Peintiwr a damcaniaethwr celf o Rwsia oedd **Kazimir Severinovich Malevich** (Rwsieg: Казими́р Севери́нович Мале́вич; 23 Chwefror 1879 – 15 Mai 1935). Roedd yn artist avant-garde, arloeswr celf haniaethol a phrif sylfaenydd y mudiad celfyddydol Swprematiaeth yn seiliedig ar ffurfiau geometrig, fel cylchoedd, sgwariau a llinellau wedi'u peintio mewn dewis cyfyngedig o liwiau.

Bywyd cynnar
------------

Fe ganwyd Kazimir Malevich yn Kazimierz Malewicz i deulu Pwylaidd a oedd wedi symud i fyw yn agos i Kyiv (pryd hynny'n rhan o Ymerodraeth Rwsia; yn Wcráin heddiw) ar ôl ymraniad Gwlad Pwyl.

Swprematiaeth
-------------

*Cyfansoddiad Swprematyddol*, 1915
Yn 1915 fe osododd Malevich sylfaeni *Swprematiaeth* pan gyhoeddodd ei maniffesto *O Giwbiaeth i Swprematiaeth*. Yn 1915-1916 gweithiodd gydag arlunwyr Swprematyddol eraill mewn prosiect cydweithredol, gwerinol ym mhentrefi Skoptsi a Verbovka. Yn 1916-1917 cymerodd ran yn yr arddangosfa 'Jac o Ddiemyntau' ym Moscow gyda Nathan Altman, David Burliuk, Aleksandra Ekster ac eraill.

Mae enghreifftiau enwog o'i waith Swprematyddol yn cynnwys y *Sgwâr Du'* (1915) a *Gwyn ar Wyn* (1918).

Mae'r term "Swprematiaeth" yn cyfeirio at gelfyddyd haniaethol yn seiliedig ar "oruchafiaeth deimlad artiffisial pur" yn hytrach nag ar ddarluniau gweledol o wrthrychau.

Wedi Chwyldro Rwsia
-------------------

Yn dilyn Chwyldro Rwsia (1917), fe ddaeth Malevich yn aelod o Goleg Gelf Narkompros,
a Chomisiynwr y Pwyllgor Gwarchod Cofebion ac Amgueddfeydd. Dysgodd yn Ysgol Gelf Ymarferol Vitebsk yn yr Undeb Sofietaidd (yn awr yn Belarws) (1919–1922), Academi Celf Leningrad (1922–1927), a Sefydliad Celf Kiev (1927–1929), ac Ysgol Gelf Leningrad (1930).

Ysgrifennodd ei lyfr *Y Byd Fel Di-wrthrychaeth*, a gyhoeddwyd ym München ym 1926. Ynddo mae Malevich yn amlinellu syniadaeth 'Swprematiaeth'.

Yn 1923 fe benodwyd Malevich yn gyfarwyddwr yn Sefydliad Diwylliant Celfyddydol Petrograd, a gafodd ei orfodi i gau ym 1926 ar ôl i bapur newydd Comiwnyddol ei alw yn "fynachdy dan nawdd y llywodraeth yn llawn pregethu meddwol gwrth-chwyldroadol."

Roedd y system Stalinaidd yn dechrau troi i hyrwyddo celfyddyd propaganda Realaeth fel yr unig ffuf celfyddydol derbynniol.

*Sais ym Moscow*, 1914

Cydnabyddiaeth rhyngwladol a gwaharddiad
----------------------------------------

Ym 1927 fe deithiodd Malevich i Warsaw lle derbyniodd groeso brwd. Yno cyfarfu ag arlunwyr a'i gyn-fyfyrwyr Władysław Strzemiński a Katarzyna Kobro, oedd yn creu gwaith wedi'i ddylanwadu gan Malevich yn eu mudiad eu hun sef *Unism*.

Fe aeth Malevich ymlaen i Berlin a München i arddangos ei waith gan dderbyn sylw rhyngwladol. Fe adawodd lawer o waith ar ôl pan ddychwelodd i'r Undeb Sofietaidd. Roedd Malevich yn rhagweld y byddai agweddai'r awdurdodau tuag at gelf fodern yn newid yn dilyn marwolaeth Lenin. Fe ddechreuodd llywodraeth Stalin rwystro celf haniaethol, gan ei hystyried yn *bourgeois*. Cafodd llawr o'i waith ei gipio ac fe waharddwyd rhag creu rhagor.

Marwolaeth
----------

Bu farw Malevich o ganser yn Leningrad ar 15 Mai 1935. Arddangoswyd y 'Sgwâr Du' uwchben ei wely angau, ac roedd galarwyr yn gallu chwifio baner yn dangos y 'Sgwâr Du'. Fe gladdwyd o dan dderwen wrth ymyl Nemchinovka.

Marchnad gelf
-------------

Ar 3 Tachwedd 2008 fe dorrwyd y record am bris uchaf a dalwyd am ddarn o gelf Rwsiaidd pan werthwyd un o weithiau Malevich, *Cyfansoddiad Swprematyddol* am US$60 miliwn yn Sotherby's, Efrog Newydd.

Mewn diwylliant poblogaidd
--------------------------

Mae Malevich a'i waith yn ysbrydoli llawer o gyfeiriadau mewn diwylliant poblogaidd. 

* Mae'r nofel boblogaidd *Red Square* gan Martin Cruz yn ymwneud â smyglo darlun Malevich o Rwsia
* Mae'r nofel *The Art Thief* gan Noah Charney yn hanes dwyn gwaith Malevich ac yn trafod effaith gwaith radicalaidd Malevich ar y byd celf.
* Mae gwaith Malevich hefyd yn amlwg yn ffilm Lars Von Trier *Melancholia*, 2011.
* Mae'r grŵp roc-diwydiannol Slofenaidd Laibach wedi defnyddio'r "Sgwâr Du" yn eu logo a phosteri.
* Defnyddiodd label recordiau Cymraeg Recordiau Ankst logo a chefndir i'w wefan a ddylanwadwyd gan Malevich.

Oriel
-----

* Merch y Blodau, 1903*Merch y Blodau*, 1903
* Ymdrochwyr, 1908*Ymdrochwyr*, 1908
* Gaeaf, 1909*Gaeaf*, 1909
* Cynaeafu'r Rhyg, 1911*Cynaeafu'r Rhyg*, 1911
* Hogwr y Cyllyll, 1912*Hogwr y Cyllyll*, 1912
* Pen Merch Werinol, 1912-1913*Pen Merch Werinol*, 1912-1913
* Biwro ac Ystafell, 1913*Biwro ac Ystafell*, 1913
* Portread Matiushin, 1913*Portread Matiushin*, 1913
* Buwch a Ffidil, 1913*Buwch a Ffidil*, 1913
* Sais ym Moscow, 1914*Sais ym Moscow*, 1914
* Cyfansoddiad gyda'r Mona Lisa, 1914*Cyfansoddiad gyda'r Mona Lisa*, 1914
* Sgwâr Du, tua.1923*Sgwâr Du*, tua.1923
* Cylch Du, 1915,*Cylch Du*, 1915,
* Sgwâr Goch: Realaeth ddarluniol o ferch werinol mewn dau ddimensiwn, 1915.*Sgwâr Goch: Realaeth ddarluniol o ferch werinol mewn dau ddimensiwn*, 1915.
* Cyfansoddiad Swprematyddol, 1916*Cyfansoddiad Swprematyddol*, 1916
* Darlun Swprematyddol: Wyth Hirsgwar Coch, 1915*Darlun Swprematyddol: Wyth Hirsgwar Coch*, 1915
* Swprematyddol, 1916*Swprematyddol*, 1916
* Swprematyddol, 1921-1927*Swprematyddol*, 1921-1927
* Bachgen, 1928-1932*Bachgen*, 1928-1932
* Marchogion Coch, 1928-1932*Marchogion Coch*, 1928-1932
* Tirwedd Haf, 1929*Tirwedd Haf*, 1929
* Lladdwr gwair, 1930*Lladdwr gwair*, 1930
* Cyflwyniad cymhleth: Hanner ffigwr mewn crys melyn, 1928-1932*Cyflwyniad cymhleth: Hanner ffigwr mewn crys melyn*, 1928-1932

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "A Dictionary of Twentieth-Century Art". Encyclopedia.com. Cyrchwyd 2014-03-18.
2. ↑  "The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition". Encyclopedia.com. Cyrchwyd 2014-03-18.
3. ↑   "Malevich’s Burial Site Is Found, Underneath Housing Development", *New York Times*, 30 Awst 2013

Llyfryddiaeth
-------------

* Kasimir Malevich, *The Non-objective World*, cyf. Howard Dearstyne (Chicago: Paul Theobald, 1959)
* John Milner, *Kazimir Malevich and the Art of Geometry* (New Haven: Yale University Press, 1996)
* Andrei Nakov, *Kasimir Malevich, Catalogue raisonné* (Paris: Adam Biro, 2002)
* Matthew Drutt, *Kazimir Malevich: Suprematism* (Efrog Newydd: Guggenheim Museum, 2003)
* Gilles Néret, *Kazimir Malevich and Suprematism 1878-1935* (Taschen, 2003)
* Andrei Nakov, *Kasimir Malevich, le peintre absolu* (Paris: Thalia Édition, 2007)
* Aleksandra S. Shatskikh a Marian Schwartz, *Black Square: Malevich and the Origin of Suprematism* (New Haven: Yale University Press, 2012)

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Kazimir Malevich***

WikiquoteWikiquote
Mae gan Wiciddyfynu gasgliad o ddyfyniadau sy'n berthnasol i:
***Kazimir Malevich***

* Darluniau Kazimir Malevich
* Guggenheim: Kazimir Malevich Archifwyd 2008-05-12 yn y Peiriant Wayback.
* "White on White" Archifwyd 2005-11-26 yn y Peiriant Wayback.
* DA Collection Archifwyd 2012-12-02 yn y Peiriant Wayback.
* Kazimir-Malevich.org - 128 darn o waith Kazimir Malevich
* Das schwarze quadrat (Y Sgwâr Du) - Arddangosfa Kunsthalle Hamburg Archifwyd 2020-05-13 yn y Peiriant Wayback.
* Sergei V. Ivanov. The Leningrad School of Painting

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 14773228
* LCCN: n80028265
* ISNI: 0000 0001 2121 4081
* GND: 118640836
* SELIBR: 73877
* SUDOC: 027329070
* BNF: cb119140946 (data)
* BIBSYS: 90130860
* ULAN: 500004959
* NLA: 35324132
* NDL: 00470953
* NKC: jn19990210401
* The SBN id RAVV010699 is not valid.
* BNE: XX1083857
* CiNii: DA03323083

 |