ISTC. Mae wedi bod yn aelod o Gynulliad Cenedlaethol Cymru dros Orllewin Casnewydd ers 1999.

Mae ei ddiddordebau gwleidyddol yn cynnwys datblygu economaidd, cynhwysiant cymdeithasol, addysg ac Ewrop.

Yn Nghynulliad Cenedlaethol Cymru, fe'i penodwyd yn Ddirprwy Weinidog dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol (Pobl Hŷn) o fis Mai 2003 tan fis Mai 2007. Yn y Trydydd Cynulliad, fe'i penodwyd yn Ddirprwy Weinidog dros Addysg, Diwylliant a'r Iaith Gymraeg (31 Mai 2007) ac arhosodd yn y swydd honno pan cyhoeddwyd y llywodraeth glymblaid  rhwng Plaid Cymru a Llafur ar 19 Gorffennaf. Cefnogodd Carwyn Jones yn y gystadleuaeth arweinydd Plaid Lafur Cymru yn 2009. Cafodd ei benodi yn Gwnsler Cyffredinol ac yn Arweinydd y Rhaglen Ddeddfwriaethol yn y Cynulliad yn Rhagfyr 2009, swydd a wnaed yn flaenorol gan y Prif Weinidog, Carwyn Jones.

Cafodd ei benodi'n Weinidog yr Amgylchedd a Chynaliadwyedd yn 2011 ond fe adawodd y swydd pan ad-drefnwyd y Cabinet yn 2014.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan John Griffiths AC Archifwyd 2016-04-25 yn y Peiriant Wayback.
* Bywgraffiad - Gwefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru Archifwyd 2010-11-20 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Welsh Assembly Government:John Griffiths AM". *Welsh Assembly Government website*. Welsh Assembly Government. 2010. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-03-30. Cyrchwyd 16 May 2010.
2. ↑  *Leighton Andrews nôl yn y Cabinet*  , Golwg360, 11 Medi 2014.  Cyrchwyd ar 9 Mai 2016.
Cyfrol o straeon byrion gan W. J. Griffith yw ***Storïau'r Henllys Fawr***, a gyhoeddwyd gan Gwasg Aberystwyth yn 1938. 

Cyhoeddwyd argraffiad newydd gan Gwasg Gomer a hynny yn 1975. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Disgrifiad
----------

Dechreuodd W. J. Griffith ysgrifennu straeon byrion am ei fro enedigol, sef Aberffraw, Ynys Môn. Arferai darllen ei straeon yng nghymdeithas lenyddol Capel Aberffraw er mawr difyrrwch y gynulleidfa. Daeth yn gyfaill i'r newyddiadurwr ac awdur E. Morgan Humphreys a'i anogodd i gyhoeddi ei straeon yn *Y Genedl Gymreig* ac fe wnaeth hynny o 1924 hyd Nadolig 1930. Casglwyd a chyhoeddwyd y straeon hynny yn y gyfrol *Storïau'r Henllys Fawr* (1938), wedi'u golygu gan y nofelydd T. Rowland Hughes. Maent yn straeon doniol, llawn o fwrlwm y fro a brasluniau o gymeriadau ardal y Berffro.

Mae saith stori yn y casgliad:

* "Eos y Pentan"
* "Yr Hen Siandri"
* "Y Tri Chwt a'r Ugain Mochyn"
* "Antur y Ddrama"
* "Problem a Geiriau Croes"
* "Anturiaeth Ditectif"
* "Anti Lw"

Cafodd *Storïau'r Henllys Fawr* eu haddasu ar gyfer y teledu yn 1983 gan y dramodydd Gareth Miles a'u dangos ar S4C.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Stourbridge**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Stourbridge yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth Stourbridge yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth ym 1918. Fe'i diddymwyd ym 1950 ac ailsefydlwyd fel bwrdeistref seneddol ym 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1922: John William Wilson (Rhyddfrydol)
* 1922–1927: Douglas Pielou (Unoliaethol)
* 1927–1931: Wilfred Wellock (Llafur)
* 1931–1945: Robert Morgan (Ceidwadol)
* 1945–1950: Arthur Moyle (Llafur)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–2005: Debra Shipley (Llafur)
* 2005–2010: Lynda Waltho (Llafur)
* 2010–2019: Margot James (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2019–presennol: Suzanne Webb (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Cyfrol o straeon byrion gan Daniel Owen yw ***Straeon y Pentan***. Fe'i cyhoeddwyd gan Hughes a'i Fab yn 1895, ychydig fisoedd cyn marwolaeth yr awdur. Roedd 9 o'r 19 stori wedi ymddangos yn fisol yn *Cymru'r Plant* rhwng Gorffennaf 1894 ac Ebrill 1895. Yn ei ragair "At y Darllenydd" mae Daniel Owen yn pwysleisio mai straeon gwir yw'r rhain, a'i fod yn defnyddio'r cymeriad "F'ewyrth Edward" i'w hadrodd "er mwyn ysgafnhau yr arddull a'u gwneud yn fwy darllenadwy i bawb". Mae'n sicr i Daniel Owen ddefnyddio straeon a glywsai ar lafar gwlad yn yr Wyddgrug a'r ardaloedd cyfagos, ac yn wir iddo fynychu tafarnau'r Wyddgrug i chwilio amdanynt. Mewn sgwrs gyda T. Ceiriog Williams cofiai un o drigolion Maes-y-dre sôn am hyn, "Old Daniel's been yonder again after his tales."

Cynnwys:

* "Doli'r Hafod Lom"
* "Nid wrth ei Big y mae Prynu Cyffylog"
* "Y Ddau Fonner"
* "Y Daleb"
* "Enoc Evans, y Bala"
* "Het Jac Jones"
* "Edward Cwm Tydi"
* "Thomas Owen, Tŷ'r Capel"
* "Y Gweinidog"
* "Wiliam y Bugail"
* "Ci Hugh Burgess"
* "Cŵn"
* "Tomos Mathias"
* "Ysbryd y Crown"
* "Tubal Cain Adams"
* "Fy Annwyl Fam fy Hunan"
* "Hen Gymeriad"
* "Rhy Debyg"
* "Y Ddau Deulu"

Delweddau
---------

Mae rhai o'r storïau yn cynnwys delwedd print bloc pren i'w darlunio

* 
* 
* 

* 
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifdy Sir y Fflint, Penarlâg D/DM/521/32 (tâp sain). Dyfynnir yn *Dawn Dweud: Daniel Owen*, t.192

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Straeon y Pentan** |
Delwedd yr ymerawdwr Jovian ar ddarn arian.
**Flavius Claudius Iovianus** (332 – 17 Chwefror 364), mwy adnabyddus fel **Jovian**, oedd ymerawdwr Rhufain rhwng 26 Mehefin 363 a'i farwolaeth.

Ganed Jovian yn Singidunum yn Pannonia, yn fab i un o swyddogion yr ymerawdwr Cystennin II. Ymunodd a'r fyddin a daeth yn gadfridog. Aeth gyda'r ymerawdwr Julian ar ei ymgyrch yn erbyn y Persiaid dan 
Sapor II. Pan fu farw Julian o glwyf a dderbyniodd mewn ysgarmes yn erbyn y Persiaid, dewisodd y fyddin Jovian fel ymerawdwr.

Gwnaeth Jovian gytundeb heddwch a'r Persiaid, gan gytuno i ildio iddynt y pum talaith Rufeinig i'r dwyrain o Afon Tigris oedd wedi eu concro gan Diocletian yn 298, a chaniatau i'r Persiaid feddiannu caerau Nisibis, Castra Maurorum a Singara. Bu raid i'r Rhufeiniaid gytuno i ildio eu dylanwad yn Armenia hefyd, a bu raid i frenin Armenia, Arshak II, gytuno i beidio cymryd rhan mewn unrhyw anghydfod rhwng Rhufain a Phersia yn y dyfodol, a hefyd ildio rhan o'i deyrnas i Sapor II.

Ystyriai'r Rhufeiniaid y cytundeb yma yn warth, a gwnaeth Jovian yn amhoblogaidd. Wedi cyrraedd Antiochia penderfynodd fynd ymlaen ar ei union i Gaergystennin i geisio cryfhau ei safle. Yn wahanol i Julian, oedd wedi ceisio hyrwyddo paganiaeth, roedd Jovian yn Gristion, a sicrhaodd fod deddfau Julian yn erbyn yr eglwys yn cael ei diddymu a bod Athanasius yn cael dychwelyd i'w esgobaeth.

Bu farw Jovian ar 17 Chwefror 364 ar ôl teyrnasiad o ddim ond 8 mis. Cafwyd ef yn farw yn ei wely yn ei babell yn Dadastana, hanner ffordd rhwng Ancira a Nicea. Nid oes sicrwydd am achos ei farwolaeth.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Julian** | **Ymerawdwr Rhufain**26 Mehefin 363 – 17 Chwefror 364 | Olynydd:**Valentinian I a Valens** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 12693872
* LCCN: n85143718
* ISNI: 0000 0000 5488 8747
* GND: 102396337
* SUDOC: 137547587
* NKC: mzk2018997567
* BNE: XX5640585

 |
Actores a chynhyrchydd ffilm Cymreig oedd **Jane Arden** (29 Hydref 1927 – 20 Rhagfyr 1982) a sgwennodd nifer o ganeuon a cherddi yn ei thro.

Bywyd cynnar
------------

Fe'i ganwyd a'i magwyd yn 47 Heol y Twmpath, Pont-y-pŵl, Gwent ac fe'i bedyddiwyd yn **Norah Patricia Morris**.

Astudiodd yng Ngholeg Brenhinol y Celfyddydau Dramatig (*Royal Academy of Dramatic Art*), Llundain, ac yn y 1940au cychwynodd yrfa ym myd y teledu a'r sinema.

Gyrfa
-----

Ymddangosodd yn gyntaf mewn cynhyrchiad teledu o'r ddrama *Romeo and Juliet* yn niwedd y 1940au, ac yna serennodd mewn dwy ffilm a wnaed yng ngwledydd Prydain: *Black Memory* (1947) a gynhyrchwyd gan Oswald Mitchell (gyda Sid James) a *A Gunman Has Escaped* (1948) gan Richard M. Grey. Ceir copiau o'r ffilmiau hyn y Archifdy 'BFI National Archive', er bod rhannau o *A Gunman Has Escaped* wedi mynd ar goll.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jane Arden at babylonwales.blogspot.com.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 28836022
* LCCN: no2010105275
* ISNI: 0000 0000 3793 5222
* SUDOC: 185295088
* BNF: cb15446799n (data)

 |
Llenor a chemegydd o Gymro oedd **John Gruffydd Jones** (1932 – 11 Mawrth 2023).

Roedd yn wreiddiol o Nanhoron ym Mhen Llŷn, a bu'n byw ym Manceinion am 17 mlynedd cyn ymgartrefu yn Abergele gyda'i wraig Eirlys yn 1967. Roedd ysgrifennu yn ddiléit ganddo, a bu'n awdur prysur.

O ganol yr 1970au enillodd Jones rai o brif gystadlaethau llenyddol yr Eisteddfod Genedlaethol. Mor ddiweddar â 2018 fe enillodd wobr lenyddol yn y Brifwyl, ond cyn hynny, enillodd Y Fedal Ryddiaith yn 1981, Y Fedal Ddrama yn 1986 a'r Goron yn 1987.

Wedi ymddeol bu'n olygydd ar Y Goleuad, cylchgrawn wythnosol y Methodistiaid Calfinaidd, am ddeng mlynedd rhwng 2000 a 2010. Aeth ati hefyd i ennill gradd MA Ysgrifennu Creadigol dan gyfarwyddyd Yr Athro Angharad Price yn Adran y Gymraeg, Prifysgol Cymru, yn 2012. 

Bu farw yn 90 oed ar ôl gwaeledd byr. Mae'n gadael merch a mab, Delyth Marian a Dafydd Llewelyn, yn ogystal â thair o wyresau.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Cariad Pur?* (2014) (Gwasg y Bwthyn)
* *A Breuddwydion Bardd Ydynt?* (2013) (Gwasg y Bwthyn)
* *Dawns Ganol Dydd* (2012) (Gwasg y Bwthyn)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "www.gwales.com - 9781907424366, Dawns Ganol Dydd". *www.gwales.com*. Cyrchwyd 2020-01-16.
2. ↑  *Y llenor John Gruffydd Jones wedi marw yn 90 oed*  , BBC Cymru Fyw, 13 Mawrth 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 55890933
* LCCN: n97002366

 |
Cyn-chwaraewr Rygbi'r Undeb a enillodd 23 o gapiau dros Gymru fel wythwr, 13 ohonynt fel capten, oedd **John Albert Gwilliam** (28 Chwefror 1923 – 22 Rhagfyr 2016).

Ganed ef ym Mhontypridd ac aeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt yn 1941. Ymunodd â'r lluoedd arfog fel swyddog mewn catrawd tanciau. Wedi'r rhyfel, dychwelodd i Gaergrawnt ac yna dechreuodd yrfa fel athro. Bu'n dysgu yng Ngholeg Glenalmond i Perth 1949-52, Ysgol Bromsgrove School 1952-56, a Choleg Dulwich 1956-63, cyn dod yn brifathro Ysgol Penbedw o 1963 hyd 1988. Priododd Pegi Lloyd George yn 1949 a chawsant dri mab a merch. Ymddeolodd i Lanfairfechan, Gwynedd.

Chwaraeodd rygbi i Brifysgol Caergrawnt, Caerloyw, Edinburgh Wanderers, Casnewydd, Cymry Llundain, Llanelli a Wasps. Ystyrir ei gyfnod ef fel capten Cymru yn ail "oes aur" i'r tîm cenedlaethol. Enillwyd y Gamp Lawn yn 1950 a 1952.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cyn gapten rygbi Cymru wedi marw yn 93*  , 22 Rhagfyr 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
J'accuse, llythyr agored i'r Arlywydd
Cyhoeddwyd ***J'Accuse*** ("Rwy'n cyhuddo") gan Émile Zola yn 1898. Roedd swyddog ym myddin Ffrainc, Alfred Dreyfus, wedi ei gyhuddo o drosglwyddo dogfen filwrol gyfrinachol i'r Almaen. Ar 5 Ionawr 1895, cafwyd ef yn euog, ac wedi ei ddiswyddo fel swyddog, condemniwyd ef i garchar am oes ar Ynys y Diafol. Adnabyddwyd y helynt fel Achos Dreyfus.

Dechreuodd ymgyrch i'w ryddhau, gan fod y dystiolaeth yn ei erbyn yn wan a bod gwrth-semitiaeth yn elfen yn yr achos, gan fod Dreyfus o dras Iddewig. Yn 1898, cyhoeddodd Zola *J'Accuse*, ar ffurf llythyr agored i Arlywydd Ffrainc, Félix Faure. Ar 13 Ionawr 1898, ymddangosodd y darn ar dudalen flaen *L'Aurore*, newyddiadur Georges Clemenceau. Rhoddodd Zola enw'r gwir ysbïwr, yr Hwngariad Ferdinand Walsin-Esterhazy. Diweddodd Zola y darn gyda nifer o gyhuddiadau, a rhoddodd y golygydd y pennawd "J'Accuse" uwch ei ben.

Cafodd llythyr Zola effaith sylweddol ar y farn gyhoeddus. Rhyddhawyd Dreyfus o garchar ar 19 Medi 1899, ond dim ond ar 12 Gorffennaf 1906 y dyfarnwyd ef yn ddieuog yn derfynol.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Iâr gini fronwen** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: ieir gini bronwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Agelastes meleagrides***; yr enw Saesneg arno yw *White-breasted guineafowl*. Mae'n perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. meleagrides*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r iâr gini fronwen yn perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Iâr gini fronwen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, yw **St Austell a Newquay** (Saesneg: *St Austell and Newquay*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth St Austell a Newquay yng NghernywEtholaeth St Austell a Newquay yng Nghernyw
* Cernyw yn LloegrCernyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2015: Steve Gilbert (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–presennol: Steve Double (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Padre Pio ifanc yn dangos y stigmata.
**Stigmata** (unigol *stigma*) yw'r term a ddefnyddir mewn Cyfriniaeth Gristnogol i ddisgrifio ynddangosiad clwyfau, creithiau neu boen corfforol mewn mannau sy'n cyfateb i glwyfau Iesu Grist pan gafodd ei groeshoelio, megis y dwylo, garddyrnau a'r traed. Mae unigolyn sydd â chlwyfau stigmata yn cael ei alw'n **Stigmatydd** neu **Stigmatig**.

Mae'r term yn tarddu o linell ar ddiwedd llythyr yr Apostol Paul at y Galatiaid ble mae'n dweud, "yr wyf yn dwyn nodau Iesu yn fy nghorff" (6:17). *Stigmata* yw lluosog y gair Groeg στίγμα *stigma*, sy'n golygu nod, tatŵ, neu seriad fel un a fyddai wedi'i ddefnyddio i adnabod anifail neu gaethwas.

Mae stigmata yn cael eu cysylltu'n bennaf a'r ffydd Gatholig. Mae nifer o'r stigmatiaid sydd wedi'i hadnabod yn aelodau o urddau'r grefydd Gatholig. Sant Ffransis o Assisi oedd y stigmatig cynharaf ar gofnod yn hanes Cristnogaeth. Dros gyfnod o hanner can mlynedd, bu Padre Pio o Pietrelcina o Urdd Brodyr Capwsin Leiaf yn adrodd stigmata a astudiwyd gan nifer o feddygon yn y 20g.

Mae canran uchel (efallai dros 80%) o stigmatiaid yn fenywod. Yn ei gyfrol *Stigmata: A Medieval Phenomenon in a Modern Age*, mae Ted Harrison yn awgrymu nad oes un mecanwaith sy'n cynhyrchu nodau stigmata. Yr hyn sy'n bwysig, yn ôl Harrison, yw bod y nodau yn cael eu hadnabod gan eraill fel rhai sydd o arwyddocad crefyddol. Mae'r rhan fwyaf o stigmata wedi'u bwrw i lawr fel achosion o dwyll. Mae rhai adroddiadau hefyd wedi cynnwys gweledigaeth o gwpan yn cael ei gyflwyno i'r stigmatig yfed ohono neu'r teimlad o gleddyf finiog yn cael ei gyrru i mewn i'r frest.

Roedd Teresa Helena Higginson a aned yn Nhreffynnon yn gyfrinydd Catholig ac un o'r adroddiadau prin o stigmata sy'n gysylltiedig â Chymru. Dywedir bod ei dwylo a'i thraed wedi gawedu drwy gydol ei hoes.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Stigmata (Christian Mysticism)". *Encyclopedia Britannica* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-07-03.
2. ↑  Jones, C. P. (1987). *Stigma: Tattooing & Branding in Graeco-Roman Antiquity*. Journal of Roman Studies 77: 139-155.
3. ↑  Poulain, A. (1912). Mystical Stigmata. In The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Retrieved July 1, 2008 from New Advent:
4. ↑  Carroll, Michael P. (1989). *Catholic Cults and Devotions: A Psychological Inquiry*. McGill-Queen's University Press. pp. 80-84.
5. ↑
Gwleidydd o'r Alban yw **Stewart McDonald** (ganwyd 24 Awst 1986) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Dde Glasgow; mae'r etholaeth yn Dinas Glasgow, yr Alban. Mae Stewart McDonald yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed yn Castlemilk, Glasgow, cyn iddo symud pan oedd yn 5 oed i Govan. Bu'n rheolwr siop ac yn gweithio i gwmni gwyliau yn Tenerife. Yna gweithiodd i Anne McLaughlin Aelod o Senedd yr Alban. Wedi Etholiad Llywodraeth yr Alban yn 2011 gweithiodd ar achsion James Dornan ASA.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Stewart McDonald 26773 o bleidleisiau, sef +54.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 34.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 12269 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Analysis: SNP bucks trend for privately educated MPs". *David Leask*. The Herald. 1 Mehefin 2015. Cyrchwyd 1 Mehefin 2015. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
2. ↑  Paterson, Stewart (7 Tachwedd 2014). "*General election: battle for Glasgow*". *Evening Times*. Newsquest. Cyrchwyd 8 Mai 2015. Italic or bold markup not allowed in: `|work=` (help)
3. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
4. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Pentref bach gwledig yn Nyffryn Clwyd yn Sir Ddinbych yw **Sodom** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Fe'i lleolir rhwng Tremeirchion a Bodfari tua 4 milltir i'r de-ddwyrain o Lanelwy. Mae'n gorwedd ar lethrau gorllewinol Bryniau Clwyd ac ar lwybr Clawdd Offa.

Croeslon ger Sodom. Moel y Gaer yn y cefndir.
I'r de ceir bryngaer Moel y Gaer, sy'n dyddio o Oes yr Haearn.

Gweler hefyd
------------

* Sodom a Gomora

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Ddinbych**

**Dinas**  

Llanelwy
  
**Trefi**  

Corwen  **·** Dinbych  **·** Llangollen  **·** Prestatyn  **·** Rhuddlan  **·** Rhuthun  **·** Y Rhyl
  
**Pentrefi**  

Aberchwiler  **·** Betws Gwerful Goch  **·** Bodelwyddan  **·** Bodfari  **·** Bontuchel  **·** Bryneglwys  **·** Bryn Saith Marchog  **·** Carrog  **·** Cefn Meiriadog  **·** Clocaenog  **·** Cwm  **·** Cyffylliog  **·** Cynwyd  **·** Derwen  **·** Diserth  **·** Y Ddwyryd  **·** Efenechtyd  **·** Eryrys  **·** Four Crosses  **·** Gallt Melyd  **·** Gellifor  **·** Glyndyfrdwy  **·** Graeanrhyd  **·** Graigfechan  **·** Gwyddelwern  **·** Henllan  **·** Loggerheads  **·** Llanarmon-yn-Iâl  **·** Llanbedr Dyffryn Clwyd  **·** Llandegla  **·** Llandrillo  **·** Llandyrnog  **·** Llandysilio-yn-Iâl  **·** Llanelidan  **·** Llanfair Dyffryn Clwyd  **·** Llanferres  **·** Llanfwrog  **·** Llangwyfan  **·** Llangynhafal  **·** Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch  **·** Llanynys  **·** Maeshafn  **·** Melin y Wig  **·** Nantglyn  **·** Pandy'r Capel  **·** Pentrecelyn  **·** Pentre Dŵr  **·** Prion  **·** Rhewl (1)  **·** Rhewl (2)  **·** Rhuallt  **·** Saron  **·** Sodom  **·** Tafarn-y-Gelyn  **·** Trefnant  **·** Tremeirchion
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Lee Jung-gook yw ***Stori Dwy Wraig*** a gyhoeddwyd yn 1994. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***두 여자 이야기*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Park Tae-Hwan yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg. 

 Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Forrest Gump* ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lee Jung-gook ar 20 Awst 1957 yn Ne Corea.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Lee Jung-gook nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Blue* |  | De Corea | Corëeg | 2003-01-01 |
| *In the Name of the Son* |  | De Corea | Corëeg | 2021-05-12 |
| Stori Dwy Wraig |  | De Corea | Corëeg | 1994-01-01 |
| *The Letter* |  | De Corea | Corëeg | 1997-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Botanegydd, archeolegydd a fforiwr o Loegr oedd **y Barwnig Joseph Banks** (24 Chwefror 1743 - 19 Mehefin 1820).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1743 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen ac Ysgol Harrow. Yn ystod ei yrfa bu'n llywydd y Gymdeithas Frenhinol. Roedd hefyd yn aelod o Gymdeithas Hynafiaethau Llundain, Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL, Academi Bafariaidd y Gwyddorau a'r Dyniaethau, Academi Gwyddonaeth Leopoldina yr Almaen, Academi Celf a Gwyddoniaeth America, Yr Academi Gwyddoniaeth Defnyddiol, Academi Gwyddorau Prwsaidd, Academi Frenhinol Celfyddydau a Gwyddorau yr Iseldiroedd, Academi y Gwyddorau Ffrainc, Academi Frenhinol Gwyddoniaeth Sweden, Y Gymdeithas Frenhinol ac Academi Gwyddoniaethau Rwsia. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

Cyfeiriadau
-----------

* Joseph Banks - Bywgraffiadur Rhydychen

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 46830189
* LCCN: n50036748
* ISNI: 0000 0001 2131 0954
* GND: 118808818
* SELIBR: 176722
* SUDOC: 03213570X
* BNF: cb12322420k (data)
* BIBSYS: 90333869
* ULAN: 500313846
* NLA: 35154307
* NKC: jx20050905002
* Botanist: Banks
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| 
1: Y geg
2: Taflod
3: Tafod bach
4: Tafod
5: Dannedd
6: Chwarennau poer
7: Isdafodol
8: Isfandiblaidd
9: Parotid
10: Argeg (ffaryncs)
11: Sefnig (esoffagws) 
12: Iau (Afu)
13: Coden fustl
14: Prif ddwythell y bustl
15: Stumog | 
16: Cefndedyn (pancreas)
17: Dwythell bancreatig
18: Coluddyn bach
19: Dwodenwm
20: Coluddyn gwag (jejwnwm)
21: Glasgoluddyn (ilëwm)
22: Coluddyn crog
23: Coluddyn mawr
24: Colon trawslin
25: Colon esgynnol
26: Coluddyn dall (caecwm)
27: Colon disgynnol
28: Colon crwm
29: Rhefr: rectwm
30: Rhefr: anws |

Organ ar ffurf bag o gyhyrau ydy'r **stumog**, ac fe'i ceir yn y rhan fwyaf o famaliaid. Organ sy'n dal bwyd a'i dreulio'n rhannol fel rhan o'r system dreulio. Daw o'r gair Lladin *stomachus* (Groeg - στόμαχος), sy'n golygu "stumog", "gwddf" neu "falchder".

Bydd yr erthygl hon yn canolbwyntio'n bennaf ar stumogau dynol, er bod cryn debygrwydd rhyngddo â'r rhan fwyaf o anifeiliaid, ar wahân i'r fuwch sy'n hollol wahanol.

Ei bwrpas
---------

Mae tri phrif bwrpas i'r stumog: lladd bacteria, torri'r darnau bwyd yn ddarnau llai er mwyn cael mwy o arwynebedd a chynnal y bwyd am oriau a'i ollwng yn araf ac yn gyson. Ceir hylif asidig cryf ynddo i wneud y gwaith hwn, asid hydroclorig ydy hwnnw gyda pH o rhwng 1 a 2 - yn dibynnu ar ffactorau megis pa ran o'r diwrnod ydyw, y swm o fwyd a fwytawyd, cynnwys arall megis cyffuriau a ffactorau eraill. Yn yr hylif hwn y torrir y moleciwlau mawr yn rhai llai, fel y rhan gyntaf o'r broses dreulio - cyn gwthio'r bwyd i'r cam nesaf sef y coluddyn bach. Mae'r stumog ddynol yn creu rhwng 2.2 a 3 litr o'r asid gastrig hwn y dydd. Mae mwy ohono'n cael ei greu fin nos nac yn y bore. Gall y stumog ddal rhwng 2 a 4 litr o fwyd, gan ymestyn pan fo raid.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Online Etymological Dictionary (Saesneg)
2. ↑   Stumogau anifeiliaid (Saesneg)
3. ↑   Sut mae'r fuwch yn treulio ei bwyd (Saesneg)

Chwiliwch am ***stumog***  
yn Wiciadur.
Enghraifft o waith John Thomas: portread o'i fam (yn eistedd), Shan y Lliwdy (chwith) a morwyn Bontfaen (1867). (Delwedd o Gasgliad John Thomas, Llyfrgell Genedlaethol Cymru)
Ffotograffydd Cymreig oedd **John Thomas** (14 Ebrill 1838 – 14 Hydref 1905).

Bywgraffiad
-----------

William Thelwall Thomas (1865 - 1927), ail fab John Thomas.
Cafodd ei eni a'i fagu yng Nghellan, Ceredigion, yn fab i labrwr. Yn 1853 symudodd y i Lerpwl, a bu'n gweithio mewn siop defnydd am ddeg mlynedd. Fe effeithiodd hyn ar ei iechyd, a gorfu iddo chwilio am waith allan yn yr awyr iach. Roedd ei ail fab, William Thellwall Thomas (1865 - 1927), yn llawfeddyg yn Lerpwl.

Ffotograffiaeth
---------------

Ar ddiwedd y 1860au cafodd waith gyda chwmni teithio yn sgwennu ac yn tynnu lluniau enwogion. Roedd y math yma o waith, ar y pryd, yn newydd iawn. Sylweddolodd mai cymharol brin oedd y ffotograffau o Gymry, felly dechreuodd arbenigo mewn tynnu a gwerthu lluniau o weinidogion. Erbyn 1867, roedd yn ddigon hyderus i ddechrau ar ei liwt ei hun, a gwnaeth hyn am gyfnod o dros 40 mlynedd dan yr enw: *The Cambrian Gallery*.

Pan ymddeolodd o'i waith, prynwyd dros 3,000 o'i luniau gan Syr O. M. Edwards er mwyn eu defnyddio yn ei gylchgronnau megis *Cymru*. Ceir dros 4,000 o'i ffotograffau yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth.

Casgliad John Thomas yn y Llyfrgell Genedlaethol
------------------------------------------------

 *Prif erthygl: Rhestr o luniau gan John Thomas*
Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Casgliad John Thomas, gyda delweddau eraill oddi wrth Llyfrgell Genedlaethol Cymru***

Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru wedi rhoi copiau o'r delweddau sydd yng Nghasgliad John Thomas ar Gomin Wicimedia.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Ar-Lein; adalwyd 05 Rhagfyr 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 48732962
* LCCN: nb2002016293
* ISNI: 0000 0000 6706 7024
* ULAN: 500069014

 |
**Storm Fawr 1859** neu **Storm y Royal Charter** oedd y storm enbytaf, efallai, a gofnodwyd yng Nghymru. Dechreuodd y gwynt chwythu'n gryf yn ystod prynhawn 25 Hydref, a chyrhaeddodd ei anterth yn ystod noson 25/26 Hydref, pan gyrhaeddodd y gwynt raddfa 12 neu efallai 13 ar raddfa Beaufort. Ar y cychwyn roedd y gwynt yn chwythu o’r dwyrain, ond yna newidiodd ei gyfeiriad i’r gogledd-ddwyrain ac yna tua’r gogledd.

Achoswyd tua 133 o longddrylliadau ar arfordir Cymru ac ardaloedd cyfagos yn Lloegr y noson honno, gyda tua 90 arall yn dioddef difrod sylweddol. Lladdwyd tua 800 o bobl i gyd, yn cynnwys rhai a laddwyd gan effeithiau'r storm ar y tir. Yr enwocaf o'r llongddrylliadau oedd y *Royal Charter*, a ddrylliwyd ger Moelfre ar arfordir dwyreiniol Ynys Môn ar ei ffordd o Awstralia i Lerpwl. Collwyd dros 450 o fywydau yn y *Royal Charter* yn unig.

Gwnaed difrod mawr i adeiladau hefyd; yr enghraifft enwocaf oedd dinistrio eglwys Dinas, Sir Benfro.

Cofeb y Royal Charter uwchben y creigiau lle drylliwyd hi