Roedd **Gertrude Kingston** (24 Medi 1862 - 7 Tachwedd 1937) yn actores, asiant actorion ac arlunydd Seisnig.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Gertrude Angela Kohnstamm yn Islington, Llundain, yn ferch i'r masnachwr Heiman Kohnstamm a'i wraig, Teresina (née Friedmann), a oedd yn bobl Iddewig. Roedd hi'n chwaer i'r awdur cyfreithiol a barnwr llys sirol Edwin Max Konstam (1870-1956), a anwyd fel Edwin Max Kohnstamm. Addysgwyd Kingston yn breifat a theithiodd yn helaeth gyda'i mam a'i athrawes breifat. Astudiodd baentio ym Merlin a Pharis ac yn ddiweddarach cyhoeddodd dri llyfr darluniadol.

Ei phrofiad theatr gyntaf oedd yn ei phlentyndod, pan fu'n perfformio dynwarediadau amatur o actorion enwog y dydd fel Henry Irving a Sarah Bernhardt. Yn bymtheg mlwydd oed Dewisodd W S Gilbert hi i chwarae'r brif ran mewn cynhyrchiad amatur o *Broken Hearts*. Wedi ei phriodas ym 1889 penderfynodd Kingston ddod yn actores broffesiynol i gynnal ei hun a'i gŵr yn ariannol. Awgrymodd Ellen Terry dylai hi gofrestru yn Ysgol Actio Sarah Thorne ym Margate. O dan gyfarwyddiad Thorne chwaraeodd rhannau Ophelia yn *Hamlet* ac Emilia yn *Othello*. Ar yr adeg hon roedd hi hefyd yn chwarae Penelope yn y fersiynau Saesneg o *Hanes Caerdroea* a *Clytemnestra* yn nrama Aeschulos *Agamemnon*.

Gyrfa theatr
------------

Ym 1894 ymddangosodd yn *The Charlatan* yn Theatr y Haymarket i gwmni Robert Buchanan  Wedi ymuno â chwmni Herbert Beerbohm Tree chwaraeodd rhan *Mrs Harkaway* yn *Partners*, ac yn dilyn hynny daeth galw mawr arni ar lwyfannau Llundain. Aeth ymlaen i ymddangos fel Clara Dexter yn *The Woodbarrow*, a Mrs Graves yn *A Matchmaker*, a chyd ysgrifennwyd ganddi hi a Clotilde Graves. Enillodd y ddrama hon enwogrwydd penodol pan gafodd beirniadaeth gymeradwyol am gymharu priodas â phuteindra.

Ar farwolaeth ei gŵr ym 1899, ychydig cyn dechrau Ail Ryfel y Boer, cododd Kingston danysgrifiadau i agor caban nyrsio i filwyr Prydain yn Ne Affrica; mae rhai adroddiadau am ei bywyd yn honni iddi fynd i Dde Affrica ei hun a gweithio yn ei hysbyty fel nyrs, honiad sy'n cael ei wadu gan Kingston yn ei hunangofiant, lle ysgrifennodd iddi gael ei pherswadio i beidio â mynd.

Arhosodd yn weithgar yn y theatr dros y degawd nesaf. Ym 1905 chwaraeodd *Helen* yn y Royal Court Theatre yn nhrasiedi *Merched Caerdroea* gan Euripides, ac Aurora Bompas yn *How He Lied to Her Husband* gan Bernard Shaw gyferbyn â Harley Granville-Barker. .

Ym 1910 daeth yn brydlesydd ac yn actor reolwr y Little Theatre yn Theatr yr Adelphi, Llundain. Ysbrydolwyd ei thymor agoriadol gan gyflwyniad y Royal Court Theatre o ddramâu difrifol a chlasurol i gynulleidfa fasnachol, ac felly agorodd gyda drama Aristoffanes *Lysistrata*, lle chwaraeodd rôl y teitl. Ym 1911 cymerodd Lillah McCarthy brydles y Little Theatre, a dychwelodd Kingston i'r theatr honno o dan reolaeth McCarthy i chwarae rhan Madame Arcadina yn nrama Anton Chekhov *Gwylan*. Hefyd ym 1912 chwaraeodd Kingston y Fonesig Cecily Waynflete yn *Captain Brassbound's Conversion*. Yna ym 1913 ysgrifennodd George Bernard Shaw y rôl deitl yn ei ddrama *Great Catherine* iddi.

Blynyddoedd diweddarach
-----------------------

Roedd Kingston yn yr Unol Daleithiau am y rhan helaeth o'r Rhyfel Byd Cyntaf lle rhoddodd sgyrsiau am ymdrech y rhyfel ym Mhrydain. Yn Boston ymddangosodd mewn tair drama gan George Bernard Shaw, gan gynnwys *Great Catherine*. Ym 1916 ymddangosodd gyda'i chwmni theatr ei hun yn *The Queen's Enemies*, ac mewn pedair drama gan Shaw: *The Inca of Perusalem,* *Great Catherine*, Overruled a *How He Lied to Her Husband,*  a chwaraeodd Ermyntrude yn *The Inca from Perusalem* *gan* Shaw gyda'r *Pioneer Players*, cwmni theatr Swffragét; ers rhai blynyddoedd bu’n siaradwr ar ran y mudiad pleidleisiau i fenywod ym Mhrydain. Trefnodd sioe adolygiad ar gyfer elusennau'r rhyfel yn Llundain ym 1916 er budd y *Star and Garter Home,* Ysbyty i filwyr clwyfedig 

Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf dychwelodd Kingston i Brydain lle ailgydiodd yn ei gyrfa actio, gan ddod hefyd yn siaradwr rheolaidd i'r Blaid Geidwadol. Ym 1924 ystyriodd sefyll fel ymgeisydd Seneddol. Bu’n athrawes siarad gyhoeddus a daeth yn newyddiadurwr, gan ysgrifennu ar amrywiaeth o bynciau. Ym 1927 cynhaliwyd arddangosfa o'i gwaith *Eurliwio* yn Ninas Efrog Newydd, a gelwid ei thechneg yn 'Eurliw Kingston'. Hefyd ym 1927 cynhyrchodd ac ymddangosodd Kingston yn *Nevertheless* yn Llundain. Ei pherfformiad olaf oedd fel Elizabeth I yn *When Essex Died* ym 1932. Ym 1937 cyhoeddwyd ei hunangofiant *Curtsy While You're Thinking* .

Bu farw Gertrude Kingston yng Nghartref Nyrsio'r Empire yn Westminster,Llundain ym 1937 yn 75 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  William D. Rubinstein, Michael Jolles, Hilary L. Rubinstein, *The Palgrave Dictionary of Anglo-Jewish History*, Palgrave Macmillan (2011), tud. 519
2. 1 2 3 4 5  "Kingston, Gertrude [real name Gertrude Angela Kohnstamm] (1862-1937), actress". *Oxford Dictionary of National Biography*. doi:10.1093/ref:odnb/57056. Cyrchwyd 2020-06-22.
3. 1 2  Edith Hall ac Amanda Wrigley (gol), *Aristophanes in Performance 421 BC-AD 2007* Modern Humanities Research Association and Maney Publishing Legenda: Rhydychen, 2007
4. ↑  *The Penny Illustrated Paper* 27 Ionawr 1894 - tud.58
5. ↑  Kingston, Gertrude *Curtsy While You're Thinking* Williams & Norgate, Llundain (1937)
6. ↑  "MacCarthy, Desmond *The Court Theatre, 1904–1907; a Commentary and Criticism*". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-08-01. Cyrchwyd 2020-06-22.
7. ↑  George Bernard Shaw Rhagarweiniad i *Great Catherine* (1972)
8. ↑  The Gertrude Kingston Company ar yr Internet Broadway Database
9. ↑  "A Novel Auction". *Liverpool Daily Post*. 25 Gorffennaf 1916.
10. ↑  Cofiant yn *The Times* 9 Tachwedd 1937

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 50282065
* LCCN: no91029316
* ISNI: 0000 0000 4406 0890
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |