| Rheilffordd ysgafn Swydd Amwythig a Sir Drefaldwyn*Shropshire & Montgomeryshire Light Railway* |
| --- |
|  Legend

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exKBHFa" |  |  |

 |  | Shrewsbury Abbey  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 1 mi | Gorllewin yr Amwythig  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 1¾ mi | Meole Brace  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 3 mi | Hookagate a Redhill  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "xKRZ" |  |  |

 |  | Croesiad *Shrewsbury and Welshpool Railway* |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 4 mi | Edgebold  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 5¾ mi | Cruckton  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 6¾ mi | Shoot Hill  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 7¼ mi | Ford a Crossgates  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 9½ mi | Shrawardine  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 11¾ mi | Nesscliffe and Pentre  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 12½ mi | Edgerley  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  |  |

 | 13½ mi | Kinnerley  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exABZgl" | Unknown BSicon "exSTRq" | Unknown BSicon "exSTR+r" |

 |  | Criggion branch, ymuno yn Kinnerley |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  | Unknown BSicon "exSTR" |

 | 15mi | Wern Las  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exSTR" |  | Unknown BSicon "exHST" |

 |  | Chapel Lane  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  | Unknown BSicon "exSTR" |

 | 16mi | Maesbrook  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Unused continuation backward | Unknown BSicon "exSTR" |  | Unknown BSicon "exSTR" |

 |  | *Oswestry and Newtown Railway* hyd at Groesoswallt |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Unknown BSicon "exSTRl" | Unknown BSicon "exABZg+r" |  | Unknown BSicon "exHST" |

 |  | Melverley  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exBHF" |  | Unknown BSicon "exSTR" |

 | 18mi | Llanymynech  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exABZgl" | Unknown BSicon "exSTR+r" | Unknown BSicon "exSTR" |

 |  |  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exSTR+GRZq" | Unknown BSicon "exSTR+GRZq" | Unknown BSicon "exSTR+GRZq" |

 |  | *Y ffin rhwng Cymru a Lloegr* |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exSTR" | Unused continuation forward | Unknown BSicon "exSTR" |

 |  | *Oswestry and Newtown Railway i'r Drenewydd* |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exSTR" |  | Unknown BSicon "exHST" |

 |  | Crew Green  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exHST" |  | Unknown BSicon "exSTR" |

 |  | Llanyblodwel  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exSTR" |  | Unknown BSicon "exHST" |

 |  | Llandrinio  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Unknown BSicon "exKDSTe" |  | Unknown BSicon "exSTR" |

 |  | Nantmawr (chwarel)  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  | Unknown BSicon "exKBHFe" |

 |  | Criggion  |

 |

Gorweddai  **Rheilffordd ysgafn Swydd Amwythig a Sir Drefaldwyn**, fel yr awgryma'r enw, o'r Amwythig i Lanymynech, Sir Drefaldwyn, efo cangen yn mynd i Grugion.

Agorwyd y lein, 18 milltir o hyd, o led safonol, ar 16 Awst, 1866. Roedd hi'n rhan o reilffordd arfaethedig, Reilffordd y Potteries, Amwythig a Gogledd Cymru, ac adnabuwyd y lein yn lleol fel 'The Potts'. Caewyd y lein ar 21 Rhagfyr 1866 oherwydd problemau ariannol. Ailagorwyd y lein rhwng Amwythig a Llanymynech yn Rhagfyr 1868, i Lanyblodwel yn Ebrill 1870, ac y cangen i Grugion ym Mehefin 1871. Caewyd y lein ar 22 Mehefin 1880.

Ffurfiwyd cwmni Rheilffyrdd Swydd Amwythig ym 1888, efo bwriad o estyn y lein i'r 'Potteries' ac yn bellach yng Nghymru; dechreuwyd ailosod cledrau ym 1891. Ond digwyddodd dim byd arall. Ond yn 1906 cyfarfu'r perchennog, J.H. Whadcoat, Cyrnol Holman Fred Stephens. Ffurfiodd y cyrnol Rheilffordd Gogledd Swydd Amwythig; newidiwyd ei enw i Reilffordd Ysgafn Swydd Amwythig a Sir Drefaldwyn, a llogwyd eiddo Rheilffordd Swydd Amwythig ganddo.

Pasiwyd Gorchymyn Rheilffordd Ysgafn yn Chwefror 1909, a chliriwyd a thrwsiwyd y cledrau. Symudwyd y gweithdy locomotifau o'r Amwythig i Kinnerley. Gwrthodwyd cysylltiad ag orsaf reilffordd Amwythig, felly crewyd safle cyfnewid ym Moel Brace. Gwrthodwyd hawl i gyrraedd chwareli Nantmawr gan Reilffordd y Cambrian; oedd hynny'n golled mawr i'r rheilffordd. Ailadeiladwyd cangen Crigion, ag ailagorwyd ar 21 Chwefror 1912 ac i deithwyr ar 27 Gorffennaf. Ailagorwyd y brif lein yn swyddogol ar 13 Ebrill 1911 efo seremoni yng ngorsaf reilffordd Abaty Amwythig (Saesneg: Abbey Foregate).

Archebodd Stephens 2 locomotif tanc 0-6-2 efo'r enwau "Pyramus" a "Thisbe", ond doedden nhw ddim yn llwyddiannus. Ar ôl sawl locomotif arall, prynodd y Cyrnol locomotif 0-6-0 Cwmni Beyer Peacock efo'r enw "Hesperus" ac yna dau arall o'r un dosbarth, a ailfedyddiwyd yn 'Pyramus' a 'Thisbe'.

Dioddefodd y rheilffordd pan gyrhaeddodd gwasanaethau bysiau ar ôl y rhyfel byd cyntaf, a chaewyd y gangen i deithwyr ym 1929. Defnyddiwyd Railmotor Ford ar y brif lein yn hytrach na trenau stêm, ond caewyd y rheilffordd i deithwyr ar 6 Tachwedd 1933.

Ailagorwyd y lein fel un filwrol yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Crewyd sawl storfa arfau rhwng Llanymynech a'r Amwythig a llogwyd y lein i'r Adran Rhyfel o 1 Mehefin 1941, ond yn ddefnyddio gweithwyr y cwmni rheilffordd, a daeth y rheilffordd yn brysur iawn. Adeiladwyd safle cyfnewid newydd yn Hookagate. Parhaodd y prysurdeb ar ôl y rhyfel. Daeth y rheilffordd yn rhan o Reilffyrdd Prydeinig ym 1948.

Daeth defnydd o'r safleoedd milwrol yn llai efo colled yr ymerodraeth yn y 50au a chaewyd y lein yn gyfan gwbl ym 1960..

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tudalen Rheilffordd Ysgafn Swydd Amwythig a Sir Drefaldwyn ar wefan Cyrnol Stephens