**Cwpan Rygbi'r Byd** yw prif gystadleuaeth rhyngwladol rygbi'r undeb. Cynhelir twrnament bob pedair blynedd ers y bencampwriaeth gyntaf yn 1987 yn Awstralia a Seland Newydd. Trefnir y gystadleuaeth gan gorff llywodraethol y gamp yn rhyngwladol, World Rugby.

Y pencampwyr presennol yw Seland Newydd enillodd y gystadleuaeth yn 2015 yn erbyn Awstralia. Mae un tîm wedi codi'r tlws 3 gwaith - Seland Newydd, a mae dau tîm wedi codi'r tlws ddwywaith; Awstralia a De Affrica.

Mae'r enillwyr yn derbyn Cwpan Webb Ellis sy'n dwyn enw'r disgybl o Ysgol Rugby lwyddodd, yn ôl y chwedl, i ddyfeisio'r gamp wrth "bigo'r bêl i fyny a rhedeg gydag o".

Hanes
-----

Roedd rygbi'r undeb yn rhan o Gemau Olympaidd yr Haf ym Mharis ym Mharis 1900, Llundain 1908, Antwerp 1920 ac ym Mharis 1924. Ffrainc enillodd y fedal aur cyntaf, yna Awstralia gyda'r ddwy gystadleuaethn rygbi olaf yn y Gemau Olympaidd yn cael eu hennill gan Unol Daleithiau America, ond ni chafodd rygbi'r undeb ei gynnwys yn y gemau ar ôl 1924

Cafodd Cwpan Rygbi'r Byd ei grybwyll ar sawl achlysur yn mynd yn ôl at y 1950au, ond gyda'r gamp yn parhau i fod yn gêm amatur roedd y rhan fwayf o Undebau'r *International Rugby Football Board* (IRFB) yn erbyn y syniad. Ym 1985, roedd Awstralia, Seland Newydd a Ffrainc o blaid cynnal Cwpan Rygbi'r Byd, ac er nad oeddent yn cael cystadlu oherwydd sancsiynau yn erbyn system apartheid y wlad, roedd De Affrica hefyd o blaid.

Golygai hynny fod y bleidlais yn gyfartal 8-8 ond, wedi i aelod Lloegr acyna aelod Cymru newid eu meddyliau, cafwyd cytundeb i drefnu Cwpan y Byd am y tro cyntaf ym 1987

Pencampwriaethau
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Blwyddyn | Lleoliad |  | Rownd Derfynol |  | Gêm 3ydd/4ydd |  | Nifer o dimau |
| Enillydd | Sgôr | Ail | Trydydd | Sgôr | Pedwerydd |
| 1987 | Baner Awstralia Awstralia aBaner Seland Newydd Seland Newydd | Baner Seland Newydd**Seland Newydd** | **29-9** | Baner FfraincFfrainc | Baner CymruCymru | **22–21** | Baner AwstraliaAwstralia | 16 |
| 1991 | Baner Lloegr Lloegr,Baner Ffrainc Ffrainc, IwerddonBaner Yr Alban Yr Alban a Baner Cymru Cymru | Baner Awstralia**Awstralia** | **12-6** | Baner LloegrLloegr | Baner Seland NewyddSeland Newydd | **13–6** | Baner Yr AlbanYr Alban | 16 |
| 1995 | Baner De Affrica De Affrica | Baner De Affrica **De Affrica** | **15–12**(way) | Baner Seland NewyddSeland Newydd | Baner FfraincFfrainc | **19–9** | Baner LloegrLloegr | 16 |
| 1999 | Baner Cymru Cymru | Baner Awstralia**Awstralia** | **35–12** | Baner FfraincFfrainc | Baner De AffricaDe Affrica | **22–18** | Baner Seland NewyddSeland Newydd | 20 |
| 2003 | Baner Awstralia Awstralia | Baner Lloegr**Lloegr** | **20–17**(way) | Baner AwstraliaAwstralia | Baner Seland NewyddSeland Newydd | **40–13** | Baner FfraincFfrainc | 20 |
| 2007 | Baner Ffrainc Ffrainc | Baner De Affrica **De Affrica** | **15–6** | Baner LloegrLloegr | Baner Yr ArianninYr Ariannin | **34–10** | Baner FfraincFfrainc | 20 |
| 2011 | Baner Seland Newydd Seland Newydd | Baner Seland Newydd**Seland Newydd** | **8–7** | Baner FfraincFfrainc | Baner AwstraliaAwstralia | **21–18** | Baner CymruCymru | 20 |
| 2015 | Baner Lloegr Lloegr | Baner Seland Newydd**Seland Newydd** | **34–17** | Baner AwstraliaAwstralia | Baner De Affrica De Affrica | **24–13** | Baner Yr ArianninYr Ariannin | 20 |
| *2019* | Baner Japan Japan  |  |  |  |  |  |  |  |
| 2023 | Baner Ffrainc Ffrainc |  |  |  |  |  |  | 20 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rugby in the Olympics: History". World Rugby. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-06-27. Cyrchwyd 2015-06-27.
2. ↑  Richards, Huw. "Rugby and the Olympics". ESPN.
3. ↑  "History of the World Cup". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2006-05-08. Cyrchwyd 2015-06-27. Unknown parameter `|published=` ignored (help)CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
4. 1 2  "Rugby World Cup". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-04-22. Cyrchwyd 2015-06-27. Unknown parameter `|published=` ignored (help)