recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan rhubanaidd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau rhubanaidd**; yr enw Saesneg yw *Streamer*, a'r enw gwyddonol yw *Anticlea derivata*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan rhubanaidd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan rhesen ddulas**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau rhesen ddulas**; yr enw Saesneg yw *Purple Bar*, a'r enw gwyddonol yw *Cosmorhoe ocellata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan rhesen ddulas yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Beth Jones** yn ddigrifwraig o Ddyffryn Clwyd, a fynychodd Ysgol Glan Clwyd, ac sydd bellach yn byw yng Nghaerdydd.

Gyrfa
-----

Ymhlith y gigs cynharaf yn ei gyrfa roedd gig Cymraeg gyda Gary Slaymaker ac Hywel Pitts fel rhan o Gŵyl Arall yng Nghaernarfon ym mis Gorffennaf 2016.

Mae wedi ymddangos mewn amryw sioe a gŵyl. Bu'n perfformio yn sesiwn gomedi Eisteddfod Caerdydd 2018 ac mae wedi perfformio gyda chomedïwyr Cymraeg eu hiaith eraill, Josh Elton a Calum Stewart yng Ngŵyl Gomedi Machynlleth 2017.

Roedd hi'n un o griw 'Gwerthu Allan' ar S4C yn 2016.

Mae Beth hefyd wedi gwneud sets comedi fel rhan o sesiynau Stand Up For Wales a drefnir gan grŵp Abertawe o Yes Cymru.

### Radio

* Radio 4 Extra - Pan oedd yn perfformio yng Ngŵyl Gomedi Machynlleth 2017, roedd hi a Phil Cooper yn rhan o eitem am gomedi Cymraeg a Chymreig o'r Ŵyl gyda'r comedïwr a'r cyflwynydd Saesneg amlwg, Arthur Smith.

Dolenni
-------

* Beth Jones ar Twitter

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
Mae **Borneo** yn ynys yn ne-ddwyrain Asia. Gydag arwynebedd o 743,330 km² (287,000 milltir sgwar), hi yw'r drydedd ynys yn y byd o ran maint. Mae rhan ddeheuol a chanol yr ynys yn perthyn i Indonesia, dan yr enw Kalimantan. Yn Indonesia defnyddir "Kalimantan" am yr ynys i gyd. Rhennir y rhan ogleddol rhwng Maleisia a gwladwriaeth annibynnol Brwnei.

Ynys Borneo. Melyn yn donodi rhannau sy'n perthyn i Indonesia, brown i Maleisia, gwyrdd i Brwnei.
I'r gorllewin o Borneo mae Rhagynys Malaya ac ynys Sumatera. I'r de mae ynys Jawa ac i'r dwyrain Sulawesi. Y mynydd uchaf yw Mynydd Kinabalu yn Sabah, Maleisia, sy'n 4,095 m (13,435 troedfedd) o uchder.

Rhennir rhan Indonesia o'r ynys yn bedair talaith: Dwyrain Kalimantan, De Kalimantan, Gorllewin Kalimantan a Canolbarth Kalimantan. Rhennir rhan Maleisia yn ddwy dalaith, Sabah a Sarawak.

Mae cyfoeth eithriadol o fywyd gwyllt ar Borneo, er enghraifft 15,000 o rywogaethau o blanhigion blodeuog, yn cynnwys 3,000 o rywogaethau o goeden, 221 rhywogaeth o famal a 420 rhywogaeth o aderyn. Ar un adeg roedd fforest law drofannol yn gorchuddio rhan fawr o'r ynys, ond yn y blynyddoedd diwethaf mae llawer o'r fforest yma wedi diflannu. Mae poblogaeth ddynol yr ynys yn cynnwys tua 30 grŵp ethnig.
Mae **Leathad an Taobhain - Glas-leathad Lorgaidh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN834871. Y fam-fynydd yw Leathad an Taobhain.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **James Bevan Bowen** (21 Mai 1828 – 14 Tachwedd 1905) yn wleidydd Ceidwadol Cymreig a wasanaethodd Sir Benfro fel Aelod Seneddol rhwng 1866–1868 a 1876–1880

Bywyd Personol
--------------

Roedd yn fab i George Bowen, Llwyngwair a Sarah (née Thomas) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg y Brenin, Llundain lle graddiodd BA ym 1849 ac MA ym 1851 ac yna yng Ngholeg Worcester, Rhydychen.

Ym 1857 Priododd Harriet, merch y Parch J Standley, Southoe, Hants

Gyrfa
-----

Cafodd ei alw i'r bar yn y Deml Fewnol ym 1856.

Eisteddodd ar fainc Sir Benfro fel Ynad Heddwch gan wasanaethu fel is gadeirydd o 1870 ac yna'n Gadeirydd y llysoedd chwarter.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Benfro ym 1862 ac fel Dirprwy Raglaw Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin. Bu'n faer Trefdraeth yn y flwyddyn 1870-71

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Benfro ar ddau achlysur. Ar farwolaeth George Lort Phillips cafodd Bowen ei ethol yn ddiwrthwynebiad fel olynydd iddo yn isetholiad 1866, collodd yr enwebiad Ceidwadol ar gyfer etholiad cyffredinol 1868 er mwyn gwneud lle i John Henry Scourfield cyn aelod etholaeth Hwlffordd. Bu farw Scourfield ym 1876 a chafodd Bowen ei ethol yn yr isetholiad canlynol. Collodd ei afael ar y sedd wrth iddi syrthio i'r ymgeisydd Rhyddfrydol William Davies ym 1880

Safodd yn aflwyddiannus fel ymgeisydd yn ward Nanhyfer yn yr etholiad cyntaf i ethol cynghorwyr i Gyngor Sir Benfro ym 1888 a chael ei erlyn am y drosedd etholiadol o beidio a chynnwys manylion cyhoeddwr ar daflen etholiadol; er gwaethaf hyn cafodd ei ddethol i wasanaethu ar y Cyngor fel henadur gan wasanaethu o 1888 i 1894.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref, Llwyngwair yn 77 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mhlot y teulu ym mynwent Eglwys Trefdraeth. Gosodwyd ffenestr wydr lliw yn eglwys Trefdraeth ac adeiladwyd neuadd coffa Trefdraeth er cof amdano

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "PEMBROKESHIRE QUARTER SESSIONS - The Tenby Observer Weekly List of Visitors and Directory". Richard Mason. 1874-07-02. Cyrchwyd 2015-07-05.
2. ↑  "SHERIFFS FOR WALES - The Welshman". J. L. Brigstocke. 1862-02-14. Cyrchwyd 2015-07-05.
3. ↑  "Parliamentary History of Pembrokeshire - The Cardiff Times". David Duncan and William Ward. 1893-03-04. Cyrchwyd 2015-07-05.
4. ↑  "OFFENCESBYCANDIDATES - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1889-02-20. Cyrchwyd 2015-07-05.
5. ↑  Coflein *Llwyngwair* [*dolen marw*] adalwyd 5 Gorffennaf 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**George Lort Phillips** | **Aelod Seneddol Sir Benfro**1866 – 1868 | Olynydd:**John Henry Scourfield** |
|
| Rhagflaenydd:**John Henry Scourfield** | **Aelod Seneddol Sir Benfro**1876 – 1880 | Olynydd:**William Davies** |
Eddie Plenty Holes, un o'r Lakota, llun o tua 1899
Grŵp o frodorion Gogledd America yw'r **Lakota** (hefyd **Lakhota**, **Teton** neu **Titonwon**). Hwy yw'r mwyaf gorllewinol o dair cangen y Sioux, gyda'u tiroedd yn naleithiau Gogledd Dakota a De Dakota. Maent yn siarad yr iaith Lakota, un o dair prif tafodiaith yr iaith Sioux. Ceir saith cangen o'r Lakota: y Brulé, Oglala, Sans Arcs, Hunkpapa, Miniconjou, Sihasapa a'r Two Kettles.

Roedd tua 20,000 o Lakota yng nghanol y 18g; erbyn hyn mae tua 70,000, gyda tua 20,500 o'r rhain yn siard yr iaith Lakota. Yn y 19g bu llawer o ymladd rhwng y Lakota a byddin yr Unol Daleithiau. Roedd ardal y Bryniau Duon yn gysegredig i'r Lakota, ac roeddynt yn bendefynol o'i amddiffyn. Llwyddodd y Lakota gyda'r Arapaho a'r Cheyenne o orchfygu'r cadfridog George Crook ym Mrwydr y Rosebud, ac wythnos yn ddiweddarch i orchfygu'r Seithfed Marchoglu dan George Armstrong Custer ym Mrwydr Little Big Horn yn 1876, gan ladd Custer a 258 o'i filwyr. Yn y diwedd, fodd bynnag, bu raid iddynt ildio i'r fyddin, a gyrrwyd hwy i warchodfeydd. Yn 1877 gorfodwyd hwy i arwyddo cytuneb yn trosglwyddo'r Bryniau Duon i'r Unol Daleithiau.

Erbyn heddiw ceir y mwyafrif o'r Lakota mewn pump gwarchodfa yng ngorllewin De Dakota: Rosebud(y Brulé), Pine Ridge (Oglala), Lower Brulé (Brulé), Cheyenne River (nifer o ganghennau, yn cynnwys y Sihasapa a'r Hunkpapa), a Standing Rock (nifer o ganghennau).

Lakota enwog
------------

* Gall, pennaeth Hunkpapa, arweinydd ym Mrwydr Little Big Horn.
* Thasuka Witco ("Crazy Horse"), arweinydd ym Mrwydr Little Big Horn.
* Tatanka Lyotake ("Sitting Bull"), pennaeth Hunkpapa a Dyn Sanctaidd
* Red Cloud, pennaeth Oglala, arweinydd yn ystod Rhyfel Red Cloud
* Black Elk, Dyn Sanctaidd Oglala
Yn llenyddiaeth Gymraeg, bardd a gafodd ychydig neu ddim addysg ffurfiol ac sy'n canmol ei fro a'i gymdeithas ei hun yn ei waith, fel rheol, a olygir wrth y term **bardd gwlad**. Fel rheol mae'n feistr ar y gynghanedd a'r mesurau caeth traddodiadol.

Hanes
-----

Daeth y bardd gwlad i'r amlwg gyda thwf y wasg ar ddechrau'r 18g. Mae enghreifftiau o feirdd gwlad y ganrif honno yn cynnwys Jonathan Huws o Langollen, Elis y Cowper, Dafydd Jones o Drefriw, Huw Jones o Langwm a Siôn Cadwaladr o'r Bala. Ceir nifer o gerddi gan feirdd gwlad yn yr almanacau Cymraeg a chyfrolau poblogaidd eraill y cyfnod a pharhaodd y traddodiad felly i'r 19g. Gellid ystyried nifer o feirdd y ganrif honno yn feirdd gwlad, e.e. Trebor Mai o Lanrwst, un o englynwyr gorau'r 19eg ganrif. Gwelir eu gwaith yn aml ar gerrig beddau yn ogystal.

Cyfoes
------

Heddiw mae traddodiad y bardd gwlad yn parhau yng ngwaith y beirdd lleol sy'n cyfrannu penillion i'r papurau bro neu'n cystadlu â'i gilydd mewn eisteddfodau a thalwrnau lleol.

Roedd y bardd adnabyddus Dic Jones yn dal i ystyried ei hun yn fardd gwlad er gwaethaf ei amlygrwydd cenedlaethol ac mae nifer fawr o'i gerddi yn adlewyrchu rôl cymdeithasol y bardd gwlad yn ei gymdeithas. Enghraifft arall diweddar oedd "Bois y Cilie".

Llyfryddiaeth
-------------

Ceir gwaith nifer o feirdd gwlad ail hanner yr 20g yn y gyfres o flodeugerddi *Beirdd Bro*.

* W. Rhys Nicholas, *The Folk Poets* (Cyfres *Writers of Wales*, Caerdydd, 1978)

Gweler hefyd
------------

* Eisteddfod Hyd y Gannwyll
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan mantellog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau mantellog**; yr enw Saesneg yw *Royal Mantle*, a'r enw gwyddonol yw *Catarhoe cuculata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan mantellog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. 1 2  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan meinresog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau meinresog**; yr enw Saesneg yw *Slender-striped Rufous*, a'r enw gwyddonol yw *Coenocalpe lapidata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan meinresog
yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan sgolpiog brown**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau sgolpiog brown**; yr enw Saesneg yw *Brown Scallop*, a'r enw gwyddonol yw *Philereme vetulata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan sgolpiog brown yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Plasdy ac ystad o darddiad Cymreig ym mhlwyf Selatyn ger Croesoswallt, Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Brogyntyn**. Er iddo ddechrau fel ystad fechan ar ddiwedd yr Oesoedd Canol, tyfodd i fod yn un o ystadau mwyaf gogledd Cymru (er ei fod yn Lloegr roedd yr ardal o gwmpas Brogyntyn yn Gymreig iawn am ganrifoedd).

Hanes
-----

Sefydlwyd castell Cymreig ar dir Brogyntyn yn y 12g, efallai gan Owain Brogyntyn, un o dywysogion Teyrnas Powys. Castell mwnt a beili ydyw: dim ond ei olion sy'n goroesi heddiw, ym Mharc Brogyntyn.

Trwy gyd-briodas ymledodd cysylltiadau'r teulu ac ychwanegwyd i gyfoeth yr ystad. Tro mawr yn hanes yr ystad oedd y briodas rhwng Syr William Maurice, aer Clenennau, gydag aeres Brogyntyn yn yr 16g. Roedd teulu'r llenor Ellis Wynne yn perthyn iddi yn y 17g. Ar ddechrau'r 19g, trwy briodas eto, sefydlwyd llinach Arglwydd Harlech.

Dros y canrifoedd, casglwyd llyfrgell ym Mrogyntyn a oedd yn cynnwys nifer o lyfrau prin a chasgliad pwysig o lawysgrifau Cymreig. Daeth yr rhain, ynghyd â nifer fawr o bapurau a chofnodion yn ymwneud â Chymru, i feddiant Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn yr 20g lle y'u cedwir heddiw fel 'Llawysgrifau Brogyntyn'.

Gweler hefyd
------------

* Fanny Mary Katherine Bulkeley-Owen, awdures
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

Darllen pellach
---------------

Ceir cyfres o erthyglau gan E. D. Jones ar Lawysgrifau Brogyntyn a'u cefndir yng *Nghylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru* (cyfrolau v-viii, 1948-53).

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Castell Brogyntyn Archifwyd 2011-07-21 yn y Peiriant Wayback. yn cynnwys llun o'r safle.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y gaeaf**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r gaeaf**; yr enw Saesneg yw *Winter Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Operophtera brumata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y gaeaf yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Lindys
------

Cofnododd George Bolam yn ei gyfrol Wild Life in Wales (1913) am y blynyddoedd mwyaf tebygol, naill ai 1904, 1905 neu 1906, fel hyn: 

*Many of the dingles* [yn ardal Dolgellau] *visited were draped with dingy grey instead of verdure, the leaves having been entirely stripped from most of the underwood, as well as from the trees overhead, by an attack of caterpillars, such as I hardly remember to have been surpassed anywhere else...innumerable webs with which the way was beset...wriggling larvae down ones neck, or up one's sleeves, at every turn...amongst the Geometrae by far the most abundant were (in addition to the winter moth Cheimotobia brumata) Hibernia defoliaria and H. progemmaria.*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Bolam, G. (1913) Wild life in Wales
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan gwyrdd yr hydref**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau gwyrdd yr hydref**; yr enw Saesneg yw *Autumn Green Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Chloroclysta miata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan gwyrdd yr hydref yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Leathad an Taobhain - Glas-leathad Feshie** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN844839. Y fam-fynydd yw Leathad an Taobhain.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwleidydd Rhyddfrydol Cymreig oedd Syr **John Herbert Lewis** (27 Rhagfyr 1858 – 10 Tachwedd 1933).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yng Nghei Mostyn, Sir y Fflint yn unig blentyn Enoch Lewis ac Catherine Roberts. Addysgwyd ef ym Mhrifysgol McGill a Coleg Exeter, Rhydychen. Ef oedd cadeirydd cyntaf Cyngor Sir y Fflint. Bu'n Aelod Seneddol dros etholaeth Bwrdeistrefi Fflint o 1892 hyd 1906, yna dros Sir y Fflint o 1906 hyd 1918. Ef oedd yr Aelod Seneddol cyntaf dros etholaeth newydd Prifysgol Cymru o 1918 hyd 1922. Yn 1894, cymerodd ran yn y "Gwrthryfel Cymreig" pan ymddiswyddodd o'r Chwip Ryddfrydol gyda David Alfred Thomas, David Lloyd George a Frank Edwards.

Roedd yn gefnogwr i'r mudiad Cymru Fydd, ac yn wrthynebydd i Ryfel y Boer yn etholiad 1900. Bu'n Arglwydd y Trysorlys, 1905-1908; Ysgrifennydd Seneddol i'r Bwrdd Llywodraeth Leol, 1909-1915 ac yn Ysgrifennydd Seneddol i'r Bwrdd Addysg, 1915-1922. Roedd yn un o brif gefnogwyr Llyfrgell Genedlaethol Cymru, a daeth yn Is-lwydd y Llyfrgell yn 1909 ac yn Llywydd yn 1926. Yn 1925, tra'n cerdded yn y bryniau uwchben Aberystwyth cyn cyfarfod o gyngor y Llyfrgell, syrthiodd i hen dwll chwarel, a dioddefodd anafiadau a'i gadawodd wedi ei barlysu am weddill ei fywyd.

Roedd yn radicalaidd ei argyhoeddiadau gwleidyddol, ac wedi dod yn ifanc o dan ddylanwad Evan Pan Jones (un o ddisgyblion Michael D. Jones). Roedd yn Gristion o argyhoeddiadau cryf. Yn Fethodist Calfinaidd amlwg, roedd yn perthyn i'r arweinydd Methodist, Thomas Jones o Ddinbych, ac o bosibl i'r awdur C. S. Lewis.

Roedd ei ail wraig, Ruth Herbert Lewis, yn aelod amlwg iawn o Gymdeithas Alawon Gwerin Cymru.

Cyfeiriadau
-----------

K. Idwal Jones (gol.), *Syr Herbert Lewis 1858-1933* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1958)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 315625098
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Leathad an Taobhain - Meall Odhar a'Chire** neu **Meal Odhar a' Chire** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN796785. Y fam-fynydd yw Leathad an Taobhain.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Marilyn, Corbett Top of Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y pinwydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r pinwydd**; yr enw Saesneg yw *Pine Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Thera firmata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y pinwydd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan rhwydog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau rhwydog**; yr enw Saesneg yw *Netted Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Eustroma reticulatum*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan rhwydog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Datblygiad gwersyll gwyliau moethus, ar ffurf pentref artiffisial, yn Sir Benfro yw **Bluestone**. Lleolir rhwng Pont Treganas a Martletwy, mae rhan ohono ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Agorwyd yn swyddogol ar 18 Gorffennaf 2008.

Derbyniodd ganiatâd cynllunio yn 2004, ond oherwydd ei leoliad o fewn y parc cenedlaethol gwrthwynebwyd y cynllun gan y gwarchotgi, Ymgyrch y Parciau Cenedlaethol. Aeth y datblygwyr i'r Llys Uwch i gystadlu yn eu herbyn, gan ennill cefnogaeth y llys yn 2005.

Mae 335 o letyau pren yno mewn ardal o 500 erw (2 km²). Mae Parc Thema Oakwood gerllaw. Mae parc dŵr (Blue Lagoon) a Chanolfan Hamdden yn cael eu hadeiladu tu allan i'r pentref, ac mae cynllun ar gyfer "Snow Dome".

Daw enw'r parc o garreg las y graig fetamorffig honno sy'n unigryw i'r ardal ac a ddefnyddiwyd yng Nghôr y Cewri.

Gweler hefyd
------------

* Parc Thema Oakwood

Ffynonellau
-----------

1. ↑   Steffan Rhys (18 Gorffennaf 2008). Bluestone complex opens to the public. Western Mail.
2. ↑   Appeal Court backs Bluestone plan. BBC (20 Gorffennaf 2005).

Dolenni allanol
---------------

* Bluestone
* Blue Lagoon
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y meryw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r meryw**; yr enw Saesneg yw *Juniper Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Thera juniperata juniperata*.

Lindysyn
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y meryw yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y cypreswydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r cypreswydd**; yr enw Saesneg yw *Cypress Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Thera cupressata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y cypreswydd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y coed**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r coed**; yr enw Saesneg yw *Wood Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Epirrhoe rivata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y coed yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y calch**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r calch**; yr enw Saesneg yw *Chalk Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Scotopteryx bipunctaria*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y calch yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Scotopteryx at funet
2. ↑  Fauna Europaea
3. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
4. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan pennau saethau**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau pennau saethau**; yr enw Saesneg yw *Argent & Sable*, a'r enw gwyddonol yw *Rheumaptera hastata hastata*.

Siani flewog
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan pennau saethau yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cofeb y teulu Bwcleaid, a godwyd yn 1875, tua 90tr o uchter. Fe'i codwyd yn gofeb i Syr Richard Bulkeley Williams 1801-1875.
Teulu a fu'n ddylanwadol ar Ynys Môn ac ardaloedd cyfagos am rai canrifoedd oedd **teulu Bulkeley** (neu'r **Bwcleaid**). Eu prif drigfan oedd Baron Hill gerllaw Biwmares, ond roedd nifer o ganghennau o'r teulu.

O ddwyrain Swydd Gaer yn Lloegr y daeth y teulu yn wreiddiol, ond ymddengys eu bod ym Môn cyn 1450. Heblaw y prif gangen, roedd cangen y Gronant a'r Dronwy; y mwyaf adnabyddus o'r rhain yw Syr John Bulkeley o Bresaddfed. Roedd hefyd gangen Porthamel, a ddaeth i ben pan saethodd Francis Bulkeley ei hun yn 1714. Yr aelod mwyaf adnabyddus o gangen y Brynddu oedd William Bulkeley, y dyddiadurwr.

Bu aelod o brif gangen y teulu, Arthur Bulkeley, yn Esgob Bangor rhwng 1541 a 1552. Adeiladwyd plasdy Baron Hill gyntaf yn 1618 gan Syr Richard Bulkeley (bu farw 1621). Gwnaed ei fab, Thomas (1585-1659), yn Is-iarll Bulkeley.

Cynrychiolwyd Sir Fôn a'i bwrdeistrefi yn San Steffan gan aelodau o deulu Bulkeley neu eu cefnogwyr bron yn ddi-fwlch o ganol y 16g hyd ganol y 19g. Torïaid uchel oeddynt o ran gwleidyddiaeth, ac yn y 18g amheuid hwy o gydymdeimlad a Jacobitiaeth. Daeth y brif linach i ben pan fu farw'r seithfed Is-iarll Thomas Bulkeley heb blant yn 1822. Ei etifedd oedd Syr Richard Williams, mab ei hanner brawd, ac yn 1827 newidiodd ef ei enw i Syr Richard Bulkeley Williams Bulkeley. Mae'r teulu Williams Bulkeley yn parhau i fyw yn yr ardal, er bod Baron Hill yn adfail.

Rhai aelodau nodedig
--------------------

* Arthur Bulkeley (m. 1552), Esgob Bangor
* Richard Bulkeley (1524–1573), Aelod Seneddol dros Sir Fôn
* Richard Bulkeley (1533–1621), Aelod Seneddol dros Sir Fôn
* Syr Richard Bulkeley (1558–1572), Aelod Seneddol Sir Fôn ym 1549, 1554 a 1571
* Lancelot Bulkeley (1568?–1650), Archesgob Dulyn rhwng 1619 a 1650; mab Richard Bulkeley (bu farw 1573) a hanner brawd Richard Bulkeley (bu farw 1621).
* William Bulkeley (1691–1760), tirfeddiannwr a dyddiadurwr o'r Brynddu, Llanfechell, Ynys Môn

* Thomas Bulkeley, 7fed Is-iarll Bulkeley (1752-1822)Thomas Bulkeley, 7fed Is-iarll Bulkeley (1752-1822)
* William Bulkeley Hughes AS (26 Gorffennaf 1797 – 8 Mawrth 1882)William Bulkeley Hughes AS (26 Gorffennaf 1797 – 8 Mawrth 1882)

Gweler hefyd
------------

* Is-iarll Bulkeley, teitl ym Mhendefigaeth Iwerddon a grewyd ar 19 Ionawr 1644 ar gyfer Thomas Bulkeley, Is-iarll 1af Bulkeley mab Syr Richard Bulkeley

Ffynonellau
-----------

* Teulu Bulkeley yn Y Bywgraffiadur Ar-lein

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Cymreig Ar-lein; adalwyd 2 Tachwedd 2016.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan llwyd y mynydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau llwyd y mynydd**; yr enw Saesneg yw *Grey Mountain Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Entephria caesiata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan llwyd y mynydd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
*The artist in conversation with Johann Jakob Bodmer,* 1778-1781.
Arlunydd ac awdur ar gelf o'r Swistir oedd **Johann Heinrich Füssli** (7 Chwefror 1741 – 17 Ebrill 1825), a ymsefydlodd yn Lloegr lle daeth yn adnabyddus wrth yr enw **Henry Fuseli**, enw a fabwysiadodd tra'n gweithio yn yr Eidal yn y 1770au. Roedd yn frodor o Zürich.

Ganed Füssli yn Zurich yn 1741 yn fab i'r peintiwr portreadau Johann Caspar Füssli (1706-1782). Ganed ei frawd Johann Kaspar (1743-1786) ddwy flynedd yn ddiweddarach a daeth yn entomolegydd adnabyddus.

Nodweddir peintiadau a darluniau Füssli gan arddull dyrchafol, delfrydol, a ysbrydolwyd gan waith Michelangelo ac eraill. Prif destunau ei waith yw digwyddiadau mawr mewn hanes a themau mytholegol, yn enwedig o fytholeg yr Henfyd.

Yn Lloegr daeth Füssli yn ffigwr dylanwadol iawn ym myd celf. Yn 1799 cafodd ei apwyntio yn athro arlunio yn yr Academi Frenhinol, Llundain, ac yn geidwad yn 1804. Ymhlith ei ddisgyblion yn yr Academi roedd John Constable (1776-1837), Benjamin Robert Haydon (1786-1846), William Etty (1787-1849), Edwin Landseer (1802-73), a'r Cymro Penry Williams (1880-1885).

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Johann Heinrich Füssli***

* Peintiadau ar PaintingDb Archifwyd 2010-01-25 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 53061
* LCCN: n79021856
* ISNI: 0000 0001 2275 5592
* GND: 118536745
* SELIBR: 187709
* SUDOC: 030324890
* BNF: cb12176361j (data)
* BIBSYS: 15031234
* ULAN: 500115235
* HDS: 011809
* NLA: 35108211
* NDL: 00440350
* NKC: js20070406004
* BNE: XX830307
* CiNii: DA02428756
* SIKART: 4022806
* KulturNav: id
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gweinidog o Lanerchymedd oedd **John Hughes** (27 Medi 1827 – 22 Hydref 1893). Ei rieni oedd John Hughes a Ellen Hughes.

Cefndir
-------

Ganwyd 27 Medi 1827 yn nhŷ capel Methodistiaid Calfinaidd yn Llannerch-y-medd, Ynys Môn, mab John ac Ellen Hughes. Pan oedd yn bymtheg oed, cafodd ei brentisiaethu i gwneuthurwr cychod, ac, maes o law, daeth yn feistriwr cystadleuol. Ystyriwyd ei gais i fynd i'r weinidogaeth yng nghyfarfod misol Cemaes, 20 Rhagfyr 1847, a chafodd ei dderbyn yn y cyfarfod misol a gynhaliwyd yn Garreg-lefn, 17 Ionawr 1848. Ym mis Awst 1848 aeth i Bala C.M. Coleg, lle bu'n fyfyriwr gweithgar ac yn bregethwr da a wnaeth ei farc yn gyflym. Ar ôl gadael y Bala agorodd ysgol yn Llannerch-y-medd. Ym mis Tachwedd 1857 derbyniodd alwad oddi wrth eglwysi Lerpwl ond, ar ôl tair blynedd, cyfyngodd ei weithgareddau i Rose Place, wedi hynny Fitzclarence Street. Ym 1874 ymwelodd â'r U.S.A. yn hwylio ar y 18fed o Ebrill ac yn dychwelyd ar 25 Gorffennaf. Ym 1888 derbyniodd alwad i Engedi, Caernarfon, lle bu'n parhau bron i bum mlynedd. Ar 22 Hydref 1893 pregethodd dair bregethau yn Amlwch; ac ar y diwrnod wedyn bu farw yn ei gartref yng Nghaernarfon.

Ffynhonellau
------------

* Eminent Welshmen:sef bywgraffiad bywgraffiadol o Gymry ... o'r cyfnod cynharaf i'r presennol (1908);

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**John Hughes, Lerpwl** |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "HUGHES, JOHN (1827 - 1893), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-01-25.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 5029163464463005680003
* LCCN: no2009170134
* ISNI: 0000 0000 7203 0496

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y ffromlys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r ffromlys**; yr enw Saesneg yw *Balsam Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Xanthorhoe biriviata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y ffromlys yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Llafrwynen arfor** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Schoenoplectus tabernaemontani* a'r enw Saesneg yw *Grey club-rush*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llafrwynen Arfor, Clwbfrwynen Glasbeilliog, Clwbfrwynen Llwydwyrdd, Clwbfrwynen Oleulas, Tostfrwynen Arfor.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llafrwynen arfor***
Roedd **John Herbert Roberts, Barwn 1af Clwyd** o Abergele (8 Awst 1863 – 19 Rhagfyr 1955) yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig.

Bywyd Cynnar
------------

Ganwyd Roberts yn 61 Hope Street, Lerpwl, ym 1863, yn fab i John Roberts o Lerpwl a Bryngwenallt, Abergele; Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Fflint (etholaeth seneddol) a Catherine Tudor (née Hughes) ei wraig.

Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt, lle y graddiodd B.A. yn 1884 ac M.A. ym 1888.

Ar ôl ymadael a'r brifysgol treuliodd y flwyddyn 1884-1885 yn teithio'r byd a chyhoeddodd dau lyfr yn disgrifio'i brofiadau: *A World Tour* ac *Ymweliadau a Bryniau Kasia*, a thraethawd *Tro yn yr Aifft* a ymddangosodd yn Y Traethodydd ym 1896.

Bywyd Gwleidyddol
-----------------

Cafodd Roberts ei ethol yn AS Rhyddfrydol dros Orllewin Sir Ddinbych ym 1892 gan ddal y sedd hyd 1918. Bu'n ysgrifennydd y Blaid Ryddfrydol Gymreig ac yn gadeirydd o 1912 i 1918. Ym 1922 bu'n aelod o Gomisiwn Ysbytai Gwirfoddol Cymru.

Fe'i crëwyd yn farwnig yn 1908 a dyrchafwyd ef i Dŷ'r Arglwyddi ym 1919 gan ddefnyddio’r teitl "Barwn Clwyd o Abergele".

Bywyd Teuluol
-------------

Ym 1893 priododd Roberts a Hannah Rushton Caine, merch yr Aelod Seneddol William Sproston Caine. Bu iddynt dri mab: John Trevor Roberts, (a olynodd ei dad fel 2il Farwn Clwyd) 1900-1987; Yr Anrhydeddus David Stowell Roberts (efaill) 1900-1956 a'r Anrh. William Herbert Mervyn Roberts 1906-1990.

Bu farw'r Arglwydd Clwyd ar 19 Rhagfyr 1955 yn ei gartref yn Abergele.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  , adalwyd 12 Rhag 2014
2. ↑  ROBERTS , JOHN HERBERT , BARWN CLWYD o ABERGELE  adalwyd 13 Rhag 20014
3. ↑   adalwyd 13 Rhag 2014

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**William Cornwallis West** | **Aelod Seneddol dros Orllewin Sir Ddinbych**1892 – 1918 | Olynydd:***Diddymu'r sedd*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan rhudd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau rhudd (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Ruddy Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Catarhoe rubidata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan rhudd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Peidiwch â drysu'r pwnc hwn â Rhanbarth Ymreolaethol Bougainville.

Ynys yn perthyn i Papua Gini Newydd yw ynys **Bougainville**. Gydag ynys lai Buka mae hefyd yn un o daleithiau Papua Gini Newydd. Yn ddaearyddol, mae'n rhan o Ynysoedd Solomon. Mae gan yr ynys arwynebedd o 9.318 km² ac roedd y boblogaeth yn 2000 yn 175,160. Prifddinas y dalaith ar hyn o bryd yw dinas Buka, er fod bwriad i adfer yr hen brifddinas, Arawa, fel prifddinas. Y copa uchaf yw Mynydd Balbi, 3,123 medr.

Lleoliad ynys Bougainville
Enwyd yr ynys ar ôl y fforiwr Ffrengig Louis Antoine de Bougainville, yr Ewropead cyntaf i gyrraedd yr ynys yn 1768. Dath dan fandad Awstralia yn ddiweddarach. Meddiannwyd yr ynys gan luoedd Japan yn 1942 ai'i hadfeddiannu gan Awstralia yn 1945. Yn 1949, ymgorfforwyd yr ynys yn nhiriogaeth Papua-Gini Newydd, oedd dan reolaeth Awstralia.

Ynys Bougainville
Yn 1969, datblygodd gwrthwynebiad ymhlith y boblogaeth i'r cwmniau mwyngloddio oedd yn berchenogion dros hanner yr ynys, a gwaethygodd y sefyllfa yn 1972, gyda streic gyffredinol. Yn 1975, cyhoeddodd yr awdurdodau lleol annibyniaeth yr ynys (gydag ynys Buka) fe; "Gweiniaeth Gogledd Solomon". Wedi cytundeb a Papua-Gini Newydd, cytunwyd i ddileu'r weriniaeth o dod yn dalaith ymreolaethol o Papua-Gini Newydd.

Fodd bynnag, parhaodd y problemau gyda'r cwmniau mwyngloddio, ac yn 1990 cyhoeddodd yr ynys ei hanibyniaeth am yr ail tro, fel "Gweriniaeth Bougainville". Yn fuan wedyn, newidiwyd yr enw i "Weriniaeth Meekamui". Wedi trafodaethau heddwch, dychwelodd yr ynys i fod yn rhanbarth o Papua-Gini Newydd yn 2005, ond gyda mesur helaethach o hunanlywodraeth.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y banadl**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r banadl**; yr enw Saesneg yw *Spanish Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Scotopteryx peribolata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y banadl yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan llinellog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau llinellog**; yr enw Saesneg yw *Many-lined*, a'r enw gwyddonol yw *Costaconvexa polygrammata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan llinellog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.