Nofelydd a dramodydd Americanaidd oedd **Ira Marvin Levin** (27 Awst 1929 – 12 Tachwedd 2007).

Ganed ym Manhattan, Dinas Efrog Newydd, ac yno ac yn y Bronx cafodd ei fagu. Mynychodd yr ysgol baratoi breifat Ysgol Horace Mann yn y Bronx. Aeth ym Mhrifysgol Drake yn Des Moines, Iowa, am ddwy flynedd cyn iddo drosglwyddo i Brifysgol Efrog Newydd i astudio athroniaeth a Saesneg. Wedi iddo raddio ym 1950, cytunodd ei dad, yn gyndyn, i ariannu Ira am ddwy flynedd tra yr oedd yn cychwyn ar ei yrfa lenyddol. Gwerthodd ei sgript deledu gyntaf i NBC ar gyfer y gyfres antholeg ingol *Lights Out* ym 1951. Ysgrifennodd hefyd i'r rhaglenni teledu *Clocks* a *The United States Steel Hour*.

Cyhoeddodd ei nofel gyntaf, y stori ddirgelwch *A Kiss Before Dying*, ym 1953, yr un adeg iddo gael ei alw i Fyddin yr Unol Daleithiau. Gwasanaethodd gyda'r Corfflu Signalau yn Queens, Efrog Newydd, ac yno bu'n sgriptio a chynhyrchu ffilmiau hyfforddi. Enillodd *A Kiss Before Dying* Wobr Edgar am y nofel gyntaf orau, a chafodd ei haddasu'n ffilm ym 1956 yn serennu Joanne Woodward a Robert Wagner. Trodd Levin ei sylw at theatr Broadway, ac ym 1955 cafodd lwyddiant gyda'i addasiad o'r llyfr *No Time for Sergeants* gan Max Hyman. Cafwyd mwy na 700 o berfformiadau yn Broadway, gydag Andy Griffith yn y brif ran. Nid oedd ei ddramâu dilynol yr un mor lwyddiannus: cafwyd pedwar perfformiad o *Interlock* (1958), gyda Maximilian Schell; trimis o *Critic's Choice* (1960) gyda Henry Fonda; dau berfformiad o *General Seeger* (1962), a gyfarwyddwyd gan George C. Scott; ac wythnos yn unig y bu ei sioe gerdd, *Drat! That Cat!* (1966), ar y llwyfan.

Cyhoeddodd Levin ei ail nofel, y stori arswyd seicolegol *Rosemary's Baby*, ym 1967. Addaswyd y nofel yn ffilm, a gyfarwyddwyd gan Roman Polanski ac yn serennu Mia Farrow, ym 1968. Yn y cyfnod hwn ysgrifennodd Levin ddrama arall, *Dr. Cook's Garden* (1968), a'r nofel wyddonias ddystopaidd *This Perfect Day* (1970). Nofel wyddonias ddychanol yw ei bedwaredd nofel, *The Stepford Wives* (1972), a addaswyd yn ffilm ym 1975. Cafodd un arall o lyfrau Levin, y nofel wyddonias gyffrous *The Boys from Brazil* (1976), ei addasu'n ffilm boblogaidd, ym 1978 yn serennu Gregory Peck a Laurence Olivier. Cafodd lwyddiant mawr yn Broadway gyda'i ddrama *Deathtrap* (1978), a enillai Wobr Edgar ym 1980.

Priododd Levin â Gabrielle Aronsohn ym 1960, a chawsant dri mab cyn diddymu'r briodas ym 1968. Priododd Levin â Phyllis Finkel ym 1979, a diddymwyd y briodas ym 1981. Derbyniodd Wobr Bram Stoker oddi ar Gymdeithas Llenorion Arswyd yr Unol Daleithiau am gyflawniad oes, a chafodd ei urddo'n Uchel Feistr gan Lenorion Dirgelwch America. Dilyniant i *Rosemary's Baby* oedd ei nofel olaf, *Son of Rosemary* (1997), a dderbyniodd adolygiadau gwael. Ysgrifennodd ei ddrama olaf, *Footsteps*, yn 2003. Bu farw yn ei gartref ym Manhattan yn 78 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Peter Guttridge, "Obituary: Ira Levin Archifwyd 2021-04-14 yn y Peiriant Wayback.", *The Independent* (15 Tachwedd 2007). Adalwyd ar 14 Ebrill 2021.
2. ↑  (Saesneg) Margalit Fox, "Ira Levin, of ‘Rosemary’s Baby,’ Dies at 78", *The New York Times* (14 Tachwedd 2007). Adalwyd ar 14 Ebrill 2021.