recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Benelux
Grŵp o dair wlad yng ngorllewin Ewrop sy'n cynnwys Gwlad Belg, yr Iseldiroedd a Lwcsembwrg yw'r **Benelux**. Mae'r enw yn gyfuniad dechrau enw pob gwlad (**Be**lge - **Ne**derlands - **Lux**embourg). Fe'i sefydlwyd yn wreiddiol er mwyn sefydlu "Undeb Economaidd Benelux".

Sefydlwyd yr **Undeb Economaidd Benelux** (Iseldireg *Benelux Economische Unie*, Ffrangeg *Union Économique Benelux*) ym 1944 er mwyn lleihau rhwystrau yn cyfyngu symudiad rhydd gweithwyr, cyfalaf, nwyddau a gwasanaethau rhwng y tair gwlad. Cryfhawyd y cysylltiadau ar 3 Chwefror 1958, pryd llofnodwyd cytundeb yn Den Haag yn sefydlu undeb economaidd. Roedd sefydlu'r undeb yn gyfraniad pwysig tuag at greu y Gymuned Economaidd Ewropeaidd (wedyn yr Undeb Ewropeaidd), er i'r UE ddatblygu o'r Gymuned Ewropeaidd Glo a Dur (ECSC).

Yn ogystal â Gorllewin yr Almaen, Ffrainc a'r Eidal roedd chwaraeodd y tair gwlad rôl bwysig wrth sefydlu'r ECSC, yr EEC a'r UE.

== 


```
allanol ==
```

* (Saesneg) / (Ffrangeg) / (Iseldireg) Secretariat Cyffredinol y Benelux
Mae **asid etacrynig** neu asid ethacrynig, sydd â’r enw masnachol Edecrin, yn ddiwretig dolen a ddefnyddir i drin pwysedd gwaed uchel a’r chwyddo sy’n cael ei achosi gan glefydau fel diffyg gorlenwad y calon, methiant yr afu, a methiant yr arennau. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₃H₁₂Cl₂O₄.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- syndrom neffrotig
 - clefyd yr afu
 - edema ysgyfeiniol,
 - clefyd cronig yn yr arennau
 - anasarca
 - gordensiwn
 - ymgreithiad yr afu
 - diffyg gorlenwad y galon

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Asid Etacrynig, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- MK-595
 - Methylenebutyrylphenoxyacetic acid
 - Ethacrynate
 - Etacrinic acid
 - Edecrin®
 - 2-[2,3-dichloro-4-(2-methylidenebutanoyl)phenoxy]ethanoic acid
 - 2-[2,3-dichloro-4-(2-methylidenebutanoyl)phenoxy]acetic acid
 - 2-[2,3-dichloro-4-(2-methylenebutanoyl)phenoxy]acetic acid
 - 2-[2,3-dichloro-4-(2-methylene-1-oxo-butyl)phenoxy]acetic acid
 - 2-[2,3-dichloro-4-(2-ethylacryloyl)phenoxy]acetic acid

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Asid Etacrynig". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Arwr traddodiadol a gysylltir â'r Hen Ogledd oedd **Brân Galed**. Ystyr yr ansoddair *caled* yma yw "crintachlyd, cybyddus". Daeth yn enwog yn chwedloniaeth y Cymry fel perchennog corn yfed arbennig a oedd yn un o Dri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain.

Gan fod Brân yn enw eithaf cyffredin ymhlith enwau arwyr cynnar y Brythoniaid a'r Cymry mae'n anodd gwybod pa arwr neu frenin hanesyddol allai fod yn sail i'r cymeriad, ond un posiblrwydd yw Brân Hen fab Dyfnwal Moelmud (crybwyllir y Brân hwnnw gan Sieffre o Fynwy yn ei *Historia Regum Britanniae*, ond fel arall mae'n anhysbys). Yn ôl Sieffre daeth yn frenin Rhufain. Ei fab oedd Cynan ap Brân, yn ôl rhai ffynonellau.

Cyfeirir at Gorn Brân Galed yn y rhestr o drysorau enwog a adnabyddir fel Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain:

Korn Bran Galed o'r Gogledd: y ddiod a ddymunid i bod ynddo a gaid ynddo.
Math o lestr frwythlondeb yw'r gorn, sy'n gallu diwallu syched pawb. Cyfeiria Guto'r Glyn (ganol y 15g) ato mewn un o'i gerddi:

Brân Galed brin y gelwynt
Bonedd Gwŷr y Gogledd gynt;
Taliesin, ddewin ddiwael,
A'i troes yn well no'r Tri Hael.
Ymddengys o'r cyfeiriad uchod ac eraill tebyg fod Taliesin (fel cymeriad chwedlonol) yn cymryd lle Myrddin mewn chwedl sydd wedi goroesi am y dewin hwnnw yn troi'r brenin crintachlyd yn "well na'r Tri Hael" (Nudd, Mordaf a Rhydderch oedd y Tri Hael hynny, fu'n enwog am eu haelioni diarhebol).

Ceir cyfeiriadau yn chwedlau gwerin Iwerddon at gorn tarw hud a lledrith a roddai gyflenwad diwall o fwyd a diod i bawb a'i feddai.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain*, gol. Rachel Bromwich (Caerdydd, 1961; argraffiad newydd 1991), Atodiad III
2. ↑  *Trioedd Ynys Prydein*, gol. Bromwich, t. 318.

| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Asiti tywyll** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: asitïod tywyll) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Philepitta castanea***; yr enw Saesneg arno yw *Velvet asity*. Mae'n perthyn i deulu'r Asitïod (Lladin: *Philepittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. castanea*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r asiti tywyll yn perthyn i deulu'r Asitïod (Lladin: *Philepittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Asiti Schlegel | Philepitta schlegeli |  |
|
| Asiti pig fechan | Neodrepanis hypoxantha |  |
|
| Asiti tagellog | Neodrepanis coruscans |  |
|
| Asiti tywyll | Philepitta castanea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Asiti tywyll** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwefan a gwasanaeth ffrydio cerddoriaeth Gymraeg a Chymreig oedd **Apton** neu **Aptôn**, a lansiwyd yn Hydref 2016. Gellir gwrando ar y gerddoriaeth ar sawl dyfais, gan gynnwys y ffôn, tabled, cyfrifiadur ayb. Ceir 10,000 o draciau gan nifer o labeli, wedi'u dosbarth mewn sawl ffordd er mwyn fforio (neu fordwyo) drwyddynt yn hawdd: yn ôl arddull, artist neu'n ôl yr wyddor, neu fe ellir nodi enw'r artist neu'r albym yn y blwch chwilio. Trefnwyd a rheolir y wefan gan Sain Recordiau Cyf a Byd Apton Cyfyngedig, Llandwrog, Gwynedd. Ceir hefyd botwm ffefrynau ac mae modd gwrando ar draciau o’r rhestr chwarae all-lein.

Roedd mynediad i'r wefan am y mis cyntaf, am ddim, ac yna codir tanysgrifiad bychan. Nid oedd yn rhaid rhoi manylion cerdyn i gael mynediad am y mis cyntaf, cyfnod blasu. Ar ddiwedd y mis, codir £5 y mis am fynediad, neu £7.50 am wasanaeth ‘premiwm’ fydd yn caniatáu mynediad at fwy o ganeuon a thraciau unigryw oddi ar hen recordiau feinyl. Buddsoddodd Sain £100,000 yn y fenter, gyda Llywodraeth Cymru yn cyfrannu £30,000 arall.

Haciwyd gwasanaeth Apton ychydig wedi iddi gael ei lansio gan hacwyr a fynnodd bridwerth o £200 i'w rhyddhau'n ôl i ddwylo'r perchennog. Ni wnaethpwyd hynny, a llwyddwyd i'w hailosod a diogelu'r gweinydd drwy ei uwchraddio. O fewn y mis cyntaf, roedd 1,300 o bobl wedi tanysgrifio ac erbyn dechrau 2020, roedd tua 3,000 o ddefnyddwyr.

Yn Ionawr 2020, dywedodd Sain na fyddai'r fenter yn gallu parhau heb gymorth ychwanegol.  Ymddengys nad yw'r wefan ar gael ers ail hanner 2020.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  golwg360.cymru; adalwyd Chwefror 2017.
2. ↑  Gwefan cymraeg.gov.wales;[*dolen marw*] adalwyd 10 Mawr 2017.
3. 1 2  *'Annhebygol' y gall ap Apton barhau heb fuddsoddiad*  , BBC Cymru Fyw, 16 Ionawr 2020.  Cyrchwyd ar 16 Mai 2022.
Teyrnas a thalaith Rufeinig yn Asia Leiaf oedd **Bithynia**. Yn y dwyrain roedd yn ffinio ar Paphlagonia, yn y gorllewin ar Mysia ac yn y de ar Phrygia, Epictetus a Galatia. Roedd nifer o ddinasoedd pwysig ar lannau'r Propontis (Môr Marmara heddiw), yn cynnwys Nicomedia, Chalcedon, Cius ac Apamea. Yn Bithynia hefyd yr oedd Nicaea, a roddodd ei henw i Gredo Nicea. Mae'n ardal fynyddig, gyda mynyddoedd Olympus "Mysaidd" yn cyrraedd 2,300 medr (7,600 troedfedd).

Talaith Bithynia yn yr Ymerodraeth Rufeinig
Yn ôl haneswyr fel Herodotus, Xenophon a Strabo, llwyth Thraciaidd oedd y Bithyniaid yn wreiddiol. Roedd yr ardal yn rhan o deyrnas Lydia dan y brenin Croesus, yna dan reolaeth yr Ymerodraeth Bersaidd pan orchfygwud Croesus gan y Persiaid. Mae'n ymddangos eu bod wedi dod yn deyrnas annibynnol hyd yn oed cyn i Alecsander Fawr orchfygu Persia.

Bu cyfres o frenhinoedd ar y deyrnas annibynnol:

* Zipoites I 328-279 CC
* Nicomedes I 279-255 CC
* Zipoites II 279-276 CC
* Etazeta (llywodraethwr) 255 CC
* Ziaelas 255-228 CC
* Prusias I 228-185 CC
* Prusias II 185-149 CC
* Nicomedes II 149-128 CC
* Nicomedes III 128-94 CC
* Nicomedes IV 94-75 CC

Daeth y brenin olaf, Nicomedes IV, dan fygythiad o du Mithridates VI, brenin Pontus, a bu raid iddo ddibynnu ar fyddin Gweriniaeth Rhufain i'w adfer i'w orsedd. Pan fu farw yn 74 OC, gadawodd ei deyrnas i Rufain yn ei ewyllys.

Fel talaith Rufeinig, roedd ffiniau Bithynia yn amrywio, ac ar brydiau fe'i cyfunid a thalaith Pontus.


|  **Taleithiau'r Ymerodraeth Rufeinig tua 120 OC** |  |
| --- | --- |
| Achaea | Aegyptus | Affrica | Alpes Cottiae | Alpes Maritimae | Alpes Poenninae | Arabia Petraea | Armenia Inferior | Asia | Assyria | Bithynia | Britannia | Cappadocia | Cilicia | Commagene | Corsica et Sardinia | Creta et Cyrenaica | Cyprus | Dacia | Dalmatia | Epirus | Galatia | Gallia Aquitania | Gallia Belgica | Gallia Lugdunensis | Gallia Narbonensis | Germania Inferior | Germania Superior | Hispania Baetica | Hispania Lusitania | Hispania Tarraconensis | Italia | Iudaea | Lycaonia | Lycia | Macedonia | Mauretania Caesariensis | Mauretania Tingitana | Moesia | Noricum | Numidia | Osroene | Pannonia | Pamphylia | Pisidia | Pontus | Raetia | Sicilia | Sophene | Syria | Thracia |
Alltudiwyd **Ann Watkins** (ganwyd tua 1822) o Sir Fynwy i Van Diemen’s Land (Tasmania heddiw), am gyfnod o ddeng mlynedd, wedi iddi ddwyn darn o facwn a thorth o fara, ei throsedd cyntaf hyd y gwyddom.

Ar 28 Mawrth 1840, yn 18 blwydd oed, plediodd hi a Elizabeth Lewis (18 oed) yn euog o ddwyn torth o fara, darnau o gig mochyn (yn cynnwys y wyneb) a chwarter pwys o sebon. Hwyliodd ar gwch y Navarino ar 5 Hydref 1840 gyda 179 o garcharorion eraill a glaniodd yn Tasmania ar 17 Ionawr 1841.

Ym marn sawl hanesydd blaenllaw megis Deidre Beddoe derbyniodd merched a oedd wedi troseddu gosb lem trawsgludiad oherwydd bod angen cywiro’r anghydbwysedd a fodolai rhwng y rhywiau o fewn y cytrefi cosb.  Alltudiwyd troseddwyr benywaidd i Awstralia er mwyn bodloni chwantiau rhywiol y troseddwyr a’u swyddogion. O dan Ddeddf Trawsgludo mae lle i gredu fod merched wedi derbyn triniaeth wahanol i’w cyfatebwyr gwrywaidd am iddynt dderbyn y gosb hon am fân droseddau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tomos, Elin. "Ann Watkins a Ruth Roberts". *Prosiect Drudwen*. Cyrchwyd 22/03/2018. Check date values in: `|access-date=` (help)
2. ↑  "MONMOUIlISHIRKASSIZES - The Glamorgan Monmouth and Brecon Gazette and Merthyr Guardian". William Mallalieu. 1840-04-11. Cyrchwyd 2018-03-22.
3. ↑   Ann Watkins, one of 180 convicts transported on the Navarino, 05 October 1840. Convict Records.
4. ↑  Beddoe, Deirdre (1979). *Welsh Convict Women*. S.Williams.
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Paul Scardon yw ***Arsene Lupin*** a gyhoeddwyd yn 1917. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Earle Williams a Brinsley Shaw. Mae'r ffilm *Arsene Lupin* yn 50 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1917. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Immigrant* sef ffilm fud o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Paul Scardon ar 6 Mai 1874 ym Melbourne a bu farw yn Fontana ar 26 Medi 2016.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Paul Scardon nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
**Arnold le Boteler** oedd arglwydd (Normanaidd) cyntaf pentref bychan Pen-bre, ger Llanelli, de Cymru. Yn y cyfnod hwnnw gorweddai Pen-bre yng nghantref Eginog, un o dri chantref Ystrad Tywi ac roedd yn rhan o deyrnas Deheubarth cyn iddo gael ei gipio gan y Normaniaid. Trigai Arnold yn niwedd yr 11g a chychwyn y 12ed ganrif ac roedd yn berchen ar lawer o dai a thir gan gynnwys Court Farm ym Mhen-bre yn ystod brenhiniaeth Gwilym y Gorchfygwr. Gellir olrhain achau Arnold le Boteler i lawr i rai o arlywyddion yr Unol Daleithiau megis George Bush.

Derbyniodd eiddo gan Maurice de Londres am ei wasanaeth milwrol yn erbyn y Cymru lleol, y cyntaf oedd Dundryfan (Saesneg: *Dunraven*). Tra fod ei arglwydd de Londres yn ymladd yn erbyn byddin Gwenllian, gwarchododd le Boteler Gastell Ogwr.

Gyda threigl y blynyddoedd, newidir enwau pobl yn aml, a dyna a ddigwyddodd yn y cyswllt yma, gyda le Boteler yn troi'n "Butler". Priododd aelod o deulu yr Arlywydd James Abram Garfield, 19 cenhedlaeth o'i flaen, sef yr Arglwydd Butler ferch o'r enw Anne le Boteler, merch William le Boteler II, Arglwydd Boteler o Wemme - sef pentref bychan yn Swydd Amwythig; Wem, heddiw.

Roedd perthnasau hefyd yn nheulu George W. Bush - 26ed cenhedlaeth, sef James Butler a anwyd 1305.

Gellir gweld arfbais y teulu mewn plastr ar fur Eglwys Sant Illtyd, Pen-bre.

Iarll Ashburnham a etifeddodd yr ystâd.

Dolennau allanol
----------------

* Achau James Abram Garfield (Saesneg)
* Achau George W. Bush Archifwyd 2006-04-30 yn y Peiriant Wayback.
* Teithiau a hanes Dundryfan (Dunraven House) Archifwyd 2007-05-29 yn y Peiriant Wayback.
Asurfaen o Affganistan yn ei ffurf gynhenid
Glain purlas yw **asurfaen** neu **Lapis lazuli** a werthfawrogwyd ers dyddiau'r Henfyd am ei liw arddwys neu lachar. Erbyn diwedd yr Oesoedd Canol, fe'i mewnforid i Ewrop.

Fe'i mwyngloddiwyd ers y 7g yng ngogledd-ddwyrain Affganistan ac mae'r fan honno'n dal i fod yn ffynhonnell bwysig o asurfaen. Daw cryn dipyn, hefyd, o fwyngloddiau i'r gorllewin o Lyn Baikal yn Rwsia a mynyddoedd yr Andes yn Tsile. Mwyngloddir rhywfaint ohono hefyd yn yr Eidal, Mongolia, yr UDA a Chanada.

Cyfansoddiad
------------

Pif gyfansoddyn mwynol asurfaen yw laswrit (*lazurite*) (25%-40%) a ddiffinir gyda'r fformiwla cemegol (Na,Ca)8[(S,Cl,SO4,OH)2|(Al6Si6O24)].

Hanes
-----

Mae asurfaen wedi'i fwyngloddio yn Affganistan a'i allforio oddi yno i wledydd Môr y Canoldir a De Asia ers yr oes Neolithig. Cyflwynwyd asurfaen i'r Aifft hynafol o Fôr y Canoldir, a daeth yn rhan boblogaidd, maes o law, o addurniadau a gemwaith megis sgarabau. Crybwyllir asurfaen sawl gwaith yn y gerdd Fesopotamaidd Epig Gilgamesh, sef un o weithiau llenyddol hynaf y byd.

Ceir cyfeiriadau lu i saffir yn yr Hen Destament, ond mae ysgolheigion yn gytûn y cyfeirir at asurfaen pan sonnir am saffir am nad oeddent yn hysbys i'r Ymerodraeth Rufeinig bryd hynny.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  , *Geiriadur Prifysgol Cymru*: "asurfaen"
2. ↑   Archifwyd 2014-07-24 yn y Peiriant Wayback.. Adalwyd 28/07/14
3. ↑ . Adalwyd 28/07/14
4. ↑  Moorey, Peter Roger (1999). *Ancient mesopotamian materials and industries: the archaeological evidence.* Eisenbrauns. tud. 86–87. ISBN 978-1-57506-042-2.
5. ↑  Pearlie Braswell-Tripp (2013), *Real Diamonds and Precious Stones of the Bible* (ISBN 978-1-4797-9644-1)
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Jacques Richard yw ***Ave Maria*** a gyhoeddwyd yn 1984. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Jacques Richard a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jorge Arriagada. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anna Karina, Dominique Besnehard, Pascale Ogier, Isabelle Pasco, Dora Doll, Féodor Atkine, Bernard Freyd, Sacha Briquet, Agathe Vannier, Dennis Berry, Elisabeth Grosz, Franck-Olivier Bonnet, Jeanne Herviale, Monick Lepeu a Philippe Castelli. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1984. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Terminator* sef ffilm apocolyptaidd llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jacques Richard ar 31 Mawrth 1954 yn Angers a bu farw ar 14 Mai 1967.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jacques Richard nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Barddoniaeth draethiadol ar ffurf cerdd hir neu gylch o gerddi yw **arwrgerdd** neu **epig** sy'n adrodd hanes mawr am ryw gorchwyl caled neu gampau beiddgar, gan canolbwyntio ar arwr neu griw o gymeriadau dewr, fel arfer gyda themâu cenedlaetholgar, mytholegol, neu grefyddol. Rhennir y genre hon yn arwrgerddi cynradd, sy'n tarddu o'r traddodiad llafar, ac arwrgerddi eilaidd, a gyfansoddir yn ysgrifenedig gan awduron unigol.

Cyfansoddir yr arwrgerdd fel rheol mewn iaith dra ffurfiol ac arddull mawreddog. Dull o drosglwyddo hanes a mytholeg o oes i oes oedd arwrgerddi cynradd yr Henfyd, a gwnaethpwyd hynny ar lafar. Byddai'r genhedlaeth iau yn addasu ac ychwanegu at hanes traddodiadol a chwedloniaeth eu cyndeidiau, gan ddatblygu llên llafar oedd yn ganolog i ddiwylliant eu cymdeithas am ganrifoedd. Mae'r fath farddoniaeth yn darlunio rhyw oes arwrol neu euraid, neu'n adrodd straeon tarddiad am ddechreuad y byd neu wawr y genedl. Yr arwrgerdd hynaf yr ydym yn gwybod amdani yw *Epig Gilgamesh*, cerdd Swmereg o Fesopotamia sy'n dyddio ar ei ffurf ysgrifenedig o 2100 CC. Ymhlith arwrgerddi traddodiadol eraill mae *Ramayana* a *Mahabharata* yr Indiaid, *Beowulf* yr Eingl-Sacsoniaid, *Manas* y Cirgisiaid, a *Kalevala* y Ffiniaid.

Golygyfa o'r Iliad ar amffora Roegaidd o'r 6g CC.
Yr arwrgerddi hynaf a phwysicaf yn llên Ewrop a chanon y Gorllewin yw'r *Iliad* a'r *Odyseia*, a briodolir i Homeros. Cyn iddynt gael eu cofnodi, roeddynt yn rhan o draddodiad llafar beirdd yr Hen Roeg a chawsant eu canu o'r cof mewn gwleddoedd neu ymgynulliadau tebyg. Cynhyrchwyd corff o arwrgerddi eilaidd gan lenorion Ewrop, ar sail yr arwrgerdd Homeraidd, gan gynnwys *Yr Aenid* gan Fyrsil, *La Gerusalemme liberata* gan Torquato Tasso, a *Coll Gwynfa* gan John Milton. Datblygodd hefyd sawl corff neilltuol o farddoniaeth epig ar draws Ewrop, megis Cylch Arthur ym Mhrydain a *chansons de geste* yn Ffrainc.

Cyflwynwyd elfen o hiwmor i'r arwrgerdd Ewropeaidd gan *Batrachomyomachia* ("Brwydr y Brogaid a'r Llygod"), parodi o'r Iliad sy'n dyddio o oes Alecsander Fawr. Ymhlith y ffurfiau eraill ar yr epig mae'r anifeilgerddi Lladin o'r Oesoedd Canol a'r arwrgerddi ddifrif-ddigrif o'r Dadeni, yr enghraifft wychaf ohonynt *Morgante* gan Luigi Pulci. Ffurf ddychanol sy'n efelychu arferion yr arwrgerdd ydy'r ffug arwrgerdd, sy'n adrodd helyntion cymeriad dinod a rhigolau ei fywyd. Enghraifft amlwg o'r genre honno yw *The Rape of the Lock* gan Alexander Pope.

Defnyddir y gair epig i gyfeirio at weithiau mawr eraill sy'n ymdrin â themâu tebyg, er enghraifft nofelau epig megis *Vojna i mir* ("Rhyfel a Heddwch") gan Lev Tolstoy neu ffilmiau epig megis *Lawrence of Arabia*.

Darllen pellach
---------------

* Charles R. Beye, *Ancient Epic Poetry* (Ithaca, Efrog Newydd: Cornell University Press, 1993).
Genre o ganu mawl yw **arwyrain** a geir yng ngwaith Beirdd y Tywysogion. Awdlau yw'r awyreiniau i gyd.

Ystyr y gair Cymraeg Canol *arwyrain* yw 'dyrchafu' neu 'estyn'. Mae elfen olaf y ffurf rediadol *arwyddwyreaf* yn tarddu o'r gwreiddyn Celteg \**reg-* sy'n cytras â'r gair Lladin *rex* ('brenin'). Moliant arbennig i frenin, sy'n ei ddyrchafu wrth ei glodfori yw 'arwyrain' felly. Pwysleisir ach urddasol y brenin. Elfen amlwg arall yw ymffrost y bardd yn ei allu barddol ac at y berthynas rhyngddo a'i noddwr brenhinol. Mae Morfydd E. Owen yn nodi fod cerddi tebyg i'w cael yn Iwerddon a gysylltir â seremoni urddo'r brenin, sef 'estyn' y frenhiniaeth iddo. Awgryma'r dystiolaeth mai canu defodol ar achlysur urddo brenin oedd y canu Cymraeg hefyd.

Canu hynafol oedd y canu arwyrain hyd yn oed yn y 12g, ac ymddengys i'r ffurf golli ei harwyddocâd erbyn y 13g. Cedwir rhyw naw cerdd wrth y teitl 'arwyrain' yn *Llawysgrif Hendregadredd*, i gyd namyn un o'r 12g, a cheir yn ogystal tair cerdd o'r 13g sy'n dechrau gyda'r gair 'arddwyreaf'. Y cerddi gyda'r teitl 'arwyrain' arnynt yw:

* Gwalchmai:
	+ 'Arwyrain Madog ap Maredudd'
	+ 'Arwyrain Owain Gwynedd'
* Cynddelw Brydydd Mawr:
	+ 'Arwyrain Madog ap Maredudd'
	+ 'Arwyrain Owain ap Madog'
	+ 'Arwyrain Owain Gwynedd' (tair cerdd wahanol efallai)
	+ 'Arwyrain yr Arglwydd Rhys'
* Llywarch ap Llywelyn (Prydydd y Moch):
	+ 'Arwyrain Rhodri ab Owain' (dwy gerdd wahanol efallai)
	+ 'Arywrain Llywelyn fab Iorwerth'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Morfydd E. Owen, 'Noddwyr a Beirdd', *Beirdd a Thywysogion* (Caerdydd, 1996), tud. 92.
2. ↑  'Noddwyr a Beirdd', tud. 93.
3. ↑  'Noddwyr a Beirdd', tud. 106 (nodyn).
Y ddau arwydd mathemategol a ddefnyddir i ddangos a yw rhif yn negatif neu'n bositif.
Defnyddir y symbolau plws a minws i ddangos **arwydd rhif**. Tarddodd y termau hyn o nodweddion pob rhif real, a ellir eu dosbarthu'n bositif, yn negatif neu'n sero. Mae'r sero'n hyblyg iawn, a gall newid o wlad i wlad: yn bositif, yn negatif, neu ddim yn unrhyw un o'r ddau. Os na chrybwyllir yn benodol, mae'r erthygl hon yn cydymffurfio â'r confensiwn olaf - nad yw sero'n bositif nac yn negatif. Mewn rhai cyd-destunau, mae'n gwneud synnwyr ystyried sero yn arwydd, e.e. mewn cynrychioliadau o bwyntiau arnawf o rifau real o fewn cyfrifiadureg.

Mewn nodiant rhifol cyffredin (sy'n cael ei ddefnyddio mewn rhifyddeg a mannau eraill), mae arwydd rhif yn aml yn cael ei wneud yn glir trwy osod symbol adio (plws) neu dynnu (minws) cyn y rhif. Er enghraifft, mae +3 yn dynodi "tri positif", a -3 yn dynodi "tri negatif". Heb gyd-destun penodol, neu pan na roddir arwydd pendant, dehonglir y rhif fel rhif cadarnhaol, positif. Mae'r nodiant hwn wedi sefydlu perthynas gref rhwng yr arwydd minws "-" gyda rhifau negyddol, ac, yn yr un modd, mae'r arwydd plws "+" yn gysylltiedig â phositifrwydd.

Pan nad yw sero'n bositif nac yn negatif, gellir dweud fod :

* rhif yn bositif pan fo'n fwy na sero.
* rhif yn hollol bositif (*strictly positive*) fo'n fwy na sero.
* rhif yn annegatif pan fo'n fwyn na, neu'n hafal i sero.
* rhif yn negatif pan fo'n llai na sero.
* rhif yn hollol negatif (*strictly negative*) pan fo'n llai na sero.
* rhif yn amhositif pan fo'n llai na, neu'n hafal i sero.

Mae gwerth absoliwt rhif real bob tro yn annegatif, ond nid yw hynny'n golygui ei fod yn bositif.

Ystyron eraill
--------------

Gall gwefr drydanol fod yn bositif neu'n negatif.

Cyfeiriadau
-----------
BlackBerry Bold 9650
Teulu o ddyfeisiau e-bost symudol a ffonau clyfar yw ***BlackBerry*** (neu'r **Fiaren** fel y caiff ei hadnabod ar lafar), a ddatblygwyd ac a gynlluniwyd gan gwmni o Ganada, sef *Research In Motion (RIM)* ers 1999.

Mae'r ddyfais hon yn amlbwrpas, gan ei bod yn gweithredu fel cymorthydd digidol personol (*personal digital assistants*), chwaraewr-cyfryngau symudol (*portable media players*), porwyr gwe (*internet browsers*), dyfais chwarae gemau (*gaming devices*), a llawer mwy. Caiff y fiaren ei brolio'n aml am ei gallu i dderbyn a gwthio ebyst a negeseuon parod (*instant messages*) (megis *Blackberry Messanger*) gan gynnal safonau diogelwch uchel iawn drwy amgrypto'r data yn y ddyfais ei hun.

Daeth y ffôn yn boblogaidd dros nos gan fusnesau a'r byd diwydiannol, ond yn hytrach na chanolbwyntio ar hynny, ymledodd ei hadennydd i gystadlu gydag IPhone ac Android i ennill cwsmeriaid cyffredin gyda gogwydd at gemau a'r angen am raglenni 'cyfryngol' e.e. fideo ac apps.

Draenen ariannol yn ystlys y cwmni
----------------------------------

Ar y 30 Mawrth 2012, cyhoeddodd y cwmni iddyn nhw wneud £78 miliwn o golled yn y chwarter diwethaf. Roedd pob siar yn y cwmni ar y diwrnod hwnnw yn werth llai na $14; siars a fu, yn eu hanterth, yn werth deg gwaith hynny: $140. Cafwyd sawl nwydd a fu'n ffiasgo e.e. lansiwyd y fiaren *PlayBook* heb y gallu i ddanfon ebost, yn 2011 ac erbyn Mawrth 2012 (flwyddyn yn ddiweddarach) roeddent yn mynd yn rhad fel baw, ar wefannau fel Ebay, er mwyn eu gwared.

Gweler hefyd
------------

* Ffôn
* Ffôn symudol
* Bluetooth
* IPhone
* Samsung S5600
* Technoleg gwybodaeth

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Christopher Williams (30/03/2012). BlackBerry beats a shambolic retreat. *The Daily Telegraph*. Adalwyd ar 01 Ebrill 2012.
Artist o Gymro oedd **Aneurin M. Jones** (1930 – 25 Medi 2017) a gafodd ei eni yn ardal Y Mynydd Du, Sir Gaerfyrddin. Roedd yn hoff iawn o dynnu lluniau o olygfeydd cefn gwlad, ac yn benodol, mannau lle mae cymeriadau cefn gwlad yn ymgynnull megis arwerthiannau, sioeau a threialon cŵn defaid. Roedd yn arlunio llawer o geffylau hefyd.

Ei fywyd a'i waith
------------------

Llun "Treialon Cŵn Defaid" gan Aneurin Jones
Ganwyd Aneurin yn fab i ffermwr yng nghymuned wledig Cwm Wysg, ar y ffin rhwng siroedd Brycheiniog a Chaerfyrddin. Parhaodd a'i addysg yng Ngholeg Celf Abertawe lle'r astudiodd Celf Gain rhwng 1950 ac 1955. Ar ôl iddo raddio, treuliodd ddwy flynedd yn gweithio i Celtic Studios, yn gweithio ar wydr lliw. Rhwng 1958 a'i ymddeoliad yn 1986, bu'n Bennaeth yr Adran Gelf yn Ysgol y Preseli, Crymych, Sir Benfro.

Roedd ei waith wedi'i arddangos yn rheolaidd yn yr Eisteddfod Genedlaethol a phan oedd yn fyfyriwr yn 1954, derbyniodd y wobr aur yn rownd derfynol y gystadleuaeth agored. Yn 1974, cafodd ei wahodd i arddangos ei waith yn Arddangosfa Hawkmoor a oedd yn dangos bywyd ac hanesion Twm Sion Cati. Bedair blynedd yn ddiweddarach, yn 1978, derbyniodd Wobr Cymdeithas y Rotari am ei wasanaethau i fyd Celf. Yn Eisteddfod Genedlaethol Machynlleth 1981 derbyniodd y brif wobr ar gyfer artistiaid a anwyd neu sy'n byw yng Nghymru. Yn 1983, cafodd ei luniau eu cynnwys mewn llyfr yn seiliedig ar waith 15 o artistiaid amlycaf Cymru.

Bywyd personol
--------------

Roedd Aneurin yn briod gyda Julie ac roedd ganddynt ddau o blant, Meinir a Meirion, sydd hefyd yn artist. Roedd yn byw yn ardal Aberteifi, Ceredigion hyd ei farwolaeth yn 2017.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Gwefan Attic Gallery Archifwyd 2016-06-16 yn y Peiriant Wayback. Cyrchwyd ar 28 Chwefror 2014
2. 1 2  Gwefan s4c Bywgraffiad o Aneurin Jones. cyrchwyd ar 28 Chwefror 2014
3. ↑  *Marw artist cefn gwlad a’r cob, Aneurin Jones*  , Golwg360, 25 Medi 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 46262183
* LCCN: nb99166172
* ISNI: 0000 0000 4390 5011

 |
Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Brighton Kemptown**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Brighton Kemptown yn Nwyrain SussexEtholaeth Brighton Kemptown yn Nwyrain Sussex
* Dwyrain Sussex yn LloegrDwyrain Sussex yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1959: Howard Johnson (Ceidwadol)
* 1959–1964: David James (Ceidwadol)
* 1964–1970: Dennis Hobden (Llafur)
* 1970–1997: Andrew Bowden (Ceidwadol)
* 1997–2010: Des Turner (Llafur)
* 2010–2017: Simon Kirby (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Lloyd Russell-Moyle (Llafur-Cydweithredol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
**Asia Leiaf** yw'r enw Clasurol am y rhan o orllewin Asia a elwir hefyd yn **Anatolia** ac sy'n gyfateb yn fras i diriogaeth Twrci heddiw. Mae'n gorwedd rhwng y Môr Du yn y gogledd, y Môr Canoldir yn y de, Môr Marmara a Môr Egeaidd yn y gorllewin a mynyddoedd Cwrdistan, Armenia a'r Cawcasws yn y dwyrain. Mae'r Hellespont yn gorwedd rhyngddi ac Ewrop.

"Simnëion y Tylwyth Teg" yn Cappadocia, Twrci.

Hanes
-----

Am gyfran helaeth o'r ail fileniwm Cyn Crist roedd y rhan fwyaf o Asia Leiaf yn rhan o ymerodraeth yr Hitiaid. Yn sgîl dymchwel yr ymerodraeth honno tua'r flwyddyn 1200 CC, aeth canolbarth a gorllewin y rhanbarth dan ddominyddiaeth Phrygia, a gyrhaeddodd ei huchafbwynt yn yr 8fed ganrif CC. Cwncweriwyd de-ddwyrain Asia Leiaf gan yr ymerodraeth Asyriaidd tua'r un cyfnod. Syrthiodd Phrygia i Lydia yn y 6ed ganrif CC, ac yna yn 546 CC sefydlodd yr ymerodr Persiaidd Cyrus Fawr ei afael ar Asia Leiaf.

Yn 333 CC fe'i goresgynnwyd gan Alecsander Fawr o Facedon. Wedi i Alecsander farw rhannwyd y rhanbarth yn gyfres o fân frehiniaethau fel Pergamum, Cappadocia, Bithynia a Pontus yn y gogledd a'r gorllewin tra fu'r de yn faes ymrafael rhwng y Seleuciaid a'r Ptolemiaid, olynwyr Alecsander.

Rhwng 200 CC a diwedd y ganrif gyntaf CC ymestynnai'r Rhufeiniaid eu gafael ar Asia Leiaf ac aeth yr hen deyrnasoedd yn daleithiau Rhufeinig. Yn ddiweddarach roeddynt yn rhan o'r ymerodraeth ddwyreiniol ac yna Bysantiwm.

Ar ôl cael ei goresgyn gan y Tyrciaid Seljukaidd yn yr 11g a syrthio'n ysglyfaeth i'r Mongoliaid yn y 13g, cafodd Asia Leiaf ei hymgorffori yn yr Ymerodraeth Otomanaidd yn ystod y 14eg a'r 15g.

Cyfeiriadau
-----------
Bamiyan
Safle archaeolegol yng nghanolbarth Affganistan yw **Bamiyan** (hefyd **Bamyan** neu **Bamian**, yn y dyffryn o'r un enw. Bu'n enwog am ganrifoedd am y cerfluniau anferth o'r Bwdha wedi'u torri yn wyneb clogwyn. Yn gysylltiedig â'r cerfluniau hyn ceir rhwydwaith o ogofâu fu'n gartref i fynachod.

Am gyfnod o rai canrifoedd roedd Affganistan yn ganolfan Fwdhaidd bwysig. Mae adfeilion Bamiyan yn dyst i hynny, ac yn cysylltu'r wlad â diwylliant Bwdhaidd Canolbarth Asia (gwerddon Turfan er enghraifft) a Tibet ar un llaw ac â dinasoedd Bwdhaidd Gandhara (gogledd-orllewin Pacistan heddiw) ar y llaw arall. Ymwelodd sawl pererin Bwdhaidd o Tsieina â'r ardal ar eu ffordd i India, fel Hiuen Tsang (7g) er enghraifft, ac mae eu llyfrau topograffig a dyddiaduron taith yn ffynonellau pwysig i'n dealltwriaeth o'r cyfnod, yn Affganistan ei hun ac yn India.

Tyfodd dinas ganoloesol yn y dyffryn, ond cafodd ei dinistrio gan y Mongoliaid yn 1222 pan gipiodd Genghiz Khan y wlad.

Cafodd y cerfluniau mawr eu difetha'n llwyr bron gan elfennau o'r Taleban trwy saethu arnynt gan danciau. Heddiw mae ymgyrch mawr i adfer a diogelu'r safle, sy'n un o'r pwysicaf yn hanes Bwdiaeth ac ar restr UNESCO o Safleoedd Treftadaeth y Byd.
Plaid wleidyddol sy'n cefnogi cenedlaetholdeb Basgaidd yw **Batasuna** (Basgeg, yn golygu "Undeb").

Sefydlwyd y blaid ym mis Ebrill 1978 fel **Herri Batasuna** *(Undeb y Bobl)*, fel clymblaid o genedlaetholwyr adain-chwith, yn bennaf o Euskadiko Ezkerra, yn galw am bleidlais "na" yn refferendwm y flwyddyn honno ar gyfansoddiad Sbaen. Yn Etholiad Cyffredinol 1979, enillodd 170,000 o bleidleisiau, 13% o'r bleidlais yn nhaleithiau Gwlad y Basg. Cafodd ei ganlyniad gorau yn etholiad 1990, gyda 18.33% o'r bleidlaid yng Nghymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg.

Rhwng 1998 a 2001, defnyddiai'r blaid yr enw **Euskal Herritarrok** (*Ni ddinasyddion Basgaidd*). Cyhoeddwyd Batasuna yn fudiad anghyfreithlon yn Sbaen yn 2003, oherwydd cysylltiadau'r blaid ag ETA. Gwaharddwyd Batasuna gan lywodraeth Sbaen rhag cymryd rhan yn etholiadau Basgaidd 2005, ond daeth plaid newydd, *Euskal Herrietako Alderdi Komunista* (EHAK, "Plaid Gomiwnyddol y Rhanbarthau Basgaidd") i'r amlwg, gan ddatgan eu bod yn mabwysiadu rhaglen wleidyddol Batasunsa.
Bydd **Armenia** yn cyfranogi yng **Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2011** a byddent yn dewis eu hartist yn mewnol a'i cân ar sioe cenedlaethol, trefnir gan y darlledwr Armenia Public Television of Armenia (ARMTV).

Proses dewisiad
---------------

Cyhoeddodd y cadeirydd ARMTV, Alexan Harutyunyan, y dewisiad mewnol cantwr neu band. Bydd y darlledwr yn dewis yr artist wedyn byddent trefnu cystadleuaeth cân i'r enillwr y dewisiad mewnol. Dywedodd artist Sirusho, cynrychiolodd hi Armenia yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2008, ym Malta y hoffai gynrychioli ei mamwlad eto yn 2011.

Eurovision
----------

Bydd rhaid i Armenia gyfranogi yn un o'r rowndiau cyn-derfynol Eurovision ar 10 neu 12 Mai.

Gweler hefyd
------------

* Cystadleuaeth Cân Eurovision 2011

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Singer internal selection to Germany 2011". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-12-30. Cyrchwyd 2010-08-23.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goGwledydd yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2011 |
| --- |
|  |
| 

Yr Almaen **·** 
Armenia **·** 
Awstria **·** 
Cyprus **·** 
Denmarc **·** 
Deyrnas Unedig **·** 
Gwlad Groeg **·** 
Gwlad yr Iâ **·** 
Yr Iseldiroedd **·** 
Norwy **·** 
Serbia **·** 
Sweden **·** 
Y Swistir **·** 
Wcráin **·** 
 |

 |
Allt neu fynydd bychan yw **bryn**. Yn ogystal â bod yn elfen gyffredin iawn mewn enwau lleoedd ceir enghreifftiau ohono ar ben ei hun fel enw lle:

### Cymru

* Bryn (Bannau Brycheiniog); Cyfeirnod grid OS: SO073227
* Bryn, Castell-nedd Port Talbot
* Bryn, Llanelli
* Bryn-y-Gefeiliau
* Bryn-crug
* Bryn Euryn
* Bryn Iwan
* Bryn Celli Ddu
* Llanfair-ar-y-bryn
* Bryn Gwyn
* Brynrefail
* Bryniau Clwyd

### Lloegr

* Bryn, Swydd Amwythig
* Bryn, Wigan

Enwau
-----

Enw personol Cymraeg ydy Bryn, hefyd. Mae enghreifftiau o nod yn cynnwys:

* Bryn Fôn
* Bryn Terfel

Eraill
------

* bryngaer

---


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*

Chwiliwch am ***bryn***  
yn Wiciadur.
Y Mosg Gwyrdd yn Balkh (15g)
Tref yn y dalaith o'r un enw yw **Balkh** (Perseg: بلخ) heddiw, yng ngogledd Affganistan. Enw arall arni yw **Bactra**. Mae'n sefyll tuag 20 km i'r gogledd-orllewin o'r brifddinas ranbarthol Mazar-i-Sharif, a thua 74 km (46 milltir) i'r de o afon Amu Darya, Afon Oxus yr Henfyd, ac roedd un o'r ffrydiau sy'n ymuno ynddi yn llifo heibio yn y gorffennol.

Mae'r hanesydd Armenaidd Moses o Khorene, yn y 5g, yn cyfeirio at yr Hunni yn byw yn agos at y Sarmatiaid ac yn dweud iddynt gipio Balkh rhwng 194 a 214.

Yn ddiweddarach, Balkh oedd un o ddinasoedd pwysicaf Khorasan, yn nwyrain Persia Fawr, a Pherseg oedd ei hiaith a'i diwylliant. Ganed y bardd a chyfrinydd enwog Jalal al-Din Muhammad Rumi yno yn 1207.

Balkh oedd un o ddinasoedd hynaf ac enwocaf Persia a Chanolbarth Asia yn yr Oesoedd Canol, ond mae ei gwreiddiau'n ymestyn yn ôl i gyfnod ymerodraeth Bactria. Mae'r enw'n dwyn perthynas â'r enw Sansgrit *Bhakri*, a roddodd i'r Groegiaid y ffurf *Bactra*, prifddinas teyrnas *Bactria*. Yn anffodus mae'r rhan fwyaf o'r hen ddinas yn adfeilion heddiw, erwau eang o ohonyn nhw lleoledig tua 12 km o lan ffrwd dymhorol Afon Balkh, tua 365 metr (1,200 tr) uwchlaw lefel y môr.
Uned ieithyddol mewn iaith naturiol yw **brawddeg**, mynegiad sy'n cyfleu gosodiad, gofyniad neu orchymyn.

Yn y rhan fwyaf o ieithoedd, mae'n rhaid i frawddeg gynnwys berf derfynol, ond nid yw hyn yn wir yn y Gymraeg. E.e. "Hir pob aros."

Rhannau'r frawddeg
------------------

Mewn cymal, ceir goddrych a thraethiad; gall fod yn brif gymal neu'n isgymal. Mae'n brawddegau syml yn cynnwys dim ond un cymal (a hwnnw'n brif gymal), ond mewn brawddegau eraill ceir sawl cymal. Mae'r frawddeg gyfansawdd yn cynnwys o leiaf dau brif gymal cydradd, tra mae'r frawddeg gymhleth yn cyfuno prif gymal ag isgymal(au).

Mathau o frawddeg
-----------------

* Brawddeg enwol
* Brawddeg ferfol
* Brawddeg seml - un prif cymal
* Brawddeg gyfansawdd - o leiaf dau brif gymal cydradd wedi'u cysylltu gan gysylltair
* Brawddeg gymhleth - un prif cymal ac un neu ragor o isgymalau
* Darn brawddeg

Nodiadau
--------

1. ↑  Geiriadur Prifysgol Cymru, argraffiad cyntaf, tud. 313
2. ↑  Understanding Syntax, gan Maggie Tallerman, cyh. Arnold 1988. Tud. 64 "Cross-linguistically, most independent clauses contain finite verbs"

Chwiliwch am ***brawddeg***  
yn Wiciadur.
Roedd **Asser** (bu farw 908/909) yn fynach Cymreig a wahoddwyd i lys Alffred Fawr, brenin Wessex, i'w helpu i addysgu ei bobl. Mae yna darddodiad mai "Gwyn" oedd ei enw gwreiddiol, ond nid oes tystiolaeth i brofi hyn. Daw'r enw "Asser" o'r Beibl; roedd yr Asser gwreiddiol yn fab i Jacob o Leah.

Bywgraffiad
-----------

Mynach o Dyddewi oedd Asser. Daw'r rhan fwyaf o'r wybodaeth sydd ar gael amdano o'i fywgraffiad Lladin o Alffred a ysgrifennwyd yn 893. Mae'r llyfr yma yn ffynhonnell bwysig iawn ar gyfer hanes Lloegr yn y cyfnod yma. Dywed Asser ei fod, ar ôl cryn betruso, wedi derbyn gwahoddiad Alffred gan ei fod yn credu y gallai fod o fwy o gymorth i'w bobl yn ei lys ef nag yn Nhyddewi. Cred Syr Ifor Williams fod Asser wedi ysgrifennu ei fywgraffiad ar gyfer y Cymry yn hytrach nag ar gyfer y Saeson, gan ei fod droeon yn esbonio enw Saesneg trwy roi'r enw Cymraeg ar y lle.

Rywbryd rhwng 892 a 900 gwnaed Asser yn esgob Sherborne. Dywedir ei fod eisoes wedi bod yn esgob, ond mae'n ansicr a oedd yn Esgob Tyddewi, er fod Gerallt Gymro yn ei restru fel Esgob Tyddewi yn ei *Itinerarium Cambriae* (1191).

Llyfryddiaeth
-------------

* John Owen Jones (gol.), *O Lygad y Ffynnon: cyfieithiadau o weithiau haneswyr boreuaf Cymru* (Davies ac Evans, Y Bala, 1890) - yn cynnwys bywgraffiad Asser o Alffred.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 59092589
* LCCN: n84068139
* ISNI: 0000 0001 0905 2710
* GND: 100938485
* SUDOC: 069792720
* BNF: cb119988852 (data)
* BIBSYS: 99071097
* NLA: 35585939
* NDL: 00511785
* The SBN id UFIV128927 is not valid.
* BNE: XX5612404
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Fformiwla Asid Wrig
Moleciwlau o Asid Wrig
Cyfansoddyn organig ydy **asid wrig** neu **asid iwrig** (Saesneg: *uric asid*) wedi ei wneud allan o garbon, nitrogen, ocsigen a hydrogen a chanddo isfformiwla o: C5H4N4O3.

Bioleg
------

Mewn bodau dynol a theulu'r epaod, asid iwric ydy diwedd y broses o ocsideiddio (neu dorri i lawr) y piwrin y metaboledd, gan wedyn ei ysgarthu yn yr wrin (neu biso). Gwelir ar unwaith fod cysylltiad rhwng y ddau air: wrin a wrig. Yn y rhan fwyaf o anifeiliaid, fodd bynnag, mae'r ensym wricas (uricase) yn ocsideiddio'r asid wrig ymhellach fyth gan ei droi'n *allantoin*.

Asid wrig uchel
---------------

### Gowt

Math o wynegon (neu arthritis) ydy gowt sy'n cael ei achosi gan ormod o asid wrig.

### Syndrom Lesch-Nyhan

Credir fod yr afiechyd prin hwn yn etifeddol, ond mae'n ymwneud hefyd gyda gormod o asid wrig yn y corff.

### Afiechydon cardiofasgiwlar

er fod yr asid hwn yn gweithredu fel gwrthocsidant, mae gormodedd ohono'n cael ei gysylltu gyda phroblemau'n ymwneud â'r galon.

### Clefyd y siwgwr

Gwyddys am y cysylltiad rhwng gormodedd o asid wrin a chlefyd y siwgwr ers cychwyn yr 20ed ganrif.

### Syndrom metabolaidd

Cysylltiad arall.

### Asid wrig yn creu cerrig

Pan nad yw'n hydoddi, gall yr asid hwn grisialu gan greu cerrig.

Asid wrig isel
--------------

### Multiple sclerosis

Mae ychwanegu asid wrin (drwy dabledi inosine) yn gymorth i'r claf.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Purine and Pyrimidine Metabolism
Mae **Badandun Hill** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO207678. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Badandun Hill yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2005-12-27 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Arolwg wyneb-yn-wyneb yw **Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth** (yr ABoB), arolwg o tua 300,000 o bobl
ar draws y Deyrnas Gyfunol. Y Swyddfa Ystadegau Gwladol sy'n gweithredu'r arolwg hwn, a hynny ers 2004. Yn ei adroddiad, mae'n cyfuno'r canlynol: Arolwg y Llafurlu (LFS), Arolwg o lafurlu Cymru, Lloegr a'r Alban sy'n cael eu hariannu gan yr Adran Addysg a Sgiliau (DfES), yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP), Cynulliad Cenedlaethol Cymru a Llywodraeth yr Alban.

Mae'r arolwg yn ymwneud â phynciau fel cyflogaeth, tai, ethnigrwydd, iechyd ac addysg yng Nghymru. Ceir cwestiynau hefyd am allu pobl o ran y Gymraeg, a pha mor aml y maent yn ei siarad.

Mae pob set o ddata'n cynnwys 12 o ddata. Ar gyfer pob set, mae'r niferoedd o bobl oddeutu 170,000 o gartrefi a 360,000 unigolyn. Gellir lawrlwytho'r data o *UK Data Service*.

Hanes
-----

Cyhoeddwyd data'r APS gyntaf yng Ngorffennaf 2005, gan gynnwys data a gasglwyd rhwng Ionawr a Rhagfyr 2004. Ers hynny, mae'r data wedi cael ei gyhoeddi'n chwarterol ond gyda phob set ddata yn ymwneud â blwyddyn gyfan. Rhwng Ionawr 2004 a Rhagfyr 2005, cyflwynwyd sampl ychwanegol, a elwir yn "hwb" (Saesneg: *boost*) yr APS, ond daeth i ben yn 2006 oherwydd diffyg cyllid.

Cymru
-----

### 2001-2018

Yn ei adroddiad: *Canlyniadau mewn perthynas â’r Gymraeg: Yr Arolwg Blynyddol o’r Boblogaeth, 2001- 2018* cyhoeddwyd fod tua 35,000 o bobl yn cael eu cynnwys yn yr arolwg bob blwyddyn ac mae'r cwestiynau canlynol wedi'u cynnwys am y Gymraeg i'r rhai sy'n dair oed neu'n hŷn:

1. Ydych chi’n deall Cymraeg llafar?
2. Ydych chi’n gallu siarad Cymraeg?
3. Ydych chi’n gallu darllen Cymraeg?
4. Ydych chi’n gallu ysgrifennu Cymraeg?
5. Pa mor aml ydych chi’n siarad Cymraeg?

Adroddodd yr ABoB fod 898,700 o bobl tair oed neu hŷn (neu 29.9%) yn dweud eu bod yn gallu siarad Cymraeg, yn y flwyddyn a ddaeth i ben yn Rhagfyr 2018.

Mae'r siart ganlynol, a gyhoeddir yn yr adroddiad, yn dangos bod nifer y bobl sy’n dweud eu bod yn gallu siarad Cymraeg wedi cynyddu’n raddol ers bob blwyddyn ers mis Mawrth 2010 (25.2%, 731,000), ar ôl dirywiad cyson o 2001 i
2007. Dengys y canlyniadau diweddaraf bod canran y siaradwyr Cymraeg wedi codi’n ôl i’r hyn a ddywed yr ABoB yn 2001 (pan oedd 30.0%, neu 834,500 o bobl yn dweud eu bod yn gallu siarad Cymraeg).

Dyma'r nifer fwyaf erioed o siaradwyr Cymraeg a gafwyd yn yr ABoB. Er bod data arolygon yn gallu amrywio o chwarter i chwarter, mae canlyniadau’r ABoB yn dangos cynnydd cyson dros y blynyddoedd diwethaf, sy'n dangos y gallai nifer y bobl sy'n dweud eu bod yn siarad Cymraeg fod yn cynyddu.

Siaradwyr Cymraeg dros 3 oed 2001 i 2018

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Bwletin Ystadegol* Llywodraeth Cymru; 29 MAi 2019; rhagarweiniad; adalwyd 4 Mehefin 2019.
2. ↑  "APS user guide". Office for National Statistics. Cyrchwyd 16 Medi 2009.
3. ↑  *Bwletin Ystadegol* Llywodraeth Cymru; 29 MAi 2019; tud. 3; adalwyd 4 Mehefin 2019.

**OGL**: Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a drwyddedwyd ar Drwydded Llywodraeth Agored: 
-->
Arweiniodd y **Foneddiges Anna (Anne) Cunningham**, Marchioness Hamilton (bu farw 1646) torf cafalri rhyw cymysg yn ystod "Brwydr" Berwick ar 5 Mehefin 1639.

Cefndir a theulu
----------------

Roedd yr Arglwyddes Anna yn bedwaredd ferch i James Cunningham, 7fed Iarll Glencairn a Margaret, merch Syr Colin Campbell o Glenurquhy, teulu a nodwyd am ei hymrwymiad cynnar i Brotestaniaeth. Ei chwaer oedd yr ysgrifennydd Lady Margaret Cunningham.

Pwysigrwydd hanesyddol
----------------------

Ei phwysigrwydd hanesyddol yw fel amddiffynnwr yr Eglwys Bresbyteraidd yn yr Alban yn erbyn ymdrechion Siarl I i drosi'r Alban gyfan yn Anglicaniaeth a'i harweinyddiaeth weithredol yn y mudiad gwrthiant Cyfamod Cenedlaethol.

Roedd ei mab, James Hamilton, Dug 1af Hamilton, wedi ochri â Charles I. Pan geisiodd lanio byddin ar Arfordir yr Alban ym 1639, trefnodd yr amddiffynfeydd.

Cododd Cunningham torf o filwyr a'u harwain ar gefn ceffyl, gan frandio pistol a bygwth saethu ei mab. Roedd hyn yn ystod Brwydr Berwick ar 5 Mehefin 1639. Marchogon nhw o dan faner yn dangos llaw yn ailadrodd llyfr gweddi gyda'r arwyddair "*For God, the King, Religion and the Covenant"*.

Arweiniodd y canlyniad at hawl yr Albanwyr i gynulliad eglwys rydd a senedd rydd.

Roedd ei gor-or-ŵyr Syr William Hamilton yn gŵr Emma, Lady Hamilton sydd yn fwyaf adnabyddus fel feistres Lord Nelson .

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Rosalind K. Marshall, "Cunningham, Anna, marchioness of Hamilton (d. 1647)", *Oxford Dictionary of National Biography* (Oxford University Press, 2004) accessed 15 Oct 2017