recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan-droellwr Wallace** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tylluan-droellwyr Wallace) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegotheles wallacii***; yr enw Saesneg arno yw *Wallace's owlet-nightjar*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*) sydd yn urdd y *Caprimulgiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. wallacii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan-droellwr Wallace yn perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan-droellwr Awstralia | Aegotheles cristatus |  |
|
| Tylluan-droellwr Caledonia Newydd | Aegotheles savesi |  |
|
| Tylluan-droellwr Halmahera | Aegotheles crinifrons |  |
|
| Tylluan-droellwr Wallace | Aegotheles wallacii |  |
|
| Tylluan-droellwr mawr | Aegotheles insignis |  |
|
| Tylluan-droellwr rhesog | Aegotheles bennettii |  |
|
| Tylluan-droellwr y Dwyrain | Aegotheles archboldi |  |
|
| Tylluan-droellwr y mynydd | Aegotheles albertisi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan-droellwr Wallace** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Timor** yn ynys yn ne-ddwyrain Asia. Mae rhan ddwyreiniol yr ynys yn wladwriaeth annibynnol Dwyrain Timor, tra mae'r rhan orllewinol yn rhan o Indonesia dan yr enw Gorllewin Timor.

Daw'r enw o *timur*, "dwyrain" mewn Malayeg; mae'r ynys yn un o'r rhai mwyaf dwyreiniol o'r gadwyn o ynysoedd. Mae'n ynys weddol fawr, 11,883 milltir sgwâr (30,777 km²). Mae Awstralia i'r de o'r ynys, Sulawesi a Flores i'r gogledd-orllewin a Sumba i'r gorllewin. I'r gogledd-ddwyrain mae Ynysoedd Barat Daya, yn cynnwys Wetar.

Roedd rhan orllewinol yr ynes yn rhan o ymerodraeth yr Iseldiroedd o ddechrau'r 19g hyd 1949 pan ddaeth yn rhan o Indonesia. Roedd dwyrain yr ynys yn eiddo i Portiwgal o 1596 hyd 1975. Yn 1975 meddiannwyd y rhan ddwyreiniol hefyd gan Indonesia. Wedi ymladd hir a gwaedlyd rhwng y mudiad cenedlaethol a byddin Indonesia, cynhaliwyd refferendwm yn 1999, pan bleidleisiodd poblogaeth dwyrain Timor dros annibyniaeth. Daeth Dwyrain Timor yn annibynnol yn 2002.

Ynys Timor yn Indonesia
Iaith a siaredir ym Mhacistan a gogledd India yw **Wrdw**, **Urdu** neu 'Wrdw Fodern Safonol' (**اردو**, traws. *Urdū*; a adwaenir hefyd fel **Lashkari**, **لشکری**). Mae'n iaith sy'n perthyn i'r gangen Indo-Irananidd o'r teulu ieithoedd Indo-Ewropeaidd. Wrdw yw iaith swyddogol Pacistan, ac mae'n un o ieithoedd swyddogol India. O ran nifer o siaradwyr brodorol, mae oddeutu'r ugeinfed safle ymhlith ieithoedd y byd.

Hi yw iaith swyddogol (a *lingua franca*) Pacistan a Nepal ac mae'n un o 22 iaith swyddogol India, fel a nodir yng Nghyfansoddiad y wlad ac yn weithredol mewn chwe thalaith: Jammu a Kashmir, Telangana, Uttar Pradesh, Bihar, Jharkhand a Gorllewin Bengal ac yn y brifddinas Delhi.

Ffurf Persiaidd ar Hindustaneg yw Wrdw. Mae'r iaith Hindi yn ffurf arall ar Hindustaneg. Y prif wahaniaeth rhwng y ddwy iaith yw'r sgript a ddefnyddir; mae Wrdw'n defnyddio'r Sgript Berso-Arabaidd, tra mae Hindi'n defnyddio'r sgript Devanāgarī.

Er ei bod yn gymharol ifanc fel iaith lenyddol, mae corff sylweddol o farddoniaeth, rhyddiaith a thestunau crefyddol Wrdw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   *Ethnolog* (25th ed.), Dallas, Texas: SIL International, 21 Chwefror 2022, Wikidata Q14790, adalwyd 23 Ebrill 2022
2. 1 2   *Ethnolog* (25th ed.), Dallas, Texas: SIL International, 21 Chwefror 2022, Wikidata Q14790,
3. ↑  1. Khadija Shakeel, Ghulam Rasool Tahir, Irsha Tehseen, Mubashir Ali, "A framework of Urdu topic modeling using latent dirichlet allocation (LDA)", Computing and Communication Workshop and Conference (CCWC) 2018 IEEE 8th Annual, tt. 117-123, 2018.
Am ddefnyddiau eraill gweler trol (gwahaniaethu).
**Trol** (llun gan John Bauer)
Yn llên gwerin Llychlyn mae'r **trol** (Norwyeg *jutul*, Saesneg *troll*) yn gawr brawychus sy'n byw mewn ogof neu gastell diarffodd. Fel rheol mae'n gwarchod trysor. Mae'n rhodio'r fforestydd a'r rhosdiroedd yn y nos am fod pelydrau'r haul yn ei droi'n garreg. Weithiau mae'n dal teithwyr ac yn eu bwyta.

Mae'r trol yn perthyn i ddosbarth o greaduriaid arallfydol a elwir *underjordiske-folk* ("y bobl sydd dan y ddaear").

Yn y traddodiad llên gwerin diweddarach mae'r trol yn colli rhai o'i agweddau mwyaf cyntefig ac yn cael ei bortreadu fel corrach o ddyn, gwyllt ei olwg, sy'n byw mewn ogof neu yn y mynyddoedd ac sy'n grefftwr medrus.

Mae chwedlau am y trol yn arbennig o niferus a grymus yn llên gwerin Norwy (ceir dwsinau o enghreifftiau yng nghasgliad adnabyddus Moe ac Asbjørnsen, er enghraifft).

Ceir chwedlau am y trol a chewri tebyg iddo mewn sawl gwlad a diwylliant, ond mae gan y trol Llychlynaidd ei gymeriad arbennig ei hun ac mae'n rhan bwysig o etifeddiaeth gwledydd Llychlyn.

Llyfryddiaeth
-------------

* Reidar Th. Christiansen (cyf. Pat Shaw Iversen), *Folktales of Norway* (Llundain, 1964). Detholiad o chwedlau gyda rhagymadrodd da.
Archaeolegydd o Gymru oedd yr Athro **William Francis Grimes** (31 Hydref 1905 – 25 Rhagfyr 1988), a gyhoeddai wrth yr enw **W. F. Grimes**. Ei brif feysydd oedd archaeoleg Llundain a chynhanes Cymru. Roedd yn frodor o Sir Benfro.

Cafodd ei addysg brifysgol ym Mhrifysgol Cymru. Bu'n Geidwad Cynorthwyol Adran Archaeoleg Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd, o 1926 hyd 1938. Bu'n llywydd Cymdeithas Archaeolegol y Cambrian, cadeirydd y Comisiwn Brenhinol ar Henebion yng Nghymru ac ymgymerodd hefyd a sawl post cyhoeddus arall ym maes archaeoleg.

Yn ystod y 1950au a'r 1960au cloddiodd sawl gwaith yn Llundain yn rhinwedd ei swydd fel cyfarwyddwr Amgueddfa Llundain a'r Astudfa Archaeoleg, y sefydliad o fewn Prifysgol Llundain a sefydlwyd gan Syr Mortimer Wheeler yn 1937. Bu'n athro archaeoleg yno hyd ei ymddeol yn 1973.

Un o ddarganfyddiadau pwysicaf Grimes oedd Mithraeum Llundain yn 1954, teml Rufeinig yn gysegredig i'r duw Mithras. Enghraifft gynnar o archaeoleg achub oedd hyn, gan fod y safle, a fomiywd yn y rhyfel, yn cael ei datblygu.

Llyfryddiaeth ddethol
---------------------

* Grimes, W. F. *The Megalithic Monuments of Wales* (1936)
* ——, *The Prehistory of Wales* (1951)
* ——, 'Excavations in the City of London', yn Bruce-Mitford R.L.S. (gol.) *Recent Archaeological Excavations in Britain* (Llundain, 1956).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 46876866
* LCCN: n50031080
* ISNI: 0000 0001 1634 683X
* GND: 1024428230
* SUDOC: 034918248
* BNF: cb12561938z (data)
* BIBSYS: 65170
* CiNii: DA12331140
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
*Gofal: ceir sawl mynydd o'r enw hwn.*  

Mae **Meall Odhar (656m)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN298298. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Twyn Disgwylfa** yn gopa mynydd a geir rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SN951318. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 317 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 417 metr (1368 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Carnedd lwyfan
--------------

Mae ar y mynydd hwn garnedd lwyfan sy'n dyddio'n ôl i Oes yr Efydd; cyfeiriad grid SO162177. Dylid cofio nad cylch cerrig fel y cyfryw yw carneddi llwyfan, fodd bynnag, gan fod y rheiny o oes wahanol ac yn cael eu defnyddio i bwrpas gwahanol. Mae'n bosibl i seremoniau neu ddefodau gael eu cynnal ar y safle yn ogystal â chladdedigaeth.

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r rhif SAM: BR357.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
2. ↑  Data Cymru Gyfan, CADW
Mae **Twyni Crymlyn** (neu *Crymlyn Burrows*) a leolir ger Crymlyn, ym mwrdeisdref sirol Caerffili, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 05 Awst 1987 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 234.52 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Cadwyn o fryniau sialc sy'n ymestyn am tua 670 km2 (260 milltir sgwâr) ar draws siroedd arfordirol De-ddwyrain Lloegr yw'r **Twyni Deheuol** (Saesneg: *South Downs*). Mae'r Twyni yn ymestyn o Ddyffryn Itchen yn Hampshire yn y gorllewin i Bentir Beachy yn Nwyrain Sussex yn y dwyrain. O'r sgarp serth ar yr ochr ogleddol mae golygfeydd helaeth ar draws y Weald. Butser Hill yw pwynt uchaf y Twyni, gyda chopa 270 metr (890 troedfedd) uwchben lefel y môr. Nodweddir y dirwedd gan dwyndir tonnog, dyffrynnoedd sych, a tiroedd helaeth o laswellt byr.

Mae'r Twyni Gogleddol yn gadwyn arall o fryniau sialc sy'n rhedeg yn gyfochrog â'r Twyni Deheuol, tua 30 milltir (48 km) i'r gogledd, ar ymyl ogleddol y Weald.

Oriel
-----

* Tirwedd nodweddiadol y Twyni Deheuol: ger Arundel, Gorllewin SussexTirwedd nodweddiadol y Twyni Deheuol: ger Arundel, Gorllewin Sussex

* Y sgarp serth ar ochr ogleddol y Twyni: Firle Beacon, Dwyrain SussexY sgarp serth ar ochr ogleddol y Twyni:   
Firle Beacon, Dwyrain Sussex
* Dyffryn sych yn y Twyni: Devil's Dyke ("Clawdd y Diafol"), i'r gogledd o BrightonDyffryn sych yn y Twyni: Devil's Dyke ("Clawdd y Diafol"), i'r gogledd o Brighton
* Mae'r Twyni'n cyrraedd y môr yn eu pen dwyreiniol: Y Seven Sisters ("Y Saith Chwaer"), Dwyrain SussexMae'r Twyni'n cyrraedd y môr yn eu pen dwyreiniol: Y Seven Sisters ("Y Saith Chwaer"), Dwyrain Sussex

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, down1 *n* > the South Downs.
Cadwyn o fryniau sialc yn Ne-ddwyrain Lloegr yw'r **Twyni Gogleddol** (Saesneg: *North Downs*). Mae'r Twyni yn ymestyn o Farnham yn Surrey yn y gorllewin i'r Clogwyni Gwyn Dover yng Nghaint yn y dwyrain. Mae'r rhan orllewinol, rhwng Farnham a Guildford, yn gefn cul, a elwir yn The Hog's Back ("Cefn y Twrch"). Mae'r rhan ddwyreiniol ehangach yn gorffen yn y clogwyni rhwng Folkestone and Deal. Ar yr ochr ddeheuol mae sgarp serth; ar ochr ogleddol mae golethr ysgafn. Botley Hill yw pwynt uchaf y Twyni, gyda chopa 267 metr (876 troedfedd) uwchben lefel y môr. Mae'r crib y Twyni'n cael ei groesi gan ddyffrynnoedd cyfres o afonydd: y Wey, Mole, Darent, Medway a Stour, sy'n llifo i'r gogledd ac i'r gogledd-ddwyrain o'r Weald.

Mae'r Twyni Deheuol yn gadwyn arall o fryniau sialc sy'n rhedeg yn gyfochrog â'r Twyni Gogleddol, tua 30 milltir (48 km) i'r de, ar ymyl ddeheuol y Weald.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, down1 *n* > the North Downs.

Oriel
-----

* Tirwedd nodweddiadol y Twyni Deheuol: ger Eynsford, CaintTirwedd nodweddiadol y Twyni Deheuol:   
ger Eynsford, Caint
* Y sgarp serth ar ochr ddeheuol y Twyni: ger Folkestone, CaintY sgarp serth ar ochr ddeheuol y Twyni:   
ger Folkestone, Caint
* Mae Afon Mole yn torri trwy'r Twyni: golygfa o Bryn Bocs, SurreyMae Afon Mole yn torri trwy'r Twyni:   
golygfa o Bryn Bocs, Surrey
* Mae'r Twyni'n cyrraedd y môr yn eu pen dwyreiniol: Y Clogwyni Gwyn DoverMae'r Twyni'n cyrraedd y môr yn eu pen dwyreiniol: Y Clogwyni Gwyn Dover
Gwleidydd Llafur Cymru yw **Vikki Howells** sydd wedi cynrychioli etholaeth Cwm Cynon yng Nghynulliad Cymru ers etholiad 2016.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Magwyd Howells yn Cwm-bach, Rhondda Cynon Taf.

Gyrfa
-----

### Gyrfa addysg

Roedd Howells yn athrawes am 16 mlynedd. Cyn ei hethol i'r Cynulliad, roedd yn athrawes hanes a phennaeth cynorthwyol y chweched dosbarth yn Ysgol Gyfun St Cenydd yng Nghaerffili, De Cymru. Cymerodd absenoldeb drwy ganiatâd i ymgyrchu ar gyfer etholiad, ac fe fyddai wedi dychwelyd i'w gwaith ar y dydd Llun yn dilyn yr etholiad pe na bai hi wedi bod yn llwyddiannus.

### Gyrfa wleidyddol

Ym mis Rhagfyr 2015, cyhoeddwyd bod Howells wedi cael ei dewis fel ymgeisydd Llafur Cymru ar gyfer etholaeth Cwm Cynon yn etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016. Mae hi wedi bod yn aelod o'r Blaid Lafur ers dros 20 mlynedd. Ar 5 Mai 2016, cafodd ei hethol yn Aelod Cynulliad; derbyniodd 9,830 pleidlais (51.1% o'r pleidleisiau a fwriwyd).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Tegeltija, Sam (6 May 2016). "Assembly Election 2016: Labour holds Cynon as Vikki Howells succeeds Christine Chapman". *Wales Online*. Cyrchwyd 7 May 2016.
2. ↑  "Vikki Howells Welsh Labour Assembly candidate for Cynon Valley". *VikkiHowellsCynonValley.co.uk*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-06-04. Cyrchwyd 7 May 2016.
3. 1 2 3  Tegeltija, Sam (8 December 2015). "Teacher Vikki Howells announced as Labour's Cynon Valley candidate for National Assembly election". *Walses Online*. Cyrchwyd 7 May 2016.

Dolenni allanol
---------------

* Vikki Howells ar Twitter
* Gwefan Wleidyddol Archifwyd 2016-06-04 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Twyn Tal-y-cefn** yn gopa mynydd a geir yn y Mynydd Du rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO222323. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 702 metr (2303 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Lleolir **Twyni Mwd Aber Dyfi** rhwng Aberystwyth a Machynlleth yng Ngheredigion, Cymru ac maent yn rhan o Warchodfa Natur Genedlaethol Dyfi.

Defaid a fegir ar gyfer cig oen hallt.

Ecoloeg
-------

Gwarchodir y twyni (neu'r "tywynnau") hyn gan Erthygl 4 o Ddeddf Gwarchod Adar, ac fe'i adnabyddir fel "Ardal Warchodol, Arbennig". Mae'r ardal yn cynnwys yr aber a'r gwlyptir, tywynnau tywod, twyni mwd (*mudflats*), mawnog, corsydd, sianeli'r afon a nodweddion eraill a'r cwbwl yn agos at bentref bychan Ynyslas.

Perchennog a cheidwad y glannau gorllewinol yw'r Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar (RSPB). Nytha'r Ŵydd dalcenwen yn yr ardal hon ers blynyddoedd, sef y man mwyaf deheuol y mae'n nythu ynddo. Mae'r aber hefyd yn gynefin i Bibydd y mawn, *Haematopus longirostris*, Pibydd y tywod, Aderyn drycin Manaw a Môr-wennol. Yma hefyd gellir canfod: Llysiau’r Gingroen neu "Creulys Iago" (*Senecio jacobeae*); Tafod y Bytheaid (*Cynoglossum officinale*) a’r Helyglys Hardd (*Chamerion angustifolium*). Mae Llys Iago'n nodweddiadol iawn o’r safle ar Ynyslas, ac i'w canfod gan nad ydynt at ddant y cwningod sydd mor bwysig ar Ynyslas.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Joint Nature Conservation Committee (JNCC) 10 April 2008". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-03-04. Cyrchwyd 2013-12-23.
2. ↑  "BBC Cymru: Aber y Dyfi; 1Ebrill 2008". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-08-23. Cyrchwyd 2013-12-23.
3. ↑  Y Naturiaethwr Archifwyd 2012-04-10 yn y Peiriant Wayback.; Gorffennaf 2006; adalwyd 24 Rhagfyr 2013

Dolenni allanol
---------------

* BBC Archifwyd 2007-08-23 yn y Peiriant Wayback.
* www.geograph.co.uk : Ffotos
Pentrefan yng nghymuned Gwenfô, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Twyn-yr-odyn**. neu **Twynyrodyn**. Saif ychydig i'r de-orllewin o Groes Cwrlwys, yn agos iawn at bentrefi Gwenfô a Llwyneliddon. Mae'r Trosglwyddydd Gwenfô wedi'i leoli yma.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jane Hutt (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Alun Cairns (Ceidwadwr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 22 Rhagfyr 2021
2. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
3. ↑  "Gwefan Senedd Cymru". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-11-10. Cyrchwyd 2021-12-22.
4. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Mae **Meysydd Derwen-fach** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1973 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.73 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
**Twymyn Pigiad Torogen Affricanaidd** (**ATBF**) yw haint bacteriol sy'n cael ei ledaenu gan frathiad torogen. Gall symptomau gynnwys twymyn, cur pen, poenau yn y cyhyrau, a brech. Fel arfer, ar safle'r brathiad ei hun, mae'r croen yn cochi'n sylweddol a cheir canolbwynt tywyll i'r rhan honno. Mae symptomau fel arfer yn dod i'r amlwg 4-10 diwrnod wedi'r brathiad. Ni achosir cymhlethdodau’n aml, serch hynny, gall y pigiadau achosi i gymalau chwyddo. Nid yw rhai dioddefwyr yn datblygu symptomau o gwbl.

Achosir y clefyd gan y bacteriwm *Rickettsia africae*. Lledaenir y bacteriwm gan drogod o'r math Amblyomma. Fel arfer, mae'r rhain yn ymgartrefu mewn glaswellt neu lwyn tal yn hytrach nag mewn dinasoedd. Mae'r symptomau fel arfer yn arwain at ddiagnosis. Gellir cadarnhau'r cyflwr wrth ystyried diwylliant, PCR, neu imiwnofflworoleuedd.

Ni cheir pigiad i drin y cyflwr. Mae osgoi brathiad yn un o'r camau amddiffynnol gorau, a ellir gwneud hynny drwy orchuddio'r croen gyda DEET, neu ddefnyddio dillad trin trwdrin. Fodd bynnag, ni cheir llawer o dystiolaeth ynghylch triniaethau posib. Mae'r gwrthfiotig *doxycycline* yn ymddangos yn effeithiol. Gellir defnyddio cloramffenicol neu azithromycin hefyd. Fel arfer, y mae'r afiechyd yn cilio heb driniaeth o gwbl.

Lledaena'r afiechyd yn Affrica Is-Sahara, India'r Gorllewin, ac yn Ynysoedd y De. Mae'n gymharol gyffredin ymhlith teithwyr i Affrica Is-Sahara. Caiff y rhan fwyaf o heintiau eu dal rhwng Tachwedd ac Ebrill. Gellir cael ffrwydrad o achosion yn ystod y cyfnod hwn. Yn ôl y sôn, disgrifiwyd y clefyd am y tro cyntaf ym 1911. Mae Twymyn Pigiad Torogen Affricanaidd yn dwymyn frych. Caiff ei gamgymryd yn aml fel twymyn Môr y Canoldir.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "African Tick-Bite Fever". *wwwnc.cdc.gov* (yn Saesneg). March 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 6 October 2017. Cyrchwyd 28 October 2017. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Jeremy Farrar; Peter Hotez; Thomas Junghanss; Gagandeep Kang; David Lalloo; Nicholas J. White (2013). *Manson's Tropical Diseases*. Elsevier Health Sciences. t. 279. ISBN 9780702051029.
3. ↑  Jensenius, M; Fournier, PE; Kelly, P; Myrvang, B; Raoult, D (September 2003). "African tick bite fever.". *The Lancet. Infectious Diseases* **3** (9): 557–64. doi:10.1016/s1473-3099(03)00739-4. PMID 12954562.
4. ↑  Jensenius, Mogens; Fournier, Pierre-Edouard; Raoult, Didier (2004-11-15). "Rickettsioses and the international traveler". *Clinical Infectious Diseases* **39** (10): 1493–1499. doi:10.1086/425365. ISSN 1537-6591. PMID 15546086.
5. ↑  "Imported Spotted Fevers". *www.cdc.gov* (yn Saesneg). April 2017. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 October 2017. Cyrchwyd 28 October 2017. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Term Ocsitaneg a ddefnyddir i ddisgrifio fywgraffiadau rhyddiaith byr sy'n crynhoi hanes bywyd trwbadŵr (bardd Ocsitaneg) neu trobairitz (prydyddes Ocsitaneg) yw **Vida**.

Mae'r gair *vida* (*vita* yn nhafodiaith Limousin) yn golygu "bywyd" (h.y. "buchedd") yn Ocsitaneg. Yn y *chansonniers*, casgliadau o gerddi canoloesol gan y trwbadwriaid yn y llawysgifau, mae gwaith bardd unigol yn aml yn gypledig â bywgraffiad byr mewn rhyddiaith. Ond ni ellir dibynnu'n ormodol ar y ffeithiau a geir yn y *vidas* am sawl manylyn yn deillio o ddarlleniad llythrennol o anturiaethau a ddisgrifir yng ngwaith y bardd neu o stoc cyffredin o hanesion am y trwbadwriaid neu o darddell mewn chwedlau llafar a thraddodiadau amdanynt.

Mae rhai o'r cerddi yn y llawysgrifau i'w cael gyda *razós* yn ogystal â *vitas*, sy'n manylu ar gefndir y cerddi, e.e. hanesyn am anturiaeth garwrol.

Mae'r trwbadwriaid y cedwir bucheddau amdanynt yn cynnwys Bernard de Ventadour.

Llyfryddiaeth
-------------

* Jean Boutière, Alexander H. Schutz, *Biographies des troubadours, textes provençaux des XIIIe-IVe siecle*, Paris, A.-G. Nizet, 1964
Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol De Affrica yn dathlu ennill Cwpan Rygbi'r Byd yn 2007.
**Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol De Affrica** (y llysenw **y Springbocs**) sy'n cynrychioli De Affrica mewn gemau rhyngwladol. Maent yn chwarae ym Mhencampwriaeth y Tair Gwlad ac yng Nghwpan Rygbi'r Byd, a gynhelir bob pedair blynedd.

De Affrica a Awstralia yw'r unig wledydd i ennill Cwpan y Byd ddwywaith. Enillodd De Affrica y gystadleuaeth yn 1995 a 2007.

Yn 2007, cyhoeddodd Undeb Rygbi Cymru eu bod am weld cwpan i enillwyr y gemau prawf rhwng timau rygbi Cymru a De Affrica yn cael ei galw'n "Cwpan y Tywysog William".

Chwaraewyr enwog
----------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Mark Andrews
* Naas Botha
* Schalk Burger
* Danie Craven
* Dawie de Villiers
* Morné du Plessis
* Frik du Preez
* Os du Randt
* Danie Gerber
 | * Hendrik Gerber
* Bryan Habana
* Norman Joordan
* André Joubert
* Victor Matfield
* Percy Montgomery
* Hennie Muller
* Flip Nel
* Bennie Osler
 | * Breyton Paulse
* Francois Pienaar
* James Small
* John Smit
* Joël Stransky
* Gary Teichmann
* Joost van der Westhuizen
* André Venter
* Chester Williams
 |  |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
**Manawydan fab Llŷr** yw **Trydedd Gainc y Mabinogi**, sef stori Gymreig ganoloesol a grewyd dim hwyrach na thua 1200 ac sy'n rhan o'r clasur y Mabinogi. Mae'r rhan fwyaf o ysgolheigion yn cynnig dyddiad rhwng 1050 a 1120ar gyfer cyfansoddi'r Pedair Cainc yn eu ffurf bresennol (1060 yw awgrym Ifor Williams). Arwr y stori hon, y 3edd yn y gyfres, yw Manawydan fab Llŷr ac sy'n ymddangos hefyd yn yr ail gainc *Branwen ferch Llŷr*.

Crynodeb o'r chwedl
-------------------

Mae Manawydan yn frawd i Branwen a Brân Fendigaid, brenin Ynys Prydain. Pan gaiff Branwen ei chamdrin gan ei gŵr, Matholwch brenin Iwerddon, mae Manadwydan yn croesi i Iwerddon gyda'i frawd a'i fyddin i ddial ei cham. Wedi ymladd chwerw, mae Manawydan yn un o'r saith gŵr sy'n dychwelyd yn fyw o Iwerddon. Mae'n derbyn gwahoddiad gan Pryderi i ddod gydag ef i Ddyfed a phriodi ei fam, Rhiannon.

Manawydan, yr esgob a'r llygoden - llun o engrafiad yn "Mabinogion" yr Arglwyddes Charlotte Guest (1877)
Cyn hir mae hud yn disgyn ar Ddyfed ac mae ei phoblogaeth yn diflannu, heblaw am Manawydan, Rhiannon, Pryderi a Cigfa, gwraig Pryderi. Gorfodir hwy i symud i Loegr, lle mae Manawydan a Phryderi yn ennill bywoliaeth fel crefftwyr. Maent yn ymgymeryd a nifer o grefftau, ond mae eu gwaith mor dda nes bod y crefftwyr lleol yn elyniaethus ac yn eu gorfodi i symud o fan i fan.

Maent yn dychwelyd i Ddyfed, lle mae Pryderi yn cael ei gaethiwo mewn caer hud, ac yna mae Rhiannon hithau yn cael ei charcharu wrth geisio ei achub, gan adael dim ond Manawydan a Chigfa ar ôl. Ymhen dwy flynedd mae Manawydan yn dal un o'r llygod sydd wedi bod yn bwyta ei ŷd, ac yn mynd ati i'w chrogi. Daw ysgolhaig, offeiriad ac yna esgob heibio i geisio perswadio Manawydan i beidio crogi'r llygoden. Datgelir mai gwraig feichiog Llwyd fab Cil Coed yn rhith llygoden ydyw, ac mai Llwyd a osododd yr hud ar Ddyfed fel dial am y modd y cafodd ei gyfaill Gwawl fab Clud ei gamdrin gan Pwyll yn y gainc gyntaf. Rhyddheir ei wraig ar yr amod ei fod yn rhyddhau Pryderi a Rhiannon a chodi'r hud. 

Manawydan Uab Llyr; golygwyd gan Ian Hughes

Llyfryddiaeth
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Manawydan uab Llyr** |

### Y testun

* Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1930; sawl argraffiad newydd ers hynny)
* Ian Hughes (gol.), *Manawydan Uab Llyr* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2008). ISBN 9780708321560

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Gwyddoniadur Cymru*; Gwasg Prifysgol Cymru; 2008; tud 589.
Mae **Meysydd Eidda**, a leolir ar lan Afon Eidda ger Ysbyty Ifan yn ne Sir Conwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1978 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 4.44 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan wen Tasmania** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod gwynion Tasmania) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tyto castanops***; yr enw Saesneg arno yw *Tasmanian masked owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. castanops*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r tylluan wen Tasmania yn perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan wen | Tyto alba |  |
|
| Tylluan wen Prydain Newydd | Tyto aurantia |  |
|
| Tylluan wen Swlawesi | Tyto rosenbergii |  |
|
| Tylluan wen fygydog Awstralia | Tyto novaehollandiae |  |
|
| Tylluan wen y gwair | Tyto capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan wen Tasmania** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan wen y gwair** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod gwynion y gwair) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tyto capensis***; yr enw Saesneg arno yw *Grass owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. capensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan wen y gwair yn perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan wen | Tyto alba |  |
|
| Tylluan wen Prydain Newydd | Tyto aurantia |  |
|
| Tylluan wen Swlawesi | Tyto rosenbergii |  |
|
| Tylluan wen fygydog Awstralia | Tyto novaehollandiae |  |
|
| Tylluan wen y gwair | Tyto capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan wen y gwair** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan wen Manus** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod gwynion Manus) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tyto manusi***; yr enw Saesneg arno yw *Manus masked owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. manusi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan wen Manus yn perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan wen | Tyto alba |  |
|
| Tylluan wen Prydain Newydd | Tyto aurantia |  |
|
| Tylluan wen Swlawesi | Tyto rosenbergii |  |
|
| Tylluan wen fygydog Awstralia | Tyto novaehollandiae |  |
|
| Tylluan wen y gwair | Tyto capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan wen Manus** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Tyn-llan** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Ionawr 1995 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.72 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Torchlys y mynydd** (enw gwyddonol: *Moerckia blyttii*; enw Saesneg: *Alpine ruffwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Pallaviciniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru ond fe'i ceir yn y Weriniaeth Tsiec ac yn ucheldir yr Alban (SMITH 1990; BBS 1996, 2006). Adroddodd SMITH (1990) y dosbarthwyd y planhigyn hwn dros yr Almaen, yr Alpau, Mynyddoedd y Tatra, y Faroes, Norwy, Sweden, y Ffindir i Novaya Zemlya, Canada a Washington.

Mae'r rhywogaeth i'w chael yn tyfu ar greigwely silica ymysg glaswellt, mewn corsydd, ar hwmws, creigiau ac mewn gwelyau eira.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Torchlys y mynydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.upjs.sk; adalwyd 25 Hydref 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Torbay**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Torbay yn NyfnaintEtholaeth Torbay yn Nyfnaint
* Dyfnaint yn LloegrDyfnaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974 –1987: Frederic Bennett (Ceidwadol)
* 1987–1997: Rupert Allason (Ceidwadol)
* 1997–2015: Adrian Sanders (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–presennol: Kevin Foster (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr James Keach yw ***Waiting For Forever*** a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd gan Jane Seymour, Jack Giarraputo, John Papsidera a Richard Arlook yn Unol Daleithiau America. Cafodd ei ffilmio yn Utah. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Steve Adams a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan DeVotchKa. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Blythe Danner, Rachel Bilson, Nikki Blonsky, Jaime King, Richard Jenkins, Matthew Davis, Scott Mechlowicz, Tom Sturridge, Richard Gant, Frank Gerrish, K. C. Clyde a Roz Ryan. Mae'r ffilm *Waiting For Forever* yn 94 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inception* sef ffilm wyddonias
llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm James Keach ar 7 Rhagfyr 1947 yn Savannah, Georgia. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1971 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Northwestern.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 5% (Rotten Tomatoes)
* 2.7/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd James Keach nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Blind Dating |  | Unol Daleithiau America | 2006-01-01 |
| Camouflage |  | Unol Daleithiau America | 2001-01-09 |
| *Dr. Quinn Medicine Woman: The Movie* |  | Unol Daleithiau America | 1999-01-01 |
| *Dr. Quinn, Medicine Woman* |  | Unol Daleithiau America | 1993-01-01 |
| *Praying Mantis* |  | Unol Daleithiau America | 1993-01-01 |
| *Submerged* |  | Unol Daleithiau America | 2001-05-20 |
| *The Forgotten* |  | Unol Daleithiau America | 1989-01-01 |
| *The Stars Fell on Henrietta* |  | Unol Daleithiau America | 1995-09-15 |
| Und Freiheit Für Alle |  | Unol Daleithiau America | 1994-01-01 |
| Waiting For Forever |  | Unol Daleithiau America | 2010-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
2. 1 2  "Waiting for Forever". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Band Cymreig o Ben-y-groes, Gwynedd, oedd **Topper**. Roedd eu dylanwadau cerddorol yn cynnwys Gorky’s Zygotic Mynci a Catatonia.

Hanes
-----

Yn 1992 ffurfiwyd y band Paladr gan Peter Alan Richardson a'r ddau frawd Dyfrig ac Iwan Evans.

Yn 1995 rhyddhawyd eu cân gynta, sef ‘Dwi'm yn gwbod. Pam?’, ar gasgliad aml-gyfranog gan label Ankst o'r enw *S4C Makes Me Want To Smoke Crack Vol 1* oedd hefyd yn cynnwys caneuon gan y grwp arbrofol Ectogram, y band ifanc Rheinallt H Rowlands a grŵp newydd addawol oedd yn cynnwys cyn-aelodau o'r Cyrff a'r Crumblowers o'r enw Catatonia.

Ymddangoson nhw hefyd ar yr ail record yn y gyfres *S4C Makes Me Want To Smoke Crack Vol 2* yn 1996, ond y tro yma dan enw newydd, Topper.

Cynhyrchwyd *Arch Noa*, EP cyntaf y band, a’r albwm *Something to Tell Her* gan Mark Roberts o Catatonia. Rhyddhawyd y ddau ar label Ankst yn 1997.

Yn ogystal â hyn ymddangosodd y band yn fyw ar raglen Mr John Peel a chychwyn ar eu taith cynta i hywryddo'r albwm *Something To Tell Her* yn cefnogi Catatonia, a gydag aelod newydd - Gwion 'Gysglyd' Morus ar yr allweddellau.

Yn 1998 symudodd y grŵp i label Kooky am gyfnod byr a rhyddhau'r sengl "Cwpan Mewn Dŵr". Yna ar gychwyn 1999 rhyddhawyd albwm 'mini' arall, *Non Compos Mentis*, y tro yma ar eu label eu hunain, Bedlam.

Recordiodd y grŵp yr albwm *Dolur Gwddw* yn stiwdio Bryn Derwen gyda'r cynhyrchydd o fri David Wrench (oedd hefyd wedi ymddangos gyda'r band ar *S4C Makes Me Want To Smoke Crack Vol 2*). Hon oedd albwm mwya uchelgeisiol y grwp, a ddaeth yr albwm allan ar label Crai ar ddiwedd 2000. I helpu gyda'r sŵn llawnach oedd ar y record, ymunodd aelod arall (a'r aelod olaf), sef y gitarydd o Fethesda, Sion 'The King' Glyn.

Gadawodd Peter Richardson y band yn 2001 i ymuno â Gorky’s Zygotic Mynci, ac yn fuan wedyn daeth Topper i ben.

Rhyddhawyd y casgliad Y Goreuon O'r Gwaethaf ar label Rasal yn 2005.

Aelodau
-------

* Dyfrig Evans
* Iwan Evans
* Gwion 'Gysglyd' Morus
* Peter Alan Richardson
* Sion 'The King' Glyn

Disgyddiaeth
------------

### Albymau

* *Something To Tell Her* (Ankst CD080, Mawrth 1997)
* *Non Compos Mentis* (BedlamCD01, Mehefin 1999)
* *Dolur Gwddw* (CRAI CD075A, Medi 2000)
* *Goreuon o’r Gwaethaf* (Rasal, 2005)

### EP a Senglau

* "Cwpan Mewn Dŵr" (Kooky CDisc009, Hydref 1998)
* *Arch Noa* (Ankst CD073, Ionawr 1997)

Dolenni allanol
---------------

* Proffil y band gan BBC Cymru
Baner y tîm rygbi
Mae'r **tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Iwerddon** yn cynrychioli y cyfan o ynys Iwerddon mewn gemau rhyngwladol rygbi'r undeb.

Mae'r tîm yn cynrychioli nid yn unig Gweriniaeth Iwerddon ond Gogledd Iwerddon hefyd, yn wahanol i'r sefyllfa ym myd pêl droed lle mae gan Ogledd Iwerddon eu tîm eu hunain. Chwaraeir y gemau cartref yn y Stadiwm Aviva, Dulyn, ond maent wedi chwarae yng Ngogledd Iwerddon yn y gorffennol. Chwareaon nhw yn Lansdowne Road tan 2007, pan gafodd Lansdowne Road ei ddymchwel. Chwaraeon yn Parc Croke rhwng 2007 ac yr agoriad y Stadiwm Aviva yn 2010.

Ennillon y Pencampwriaeth y Chwe Gwlad yn 2009.

Chwaraewyr enwog
----------------

* Gordon D'Arcy (1980 - )
* Mick Doyle (1941 - 2004)
* Mike Gibson (1942 - )
* John Hayes
* Denis Hickie
* Shane Horgan (1978 - )
* David Humphreys (1971 - )
* Kevin Maggs (1974 - )
* Robert Blair 'Paddy' Mayne (1915 - 1955)
* Willie John McBride (1940 - )
* Geordan Murphy (1978 - )
* Donncha O'Callaghan (1979 - )
* Paul O'Connell (1979 - )
* Brian O'Driscoll (1979 - )
* Ronan O'Gara (1977 - )
* Malcolm O'Kelly (1974 - )
* Tony O'Reilly (1936 - )
* Fergus Slattery (1949 - )
* Peter Stringer (1977 - )
* Keith Wood (1972 - )

Dolenni allanol
---------------

* Undeb Rygbi Iwerddon
Grŵp pop o'r 1980au hwyr oedd **Traddodiad Ofnus**. Y prif aelodau oedd Mark Lugg a Gareth Potter. Roedd Traddodiad Ofnus yn rhagflaenu grŵp mwy prif-ffrwd, Tŷ Gwydr. Bu Gareth Potter hefyd yn band Clustiau Cŵn a Pop Negatif Wastad.

Cyhoeddwyd eu caneuon ar label Contrictor a label Ankst ac ymddangosodd y band ar raglen gerddoriaeth pop S4C, Fideo 9.

Arddull
-------

Ceir dylanwad Avant-garde ar gerddoriaeth y grŵp, yn enwedig caneuon fel *Tec 21*[1] a *Welsh Tourist Bored*[2] sy'n cyfuno offer tarro metal, sŵn minimal a rap. Ceir hefyd defnydd o samplo cerddoriaeth, llais a sain mewn caneuon fel 'Rhych'.[3] Nodwyd bod dylanwad cerddorion megis Mark E. Smith arnynt.[4]

Disgograffi
-----------

### Albwm

* Traddodiad Ofnus - *Welsh Tourist Bored album (CON! 00031, 1987)*

### Senglau ac EPs

* Traddodiad Ofnus - Hwyl/Rhiannon album ‎(7", Single, Ltd) Constrictor Single-Coll. 005, 1987
* Traddodiad Ofnus - Datgan - 3 Trac album ‎(12", S/Sided), Constrictor CON! 00037, 1988
* Traddodiad Ofnus - Rh. 2 album art ‎(12", Maxi) ANKST 007, 1989

Fideos
------

Ceir amrywiaeth o ganeuon y grŵp ar y we, dyma rai ohonynt:

* 'Tec 21', 1988, S4C
* 'Perffeothrwydd', 1989 ar S4C
* 'Nid Hawdd' a ffilmiwyd yng Ngwlad y Basg
* 'Rhych, 1989'

Dolenni
-------

* Rhaglen Rhys Mwyn ar albwm 'Welsh Tourist Board'
* Disograffi Traddodiad Ofnus

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑