recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bardd a hynafiaethydd hunan-addysgedig oedd **Owen Williams** neu **Owen Gwyrfai** (10 Ionawr 1790 - 3 Hydref 1874).

Bywgraffiad
-----------

Roedd yn frodor o Waunfawr, yn ardal Arfon (Gwynedd). Cyfeiria ei enw barddol at Afon Gwyrfai. Roedd Owen Gwyrfai yn gowper wrth ei alwedigaeth.

Gwaith llenyddol
----------------

Ymddiddorai mewn barddoniaeth Gymraeg a hynafiaethau ei fro. Copïai farddoniaeth Gymraeg o lawysgrifau a helai achau enwogion y gorffennol. Ysgrifennodd gyfrol ar fywyd Peter Williams (1723-1796), y clerigwr Methodistaidd ac esboniwr Beiblaidd. Cyhoeddodd yn ogystal eiriadur Cymraeg.

Cafodd ei addysg farddol gan Dafydd Ddu Eryri, yntau'n frodor o'r Waunfawr. Roedd yn un o'r disgleiriaf o'r cylch o ddisgyblion a alwyd yn "Gywion Dafydd Ddu", a oedd yn cynnwys yn ogystal Robert Morris 'Robin Ddu Eifionydd' (c. 1767-1816), Elis Wyn o Wyrfai (1827-1895), William Williams (Gwilym Peris) (1769-1847), Richard Jones (Gwyndaf Eryri) (1785-1848), William Edwards (Gwilym Padarn) a'i fab Griffith Edwards (Gutyn Padarn), Griffith Williams (Gutyn Peris) a William Ellis Jones (Cawrdaf).

Llyfryddiaeth
-------------

* *Y Drysorfa Hynafiaethol* (1839)
* *Y Geirlyfr Cymraeg*
* *Hanes Peter Williams*

Cyhoeddodd ei fab Thomas Williams gofiant iddo a detholiad o'i gerddi yn y gyfrol *Gemau Gwyrfai* (1904).

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 17030895
* LCCN: no2008056893
* ISNI: 0000 0000 5069 6385
* GND: 1052854184

 |
Mae **Pen y Cerrig Duon** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn i'r de-ddwyrain o'r Bala, Gwynedd; cyfeiriad grid SH953281. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 598 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa;nid yw'r copa hwn wedi'i gofrestru, bellach. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 610 metr (2001 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Tachwedd 2008.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Canolfan weinyddol a dinas fwyaf Crai Kamchatka, Rwsia yw **Petropavlovsk-Kamchatsky** (Rwseg: Петропа́вловск-Камча́тский). Mae'n borthladd mawr. Poblogaeth: 179,780 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y ddinas ar Fae Avacha yn rhan deheuol Gorynys Kamchatka, ar lan y Cefnfor Tawel. Ar draws y bae ceir Gwersyll Llongau Tanfor Niwcliar Rybachiy, a sefydlwyd yng nghyfnod yr Undeb Sofietaidd ac sy'n cael ei defnyddio o hyd gan Forlu Rwsia. Gorwedd y ddinas 6,766 cilometer (4,204 milltir) i'r dwyrain o'r brifddinas Moscow a thua 2,220 cilometer (1,380 milltir) o Vladivostok. Ceir sawl llosgfynydd yn y mynyddoedd i'r gogledd o'r ddinas.

Sefydlwyd Petropavlovsk-Kamchatsky gan y fforwr o Ddenmarc, Vitus Bering, ar ddiwedd 1740, yng ngwasanaeth Morlu Ymherodrol Rwsia. Enwyd y ddinas yn *Petropavlovsk* ('Pedr a Paul') ganddo, ar ôl ei ddwy long, *St Peter* a *St Paul*.

Mae pysgota yn un o'r prif ddiwydiannau lleol.

Dolenni allanol
---------------

* (Rwseg) Gwefan swyddogol y ddinas Archifwyd 2017-11-15 yn y Peiriant Wayback.
Yn ôl traddodiad, un o feibion Urien Rheged oedd **Pasgen fab Urien** (fl. ail hanner y 6g). Fel mab Urien, brenin Rheged yn yr Hen Ogledd, roedd Pasgen yn un o ddisgynyddion y brenin Coel Hen ac yn perthyn i linach y *Coelwys*.

Ceir sawl enghraifft o'r enw personol 'Pasgen' (Cymraeg Canol *Pascen*; Hen Gymraeg *Pascent* < Lladin *Pascentius*). Ceir enghraifft o'r enw Lladin ar garreg yn eglwys Tywyn sy'n dyddio o'r 5ed neu'r 6g a cheir enw Pasgen fab Gwrtheyrn ar biler yng Nglyn Egwestl (9g).

Ni chofnodir enw Pasgen yn y testun Cymraeg Canol Bonedd Gwŷr y Gogledd, ond ceir llinach ei dad Urien Rheged yno. Dangosir yr achau hyn ei fod yn perthyn i Llywarch Hen. Yn y cylch o gerddi a adnabyddir fel Canu Llywarch Hen, cyfeirir at bennaeth o'r enw Pasgen mewn cyd-destun sy'n awgrymu mai un o feibion Urien Rheged ydyw: gyda'i frodyr Owain ac Elffin brwydrodd yn y Gogledd yn erbyn Dunod fab Pabo Post Prydain a Gwallog fab Llëenog.

Yn y casgliad o draddodiadau Cymreig a Brythonig Trioedd Ynys Prydain, cofnodir 'Pasgen fab Urien' fel un o 'Dri Thrahawg Ynys Prydain', gyda Sawyl Ben Uchel a *Rhun fab Einion*. Mae triawd arall yn cofnodi ei farch Arfwl Felyn fel un o 'Dri Thom Edystr Ynys Prydain' (*tom edystr*='pwn-farch' neu *pack-horse*). Enwir Arfwl Felyn yng Nghanu Llywarch Hen mewn deialog sy'n cyfeirio at Owain, brawd Pasgen.

Yn yr achau cofnodir Gwrfyw a Menrudd fel meibion Pasgen.

Ffynhonnell
-----------

* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Caerdydd, 1961; arg. newydd 1991). Gweler trioedd 23 a 43 a'r nodyn ar dud. 487.

| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |
Awdures o'r Almaen yw **Petra Reski** (ganwyd 1958) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr ac awdur llyfrau gwrth-Maffia. 

Fe'i ganed yn Kamen yn nhalaith Nordrhein-Westfalen, yr Almaen yn 1958.

Daeth tad Petra Reski o Ddwyrain Prwsia (Almaeneg: *Ostpreußen*) a'i mam o Silesia, a leolir heddiw yng Ngwlad Pwyl, yr Almaen a'r Weriniaeth Tsiec. Cafodd ei magu yn Nyffryn Ruhr. Ar ôl astudio ieithoedd Romáwns, llenyddiaeth a gwyddorau cymdeithasol ym Mhrifysgol Trier, yn Münster a Pharis, mynychodd Goleg Henri Nannen Schule.

Dechreuodd weithio yn 1988 fel golygydd ar ddesg dramor yr wythnosolyn *Stern*. Mae hefyd wedi gweithio i gylchgronau Almaeneg eraill ac wedi ysgrifennu nifer o lyfrau.

Mae hi wedi derbyn nifer o wobrau am ei gwaith llenyddol a newyddiadurol. Yn y cyfryngau torfol mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei thraethodau gwrth-maffia. Bu'n byw yn yr Eidal ers 1989 ac mae'n siarad Eidaleg yn rhugl. Un o'i ffrindiau gorau yw'r nofelydd Americanaidd Donna Leon, sy'n byw yn Fenis. Mae Leon yn cael ei dyfynnu ar glawr llyfr *Mafia. A Tale of Godfathers, Pizzerias and Fake Priests*: "Rydw i'n ddyledus i Petra Reski am bopeth a wn am y Mafia."

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Ganolfan PEN yr Almaen, Freischreiber am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhyw: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 24 Ebrill 2014
2. ↑  Dyddiad geni: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 24 Ebrill 2014 "Petra Reski". *Národní autority České republiky*. "Petra Reski".
3. ↑  Man gwaith: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 1 Ebrill 2015
4. ↑  Aelodaeth:. dyddiad cyrchiad: 15 Mawrth 2021.
5. ↑  petrareski.com; adalwyd 30 Mai 2019.
↔⇔≡⟺
  
Symbolau rhesymegol i gynrychioli *os yw*

 

Mewn rhesymeg a meysydd eraill e.e. Mathemateg a athroniaeth, mae **os a dim ond os** (a dalfyrir yn **os yw** (Saesneg: *iff*) yn ddywediad amodol, rhesymegol rhwng gosodiadau.[1] Mae angen i'r ddau osodiad o amgylch y cymal hwn fodloni ei gilydd. Hynny yw, mae angen i'r ddau gymnal fod yn gywir; os yw'r naill neu llall yn anwir (anghywir) yna mae'r frawddeg gyfan yn anwir.

Y gwahaniaeth rhwng "os" a "dim ond os"
---------------------------------------

1. **Mi fwytith Sioned ffrwyth os yw'n afal**.  

Mae hyn yn hafal i:  

"Dim ond os yw Sioned yn bwyta ffrwyth, yna afal fydd e"; neu
"Bydd Sioned yn bwyta ffrwyth *←* ffrwyth yn afal.
Nid yw'r datganiad yma'n dweud na fydd Sioned yn bwyta ffrwythau eraill, ar wahân i afalau.

2. **"Mi fwyteith Sioned ffrwyth dim ond os yw'n afal."**  

Mae hyn yn hafal i:  

"Os yw Sioned yn bwyta ffrwyth, yna afal yw e." neu
Mi fwytith Sioned y ffrwyth *→* ffrwyth yn afal.
Mae'r datganiad yma'n dweud mai'r unig ffrwyth y bwyteith Sioned yw afal.<br /

3. **"Mi fwyteith Sioned ffrwyth os a dim ond os yw'n afal."**   

Mae hyn yn hafal i: 

"Bydd Sioned yn bwyta pob afal, a dim ond afalau."
Mae'r datganiad yma'n dweud na fydd yn gadael ffrwythau heb eu bwyta ac ni fydd yn bwyta unrhyw fath arall o ffrwythau.

Diffiniad
---------

Tabl gwirionedd o *P*{\displaystyle \Leftrightarrow } *Q* yw'r canlynol:[2][3]

Tabl Gwirionedd| *P* | *Q* | *P* {\displaystyle \Rightarrow } *Q* | *P* {\displaystyle \Leftarrow } *Q* | *P* {\displaystyle \Leftrightarrow } *Q* |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| T | T | T | T | T |
| T | F | F | T | F |
| F | T | T | F | F |
| F | F | T | T | T |

Mae hyn yn hafal i 'r Giat XNOR, a gellir ei gyferbynnu gyda Giat XOR.

### Nodiant

Y symbolau yw "↔", "{\displaystyle \Leftrightarrow }", a "≡", ac weithiau "iff".

Mewn TeX "dangosir os a dim ond os" gyda saeth ddwbwl: {\displaystyle \iff } drwy'r gorchymyn \iff.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Copi, I. M.; Cohen, C.; Flage, D. E. (2006). *Essentials of Logic* (arg. Second). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education. t. 197. ISBN 978-0-13-238034-8.
2. ↑  p <=> q. Wolfram|Alpha
3. ↑   *If and only if*, UHM Department of Mathematics, "Theorems which have the form "P if and only Q" are much prized in mathematics. They give what are called "necessary and sufficient" conditions, and give completely equivalent and hopefully interesting new ways to say exactly the same thing."
Pafiliwn Corwen
Neuadd aml-ddefnydd yng Nghorwen, Sir Ddinbych oedd **Pafiliwn Corwen**. Dechreuodd y pafiliwn ei bywyd fel neuadd arddangos yn Lerpwl cyn ei hailadeiladu yng Nghorwen.

Hanes
-----

Neuadd Arddangos yn Lerpwl oedd y Pafiliwn i gychwyn ac fe'i prynwyd gan Ymddiriedolwyr Eisteddfod Gŵyl y Banc, Corwen. Fe'i hailadeiladwyd yng Nghorwen gan gwmni'r Brodyr Miles, Rhosllannerchrugog ac fe gostiodd y cyfan £1,620.
Agorwyd y Pafiliwn yn 1913 pan gynhaliwyd Basar enfawr i godi arian tuag at glirio'r ddyled. 
Cafodd yr adeilad ei ymestyn ym 1919 pan ddaeth yr Eisteddfod Genedlaethol i’r dref. 
Caewyd y Pafiliwn am gyfnod yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ac fe'i defnyddiwyd gan y Weinyddiaeth Fwyd hyd 1945. Yn y 70au cynnar, bu bron i'r Pafiliwn gael ei droi'n ffatri ond fe'i harbedwyd. Moderneiddiwyd yr adeilad gan Gyngor Dosbarth Glyndŵr ac fe osodwyd gwres canolog y tu mewn iddo. Bu rhagor o wario eto gan Gyngor Dosbarth Glyn Dŵr cyn iddynt ei drosglwyddo i ofal Cyngor Sir Ddinbych.
Dechreuwyd ar y gwaith o ddymchwel yr adeilad ym mis Ionawr 2014..

Dyfodol ansicr
--------------

Sefydlwyd Pwyllgor Pafiliwn Pobl Edeirnion Cyf. er mwyn ymgyrchu dros gadw a gwella cyflwr y Pafiliwn.
Yn 2010 fe gaewyd y pafiliwn oherwydd rhesymau iechyd a diogelwch, gan arwain at rai’n beirniadu’r perchnogion ar y pryd, Cyngor Sir Ddinbych, o beidio gofalu amdano. Bwriad y cyngor oedd dymchwel yr adeilad, ond llwyddoddd ymgyrchwyr i atal hyn, dros dro o leiaf, yn 2011.

Digwyddiadau'r gorffennol
-------------------------

Yn ogystal ag Eisteddfod Genedlaethol 1919, mae’r pafiliwn wedi cynnal sawl digwyddiad o bwys:

* Ym 1929, cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol cyntaf Urdd Gobaith Cymru yn y Pafiliwn. Daeth Eisteddfod yr Urdd yn ôl i'r pafiliwn ym 1946, y gyntaf ar ôl yr Ail Ryfel Byd.
* Cynhaliwyd tair Gŵyl Gerdd Dant Cymru yma, ym 1978 ac yn yr 80au a'r 90au.
* Yn y 70au a'r 80au daeth y Pafiliwn yn enwog fel man perfformio i grwpiau Cymraeg. Un o'r mwyaf adnabyddus oedd Edward H. Dafis. Roedd nosweithiau Sgrech yn cael eu cynnal yno hefyd. Perfformiodd y Super Furry Animals yno yn 1999.
* Cafodd cyfarfodydd gwleidyddol eu cynnal yn y Pafiliwn dros y blynyddoedd gyda David Lloyd George ac Aneurin Bevan ymysg y rhai a fu'n areithio yno.
* Cynhaliwyd gornestau paffio ac ymdaflyd codwm yno.
* Bu i sawl gornest cneifio rhyngwladol gymryd lle yn y pafiliwn.
* Oherwydd ei faint, gwnaeth y cwmnïau teledu ddefnydd helaeth o'r pafiliwn gan ffilmio cystadleuaeth Cân i Gymru a sawl rhaglen arall yno.

Dolen allanol
-------------

* Nosweithiau Pafiliwn Corwen - Lluniau gan Gerallt Llywelyn ar BBC Cymry Fyw

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Dyfodol Pafiliwn Corwen? Adran Y Bedol, Gwefan BBC Cymru, Tachwedd 2003
2. ↑  Dechrau dymchwel Pafiliwn Corwen Gwefan BBC Cymru; dyddiad cyhoeddi: 5 Ionawr 2015; adalwyd 12 Ionawr 2015.
3. ↑  Hwb i’r ymgyrch i gadw Pafiliwn Corwen, Golwg360, 8 Mehefin 2011
4. ↑  Cyngor am ddymchwel Pafiliwn ‘Sgrech’ Corwen, Golwg360, 22 Hydref 2010
5. ↑  Gwefan answyddogol Super Furry Animals[*dolen marw*] (Saesneg)
Model o'r porth dwyreiniol.
Roedd **Oppidum Manching** yn un o drefi caerog (Oppidum) y Celtiaid, gerllaw Manching yn nhalaith Oberbayern yn yr Almaen. Nid oes cofnod beth oedd enw'r trigolion ar yr oppidum. Sefydlwyd yr oppidum yn y 3g CC. a pharhaodd tan tua 50−30 CC.. Yn ystod cyfnod y diwylliant La Tène yn ail hanner yr 2g CC. cyrhaeddodd yr oppidum ei maint mwyaf, gydag arwynebedd o tua 380 hectar. Yr adeg honno credir fod 5,000 hyd 10,000 o bobl yn byw tu mewn i'r muriau, oedd yn 7.2 km o hyd; felly roedd Manching yn un o'r trefi mwyaf i'r gogledd o'r Alpau. Yn wahanol i'r rhan fwyaf o'r *oppida*, roedd ar wastadedd yn hytrach nag ar fryn, gerllaw'r fan lle mae Afon Paar yn llifo i mewn i Afon Donaw. Efallai fod Manching yn brifddinas llwyth y Vindeliciaid.

Bu rhywfaint o gloddio archaeolegol yn y 19g. Dinistriwyd cryn dipyn o'r safle pan adeiladwyd maes awyr milwrol yn 1936−38. Ers 1955 mae llawer o gloddio wedi bod ar y safle, ac ystyrir mai Manching sydd wedi ei harchwilio'n fwyaf trylwyr o holl *oppida* canolbarth Ewrop.
Mae **Parc Pont-faen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.03 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Cynllun o Gastell Caernarfon. Yma, perimedr y castell, yw cyfanswm ochrau neu waliau'r castell.
Perimedr y polygonau hyn yw'r linell sy'n amgylchynu'r gofod gwyn h.y. hyd ffin y siapau.
Y llwybr neu'r linell sy'n amgylchynu siâp dau-ddimensiwn yw **perimedr**. Gellir defnyddio'r term naill ai ar gyfer y llwybr ei hun, ei hyd, neu ar gyfer amlinelliad y siâp. Gelwir perimedr cylch neu elíps yn "gylchedd". Yn aml, yn yr ysgol gynradd, disgrifir y perimedr fel "y ffens o gwmpas y cae".

Mae sawl defnydd ymarferol i gyfrifo'r perimedr e.e. o wybod cylchedd olwyn (hy ei berimedr), gallem gyfrifo hyd un tro cyfan o'r olwyn hwnnw. Neu efallai y gallem gyfrifo faint o sgyrtin i brynnu ar gyfer ystafell.

Tarddiad y gair 'perimedr' yw'r Groeg; mae'n air cyfansawdd a grewyd o uno dau air: περίμετρος *perimetros* o περί *peri* sef "o gwmpas", ac μέτρον *metron* sef "mesur".

Perimedr cylch
--------------

Os yw diamedr cylch yn 1, yna mae ei gylchedd yn hafal i π.

 *Prif erthygl: Cylchedd*
Mae perimedr cylch, a elwir yn aml yn "gylchedd", yn gyfrannol â'i ddiamedr a'i radiws. Hynny yw, mae yna rif cyson (cysonyn) pi, π (sef y gair Groeg *p* am berimedr), fel mai *P* yw perimedr y cylch a *D* yw ei ddiamedr; yna,

{\displaystyle P=\pi \cdot {D}.\!}
Yn nhermau radiws *r* y cylch, y fformiwla yw,

{\displaystyle P=2\pi \cdot r.}
I gyfrifo perimedr cylch, 'does ond rhaid gwybod ei radiws neu ei ddiamedr a'r rhif π. Y broblem yw nad yw π yn rhif cymarebol (ni ellir ei fynegi fel cyniferydd dau gyfanrif), ac nid yw'n rhif algebraidd chwaith. Felly, mae cael gwerth π yn holl bwysig yn y cyfrifiad. Mae cyfrifo digidau π yn berthnasol i lawer o feysydd, gan gynnwys dadansoddiad mathemategol, algorithmau a gwyddoniaeth gyfrifiadurol.

Polygonau
---------

Mae polygonau yn hanfodol i bennu perimedrau, nid yn unig oherwydd mai nhw ydy'r siapiau symlaf, ond hefyd oherwydd bod perimedrau llawer o siapiau yn cael eu cyfrifo trwy eu hamcangyfrif gyda dilyniannau o bolygonau. Y mathemategydd cyntaf y gwyddys ei fod wedi defnyddio'r math hwn o resymu yw Archimedes, a oedd y cyntaf i gyfrifo amcangyfrif perimedr cylch trwy ei amgylchynu â pholygonau rheolaidd.

Mae perimedr polygon yn hafal i gyfanswm hyd ei ochrau. Yn benodol, perimedr petryal sydd a'i led {\displaystyle w} a'i hyd {\displaystyle \ell } yn hafal i {\displaystyle 2w+2\ell .}

Polygon hafalochrog yw polygon sydd â phob ochr o'r un hyd (er enghraifft, mae rhombws yn bolygon 4-ochr hafalochrog. I gyfrifo perimedr polygon hafalochrog, mae'n rhaid lluosi hyd un ochr gyda nifer yr ochrau.

Dau o nodweddion pwysicaf y polygon rheolaidd yw:

1. fod pob ochr yn hafal
2. ei gylch-radws (*circumradius*; sef y pellter cyson rhwng ei ganol a'i fertigau).

Gellir defnyddio trigonometreg i gyfrifo hyd ei ochrau. Os *R* yw radiws polygon rheolaidd a *n* yw nifer ei ochrau, yna ei berimedr yw 

{\displaystyle 2nR\sin \left({\frac {180^{\circ }}{n}}\right).}

Gweler hefyd
------------

* Theorem Pythagoras

Cyfeiriadau
-----------
Tŷ injan Siafft Meadow
Parc gwledig yn nyffryn Afon Clywedog ym mwrdeistref sirol Wrecsam, Cymru, yw **Parc Gwledig a Pyllau Plwm y Mwynglawdd**. Mae o dan reolaeth Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam.

Hanes
-----

Daeth y pyllau’n bwysig yn ystod y 18g. Lleolir y plwm mewn calchfaen ac oedd problemau gyda dŵr o dan y ddaear. Datryswyd y broblem gan beiriannau stêm John Wilkinson, sylfaenydd Gwaith Haearn y Bers, yn hwyr yn y 19g. Roedd o wedi copio peiriannau Boulton a Watt heb ganiatâd y cwmni, ond cododd llawer o broblemau ar ôl iddynt ddarganfod bod Wilkinson gwneud hyn, a chaewyd y pyllau.

Ffurfiwyd y Minera Mining Company gan gwmni John Taylor, asiant mwyngloddio o Sir y Fflint, a phrynwyd hawliau i’r pyllau. Adeiladwyd ffos rhwng y pyllau a’r afon yn ardal Melin y Nant, Coedpoeth i gael gwared o ddŵr y pyllau, ac adeiladwyd rheilffordd, ac ailddechreuodd y cloddio ym 1852. Yn anffodus, syrthiodd y prisiau o blwm a sinc – sydd hefyd wedi cael ei gloddio yno – ac ym 1914 caewyd y pyllau eto.

Gadawyd tomennyd mawr gan y diwydiant; cymerwyd graean o’r safle hyd at y 50au ond roedd plwm, sinc a chadmium dal yno, ac yn peryglus. Dechreuodd gwaith i greu safle diogel ym 1988, a datgelwyd hanes y diwydiant yn ystod y proses. Ailagrëwyd y safle o gwmpas Siafft Taylor a Siafft Meadow, yn cynnwys copïau y peiriannau gwreiddiol.

Mae Chwarel Minera yn un o warchodfeydd Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru bellach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Cyngor Wrecsam". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-10. Cyrchwyd 2019-04-04.
2. ↑  Gwefan Cyngor Wrecsam

Dolen allanol
-------------

Gwefan swyddogol
Enghraifft o baralelogram: y rhomboid. Sylwer nad oes ganddo ongl sgwâr, na llinellau cyferbyn sydd ddim yn gyfochrog (paralel).
Paralelogramau wedi'u dosbarthu yn ôl cymesuredd.
Mewn geometreg Ewclidaidd, ystyrir y **paralelogram** yn bedrochr syml, gyda dau bâr o ochrau cyfochrog (neu 'baralel'). Mae'r llinellau cyferbyn o'r un hyd ac mae'r onglau cyferbyn hefyd yn gyfartal. Bathiad o'r Groeg yw paralelogram: παραλληλ-όγραμμον, sef siâp wedi'i lunio "allan o linellau cyfochrog").

Gellir cymharu'r pararelogram gyda'r trapesoid (weithiau: trapesiwm), sy'n bedrochr gyda dim ond un pâr o linellau paralel.

Y ffurf tebyg i'r paralelogram (dau ddimensiwn), mewn tri dimensiwn yw'r paralelepiped.

Mathau
------

* Rhomboid - pedrochor gyda'i ochrau cyferbyniol yn paralel, a hyd yr ochrau cyfagos ddim yn hafal. nid oes ganddo ongl sgwâr.
* Petryal - paralelogram gyda'i bedair ongl yn hafal.
* Rhombws – paralelogram gyda'i bedair llinell yn hafal.
* Sgwâr – paralelogram gyda'i bedair llinell o'r un hyd a'r bedair ongl yn hefyd yn hafal (4 ongl sgwâr)

Arwynebedd
----------

Gellir ail-drefnu'r paralelogram i ddangos ei fod yn petryal gyda'r un arwynebedd.
Gellir rhannu paralelogram gyda sylfaen *b* ac uchder *h* yn drapesiwm ac yn driongl ongl sgwâr, a'u hail-drefnu i fod yn betryal. Golyga hyn fod arwynebedd y pararelogram yr un fath â phetryal gyda'r un sylfaen a'r un uchder:

{\displaystyle K=bh.}
Mae arwynebedd paralelogram gydag ochrau *B* a *C* (*B* ≠ *C*) ac ongl {\displaystyle \gamma } ar groestoriad y croesliniau yn cael ei roi fel:

{\displaystyle K={\frac {|\tan \gamma |}{2}}\cdot \left|B^{2}-C^{2}\right|.}
Yr hafaliad o ddefnyddio fformwla Heron yw

{\displaystyle K=2{\sqrt {S(S-B)(S-C)(S-D\_{1})}}}
<clirio>

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  'paralel' yw'r term Cymraeg yn ôl *Y Termiadur Addysg - Ffiseg a Mathemateg* adalwyd 25 Medi 2018.
2. ↑  "CIMT - Page no longer available at Plymouth University servers" (PDF). *www.cimt.plymouth.ac.uk*. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2014-05-14. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
3. ↑  Mitchell, Douglas W. "The area of a quadrilateral", *Mathematical Gazette*, Gorffennaf 2009.
Mae **Pen Benar** (**Penbennar** ar y map Arolwg Ordnans), sy'n benrhyn ar gwr Abersoch ar arfordir penrhyn Llŷn, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 4 Gorffennaf 1996 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.8 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Map OS 1:50,000 Landranger 123 Llŷn.
2. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gêm barti yw **pasio'r parsel** lle mae parsel yn cael ei droslwyddo o un person i'r llall.

I baratoi ar gyfer y gêm, caiff gwobr (neu "rodd") ei lapio mewn nifer fawr o haenau o bapur lapio. Fel arfer, mae pob haen o ddyluniad gwahanol fel y gellir eu gwahaniaethu yn hawdd. Gellir gosod gwobrau llai rhwng rhai neu bob haen arall o bapur lapio.

Yn ystod y gêm, caiff cerddoriaeth ei chwarae wrth i'r parsel gael ei basio o un person i'r nesaf fel rheol mewn cylch. Mae pwy bynnag sy'n gafael yn y parsel pan fydd y gerddoriaeth yn cael ei stopio yn tynnu un haen o bapur lapio ac yn hawlio unrhyw wobr a geir o dan yr haen honno. Yna caiff y gerddoriaeth ei hailgychwyn ac mae'r gêm yn parhau nes bod pob haen yn cael ei thynnu a'r brif wobr yn cael ei hawlio.

Mae stopio a ailddechrau'r gerddoriaeth fel arfer yn cael ei wneud gan oedolyn nad yw'n cymryd rhan yn y gêm. Er na ddylent wylio'r gêm er mwyn iddi fod yn deg, yn ymarferol maent yn aml yn gwneud i sicrhau bod pob un yn cael tynnu haen yn ei dro, bod y gwobrau'n cael eu dosbarthu'n dda, ac efallai mai'r plentyn y mae ei parti ar ei gyfer sy'n hawlio'r brif wobr. Ffordd decach o chwarae yw paratoi recordiadau o glipiau byr o gerddoriaeth ymlaen llaw.

Mae amrywiadau ar y gêm yn cynnwys caniatáu i chwaraewyr dynnu cynifer o haenau o bapur â phosibl (yn hytrach nag un yn unig) cyn i'r gerddoriaeth ailddechrau, a chynnwys heriau neu fforffedau ar slipiau papur o dan rai o'r haenau.

Dolenni
-------

* Disgrifiad ac atgof o barti pen-blwydd a chwarae pasio'r parsel, gan Beks
* 'Pasio'r Parsel' gan Esyllt Sears ar Spotify Archifwyd 2019-08-16 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Pass the Parcel: a Party Game* (yn Saesneg). Chronicle Books LLC. 2018-02-27. ISBN 9781452160412.
2. ↑  Team, Walter Foster Jr Creative (2018-02-06). *101 Games to Play Before You Grow Up: Exciting and Fun Games to Play Anywhere* (yn Saesneg). Walter Foster Jr. t. 27. ISBN 9781633223370.
3. ↑  "Pass the parcel". *Oxford Reference*. Cyrchwyd 2018-07-10.
4. ↑
5. ↑  "Pass the Parcel". *Activity Village* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-07-10.
6. ↑  "Pass the Parcel Game Forfeit Ideas". *Glow Word Books* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-07-10.
Mae **Parc Linden, Lixwm** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 23 Mai 1996 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 10.24 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Pen Cerrig-calch** yn gopa mynydd a geir yn y Mynydd Du rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO216224. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 649 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 701 metr (2300 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Carneddi crynion
----------------

Ceir dwy garnedd ar y mynydd, sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd:

* Carneddi crynion ar Ben Cerrig-calch

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Pen Coed-swydd** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO139646. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 312 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 412 metr (1352 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **Petronius Maximus** (c. 396 – 22 Ebrill 455) yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin am ran o'r flwyddyn 455.

Roedd Petronius o dras seneddol. Bu'n gweithredu fel *praetor* tua 411; yna fel *tribunus et notarius* tua 415 a *Comes sacrarum largitionum* (Cownt y Rhoddion Sanctaidd) rhwng 416 a 419. Bu'n gonswl yn 433 a 443.

Roedd gelyniaeth rhwng Petronius a Aëtius, cadfridog mwyaf amlwg yr ymerodraeth. Dywed Ioan o Antioch iddo ef a'r eunuch Heraclius berswadio'r ymerawdwr Valentinian III i ladd Aëtius. Yn ôl Ioan, Petronius hefyd oedd yn gyfrifol am berswadio Optila a Thranstila i lofruddio Valentinian III ei hun ar 16 Mawrth, 455.

Yn dilyn y llofruddiaeth, llwyddodd Petronius Maximus i gipio grym a gorfodi'r ymerodres Licinia Eudoxia i'w briodi. Wedi dod yn ymerawdwr, penododd Avitus fel *Magister militum* a'i yrru i Toulouse i geisio cefnogaeth y Fisigothiaid. Fodd bynnag, cyn iddo gyrraedd clyweyd fod Gaiseric, brenin y Fandaliaid, wedi cyrraedd yr Eidal. Creodd hyn ddychryn mawr yn Rhufain, a lladdwyd Maximus, un ai gan y dorf neu gan filwr o'r enw Ursus.

Dri diwrnod ar ôl marwolaeth Maximus, ar 22 Ebrill, cipiwyd dinas Rhufain gan Gaiseric.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Valentinian III** | **Ymerodron Rhufain** | Olynydd:**Avitus** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 122232697
* LCCN: nb2010016592
* ISNI: 0000 0000 8066 7323
* GND: 1080510966

 |
Mae **Pen Carreg Gopa** yn gopa mynydd a geir dwy gilometr i'r dwyrain o Eglwys Fach, rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN721947. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 320 m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 447 metr (1467 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Rhan o Barc Coetir y Mynydd Mawr
Ardal picnic yn y Parc
Lleolir **Parc Coetir y Mynydd Mawr** rhwng pentrefi Dre-fach, Y Tymbl a Cross Hands yn rhan uchaf Cwm Gwendraeth, Sir Gaerfyrddin.

Mae Parc Coetir y Mynydd Mawr yn cynnwys dros 108 hectar (270 erw) o dir cymysgryw gyda rhyw 36 hectar (90 erw) yn goetir conwydd a chollddail. Ceir canran o dir glaswelltog hefyd. Llifa Afon Gwendraeth Fawr ar hyd ei ffin ogleddol.

Mae'r Parc yn cael ei redeg yn rhannol fel prosiect cymunedol gyda sawl grŵp o wirfoddolwyr o'r cymunedau lleol yn cynorthwyo i'w gynnal a'i ddatblygu. Bu rhan helaeth y parc yn dir diffaith gyda nifer o hen domenni sbwriel diwydiannol o gyn byllau'r ardal cyn i'r gwaith o'i glirio a gadael i natur gymryd drosodd eto ddechrau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cyngor Sir Gâr". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-12-09. Cyrchwyd 2010-02-28.
2. ↑  "Cyngor Sir Gâr". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-04-13. Cyrchwyd 2010-02-28.

Dolenni allanol
---------------

* Tudalen y Parc Archifwyd 2011-12-09 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Cyngor Sir Gâr
* Cyfranogiad y Gymuned i'r Parc Archifwyd 2011-10-16 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Cyngor Sir Gâr
*Erthygl am y blaid Libanaidd yw hon. Gweler hefyd Plaid Sosialaidd Flaengar Iwcrain.*
Plaid wleidyddol yn Libanus yw'r **Blaid Sosialaidd Flaengar** (PSF/y BSF) (Arabeg: الحزب التقدمي الاشتراكي‎, *al-hizb al-taqadummi al-ishtiraki*; Ffrangeg: *Parti sosialiste progressiste*). Ei harweinydd presennol yw Walid Jumblatt. Mae'n blaid i'r chwith o'r canol sy'n arddel seciwlariaeth; yn swyddogol mae'n anenwadol ond yn ymarferol mae'r rhan fwyaf o'i haelodau a'i chefnogwyr yn proffesu'r ffydd Druz, enwad sy'n tarddu o Islam Shia. Ei phrif ganolfan grym yw ardaloedd Druz Mynydd Libanus.

Sefydlwyd y blaid ar y 5ed o Ionawr 1949, a'i chofrestru ar 17 Mawrth yn yr un flwyddyn. Roedd y chwe unigolyn a'i sefydlodd yn dod o wahanol gefndiroedd. Yr amlycaf ohonynt oedd Kamal Jumblatt (tad Walid Jumblatt), a ddaeth yn arweinydd y blaid.

Dan arweinyddiaeth Kamal Jumblatt roedd y BSF yn un o'r elfennau clo ym Mudiad Cenedlaethol Libanus a gefnogai hunaniaeth Arabaidd Libanus ac a gydymdemlai â'r Palesteiniaid. Oherwydd y sefyllfa yn y wlad, cododd Kamal Jumblatt filisia neu fyddin paramilwrol nerthol a chwaraeodd ran allweddol yn Rhyfel Cartref Libanus, o 1975 hyd 1990. Rheolai y rhan fwyaf o Fynydd Libanus ac ardal y Chouf. Prif elynion y milisia oedd y milisia Phalangaidd Cristnogol Maronaidd, ac yn nes ymlaen milisia Lluoedd Libanus (a ddaeth i gynnwys y Phalangiaid). Roedd cuddlofrudiad Kamal Jumblatt yn 1977 yn golled fawr i'r blaid. Fe'i olynwyd gan ei fab Walid.

Fel barn ei arweinydd, mae safbwynt y BSF wedi newid sawl gwaith dros y blynyddoedd. Gellid dweud fod ei safbwynt yn un bragmataidd gyda buddiannau'r Druziaid ac annibyniaeth Libanus yn cael y flaenoriaeth. Bu'n gefnogol i Syria am gyfnod a gwrthwynebodd ddiarfogi Hezbollah, ond mewn canlyniad i dwf dylanwad Syria a'i hymyraeth dybiedig ym materion mewnol Libanus mae'r blaid yn rhan o glymblaid wrth-Syriaidd yn Senedd Libanus. Trodd yn llawer llai cefnogol i Hezbollah hefyd ac arweiniodd yr anghydfod at ymladd yn 2008 pan yrrwyd y BSF allan o ddinas Beirut a'r cyffiniau gan Hezbollah. Erbyn hyn, fodd bynnag, mae'r BSF yn rhan o "lywodraeth undod cenedlaethol" gyda Hezbollah ac eraill.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan y BSF
* 14 Gwefan Cynghrair 14 Mawrth Archifwyd 2017-11-11 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Pen Creigiau'r Llan** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN745939. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 415 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 507 metr (1663 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ystad yn nhref Bletchley yn Swydd Buckingham, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Bletchley Park**, a adwaenir hefyd fel **Station X**. Ers 1967, mae Bletchley wedi bod yn rhan o dref newydd Milton Keynes.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd prif sefydliad dadgodio'r Deyrnas Unedig wedi'i lleoli ym Mharc Bletchley. Dadgodiwyd codau a seiffrau nifer o wledydd yr Axis, ac yn fwyaf arwyddocaol peiriannau Lorenz ac Enigma'r Almaenwyr.

Ystyrir bod y wybodaeth gyfrinachol a ddarganfuwyd ym Mharc Bletchley, o dan yr enw côd "Ultra", wedi darparu cymorth amhrisiadwy i ymdrechion rhyfel y Cyngrheiriaid gan fyrhau hyd y rhyfel. Serch hynny, mae union ddylanwad Ultra yn parhau i gael ei drafod a'i astudio.

Bellach mae Parc Bletchley yn amgueddfa o dan ofal Ymddiriedolaeth Parc Bletchley. Mae ar agor i'r cyhoedd. Gellir defnyddio'r prif dŷ am weithgareddau a seremonïau. Defnyddia'r Ymddiriedolaeth peth o'r arian a godir drwy logi'r cyfleusterau er mwyn cynnal a chadw'r amgueddfa.

Bu nifer o Gymry yn gweithio yno, yn cynnwys Mair Russell-Jones, Vernon Watkins, Roy Jenkins, Daniel Jones a Bryn Newton-John.

Dolenni allanol
---------------

* Ymddiriedolaeth Parc Bletchley Archifwyd 2004-07-29 yn y Peiriant Wayback.
* Bletchley Park — Taith Rhithiol — gan Tony Sale
* The National Museum of Computing (wedi'i leoli ym Mharc Bletchley)
* "New hope of saving Bletchley Park for nation" Archifwyd 2007-11-13 yn y Peiriant Wayback. (Daily Telegraph 3 Mawrth 1997)
* Bletchley Park: It's No Secret, Just an Enigma The Telegraph, 29 Awst 2009]
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Maurice Pialat yw ***Passe Ton Bac D'abord*** a gyhoeddwyd yn 1979. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Nord-Pas-de-Calais. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Maurice Pialat. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Sabine Haudepin, Annick Alane, Christian Bouillette, Jean-François Adam, Michel Caron a Philippe Marlaud. Mae'r ffilm *Passe Ton Bac D'abord* yn 86 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1979. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Apocalypse Now* sy'n seiliedig ar y nofel fer *Heart of Darkness gan Joseph Conrad.*

Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Pierre-William Glenn oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Maurice Pialat ar 31 Awst 1925 yn Cunlhat a bu farw ym Mharis ar 3 Chwefror 1951. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1955 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr César y Ffilm Gorau
 * Palme d'Or

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Maurice Pialat nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
Roedd **Phil Bennett** (24 Hydref 1948 – 12 Mehefin 2022) yn gyn-chwaraewr Rygbi'r Undeb a enillodd 29 o gapiau dros Gymru rhwng 1969 a 1978, fel maswr yn bennaf.

Ganed Bennett yn Felinfoel a chwaraeodd ei gêm gyntaf dros Lanelli yn 1966. Bu'n gapten ar dîm Llanelli am chwech tymor yn olynol rhwng 1973 a 1979. Chwaraeodd 16 tymor i Lanelli i gyd, gan sgorio mwy na 2,500 o bwyntiau mewn dros 400 gêm. Treuliodd 16 mlynedd ym Mharc y Strade gan chwarae 413 o weithiau i'r Scarlets cyn dod yn llywydd anrhydeddus i'r rhanbarth wedi iddo ymddeol. 

Chwaraeodd ei gêm gyntaf dros Gymru ar 22 Mawrth 1969 yn erbyn Ffrainc gan ddod ar y maes i gymeryd lle Gerald Davies. Chwaraeodd mewn nifer o safleoedd ar y mas, gan cynnwys cefnwr cyn ennill ei le fel maswr Cymru. Fel olynydd Barry John yn y safle yma, roedd ganddo dasg anodd, ond datblygodd i fod yn un o'r maswyr gorau yn hanes y gêm. Roedd yn gapten Cymru pan enillwyd y Goron Driphlyg ddwywaith a'r Gamp Lawn unwaith. Yn ei 29 gêm dros Gymru sgoriodd 166 o bwyntiau.

Aeth ar daith i Dde Affrica gyda'r Llewod Prydeinig yn 1974, a sgoriodd 103 o bwyntiau yn ystod y daith. Yn ddiweddarach, ef oedd capten y Llewod ar eu taith i Seland Newydd yn 1977.

Ysgrifennodd hunangofiant dan y teitl *Everywhere for Wales*, ac wedi ymddeol bu'n sylwebydd rygbi ar gyfer BBC Cymru. Bu hefyd yn lywydd clwb rhanbarthol y Scarlets.

Ym mis Tachwedd 2005, fe gafodd ei dderbyn i Oriel yr Anfarwolion Rygbi Rhyngwladol, ac yn 2007 fe gafodd ei gynnwys yn Oriel Anfarwolion Chwaraeon Cymru.

Yn Ebrill 2022, dadorchuddiwyd cerflun o Bennett ym mhentre Felinfoel - ar Ffordd Millfield (ochr draw i Eglwys y Drindod). Daeth y syniad o greu'r cerflun gan ysgrifennydd clwb rygbi Felinfoel, Clive Richards. Cododd y gymuned £7,500 tuag at greu a gosod y cerflun yn ei le.

Marwolaeth
----------

Cafwyd teyrngedau i farwolaeth Phil Bennett gan bobl o bob cefndir. Yn eu mysg oedd Mark Drakeford, Prif Weinidog Cymru, Dafydd Iwan a'i alwodd yn "athrylith diymhongar", a chyn-chwaraewr Lloegr, Brian Moore a'i alwodd yn "true legend of rugby and a humble and generous man".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cyn-gapten rygbi Cymru, Phil Bennett, wedi marw*  , BBC Cymru Fyw, 12 Mehefin 2022.
2. 1 2  "Y Cymry a'r byd yn talu teyrnged i Phil Bennett". Newyddion S4C. 13 Mehefin 2022.
3. ↑  *Phil Bennett: Dadorchuddio cerflun i un o sêr rygbi mwyaf Cymru*  , BBC Cymru Fyw, 15 Ebrill 2022.  Cyrchwyd ar 13 Mehefin 2022.

Llyfryddiaeth
-------------

* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Cardiff: University of Wales Press. ISBN 0-7083-0766-3.
* Hughes, Gareth (1983). *One Hundred Years Of Scarlet*. Llanelli: Clwb Rygbi Llanelli. ISBN 978-0950915906.

| Gwobrau |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Mervyn Davies** | **Personoliaeth Chwaraeon Cymreig y Flwyddyn BBC Cymru**1977 | Olynydd:**Johnny Owen** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 41029886
* LCCN: nb2005012447
* ISNI: 0000 0000 9072 9911

 |
Mae **Pegwn Mawr** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO023812. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 286 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 586 metr (1923 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Carnedd gron
------------

Saif Carnedd gron Pegwn Mawr ar lethrau'r mynydd, carnedd sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
1: Pegwn y gogledd ddaearyddiaethol  
2: Pegwn y gogledd magnetaidd  
3: Pegwn y gogledd daear-fagnetaidd  
4: Pegwn y gogledd anghyraeddadwydod
Ar y ddaear, mae pedair ffordd o ddiffinio [[../]]. Lleolir pob un o'r rhain yn y Môr Arctig):

Diffiniadau
-----------

### Pegwn daearyddiaethol y gogledd

Mae pegwn daearyddiaethol y gogledd yn 90 gradd i'r gogledd. Ar yr echel hon mae'r ddaear yn troi. Does dim tir yn y lleoliad hwn, ond fel arfer mae meysydd iâ.

Gwnaed y daith gyntaf i begwn daearyddiaethol y gogledd gan Robert Peary, Matthew Henson a phedwar Inuit, sef Ootah, Seegloo, Egingway ac Ooqueah. Credir iddyn nhw gyrraedd ar 9 Ebrill, 1909 er i rai honni y cyrhaeddon nhw mewn gwirionedd 30 km i'r de. Ym 1926, hedfanodd Roald Amundsen o Norwy dros begwn daearyddiaethol y gogledd mewn awyrlong.

Yr Aurora borealis
### Pegwn magnetaidd y gogledd

Mae pegwn magnetaidd y gogledd ar 78°18' i'r gogledd, 104° i'r gorllewin ger Ynys Ellef Ringness, un o'r Ynysoedd Queen Elizabeth yn Canada. Dyma lle mae cwmpawd neu un pen o fagnet yn wynebu. Defnyddir pegwn magnetaidd y gogledd ers 1600.

Roedd y daith gyntaf i begwn magnetaidd y gogledd gan James Clark Ross. Cyrhaeddodd y pegwn ar 1 Mehefin, 1831. Darganfu Roald Amundsen i'r pegwn fod mewn lleoliad ychydig yn wahanol ym 1903. Ers hyn, sylweddolwyd i'r pegwn yn flynyddol, tua 40 km pob blwyddyn.

### Pegwn daear-fagnetaidd y gogledd

Mae pegwn y gogledd daear-fagnetaidd ar 78°30' i'r gogledd, 69° i'r gorllewin, ger Thule a'r Ynys Las. Yma, gellir gweld yr Aurora Borealis.

David Hempleman-Adamsaith oedd y cyntaf i gyrraedd y pegwn hwn ym 1992.

### Pegwn mwyaf anghysbell y gogledd

Mae pegwn mwyaf anghysbell y gogledd ar 84°03' i'r gogledd, 174°51' i'r gorllewin. Dyma'r lle pellaf o bob arfordir yn y Môr Arctaidd)

Hedodd Syr Hubert Wilkins dros y pegwn hwn ym 1927 ac ym 1958 cyrhaeddodd llong o Rwsia'r lle.

Gweler hefyd
------------

* Arctig
* Cyhydedd
* Hydred a lledred
* Pegwn y de
Parc cyhoeddus 50 erw ym Mae Colwyn, Sir Conwy, yw **Parc Eirias** (Saesneg: *Eirias Park*). Bu'n adnabyddus ar un adeg fel parcdir agored gyda gerddi a llyn cychod poblogaidd ond mae wedi datblygu i fod yn un o brif ganolfannau chwaraeon a gweithgareddau hamdden gogledd Cymru. Mae'r enw lle Eirias yn cyfeirio at ardal ganoloesol.

Lleolir pencadlys Heddlu Gogledd Cymru ar safle ger y parc.

Cyfleusterau chwaraeon
----------------------

Parc Eirias: yr hen bwll cychod
Lleolir Canolfan Hamdden Colwyn yn y parc, lle ceir pwll nofio chwech lôn 25 metr gyda sleid dŵr. Yn ogystal ceir canolfan ffitrwydd ac iechyd, sawna, stafell stêm a phwll sba dŵr cynnes.

Ger y Ganolfan ceir Stadiwm Athletau a Chwaraeon gyda grandstand a llifoleuadau gyda maes chwarae synthetig pêl-droed a hoci. Mae cyfleusterau eraill yn cynnwys cyrtiau tenis, lawnt bowlio, y llyn cychod gwreiddiol, maes chwarae plant ac ardal picnic.

Mae C.P.D. Bae Colwyn wedi defnyddio caeau ym Mharc Eirias tair gwaith yn y gorffennol. Bu'r Stadiwn yn gartref i'r clwb yn y 1980au cyn iddynt symud i faes Ffordd Llanelian.

Cyhoeddwyd cynllun i adeiladu trac seiclo dan-do yn 2007.

Clustnodir y Stadiwm gan Undeb Rygbi Cymru fel lleoliad tebygol 'RGC 1404', y tîm rygbi rhanbarthol a fydd yn dod yn bumed dîm rygbi rhanbarthol Cymru os ydy'r cynllun yn gweithio. Mewn canlyniad, bwriedir uwchraddio'r stadiwm yn sylweddol i gwrdd â'r gofynion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Proposed Closed Road Circuit - Eirias Park Cycle Circuit Latest News. Beicio Cymru (3 Mai 2007).
2. ↑   New home for North Wales rugby revealed. Western Mail (11 Rhagfyr 2008).
3. ↑   Colwyn Bay venue for rugby team dyddiad=11 Rhagfyr 2008. BBC.
4. ↑   Tim Channon (11 Rhagfyr 2008). Rugby: WRU unveil Parc Eirias as home of North Wales rugby. North Wales Weekly News.