recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Astudiaeth cymdeithas a gweithredoedd cymdeithasol bodau dynol yw **cymdeithaseg**. Yn gyffredinol mae'n ymwneud â rheolau a phrosesau cymdeithasol sy'n cysylltu a gwahanu pobl nid yn unig fel unigolion, ond fel aelodau cymunedau, grwpiau, a sefydliadau, ac yn cynnwys astudiaeth o drefniadaeth a datblygiad bywyd cymdeithasol dynol. Mae ymchwil cymdeithasegol yn amrywio o ddadansoddiad cysylltiadau byrion rhwng unigolion dienw ar y stryd i astudiaeth prosesau cymdeithasol byd-eang. Mae'r rhan fwyaf o gymdeithaswyr yn gweithio mewn un arbenigedd neu fwy.

Mae'r gair cymdeithaseg yn tarddu o'r olddodiad "-eg" sy'n golygu "astudiaeth", a'r gair "cymdeithas" (sef, mewn ystyr llac, "pobl"). Gwyddor cymdeithas sy'n cynnwys astudiaeth bywydau cymdeithasol pobl, grwpiau, a chymdeithasau yw e, a ddiffinir weithiau fel astudiaeth rhyngweithiadau cymdeithasol. Fel disgyblaeth academaidd mae cymdeithaseg yn weddol ifanc – cafodd ei datblygu yn y 19g.

Oherwydd bod cymdeithaseg yn bwnc mor eang, gall fod yn anodd i'w diffinio, hyd yn oed i gymdeithaswyr proffesiynol. Un ffordd ddefnyddiol i ddisgrifio'r ddisgyblaeth yw fel clwstwr o is-feysydd sy'n astudio agweddau gwahanol ar gymdeithas. Er enghraifft, mae haeniad cymdeithasol yn astudio anghyfartaledd a'r strwythur dosbarth; mae demograffeg yn astudio newidiadau mewn meintiau a mathau poblogaethau; mae troseddeg yn astudio ymddygiadau troseddol; mae cymdeithaseg wleidyddol yn astudio llywodraeth a'r gyfraith; ac mae cymdeithaseg hil a chymdeithaseg rhyw yn astudio adeiladwaith hiliau a rhywiau yn ogystal ag anghyfartaledd hiliol a rhywiaethol yng nghymdeithas. Mae is-feysydd cymdeithasegol dal i ymddangos – megis dadansoddiad rhwydwaith – ac mae nifer ohonynt yn groes-ddisgyblaethol eu natur.

Mae nifer o gymdeithaswyr yn gwneud ymchwil defnyddiol y tu allan i'r academi. Mae eu darganfyddiadau yn cynorthwyo addysgwyr, deddfwyr, gweinyddwyr, datblygwyr, arweinwyr busnes, a phobl sydd â diddordeb yn natrys problemau cymdeithasol a ffurfio polisi cyhoeddus.

  


| Gwyddorau cymdeithas |
| --- |
| Addysg | Anthropoleg | Cymdeithaseg | Daearyddiaeth ddynol | Economeg |
| Gwyddor gwleidyddiaeth | Hanes | Ieithyddiaeth | Rheolaeth | Seicoleg |
Llyn Cefni
Cymdeithas bysgota yw **Cymdeithas Pysgota Cefni** a sefydlwyd ym mis Hydref 1951.

Cefndir
-------

Lewis Jones oedd y Cadeirydd, OT Roberts Fferam Bailey oedd yr Is-gadeirydd a Jeffrey (Tim) Davies yn Ysgrifennydd. Yn 1952 cafodd y gymdeithas brydles ar Gronfa Llyn Cefni ac ym mis Mawrth y flwyddyn honno dechreuodd aelodau y gymdeithas bysgota am y tro cyntaf.

Brithyll Brown
--------------

Rhwng y blynyddoedd 1956-1960 rhoddwyd 200,000 o Frithyll Brown bach i mewn i'r gronfa gan Herbert Evans a'i gyd-weithiwr o ddeorfa y bwrdd dŵr gyda'r wyau wedi eu casglu'n wreiddiol o'r ddwy afon sy'n rhedeg i'r gronfa sef Y Frogwy a'r Erddreiniog. 
Yn Ebrill 1997 arwyddwyd prydles newydd a olygai y gall y gymdeithas bysgota am 28 mlynedd arall ac yn 2002 bu i'r gymdeithas ddathlu 50 mlynedd o bysgota ar y gronfa. Derbynwyd mainc i estedd arni fel rhodd gan Gymdeithas Bysgota Cricieth a Llanystymdwy i ddathlu'r achlysur.

Galeri
------

* 
* 
* 
*

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Cymdeithas Pysgota Cefni Archifwyd 2017-09-16 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Evans, Dylan. "Cefni Angling Association". *www.llyncefni.co.uk* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-09-16. Cyrchwyd 2018-08-30.
Copa ar brif grib y Carneddau yn Eryri yw **Carnedd Gwenllian** (neu hyd at 2009: **Y Garnedd Uchaf**).

Daearyddiaeth
-------------

Saif ar y ffin rhwng siroedd Conwy a Gwynedd. Saif ar y grib rhwng Foel Fras a Foel Grach. Wedi cyrraedd y grib, nid yw dringo Garnedd Uchaf ei hun yn serth.

Uchder
------

Nid yw'r copa yma'n cael ei gynnwys yn yr "14 copa" traddodiadol o gopaon dros 3,000 o droedfeddi o uchder, gan nad yw ond fymryn yn uwch na'r brif grib ei hyn, ond hi yw'r pymthegfed copa sydd fymryn dros 3,000 troedfedd.

Newid enw
---------

Ar y 1af o Fai 2009 cyhoeddwyd y byddai'r enw'n cael ei newid yn swyddogol o'r Garnedd Uchaf i Garnedd Gwenllian i gofio'r Dywysoges Gwenllian, Tywysoges Cymru, merch Llywelyn Ein Llyw Olaf a'i wraig Elinor (Elen) a goffeir eisoes (yn yr enwau Carnedd Llywelyn a'r Elen). Brawd Llywelyn oedd Dafydd a cheir Carnedd Dafydd i'w goffau.

Bydd yr enw'n cael ei argraffu, gyda'r hen enw hefyd oddi tano rhwng cromfachau, ar fapiau OS newydd o Fedi 2009 ymlaen.

Cred rhai, fodd bynnag, mai ar ôl Llywelyn Fawr y galwyd Carnedd Llywelyn a Charnedd Dafydd ar ôl Dafydd ap Llywelyn, a bod hefyd gan Yr Elen darddiad heb unhryw gysylltiad ag Elinor - gweler yn yr erthygl honno am fanylion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Carnedd Uchaf renamed after last Welsh princess", *Daily Post*, 01.05.2009.
2. ↑  Gwefan y Cynulliad[*dolen marw*]

  


| **Y pedwar copa ar ddeg** |
| --- |
| **Yr Wyddfa a'i chriw**:
Yr Wyddfa (1085m)  **·** 
Garnedd Ugain (1065m)  **·** 
Crib Goch (923m)  |
| **Y Glyderau**:
Elidir Fawr (924m)  **·** 
Y Garn (947m)  **·** 
Glyder Fawr (999m)  **·** 
Glyder Fach (994m)  **·** 
Tryfan (915m)  |
| **Y Carneddau**:
Pen yr Ole Wen (978m)  **·** 
Carnedd Dafydd (1044m)  **·** 
Carnedd Llywelyn (1064m)  **·** 
Yr Elen (962m)  **·** 
Foel Grach (976m)  **·** 
 Carnedd Gwenllian (Garnedd Uchaf) (926m)***·***
Foel-fras (942m)  |
Mae **Carnedd Wen** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SH924099. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 295metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 523m (1716tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr mynyddoedd uchaf y byd

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Carnedd Dafydd** yn fynydd yn y Carneddau yn Eryri.

Enw
---

Nid oes sicrwydd pa un o ddau Ddafydd sy'n cael ei goffáu gan yr enw, Dafydd ap Llywelyn, mab Llywelyn Fawr, ynteu Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn ap Gruffudd. Dywed Terry Marsh nad oes amheuaeth nad Dafydd ap Llywelyn a roddodd ei enw i'r mynydd.

Daearyddiaeth
-------------

Mae rhyw 20m yn is na'r mynydd uchaf yn y Carneddau, Carnedd Llywelyn, ond dim ond y mynydd hwnnw a'r Wyddfa sy'n uwch nag ef yng Nghymru (os na ystyrir Carnedd Ugain/Crib y Ddysgl ar yr Wyddfa yn fynydd ar wahan). Saif ar brif grib y Carneddau, gyda Carnedd Llywelyn i'r gogledd-ddwyrain a Pen yr Ole Wen i'r de. Mae'r ffin rhwng Gwynedd a sir Conwy yn mynd tros y copa. Ar ochr ogleddol y grib rhwng Carnedd Dafydd a Charnedd Llywelyn mae creigiau Ysgolion Duon, sy'n ffefrynnau gan ddringwyr.

Llwybrau
--------

Copa Carnedd Dafydd, gyda Charnedd Llywelyn yn y cefndir
Mae modd dringo'r mynydd yn uniongyrchol trwy gychwyn gerllaw Tal-y-llyn Ogwen ger pen dwyreiniol Llyn Ogwen a dilyn Afon Lloer hyd at lyn Ffynnon Lloer sydd wrth droed Carnedd Dafydd. Yna gellir dringo i fyny'r llechweddau i'r copa. Y ffordd arferol o'i ddringo, fodd bynnag, yw dringo Pen yr Ole Wen gyntaf, ac yna mae'n hawdd dilyn y grib i gopa Carnedd Dafydd.

Llyfryddiaeth
-------------

* Terry Marsh *The summits of Snowdonia* (Robert Hale, 1984)

  


| **Y pedwar copa ar ddeg** |
| --- |
| **Yr Wyddfa a'i chriw**:
Yr Wyddfa (1085m)  **·** 
Garnedd Ugain (1065m)  **·** 
Crib Goch (923m)  |
| **Y Glyderau**:
Elidir Fawr (924m)  **·** 
Y Garn (947m)  **·** 
Glyder Fawr (999m)  **·** 
Glyder Fach (994m)  **·** 
Tryfan (915m)  |
| **Y Carneddau**:
Pen yr Ole Wen (978m)  **·** 
Carnedd Dafydd (1044m)  **·** 
Carnedd Llywelyn (1064m)  **·** 
Yr Elen (962m)  **·** 
Foel Grach (976m)  **·** 
 Carnedd Gwenllian (Garnedd Uchaf) (926m)***·***
Foel-fras (942m)  |
Cerflun yn ninas Efrog Newydd yn yr Unol Daleithiau yw ***Rhyddid yn Goleuo'r Byd*** (Saesneg: *Liberty Enlightening the World*, Ffrangeg: *La liberté éclairant le monde*), a adnabyddir fel rheol fel ***Cerflun Rhyddid*** (*Statue of Liberty*, *Statue de la Liberté*). Cyflwynwyd y cerflun i'r Unol Daleithiau gan bobl Ffrainc yn 1886. Saif ar Liberty Island ger harbwr Efrog Newydd. Cynllunwyd y cerflun gan Frédéric Auguste Bartholdi, tra cynllunwyd y tu mewn iddo gan Alexandre Gustave Eiffel (cynllunydd Tŵr Eiffel).

Adeiladwyd y cerfun o gopr. Mae'n dangos merch yn dal fflam rhyddid. Cyhoeddwyd y cerflun yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1984.

Ar bedestal y cerflun mae'r gerdd *The New Colossus* gan Emma Lazarus wedi ei hysgrifennu ar dabled efydd. Mae'r llinellau olaf yn enwog:

*Give me your tired, your poor,*
*Your huddled masses yearning to breathe free,*
*The wretched refuse of your teeming shore;*
*Send these, the homeless, tempest-tost to me,*
*I lift my lamp beside the golden door!*
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys cymylaidd** (enw gwyddonol: *Scapania nimbosa*; enw Saesneg: *cloud earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys cymylaidd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys y wig** (enw gwyddonol: *Scapania nemorea*; enw Saesneg: *grove earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys y wig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **clustwyfyn cilgantog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **clustwyfynod cilgantog**; yr enw Saesneg yw *Crescent*, a'r enw gwyddonol yw *Helotropha leucostigma*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r clustwyfyn cilgantog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Rual Isaf**, yng nghymuned Gwernaffield-y-Waun, Sir y Fflint; cyfeiriad grid SJ225649. Ar ei fesuriad mwya, mae'n mesur 30 metr wrth 2.0m.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: FL052. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Rhual Isaf ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys culddail** (enw gwyddonol: *Scapania gymnostomophila*; enw Saesneg: *narrow-lobed earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys culddail** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Rug**, ger plasdy Y Rug yng nghymuned Corwen, Sir Ddinbych; cyfeiriad grid SJ056438. Codwyd mwnt canoloesol ar ei ben. Darganfuwyd esgyrn o Oes yr Efydd wedi'u rhan-losgi yma.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: ME019. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 CC a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 CC) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 CC

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-06.

Dolen allanol
-------------

* Crug Rug ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Crwn Cors y Bol**, yng nghymuned Llannerch-y-medd, Ynys Môn; cyfeiriad grid SH375843. Mae'n mesur 20 metr wrth un fetr.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: AN091. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.

Dolen allanol
-------------

* Crug Crwn Cors y Bol ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]
Cardiau cyfarch ar werth.
Darn o gerdyn neu bapur o ansawdd uchel sydd â darlun arno gyda'r nod o gyfarch, gyflwyno neges neu gyfleu teimlad yw **cerdyn cyfarch**. Er bod cardiau cyfarch fel arfer yn cael eu rhoi ar achlysuron arbennig fel penblwyddi, y Nadolig neu ŵyliau eraill, fel Sul y Mamau, maen nhw hefyd yn cael eu hanfon i fynegi diolch neu deimladau eraill (fel dymuno gwellhad buan). Mae cardiau cyfarch yn dod mewn amrywiaeth o steiliau ac fel arfer yn cael eu pecynnu gydag amlen. Mae mathau i'w cael sydd wedi'u mas-gynhyrchu yn ogystal â rhai wedi'u gwneud â llaw sy'n cael eu dosbarthu gan gwmniau mawr a bach.

Mae enghreifftiau o gardiau cyfarch yn cael eu hanfon yn Tsieina yn yr hen fyd, er mwyn anfon negesuon o ewyllys da ar ddechrau'r Flwyddyn Newydd, ac i'r Hen Aifft, ble roedd teimladau yn cael eu mynegi ar sgroliau papyrws. Erbyn dechrau'r 15g, roedd cardiau cyfarch a oedd wedi'u gwneud a llaw yn cael eu cyfnewid yn Ewrop. Roedd yr Almaenwyr yn anfon cyfarchion y Flwyddyn Newydd ar gardiau a oedd wedi'u hargraffu gyda thorluniau pren mor gynnar â 1400, a chardiau Sant Ffolant yn caqel eu cyfnewid mewn gwahanol rannau o Ewrop yn hanner cyntaf y 15g.

Erbyn y 1850au, roedd y cerdyn cyfarch wedi'i weddnewid o eitem gymharol ddrud, oedd wedi'i gwneud â llaw, i fod yn ddull poblogaidd a fforddiadwy o gyfathrebu, yn bennaf o ganlyniad i ddatblygiadau ym maes argraffu, mecaneiddio, a gostyngiad yng ngraddfeydd postio gyda chyflwyno'r stamp. Daeth y cynnydd yn yr arferiad o anfon cardiau Nadolig yn sgil hynny. Yn y 1860au, dechreuodd cwmniau fel Marcus Ward & Co, Goodall a Charles Bennett fas-gynhyrchu cardiau cyfarch a chyflogi arlunwyr adnabyddus fel Kate Greenaway a Walter Crane i ddylunio a darlunio'r cardiau.

Bu datblygiadau technolegol fel lithograffeg lliw yn 1930 yn ddylanwad mawr ar y diwydiant cardiau. Daeth cardiau cyfarch doniol, oedd yn cael eu hadnabod fel cardiau stiwdio, yn boblogaidd ar ddiwedd y 1940au a'r 1950au.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Michele Karl (January 2003). *Greetings With Love: The Book of Valentines*. Pelican Publishing. t. 19. ISBN 978-1-56554-993-7.Check date values in: `|date=` (help)
2. ↑  The British Postal Museum & Archive — Rowland Hill’s Postal Reforms
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys bychan** (enw gwyddonol: *Scapania curta*; enw Saesneg: *least earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Celloedd y dail o dan chwydd wydr
Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys bychan** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Parc y Geirf** (neu **Crug Talfarn Diflas**) (Saesneg: *Little Mountain Round Barrow*), yng nghymuned Llanddowror, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN266108. Mae'n mesur 28 metr wrth 1.1m. Mae olion tri gwahanol gorfflosgiad yma. Ceir hefyd ail fwnt oddeutu 88m i'r gogledd-ddwyrain. Cyfeirnod map: SN21SE11.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM135. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Parc y Geirf ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-12.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys troed aderyn** (enw gwyddonol: *Scapania ornithopodioides*; enw Saesneg: *birds-foot earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys troed aderyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys main** (enw gwyddonol: *Scapania gracilis*; enw Saesneg: *western earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys main** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Crug crwn enfawr a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Pant y Bugail**, yng nghymuned Abernant, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN360246.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM320. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Pant y Bugail ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-10.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Craiglas**, yng nghymuned Llangristiolus, Ynys Môn; cyfeiriad grid SH415748. Mae'n mesur 9 metr wrth 1.2m. Mae'r ochr ddwyreiniol iddo wedi'i ddifetha.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: AN112. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Craiglas ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys y gogledd** (enw gwyddonol: *Scapania subalpina*; enw Saesneg: *northern earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys y gogledd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Clustwyfyn oren
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **clustwyfyn oren**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **clustwyfynod oren**; yr enw Saesneg yw *Frosted Orange*, a'r enw gwyddonol yw *Gortyna flavago*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r clustwyfyn oren yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Darlun gan M. Pierret, 1837, argraffwyd yn *"Annales de la Société entomologique de France"*; Tome Sixieme, Paris/Strasbourg.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **clustwyfyn yr aber**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **clustwyfynod yr aber**; yr enw Saesneg yw *Fisher's Estuarine Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Gortyna borelii*. Fe'i cofnodwyn gyntaf gan Pierret, 1837..

Mae'n wyfyn eitha prin, ond fe'i ceir yng Ngwlad Belg, Sisili, arfordir de Ffrainc a de Lloegr.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r clustwyfyn yr aber yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Gwefan GBIF; adalwyd 28 Mai 2016
Y cerflun *Dafydd* gan Michelangelo (1501–1504)
Campweithiau gweledol sydd yn gynnyrch medr dynol yw **celf**, yn llawn **celfyddyd**. Fel rheol, defnyddir y talfyriad "celf", neu weithiau **celfyddydau cain**, i gyfeirio at y celfyddydau gweledol, hynny yw paentio, darlunio, cerfluniaeth, ffotograffiaeth, a phensaernïaeth. Mae'r rhain yn gangen o'r ystod eang o weithgareddau a elwir y celfyddydau, sydd hefyd yn crybwyll y celfyddydau perfformio, gan gynnwys cerddoriaeth, dawns a'r theatr, a llenyddiaeth, gan gynnwys rhyddiaith a barddoniaeth.

Yn ogystal â'r amryw brosesau, technegau, a ffurfiau ar greu celf, mae celf yn bwnc testun disgyblaethau megis beirniadaeth celf ac hanes celfyddyd. Estheteg yw'r maes athronyddol sydd yn archwilio natur a diffiniad celf a chysyniadau tebyg, megis gallu creadigol a dehongli celfyddydweithiau.

Diffiniad
---------

Nid hawdd mae diffinio unrhyw un agwedd o gelf. Dichon gellir rhannu ymagweddau tuag at gelf yn ddau gategori: ei heffaith esthetig, a'i hystyr draethiadol (sef ei chyd-destun a bwriad yr artist). Ymhlith yr ymgeision cyffredinol i ddiffinio'r gair mae sôn am adlewyrchiad o ddawn, medr a gallu creadigol yr artist, cyd-destun yr unigol a'r diwylliant, a'r celfyddydwaith yn ffynhonnell harddwch, yn her ddeallusol, yn arwydd o newid a datblygiad, ac yn ganfyddiad dadansoddol.

Mae dehongliadau athronyddol o natur celf yn dyddio'n ôl i'r Henfyd. Creu delw neu ddynwarediad yw pwrpas celf yn ôl Platon, tra'r oedd Aristoteles yn canolbwyntio ar ffurf y gwaith wrth ei ystyried. Pwysleisiodd athronwyr yr Oleuedigaeth, megis Kant a Hegel, y gwrthrych, gan weld sgwrs rhwng yr artist a'r arsyllydd. Mynegiant a phroses y grefft yw celf i nifer o arlunwyr: y daith o olygfa neu ddychmyg i greadigaeth oedd arfer Kokoschka a Matisse. Gwelir celf o safbwynt esblygiadol gan anthropolegwyr modern sy'n ei hastudio fel gweithgaredd dynol, gan geisio llunio diffiniad diduedd ohoni.

Datblygodd ddiffiniadau llaw yn llaw â hanes gwyllt celf yn yr 20g. Heriodd haniaeth y syniadau traddodiadol am ffurf a chelfel ffiguraidd. Daeth gysyniadau'r gwaith a dymuniadau'r artist yn fwy pwysig na'r wedd orffenedig. Nododd y hanesydd a beirniad Leo Steinberg taw pryfociad neu heriad yw celf yn ogystal â chreadigaeth, gan ddiffinio celf drwy ein hymateb iddi. Yn y traddodiad yma ceir syniadaeth neu label celf Avant-garde.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys aflêr** (enw gwyddonol: *Scapania cuspiduligera*; enw Saesneg: *untidy earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys aflêr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Achos gyfreithiol yn y Deyrnas Unedig rhwng CTB (pêl-droediwr) a'r diffynyddion News Group Newspapers Limited ac Imogen Thomas yw ***CTB v News Group Newspapers***.

Ar 14 Ebrill 2011, rhoddodd Mr Ustus Eady waharddeb dros dro er mwyn atal y pêl-droediwr rhag cael ei enwi gan gyfryngau yn y DU, a chafodd ei hestynnu ar 21 Ebrill 2011. Bwriad y waharddeb oedd i atal manylion yr achos – perthynas rhwng Ms Thomas a'r pêl-droediwr CTB y tu allan i'w briodas – o gael eu cyhoeddi yn *The Sun*. Seilir dyfarniad y llys ar Erthygl 8 y Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol, sy'n sicrháu hawl unigolyn i breifatrwydd.

Wedi i fanylion y gorchymyn ffrwyno gael eu cyhoeddi ar Twitter, bu trafodaeth eang yn y DU ac yng nghyfryngau rhyngwladol ar bwnc gwaharddebau a sut y gellir eu gorfodi mewn oes gwefannau cyfryngau cymdeithasol.

Ar 23 Mai cafodd Ryan Giggs ei enwi gan John Hemming, AS o'r Democratiaid Rhyddfrydol, yn Nhŷ'r Cyffredin fel y pêl-droediwr yn yr achos.

Gweler hefyd
------------

* Uwch-waharddeb

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) CTB v News Group Newspapers Ltd & Anor [2011] EWHC 1232 (QB) (16 Mai 2011), Yr Uchel Lys (Cymru a Lloegr).
2. ↑  (Saesneg) Brito, Jerry (21 Mai 2011). Twitter's Super-Duper U.K. Censorship Trouble. *TIME*.
3. ↑  (Saesneg) Injunctions debate: MP names footballer as Ryan Giggs. BBC (23 Mai 2011).
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug crwn Bryn Helyg** (neu weithiau "Brynhelyg"), yng nghymuned San Cler, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN297149. Ceir crug arall 160m i'r de-ddwyrain: SN29541501, Dat Prn3882.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM308. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug crwn Bryn Helyg ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Pant-glas, Llanboidy**, yng nghymuned Llanboidy, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN214261. Ceir dau grug, mewn gwirionedd, gyda'r mwyaf yn 30 metr mewn diamedr ac uchder o 1.3m a'r llall yn 15m wrth 3m.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM133. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Coflein[*dolen marw*]
2. ↑  Cofrestr Cadw.
3. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-12.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cwcwll prin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **cycyllau prin**; yr enw Saesneg yw *Scarce Wormwood*, a'r enw gwyddonol yw *Cucullia artemisiae*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r cwcwll prin yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Arddull yn y celfyddydau gweledol a flodeuai yn Ewrop, yn y gorllewin a'r canolbarth yn bennaf, o ganol y 12g hyd at ddiwedd y 15g yw **celf Gothig**. Yn hanes celf y Gorllewin, saif yr oes Gothig rhwng celf Romanésg y 11g a'r 12g a'r Dadeni Dysg a ymgododd yn yr Eidal yn y 14g. Ei brif gyfrwng oedd pensaernïaeth, a gwelir y dull hefyd mewn paentio, cerfluniaeth, a llawysgrifau goliwiedig y cyfnod. Caiff yr esiamplau aruchaf o bensaernïaeth Gothig, sef yr eglwysi cadeiriol mawr a godwyd ar draws gwledydd y gogledd, eu hystyried yn rhan bwysig o etifeddiaeth ddiwylliannol Ewrop a'r Gristionogaeth.

Cychwynnodd yr arddull Gothig yng ngogledd Ffrainc, ac oddi yno ymledodd i bedwar ban y cyfandir: i ddeheudir Ffrainc ac Iberia, i'r Eidal a Malta, ar draws Môr Udd i Loegr, ac i'r Gwledydd Isel a'r Almaen ac i Lychlyn. Fel rheol, celf Gristnogol ydoedd. O'r bensaernïaeth eglwysig a arloesai'r dull Gothig, datblygodd cerfluniaeth grefyddol i addurno'r tu allan. Wrth baentio, defnyddiodd arlunwyr dechnegau newydd i bortreadu ffurfiau mewn modd naturiol, yn hytrach na'r hen ddelweddau anystwyth a gwastad, ar gyfer ffresgoau, allorluniau, paneli, a ffenestri lliw i addurno adeiladau crefyddol. Darluniwyd pynciau seciwlar mewn llawysgrifau goliwiedig, yn ogystal â thestunau crefyddol megis Beiblau a sallwyrau.

Câi celf Gothig ei hwfftio gan brif arlunwyr y Dadeni Dysg, yn enwedig yn yr Eidal. Gwelsai Giorgio Vasari a dyneiddwyr eraill y Dadeni wahaniaeth amlwg rhwng celf a phensaernïaeth ddelfrydol Rhufain hynafol, ac arddull Gothig yr Oesoedd Canol. Fodd bynnag, parhaodd dylanwadau'r Gothig Diweddar yn nodweddiadol o gelf, a phensaernïaeth yn enwedig, yn Nadeni'r Gogledd nes dyfodiad yr oes Faróc yn yr 17g. Byddai clasuriaeth a newydd-glasuriaeth yn cael lle blaenllaw yng nghelf Ewrop hyd at ddyfodiad Rhamantiaeth a'r adfywiad Gothig yn ail hanner y 18g.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gothic art". *Encyclopedia Britannica* (yn Saesneg). Cyrchwyd 22 Mehefin 2017.
Cychod gwenyn wedi'u paentio gyda gwenyn mêl
Adeilad caeedig sydd wedi'i greu gan bobl er mwyn i rai rhywogaethau o wenyn mêl o'r is-genws *Apis* fyw a magu ynddo yw **cwch gwenyn**. Wrth gynhyrchu mêl, y wenynen fêl orllewinol (*Apis mellifera*) a'r wenynen fêl ddwyreiniol (*Apis cerana*) yw'r prif rywogaethau sy'n cael ei cadw mewn cychod gwenyn.

Y tu mewn i'r cwch, ceir celloedd hecsagon prismatig sydd wedi'i gwneud o gŵyr gwenyn, sy'n cael ei alw'n ddil mêl. Mae'r gwenyn yn defnyddio'r celloedd i storio mêl a phaill) ac i fagu'r haid (wyau, larfâu, a chwiler).

Mae gan gychod gwenyn nifer o ddibenionː cynhyrchu mêl, peillio cnydau cyfagos, cartrefu'r gwenyn cyflenwi ar gyfer triniaeth apitherapi, a cheisio lliniaru effeithiau anhwylder cwymp nyth. Mae nifer o batentau wedi'u cofrestru ar ddyluniadau ar gyfer cychod gwenyn.

Sefydlwyd Cymdeithas Gwenynwyr Cymru yn 1943 ac yn 2018 roedd ganddi 19 o gymdeithasau lleol a thua 1,650 o aelodau yn gysylltiedig â hi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  University of Florida - Apis Cerana -
2. ↑  University of Florida - Apis Mellifera -
3. ↑  "Cymdeithas Gwenynwyr Cymru | Croeso i wefan Cymdeithas Gwenynwyr Cymru". *www.cymdeithasgwenynwyrcymru.co.uk* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-09-24. Cyrchwyd 2018-09-17.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Kenji Mizoguchi yw ***Cariad yr Actores Sumako*** a gyhoeddwyd yn 1947. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***女優須磨子の恋*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Japan; y cwmni cynhyrchu oedd Shochiku. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Japaneg a hynny gan Yoshikata Yoda. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Shochiku.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kinuyo Tanaka, Eijirō Tōno, Sō Yamamura, Chieko Higashiyama ac Eitarō Ozawa. Mae'r ffilm *Cariad yr Actores Sumako* yn 96 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1947. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Out of the Past* sy’n ffilm am dditectif breifat yn newid ei waith, gan Jacques Tourneur. Hyd at 2022 roedd o leiaf 5,600 o ffilmiau Japaneg wedi gweld golau dydd. 
Minoru Miki oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kenji Mizoguchi ar 16 Mai 1898 yn Tokyo a bu farw yn Kyoto ar 6 Chwefror 1976. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Rublan Glas y Cyfarwyddwr Gorau
 * Y Llew Aur
 * Y Llew Aur

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Kenji Mizoguchi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Gion Hayashi |  | Japan | Japaneg | 1953-01-01 |
| Miss Oyu |  | Japan | Japaneg | 1951-01-01 |
| *Princess Yang Kwei-Fei* |  | Japan | Japaneg | 1955-01-01 |
| *Sansho the Bailiff* |  | Japan | Japaneg | 1954-01-01 |
| *Sisters of the Gion* |  | Japan | Japaneg | 1936-10-15 |
| *Street of Shame* |  | Japan | Japaneg | 1956-01-01 |
| *The Crucified Lovers* |  | Japan | Japaneg | 1954-01-01 |
| *The Life of Oharu* |  | Japan | Japaneg | 1952-01-01 |
| *The Story of the Last Chrysanthemum* |  | Japan | Japaneg | 1939-01-01 |
| *Ugetsu* |  | Japan | Japaneg | 1953-03-26 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Talaith yn ne Awstria yw **Carinthia** (Almaeneg: *Kärnten*, Slofeneg: *Koroška*). Roedd y boblogaeth yn 2011 yn 558,271. Prifddinas a dinas fwyaf y dalaith yw Klagenfurt, gyda phoblogaeth o 94,303.

Lleoliad Carinthia yn Awstria
Credir bod yr enw o darddiad Celtaidd, gyda dau awgrym posibl:

1. *carant*, "cyfaill", "perthynas" (cymharer "câr", "ceraint" yn Gymraeg).
2. *karanto*, "carreg"

Mae Carinthia yn ffinio â'r Eidal a Slofenia, gyda thaleithiau Tirol, Salzburg a Styria. Ardal fynyddig yw, yn cynnwys rhan o'r Alpau dwyreiniol, ac mae copa uchaf Awstria, y Großglockner, ar y ffîn rhwng Carinthia a'r Tirol. Rhennir y dalaith yn ddwy ddinas annibynnol (*Statutarstädte*) ac wyth ardal (*Bezirke*).

Dinasoedd annibynnol
--------------------

* Klagenfurt
* Villach

Ardaloedd
---------

* Spittal an der Drau
* Hermagor
* Villach-Land
* Feldkirchen
* St. Veit an der Glan
* Klagenfurt-Land
* Völkermarkt
* Wolfsberg

Dwyieithrwydd
-------------

Arwydd dwyieithog yn Carinthia
Ceir lleiafrif Slofeneg ei iaith mewn rhannau o'r dalaith, ac mae mudiad yn galw am arwyddion ffyrdd dwyieithog. Yn 1972, penderfynodd llywodraeth Bruno Kreisky a llywodraethwr Carinthia, Hans Sima, osod arwyddion dwyieithog mewn ardal yn Ne Carinthia, ond dinistriwyd hwy gan fudiadau adain-dde oedd yn gwrthwynebu dwyieithrwydd.

Yn 1977, penderfynodd y llywodraeth ffederal osod arwyddion dwyieithog ymhob cymuned lle'r oedd 25% neu fwy o'r boblogaeth yn siarad Slofeneg. Ni lwyddwyd i'w gosod ymhob un o'r rhain oherwydd gwrthwynebiad. Yn 2001, gorchymynwyd gosod arwyddion dwyieithog ym mhob cymuned lle'r oedd 10% o'r boblogaeth yn siarad Slofeneg, ond gwrthododd y llywodraethwr ar y pryd, Jörg Haider, wneud hynny.

Gweler hefyd
------------

* Gwrthddwyieithrwydd

Nodiadau
--------

1. ↑  cf. H.D. Pohl, *Kärnten - deutsche und slowenische Namen* (Klagenfurt: Hermagoras, 2000), tt. 84f. 87-118.

| Taleithiau Awstria | Baner Awstria |
| --- | --- |
| Awstria Isaf | Awstria Uchaf | Burgenland | Carinthia | Fienna| Salzburg | Styria | Tirol | Vorarlberg

 |
Cerrig DuonCylch Cerrig: Cerrig Duon
Cylch y Cerrig Duon gyda'r Maen Mawr.
Safle o Oes yr Efydd yw'r **Cerrig Duon** a leolir i'r de o Lyn y Fan Fawr, yng nghymuned Tawe Uchaf yn ardal Brycheiniog, Powys.

Ceir cylch cerrig (meini hirion), maen hir unigol a rhodfa gynhanesyddol ar y safle, sy'n gorwedd ar lan orllewinol Afon Tawe. Y nodwedd fwyaf trawiadol yw'r garreg a elwir y Maen Mawr, ar ymyl ogleddol y cylch cerrig ei hun ond yn gysylltiedig â fo. Mae'r garreg yn mesur 1.9 metr o'i gwaelod i'w phen gyda lled o 1.3 metr. Mae'n pwyntio i gyfeiriad canol y cylch cerrig gyda dau faen bychain y tu ôl iddo.

Mae'r cylch cerrig ei hun yn mesur tua 18 metr ar draws ac yn cynnwys tua 20 o gerrig hyd at 0.6 metr o hyd.

Mae rhodfa neu lwybr a ddiffinir gan ddwy res o gerrig bychain gyda'i hwynebau i lawr yn arwain i'r cylch. Ymddengys iddynt gael eu gosod ar gyfer pwrpas defodol.

Y ffordd hawsaf i gyrraedd y safle yw o'r A40 rhwng Aberhonddu a Llanymddyfri, ond rhaid cerdded tir gwlyb i gyrraedd y cerrig. Cyfeirnod OS: SN851206.

Ffynhonnell
-----------

* Helen Burnham, *Clwyd and Powys*, 'A Guide to Ancient and Historic Wales' (HMSO, Llundain, 1995), tud. 36.