Mae **meicro-organeb**, neu **feicrob** yn organeb o faint meicrosgopig, a all fodoli yn ei ffurf ungell neu fel cytref o gelloedd.

Amheuwyd bodolaeth bywyd meicrobaidd anweledig yn yr hen amser, fel yn ysgrythurau Jain o India'r 6g CC. Dechreuodd yr astudiaeth wyddonol o feicro-organebau o dan y meicrosgop yn y 1670au gan Anton van Leeuwenhoek. Yn y 1850au, canfu Louis Pasteur fod meicro-organebau yn achosi i fwyd bydru. Yn y 1880au, darganfu Robert Koch fod meicro-organebau yn achosi'r afiechydon diciâu, colera, difftheria, ac anthracs.

Gan fod meicro-organebau yn cynnwys y rhan fwyaf o organebau ungellog o bob un o'r tri pharth bywyd gallant fod yn hynod o amrywiol. Mae dau o'r tri pharth Archaea a Bacteria, yn cynnwys meicro-organebau'n unig. Mae'r trydydd parth Eukaryota yn cynnwys yr holl organebau amlgellog yn ogystal â llawer o brotyddion ungellog a phrotosoaid sy'n feicrobau. Mae rhai protosoaid yn perthyn i anifeiliaid a rhai i blanhigion gwyrdd. Mae yna hefyd lawer o organebau amlgellog sy'n feicrosgopig, sef meicro-anifeiliaid, rhai ffyngau, a rhai algâu, ond yn gyffredinol ni chaiff y rhain eu hystyried yn feicro-organebau. 

Gall micro-organebau fodoli mewn cynefinoedd gwahanol iawn, gan fyw yn y pegynnau a'r cyhydedd, yr anialwch, geiserau, creigiau, a'r môr dwfn. Mae rhai wedi'u haddasu i eithafion megis amodau poeth iawn neu oer iawn, eraill i bwysedd uchel, ac ychydig, megis *radiodurans Deinococcus*, i amgylchedd gydag ymbelydredd uchel. Mae meicro-organebau hefyd yn ffurfio'r meicrobiota a geir ym mhob un o'r organebau amlgellog. Credir fod creigiau Awstralia, sy'n 3.45-biliwn oed ar un adeg yn cynnwys meicro-organebau, y dystiolaeth uniongyrchol gynharaf o fywyd ar y Ddaear.

Mae meicrobau'n bwysig mewn diwylliant ac iechyd dynol mewn sawl ffordd, o eplesu bwyd i drin carthion, ac i gynhyrchu tanwydd, ensymau a chyfansoddion bioactif eraill. Mae meicrobau yn arfau hanfodol mewn bioleg fel organebau model ac maent wedi'u defnyddio mewn rhyfela biolegol a bioderfysgaeth. Mae microbau'n rhan hanfodol o bridd ffrwythlon. Yn y corff dynol, meicro-organebau yw'r meicrobiota dynol, gan gynnwys fflora hanfodol y perfedd. Meicrobau yw'r pathogenau sy'n gyfrifol am lawer o glefydau heintus ac, o'r herwydd, dyma darged mesurau hylendid.

Mewn ffuglen
------------

* Roedd *Osmosis Jones*, ffilm o 2001, a'i sioe *Ozzy Drix*, wedi'u gosod mewn fersiwn o'r corff dynol, yn cynnwys meicro-organebau anthropomorffig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tyrell, Kelly April (18 December 2017). "Oldest fossils ever found show life on Earth began before 3.5 billion years ago". University of Wisconsin–Madison. Cyrchwyd 18 December 2017.
2. ↑  Schopf, J. William; Kitajima, Kouki; Spicuzza, Michael J.; Kudryavtsev, Anatolly B.; Valley, John W. (2017). "SIMS analyses of the oldest known assemblage of microfossils document their taxon-correlated carbon isotope compositions". *PNAS* **115** (1): 53–58. Bibcode 2018PNAS..115...53S. doi:10.1073/pnas.1718063115. PMC 5776830. PMID 29255053. .

Dolenni allanol
---------------

* Mae Microbes.info yn borth gwybodaeth microbioleg sy'n cynnwys casgliad helaeth o adnoddau gan gynnwys erthyglau, newyddion, cwestiynau cyffredin, a dolenni sy'n ymwneud â maes microbioleg.
* Our Microbial Planet Archifwyd 2013-02-15 yn y Peiriant Wayback. Poster rhad ac am ddim gan yr Academi Wyddoniaeth Genedlaethol am rolau cadarnhaol micro-organebau.
* "Byd Microbaidd Uncharted: Microbau a'u Gweithgareddau yn yr Amgylchedd" Adroddiad gan Academi Microbioleg America
* Deall Ein Planed Feicrobaidd: Gwyddor Newydd Metagenomeg Archifwyd 2013-02-15 yn y Peiriant Wayback. Llyfryn addysgol 20 tudalen yn rhoi trosolwg sylfaenol o fetagenomeg a'n planed ficrobaidd.
* Ewcaryotau Coed y Bywyd
* Newyddion Microb o'r Rhwydwaith Newyddion Genom
* Gwerslyfr ar-lein Microbioleg Feddygol
* Trwy'r microsgop: Golwg ar bopeth bach Archifwyd 2008-09-13 yn y Peiriant Wayback. Gwerslyfr microbioleg ar-lein gan Timothy Paustian a Gary Roberts, Prifysgol Wisconsin-Madison
* Microorganisms in the pond water
* Microb sbeu methan yn cael ei feio yn y difodiant torfol gwaethaf. Newyddion CBS

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* LCCN: sh85084725
* GND: 4039226-0
* BNF: cb11965359s (data)
* NDL: 00560686
* NKC: ph115309

 |