Golygfa ar draws canol Ljubljana
Prifddinas a dinas fwyaf Slofenia yw **Ljubljana** (Eidaleg *Lubiana*, Almaeneg *Laibach*, Lladin newydd *Labacus*). Saif ar Afon Ljubljanica yng nghanol y wlad yn nhalaith hanesyddol Carniola. Hon yw canolfan wleidyddol, masnachol a diwylliannol Slofenia. Mae'n gartref i archesgobaeth babyddol ynghyd â phrifysgol hyna'r wlad. Symbol y ddinas yw'r ddraig werdd a welir ar ei harfbais. Ei phoblogaeth yw 265,881 (2002).

Tarddiad yr enw
---------------

Mae angytundeb ynghlŷn â tharddiad enw'r ddinas. Mae tri phosibilrwydd wedi cael eu hawgrymu ar gyfer tarddiad yr enw Slofeneg:

* oddi wrth enw'r duw Slafonaidd Laburus, efallai nawdd-dduw y dreflan wreiddiol
* oddi wrth y Lladin *alluviana* 'afon sy'n gorlifo, afon mewn llif' wedi'i ddefnyddio fel enw priod
* oddi wrth y Slofeneg *ljubljena* 'annwyl, cu, cariadus'; mae'n debyg taw tarddiad gwerin yn unig yw hyn

Mae'n bosib i'r enw Almaeneg ar gyfer y ddinas, *Laibach*, darddu o *lau* 'llugoer' a *bach* 'nant'. Yn sicr, daw o enw'r afon y saif Ljubljana arni. Ceir y terfyniad -*ach* ar lawer o enwau afonydd yn Awstria a de'r Almaen. Erbyn heddiw tueddir i ddefnyddio'r enw Slofeneg hyd yn oed yn yr Almaen.

Daearyddiaeth
-------------

Mae Afon Sava yn llifo drwy maestrefi gogleddol y ddinas.

Hanes
-----

Arfbais Ljubljana yn dangos y castell a'r ddraig werdd
Er i'r Rhufeiniaid sefydlu treflan Emona (*Colonia Emona*) ar safle Ljubljana, sefydlwyd y ddinas bresennol gan wladychwyr Almaenig o Bayern. Mae'r cyfeiriad cyntaf at y ddinas bresennol, dan ei enw Almaeneg *Laibach*, yn dyddio i'r flwyddyn 1144. Daeth y dref o dan reolaeth y Hapsburgiaid yn 1335. Heblaw am gyfnod fyr, arhosodd o fewn Ymerodraeth Awstria-Hwngari tan 1918. Sefydlwyd yr esgobaeth yno yn 1461. Adeg Rhyfeloedd Napoleon, Ljubljana fu prifddinas y taleithiau Ilyraidd am gyfnod rhwng 1809 a 1813. Roedd y boblogaeth wedi bod yn siarad Almaeneg yn bennaf o'r cychwyn, ond yn y 19g daeth Ljubljana yn ganolfan o ddiwylliant Slofeneg. Erbyn cyfrifiad 1880, roedd y siaradwyr Almaeneg (23% o'r boblogaeth) wedi dod yn lleiafrif. Difrodwyd y ddinas yn ddifrifol mewn daeargryn yn 1895. Mae llawer o bensaernïaeth y ddinas heddiw yn dyddio o'r cyfnod ar ôl y daeargyn, pryd ailadeiladwyd y ddinas mewn arddull neo-glasurol ac *art nouveau*. Cwplhawyd cyfran helaeth o'r adeiladu yn ôl cynlluniau'r pensaer brodorol Jože Plečnik yn y 1920au a'r 1930au. Gyda gorchfygiad Awstria-Hwngari yn y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth Ljubljana yn rhan o Deyrnas y Serbiaid, Croatiaid a Slofeniaid (wedyn Iwgoslafia). Meddiannwyd Ljubljana gan luoedd yr Eidal yn Ebrill 1941. Dan weinyddiaeth yr Eidal, Lubiana oedd enw swyddogol y ddinas, a chyflwynywd polisi i Eidaleiddio'r ddinas. Parhaodd rheolaeth yr Eidal tan 1943, pryd cipiwyd y ddinas gan luoedd Almaenig. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, Ljubljana oedd prifddinas Gweriniaeth Sosialaidd Slofenia o fewn ffederasiwn Iwgoslafia, ac, ar ôl datganiad annibyniaeth Slofenia yn 1991, prifddinas Gweriniaeth Slofenia.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Castell Ljubljana
* Eglwys Gadeiriol Sant Niclas
* Eglwys Sant Pedr
* Nebotičnik
* Pont y Ddraig

Enwogion
--------

* Marko Pohlin (1735-1801), awdur
* Vladimir Šubic (1894-1946), pensaer

Gefeilldrefi
------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Baner Serbia Serbia  - Belgrad (2003)
* Baner Slofacia Slofacia  - Bratislava (1967)
* Baner Yr Almaen Yr Almaen  - Chemnitz (1966)
* Baner Tsieina Tsieina  - Chengdu (1981)
* Baner UDA UDA  - Cleveland, Ohio
* Baner Awstria Awstria  - Klagenfurt
 | * Baner Yr Almaen Yr Almaen  - Leverkusen
* Baner Rwsia Rwsia  - Moscfa (2000)
* Baner Lloegr Lloegr  - Nottingham
* Baner Awstria Awstria  - Wien
* Baner Yr Almaen Yr Almaen  - Wiesbaden
* Baner Croatia Croatia  - Zagreb (2001)
 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goPrifddinasoedd Ewrop |
| --- |
|  |
| Gorllewin | 
* Baner Galisia *A Coruña* a *Santiago de Compostela*
* Baner Yr Iseldiroedd Amsterdam
* Baner Andorra Andorra la Vella
* Baner Catalwnia *Barcelona*
* *Belffast*
* Baner Yr Almaen Berlin
* Baner Yr Undeb Ewropeaidd Baner Gwlad Belg Brwsel
* Baner Cymru *Caerdydd*
* Baner Yr Alban *Caeredin*
* Baner Ynys Manaw *Douglas*
* Baner Gweriniaeth Iwerddon Dulyn
* Baner Y Deyrnas Unedig Baner Lloegr Llundain
* Baner Ffrainc Paris
* Baner Llydaw *Roazhon*
* *Saint Anne*
* Baner Jersey *Saint Helier*
* Baner Guernsey *St Peter Port*
* Baner Cernyw *Truro*
* Baner Gwlad y Basg *Vitoria-Gasteiz*

 |
|  |
| Gogledd | 
* Baner Denmarc Copenhagen
* Baner Y Ffindir Helsinki
* *Longyearbyen*
* *Mariehamn*
* *Olonkinbyen*
* Baner Norwy Oslo
* Baner Gwlad yr Iâ Reykjavík
* Baner Latfia Riga
* Baner Sweden Stockholm
* Baner Estonia Tallinn
* *Tórshavn*
* Baner Lithwania Vilnius

 |
|  |
| Canolbarth | 
* Baner Y Swistir Bern
* Baner Slofacia Bratislava
* Baner Hwngari Budapest
* Baner Lwcsembwrg Dinas Lwcsembwrg
* Baner Y Weriniaeth Tsiec Prag
* Baner Liechtenstein Vaduz
* Baner Awstria Fienna
* Baner Gwlad Pwyl Warsaw

 |
|  |
| De | 
* Baner Gwlad Groeg Athen
* Baner Serbia Beograd
* Baner Rwmania Bwcarést
* Baner San Marino Dinas San Marino
* Baner Dinas y Fatican Dinas y Fatican
* Baner Gibraltar *Gibraltar*
* *Gogledd Nicosia*
* Baner Portiwgal Lisbon
* Baner Slofenia Ljubljana
* Baner Sbaen Madrid
* Baner Monaco Monaco
* Baner Cyprus Nicosia
* Baner Montenegro Podgorica
* Baner Kosovo *Prishtina*
* Baner Yr Eidal Rhufain
* Baner Bosnia a Hercegovina Sarajevo
* Baner Gogledd Macedonia Skopje
* Baner Bwlgaria Sofia
* Baner Albania Tirana
* Baner Malta Valletta
* Baner Croatia Zagreb

 |
|  |
| Dwyrain | 
* Baner Aserbaijan Baku
* Baner Moldofa Chişinău
* Baner Wcráin Kyiv
* Baner Belarws Minsk
* Baner Rwsia Moscfa
* Baner Nodyn:Alias gwlad Nagorno-Karabakh *Stepanakert*
* *Sukhumi*
* Baner Georgia Tbilisi
* *Tiraspol*
* Baner De Ossetia *Tskhinvali*
* Baner Armenia Yerevan

 |

 |