recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Rheoleiddiwr statudol ar gyfer dros 344,000 i weithwyr proffesiynol o dros 16 o wahanol swyddi gofal ac iechyd yn y Deyrnas Unedig yw'r **Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal**. Mae'r Cyngor yn adrodd mai ei brif ddiben yw diogelu'r cyhoedd. Mae'n gwneud hyn drwy osod a chynnal safonau gallu ac ymddygiad ar gyfer y gweithwyr mae'n eu rheoleiddio. Mae ei brif weithrediadau'n cynnwys cymeradwyo rhaglenni addysg a hyfforddi y mae'n rhaid i weithwyr gofal eu cwblhau cyn gallant gofrestru â'r Cyngor; a chynnal a chyhoeddi Cofrestr o ddarparwyr gofal ac iechyd sy'n bodloni gofynion proffesiynol a safonau ymarfer sydd wedi'u pennu eisoes.

Hanes
-----

Sefydlwyd y **Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal** yn 2003 o dan y Ddeddf Diwygio'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol a Phroffesiynau Gofal Iechyd 2002.

Caiff gwaith y Cyngor a rheoleiddwyr proffesiynau iechyd eraill yng ngwledydd Prydain eu goruchwylio gan yr Awdurdod Safonau Proffesiynol.

Cynnal safonau
--------------

Os nad yw gweithiwr proffesiynol sydd wedi cofrestru â nhw yn bodloni'r safonau sydd wedi'u gosod, gall y Cyngor gymryd camau a all gynnwys atal unigolyn rhag arfer.

Gweler hefyd
------------

* Gweithiwr gofal iechyd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *HCPC - Health Professions Council*. Adalwyd 13 Awst 2012.
2. ↑  Health and Care Professions Council: *About Us* -. Adalwyd 13 Awst 2012.
3. ↑  "Complaints". Health and Care Professions Council. Cyrchwyd 2 Awst 2014.
*Erthygl am y tirffurf yw hon. Am y pentref yng Ngwynedd gweler Ynys (Llanfihangel-y-traethau).*
Ynys Moelfre oddi ar Ynys Môn, Cymru
Darn o dir a amgylchynnir gan ddŵr yw **ynys** (ac eithrio'r cyfandiroedd). Gall fod yn y môr neu ar y tir. Ynys fwyaf y byd yw Yr Ynys Las (2.2 miliwn km² / 840,000 milltir sgwâr).

Mae ynysoedd cyfandirol, fel Prydain, yn gorwedd ar silffoedd cyfandirol gyda dim ond sianel o ddŵr rhyngddyn nhw â'r tir mawr, fel rheol.

Mae ynysoedd cefnforol orogenig yn tueddu i orwedd lle mae dau blât lithosfferig yn cwrdd. Mae ynysoedd Siapan yn odweddiadol o'r fath yma o ynys.

Yn rhannau dyfnaf y cefnforoedd ceir ynysoedd cefnforol fwlcanig, fel ynysoedd Hawaii. Mae'r rhain yn arbennig o gyffredin yn y Cefnfor Tawel. Mae gan nifer o ynysoedd coral seiliau fwlcanig hefyd.

Ynysoedd mwyaf y byd
--------------------

|  | Ynys | Môr | Arwynebedd (km²) | Gwlad/Gwledydd |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Yr Ynys Las | Cefnfor yr Iwerydd/Cefnfor yr Arctig | 2,130,800 | Yr Ynys Las, Cenedl ymreolaethol oddi mewn Denmarc |
| 2. | Gini Newydd | Y Cefnfor Tawel | 785,753 | Indonesia/Papua Gini Newydd |
| 3. | Borneo | Y Cefnfor Tawel | 748,168 | Indonesia/Maleisia/Brwnei |
| 4. | Madagasgar | Cefnfor India | 587,042 | Madagasgar |
| 5. | Ynys Baffin | Cefnfor yr Iwerydd/Cefnfor yr Arctig | 507,451 | Canada |
| 6. | Sumatra | Cefnfor India | 443,066 | Indonesia |
| 7. | Honshū | Y Cefnfor Tawel | 230,316 | Japan |
| 8. | Prydain Fawr | Cefnfor yr Iwerydd | 219,331 | Cymru/Lloegr/Yr Alban |
| 9. | Ynys Victoria | Cefnfor yr Arctig | 217,291 | Canada |
| 10. | Ynys Ellesmere | Cefnfor yr Arctig | 196,236 | Canada |
|

Ynys Enlli

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o ynysoedd mwyaf y byd
* Rhestr ynysoedd Cymru
* Rhestr o Ynysoedd Groeg

Chwiliwch am ***ynys***  
yn Wiciadur.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Gilberto Martínez Solares yw ***Las Cinco Noches De Adán*** a gyhoeddwyd yn 1942. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Fernando Cortés a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Manuel Esperón. 

 Mae'r ffilm *Las Cinco Noches De Adán* yn 117 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Casablanca* sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gilberto Martínez Solares ar 19 Ionawr 1906 yn Ninas Mecsico a bu farw yn yr un ardal ar 22 Awst 1994.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gilberto Martínez Solares nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Hong Cong; mae Ynys Lantau yr un goch
**Ynys Lantau** (Mandarin: ***大嶼山***) yw'r ynys fwyaf yn Hong Cong, sydd wedi'i lleoli ar aber Afon Perl.Tan yn ddiweddar, roedd yr ynys yn gartref i sawl pentref pysgotwyr, megis Mui Wo, Tai O, Tong Fuk a Sha Lo Wan. Erbyn hyn, mae datblygiadau mawr wedi 'u cwblhau, gan gynnwys Maes Awyr Rhyngwladol Hong Cong a gwbwlhawyd ym 1998, Disneyland Hong Cong yn 2005, a thref newydd Tung Chung yn ymyl y maes awyr.

Mynydd Lantau a'r Bwda Mawr
Mae Mynachdy Po Lin yn un o sawl mynachdy ar Ynys Lantau, ac yn sefyll wrth ochr y Bwda Mawr Tian Tan. Adeiladwyd y Bwda Mawr ym 1993; mae'n 34 metr o uchder a chymerodd 12 mlynedd i'w adeiladu. Ceir 268 o risiau yn arwain ato.

Tai O
Tai ar byst, Tai O

Hanes
-----

Mae'r ynys wedi bod yn bwysig trwy hanes oherwydd ei lleoliad ar aber Afon Perl, ac mae archaeologwyr wedi darganfod olion o Oes Newydd y Cerrig. Adeiladwyd caer yn ystod y 12g i rwystro smyglwyr.
Daeth masnachwyr o Bortwgal i Tai O, ond gadawsant ar ôl rhyfeloedd rhwng Tsieina a Phortugal ym 1521 a 1522. Adeiladwyd teml, erbyn hyn Teml Hau Wong, yn Tai O ym 1699.

Mynachdy Po Lin
Adeiladwyd caer yn wynebu'r môr ar ben de orllewinol yr ynys ym 1729. Yn ystod y 18g daeth yr ynys yn gartref i fôr-ladron, ond o'r diwedd daethont yn rhan o lynges Tsieina.

Sefydlwyd gwersyllfa ym Mae Silvermine yn y 1960au, i roi cyfle i blant tlawd gael gwyliau yn yr awyr iach. Erbyn hyn, roedd gwasanaethau fferi rhwng Ynys Hong Cong a Bae Silvermine a Mui Wu wedi agor.

Cludiant
--------

Mae rheilffyrdd MTI yn cysylltu'r ynys i'r tir mawr ac i Ynys Hong Cong a hefyd ffordd, y Cysyllt Lantau.

Yn cysylltu'r arfordir efo ucheldir yr ynys ceir car cablen Ngong Ping 360, adeiladwyd yn 2006, yn hwyluso'r daith i Fynachdy Po Lin a'r Bwda Mawr.
Mae gwasanaeth fferi rheolaidd rhwng Ynys Hong Cong a'r ynys a gwasanaethau bysiau hefyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan lantauonline
2. ↑  "Gwefan discoverhongkong". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-06-23. Cyrchwyd 2016-06-26.
3. ↑  Gwefan china.org.cn
4. ↑  Gwefan lantau-island.com
5. ↑  Gwefan Map MTI
6. ↑  Gwefan lantauonline

Dolen allanol
-------------

* Gwefan yr ynys
Ynys yn perfformio yn nhafarn Y Cŵps, Aberystwyth
Band pop o Aberystwyth yw **Ynys**. Prif leisydd a symbylydd y grŵp yw Dylan Hughes bu gynt yn aelod o'r grwpiau Radio Luxembourg a newidiodd eu henw wedyn i Race Horses ac yna, Endaf Gremlin. Mae eu caneuon yn gwneud defnydd o'r syntheseinydd a disgrifir eu caneuon fel "haenog a melodig"  
Mewn cyfweliad i bapur bro Aberystwyth, Yr Angor, disgrifia Dylan Hughes y gerddoriaeth fel, "pop amgen o'r un brethyn ag ELO, Elliot Smith, Teenage Fanclub, a Gorky's Zygotic Mynci." Disgrifiwyd y sain gan eraill fel "Cyfoethog ac yn sinematig ei naws ond eto i gyd yn fachog ac yn hawdd gwrando arno. Gan ddefnyddio synths diddorol o’r 80au a haenau o gitarau ‘jangli’ a lleisiau hyfryd sydd yn harmoneiddio yn gelfydd," Bu’r band yn perfformio set byw ar sioe boblogaidd a dylanwadol, Mark Riley ar BBC Radio 6 Music. Bu un o’r senglau oddi ar yr albwm *Ynys*, sef ‘Môr Du’, yn 'Trac yr Wythnos' ar BBC Radio Cymru ym mis Hydref 2022.

Hanes
-----

Ffurfiwyd y band yn 2019 pan bu i Hughes a ddau ffrind a chyn-aelodau Race Horses, Gwion Llewelyn a Mali Llywelyn, recodio caneuon yn stiwdio Iwan Morgan yn Lerpwl sydd wedi recordo grwpiau eraill i Label Libertino. Mewn cyfweliad i bapur bro Aberystwyth, Yr Angor, esboniodd Dylan sut iddo gael awydd recordio caneuon newydd a meddwl 'beth yw'r gwaethaf gall ddigwydd?". Penderfynodd Dylan Hughes beidio recordio o dan ei enw ei hun ac mae'n "falch iawn i mi ddewis Ynys o edrych yn ôl ar rai o'r syniadau eraill!".

Aelodau
-------

Mae sawl gwahanol cerddor wedi cydweithio a recordio gyda'r grŵp:

Dylan Hughes - gitâr, syntheseinydd, piano, llais
Gwion Llewelyn - dymiau, llais, offer taro, girâr
Matthew Fry - gitâr fâs
Mali Llywelyn - telyn, llais
Eifion Austin - gitâr fâs
Siôn Rhys Jones - gitâr
Aled Evans - drymiau
Frank Naughton - offer taro
Heledd Watkins - gitâr fâs
Tara Bethan - allweddellau a llais

Disgograffi
-----------

Ymysg caneuon mwyaf adnabyddus y grŵp mae *Caneuon* *Mae'n Hawdd*, *Aros am Byth*, a Môr Du. Ym mis Medi rhyddhawyd fideo *Newid* gan Lŵp.

### Senglau

* *Caneuon*
* *Mae'n Hawdd* Label Libertino, 2019
* *Aris am Byth*

### Albwm

* *Ynys* - Label Libertino, 2022

Fideos
------

* *Mae'n Hawdd* 2019
* *Caneuon* 2019
* *Newid* 2022

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Ynys ar Bandcamp
* @YnysMusic Twitter Ynys

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gadael sŵn y ddinas ar ôl". Golwg. 20 Hydref 2022.
2. ↑  "Gigs Cantre'r Gwaelod: Dychwelyd gyda dau gig o safon cyn diwedd 2022". Gwefan newyddion BroAber360. 24 Hydref 2022.
3. ↑  ""Welsh music is not a genre." Welsh artist Ynys chats to Northern Soul". Northern Soul. 21 Awst 2019.
4. ↑  "Ynys - Newid". Sianel Lŵp ar Youtube. 2022.
5. ↑  "Ynys". Bandcamp. 2022.
Ffilm nodwedd sydd hefyd yn ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Dominique Barouch yw ***À L'école Des Gramounes*** a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Réunion a chafodd ei ffilmio yn Réunion. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a Creole Réunion. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Departed* sef ffilm ddrama
Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Dominique Barouch ar 19 Mai 1960 yn Tiwnis. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Efrog Newydd.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* ‎chevalier des Arts et des Lettres

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Dominique Barouch nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm hanesyddol gan y cyfarwyddwyr Riccardo Freda, Guido Brignone a Michelangelo Antonioni yw ***Nel Segno Di Roma*** a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc a'r Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Lux Film. Lleolwyd y stori yn Rhufain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Giuseppe Mangione a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Angelo Francesco Lavagnino. Dosbarthwyd y ffilm gan Lux Film.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Paul Müller, Anita Ekberg, Chelo Alonso, Lorella De Luca, Folco Lulli, Gino Cervi, Jacques Sernas, Arturo Dominici, Georges Marchal, Alberto Farnese, Arturo Bragaglia, Mimmo Palmara ac Alfredo Varelli. Mae'r ffilm *Nel Segno Di Roma* yn 98 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Vertigo* sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Luciano Trasatti oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Nino Baragli sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Riccardo Freda ar 24 Chwefror 1909 yn Alecsandria a bu farw yn Rhufain ar 28 Awst 2001. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1948 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Commandeur des Arts et des Lettres‎

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Riccardo Freda nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 9 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 9 Mai 2016.
Ffilm ddogfen yw ***Tv Junkie*** a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

 Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Departed* sef ffilm ddrama
Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 86% (Rotten Tomatoes)
* 6.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 27 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr: *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 19 Medi 2022. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 19 Medi 2022.
3. 1 2  "TV Junkie". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 9 Hydref 2021.
Bryncyn bychan sydd a'i olwg tuag at Drefynwy ydy'r **Kymin** (neu'r **Cymin**). Saif oddeutu un filltir i'r dwyrain o'r dref. Saif nepell o'r ffin â Swydd Gaerloyw. Mae copa'r bryn oddeutu 243 m (800 tr) o uchder ac mae'n enwog oherwydd adeilad gwahanol iawn a godwyd rhwng 1794 a 1800: "Y Tŷ Crwn".

Awgrymwyd bod yr enw yn deillio o "Cae-y-Maen".

Ffoledd ydy'r adeilad deulawr, mewn gwirionedd, ac fe'i codwyd yn wreiddiol gan grŵp o fonheddwyr a alwant eu hunain yn, "The Monmouth Picnic Club" neu weithiau: "Clwb y Cymin". Dyn o'r enw Philip Meakins Hardwick oedd eu harweinydd. Roedd Dug Beuafort ac 8 Aelod Seneddol yn eu plith hefyd. Daethant ynghyd yn wythnosol i drafod materion cymdeithasol y dydd. Codwyd yr adeilad ar eu cyfer, gyda'r ceginau ar y llawr gwaelod ac ystafell wledda uwch ei ben gyda thelesgopau cryfion.

Y tu allan, roedd maes bowlio ac roedd stablau gerllaw. O'r to, lle'r arferwyd gosod y telesgopau yn yr haf, honir y gellir gweld 9 sir, tri o'r rheiny yng Nghymru: Sir Fynwy, Sir Forgannwg a Sir Frycheiniog.

* "Y Tŷ Crwn""Y Tŷ Crwn"
* "Teml y Llynges""Teml y Llynges"

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Charles Heath, *Descriptive Account of the Kymin Pavilion and Beaulieu Grove with their various views; also a description of the Naval Temple* (Monmouth, 1807)
2. ↑  Gwefan Ymddiriedolaeth Archiau Siroedd Morgannwg a Gwent.

Golygfa o'r Cymin, yn edrych tuag at Drefynwy
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Javier Aguirre yw ***Ni Te Cases Ni Te Embarques*** a gyhoeddwyd yn 1982. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Lleolwyd y stori yn Madrid. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Javier Aguirre. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Luis Barbero a Beatriz Carvajal. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner* sef *film noir*, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Javier Aguirre ar 13 Mehefin 1935 yn Donostia a bu farw ym Madrid ar 15 Mawrth 1980.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Javier Aguirre nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.
Baner y Cymundeb Anglicanaidd
Grŵp o eglwysi Anglicanaidd cenedlaethol, annibynnol sydd yn cadw cysylltiadau â'r fameglwys, Eglwys Loegr, yw'r **Cymundeb Anglicanaidd**.

Hanes
-----

Sefydlwyd yr eglwysi Anglicanaidd cyntaf y tu allan i Brydain ac Iwerddon yn yr 17g yn sgil gwladychiaeth Seisnig yn yr Amerig. Ffurfiwyd y Gymdeithas er Hyrwyddo Gwybodaeth Gristionogol yn 1698 i ddanfon llyfrau gweddi i'r Anglicaniaid a ymsefydlasant yn y Byd Newydd. Sefydlwyd y Gymdeithas er Taenu'r Efengyl yn 1701 i ddarparu gweinidogion ar gyfer y gwladychwyr. Cafodd esgob cyntaf yr Eglwys Americanaidd (bellach yr Eglwys Esgobol Brotestannaidd) ei gysegru yn 1784, ac esgob cyntaf Canada yn 1787.

Wrth i diriogaeth yr Ymerodraeth Brydeinig ymledu ar draws y byd, bu galw am ragor o eglwysi Anglicanaidd tramor. Sefydlwyd Cymdeithas Genhadol yr Eglwys yn 1799 i daenu'r efengyl i frodorion Affrica ac Asia. Danfonwyd esgob i Calcutta yn yr India yn 1814 i oruchwylio caplaniaid Cwmni Prydeinig India'r Dwyrain. Yn ddiweddarach aeth esgobion o Loegr i Affrica, Awstralia a'r Dwyrain Pell, ac erbyn diwedd y 19g cawsant Indiaid, Affricanwyr, a Tsieineaid brodorol eu cysegru'n esgobion Anglicanaidd.

Datblygai'r eglwysi tramor yn gyrff annibynnol a chanddynt nodweddion unigryw a thraddodiadau eu hunain, er eu bod i gyd yn dal i edrych ar Eglwys Loegr yn yr Hen Fam. Er enghraifft, mae gan bob eglwys yn y Cymundeb Anglicanaidd ei llyfr gweddi ei hun, ond maent i gyd yn seiliedig ar y Llyfr Gweddi Gyffredin. Archesgob Caergaint ydy arweinydd *primus inter pares* y Cymundeb Anglicanaidd, ac yn ei breswylfa Palas Lambeth cynhelir cyfarfodydd rhyngwladol o esgobion yr holl eglwysi. Dywed taw 1867, blwyddyn Cynhadledd gyntaf Lambeth, yw dyddiad sefydlu'r Cymundeb Anglicanaidd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Anglican Communion. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 7 Hydref 2018.
Lleoliad Novaya Zemlya
Gorynys fawr is-Arctig oddi ar arfordir gogleddol Rwsia yw **Novaya Zemlya** (sillafiad Rwseg: Новая Земля; ystyr: *tir newydd*). Mae'n gorwedd rhwng Môr Barents a Môr Kara gydag arwynebedd tir o 83,000 km² (32,040 milltir sgwar). Gellir ei hystyried yn barhad gogleddol o gadwyn hir Mynyddoedd Ural. Mae'n cynnwys dwy ynys a wahanir gan gulfor cul. Ceir culfor arall, Culfor Kara, rhwng yr ynys ddeheuol a'r tir mawr. Mae'r ynys ogleddol dan rew trwy'r flwyddyn a than yn ddiweddar doedd neb yn byw yn Novaya Zemlya yn barhaol.

Mae'r ardal yn cael ei gweinyddu gan Oblast Arkhangelsk fel 'Tiriogaeth Ynys Novaya Zemlya'. Poblogaeth: 2,716 (Cyfrifiad 2002), gyda 2,622 yn Belushya Guba, canolfan weinyddol Novaya Zemlya. Yn ogystal ceir poblogaeth fechan o bobloedd brodorol, sef tua 100 o Nenets, sy'n dal i fyw mewn pebyll traddodiadol ac yn symud o le i le i ddal pysgod a hela anifeiliaid fel morloi ac eirth gwyn.

Mae Novaya Zemlya yn fynyddig iawn, ac yn cyrraedd 1,547 m ger Culfor Kara. Ar yr ynys ogleddol ceir nifer o rewlifoedd, tra bod gan yr ynys ddeheuol hinsawdd twndra. Mae adnoddion naturiol yn cynnwys copr, plwm, a sinc.

Ceir tystiolaeth fod masnachwyr o Novgorod wedi ymweld â Novaya Zemlya mor gynnar â'r 11g, efallai i brynu croen anifeiliad gwyllt.

Yn ystod y drydedd fordaith i foroedd y Gogledd, dalwyd llong y fforiwr enwog Willem Barentsz yn y rhew ar arfordir gogleddol Novaya Zemlya, ac fe fu iddo farw yno ar 20 Medi, 1597.

Ers diwedd yr Ail Ryfel Byd mae Novaya Zemlya wedi cael ei defnyddio gan luoedd arfog Rwsia. Bu dros 200 o arbrofion niwclear danddaerol ar yr ynys.
Bardd Ffrengig a anwyd yn Wrwgwái oedd **Jules Laforgue** (16 Awst 1860 – 20 Awst 1887). Roedd yn rhan o'r mudiad Symbolaidd, ac yn un o ddyfeiswyr *vers libre*. Cafodd ddylanwad pwysig ar farddoniaeth Ffrangeg yn niwedd y 19g ac ar feirdd diweddarach o wledydd eraill, gan gynnwys T. S. Eliot ac Ezra Pound. Ysgrifennodd hefyd ysgrifau beirniadol o nod am gelf yr Argraffiadwyr.

Ganwyd ym Montevideo, Wrwgwái, a chafodd ei fagu yn Tarbes yn ne orllewin Ffrainc o 1886 i 1876. Symudodd i Baris yn 1876 a mynychodd y Lycée Fontanes. Aeth i wrando ar ddarlithoedd yr hanesydd a beirniad llenyddol Hippolyte Taine yn yr École des Beaux-Arts.

Penodwyd Laforgue yn ddarllenydd Ffrangeg i Augusta, Ymerodres yr Almaen, yn 1881, ac aeth i'r Almaen am ryw pum mlynedd. Yno ysgrifennodd y mwyafrif o'i gyfansoddiadau, sy'n cynnwys *Les Complaintes* (1885), *L'Imitation de Notre-Dame la Lune* (1886), a *Le Concile féerique* (1886). Nodir ei delynegion gan eironi. Cyhoeddwyd ei feirniadaeth celf mewn cylchgronau Symbolaidd, a chesglid y rheiny yn y gyfrol *Mélanges posthumes* (1923).

Priododd Saesnes o'r enw Leah Lee yn Llundain ar 31 Rhagfyr 1886, a symudasant i fyw ym Mharis. Yno bu farw Laforgue mewn tlodi o dwbercwlosis yn 27 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Jules Laforgue. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Ebrill 2019.
2. ↑  (Saesneg) "Jules Laforgue" yn *Encyclopedia of World Biography* (Gale, 2004). Adalwyd ar 29 Ebrill 2019.

Darllen pellach
---------------

* Michael Collie, *Jules Laforgue* (Llundain: Athlone Press, 1977).
* Warren Ramsey, *Jules Laforgue and the Ironic Inheritance* (1953).
**Llong hwylio** yw’r term a ddefnyddir am long sy’n defnyddio hwyliau yn hytrach na pheiriant neu rwyfau i’w symud. Dylid nodi fod y term "llong" hefyd ag ystyr arbennig yn ystod oes aur llongau hwyliau, pan oedd yn cael ei ddefnyddio am un math arbennig ar long.

Mae defnyddio hwyliau yn mynd yn ôl o leiaf i gyfnod yr Hen Aifft. Yn yr hen fyd roedd yr hwyliau yn aml yn cael eu defnyddio ar y cyd a rhwyfau, er enghraifft yn y trireme Groegaidd. Roedd hyn yn nodweddiadaol o longau rhyfel, tra’r oedd llongau masnach yn tueddu I ddefnyddio hwyliau yn unig.

Y 19g oedd oes aur y llongau hwyliau ar gyfer masnach. Tua chanol y ganrif dechreuwyd rhoi periant ager bychan yn rhai ohonynt, i’w defnyddio pan nad oedd gwynt; roedd y Royal Charter yn esiampl o’r rhain. Yn raddol daeth llongau ager y fwy effeithiol ac yn rhatach, ac ni fu fawr o adeiladu llongau hwyliau newydd yn y gorllewin ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf. Ychydig o longau hwyliau sy’n cael eu defnyddio yn y gorllewin bellach, weithiau ar gyfer hyfforddi llongwyr, er fod nifer fawr o gychod hwylio yn cael eu defnyddio ar gyfer pleser. Mae mwy o ddefnydd arnynt yn rhai o wledydd y dwyrain, er enghraifft mae nifer yn parhau i gael eu defnyddio i gludo nwyddau rhwng ynysoedd Indonesia.

Mathau o longau hwylio
----------------------

Roedd llongau hwylio yn cael eu rhannu yn nifer fawr o wahanol fathau, yn aml yn dibynnu ar y nifer o fastiau a’r dull roedd yr hwyliau wedi eu gosod. Gellir gosod yr hwyliau mewn dau ddull gwahanol, ar hyd y cwch (*fore and aft rig* yn Saesneg) fel ar iotiau heddiw, neu yn groes i’r cwch (*square rig*). Rhai o’r prif fathau oedd:

Carafel : math a ddefnyddid gan forwyr Portiwgal a Sbaen ar ddiwedd yr Oesoedd Canol a dechrau'r cyfnod modern.

Sgwner : dau neu dri mast, y prif hwyliau I gyd ar hyd y cwch.

Barc : tri neu bedwar mast, y ddau neu dri mast blaenaf gyda’r prif hwyliau’n groes, y mast cefn gyda’r hwyliau ar hyd y cwch.

Barcentin: tri mast neu fwy,y mast blaen a'r hwyliau'n groes a'r mastiau eraill a'r hwyliau ar hyd y cwch.

Brig : dau fast, y ddau a'r hwyliau'n groes.

Brigantin : dau fast, y mast blaen a'r hwyliau'n groes a'r mast cefn a'r hwyliau ar hyd y cwch.

"Llong" : tri neu bedwar mast, gyda’r prif hwyliau yn groes ar bob mast.

Oriel
-----

* BrigantinBrigantin
* Y Mare Frisium, sgwner dri mast yn hwylioY *Mare Frisium*, sgwner dri mast yn hwylio
* Y carafel LisaY carafel *Lisa*
* Y Mercator, barcentin yn llong amgueddfa yn Ostend, Gwlad BelgY *Mercator*, barcentin yn llong amgueddfa yn Ostend, Gwlad Belg
* Llongau hwyliau ger Ujung Pandang ar ynys Sulawesi, IndonesiaLlongau hwyliau ger Ujung Pandang ar ynys Sulawesi, Indonesia
* Jync yn Hong KongJync yn Hong Kong
* Llong hwylio draddodiadol o IndiaLlong hwylio draddodiadol o India
* Y brig Lady Washington ger arfordir Califfornia yn 2005Y brig *Lady Washington* ger arfordir Califfornia yn 2005
* Y llong Christian Radich  o NorwyY llong *Christian Radich*  o Norwy

Chwiliwch am ***llong hwylio***  
yn Wiciadur.
Logo'r blaid
Plaid wleidyddol yn Ynys Manaw sy'n anelu am annibyniaeth i'r wlad Geltaidd honno yw ***Mec Vannin*** (Manaweg, yn golygu "Meibion Manaw"). Wedi ei sefydlu yn 1962, mae'n ceisio gwrthdroi statws presennol Manaw fel tiriogaeth ddibynnol ar Goron Prydain a sefydlu gwladwriaeth sofrannaidd, a fyddai'n weriniaeth. Ei arlywydd presennol yw Bernard Moffatt.

Mae'n disgrifio ei bwriadau fel:

> Cael annibyniaeth genedlaethol i Ynys Manaw fel gwladwriaeth sofrannaidd, yn seiliedig ar ffurf lywodraeth weriniaethol. I hyrwyddu a diogelu buddiannau Ynys Manaw. I amddiffyn hawliau unigol a chymunedol ei phobl.
> 
> 

Cyfeirir ati weithiau gan rai - ond nid fel rheol gan yr aelodau eu hunain - fel "Plaid Genedlaethol Ynys Manaw" ("*Manx Nationalist Party*"), ond gallai hyn peri dryswch am fod Plaid Genedlaethol Ynys Manaw yn enw a ddefnyddid gan ddwy blaid arall yn y gorffennol.

Un o'r pethau a symbylodd sefydlu'r blaid oedd y mewnfudo i'r ynys gan Saeson cyfoethog am ei bod yn hafan treth. Mae Mec Vannin am atal y mewnfudo, a welir fel bygythiad i hunaniaeth pobl Manaw, a chael cenedligrwydd Manawaidd swyddogol gyda phasbort Manawaidd.

Mae'r blaid am weld sefydlu prifysgol i Ynys Manaw, diogelu'r diwydiant pysgota ac amaethyddiaeth, adfywio twristiaeth, a gwarchod yr amgylchedd, e.e. trwy blannu coed.

Cyhoeddir papur newydd dwyieithog Manaweg-Saesneg *Yn Pabyr Seyr* ("Y Papur Rhydd").

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Mec Vannin". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2004-04-04. Cyrchwyd 2008-05-25.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2012-02-09 yn y Peiriant Wayback.
Beirniad llenyddol, ieithegwr, dramodydd, a bardd Eidalaidd oedd **Gian Giorgio Trissino** (8 Gorffennaf 1478 – 8 Rhagfyr 1550).

Ganed ef yn Vicenza, Gweriniaeth Fenis, i deulu cefnog. Teithiodd yn fynych ar draws yr Eidal, ac astudiodd yr iaith Roeg ym Milan ym 1506 ac athroniaeth yn Ferrara ym 1512. Daeth yn gyfeillgar â chylch Niccolò Machiavelli yn Fflorens cyn iddo ymsefydlu yn Rhufain ym 1514, ac yno adnabyddai'r beirniad ac ysgolhaig Pietro Bembo a'r dramodydd Giovanni di Bernardo Rucellai. Gwasanaethai'r pabau Leo X a Clement VII, a chynrychiolodd Daleithiau'r Babaeth ar sawl cenhadaeth ddiplomyddol. Cynigodd Trissino addysg yn ei academi i saer maen ifanc o'r enw Andrea di Pietro della Gondola, ac aethant ar ddwy daith i Rufain a gâi ddylanwad mawr ar ei ddatblygiad yn bensaer; Trissino a rodd iddo'r enw Palladio. Bu farw Gian Giorgio Trissino yn Rhufain yn 72 oed.

Prif gyfraniad Trissino i lenyddiaeth y Dadeni oedd adfywio'r ddrama Eidaleg ar batrwm y ddrama Hen Roeg, trwy gyfrwng ei drasiedi ddiodl *Sofonisba* (ysgrifennwyd 1514–15, cyhoeddwyd 1524, perfformiwyd 1562). Ysgrifennodd yr honno ar sail hanes Lifi o Ryfeloedd Carthago, gyda thechnegau'r dramodwyr Groegaidd Soffocles ac Ewripides, gan gynnwys defnydd corawdau i wahanu episodau'r stori. Esiampl o ddyneiddiaeth y Dadeni ydyw, am iddi hepgor themâu crefyddol a didactigiaeth, ac yn wahanol i ddramâu Eidaleg eraill y cyfnod mae'n tynnu ar y theatr Roeg ac egwyddorion barddonol Aristotelaidd yn hytrach na dramâu Lladin Seneca'r Ieuaf. *Sofonisba* oedd y ddrama Eidaleg gyntaf ar fydr moel, a chyfansoddodd Trissino hefyd y pryddestau Eidaleg cyntaf ar batrymau barddoniaeth delynegol y Groegwr Pindar a'r Rhufeiniwr Horas. Mae ei arwrgerdd *La Italia liberata da' Gotthi* (27 llyfr; 1547–48) yn traethu gorchfygiad yr Eidal gan y Cadfridog Belisarius, ar orchymyn yr Ymerawdwr Bysantaidd Iwstinian, yn y 6g, ar fesur moel gydag arddull Homeraidd. Ysgrifennodd hefyd gomedi ar gân, *I simillimi* (cyhoeddwyd 1548), ar sail *Menaechmi* gan Plautus a chyda strwythur yn null Aristoffanes.

Lluniodd Trissino ei ddamcaniaeth lenyddol yn ei draethawd *La poetica* (1529), gan ddefnyddio esiamplau o farddoniaeth Eidaleg i eglurebu ei ddadleuon. Mae ei weithiau beirniadol ac ieithyddol eraill yn cynnwys yr *Epistola* (1524), llythyr i Clement VII ar bwnc diwygio sillafu; a'r traethodau gramadegol *Grammatichetta* a *Dubbii grammaticali* (1529).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Gian Giorgio Trissino. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 3 Chwefror 2023.
2. 1 2  Thomas G. Bergin a Jennifer Speake, *Encyclopedia of the Renaissance and the Reformation* (Efrog Newydd: Facts On File, 2004), tt. 473–74.
Bardd Ffrengig yn yr iaith Ffrangeg oedd **Sully Prudhomme** (René-François-Armand Prudhomme; 16 Mawrth 1839 – 7 Medi 1907) sy'n nodedig fel un o'r Parnasiaid. Derbyniodd y Wobr Lenyddol Nobel gyntaf ac hynny yn 1901 "i gydnabod ei gyfansoddiadau mydryddol, sy'n amlygu delfrydiaeth aruchel, perffeithrwydd crefftus a chyfuniad eithriadol o briodweddau'r galon a'r meddwl".

Ganwyd ym Mharis ac astudiodd wyddoniaeth yn yr ysgol. Bu'n rhaid iddo rhoi'r gorau i yrfa wyddonol oherwydd afiechyd ei lygaid. Gweithiodd yn glerc mewn swyddfa ffatri cyn iddo gychwyn ar addysg yn y gyfraith yn 1860. Mae ei gasgliadau cynnar – *Stances et poemes* (1865), *Les Épreuves* (1866), a *Les Solitudes* (1869) – yn cynnwys cerddi rhwydd, gordeimladwy sy'n mynegi ei bruddglwyf wedi carwriaeth drist.

Yn y 1870au trodd Prudhomme ei gefn ar delynegiaeth sentimental a mabwysiadodd dulliau'r Parnasiaid, gyda phwyslais ar ffurf safonol, ceinder iaith, a chysyniadau athronyddol yn ei farddoniaeth, er enghraifft yn ei gyfrol *La Justice* (1878). Cesglir rhai o'i farddoniaeth Barnasaidd nodweddiadol yn *Le Bonheur* (1888), gwaith sy'n ymwneud â'r chwilfa Ffawstaidd am serch a gwybodaeth. Fe'i etholwyd yn aelod o'r Académie française yn 1881.

Gallai ei farddoniaeth ddiweddarach fod yn dywyll ac yn naïf yn ei hymdriniaeth â themâu athroniaeth ar fydr. Dioddefodd Prudhomme o afiechyd ar ddiwedd ei oes, a bu'n byw ar ben ei hun yn Châtenay-Malabry, Paris. Bu farw yno yn 68 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "The Nobel Prize in Literature 1901", Sefydliad Nobel. Adalwyd ar 8 Medi 2019.
2. ↑  (Saesneg) Sully Prudhomme. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 8 Medi 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89565335
* LCCN: n86048840
* ISNI: 0000 0001 2143 0323
* GND: 107683733
* SELIBR: 225472
* SUDOC: 034183361
* BNF: cb12496761k (data)
* BIBSYS: 6018490
* NLA: 53046556
* NKC: xx0005044
* The Léonore id LH//2236/1 is not valid.
* BNE: XX908034
* CiNii: DA03310241

 |
Mae'r *Blaid Sosialaidd Prydain Fawr* (Socialist Party of Great Britain) yw'r blaid sosialaidd hynaf ym Mhrydain Fawr.
Mae'n barti Marcsaidd chwyldroadol gwrthwynebu reformism.
Wedi'i ysbrydoli gan y Blaid Sosialaidd Canada, mae'n gadael y Ffederasiwn Ddemocrataidd Gymdeithasol, a gadawodd yr Ail Rhyngwladol.
Mae wedi cyhoeddi y papur newydd Socialist Standard fisol ers 1904 heb ymyrraeth.

Hanes etholiadol
----------------

Mae'r SPGB wedi herio etholiadau cyffredinol ers 1945, dim ond ymladd llond llaw o etholaethau bob tro.

| Flwyddyn | Ymgeiswyr | Pleidleisiau |
| --- | --- | --- |
| 1945 | 1 | 472 |
| 1950 | 2 | 448 |
| 1959 | 1 | 899 |
| 1964 | 2 | 322 |
| 1966 | 2 | 333 |
| 1970 | 2 | 376 |
| 1974 (Hydref) | 1 | 118 |
| 1979 | 1 | 78 |
| 1983 | 1 | 85 |
| 1987 | 1 | 81 |
| 1992 | 1 | 175 |
| 1997 | 5 | 1359 |
| 2001 | 1 | 357 |
| 2005 | 1 | 240 |
| 2010 | 1 | 143 |
| 2015 | 10 | 899 |
| 2017 | 3 | 145 |

Yn 2014, y blaid seddau yn y hymladd Senedd Ewrop etholiad ar gyfer rhanbarthau Cymru a De Ddwyrain Lloegr, ac yn gymwys i gael darllediad plaid wleidyddol. Yng Nghymru maent yn ennill 1,384 o bleidleisiau (0.19%) ac yn rhanbarth De-ddwyrain 5454 bleidleisiau (0.23%).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "European Parliamentary Elections 2014 Statement of Parties Nominated (Wales), accessed 2014-05-22" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2017-07-31.
2. ↑  "European Parliamentary Elections 2014 Statement of Parties Nominated (South East), accessed 2014-05-22" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2017-07-31.
3. ↑  "No2EU and far left election results". 27 Mai 2014.
Mathemategydd, gwyddonydd, ac athronydd Ffrengig yng nghyfnod yr Oleuedigaeth oedd **Jean le Rond d'Alembert** (17 Tachwedd 1717 – 29 Hydref 1783) sydd yn nodedig am ei gyfraniadau at fecaneg glasurol a chalcwlws integrol. Yn ei *Traité de dynamique* (1743) fe gyflwynai datrysiad, a elwir egwyddor d'Alembert, i gymhwyso trydedd ddeddf mudiant Newton at wrthrychau sy'n symud. Darganfu d'Alembert hafaliad tonnau un-dimensiwn, math o hafaliad differol, ym 1746, a ddatblygodd ffurf gynnar ar system hafaliadau Cauchy–Riemann. Efe oedd un o'r prif gyfranwyr at yr *Encyclopédie* (1751): cyd-olygydd yr argraffiad cyntaf, gyda Denis Diderot, ac awdur rhyw fil o erthyglau, gan gynnwys y "Discours Préliminaire". Ei arbenigedd, wrth gwrs, oedd mathemateg a ffiseg, a chyfrannodd hefyd draethodau am gerddoriaeth ac acwsteg.

Ganed ef ym Mharis, Teyrnas Ffrainc. Cafwyd ef yn noeth ar risiau eglwys St Jean le Rond: dygwyd ef i fyny gan wraig gwydrwr, a darganfyddwyd mai mab anghyfreithlon ydoedd i'r Chevalier Destouches a Madame de Tencin, gwraig hynod am ei harabedd a'i phrydferthwch, gŵr yr hon oedd yn swyddog cyflegrol. Efe a dderbyniodd ei addysg yng Ngholeg Mazarin: ymroddodd gyda brwdfrydedd i astudio gwyddoniaeth, a derbyniwyd ef i'r Athrofa Wyddonol ym 1741. Gyda Diderot, efe a sefydlodd yr *Encyclopédie* enwog: ysgrifennodd y traethawd rhagarweiniol iddo, a golygodd y rhan wyddonol o'r gwaith. Yr oedd yn gyfaill i Ffredrig II, Brenin Prwsia, yr hwn yn aflwyddiannus a geisiodd ganddo ymsefydlu ym Merlin. Gwasgodd Catrin II, Ymerodres Rwsia arno i ymgymryd ag addysg ei mab, ond yn ofer. Hoffai neilltuaeth ac annibyniaeth, safai draw o gymdeithas, ac nid oedd yn gofalu dim ynghylch arian ac anrhydedd. Ysgrifennodd amryw o lyfrau pwysig ar wahanol bynciau gwyddonol a hanesiol. Bu hefyd yn un o ryddfeddylwyr amlyca'r Oleuedigaeth yn Ffrainc. Prif nodweddion ei gymeriad oedd caredigrwydd, symlrwydd, ac annibyniaeth. Fe'i etholwyd i'r Académie française ym 1754, a bu farw ym Mharis yn 65 oed. Yr argraffiad gorau o'i weithiau athronyddol a llenyddol yw un a gyhoeddwyd gan Bastren ym Mharis, ym 1805, mewn deunaw o gyfrolau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Jean Le Rond d'Alembert | French mathematician and philosopher". *Encyclopedia Britannica* (yn Saesneg). Cyrchwyd 26 Mehefin 2021.
2. ↑  "Jean LE ROND, dit d' ALEMBERT (1717-1783) Secrétaire perpétuel". *www.academie-francaise.fr/immortels*. 31 Mai 2012. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-05-31. Cyrchwyd 2022-03-16.

Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun sydd wedi ei addasu o *Y Gwyddoniadur Cymreig*, cyhoeddiad sydd yn y parth cyhoeddus.
Ffilm gomedi a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwyr Melvin Frank a Norman Panama yw ***The Facts of Life*** a gyhoeddwyd yn 1960. Fe'i cynhyrchwyd gan Melvin Frank a Norman Panama yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Melvin Frank a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Leigh Harline. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan United Artists.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Bob Hope, Lucille Ball, Ruth Hussey, Don DeFore, Mike Mazurki, Louis Nye, Philip Ober, Louise Beavers, Robert F. Simon a Peter Leeds. Mae'r ffilm *The Facts of Life* yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1960. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Psycho* sy’n ffilm llawn arswyd a dirgelwch gan feistr y *genre* yma, Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Charles Lang oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Frank Bracht sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Melvin Frank ar 13 Awst 1913 yn Chicago a bu farw yn Los Angeles ar 25 Mehefin 2013. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Chicago.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Melvin Frank nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A Touch of Class |  | y Deyrnas GyfunolUnol Daleithiau America | Saesneg | 1973-05-25 |
| *Above and Beyond* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1952-12-31 |
| Buona Sera Madame Campbell |  | Unol Daleithiau America | SaesnegFfrangegEidaleg | 1968-01-01 |
| Knock On Wood |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1954-01-01 |
| Strange Bedfellows |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1965-02-10 |
| The Court Jester |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1956-01-01 |
| The Duchess and The Dirtwater Fox |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1976-04-01 |
| The Prisoner of Second Avenue |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1975-03-14 |
| The Reformer and The Redhead |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1950-01-01 |
| The Road to Hong Kong |  | y Deyrnas GyfunolUnol Daleithiau America | Saesneg | 1962-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Ysgolhaig Almaenig ac offeiriad o Iesuwr oedd **Athanasius Kircher** (2 Mai 1601 – 27 Tachwedd 1680) sydd yn nodedig fel polymath.

Ganed ef yn Geisa (a leolir bellach yn Thüringen, yr Almaen), yn Abadaeth Fulda, un o esgob-dywysogaethau'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Dysgodd yr ieithoedd Roeg ac Hebraeg yn ysgol yr Iesuwyr yn Fulda, ac astudiodd y gwyddorau a'r dyniaethau yn Paderborn, Cwlen, a Koblenz cyn iddo gael ei ordeinio ym Mainz ym 1628. Ar un pryd fe'i penodwyd yn athro ym Mhrifysgol Würzburg. Ffoes yr Almaen i osgoi'r Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain, a chafodd sawl swydd academaidd yn Avignon. Ymsefydlodd yn Rhufain ym 1634, ac yno y bu am y rhan fwyaf o'i oes. Bu farw yn Rhufain yn 79 oed.

Deallusyn dylanwadol oedd Kircher yn ystod ei oes, a daeth yn enwog fel dyn hollddysgedig: fe'i gelwir yn aml yn "ddyn olaf y Dadeni". Darllennodd yn awchus am ystod eang o bynciau, gan gynnwys archaeoleg, ieithoedd hynafol, daearyddiaeth, seryddiaeth, mathemateg, ffiseg, meddygaeth, opteg, acwsteg, a meddygaeth. Ysgrifennodd ryw 40 o lyfrau a 2000 o lawysgrifau a llythyrau sy'n goroesi. Nodir ei weithiau ysgrifenedig gan wyddoniaduraeth llawn darluniadau a diagramau. Yn ogystal â'i ddarlleniadau a thraethodu ysgolheigaidd traddodiadol, ceisiodd arsylwi ar y byd gyda synhwyrau ei hun: mewn esiampl enwog, cafodd ei ostwng ar ben rhaff i mewn i geudwll Vesuvius er mwyn sbïo ar y tu mewn i losgfynydd yn fuan wedi echdoriad. Casglodd nifer fawr o hynodbethau o fyd natur, sydd yn parhau heddiw fel Amgueddfa Kircher yn Rhufain. Fe'i ystyrir weithiau yn sefydlwr Eifftoleg am iddo geisio (heb lwyddiant) darllen yr hieroglyffau. Efe hefyd oedd y cyntaf i saernïo telyn eolaidd, offeryn cerdd a fyddai'n boblogaidd hyd at ddiwedd y 19g. Fodd bynnag, seiliwyd nifer o'i syniadau ar gamdybiaethau a gwybodaeth ail-law, ac mae diffyg y dull gwyddonol modern yn amlwg yn ei waith. Ni gwerthfawrogir Kircher am ei ddarganfyddiadau na damcaniaethau gwreiddiol, ond yn hytrach am ei frwdfrydedd dros ddysg a'i ymdrechion i arloesi ysgolheictod rhyngddisgyblaethol. Ar sail ei enwogrwydd, priodolir nifer o ddyfeisiau iddo ar gam, gan gynnwys yr hudlusern a'r microsgop.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Athanasius Kircher. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 3 Mehefin 2023.
Dinas hynafol a chymuned (*comune*) yng ngogledd-ddwyrain yr Eidal, yw **Ravenna**, sy'n brifddinas talaith Ravenna yn rhanbarth Emilia-Romagna. Fe'i lleolir ger arfordir Môr Adria. Mae'n borthladd a gystylltir â Môr Adria gan gamlas.

Roedd poblogaeth y gymuned yng nghyfrifiad 2011 yn 153,740.

Yn ôl traddodiad, sefydlwyd Ravenna gan y Sabiniaid. Bu'n ddinas o gyfnod yr Umbriaid ymlaen ac mae'n bosibl iddi gael ei gwladychu gan yr Etrwsciaid. Syrthiodd i'r Rhufeiniaid yn yr 2g CC. Cryfhawyd y ddinas gan yr ymerawdwr Augustus, a adeiladwyd camlesi yno a phorthladd milwrol. Roedd yn brifddinas yr Ymerodraeth Rufeinig yn y Gorllewin (402–476), teyrnas yr Ostrogothiaid (476–526) a rhaglawiaeth Fysantaidd Ravenna ar ôl hynny (584–751). Yn 751 cafodd y ddinas ei meddiannu gan y Lombardiaid a daeth yr Oes Aur i ben. Dirywiodd i fod yn dref fechan ddinod yn yr Oesoedd Canol. Yn 1431 fe'i cipiwyd gan Gweriniaeth Fenis. Dim ond ar ôl i'r wlad gael ei huno gan Garibaldi a sefydlu gwladwriaeth fodern yr Eidal y dechreuodd Ravenna adfywio. Erbyn heddiw mae'n ganolfan masnach a diwydiant ac mae'n un o atyniadau twristaidd mwyaf yr Eidal.

Mae'r ddinas yn enwog am yr adeiladau o'r cyfnodau cynnar a'r mosaics sy'n eu haddurno, sy'n cynnwys Mawsolëwm Theodoric, eglwys San Vitale, Mawsolëwm Galla Placida, eglwys Sant'Apollinare in Classe, Palas Theodoric a'r *Duomo* (eglwys gadeiriol).

Mawsolëwm Theodoric yn Ravenna, sy'n esiampl bwysig o bensaerniaeth y Gothiaid

Enwogion
--------

* Barbara Longhi (1552–1638), arlunydd
* Romolo Gessi (1831–1881), fforiwr
* Giuseppe Vitali (1875–1932), mathemategydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 8 Mai 2018
Ardal o Ferlin, prifddinas yr Almaen, yw **Charlottenburg** a saif ar Afon Spree. Ers 2001, mae'n ffurfio rhan o fwrdeistref Charlottenburg-Wilmersdorf. Mae ardal hanesyddol Charlottenburg ychydig yn fwy na'r dosbarth dinesig cyfoes sy'n dwyn yr enw.

Casgliad o ffermydd, ac yna pentref, o'r enw Lietzow neu Lietzenburg ydoedd yn wreiddiol. Wedi marwolaeth Sophie Charlotte von Hannover, gwraig Ffredrig I, brenin Prwsia, ym 1705 fe'i hailenwyd yn Charlottenburg ar ei hôl, a derbyniodd siarter drefol. Wrth i Ferlin dyfu a llyncu'r trefi a phentrefi cyfagos, cafodd Charlottenburg ei hymgorffori'n rhan o'r ddinas ym 1920.

Mae adeiladau ac atyniadau'r ardal yn cynnwys yr Olympiastadion, a gynhaliodd Gemau Olympaidd yr Haf 1936, a Phalas Charlottenburg, a godwyd ym 1695–99 ar gyfer Sophie Charlotte, sy'n gartref i gasgliadau o hen bethau, paentiadau, ac [[offeryn cerdd|offerynnau cerdd]. Ym mharc y palas lleolir beddrod Ffredrig Wiliam III a'i wraig Luise von Mecklenburg-Strelitz. Yn y palas hefyd mae capel yn y dull Baróc, a adferwyd wedi iddo gael ei ddinistrio yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Ailagorwyd yr hen goleg technegol yn Charlottenburg ym 1946 ar ffurf Prifysgol Dechnegol Berlin. Lleolir sawl amgueddfa, colegau celf a cherdd, a thŷ opera'r Deutsche Oper Berlin yn Charlottenburg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Charlottenburg. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 31 Hydref 2023.
Ffilm antur gan y cyfarwyddwr Manuel R. Ojeda yw ***La Última Aventura De Chaflán*** a gyhoeddwyd yn 1945. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. 

 Mae'r ffilm *La Última Aventura De Chaflán* yn 111 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1945. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Anchors Aweigh* ffilm ysgafn, fflyffi ar ffurf miwsigal gyda Fran Sinatra, gan y cyfarwyddwr ffilm George Sidney. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
José Ortiz Ramos oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Manuel R Ojeda ar 17 Chwefror 1892 ym Morelia.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Manuel R. Ojeda nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Diagram i ddangos gwahanu Pangaea a symudiad y cyfandiroedd hynafol i'w safle presennol (gwaelod y llun). Mae'r rhif ar waelod pob map yn cyfeirio at 'miliwn o flynyddoedd cyn y presennol'.
Map o Pangaea
**Pangaea** neu **Pangea** (o Παγγαία, Hen Roeg am 'cyfanfyd' neu 'byd cyfan') yw'r enw a roddir ar yr uwchgyfandir y credir iddo fodoli yn ystod y cyfnodau Paleosoïg a Mesosoïg, cyn i broses tectoneg platiau wahanu'r cyfandiroedd cyfansoddol i'w dosbarthiad presennol. Ymddengys mai'r Almaenwr Alfred Wegener, prif ddamcaniaethydd damcaniaeth llifo cyfandirol, a ddefnyddiodd yr enw am y tro cyntaf, yn 1920.

Yn strwythurol, credir mai ehangdir anferth ag iddi siap cryman a ymledodd dros y Gyhydedd oedd Pangaea. Enwir y dyfroedd y credir iddynt fod yn amgaeëdig yn y gryman honno Môr Tethys. Oherwydd maint anferth Pangaea, ymddengys mai sych iawn oedd ei ardaloedd mewnol oherwydd diffyg glaw. Yn ddamcaniaethol, byddai'r uwchgyfandir mawr hwnnw yn galluogi anifeiliad y tir i fudo heb rwystr yr holl ffordd o Begwn y De i Begwn y Gogledd.

Gelwir y cefnfor anferth a amgylchynnai uwchgyfandir Pangaea ar un adeg yn Banthalassa.

Credir i Bangaea dorri i fyny tua 180 miliwn o flynyddoedd yn ôl (mya) yn ystod y cyfnod Jwrasig, yn gyntaf yn ddau uwchgyfandir (Gondwana i'r de a Laurasia i'r gogledd), ac yna yn gyfandiroedd yn yr ystyr sy'n gyfarwydd i ni heddiw.

Gweler hefyd
------------

* Yr uwchgyfandiroedd: Gondwana a Lawrasia.
* Gweler hefyd y cyfnodau: Permaidd, Triasig, Jwrasig a'r Cretasaidd.

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Arolwg USGS Archifwyd 2009-01-05 yn y Peiriant Wayback.
* Fideo am symudiadau Pangea Archifwyd 2006-04-12 yn y Peiriant Wayback.
* "PANGAEA" Cronfa data er anrhydedd i Alfred Wegener
* Labordy ym Mhrydain sy'n astudio Pangaea

| * v
* t
* e
Cyfandiroedd y Ddaear |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
Affrica
 | 
Yr Antarctig
 | 
Asia
 | 
Awstralia
 | 
Ewrop
 | 
Gogledd America
 | 
De America
 |

 |

 |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
Affrica-Ewrasia
 | 
Yr Amerig
 | 
Ewrasia
 | 
Oceania
 |

 |

 |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|     | 
* **Cyn-uwchgyfandiroedd**Gondwana
* Laurasia
* Pangaea
* Pannotia
* Rodinia
* Columbia
* Kenorland
* Nena
* Sclavia
* Ur
* Vaalbara

 | 
* **Cyfandiroedd Hanesyddol**Amazonia
* Arctica
* Asiamerica
* Atlantica
* Avalonia
* Baltica
* Cimmeria
* Craton Congo
* Ewramerica
* Kalaharia
* Kazakhstania
* Laurentia
* Gogledd Tsieina
* Siberia
* De Tsieina
* India

 |

 |

 |
| ** Gweler hefyd Rhanbarthau'r Ddaear*
* Categori **Categori**
 |
Ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr Jean Vallée yw ***Les Hommes Sans Nom*** a gyhoeddwyd yn 1937. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jane Bos. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Constant Rémy. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1937. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Life of Emile Zola* sef ffilm Americanaidd hanesyddol gan y cyfarwyddwr William Dieterle. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Georges Million oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jean Vallée ar 20 Gorffenaf 1899 ym Mondeville a bu farw yn Antibes ar 12 Mai 1968.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jean Vallée nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Gwlyptir Martin Mere
Gwarchodfa natur Slimbridge
Fflamingod, Llanelli
Sefydlwyd yr **Ymddiriodolaeth Adar Dŵr a Thiroedd Gwlybion** ym 1946 yn Slimbridge gan Syr Peter Scott. Agorwyd y warchodfa er mwyn rhannu’r profiad gyda’r cyhoedd, a chyflwynodd o raglenni natur ar deledu BBC o’r warchodfa.

Mae gan yr ymddidiodolaeth 10 canolfan:

* Gwarchodfa Natur Arundel
* Gwarchodfa Natur Genedlaethol Caerlaverock
* Gwarchodfa natur Castle Elspie
* Gwarchodfa natur Llanelli
* Gwarchodfa natur Llundain (agorwyd yn 2000)
* Gwarchodfa natur Martin Mere
* Gwarchodfa natur Slimbridge
* Gwarchodfa natur Steart
* Gwarchodfa natur Washington
* Gwarchodfa natur Welney (agorwyd yn 2006)

Mae gwaith yr ymddiriodolaeth yn cynnwys gwarchod adar prin ac yna eu rhyddhau yn ôl i’w cynefinoedd naturiol. Dechreuodd y proses efo’r Nene, gwydd o Hawaii. Erbyn hyn, mae eu niferoedd wedi ailgodi o 30 i dros 2,000 ers 1962. Diolch i waith Gwarchodfa Caerlaverock, cododd niferoedd gwyrain ar Ynys Sfalbard o 300 ym 1948 i 25,000 erbyn 1999. Ailgyflwynwyd Corhwyaden Laysan i Hawaii yn 2005, a’r Garan i Loegr yn 2010, wedi absenoldeb o 400 mlynedd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Tudalen hanes ar wefan yr Ymddiriodolaeth". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-09-17. Cyrchwyd 2018-02-28.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan yr Ymddiriodolaeth