Ffeminist a swffragét o Loegr oedd y Dywysoges **Sophia Duleep Singh** (8 Awst 1876 - 22 Awst 1948) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ymgyrchu dros bleidlais i ferched, hynny yw, etholfraint.

Ganed **Sophia Alexandrovna Duleep Singh** yn Elveden Hall, Suffolk ar 8 Awst 1876; bu farw yn Tylers Green. Maharaja Duleep Singh oedd ei thad, ac fe ddihangodd o'r Ymerodraeth Sikhaidd i Raj Prydeinig pan oedd yn bymtheg oed. Mam Sophia oedd Bamba Müller, a'i mam-gu oedd y Frenhines Victoria. Roedd ganddi bedair chwaer, gan gynnwys dwy hanner-chwaer, a phedwar brawd. Roedd hi'n byw yn Hampton Court mewn fflat yn Faraday House a roddwyd iddi gan y Frenhines Victoria yn anrheg.

Yn ystod yr 20g gynnar, roedd Singh yn un o nifer o fenywod Indiaidd a arloesodd drwy ymgyrchu dros hawliau menywod yng ngwledydd Prydain. Er ei bod yn cael ei chofio orau am ei rôl arweiniol yng Nghynghrair Atal Talu Treth Treth Menywod (sef: *Women's Tax Resistance League*), cymerodd ran hefyd mewn grwpiau eraill a oedd yn ymwneud ag etholfraint menywod, gan gynnwys Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod (*Women's Social and Political Union*).

Ar ôl cyfnod o afiechyd, bu farw ei thad mewn gwesty amheus ym Mharis ar 22 Hydref 1893 yn 55 oed. Etifeddodd gyfoeth sylweddol gan ei thad pan fu farw yn 1893.

Ymgyrchu
--------

Er mai prif ddiddordeb Singh oedd ymgyrchu dros hawliau menywod yn Lloegr, roedd hi a'i chyd-swffragetiaid hefyd yn hyrwyddo gweithgareddau tebyg yn India a mannau eraill. Roedd yn gwerthfawrogi ei threftadaeth Indiaidd, ond nid oedd yn rhwym wrth deyrngarwch i un genedl ac roedd yn cefnogi achos y menywod mewn sawl gwlad. Roedd ei theitl, "Tywysoges", yn ddefnyddiol. Gwerthai Singh bapur newydd swffragét y tu allan i Balas Hampton Court, lle'r oedd y Frenhines Victoria wedi caniatáu i'w theulu fyw.

Aeth Singh, Emmeline Pankhurst a grŵp o weithredwyr i Dŷ'r Cyffredin ar 18 Tachwedd 1910, gan obeithio cyfarfod gyda'r Prif Weinidog. Gorchmynnodd yr Ysgrifennydd Cartref eu diarddel oddi yno, a chafodd llawer o'r merched eu hanafu'n ddifrifol. Daeth y digwyddiad yn adnabyddus fel "Y Dydd Gwener Du".

Ceir llun ohoni ar stamp post, mewn cyfres o stampiau "Votes for Women", a gyhoeddwyd ar 15 Chwefror 2018.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Urdd y Merched dros Atal Talu'r Dreth ac Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Princess Sophia Duleep Singh – Timeline". History Heroes organization.
2. ↑  "As UK General Election drama unfolds, writer recalls Indian princess-turned suffragette". Asia House Organization. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-01-04. Cyrchwyd 1 Gorffennaf 2016.
3. ↑  Dyddiad geni: "Sophia Alexandra Duleep Singh". *The Peerage*. Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
4. ↑  Dyddiad marw: "Sophia Alexandra Duleep Singh". *The Peerage*. Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
5. ↑  Man geni: *Oxford Dictionary of National Biography*.
6. ↑  Tad: *Oxford Dictionary of National Biography*.
7. ↑  Mam: *Oxford Dictionary of National Biography*.
8. ↑  "Maharani Bamba Duleep Singh". DuleepSingh.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 Medi 2013. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
9. 1 2  Anand, Anita (14 Ionawr 2015). "Sophia, the suffragette". *The Hindu*.
10. ↑  Galwedigaeth: *Oxford Dictionary of National Biography*.
11. ↑  Aelodaeth: *Oxford Dictionary of National Biography*. *Oxford Dictionary of National Biography*.
12. ↑  Ahmed & Mukherjee 2011, t. 171.
13. ↑  Suffragette Sophia Duleep Singh, 1910, British Library, retrieved 13 Chwefror 2015
14. ↑  "Historic statue of suffragist leader Millicent Fawcett unveiled in Parliament Square". Gov.uk. 24 April 2018. Cyrchwyd 24 April 2018.
15. ↑  Topping, Alexandra (24 April 2018). "First statue of a woman in Parliament Square unveiled". *The Guardian*. Cyrchwyd 24 April 2018.
16. ↑  "Millicent Fawcett statue unveiling: the women and men whose names will be on the plinth". iNews. Cyrchwyd 2018-04-25.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 315524034
* LCCN: no2015056268
* ISNI: 0000 0004 4773 7990
* GND: 1069167088
* SUDOC: 200879367
* BNF: cb17065595g (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |