Roedd **John Edward Raphael** (30 Ebrill 1882 - 11 Mehefin 1917)  yn fabolgampwr a anwyd yng Ngwlad Belg a gafodd ei gapio naw gwaith dros Loegr am chwarae rygbi'r undeb ac a chwaraeodd griced gradd flaenaf i Swydd Surrey. Roedd yn Fargyfreithiwr wrth ei waith beunyddiol ac yn wleidydd Rhyddfrydol .

Cefndir
-------

Roedd Raphael yn Iddew, ac yn fab i'r ariannwr cefnog Albert Raphael, a oedd yn rhan o linach bancio a oedd, yn y 1920au, yn cystadlu a'r teulu Rothschild o ran golud. Addysgwyd John Raphael yn Ysgol Merchant Taylors, a Choleg Sant Ioan, Rhydychen. Ym mis Ionawr 2021, ailenwyd un o'r wyth Tŷ Bugeiliol yn Merchant Taylors 'er anrhydedd iddo.

Rygbi
-----

Enillodd Raphael ei gap cyntaf ym 1902 pan gurodd Lloegr Gymru ym Mhencampwriaeth Y Pedwar Gwlad. Roedd yn gallu chware yn safle y canolwr, asgellwr a'r cefnwr, fe chwaraeodd hefyd ym Mhencampwriaethau 1905 a 1906 yn ogystal ag mewn gemau Prawf yn erbyn Ffrainc a Seland Newydd. Daeth unig bwyntiau ei yrfa trwy gais a sgoriodd ym 1906 wrth chwarae'r Alban. Bu'n gapten ar daith y Llewod i'r Ariannin ym 1910, a oedd yn cynnwys gêm Brawf agoriadol yr Arianin.

Ysgrifennodd Raphael lyfr Modern Rugby Football a gyhoeddwyd ar ôl ei farwolaeth gan ei fam ym 1918

Criced
------

Chwaraeodd Raphael criced fel batiwr arbenigol ac roedd y rhan fwyaf o'i ymddangosiadau ar lefel dosbarth cyntaf ar gyfer naill ai Swydd Surrey neu Brifysgol Rhydychen. Chwaraeodd hefyd gemau o'r radd flaenaf i Glwb Criced Marylebone, Boneddigion Lloegr, Sir Llundain ac XI Lloegr ymhlith eraill. Sgoriwyd pedair o bum canrif Raphael i Brifysgol Rhydychen, gan gynnwys sgôr orau ei yrfa o 201 a wnaeth yn erbyn <a href="./Swydd%20Efrog" rel="mw:WikiLink" data-linkid="undefined" data-cx="{&amp;quot;userAdded&amp;quot;:true,&amp;quot;adapted&amp;quot;:true}">Swydd Efrog</a>. Mae'n parhau i fod yr unig gant dwbl i gael ei gyflawni gan gricedwr o Rydychen yn erbyn Swydd Efrog. Daeth ei unig ganrif i Surrey ym Mhencampwriaeth y Sir 1904, y bu’n gapten ar ei sir am ran helaeth ohoni, gan sgorio 111 yn erbyn <a href="./Swydd%20Gaerwrangon" rel="mw:WikiLink" data-linkid="undefined" data-cx="{&amp;quot;userAdded&amp;quot;:true,&amp;quot;adapted&amp;quot;:true}">Swydd Gaerwrangon</a>. Yn fowliwr rhan-amser, roedd ei dair wiced dosbarth cyntaf yn erbyn Samuel Coe, yr Arglwydd Dalmeny a'r cricedwr Prawf John King .

Gwleidyddiaeth
--------------

Roedd Raphael yn ymwneud â gwleidyddiaeth fel cefnogwr i'r Blaid Ryddfrydol. Safodd etholiad seneddol fel ymgeisydd Rhyddfrydol yn etholaeth Croydon mewn isetholiad ym 1909. Mewn gornest dair ffordd gorffennodd yn ail.

Milwrol
-------

Yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethodd Raphael gyda Chorfflu Reifflau'r Brenin fel Is-gapten a bu farw o'i glwyfau ym 1917 ym Mrwydr y Meseiaid, wrth ymladd yng ngwlad ei eni.

Mae wedi ei gladdu ym Mynwent Filwrol Lijssenthoek ger Poperinge, Gorllewin Fflandrys, Gwlad Belg. Claddwyd lludw Mrs Harriette Raphael, ei fam, wrth ymyl ei fedd ym 1929. Codwyd cofeb i Raphael gan ei fam[*dolen marw*] yn Eglwys St Jude, Hampstead Garden Village.

Cyfeiriadau
-----------

* *Encyclopedia Judaica*, Ail Argraffiad, cyfrol 19, p146


1. 1 2  *Encyclopedia Judaica*
2. ↑  "History of Jews in Other Sports". Jewish Sports website.
3. 1 2
4. ↑  "John Raphael". CricketArchive.
5. ↑  "John Raphael". Scrum.com.
6. ↑  "1910 South Africa & Argentina". British and Irish Lions website.
7. ↑  "First-Class Matches played by John Raphael". CricketArchive.
8. ↑  "Oxford University v Yorkshire 1904". CricketArchive.
9. ↑  "Most Runs in an Innings for Oxford University". CricketArchive.
10. ↑  "Worcestershire v Surrey 1904". CricketArchive.
11. ↑  The Bystander: An Illustrated Weekly, Devoted to Travel, Literature, Art, the Drama, Progress, Locomotion, Volume 17, 1908
12. ↑  "John Raphael". Cricinfo.
13. ↑  "Cricketers who died in World War 1 - Part 5 of 5". *Cricket Country*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-11-28. Cyrchwyd 28 November 2018.