recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Sherwood**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Sherwood yn Swydd NottinghamEtholaeth Sherwood yn Swydd Nottingham
* Swydd Nottingham yn LloegrSwydd Nottingham yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: Andy Stewart (Ceidwadol)
* 1992–2010: Paddy Tipping (Llafur)
* 2010–presennol: Mark Spencer (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Mynydd sy'n un o gopaon yr Hirnantau, rhan o Fynyddoedd y Berwyn, yw **Stac Rhos** a leolir rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SH969279. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y mynydd, ydy 605metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Saif ychydig i'r dwyrain o gopa Pen y Boncyn Trefeilw, i'r gorllewin o gopa Cyrniau Nod, ac i'r gogledd-orllewin o gopa Cefn Gwyntog (Cyf. OS: SJ071323). Ceir carnedd fechan ar y copa.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 630m (2067tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ymgyrchydd Siartiaeth blaenllaw oedd **Samuel Holberry** (18 Tachwedd 1814 – 21 Mehefin 1842).

Ganed Holberry yn Gamston, Swydd Nottingham, yr ieuengaf o naw o blant. Yn 1832 ymunodd â'r fyddin, gan adael ym 1835 a symud i Sheffield, lle dechreuodd weithio fel distyllwr, a phriodi Mary Cooper (22 Hydref 1838).

Bedd Holberry ym Mynwent Gyffredinol Sheffield, Lloegr.
Ynghyd ag ymgyrchwyr eraill a oedd yn ymgyrchu i ymestyn yr hawliau gwleidyddol a roddwyd gan Ddeddf Diwygio 1832, cymerodd ran mewn nifer o brotestiadau heddychlon. Ar ôl i Wrthryfel Casnewydd gael ei dawelu, ym 1839, cynlluniodd Samuel gyda grŵp bychan yr hyn a elwir heddiw yn 'Wrthryfel Sheffield'.

Gweler hefyd
------------

* Gwrthryfel Merthyr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Oxford Dictionary of National Biography* adalwyd 13 Awst2011

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 38892999
* LCCN: nb2005005540
* ISNI: 0000 0000 4366 414X
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Stac Pollaidh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Lochinve i Ullapool yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NC107106. Ceir carnedd ar y copa. Caiff ei alw gan Saeson, weithiau, yn "Stack Polly". Gan nad yw'n uchel iawn, mae'n fynydd poblogaidd i'w gerdded.

"Crafangau'r Cimwch": pinacl ar Stac Pollaidh.
Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwleidydd Rhyddfrydol oedd **Samuel Holland** (17 Hydref 1803 - 27 Rhagfyr 1892) a oedd yn Aelod Seneddol Sir Feirionnydd rhwng 1870 a 1885.

Dyddiau cynnar
--------------

Ganwyd 17 Hydref 1803 yn Lerpwl yn fab i Samuel a Katherine (née Menzies) Holland, a'i fedyddio yng Nghapel Presbreteraidd Paradise Street Lerpwl ar 26 Ionawr 1804. Roedd ei dad wedi buddsoddi yn helaeth yn y diwydiant llechi yng Ngogledd Cymru.

Cafodd ei addysgu mewn ysgolion preswyl yn Lloegr a'r Almaen, pan yn 18 oed fe'i danfonwyd i oruchwylio mewn chwarel lechi newydd ei dad yn Rhiwbryfdir Ffestiniog a bu fyw ym Meirionnydd am weddill ei oes.

Bywyd personol
--------------

Priododd dair gwaith. Ei ail wraig oedd Anne Rose a briododd ym 1850 yn Allesley, Gorllewin Canolbarth Lloegr (ac a arferai fod yn Swydd Warwick), bu hi farw ym 1877 

Priododd Caroline Jane Burt, merch y Parch J. T. Burt, Broadmoor yn Sandringham ym 1878  bu hi farw yng Nghaerdeon ger Dolgellau ym 1924.

Aelod Seneddol
--------------

Bu'n aelod Seneddol Rhyddfrydol dros etholaeth Meirionnydd am 14 mlynedd gan ennill dau etholiad yn gyffyrddus efo dros 60% o'r bleidlais a chael ei ethol yn ddiwrthwynebiad unwaith.

Cyfraniad y tu allan i'r senedd
-------------------------------

Cofir am Samuel Holland yn bennaf fel un o arloeswyr y diwydiant llechi yn ardal Ffestiniog. Bu yn un o'r prif gymhellwyr i adeiladu Rheilffordd Ffestiniog i gysylltu'r gweithfeydd llechi yn Ffestiniog a phorthladd Porthmadog 

Fe fu hefyd yn un o brif gefnogwyr sefydlu Ysgol Dr Williams, ysgol bonedd i ferched yn Nolgellau gan brynu a thalu am y tir yr adeiladwyd yr ysgol arno fel rhodd i'r ymddiriedolwyr.

Fe fu'n Ustus Heddwch ac yn is-gwnstabl Castell Harlech ac yn Siryf Sir Feirionydd ym 1862

Marwolaeth
----------

Bu farw Rhagfyr 27 1892 yn 99 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Aberystwyth Observer 31 Mawrth 1877 "Family Notices"
2. ↑  Cambrian News and Merionethshire Standard 25 Hydref 1878 "Local and District"
3. ↑  History - Ffestiniog Railway / Part 1 - A Railway Is Born
4. ↑  Y Dydd Rhag 30 1892 "Samuel Holland Ysw"

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**David Williams** | **Aelod Seneddol dros Feirionnydd**1870 – 1885 | Olynydd:**Henry Robertson** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 30340214
* GND: 119143798
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sgimiwr du** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sgimwyr duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Rynchops niger***; yr enw Saesneg arno yw *Black skimmer*. Mae'n perthyn i deulu'r Sgimwyr (Lladin: *Rynchopidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. niger*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Teulu
-----

Mae'r sgimiwr du yn perthyn i deulu'r Sgimwyr (Lladin: *Rynchopidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Sgimiwr Affrica | Rynchops flavirostris |  |
|
| Sgimiwr India | Rynchops albicollis |  |
|
| Sgimiwr du | Rynchops niger |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sgimiwr du** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sgimiwr Affrica** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sgimwyr Affrica) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Rynchops flavirostris***; yr enw Saesneg arno yw *African skimmer*. Mae'n perthyn i deulu'r Sgimwyr (Lladin: *Rynchopidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. flavirostris*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r sgimiwr Affrica yn perthyn i deulu'r Sgimwyr (Lladin: *Rynchopidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Sgimiwr Affrica | Rynchops flavirostris |  |
|
| Sgimiwr India | Rynchops albicollis |  |
|
| Sgimiwr du | Rynchops niger |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sgimiwr Affrica** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **sidan cynffonog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **sidanau cynffonog**; yr enw Saesneg yw *Local Long-tailed Satin*, a'r enw gwyddonol yw *Trichiocercus sparshalli*. Mae i'w ganfod yn Awstralia.

Darlun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology Volume 5*
Tua 40mm ydy lled yr adenydd agored.

TPrif fwyd y lindys ydy: *Eucalyptus cinerea*, *Eucalyptus leucoxylon*, *Eucalyptus polyanthemos* a *Lophostemon confertus*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r sidan cynffonog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Don Herbison-Evans & Stella Crossley (June 27, 2008). "Trichiocercus sparshalli". uts.edu.au. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-08-01. Cyrchwyd 2009-01-28.
Seiclwr proffesiynol Ffrengig ydy **Samuel Dumoulin** (ganed 20 Awst 1980. Ganwyd yn Vénissieux.

Cystadlodd Dumoulin fel reidiwr amatur dros Vélo Club de Vaulx-en-Velin. Enillodd bencampwriaeth ieuencid 1996, ac yna'r pencampwriaeth *éspoir* (odan 23) Paris-Tours a Paris-Auxerre yn 2001. Trodd yn broffesiynol yn 2002 gyda Jean Delatour, a symudodd i dîm AG2R Prévoyance yn 2003. Erbyn hyn mae'n reidio dros dîm Cofidis ac yn cael ei adnabod fel sbrintiwr.

Bu'n raid iddo dynnu allan o Tour de France 2004 wedi damwain pan darodd gi ar y ffordd. Cymerodd bedwar mis i wella o'i anafiadau a ni rasiodd o gwbl yn ystod gweddill y tymor. Yn 2008, enillodd y trydydd cymal wedi iddo dorri i ffwrdd o flaen y grŵp gyda bron 200 cilomedr i fynd i'r diwedd, curodd William Frischkorn a Romain Feillu i ennill y cymal.

Canlyniadau
-----------

2001
1af Paris-Tours Odan 23
2002
1af Prix d'Armorique
1af Cymal 4, Tour de l'Avenir
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Derny Ffrainc
2003
1af Tour de Normandie
1af Tro-Bro Léon
1af Cymal 4, Tour de l'Avenir
1af Cymal 10, Tour de l'Avenir
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Derny Ffrainc
2004
1af Tro-Bro Léon
2005
1af Cymal 2, Critérium du Dauphiné Libéré
1af Cymal 2, Tour du Limousin
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Derny Ffrainc
2006
1af Route Adélie de Vitré
2008
1af Cymal 3, Tour de France
2009
1af Dosbarthiad sbrint, Volta a Catalunya

Dolenni allanol
---------------

* Proffil ar wefan swyddogol AG2R Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.
Enw ar diriogaeth neu gyfundrefn y Cosaciaid Wcreinaidd yw **sich** (Wcreineg: січ). Defnyddiwyd yn hanesyddol i gyfeirio at ganolfan filwrol a gwleidyddol y Cosaciaid Wcreinaidd, yn enwedig Llu Zaporizhzhia, ac yn gyffredinol i ddisgrifio yr holl diroedd a fu dan reolaeth y Cosaciaid.

Ymgododd yr angen am ryw fath o lywodraeth neu awdurdodaeth ymhlith y Cosaciaid yn Wcráin o ganlyniad i wladychu yn rhanbarth Zaporizhzhia, ar hyd ganol a de Afon Dnieper, yn y cyfnod 1530–50. Safai'r gwladfeydd hyn yng ngororau eithaf Teyrnas Pwyl, a fyddai'n uno ag Uchel Ddugiaeth Lithwania ym 1569 i ffurfio'r Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd. Adeilasant bencadlys mewn llannerch (*sich* neu *sech*) yn y corstiroedd coediog o amgylch hen gaer ar un o ynysoedd y Dnieper. Ymledodd aneddiadau Llu Zaporizhzhia oddi yno, gan ffurfio lled-wladwriaeth awtonomaidd i raddau a elwir Sich Zaporizhzhia, a fodolai am ryw ddeucan mlynedd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ivan Katchanovski, Zenon E. Kohut, Bohdan Y. Nebesio, a Myroslav Yurkevich, *Historical Dictionary of Ukraine* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2013), tt. 569–70.
Dramodydd, bardd ac arlunydd Pwylaidd oedd **Stanisław Wyspiański** (15 Ionawr 1869 – 28 Tachwedd 1907) sydd yn nodedig am ei gyfraniad at fagu traddodiad theatraidd unigryw i Wlad Pwyl, yn ogystal â'i baentiadau a'i ffenestri gwydr lliw. Yr oedd yn aelod blaenllaw o'r mudiad Pwyl Ifanc (*Młoda Polska*).

Ganed ef yn Kraków, Teyrnas Galisia a Lodomeria, a oedd dan reolaeth Awstria-Hwngari. Cafodd addysg dda mewn llenyddiaeth glasurol a'r celfyddydau cain. Ym 1890 derbyniodd gymorth ariannol i ymweld â dinasoedd celfyddgar ar draws Gorllewin a Chanolbarth Ewrop, gan gynnwys sawl taith i Baris.

Ym 1897 cyhoeddodd ei waith cyntaf, y ddrama ffantasi *Legenda*. Mae'r ddwy ddrama *Klątwa* (1899) a *Sędziowie* (1907) yn ymwneud â materion cyfoes, wedi eu strwythuro ar fodel trasiedïau Hen Roeg. Tynnai ar hanes Gwlad Pwyl yn ei gerdd *Kazimierz Wielki* (1900), a enwir ar ôl y Brenin Kazimierz III. Perfformiwyd ei ddrama enwocaf, *Wesele*, ym 1901, campwaith sy'n defnyddio stori priodas (a ysbrydolwyd gan Lucjan Rydel) i gyflwyno trosiad o hanes y genedl Bwylaidd. Cyhoeddwyd dilyniant i *Wesele* o'r enw *Wyzwolenie*, ym 1903.

Fel arlunydd, paentiodd Wyspiański furluniau a dyluniadau ar gyfer ffenestri gwydr lliw a gwisgoedd theatraidd. Fe'i penodwyd yn athro yn Academi'r Celfyddydau Cain yn Kraków ym 1905. Bu farw Stanisław Wyspiański yn Kraków o syffilis yn 38 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Stanisław Wyspiański. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 21 Hydref 2022.
Awdur o Iran yw **Roya Hakakian** (Persieg: **رویا حکاکیان**; ganwyd 1966) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel bardd, newyddiadurwr, gweithredydd dros hawliau dynol a chofiannydd.

Fe'i ganed yn Tehran, Iran yn 1966 cyn troi'n ffoadur, ymfudo a setlo yn Unol Daleithiau America. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Goleg Brooklyn a Phrifysgol Hunter.

Cafodd Hakakian ei geni a'i magu mewn teulu Iddewig-Persiaidd yn Tehran. Roedd hi'n ei harddegau yn ystod Chwyldro Iran yn 1979, a theimlai'n gyffrous yng nhylch y newidiadau arfaethedig. Ar ôl gwneud Ayatollah Khomeini yn 'Arweinydd Goruchel Cyntaf', a chynnydd mewn gwrth-semitiaeth, pwysau cymdeithasol ac economaidd, a rhyfel parhaus ag Irac, ymfudodd Roya Hakakian ym Mai 1985, i’r Unol Daleithiau ar loches wleidyddol. Astudiodd seicoleg yng Ngholeg Brooklyn ac enillodd Radd Meistr mewn Gwaith Cymdeithasol ym Mhrifysgol Talaith Southern Connecticut.

Yr awdur
--------

Daeth Hakakian i sylw fel awdur ar gyfer ei chofiant, a gyhoeddodd yn 2004, sef *Journey from the Land of No*. Cyhoeddwyd ei thraethodau am Iran yn y *New York Times*, y *Washington Post*, y *Wall Street Journal* ac ar *NPR*. Dyfarnwyd Cymrodoriaeth Guggenheim iddi yn 2008, cyhoeddodd *Assassins of the Turquoise Palace* yn 2011, cyfrif ffeithiol o lofruddiaethau arweinwyr gwrthblaid Iran ym Merlin.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Journey from the Land of No: A girlhood caught in revolutionary Iran*
* *Assassins of the Turquoise Palace*
* *Perseg:* بخاطر آب *(For the Sake of Water)*
* *Perseg:* نامی سزاوار نیایش *(A Name to Worship)*

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Cymdeithas Goffa John Simon Guggenheim (2008), Asian American Literary Awards .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: *Gemeinsame Normdatei*. dyddiad cyrchiad: 17 Hydref 2015.
2. ↑  Anrhydeddau:. dyddiad cyrchiad: 24 Rhagfyr 2020.
3. ↑  "Invitation to see alum Roya Hakakian speak to CUNY students". lacuny.wordpress.com. Cyrchwyd 2 Awst 2011.
4. ↑  "Roya Hakakian 2008 Guggenheim Fellowship page". www.gf.org. Archifwyd o'r gwreiddiol ar Hydref 15, 2011. Cyrchwyd Awst 2, 2011. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
5. ↑ . dyddiad cyrchiad: 24 Rhagfyr 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 184149066387465600981
* LCCN: nr93033836
* ISNI: 0000 0000 5738 1722
* GND: 134083164
* SUDOC: 108454762
* BIBSYS: 13062333

 |
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Sibaldia** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Sibbaldia procumbens* a'r enw Saesneg yw *Sibbaldia*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Pumbys yr Alban.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Sibaldia***
Band o Gaerdydd yw **Sibrydion**, yn wreiddiol o'r Waunfawr, a ffurfiwyd gan y brodyr Osian a Meilir Gwynedd, gynt o'r band Big Leaves. Perfformiodd y grwp yn gyhoeddus am y tro cyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Casnewydd yn 2004. Rhyddhawyd eu halbwm cyntaf, *JigCal* (2005), gan y ddau frawd, a Dan "Fflos" Lawrence ar label Rasal, a recordwyd yn Stiwdio Nen, Caerdydd.

Fe fu'r band yn llwyddiannus iawn ers rhyddhau JigCal, gan ennill albwm gorau 2006 yng Ngwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru, a dewiswyd y gân 'Dafad Ddu' fel cerddoriaeth deitlau rhaglen Bandit ar S4C.

Erbyn 2007, ehangodd y band ymhellach, ac erbyn hyn mae pum aelod yn y band: Meilir Gwynedd (Llais, Gitâr Flaen), Osian Gwynedd (allweddellau), Dan Lawrence (Gitâr), Rhys Roberts (Bas) sydd hefyd yn aelod o Anweledig, a Dafydd Nant (drymiau) sydd hefyd yn aelod o Bob. Rhyddhawyd eu hail albwm, *Simsalabim* yng Ngorffennaf 2007, ar label Copa.

Daeth eu trydydd halbwm, *Campfire Classics* allan yn ystod Gwanwyn 2009. Dyma'u cynnyrch cyntaf yn Saesneg. Cafodd adolygiadau ffafriol yn y wasg Brydeinig, gan gael ei henwi'n *Albwm yr Wythnos* yn The Times.

Disgyddiaeth
------------

* *JigCal*, 3 Awst 2005, Rasal
* *Simsalabim*, 30 Gorffennaf 2007, Copa
* *Campfire Classics*, 2009, Dell’Orso
* *Uwchben Y Drefn*, 15 Gorffennaf 2011

Dolenni allanol
---------------

* *MySpace* y band
* Proffil y band Archifwyd 2011-07-07 yn y Peiriant Wayback. ar Bandit
* Proffil y band ar BBC Cerddoriaeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sibrydion ar Wefan Bandit Archifwyd 2009-01-04 yn y Peiriant Wayback. Adalwyd ar 23-11-2010
2. ↑
Mathemategydd Almaenig yw **Sibylla Prieß-Crampe** neu **Sibylla Crampe** (ganed 13 Awst 1934), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel arbenigwr mewn geometreg ac algebra.

Gyrfa
-----

Derbyniodd ei doethuriaeth yn 1958 gan Günter Pickert ym Mhrifyagol Eberhard-Karls, Tübingen ac yn 1967 cafodd swydd ym Mhrifysgol Giessen. O 1972 roedd hi ym Mhrifysgol Ludwig Maximilian, Munich, lle bu'n athro mathemateg.

Ar hyd ei gyrfa bu'n ymdrin â strwythurau geometrig ac algebraidd. Gyda Paulo Ribenboim, ymchwiliodd i theori gyffredinol o wrthrychau uwch-fetrig.

Manylion personol
-----------------

Ganed Sibylla Prieß-Crampe ar 13 Awst 1934 yn Halle.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol München

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 65416570
* LCCN: n84168754
* ISNI: 0000 0001 0981 2783
* GND: 1157163734
* SUDOC: 136426816
* MGP: 99876

 |
Cantores a cherddor o Gymru ydy **Siân James** (ganwyd 24 Rhagfyr 1961) yn Llanerfyl, Sir Drefaldwyn).

Gyrfa
-----

Cymerodd ran mewn Eisteddfodau o oedran cynnar, gan chwarae'r piano, y ffidil ac yn ddiweddarach, y telyn.

Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Gynradd Llanerfyl ac Ysgol Uwchradd Llanfair Caereinion lle dechreuodd gyfansoddi ei chaneuon ei hun, cyn mynd ymlaen i astudio cerdd ym Mhrifysgol Cymru, Bangor. Enillodd hefyd gymhwyster dysgu.

Bu'n aelod o'r grŵp Bwchadanas cyn dechrau creu cerddoriaeth yn unigol. Rhyddhaodd bedwar albym ar label Sain cyn cael ei chomisiynu gan BBC 2 i gyfansoddi cerddoriaeth i gyd-fynd gyda cyfres *Birdman* a oedd yn dilyn gwaith swyddog RSPB, Iolo Williams. Roedd y BBC mor hoff o'r caneuon, penderfynwyd eu rhyddhau fel crynoddisg. Erbyn hyn mae James yn rhyddhau recordiau ar ei label ei hun, Recordiau Bos, ac yn recordio o'i stiwdio bach yn ei chartref yn Llanerfyl.

Bu James hefyd yn actio yn ffilm S4C, Tylluan Wen, ac mewn chyfresi megis *Iechyd Da*. Bu ganddi gyfres ei hun am gyfnod, sef *Siân*, darlledwyd pump rhaglen. Ar y rhaglenni bu'n gwahodd artistiad gwerin rhyngwladol i gymryd rhan, megis The Saw Doctors a Capercaillie.

Mae hefyd yn arweinydd côr 'Parti Cut Lloi' yn Sir Drefaldwyn.

Enillodd James fynediad i'r Orsedd am ei chyfryniad i'r Celfyddydau yn Eisteddfod Meifod 2015, yn agos i'w chartref.

Hunangofiant
------------

Cyhoeddwyd hunangofiant Siân yn 2011 yn y gyfres *Cyfres y Cewri*, gan Wasg Gwynedd.

Disgograffi
-----------

 *Prif erthygl: Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Siân James*
* *Cysgodion Karma* 1990 (Sain)
* *Distaw* 1993 (Sain)
* *Gweini Tymor* 1996 (Sain)
* *Di-Gwsg* 1997 (Sain)
* *Birdman* 1999 (BBC Worldwide)
* *Pur* 2001 (Recordiau Bos)
* *Y Ferch o Bedlam* 2005 (Recordiau Bos)
* *Adar ac Anifeiliaid* 2005 (Recordiau Bos)
* *Cymun* 2012 (Recordiau Bos)

Lluniau
-------

* Siân James yng Ngwyl Tegeingl, 2008Siân James yng Ngwyl Tegeingl, 2008
* Sian James a Gwyn Jones yng Ngŵyl Tegeingl, 2012. Ymysg y cerddorion a fu'n gweithio gyda hi ar ei halbymau oedd Tich Gwilym.Sian James a Gwyn Jones yng Ngŵyl Tegeingl, 2012. Ymysg y cerddorion a fu'n gweithio gyda hi ar ei halbymau oedd Tich Gwilym.
* Clawr yr Albwm Di-GwsgClawr yr Albwm *Di-Gwsg*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Proffil ar wefan BBC Cymru
2. 1 2  Bywgraffiad ar wefan Sain[*dolen marw*]

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ISNI: 0000 0004 6259 4473

 |
Dinas a chymuned (*comune*) yng nghanolbarth yr Eidal yw **Siena**, sy'n brifddinas talaith Siena yn rhanbarth Toscana.

Roedd y boblogaeth yng nghyfrifiad 2011 yn 52,839.

Sefydlwyd Siena yn y cyfnod Etrwscaidd (tua 900 CC hyd 400 CC), pan oedd yn eiddo llwyth y Saina. Yn ystod teyrnasiad yr ymerawdwr Augustus, sefydlwyd tref Rufeinig, *Saena Julia*, yma. Yn ôl traddodiad, sefydlwyd Siena gan Senius, mab Remus, brawd Romulus.

Nid oedd Siena yn dref lewyrchus iawn yn y cyfnod Rhufeinig, a dim ond wedi i'r ardal ddod i feddiant y Lombardiaid y daeth ei safle yn fwy addas ar gyfer masnach. Cipiwyd y ddinas gan Siarlymaen yn 774, a daeth yn ganolfan fasnach bwysig.

Yn ystod y 12g a'r 13g roedd Seiena yn ddinas-wladwriaeth anninynnol, a bu llawer o ymladd rhyngddi hi a dinas Fflorens. Ar 4 Medi 1260 ymladdwyd Brwydr Montaperti, pan enillodd y Sieniaid frwydr fawr dros fyddin Fflorens, gan ladd tua 
15,000 ohonynt. Sefydlwyd Prifysgol Siena yn 1203. Daeth Gweriniaeth Siena i ben yn 1555, pan fu raid iddi ildio i Fflorens.

Ymhlith y prif atyniadau i ymwelwyr mae'r Duomo di Siena, yr eglwys gadeiriol, sy'n un o'r enghreifftiau gorau o bensaernïaeth Romanésg. Enwyd canol hanesyddol Siena yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Duomo di Siena |
| Duomo di Siena  |

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 8 Mai 2018
Awdures yw **Siân Eirian Rees Davies** (ganwyd 1981).

Bywgraffiad
-----------

Cafodd Davies ei geni ym Mangor yn 1981 a'i magu ar fferm ym Mhen Llŷn. Aeth i ysgolion cynradd Morfa Nefyn ac Ysgol Gynradd Nefyn, Ysgol Uwchradd Botwnnog a Choleg Meirion-Dwyfor, Pwllheli. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Prifysgol Cymru Bangor gan ennill gradd yn y Gymraeg ac Ysgrifennu Creadigol a Gradd Meistr yn y Celfyddydau.

Roedd yn diwtor Cymraeg ail-iaith am gyfnod yng Ngholeg Iâl Wrecsam cyn dychwelyd i'w chartref ym Mhwllheli. Hi oedd rheolwr cyntaf Canolfan Dreftadaeth Cae'r Gors, hen gartref Kate Roberts, pan agorodd yn 2007.

Enillodd Wobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Eryri a'r Cyffiniau 2005 gyda'i nofel hanesyddol *I Fyd Sy Well* am y Cymry yn ymfudo i Wladfa Patagonia.

Llyfryddiaeth
-------------

* *I Fyd Sy Well* (Gwasg Gomer, 2005)
* *Cysgodion y Coed* (Gwasg Gomer, 2007)
* *Nerth Bôn Braich*, ar y cyd gyda Gwen Lasarus, Rhiannon Thomas, Eurgain Haf, Caron Edwards, Annes Glynn a Janice Jones (Gwasg y Bwthyn, 2008)
* *Nain! Nain! Nain!* (Gwasg Gomer, 2012)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Siân Eirian Rees Davies. Gwasg Gomer. Adalwyd ar 19 Medi 2016.
2. ↑   Agor Cae'r Gors. BBC Cymru (Mai 2007). Adalwyd ar 19 Medi 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 53888544
* LCCN: no2005091249

 |
Roedd **Rowland ap Meredydd** (tua 1529 - tua 1600) yn aelod o deulu o uchelwyr Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Fôn ym 1558 a 1559.

Roedd Rowland yn fab hynaf i Meredydd ap Rhys ap Hywel, Bodowyr, Llanidan a Catherine merch Owain ap Meurig, Bodowen sef chwaer Lewis ab Owain ap Meurig AS Môn 1553 a 1572. Roedd Owain ap Huw AS Niwbwrch 1545 yn gefnder iddo. Priododd Agnes ferch Rhydderch ap Dafydd, Myfyrion, Llanidan, bu iddynt bedwar mab ac un ferch. Roedd Agnes yn chwaer i Rhisiart ap Rhydderch AS Niwbwrch 1541.

Bu'n gwasanaethu fel Ynad Heddwch yn Sir Fôn rhwng 1555 a 1600.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Williams, William Retlaw,  *The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliesr times to the present day, 1541-1895*  adalwyd 26 Rhagfyr 2015
2. ↑  History of parliament on line *MEREDYDD, Rowland ap (by 1529-1600 or later), of Bodowyr, Anglesey*  adalwyd 26 Rhagfyr 2015

| Senedd Lloegr |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Wiliam Lewis** | **Aelod Seneddol Ynys Môn**1558 - 1558 | Olynydd:**Richard Bulkeley** |
Talaith yng ngorllewin Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Sichuan** (Tsieineeg: 四川省; pinyin: *Sìchuān Shěng*). Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 86,730,000. Prifddinas y dalaith yw Chengdu.

Hyd 1997, Sichuan oedd talaith fwyaf poblog Tsieina, ond y flwyddyn honno daeth Chungking, oedd cyn hynny yn rhan o'r dalaith, yn dalaith ddinesig ar wahan. gan leihau'r boblogaeth o 30.2 miliwn. Saif Sichuan yn awr yn drydydd ymhlith taleithiau Tsieina o ran poblogaeth. Perthyna 95% o boblogaeth y dalaith i grŵp ethnig y Tsineaid Han, gyda'r 5% arall yn perthyn i nifer o grwpiau megis yr Yi, Tibetiaid, Qiang, Miao a Hui.

Mae rhan orllewinol y dalaith yn cynnwys mynyddoedd mwyaf dwyreiniol yr Himalaya. Y copa uchaf yw Gongga Shan, 7590 medr uwch lefel y môr. Perthyna'r rhan yma o'r dalaith i diriogaeth hanesyddol Tibet. Yn 2006, cyhoeddwyd Gwarchodfa Natur Wolong, gwarchodfa a sefydlwyd i ddiogelu'r Panda Mawr, yn Safle Treftadaeth y Byd.

Ar 12 Mai 2008 effethiwyd ar y dalaith gan ddaeargryn difrifol.

|  | Israniadau gweinyddol Gweriniaeth Pobl Tsieina |
| --- | --- |
| Taleithiau | Anhui • Fujian • Gansu • Guangdong • Guizhou • Hainan • Hebei • Heilongjiang • Henan • Hubei • Hunan • Jiangsu • Jiangxi • Jilin • Liaoning • Qinghai • Shaanxi • Shandong • Shanxi • Sichuan • Yunnan • Zhejiang |
| Taleithiau dinesig | Beijing • Chongqing • Shanghai • Tianjin |
| Rhanbarthau ymreolaethol | Guangxi • Mongolia Fewnol • Ningxia • Tibet • Xinjiang |
| Rhanbarthau Gweinyddol Arbennig | Hong Cong • Macau |

 gw • sg • go**Dinasoedd Sichuan**

Chengdu ·Zigong ·Panzihua ·Luzhou ·Deyang ·Mianyang ·Guangyuan ·Suining ·Neijiang ·Leshan ·Nanchong ·Meishan ·Yibin ·Guang'an ·Dazhou ·Ya'an ·Bazhong ·Ziyang
Siddhartha Gotama, Gandhara, 2g-3g, Amgueddfa Guimet, Paris
Y Bwdha yn cyrraedd Parinirvana.
**Siddhārtha Gautama** (Sanscrit; Pali: **Siddhāttha Gotama**, hefyd **Shakyamuni**) oedd sylfaenydd crefydd Bwdhaeth. Er nad ef yw'r unig un a ystyrir yn Fwdha gan ddilynwyr Bwdhaeth, ystyrir mai ef yw prif Fwdha (Sammāsambuddha) yr oes bresennol, ac mae **Y Bwdha** fel rheol yn cyfeirio ato ef. Y farn gyffredinol yw iddo fyw o oddeutu 563 CC hyd 483 CC. 

Yn ôl y traddodiad, ganed ef yn Lumbini, sydd yn Nepal heddiw. Roedd ei dad, Suddhodana, yn frenin y Shakya. Proffwydodd y meudwy Asita y byddai'r blentyn un ai yn frenin mawr neu'n sant mawr. Pan oedd yn 16 oed priododd Yaśodharā (Pāli: Yasodharā), a chawsant fab, Rahula. Treuliodd Siddhartha 29 mlynedd yn y llys yn Kapilavastu, yn awr yn Nepal. 

Gan gofio'r broffwydoliaeth, gwnaeth ei dad ei orau i'w gadw rhag gweld unrhyw ddioddefaint, ond er gwaethaf ei ymdrechion gwelodd Siddhartha hen ŵr, gŵr clâf, corff marw yn pydru a mynach asetig. Gwnaeth hyn iddo adael y llys, a'i wraig a'i blentyn, ac aeth i Rajagaha i fyw bywyd asetig. 

Yn ddiweddarch, bu ef a pump cydymaith yn ymprydio nes iddo ddod yn agos at farwolaeth. Derbyniodd ychig o laeth gan ferch o'r pentref cyfagos, o'r enw Sujata, ac yna eisteddodd gan goeden Bodhi yn Bodh Gaya. Yno, cafodd Oleuedigaeth, gan ddod i ddeall achos dioddefaint dynol a sut i gael gwared ohono. 

Teithiodd i Sarnath ger Varanasi, lle traddododd ei bregeth gyntaf yn y Parc Ceirw. Tyfodd nifer ei ddisgyblion yn gyflym, ac am y 45 mlynedd oedd yn weddill o'i oes bu'n teithio o gwmpas gogledd India yn egluro ei ddysgeidiaeth. Sefydlodd y *Sangha*, cymuned o fynachod a lleianod. Ei brif ddisgyblion oedd Sariputta, Mahamoggallana, Mahakasyapa, Ananda ac Anuruddha. Pan yn 80 oed, cyhoeddodd ei fod ar fin myned i Parinirvana. Bu farw yn Kuśināra (Pāli: Kusināra), gan ddweud wrth ei ddisgyblion am beidio dilyn arweinydd, ond yn hytach ddilyn ei ddysgeidiaeth, y dharma. 


  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 77109647
* LCCN: n80050504
* ISNI: 0000 0004 3355 7817
* GND: 118664417
* SELIBR: 288579
* SUDOC: 027524035
* BNF: cb11954606k (data)
* BIBSYS: 90163677
* NLA: 35115590
* NDL: 00571841
* NKC: jn20000700253
* The SBN id RAVV061567 is not valid.
* BNE: XX840627
* CiNii: DA08080397

 |
Gwyddonydd Norwyaidd yw **Siv Jensen** (ganed 1 Mehefin 1969), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, economegydd a gweinidog. Bu'n Weinidog Cyllid ers 2013, yn arweinydd y Blaid Cynnydd ers 2006 ac yn aelod o'r senedd Norwy yn Oslo ers 1997.

Manylion personol
-----------------

Ganed Siv Jensen ar 1 Mehefin 1969 yn Oslo ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Ysgol Fasnach ac Oslo lle bu'n astudio Mathemateg.

Ganwyd Siv Jensen yn Oslo i Tore Jensen (1926-1989) a Monica Kjelsberg (a aned 1939) a oedd yn berchenogion siop esgidiau yn ystod plentyndod Jensen. Ysgarwyd ei rhieni tua 1980, a symudodd ei thad yn fuan i Sweden. Roedd ei mam am gyfnod byr yn weithgar yn y Blaid Cynnydd Ullern.

Gyrfa
-----

Ar 16 Hydref 2013, penodwyd Jensen yn Weinidog Cyllid pan ymunodd Plaid Cynnydd â llywodraeth glymbleidiol, leiafrifol dan arweiniad y Blaid Geidwadol. Roedd cyllideb genedlaethol gyntaf Jensen yn cynnwys cynigion i dorri trethi a gwario mwy o gyfoeth olew Norwy, a phenododd hefyd bwyllgor i ystyried newidiadau i reoli 4% o wariant y gronfa olew.

Dywedodd Jensen ym mis Rhagfyr 2008 "y gallwn weld bod newidiadau yn yr hinsawdd yn digwydd, ond maent wedi bod yn digwydd cyhyd â bod y byd wedi bodoli.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 453149294145980521093
* LCCN: no2007130253

 |
Ffilm wyddonias sydd am hynt a helynt gorarwr gan y cyfarwyddwr Lee Sholem yw ***Superman and The Mole Men*** a gyhoeddwyd yn 1951. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Robert Maxwell. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw George Reeves, Jeff Corey, Billy Curtis, Frank Reicher, Phyllis Coates, J. Farrell MacDonald, Jerry Maren, Stanley Andrews, Walter Reed, Byron Foulger a Ray Walker. Mae'r ffilm *Superman and The Mole Men* yn 58 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1951. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Streetcar Named Desire* sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando, gan y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Albrecht Joseph sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lee Sholem ar 25 Mai 1913 ym Mharis, Illinois a bu farw yn Los Angeles ar 23 Chwefror 1975.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Lee Sholem nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Catalina Caper |  | Unol Daleithiau America | 1967-01-01 |
| Hell Ship Mutiny |  | Unol Daleithiau America | 1957-01-01 |
| Louisiana Hussy |  | Unol Daleithiau America | 1959-01-01 |
| *Men into Space* |  | Unol Daleithiau America |  |
| Superman and The Mole Men |  | Unol Daleithiau America | 1951-11-23 |
| Tarzan and The Slave Girl |  | Unol Daleithiau America | 1950-01-01 |
| Tarzan's Magic Fountain |  | Unol Daleithiau America | 1950-01-01 |
| The Redhead From Wyoming |  | Unol Daleithiau America | 1953-01-01 |
| The Stand at Apache River |  | Unol Daleithiau America | 1953-01-01 |
| Tobor The Great |  | Unol Daleithiau America | 1953-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016.
Gwrach neu 'wraig hysbys' chwedlonol oedd **Siân Bwt** neu **Siani Bwt** a oedd yn byw yn Llanddona, Ynys Môn. Mae gwrachod Llanddona'n cael eu cyfri'n giwed o wrachod enwog iawn.

Yn ôl chwedloniaeth Ynys Môn, roedd holl wrachod Llanddona yn ddisgynyddion o un teulu’n unig. Mi fyddai’r gwrachod yn cario’r traddodiad ymlaen o genhedlaeth i genhedlaeth.

Yn ôl bob sôn mi fydden nhw’n crwydro Ynys Môn a’u gwallt yn rhydd a’u bronnau’n noeth, yn gofyn am fwyd. Ofnai’r bobl lleol eu melltithion, a ni fyddai unrhyw un yn cynnig yn eu herbyn mewn ocsiwn.

Roedd dynion y teulu yn gwneud eu harian o smyglo, ac mi roedd yn ôl bob sôn, yn amhosib i’w dal. Roedd gan bob dyn gadach o amgylch ei wddf oedd yn dal pryfyn. Unrhyw dro fydde’r cadach yn cael ei datod, mi fyddai’r pryfyn yn hedfan i lygaid eu gelynion a’u dallu.

Roedd Siân Bwt yn cael ei hadnabod ym Miwmares fel ‘Witch Bach Llanddona’. Yn ôl y chwedl, roedd hi’n llai na phedair troedfedd o daldra, ac ar ei llaw chwith roedd ganddi ddau fawd. Mae ei bedd i'w weld o hyd wrth fur deheuol Eglwys Llanddona.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "KSSIjWSSSMBaftKa1vCORACHODENWOG - Papur Pawb". Daniel Rees. 1899-04-29. Cyrchwyd 2019-10-29.

* Ceir ei llun a'i hanes, gan Efa Lois, ar Twitter.
Mae ***shinjitai*** (yn shinjitai: 新字体; yn kyūjitai: 新字體; gan olygu "ffurf y cymeriad newydd") yn ffurfiau o kanji a ddefnyddir yn Japan ers cyhoeddi'r Rhestr Kanji Tōyō ym 1946. Mae rhai ffurfiau yn shinjitai ar gael hefyd yn Tsieinëeg symledig, ond nid yw shinjitai mor ymestynnol mewn cwmpas ei haddasiad. O'r herwydd, mae kanji Japaneg ddiweddar yn tebygu'n well i gymeriadau Tsieinëeg traddodiadol. O ddiweddar, mae'r Japaneg wedi cael ei haddasu'n drwyadl - ysgrifennir nifer o eiriau yn hiragana bellach yn unig (e.e. geiriau syml, geirynnau) neu yn katakana yn unig (e.e. onomatopoeia, benthygeiriau, anifeiliaid). Felly, mae'r rhif cyffredinol o kanji a ddefnyddir o fewn Japaneg ddiweddar yn llawer llai nag yn Tsieinëeg.

Crëwyd shinjitai gan leihau'r nifer o strociau yn *kyūjitai* (旧字体/舊字體, gan olygu "ffurf yr hen gymeriad"), kanji ni symleiddiwyd sydd yn gyfartal i gymeriadau Tsieinëeg traddodiadol.

Bu cwbl o gamau er mwyn symleiddio'r iaith ers y 1950au, ond dim camau ers cyhoeddi'r Rhestr Kanji Jōyō ym 1981.

Dolenni allanol
---------------

* Kanji - Symleiddiadau'r Japaneg
* *The 20th Century Japanese Writing System: Reform and Change* gan Christopher Seeley Archifwyd 2006-07-16 yn y Peiriant Wayback.

### Trawsnewid glyffiau

* Trawsnewidydd syml o Shinjitai i Kyūjitai
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Hanna Doose yw ***Staub Auf Unseren Herzen*** a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Hanna Doose. 

 Mae'r ffilm *Staub Auf Unseren Herzen* yn 91 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *12 Years a Slave* sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hanna Doose ar 1 Ionawr 1979 yn Cwlen. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 26 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Hanna Doose nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 19 Awst 2016. iaith y gwaith neu'r enw: Saesneg.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Cymeriad chwedlonol Cymreig sy'n ymddangos yn y chwedl *Culhwch ac Olwen* yw **Sgilti Ysgafndroed** (Cymraeg Canol: *Scilti Yscawntroet*, *Scilti Scawntroet*). Mae'n un o nifer o gymeriadau chwedlonol a enwir yn y chwedl fel aelodau o lys Arthur.

Mae'n un o bum mab Erim, gyda Uchdrud, Eus, Henwas Edeinawg a Henbedestr. Roedd gan Henwas, Henbedestr a Sgilti gynneddfau arbennig a'u galluogai i redeg yn hynod o gyflym. Dywedir am Sgilti: "Pan ddeai hwyl cerdded arno wrth fynd ar neges ar ran ei arglwydd, ni fyddai'n chwilio am ffordd o gwbl, hyd yn oed os gwyddai'n iawn lle yr elai; ond os oedd coedwig yno, cerddai ar frig y coed, ac os oedd mynydd yno, cerddai ar flaen y cawn; a thrwy gydol ei oes ni phlygai conen dan ei draed, chwaethach torri, gan ysgafned ydoedd."[1]

Ceir cymeriad chwedlonol cyffelyb ym mytholeg Iwerddon, sef yr arwr Cailte mac Ronain, un o gydymdeithion Fionn mac Cumhaill.[2]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rachel Bromwich a D. Simon Davies (gol.), *Culhwch ac Olwen* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1988), llinellau 235-44. Aralleiriad o'r testun Cymraeg Canol.
2. ↑  Bernhard Maier, *Dictionary of Celtic religion and culture* (Boydell Press, 2000).
*Am y deyrnas o'r un enw, gweler Teyrnas Sophene.*
Roedd **Sophene** (Hitteg: Ծոփք - *Tsopk*) yn dalaith o Deyrnas Armenia a'r Ymerodraeth Rufeinig, a leolwyd yn ne-orllewin yr Armenia hanesyddol. Mae ei thiriogaeth yn gorwedd yn ne-ddwyrain Twrci heddiw.

Talaith Sophene yn yr Ymerodraeth Rufeinig tua 120 OC
Yn ôl Anania Shirakatsi yn ei lyfr *Ashkharatsuyts* ("Atlas y Byd," 7g), Tsopk oedd yr ail o 15 talaith Armenia Fawr (Armenia Major neu Armenia Superior). Roedd yn cynnwys 8 canton (*gavar*): Khordzyan, Hashtyank, Paghnatun, Balahovit, Tsopk (Shahunyats), Andzit, Degiq, a Gavreq (Goreq).

Ar wahanol adegau yn ei hanes bu'n rhan o deyrnas Urartu (8-7fed canrifoedd CC) a Teyrnas Armenia dan yr Orontiaid, ac yn annibynnol fel Teyrnas Sophene, yn rhan o ymerodraeth y Seleuciaid (tua 200 CC dan Antiochus III a'i lywodraethwr Zariadres. Rhwng 190 CC a'r 80au CC bu'n annibynnol eto cyn dod yn rhan o Armenia Fawr yn nheyrnasiad Tigranes Fawr.

Rhoddodd Pompey Sophene i Tigranes ar ôl gorchfygu ei dad, Tigranes Fawr. Ar ôl hynny daeth yn dalaith o'r Ymerodraeth Rufeinig. Y brifddinas oedd Amida (Diyarbakir heddiw, Twrci). Tua 54 OC, rheolwyd y dalaith gan Gaius Julius Sohaemus. Yn 530, cynhwyswyd Sophene yn nhalaith Fysantaidd Armenia.

Gweler hefyd
------------

* Teyrnas Sophene


|  **Taleithiau'r Ymerodraeth Rufeinig tua 120 OC** |  |
| --- | --- |
| Achaea | Aegyptus | Affrica | Alpes Cottiae | Alpes Maritimae | Alpes Poenninae | Arabia Petraea | Armenia Inferior | Asia | Assyria | Bithynia | Britannia | Cappadocia | Cilicia | Commagene | Corsica et Sardinia | Creta et Cyrenaica | Cyprus | Dacia | Dalmatia | Epirus | Galatia | Gallia Aquitania | Gallia Belgica | Gallia Lugdunensis | Gallia Narbonensis | Germania Inferior | Germania Superior | Hispania Baetica | Hispania Lusitania | Hispania Tarraconensis | Italia | Iudaea | Lycaonia | Lycia | Macedonia | Mauretania Caesariensis | Mauretania Tingitana | Moesia | Noricum | Numidia | Osroene | Pannonia | Pamphylia | Pisidia | Pontus | Raetia | Sicilia | Sophene | Syria | Thracia |
Gweinidog gyda'r Annibynwyr, cenhades, ieithydd a chyfieithydd o Gymru oedd **Susannah Jane Rankin** (26 Tachwedd 1897 – 24 Gorffennaf 1989).

Susannah Jane oedd y pedwerydd o naw plentyn Frank a Jane Ellis o fferm Pengorffwysfa, ger Llanfyllin. Cafodd ei haddysg yn Ysgol Ramadeg Llanfyllin, ac aeth yn ei blaen wedi hynny i astudio hanes ac athroniaeth yng Ngholeg y Brifysgol, Bangor. Aeth i Goleg Bala-Bangor wedi hynny ac, yn 1925, daeth yn y fenyw gyntaf i gael gradd B.D. o Brifysgol Cymru. Cafodd ei ordeinio yng Nghapel Pendref, Llanfyllin, yn Hydref 1925 a chafodd ei hanfon i Bapwa yn 1926 gan Gymdeithas Genhadol Llundain.

Wedi cyfnod o ddwy flynedd yn darlithio yn Saesneg yng Ngholeg Diwinyddol Lawes, aeth yn efengylydd i Boku Kapakapa yn 1928 a Saroa yn 1931. Priododd y Parchg Robert Rankin yn 1931 a phenodwyd hithau yn Athro ac yntau'n Brifathro Coleg Coffa Chalmers, pan gafodd y coleg hwnnw ei sefydlu yn 1957. Bu farw ei gŵr dair blynedd yn ddiweddarach a bu hithau'n Brifathro hyd nes ei hymddeoliad yn 1964.

Yn 1973, cafodd Susannah Rankin ei hanrhydeddu gan Brifysgol Cymru gyda gradd M.A. Er Anrhydedd am ei gwaith yn cyfieithu o'r Gymraeg a'r Saesneg i'r iaith Motw.

Bu farw yn Awstralia yng Ngorffennaf 1989, a chynhaliwyd gwasanaeth i ddiolch am ei bywyd yng Nghapel Pendref, Llanfyllin, ar 25 Tachwedd 1989.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gruffydd, Ioan Wyn. "RANKIN, SUSANNAH JANE". Y Bywgraffiadur Cymreig - Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Cyrchwyd 8 Mawrth 2019.
Spinda
Un o rywogaethau ffuglennol y fasnachfraint Pokémon a greuwyd gan Satoshi Tajiri yw **Spinda** (Japaneg: パッチール - *Patchīru*). Mae Spinda yn un o'r cymeriadau mwyaf adnabyddadwy o fewn y gyfres, o ganlyniad i'w rôl bwysig yn yr anime, y manga a'r gemau fideo.

Cymeriad
--------

Daw'r enw *Spinda* o'r geiriau Saesneg *spin* (i droelli) a *panda*. Daw'r enw Japaneg *Patchīru* o'r gair Saesneg *patchwork* (clytwaith) a'r berf Japaneg *hinekuru* (拈くる - i droelli). Cafodd Spinda ei ddylunio gan Ken Sugimori (ffrind agos i Satoshi Tajiri, crëwr Pokémon) a mae'n cael ei leisio yn yr anime gan Masumi Asano.

Ffisioleg
---------

Mae Spinda (fel pob Pokémon mae'r enw yn lluosog ac unigol) yn Pokémon normal sydd yn edrych fel eirth bychain brown gyda marciau coch ar draws eu cyrff (sydd yn unigryw i pob Spinda; mae yna dros 4 biliwn patrwm posib) a chlustiau hir tebyg i gwningod. Mae gan Spinda y pŵer i wneud ei elynnod i deimlo'n penysgafn. Maent yn gwneud hyn i ddianc ysglyfaethwyr.

Ymddygiad
---------

Diadell o Spinda (gwelir y patrymau gwahanol)
Fel arfer, mae Spinda yn byw a teithio mewn diadellau. Nid yw Spinda yn cerdded mewn llinellau syth, maent yn simsanu ac yn rhoi'r argraff eu fod wedi meddwi. Tacteg yw hyn i drysu ysglyfaethwyr gan gwneud Spinda yn anodd i ddal neu frathu.

Cynefin
-------

Caiff Spinda eu ffeindio o fewn ogofâu, gwaelod mynyddoed neu gwastatirau gwelltog.

Deiet
-----

Mae Spinda yn llysyddion sydd yn bwyta aeron, ffrwythau a llysiau.

Ieithoedd eraill
----------------

* Almaeneg: *Pandir* - o *panda*
* Ffrangeg: *Spinda*
* Coreeg: 얼루기 *Eollugi*
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Swigenllys Micheli** (enw gwyddonol: *Sphaerocarpos michelii*; enw Saesneg: *Micheli's balloonwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Sphaerocarpales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Swigenllys Micheli** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.