recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Map Bwrdeistref Fjardabyggd
Bwrdeistref yn nwyrain Gwlad yr Iâ yw **Fjarðabyggð**. Fe'i lleolir yn Rhanbarth y Dwyrain, Austurland. Ei phoblogaeth ar 1 Ionawr 2017 oedd 4,691 a'i maint yn 1,164 km sgwâr. 

Eskifjörður pronunciation

Hanes
-----

Sefydlwyd y fwrdeistref yn 1998 gydag uno cyn fwrdeistrefi Eskifjörður, Neskaupstaður a Reyðarfjörður. Unwyd Austurbyggð, Fáskrúðsfjarðarhreppur a Mjóafjarðarhreppur fewn i Fjarðabyggð yn 2006.

Y 'Pysgotwyr Ffrengig'
----------------------

Arwyddbost Ddwyieithog, Islandeg a Ffrangeg, Fáskrúðsfjörður
Roedd pentref Fáskrúðsfjörður yn ganolfan i bysgotwyr Ffrengig a ddaeth i bysgota yno rhwng 1880 a 1920, yn bennaf o Lydaw a'r ardaloedd sy'n ymestyn tuag at Ngwlad Belg, yn ystod tymor y gaeaf (gweler hefyd y nofel *Pêcheur d'Islande* gan Pierre Loti). Fodd bynnag, dim ond ychydig ohonynt a setlodd yn y pentref, aeth y rhan fwyaf ohonynt i weithio fel pysgotwyr allan yn y môr a chawsant eu hecsbloetio'n fawr. Daethon nhw ddim ond weithiau i ffeirio am tir neu os oeddent yn sâl neu'n cael eu hanafu> Dyna'r rheswm dros sefydlu'r ysbyty bach, y *Franski spítalinn*, a sefydlwyd iddynt, y mae ei weddillion ar y lan gyferbyn â'r lle. Yn y cyfamser, daeth y tŷ sinc rhychog yn ôl i'r pentref a'i hadnewyddu. Mae'r Amgueddfa Ffrengig a'r enwau strydoedd dwyieithog yn gyffredinol (Gwlad yr Iâ, Ffrangeg) yn dyst i'r cyfnod hwn. Yn ogystal, mae pob blwyddyn cynhelir gŵyl y Franskir dagar (Dyddiau Ffrangeg) i gofio am yr hanes a'r cysylltiad.

Daearyddiaeth
-------------

Pentref Eskifjörður gyda llong hamdden (cruise ship) y Prinsendam, 2017
Mae'r fwrdeistref yn cynnwys y pentrefi isod:

| Rank | Pentref | Poblogaeth 2011 |
| --- | --- | --- |
| 1. | Neskaupstaður | 1,437 |
| 2. | Reyðarfjörður | 1,102 |
| 3. | Eskifjörður | 1,043 |
| 4. | Fáskrúðsfjörður | 662 |
| 5. | Stöðvarfjörður | 203 |
| 6. | Mjóifjörður | 35 |

Gefailldrefi
------------

* Ffrainc Gravelines (Ffrainc; gefeillir mewn gwirionedd gyda Fáskrúðsfjörður)
* Norwy Stavanger (Norwy; gefeillir mewn gwirionedd gyda Neskaupstaður)
* Y Ffindir Jyväskylä (Y Ffindir)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "SAGA FJARÐABYGGÐAR". *www.fjardabyggd.is*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar July 23, 2013. Cyrchwyd 2016-06-18. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  bibliomonde.com Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback. Elín Pálmadóttir: "Les pêcheurs français en Islande"
3. ↑  iceland.is Archifwyd 2011-06-22 yn y Peiriant Wayback. Relations historiques France - Islande, Isl. Außenministerium (französisch); abgerufen 4. September 2012
4. ↑  fjardabyggd.is Archifwyd 2011-03-20 yn y Peiriant Wayback. Off. Webpräsenz (isländisch); abgerufen 4. September 2012

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol
* 'Visit Fjarðabyggð'
Mae **Gweunydd Hendre Eynon** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.84 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Pen-y-coed** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.93 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Blaencleddau** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Hydref 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 150.11 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Dyfnant** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 4.9 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Un o Feirdd y Tywysogion a ganai ar ddechrau'r 13g oedd **Gwgon Brydydd** (fl. tua 1200-1220).

Cefndir
-------

Ni wyddys dim am Wgon ar wahân i'r dystiolaeth a geir yn yr unig gerdd o'i waith i oroesi, sy'n fawl i Llywelyn ab Iorwerth (Llywelyn Fawr). Awgrymodd yr ysgolhaig J. Lloyd-Jones ei fod yn dad i Einion ap Gwgon, un arall o Feirdd y Tywysogion a ganodd i Lywelyn Fawr. Mae'r teitl 'prydydd' yn dangos fod Gwgon yn mwynhau statws uchel yng nghyfundrefn y beirdd ac yn fardd llys cydnabyddedig.

Tadogir 'Araith Wgon', un o'r Areithiau Pros, ar fardd o'r enw Gwgon y dywedir ei fod yn byw yn ardal Llanfair-yng-Nghaereinion ym Mhowys yn amser Dafydd ab Owain Gwynedd, ond ni ellir rhoi llawer o bwys ar hynny.

Cerdd
-----

Mae'r unig gerdd gan Wgon sydd ar glawr i'w cael mewn llawysgrifau sy'n dyddio o ganol yr 16g ond sy'n deillio o lawysgrif(au) coll cynharach. Moliant i Lywelyn fel arweinwr milwrol yw'r gerdd, ar ffurf pum Englyn Unodl Union rheolaidd. Yr unig gyfeiriad penodol yw hwnnw at gyrch gan Lywelyn ar Langollen; mae hyn yn awgrymu dyddio'r gerdd i'r cyfnod 1211-1214 pan fu elyniaeth rhwng Llywelyn a Madog ap Gruffudd, tywysog Powys Fadog.

Llyfryddiaeth
-------------

* R. Geraint Gruffudd (gol.), 'Gwaith Gwgon Brydydd', yn, *Gwaith Dafydd Benfras ac eraill o feirdd hanner cyntaf y drydedd ganrif ar ddeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1995). 'Cyfres Beirdd y Tywysogion'.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  R. Geraint Gruffudd (gol.), 'Gwaith Gwgon Brydydd'.

  


| Beirdd y Tywysogion | Y Ddraig Goch |
| --- | --- |
| Bleddyn Fardd | Cynddelw Brydydd Mawr | Dafydd Benfras | Daniel ap Llosgwrn Mew | Einion ap Gwalchmai | Einion ap Gwgon | Einion ap Madog ap Rhahawd | Einion Wan | Elidir Sais | Goronwy Foel | Gruffudd ab yr Ynad Coch | Gruffudd ap Gwrgenau | Gwalchmai ap Meilyr | Gwernen ap Clyddno | Gwgon Brydydd | Gwilym Rhyfel | Gwynfardd Brycheiniog | Hywel ab Owain Gwynedd | Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel | Iorwerth Fychan | Llygad Gŵr | Llywarch ap Llywelyn | Llywarch Llaety | Llywarch y Nam | Llywelyn Fardd I | Llywelyn Fardd II | Madog ap Gwallter | Meilyr ap Gwalchmai | Meilyr Brydydd | Owain Cyfeiliog | Peryf ap Cedifor | Y Prydydd Bychan | Phylip Brydydd | Seisyll Bryffwrch |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Is-faes i gymdeithaseg yw **ethnomethodoleg** sydd yn astudio yr adnoddau, dulliau gweithredu, ac arferion y mae pobl o ddiwylliant neu gymdeithas benodol yn defnyddio.

Arloeswyd ethnomethodoleg yn niwedd y 1960au ac yn y 1970au gan Harold Garfinkel ac Harvey Sacks. Testunau sylfaenol y maes yw *Studies in Ethnomethodology* gan Garfinkel, a gyhoeddwyd yn 1967, a darlithoedd Sacks o 1965 i 1975, a gesglir yn y gyfrol *Lectures in Conversation* (1992). Bathodd Garfinkel yr enw *ethnomethodology* trwy gydweddiad ag arbenigaethau anthropolegol eraill, megis ethnowyddoniaeth ac ethnobotaneg, sydd yn astudio ffurfiau ar ddealltwriaeth gynhenid.

Prif broses ethnomethodoleg ydy ymresymu ymarferol, sef defnyddio cynllun rhesymol – hynny yw, dulliau a thechnegau cymdeithasegol – i ddeall gweithgareddau ymarferol, yn benodol y moddion a ddefnyddir gan unigolion i ymateb i'w gilydd yn nhermau synnwyr cyffredin. Gan ei bod yn canolbwyntio ar brofiad yr unigolyn mewn rhyngweithiadau cymdeithasol, mae ethnomethodoleg yn groes i ddamcaniaethau cymdeithaseg glasurol, megis syniadaeth Karl Marx, Max Weber, a Émile Durkheim, sydd yn ymdrin â strwythur gymdeithasol a'i goblygiadau. Yn hytrach, mae'n tynnu ar ddamcaniaeth rhyngweithredaeth symbolaidd George Herbert Mead a ffenomenoleg fel y'i deellir gan Alfred Schutz, ac yn debycach i seicoleg gymdeithasol na chymdeithaseg glasurol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Michèle Barrett, "Ethnomethodology" yn *The Fontana Dictionary of Modern Thought* golygwyd gan Alan Bullock ac Oliver Stallybrass (Llundain: Fontana, 1977), t. 216.

Darllen pellach
---------------

* Martyn Hammersley, *The Radicalism of Ethnomethodology* (Manceinion: Manchester University Press, 2018).
* Dirk vom Lehn, *Harold Garfinkel: The Creation and Development of Ethnomethodology* (Walnut Creek, Califfornia: Left Coast Press, 2014).
Cyfesurynnau: 45°0′0″N 0°0′0″E﻿ / ﻿45.00000°N 0.00000°E﻿ / 45.00000; 0.00000

Hemisffer y Gogledd, mewn glas
Llun o Hemissfer y Gogledd a gymerwyd uwch ben Pegwn y Gogledd
**Hemisffer y Gogledd** yw'r hanner hwnnw o'r blaned sydd i'r gogledd o'r cyhydedd. Ystyr llythrenol y gair 'hemisffer' ydyw "hanner sffêr"; gall hefyd olygu'r hanner hwnnw o'r sffêr wybrennol sydd i'r gogledd o'r cyhydedd wybrennol.

Oherwydd gogwydd echelinol y Ddaear, mae'r gaeaf yn Hemisffer y Gogledd yn para o heuldro'r gaeaf (neu Alban Arthan; 21 Rhagfyr fel arfer) hyd at Gyhydnos Mawrth (neu Alban Eilir; 23 Mawrth). Yr Arctic yw'r ardal hwnnw sydd i'r gogledd o Gylch yr Artic. Elfen nodweddiadol o'i hinsawdd yw gaeafau oerion a hafau claear. Ceir dyodiad hefyd ar ffurf eira. Nodwedd arall o Hemisffer y Gogledd yw nad yw'r haul yn machlud ar adegau yn y gaeaf nac yn codi'n yr haf. Mae nifer y dyddiau yma'n ddibynol ar eich lleoliad: maent yn para am ychydig ddyddiau ar Gylch yr Arctig, ond am fisoedd cyfan ym Mhegwn y Gogledd.

Rhwng Cylch yr Arctig a Throfan Cancr, gorwedd Cylchfa Tymherus y Gogledd (*Northern Temperate Zone*). Mae'r gwahaniaeth yma rhwng gaeaf a haf, yn gyffredinol, yn fychan, a cheir tywydd mwyn, yn hytrach nag eithafiol. Fodd bynnag, gall hinsawdd dymherus olygu tywydd na ellir ei ddarogan. Mae'r rhanbarthau trofannol (rhwng Trofan Cancr a'r Cyhydedd) fel arfer yn boeth drwy gydol y flwyddyn, gyda llawer o law ym misoedd yr haf a thymor sych yn y gaeaf.

Geirdarddiad
------------

Ymddengys y gair "*hemysperie*" am y tro cyntaf ar ddiwedd y 14g; Lladin yw ei darddiad: *hemisphaerium* sydd yn ei dro'n tarddu o'r gair Groeg *hemisphairion*: "*hemi*"- "hanner" a "*sphaira*" neu "*sffere*". "Llaw chwith" (go + cledd) yw ystyr llythrennol y gair "gogledd", gan y byddai'r gogledd ar y chwith i'r person sy'n wynebu'r dwyrain, a chofnodwyd y gair am y tro cyntaf yn y 12g yn Llyfr Llawysgrifau Consistori Llandaf.

Yr effaith clocwedd
-------------------

Yn Hamisffer y Gogledd, mae gwrthrychau sy'n symud ar draws neu uwch ben wyneb y Ddaear yn dueddol o droi i'r dde oherwydd yr 'effaith coriolis'. O ganlyniad mae llifoedd o aer neu ddŵr, yn aml yn dueddol o droi'n glocwedd. Gwelir hyn ar ei orau ym mhatrymau llif cefnforoedd rhannau gogleddol o Gefnfor yr Iwerydd a'r Cefnfor Tawel.

Am yr union yr un rheswm, mae llif aer hefyd yn dilyn yr un patrwm, gan lifo mewn cylch clocwedd. Mae llif clocwedd yn aml yn golygu pwysedd uchel yn Hemisffer y Gogledd. I'r gwrthwyneb, mae aer sy'n codi yng ngogledd y Ddaear (ac sy'n creu gwasgedd isel) yn dueddol o ddenu aer ato mewn patrwm gwrth-glocwedd. Mae seiclonau trofannol a stormydd trofannol (ill dau'n systemau pwysedd isel) yn troelli'n wrth-glocwedd yn Hemisffer y De.

Clocwedd hefyd yw symudiad y cysgod ar gloc haul sydd wedi'i leoli yn Hemisffer y Gogledd.

Gweler hefyd
------------

* Hemisffer y De

Cyfeiriadau
-----------
Cymeriad yn y Gyntaf o Bedair Cainc y Mabinogi sy'n herio Arawn brenin Annwn am reolaeth y deyrnas honno unwaith bob blwyddyn yw **Hafgan**. Cyfeirir ato fel "Hafgan brenin Annwn".

I wneud iawn am ei *ansyberwydd* (anghwrteisi) yn llithro ei helgwn ar y carw a ddaliwyd gan helgwn Arawn, cytuna Pwyll i gyfnewid lle ag Arawn am flwyddyn gan gymryd arno bryd a gwedd y brenin. Ar ddiwedd blwyddyn o wledda a phob hyfrydwch yn y byd paradwysaidd hwnnw mae Pwyll yn ymladd yn lle Arawn â Hafgan ar ryd ar ffin y deyrnas ac yn ei drechu gan achub y deyrnas i Arawn. Credai W. J. Gruffydd fod Hafgan yn ymrithiad arall o Arawn ei hun. Er bod Arawn wedi rhoi ei bryd a'i wedd ei hun i Bwyll, arosodd Pwyll yn ffyddlon ac ni chafodd gyfathrach â gwraig Arawn, er iddynt gysgu yn yr un gwely ac iddi ymbil arno a chwyno am ei ddiethrwch. Am fod Pwyll wedi ymddwyn mor gwrtais a bonheddig ac wedi trechu Hafgan hefyd, mae'n ennill cyfeillgarwch Arawn.

Cafodd Pwyll gyngor gan Arawn pan gytunodd newid lle ag ef. Dywed Arawn wrtho i beidio â gwrando ar Hafgan, ar ôl ei glwyfo'n angeuol, pan ymbilia iddo dorri ei ben. Pe dorrai ei ben byddai Hafgan yn fyw eto ac yn ei drechu. Ceir motif cyffelyb mewn sawl chwedl, yn cynnwys y gerdd Saesneg Canol hir *Sir Gawain and the Green Knight* (sy'n deillio o ffynonellau Cymreig/Brythonig).

Credir fod Hafgan, fel mae ei enw yn awgrymu, yn ymgnawdoliad o'r Haf sy'n cael ei drechu gan y Gaeaf bob blwyddyn. Os felly, mae rhan o'r chwedl yn eisiau, gan y byddai Hafgan ei hun yn trechu Arawn (y Gaeaf) mewn brwydr arall, ar ddechrau'r haf, ac yn rheoli'r deyrnas am hanner y flwyddyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930; arg. newydd 1989), tud. 3.
2. ↑  W. J. Gruffydd, *Rhiannon*.
3. ↑  Ifor Williams (gol.), *op. cit.*, tt. 3, 5-6.

Gweler hefyd
------------

* Annwn
* Arawn
* Pwyll
Mae **Hawliau Dynol o fewn y diwydiant mwyngloddio** yn cynnwys hawliau sifil, gwleidyddol, economaidd, cymdeithasol a diwylliannol. Rhestrwyd yr hawliau hyn yn glir yn Natganiad Cyffredinol o Hawliau 1948 ac a dderbyniwyd gan y rhan fwyaf o lywodraethau, ynghyd â dau Gyfamod a llawer o gonfensiynau ILO. Mae cwmnïau mwyngloddio wedi cael eu beirniadu am gam-drin hawliau dynol pobl a phoblogaethau brodorol sydd mewn perygl.

Erbyn y 2020au roedd cwmnïau mwyngloddio'r byd yn cael eu dwyn i gyfrif am y tro cyntaf, a gwelwyd llysoedd barn, ledled y byd, yn ceisio sicrhau amodau gwaith diogel i'w gweithwyr (mwynwyr a chwarelwyr) a lleihau difrod amgylcheddol er mwyn amddiffyn hawliau gweithwyr a hawliau dynol.

Awgrymodd Amnest Rhyngwladol fod gan gwmnïau mwyngloddio rwymedigaethau i sicrhau nad ydynt yn cydoddef nac yn hyrwyddo torri’r hawliau canlynol gan bartïon eraill:

* Yr hawl i beidio gwahaniaethu
* Yr hawl i fywyd a rhyddid
* Gwahardd caethwasiaeth
* Gwahardd artaith
* Yr hawl i ddiogelwch person
* Yr hawl i breifatrwydd
* Yr hawl i eiddo
* Yr hawl i ryddid crefydd
* Yr hawl i ryddid barn
* Yr hawl i ryddid i gymdeithasu
* Yr hawl i amddiffyn safonau llafur
* Gwahardd ymyrraeth â chwrs llywodraeth a pheidio ag ymyrryd â materion mewnol cyfreithlon neu gysylltiadau rhynglywodraethol y wlad
* Gwahardd llwgrwobrwyo

Mae hawliau dynol wedi dod yn broblem fawr i gwmnïau mwyngloddio ers canol y 1990au, ac maent bellach wedi'u gorfodi gan bwysau'r cyhoedd a llywodraethau i ystyried sut y gall mwyngloddio gyfrannu at ddatblygu cynaliadwy. Erbyn y 2020au roedd cwmnïau mwyngloddio'n dechrau cydnabod y berthynas newidiol rhwng busnes a chymdeithas, rhwng diwydiant ag ymgyrchwyr newid hinsawdd. Cafwyd mwy a mwy o achosion cyfreithiol, tyfodd cyfreitha newid hinsawdd, gwelwyd mwy a mwy o graffu gan y cyfryngau, a chronfeydd cymdeithasol gyfrifol ar waith y cwmnïau mwyngloddio. Disgwylir y bydd costau yswiriant yn cynyddu'n enbyd i'r cwmnïau hyn, gan na fydd cwmnïau yswiriant am fod yn atebol am weithgareddau anghyfrifol.

Brodorion lleol
---------------

Ymhlith y prif faterion y mae:

* Gall diffyg ymgynghori ymlaen llaw gyda'r boblogaethau lleol (brodorion lleol) a diffyg proses i archwilio hyn arwain at ddinistrio hunaniaeth a bywoliaeth o bobl.
* Symud cymunedau brodorol o diroedd yn dreisgar, yn ormesol gan fygwth bywyd. Weithiau, nid yw'r llywodraeth cyn cydnabod y grwpiau brodorol hyn, na'u hawliau
* Diffyg trefniadau iawndal
* Difrod i safleoedd diwylliannol, hanesyddol neu grefyddol y grwpiau lleol a chynhenid.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.mining-technology.com; teitl: *Human rights and mining wrongs: what do miners still have to do?*; adalwyd 11 Mai 2023.
2. ↑  www.iied.org; teitl: *Human Rights in the Minerals Industry Simon D. Handelsman*; adalwyd 11 Mai 2023.
Plasdy yn Nanmor ger Beddgelert, Gwynedd yw **Hafod Garegog** (hefyd: **Hafodgaregog**). Mae'r safle yn eiddo’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Yn wreiddiol, roedd yn gartref i'r bardd Rhys Goch Eryri (fl. 1385 - 1448). Gellir dyddio’r adeilad presennol i 1622 gydag ychwanegiadau yn y 18g ac eto yn 1970. Mae’r nodweddau hanesyddol yn cynnwys lle tân mawr, ffwrn fara, grisiau llechi troellog, a blodionau cerfiedig ar banel derw.

Safle
-----

Saif Hafod Garegog ar godiad o dir creigiog uwchben pen uchaf y Traeth Mawr. Fel rheol mae hafotai Eryri i'w cael yn y bryniau ar uchder o 600 troedfedd neu fwy, ond isel yw safle Hafod Garegog. Awgrymir iddo gael yr enw am fod bugeiliaid yn arfer mynd â phreiddiau yno ddechrau'r haf i fanteisio ar y tyfiant newydd ar y tir creigiog. Does dim yn weddill o blasdy canoloesol Rhys Goch heddiw, a safai rhwng y tŷ presennol ac Afon Nanmor, yn ôl pob tebyg.

Traddodiadau
------------

Ceir sawl traddodiad am Hafod Garegog yng nghyfnod Rhys Goch Eryri. Dywedir fod un o ddwy gadair garreg a gysylltir ag ef yn gorwedd ar fryn ger y plasdy. O dan y tŷ mae 'Llwybr Rhys Goch', a enwir felly am iddo gael ei adeiladu gan y bardd, yn ôl traddodiad lleol.

O safle'r tŷ gwelir yr haul yn codi ar gopa y Cnicht ac yn machlud ar gopa Moel Hebog ar hirddydd haf.

Cadwraeth
---------

Mae'r tir o gwmpas y plasdy yn cael ei ddynodi yn Warchodfa Natur Cenedlaethol ac yn cynnwys safleoedd lle ceir gloÿnnod byw prin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dylan Foster Evans (gol.), *Gwaith Rhys Goch Eryri* (Aberystwyth, 2007), tud. 2.
2. ↑  Dylan Foster Evans (gol.), *Gwaith Rhys Goch Eryri* (Aberystwyth, 2007), tud. 21.
3. ↑  BBC Wales
baner LGBT Pakistan
Nid oes gan drigolion Pacistan lawer o hawliau LHDT (pobl Lesbiaidd, Hoyw, Deurywiol, a Thrawsryweddol). Ers 6 Hydref, 1860, mae wedi bod yn anghyfreithlon i gymryd rhan mewn gweithredoedd cyfunrywiol, sef y cysylltiad rhywiol gyda pherson o'r un rhyw. Yn wahanol i'r wlad gyfagos, India, nid yw'r gyfraith hon, sydd yn ei gwneud yn anghyfreithlon wedi'i diddymu hyd yma (2016). Caiff cyfunrywioldeb hefyd ei ystyried fel tabŵ ym Mhacistan.

Nid oedd y crefyddau mawr ym Mhacistan yn cymeradwyo o gwrywgydiaeth. Oherwydd hyn, mae llawer o bobl yn y wlad yn gwrthwynebu cyfunrywioldeb a mathau eraill o dueddfryd rhywiol. Er bod Pacistan yn swyddogol yn Weriniaeth Islamaidd, mewn gwirionedd, mae'n wlad seciwlar i raddau helaeth, heb fod yn grefyddol. Mae ganddi lawer o gyfreithiau a etifeddodd oddi wrth y Prydeinwyr. Mae yna duedd tuag at feddwl yn fwy rhydd, fodd bynnag, ac adlewyrchir barn fydeang, rhyddfrydol ac mae goddefgarwch cymdeithasol hefyd yn cynyddu. Oherwydd hyn, mae partïon hoyw, cyhoeddus wedi bod yn digwydd yn y wlad, ac ar gynnydd, ers nifer o flynyddoedd.

Nid yw Cyfansoddiad Pakistan yn crybwyll yn benodol cyfeiriadedd rhywiol neu hunaniaeth o ran rhywedd ond mae rhai rhannau yn y Cyfansoddiad a allai effeithio ar hawliau dinasyddion Pacistanaidd LHDT.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Walsh, Declan (2006-03-14). "Pakistani society looks other way as gay men party". London: The Guardian Newspaper. Cyrchwyd 2008-05-05.
The right to remain silent is a legal right recognized, explicitly or by convention, in many of the world's legal systems.

Yr **hawl i aros yn ddistaw** yw'r hawl sydd gan berson sydd dan amheuaeth i beidio ag ateb, ac mae'n hawl cyfreithiol, drwy gonfensiwn, mewn llawer o wledydd. Mae'n berthnasol i'r holi a wneir mewn gorsaf heddlu cyn achos cyfreithiol (weithiau, defnyddir y gair 'treial') ac i'r achos ei hun. Fodd bynnag, mae wedi bod yn destun llawer o feirniadaeth yn y Deyrnas Unedig, gan i 'Ddeddf Cyfiawnder Troseddol' a 'Threfn Gyhoeddus 1994' (adrannau 34-39) danseilio'r hawl yn rhannol drwy wahodd y Llys i ddod i 'gasgliadau sydd i'w gweld yn briodol' *(inferences as appear proper)* os methir ymateb i holi o dan amgylchiadau penodol. Er hynny, nid oes modd dod i gasgliadau yn wyneb distawrwydd os na chaniatawyd i'r sawl dan amheuaeth gael cyngor cyfreithiol.

Mae'r Llysoedd wedi cael eu cyfeirio i beidio â dod i gasgliadau anffafriol o dan amgylchiadau lle cafwyd distawrwydd o ganlyniad i ddibyniaeth ymddangosiadol ar gyngor cyfreithiol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Termau Iaith Uwch". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-07-29. Cyrchwyd 2017-03-30.
Ffordd 24 km (15 milltir) o hyd ydy'r **A498**, rhwng Pen-y-Gwryd a Porthmadog.

Ym Mhen-y-Gwryd, mae'r A4086, lôn Bwlch Llanberis yn troi i ffwrdd i'r gogledd. Mae'r A498 yn disgyn o gopa 277m (909 tr.) Pen-y-Gwryd ac yn rhedeg i'r de orllewin trwy Nant Gwynant a thrwy bentref Beddgelert a Bwlch Aberglaslyn, lle mae'n gorgyffwrdd yr A4085. Mae'r A498 yn teithio trwy Tremadog, lle mae'n gorgyffwrdd yr A487 am bellter byr cyn pasio o dan bont sy'n dwyn Rheilffordd Arfordir Cambrian a gorffen ym Mhenamser ar yr A497, tua milltir i'r gorllewin o Borthmadog. Yn ei ben gogleddol, mae'r ffordd yn cysylltu trwy'r A4086 gyda'r A5 yng Nghapel Curig, gan ffurfio llwybr defnyddiol ar gyfer ymwelwyr i ardal Beddgelert a Porthmadog. Wrth y cyffyrdd, mae'r A4086 i Llanberis yn ffordd llai ym Mhen-y-Gwryd, tra mai'r A498 yw'r ffordd llai ym Meddgelert. Wrth Pont Aberglaslyn, mae'r A4085 yn ffordd llai sy'n dargyfeirio tuag at Penrhyndeudraeth ac yn Nhremadog, yr A498 yw'r briffordd. Mae'r cyffordd i'r gorllewin o Dremadog yn gylchfan ac ym Mhenamser, yr A498 yw'r ffordd llai unwaith eto.

Yr A498 yn rhan uchaf Nant Gwynant.
Ceir allt serth yn Nant Gwynant, lle ceir tua 1¾ milltir yn ansawdd is-safonol, cul a throellog lle mae cerbydau mwy yn cael trafferth pasio. Mae adrannau eraill is-safonol rhwng Bwlch Aberglaslyn a thuag at Tremadog, caiff fysiau drafferth pasio yn y darnau hyn o'r ffordd. Mae'r ffordd yn mynd trwy Feddgelert ar ongl lem dros hen bont; ni argymhellir hyn ar gyfer cerbydau cymalog. Ym Mwlch Aberglaslyn gellir gweld gwely trac Rheilffordd Ucheldir Cymru ar ochr arall Afon Glaslyn, sydd erbyn hyn yn cael ei ail-adeiladu. Yn ei phen gorllewinol mae'r llwybr yn croesi'r llinell a fwriadir ar gyfer ffordd osgoi A487 Porthmadog ar gylchfan Tremadog.

Hanes
-----

Ffurfiwyd y ffordd o ffyrdd tollau cynnar, roedd tipyn o welliant yn yr 1960au a'r 1970au yn Nant Gwynant i'r de o fwlch Aberglaslyn. I'r de o Westy'r Afr ym Meddgelert mae pont fwaog rheilffordd uwchben, gyda chyfyngiadau uchder a lled, a adeiladwyd gan gwmni Rheilffordd Portmadog, Beddgelert a De Eryri, ond ni ddefnyddiwyd hi fyth.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Ail-adeiladu Rheilffordd Ucheldir Cymru - Barrie Hughes
*Datganiad o Hawliau Dyn a Dinesydd*; derbyniwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Ffrainc ar 26 Awst, 1789.
**Hawliau dynol** yw'r hawliau sylfaenol y credir eu bod yn eiddo i bob bod dynol. Gallant gynnwys pethau fel yr hawl i fywyd a rhyddid, rhyddid i fynegi barn, cydraddoldeb yn wyneb y gyfraith, hawliau cymdeithasol a diwylliannol, yr hawl i fwyd a'r hawl i waith ac addysg.

Ceir datganiadau ynghylch haliau dynol o gyfnod cynnar iawn, gan frenhinoedd ac ymerodron megis Cyrus Fawr o Ymerodraeth Persia ac Ashoka Fawr o India. Rhoddwyd pwyslais arnant yn Natganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau yn 1776 ac yn y Chwyldro Ffrengig yn 1789. Daeth Confensiynau Genefa i fod rhwng 1864 a 1949 trwy ymdrechion Henry Dunant, sefydlydd Pwyllgor Rhyngwladol y Groes Goch. Carreg filltir bwysig oedd y Datganiad Cyffredinol ar Hawliau Dynol a fabwysiadwyd gan y Cenhedloedd Unedig ar 10 Rhagfyr, 1948.

Gweler hefyd
------------

* Amnest Rhyngwladol
* Cyngor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig
* Datganiad Cyffredinol am Hawliau Dynol
* Hawliau sifil
* Trosedd yn erbyn dynoliaeth
* Safle du

Dolenni allanol
---------------

* Hawliau dynol - Rwsia

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hawliau dynol***
*Mae'r erthygl hon yn sôn am y cwmni gwreiddiol AB Volvo, sy'n dal i gynhyrchu peiriannau trwm. Am y cwmni ceir, gweler Volvo Cars.*
Cwmni cynhyrchu peiriannau trwm a cherbydau ydyw **Volvo**, ***Volvo Group***, neu'n gyfreithiol: **Aktiebolaget Volvo**, a dalfyrir yn **AB Volvo**. Grwp o gwmniau ydyw mewn gwirionedd sydd a'i bencadlys yn Gothenburg, Sweden. Mae'r hyn a gynhyrchir ganddynt yn amrywiol iawn ac yn cynnwys cynhyrchu a gwerthu cerbydau o bob math, ond gan mwyaf yn rhai trwm fel bysiau, loriau a thryciau; mae'r cwmni hefyd yn cynhyrchu a gwerthu ceir. Yn ogystal â cherbydau, mae'n cynhyrchu peiriannau ac offer morwrol eraill a pheiriannau ac offer diwydiannol trwm.

Mae Volvo Cars (*Volvo Personvagnar*), fodd bynnag yn gwmni hollol ar wahân, ers 1999, pan gafodd ei werthu i Gwmni Cerbydau Ford. Yr unig ddau beth sy'n gyffredin rhwng y ddau gwmni yw eu bod yn rhannu'r un logo ac yn cydweithio drwy redeg amgueddfa.

Sefydlwyd y cwmni yn 1915 fel un o isgwmniau SFK, cwmni gwneud peli meteal (*ball bearings*). Ond mae'r ddau gwmni (Volvo Group a Volvo Cars) yn nodi'r dyddiad 14 Ebrill 1927 fel y dyddiad swyddogol, gan mai ar y dydd hwn y rhowliodd y car cyntaf o linell cynhyrchu'r ffatri yn Hisingen, Gothenburg. Mae'r adeilad yn dal yno (57°42′50″N 11°55′19″E﻿ / ﻿57.71389°N 11.92194°E﻿ / 57.71389; 11.92194).

Ystyr *Volvo* ydy "Dw i'n rholio" yn Lladin, gan gyfeirio at y peli bach metal roedd y cwmni yn ei gynhyrchu. Cofrestrwyd yr enw 'Volvo' yn wreiddiol ar gyfer brand newydd o beli bach, ond defnyddiwyd 'SKF' yn y diwedd.

Yn 1924 cytunodd dau ddyn: Assar Gabrielsson, un o reolwyr gwerthiant SKF a'r peiriannydd Gustav Larson, i gynhyrchu car Swedaidd a fyddai'n addas ar gyfer ffyrdd ac amgylchedd oer y wlad.

Wedi cyfnod o flwyddyn o arbrofi gyda deg prototeip, cychwynwyd cynhyrchu car o fewn y cwmni SKF. Cofrestwryd yr isgwmni AB Volvo ar Gyfnewidfa Stoc Stockholm yn 1935 a gwerthodd SKF ei siars yn y cwmni. Yn 2007, dadgofrestrwyd Volvo o'r NASDAQ, ond mae'n parhau fel cwmni ar Gyfnewidfa Stoc Stockholm.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Volvo's founders : Volvo Group – Global". Volvo. 14 Ebrill 1927. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-05-22. Cyrchwyd 12 Mehefin 2009.
2. ↑  "History time-line : Volvo Group – Global". Volvo. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-06-20. Cyrchwyd 12 Mehefin 2009.
3. ↑  "AB Volvo applies for delisting from Nasdaq". *Forbes*. 14 Mehefin 2007. Cyrchwyd 6 Tachwedd 2010.
Mae **Felin Llwyngwair** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Hydref 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.01 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Pentref bychan a chymuned ym mwrdeistref sirol Wrecsam yw **Hanmer**. Gorwedd yn ardal Wrecsam Maelor, tua phum milltir i'r gorllewin o dref Whitchurch, dros y ffin yn Lloegr, a 10 milltir i'r de-ddwyrain o dref Wrecsam. Mae'n enwog am ei eglwys hynafol a gysegrir i Sant Chad.

Tua dwy cilometr i'r gogledd-ddwyrain saif hen domen mwnt a beili Castell Cop.

Hanes
-----

Gorwedd Hanmer yn hen gwmwd Maelor Saesneg. Bu'n rhan o deyrnas Powys Fadog yn yr Oesoedd Canol.

Ganed y rhyfelwr enwog Mathau Goch (1386 - 1450) yn Hanmer yn 1386, yn fab i Owain Goch (neu Gough), beili Hanmer yng nghantref Maelor. Roedd mam Mathau yn ferch i David Hanmer, yntau'n frodor o'r pentref. Roedd rhai o'r teulu yn gefnogol iawn i Owain Glyndŵr. Priododd y tywysog hwnnw ei wraig Margaret Hanmer yn 1383, yn Hanmer.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Hanmer (pob oed) (665)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Hanmer) (47)** |    | 7.3% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Hanmer) (285)** |    | 42.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer rhwng 16 – 64 oed sydd mewn gwaith (Hanmer) (90)** |    | 32.4% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

Gweler hefyd
------------

* Yr Owredd, plasdy yn perthyn i'r Hanmeriaid.
* Croes Eglwys Hanmer

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Wrecsam**

**Trefi**  

Y Waun  **·** Wrecsam
  
**Pentrefi**  

Acrefair  **·** Bangor-is-y-coed  **·** Y Bers  **·** Bronington  **·** Brymbo  **·** Brynhyfryd  **·** Bwlchgwyn  **·** Caego  **·** Cefn Mawr  **·** Coedpoeth  **·** Erbistog  **·** Froncysyllte  **·** Garth  **·** Glanrafon  **·** Glyn Ceiriog  **·** Gresffordd  **·** Gwersyllt  **·** Hanmer  **·** Holt  **·** Llai  **·** Llanarmon Dyffryn Ceiriog  **·** Llannerch Banna  **·** Llan-y-pwll  **·** Llechrydau  **·** Llys Bedydd  **·** Marchwiail  **·** Marford  **·** Y Mwynglawdd  **·** Yr Orsedd  **·** Owrtyn  **·** Y Pandy  **·** Pentre Bychan  **·** Pentredŵr  **·** Pen-y-bryn  **·** Pen-y-cae  **·** Ponciau  **·** Pontfadog  **·** Rhiwabon  **·** Rhos-ddu  **·** Rhosllannerchrugog  **·** Rhostyllen  **·** Rhosymedre  **·** Talwrn Green  **·** Trefor  **·** Tregeiriog  **·** Tre Ioan  **·** Wrddymbre
|  |
| --- |
|  |

Tŷ bwyta uchaf Cymru - ar ben yr Wyddfa.
Canolfan ymwelwyr a thŷ bwyta ar ben yr Wyddfa ydy **Hafod Eryri**, a agorwyd yn 2009.

Datblygu
--------

Cytunodd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri i ddatblygu canolfan ymwelwyr a chaffi newydd ym mis Ebrill 2006. Erbyn canol mis Hydref 2006, roedd yr hen adeilad wedi cael ei ddymchwel mwy neu lai.

Yr agoriad swyddogol
--------------------

Agorwyd yr adeilad yn swyddogol ar 12 Mehefin 2009 gan y Gwir Anrhydeddus Rhodri Morgan AC, Prif Weinidog Cymru.

Tu fewn Hafod Eryri
Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri ydy perchennog yr adeilad, sydd hefyd yn ganolfan ymwelwyr ac a adeiladwyd gan Carillion ar gost o £8.35m. Adeiladwyd y ganolfan, a gynlluniwyd gan Ray Hole Architects, i wrthsefyll tywydd eithafol iawn ar y copa; gall wrthsefyll gwyntoedd hyd at 150 mya, dros 5m o law bob blwyddyn a thymheredd o -20 °C. Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 2009, dyfarnwyd y Fedal Aur am Bensaernïaeth i benseiri'r ganolfan.

Cyfansoddwyd cerdd ar gyfer yr adeilad newydd, gan y Bardd Cenedlaethol Gwyn Thomas, sy'n cael ei harddangos ar yr adeilad a'i ffenestri:

"Copa'r Wyddfa: yr ydych chwi yma, yn nes at y nefoedd."

Bwyd
----

Cafwyd beirniadaeth hallt o safon y bwyd yn y Telegraph yn Awst 2009 pan ddatgelwyd nad oedd y caffi ddim yn haeddu yr un seren a dywedwyd ei fod yn rhy brysur, gyda chiwiau "gwaeth na sêl; Harrods".

Yn ôl Jasper Gerard, *The view is amazing apparently, if the cloud, mist and sleet clears in Wales during high summer.* Dywedodd am y bwyd, *Let me tell you it includes Knorr Cup-a-Soup. This must be the world's only £8 million restaurant to forget the food.*

Gweler hefyd
------------

* Parc Cenedlaethol Eryri
* Yr Wyddfa

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Snowdon centre deal agreed. Daily Post (2006-04-06).
2. ↑   Summit cafe on Snowdon opened by First Minister Rhodri Morgan. Demotix (2009-06-12).
3. ↑   £8.4m Snowdon summit cafe opens. BBC (2009-06-12).
4. ↑  Y Cymro, 13 Gorffennaf 2007
5. ↑  Restaurant review: Summit Cafe in Snowdonia and Castle Cottage in Gwynedd, The Telegraph, 7 Awst 2009
Ardal yn ninas Abertawe, De Cymru yw'r **Hafod,** ac mae wedi'i lleoli i'r gogledd o ganol y ddinas. Lleolir Hafod Copperworks yn yr ardal, a sefydlwyd yn 1810. Caeodd y safle yn 1980, ac mae bellach yn cael ei datblygu'n safle treftadaeth ddiwydiannol. Mae'r Hafod yn gymuned ddiwylliannol iawn. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn y Cynulliad Cenedlaethol gan Mike Hedges (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Carolyn Harris (Llafur).

Disgrifad
---------

Maestref breswyl yw ardal orllewinol Hafod. Tua ddiwedd yr ugeinfed ganrif, roedd yr ardal hon yn ardal dlawd iawn o Abertawe, gyda phrisiau'r tai yno gyda'r isaf yng nghanol y ddinas. Mae llawer o'r strydoedd wedi elwa ar grantiau gan y Cyngor dros y blynyddoedd diwethaf. 

Mae ysgol gyfun yn yr ardal o'r enw Ysgol Pentrehafod, ac ysgol gynradd leol hefyd. Ceir cyfleusterau chwaraeon a phwll nofio yn yr ardal.

Ffordd Osgoi Hafod
------------------

Ers sawl blwyddyn, mae cynllun wedi bod i adeiladu ffordd osgoi yn yr Hafod. Mae North Road sy'n mynd drwy'r Hafod yn heol brysur iawn, ac mae'r bysiau yn ei defnyddio fel prif heol ar gyfer mynd i'r ddinas. Er hyn, ceir dwy rhes o dai bob ochr iddi. Yn 20016, cymeradwywyd cynllun gan Gyngor Dinas a Sir Abertawe ar gyfer ailddatblygu'r ffordd ac adeiladu heol newydd ar hyd y rheilffordd. Bydd yr heol newydd yn mynd o Stadiwm Liberty tua ganol y ddinas.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
2. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014
Logo Hacio'r Iaith
Duncan Brown, golygydd Llên Natur yn dangos rhai o nodweddion y wefan yn ystod Hacio'r Iaith 2010.
Mae **Hacio'r Iaith** yn gynhadledd agored a drefnir ar yr un ffurf a chynadleddau BarCamp. Mae hyn yn golygu bod y gynhadledd am ddim, ac yn agored i unrhyw un fynychu i siarad am bwnc o'u dewis nhw.

Cynhaliwyd y cyntaf yn Aberystwyth ar y 30 Ionawr 2010. Trefnir y gynhadledd ar y cyd gan wirfoddolwyr trwy ddefnydd wiki. Ceir trafodaeth yn y gynhadledd am yr iaith Gymraeg, technoleg a'r rhyngrwyd.

Mae'r digwyddiad cychwynnol wedi esgor ar sawl digwyddiad llai o'r enw Hacio'r Iaith Bach a hefyd ar flog amlgyfranog.

Gŵyl Dechnoleg Gymraeg ar faes Eisteddfod Genedlaethol Cymru 2012
-----------------------------------------------------------------

Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg 2012 cynhaliwyd Gŵyl Dechnoleg Gymraeg y Maes, gyda lleoliad swyddogol ym mhabell Cefnlen tu cefn i'r Babell Lên. Gwahoddwyd criw Hacio'r Iaith i lenwi amserlen wythnos gyfan o weithgareddau. Ymysg y gweithgareddau hyn cynhaliwyd cyflwyniadau amrywiol a gweithdai blogio, sut i greu apps, a sut i olygu'r Wicipedia Cymraeg. Fel rhan o hyn ac mewn ymdrech i hyrwyddo math o gyfryngau sifig i adrodd ar yr Eisteddfod, sefydlwyd gwefan o dan enw *Blogwyr Bro* a oedd yn agored i unrhyw un gyfrannu tuag ato.

* Podlediad byw yn Hacio'r Iaith, 2014.Podlediad byw yn Hacio'r Iaith, 2014.
* Sesiwn hyfforddi yn Hacio'r Iaith; Eisteddfod Genedlaethol Dinbych 2013.Sesiwn hyfforddi yn Hacio'r Iaith; Eisteddfod Genedlaethol Dinbych 2013.
* Dafydd Chan, Sefydliad WicimediaDafydd Chan, Sefydliad Wicimedia

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Eva Ketley (25 Ionawr 2010). Welsh internet experts to meet. Daily Post. (Saesneg)
2. ↑  Hen ddigwyddiadau Hacio'r Iaith ar hedyn.net[*dolen marw*]
3. ↑  Gwyl dechnoleg Gymraeg i'w chynnal ar Faes y Brifwyl Archifwyd 2013-01-12 yn y Peiriant Wayback. o wefan Eisteddfod Genedlaethol Cymru.
4. ↑  Blog eisiau clywed barn eisteddfodwyr www.golwg360.com 4.8.12

Dolenni allanol
---------------

* Blog Hacio'r Iaith
* Hen ddigwyddiadau Hacio'r Iaith ar hedyn.net[*dolen marw*]
Awdures o Awstria oedd **Hermynia Zur Mühlen** (12 Rhagfyr 1883 - 20 Mawrth 1951) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur plant, cyfieithydd ac ieithydd.

Bywyd
-----

Ganwyd Hermynia Zur Mühlen (neu Hermine Isabelle Maria Gräfin Folliot de Crenneville, neu Folliot de Crenneville-Poutet) yn Fienna ac fe'i hystyrir yn un o'r awduron benywaidd mwyaf adnabyddus Gweriniaeth Weimar. Roedd hefyd yn sosialydd ymroddedig a chyfeirir ati weithiau fel 'Yr Iarlles Goch'. Hanai o deulu aristocrataidd Catholig yn Fienna; roedd yn or-wyres i Louis Charles Folliot de Crenneville, cadfridog Ffrengig a ymladdodd dros Frenhiniaeth Habsburg yn y Rhyfeloedd Napoleonaidd, a'i thaid ar ochr ei mam oedd y diplomydd Ferdinand, Iarll von Wyndenbruck. Cafodd ei magu yn nhalaith Estonia lle roedd ei thad hefyd yn ddiplomydd. Bu'n briod am gyfnod gyda'r tirfeddiannwr Almaenaidd ceidwadol Viktor von zur Mühlen ond bu'n briodas anhapus a gwahanodd y ddau yn 1923. Erbyn hynny roedd Hermynia Zur Mühlen wedi cwrdd â'r Iddew Almaenaidd Stefan Klein, a fu'n bartner iddi gweddill ei hoes. Prioodd y ddau yn Bratislava, ond wedi i'r Almaenwyr feddiannu Bohemia ym mis Mawrth 1939 bu'n rhaid iddynt ffoi drwy Budapest, Iwgoslafia, yr Eidal, Swistir a Ffrainc cyn cyrraedd Llundain ar 19 Mehefin 1939. Bu farw yn Radlett, Hertfordshire.

Ysgrifennodd Zur Mühlen chwe nofel dditectif dan yr enw *Lawrence H. Desberry*, a chasgliadau o straeon tylwyth teg wedi'u dehongli o safbwynt radical. Ysgrifennodd hefyd storïau, brasluniau a feuilletonau i'w cyhoeddi o bryd i'w gilydd. Cyhoeddodd gofiant hunangofiannol, *End und Anfang*, ym 1929, a'r dechrau newydd yw Chwyldro Rwsia. Er iddi adael y Blaid Gomiwnyddol yn dawel tua 1931 neu 1932, arhosodd yn ymrwymedig i sosialaeth.

Gweithiau
---------

* *Schupomann Karl Müller* (1924)
* *Fairy tales for workers' children* Chicago, Ill. Daily Worker Pub. Co. 1925
* *Unsere Töchter, die Nazinnen* (1935). "Unsere Töchter die Nazinen."
* *We Poor Shadows* (1943)
* *Came the Stranger* (1946)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Beate Frakele, 'Reise durch ein Leben. Zum 40. Todestag Hermynia Zur Mühlens', in Siglinde Bolbecher, *Literatur in der Peripherie*, 1992, p.208. Quoted in Lionel Grossman, 'Remembering Hermynia Zur Mühlen: A Tribute'.
2. ↑  Lionel Grossman, 'Remembering Hermynia Zur Mühlen: A Tribute', in Hermynia Zur Mühlen, *The End and the Beginning: a Memoir*, Open Book Publishers, 2010, pp.271-295

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 14823035
* LCCN: n85812586
* ISNI: 0000 0001 1598 3685
* GND: 118869256
* SELIBR: 210527
* SUDOC: 060982756
* BNF: cb12228278m (data)
* BIBSYS: 90089897
* NLA: 35748374
* NDL: 00550893
* NKC: skuk0001528
* The SBN id IEIV032761 is not valid.
* CiNii: DA06573280

 |
Yr A548 ger y Rhyl
Priffordd yng ngogledd-ddwyrain Cymru sy'n cysylltu Caer a Llanrwst yw'r **A548**.

Mae'n cychyn o gyffordd gyda'r briffordd A470 yng nghanol tref Llanrwst, ac yn arwain i'r de-ddwyrain, gan ddilyn Afon Elwy cyn belled â Llanfair Talhaearn, lle mae'n troi tua'r gogledd i Abergele. Yno, mae'n troi tua'r dwyrain ar hyd yr arfordir, ac yn croesi Afon Clwyd ychydig cyn cyrraedd Y Rhyl. Ger Gwespyr mae'n troi tua'r de-ddwyrain i ddilyn ochr orllewinol aber Afon Dyfrdwy. Gerllaw Kelsterton mae'n troi'n ddeuol, ac yn croesi Afon Dyfrdwy. Ychydig yn nes ymlaen i'r dwyrain, mae'n ymuno a'r A550, cyn ymwahanu eto rhyw filltir i'r de ac yn arwain tua'r dwyrain, gan groesi'r ffîn i Loegr ychydig cyn cyrraedd Caer.

Trefi a phentrefi
-----------------

Dyma restr o'r prif drefi a phentrefi ar lwybr y ffordd, neu yn ei hymyl, wedi'u rhestru o'r gorllewin i'r dwyrain:

### Sir Conwy

* Llanrwst
* Llangernyw
* Llanfair Talhaiarn (ger y ffordd)
* Abergele
* Pensarn
* Tywyn
* Bae Cinmel

### Sir Ddinbych

* Y Rhyl
* Prestatyn

### Sir y Fflint

* Gronant
* Mostyn
* Glan-y-don
* Llannerch-y-môr
* Maes-glas
* Y Fflint
* Cei Connah

### Swydd Gaer

* Saughall
* Caer
Finlandia première édition
Mae ***Ffinlandia***, Op. 26, yn gerdd dôn gan y cyfansoddwr o'r Ffindir, Jean Sibelius. Cafodd ei gyfansoddi yn wreiddiol ym 1899 a'i diwygio ym 1900. Cafodd y darn ei chyfansoddi ar gyfer Dathliadau'r Wasg, 1899, protest cudd yn erbyn sensoriaeth gynyddol Ymerodraeth Rwsia. Ffinlandia oedd yr olaf o saith darn i'w perfformio fel cyfeiliant i dablo yn darlunio penodau o hanes y Ffindir. Roedd y perfformiad cyntaf ar 2 Gorffennaf 1900 yn Helsinki gan Gymdeithas Ffilharmonig Helsinki dan arweiniad Robert Kajanus. Fel arfer bydd perfformiad yn cymryd rhwng 7½ a 9 munud.

Er mwyn osgoi sensoriaeth Rwsia, roedd *Ffinlandia* yn cael ei berfformio o dan enwau eraill mewn gwahanol gyngherddau. Ymysg y ffug deitlau niferus defnyddiwyd i berfformio'r darn bu *Teimladau Hapus yn neffroad y Gwanwyn yn y Ffindir* ac *Ymdeithgan Gorawl Sgandinafaidd.*

Mae'r rhan fwyaf o'r darn yn llawn cerddoriaeth fywiog a chythryblus, i greu naws brwydr genedlaethol pobl y Ffindir. Tua diwedd y darn mae'r gerddorfa yn tawelu i gyflwyno, melodi araul *Emyn Ffinlandia*. Er ei fod yn cael ei ddisgrifio'n anghywir fel alaw werin draddodiadol, mae'r Emyn yn gyfansoddiad gwreiddiol gan Sibelius ei hun.

Er ei fod yn wreiddiol wedi ei gyfansoddi ar gyfer cerddorfa, ym 1900 trefnodd Sibelius y gwaith ar gyfer unawd piano.

Ail-weithiodd Sibelius *Emyn Ffinlandia* fel darn i sefyll ar ei ben ei hun. Yr emyn hwn, gyda'r geiriau a ysgrifennwyd ym 1941 gan Veikko Antero Koskenniemi, yw un o ganeuon cenedlaethol pwysicaf y Ffindir.

Yn y Gymraeg defnyddir yr emyn dôn *Ffinlandia* fel cyfeiliant i emyn gwladgarol Lewis Valentine *Gweddi Dros Gymru (Dros Gymru'n Gwlad)*. Mae hefyd yn cael ei ddefnyddio ar gyfer yr emyn Saesneg *Be Still, My Soul*, ar emyn Eidaleg *Veglia al mattino*. Fe'i defnyddiwyd hefyd fel anthem genedlaethol y wladwriaeth Affricanaidd fyrhoedlog Biafra.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dubal, David. *The Essential Canon of Classical Music*, p. 466. New York: North Point Press, 2001.
2. ↑  Sibelius – The Music
3. ↑  Sibelius, Jean. *Finlandia Op.26 Nr.7 für Klavier zu zwei Händen*, Wiesbaden: Breitkopf & Härtel, Nr 2415
4. ↑  "Veglia al mattino – Chiesa Evangelica Valdese". *www.chiesavaldese.org*. Unione delle Chiese metodiste e valdesi. Cyrchwyd 22 December 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 232106313
* BNF: cb139192033 (data)

 |
System wleidyddol, economaidd a chymdeithasol mewn bod drwy Ewrop yn yr Oesoedd Canol oedd **ffiwdaliaeth** neu'r **drefn ffiwdal**.

Amrywiodd y drefn o wlad i wlad ac o oes i oes, ond yn gyffredinol y teyrn oedd y pen, ac yn rhoi tir i'r arglwyddi. Bu'r arglwydd yn addo ffyddlondeb i'r teyrn, ac yn rhoi tir i farchogion ei ardal. Rhan y marchog oedd i amddiffyn ac ymladd dros ei farwn, ac i ddarparu gwaith i'r bileiniaid lleol. Swydd y bilain oedd i weithio i'r marchog.

Cymru a Lloegr
--------------

Dechreuodd y drefn ffiwdal yn Nheyrnas Lloegr dan Wiliam I yn yr 11g. Roedd yn fodd iddo wobrwyo'r arglwyddi Normanaidd a'i gynorthwyodd i ennill Brwydr Hastings. Rhoddodd darnau o dir i farwniaid ar hyd a lled Lloegr, a gofynnodd y barwniaid i'r marchogion i'w helpu i reoli'r ardaloedd. Roedd y werin bobl yn fodlon gyda'r drefn newydd ar y cyfan oherwydd roeddent yn derbyn tir a gwaith am y tro cyntaf. Doedd yr hen farchogion Seisnig ddim yn fodlon gan iddynt golli tir a statws. Gorchmynnodd Wiliam i bob barwn yn y wlad addo i fod yn ffyddlon i'r brenin uwchben pawb arall, i geisio atal y barwniaid troi yn ei erbyn. Llwyddodd Wiliam i atgyfnerthu ei rym ac i reoli'r wlad yn effeithiol gyda'r drefn hon.
Cwmni recordio a sefydlwyd gan ddau frawd, Richard a Wyn Jones ym 1981 ydy **Fflach**. Roedd y ddau ohonynt yn aelodau o'r grŵp Ail Symudiad. Yn ogystal â recordio caneuon Ail Symudiad, roedd y cwmni hefyd yn recordio caneuon grŵpiau eraill, gan gynnwys Maffia Mr Huws.

Sefydlwyd y stiwdio mewn festri capel yn Aberteifi cyn symud yn ddiweddarach i Heol Dinbych-y-Pysgod, ble newidiwyd adeilad allanol i fod yn stiwdio. Recordiodd y cwmni amrywiaeth o fathau gwahanol o gerddoriaeth gan gynnwys corau, canu gwerin a cherddoriaeth roc.

Is-labeli
---------

* **fflach:tradd**. Sefydlwyd ym 1997 er mwyn hybu cerddoriaeth draddodiadol Gymreig yng Nghymru ac yn rhyngwladol.
* **Rasp**. Sefydlwyd yn 2000 ar gyfer cerddoriath pop a roc.

Detholiad artistiaid
--------------------

Ar Fflach

* Ail Symudiad
* Dom
* Malcolm Neon

Ar Rasp

* Mattoidz
* Lowri Evans
* Garej Dolwen
* Y Ffug
* Bromas
* Castro
* Texas Radio Band
* MC Mabon
* Swci Boscawen

Ar fflach:tradd

* Llio Rhydderch
* Julie Murphy and Dylan Fowler
* Ceri Rhys Matthews
* Cass Meurig
* Sild
* Gwilym Bowen Rhys
* DnA (Delyth and Angharad Jenkins)

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol Fflach