recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cymraes a'r ail ferch drwy Ewrop i dderbyn gradd mewn meddygaeth oedd **Frances Elizabeth Morgan** (yna **Frances Elizabeth Hoggan**; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927). Pryderai'n fawr am addysg i ferched a sgwennodd bapur hynod o ddylanwadol o'r enw *Education for Girls in Wales*. Roedd Francis yn destun rhaglen gan Ffion Hague a ddarlledwyd ar S4C yng ngaeaf 2016. Hi a'i gŵr oedd y gŵr a gwraig cyntaf i redeg practis meddygol yng ngwledydd Prydain.

Yn ei lyfr "Education and Female Emancipation in Wales", disgrifiodd Dr Gareth Evans Frances Hoggan fel "… undoubtedly one of the leading feminist pioneers in Wales".

Magwraeth ac addysg
-------------------

Fe'i ganed yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr, 1843 ble roedd ei thad Richard Morgan yn gurad yn gurad ym Mhriordy Sant Ioan, cyn i'r teulu symud i'r Bont-faen ble derbyniodd Frances ei haddysg. Roedd ei mam, Georgina, o bosib yn perthyn i un o deuluoedd hynaf Aberhonddu. Pan oedd yn deirblwydd oed symudodd y teulu i Forgannwg.

Yn ei harddegau, cafodd blentyn, a magwyd y plentyn fel 'chwaer' iddi.

Gweithiodd gyda thiwtoriaid preifat cyn sefyll arholiad mynediad i Brifysgol Zurich – lle enillodd le. Zurich oedd yr unig Brifysgol a fyddai’n derbyn merched i astudio meddygaeth yn 1867. Gwnaeth Frances enw i’w hun yno hefyd gan gwblhau’r radd chwe mlynedd mewn tair yn unig (a dysgu Sanskrit i’w hunan yn ei hamser sbâr!)

Derbyniodd addysg bellach yn Windsor ac yna ym Mharis, Düsseldorf; yn 1870 derbyniodd ei chymwyster meddygol, ar ôl iddi gwbwlhau'r cwrs chwe-mlynedd mewn tair. Yn 1874 priododd feddyg arall, George Hoggan a bu'r ddau'n cadw meddygfa yn Llundain lle arbenigai mewn afiechydon plant a benywod: rhywbeth prin iawn yr adeg honno. Dyma'r practis cyntaf i'w redeg gan ŵr a gwraig drwy wledydd Prydain. Darlithiai ar yr un pryd yn y *North London Collegiate School*.

Teithio
-------

Oherwydd ei chred dros newidiadau cymdeithasol, roedd yn rhydd ac yn llafar ei barn. Teithiodd drwy'r Unol Daleithiau America yn darlithio gan geisio tynnu sylw at hiliaeth y wlad; roedd yn siaradwr gwadd yn *Universal Race Congress* yn Llundain yn 1911, lle cyflwynodd bapur o'r enw "*American Negro Women During the First Fifty Years of Freedom*" (cyhoeddwyd yn 1913).

Treuliodd ei blynyddoedd olaf yn Brighton, ble y bu farw mewn cartref ar 5 Chwefror 1927. Claddwyd hi yn Woking, Surrey ar 9 Chwefror, gyda'i gŵr.

Gweler hefyd
------------

* Elizabeth Phillips Hughes

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.cymdeithasddysgedig.cymru
2. ↑  hanesmenywod.cymru; adalwyd 20 Rhagfyr 2020.
3. ↑  "*BBC – Wales History – Mothers of Industry*". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-03-10. Cyrchwyd 2016-12-20.
4. ↑  Y Bywgraffiadur Arlein; adalwyd 20 Rhagfyr 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 177192941
* LCCN: nb2011022653
* ISNI: 0000 0001 3922 400X
* SUDOC: 251127893
* NDL: 001175607
* CiNii: DA07595857
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Striptîs traddodiadol, UDA
**Stripio** (neu "dinoethi") ydy'r weithred o dynnu neu ddiosg dillad o'r corff mewn modd erotig (*striptîs*). Mae'r person sy'n gwneud hyn er diddanu yn cael ei galw'n "stripar" ac weithiau mae dawnsiwr polyn yn tynnu ei dillad i ffwrdd, ac felly'n gneud striptîs. Ar adegau arbennig mae pobl yn talu person (neu "strip-o-gram") i wneud hyn am hwyl, wedi ei gwisgo fel plismon, nyrs neu wisg ffantasi arall.

Gelwir adeilad lle perfformir stripio yn glwb stripio (*strip club*) a cheir ar adegau stripio erotig mewn clybiau nos. Efallai mai'r clybiau stripio enwocaf, fodd bynnag yw'r Folies Bergère a sefydlwyd yn 1869 a'r Moulin Rouge a sefydlwyd gan Charles Zidler a Joseph Oller a hynny ger Montmartre ym Mharis. Yn ogystal i stripio ei hun, mae rhai lleoliadau stripio yn cynnig *cabaret*, canu a pherfformiadau amrywiol gan sioeferched.

Am flynyddoedd edrychwyd ar stripio erotig fel tabw ac roedd deddfau pwrpasol i'w atal mewn nifer o wledydd.

Hanes cynnar
------------

Mata Hari, 1906
Mae'n bosibl mai yn Babilon y ceir y cyfeiriad cyntaf at stripio er pleser. Yng Ngwlad Groeg, sefydlodd Solon yn y 6g Cyn Crist sawl dosbarth gwahanol o buteiniaid gan gynnwys yr *auletrides*, sef dawnswyr benywaidd erotig. Roedd gan y Rhufeiniaid hefyd ferched a ddawnsiai'n erotig, gan ddiosg eu dillad, ac a oedd yn rhan o'r adloniaint a elwir yn *ludi* yn y *Floralia* pob mis Ebrill. Arferai'r Ymerodres Theodora yn y 6g stripio mewn dawns a oedd yn darlunio stori Leda a'r Alarch. Ymddengys, felly fod stripio'n gwbwl dderbyniol gan gymdeithas ledled y byd hyd at ddyfodiad yr Eglwys Gristnogol yn y 7g ac ni cheir lawer o gyfeiriadaeth at y weithred hon yn y Canol Oesoedd.

Gweler hefyd
------------

* Llygadu (sbecian neu *voyeuriaeth*)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Richard Wortley (1976) *A Pictorial History of Striptease*: 11.
2. ↑  Zaplin, Ruth (1998). Female offenders: critical perspectives and effective interventions. Jones & Bartlett Learning. t. 351. ISBN 978-0-8342-0895-7.
3. ↑  Jeffreys, Sheila (2009). The industrial vagina: the political economy of the global sex trade. Taylor & Francis. tt. 86–106. ISBN 978-0-415-41233-9.
4. ↑  Baasermann, Lugo (1968). The oldest profession: a history of prostitution. Stein and Day. tt. 7–9. ISBN 0-450-00234-9.
5. ↑  As described by Ovid, *Fasti* 4.133ff.; Juvenal, *Satire* 6.250–251; Lactantius, *Divine Institutes* 20.6; Phyllis Culham, "Women in the Roman Republic," in *The Cambridge Companion to the Roman Republic* (Cambridge University Press, 2004), p. 144; Christopher H. Hallett, *The Roman Nude: Heroic Portrait Statuary 200 B.C.–A.D. 300* (Oxford University Press, 2005), p. 84.
6. ↑  Evans, James Allan (2003). *The Empress Theodora: Partner of Justinian*. University of Texas Press. t. 15. ISBN 978-0-292-70270-7.
Llawysgrif cyfraith o ail hanner y 14g yw **Peniarth 164** (neu 'siglum H'). Mae'r llawysgrif yn cynnwys bron i 500 o drioedd a cheir ynddi gasgliadau o gynghawsedd unigryw. Dyma'r unig lawysgrif cyfraith sydd wedi ei hysgrifennu'n gyfan gwbl mewn anglicana cyn 1400. Rywbryd cyn 1619 cafodd 'H' ei rhwymo gyda llawysgrif Peniarth 29 ac arhosodd felly tan ar ôl 1869.

Mae rhan helaeth o'r llawysgrif yn annarllenadwy oherwydd y staen afalau'r derw a roddwyd arni gan John Jones, Gellilyfdy. Yn ystod y 1940au ail-rwymwyd y llawysgrif a thorrwyd ei dalennau fel nad oes modd gweld strwythur gwreiddiol y llawysgrif.  Adysgrifiwyd H a darn o Beniarth 29 gan John Jones yn 1619 yn llawysgrif Llanstephan 121. Copïwyd cynnwys Llanstephan 121 gan Robert Vaughan, Hengwrt yn llawysgrif Peniarth 278. Defnyddiodd Aneurin Owen Peniarth 278 yn sail i Lyfr XIV *Ancient Laws and Institutes of Wales*.

Llyfryddiaeth
-------------

Elias G. A. ‘Golygiad ac Astudiaeth Destunol o'r Llyfr Cyfraith yn LlGC, Llawysgrif Peniarth 164 (H), Ynghyd a'r Copïau Ohoni yn Llawysgrifau Peniarth 278 a Llanstephan 121’, (PhD, Bangor, 2007).

Roberts, S. E. ‘Law Texts and their Sources in Medieval Wales: The Case of *H* and Tails of Other Legal Manuscripts’, *Cylchgrawn Hanes Cymru* 24 (2008), 41–59. 

Elias, G. A. ‘Llawysgrif Peniarth 164 a Pharhad Cyfraith Hywel yn yr Oesoedd Canol Diweddar’, *Llên Cymru* 33 (2010), 32–50.
Ysgolhaig a diwinydd Iseldiraidd oedd **Gerardus Vossius** (Iseldireg: *Gerrit Janszoon Vos*; 1577 – 19 Mawrth 1649).

Ganwyd ger Heidelberg i rieni Iseldiraidd. Gweinidog Protestanaidd o'r enw John Voss oedd ei dad, ac yn ôl defod yr amseroedd, rhoes derfyniad Lladinaidd i'w enw, ac o blegid hynny, mabwysiadodd ei fab ef hefyd. Dychwelodd y teulu i Holand ym 1578, ac ymsefydlasant yn Dordrecht, lle yr aeth Vossius i'r ysgol. Wedi hynny, enwogodd ei hun ym Mhrifysgol Leiden, a phan yn 22 oed fe ddychwelodd i Dordrecht i gymryd swydd prifathro yn yr ysgol yno. Priododd yn fuan wedi hyn, ond bu farw ei wraig ym 1607, gan adael ar ei hôl dri o blant. Priododd yntau eilwaith yn ystod yr un flwyddyn, a bu ganddo o'i ail wraig ddau o feibion a phump o ferched. Nid ymddengys i Vossius gyhoeddi nemawr yn y rhan boreuaf o'i fywyd, ond yr oedd yn adnabyddus ymysg ei gydwladwyr fel ysgolhaig a diwinydd, ac y mae ei gwbl ymroddiad i fywyd o efrydiaeth yn dyfod i'r golwg yn eglur oddi wrth y ffaith na oddefai efe un amser i gyfaill fod gydag ef am fwy na chwarter awr ar y pryd.

Ym 1614, penodwyd ef yn brifathro yng ngholeg diwinyddol Leiden, a thra'n gweinyddu yn y swydd hon, cyhoeddodd ei waith ar Belagiaeth, *Historia Pelagiana*. Yn y gwaith hwn, ysgrifenai am yr Arminiaid mewn tôn amddiffynnol, a thrwy hynny, tynodd arno ei hun ŵg dosbarth mawr o'r clerigwyr Iseldiraidd, yr hyn a achosodd iddo ef gael ei amddifadu o'r swydd o athro diwinyddol a'i chyflog. Tynodd y gwaith hwn sylw yn Lloegr, a gwnaed rhyw gymaint o'i golled i fyny drwy iddo gael ei benodi i swydd gan yr Archesgob Laud, ddygodd iddo ganpunt yn y flwyddyn, heb fod yn angenrheidiol iddo breswylio allan o'r Iseldiroedd. Yn ei lyfr *De Historicis Latinis*, a gyhoeddwyd ym 1627, galwodd yn ôl y golygiadau y rhoddodd efe gyhoeddusrwydd iddynt, ac ymheddychodd â'r eglwys. Ym 1633, penodwyd ef yn athro hanesyddiaeth ym mhrifysgol newydd Amsterdam, lle yr ymddengys iddo ymrodi i gwblhau ei brif weithiau. Ymysg y rhai pwysicaf ohonynt mae *Aristarchus sive de Arte Grammatica*, *De Historicis Gracis*, *Commentariorum Rhetoricorum*, a *De Veterum Poetarum Temporibus*. Ym 1649, fel yr oedd efe yn esgyn i fyny ysgol yn y llyfrgell i estyn llyfr, torodd dano, a chwympodd yntau dan y silffoedd a'r llyfrau, a bu farw o'r herwydd yn 72 oed.

Mae ei bum mab, Denis, Francis, Gerard, Mathew, ac Isaac, yn adnabyddus fel awduron.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  C. S. M. Rademaker (1981). *Life and Work of Gerardus Joannes Vossius (1577-1649)* (yn Saesneg). Van Gorcum. t. xxv. ISBN 978-90-232-1785-5.

Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun sydd wedi ei addasu o *Y Gwyddoniadur Cymreig*, cyhoeddiad sydd yn y parth cyhoeddus.
Ysgrifennwyd **Llawysgrif Juvencus** yn wreiddiol gan fynach o'r enw Núadu, ac ychwanegwyd ato gan 13 o gopïwr yn 9g OC; Cyflawnwyd y gwaith hwn yn ne-ddwyrain Cymru ac fe'i sgwennwyd yn bennaf mewn Hen Gymraeg a Lladin yn y 9g. Lladin yw prif iaith y llawysgrif, ond ceir glosau Hen Gymraeg a Hen Wyddeleg sydd o bwys mawr i ieithyddion Celtaidd. Mae'n fwyaf adnabyddus yng Nghymru am *Englynion y Juvencus*, a fernir gan rai yr enghraifft gynharaf o farddoniaeth Gymraeg sydd ar glawr. Copi dydw a waned yn y 9g a'r 10g o waith bardd o'r enw Juvencus o'r 4g sy'n aralleirio yr Efengylau mewn chwebannau, yn null Virgil.

Cedwir y llawysgrif yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt (fel *Llawysgrif Ff. 4.42*). Mae'n cael ei hadnabod fel 'Llawysgrif Juvencus' am ei bod yn cynnwys copi o fersiwn mydryddol Lladin o'r Efengylau Cristnogol a gyfnasoddwyd gan y bardd Juvencus (Gaius Vettius Aquilinus Juvencus, bl. 4g OC). Credir mai Gwyddel o'r enw Nuadu oedd y prif gopïydd, ac mae'n bosibl mai mewn canolfan Gymreig gyda chysylltiad gydag Iwerddon y bu'n gweithio.

Mae'n llawysgrif gymhleth sy'n cynnwys deunydd amrywiol ac ysgrifen sawl copïwr arall. Mae glosau Cymraeg a Gwyddeleg - i esbonio'r geiriau a thermau Lladin - yn britho'r tudalennau. Mae'r glosau Cymraeg yn waith mwy nag un llaw hefyd, sy'n awgrymu iddynt gael eu hychwanegu dros gyfnod o amser, o'r 9g hyd y 10fed, efallai. Ychwanegwyd testun *Englynion y Juvencus* yn 9g, yn ôl pob tebyg, ond mae nodweddion iaith yr englynion yn awgrymu iddynt gael eu cyfansoddi rhai canrifoedd yn gynharach.

Yn ddiweddarach yn ei hanes aeth y llawysgrif o Gymru i Loegr, lle daeth yn rhan o gasgliad Holdsworth ym Mhrifysgol Caergrawnt yn yr 17g.

Awduraeth
---------

Yn eithriadol, gwyddom mai dyn o'r enw Núadu a sgwennodd y gwaith gwreiddiol tua 850, gydag 13 o ysgrifwyr yn ehangu ar ei waith. Mae'n sgwennu Cymraeg gydag arddull Wyddelig, a Gwyddeleg yw ei enw. Credir, felly, mai Gwyddel ydoedd wedi dysgu Cymraeg a oedd yn gweithio yng Nghymru. Mae'n arwyddo'i waith gyda'r geiriau *"Araut dinuadu"*, 'Gweddi dros Núadu'. Dyddiwyd y gwaith mewn dwy ffordd wahanol: palaeograffyddol a chod y testun. Mae awduraeth y gwaith, felly'n atgyfnerthu'r bartneriaeth agos rhwng Iwerddon a Chymru yn y 9g a'r 10g.

Ceir cod cyfrin mewn un rhan, ac o ddadasnoddi'r cod gwelir mai offeiriad o'r enw Cymelliauc (o bosibl, o Frynbuga) a sgwennodd y rhan honno. Gwyddus fod offeiriad o'r enw yma'n byw ym Mrynbuga ac i ernes o £40 gael ei dalu amdano i'r llychlynwyr yn 914.

Llyfryddiaeth
-------------

* Helen McKee, *The Cambridge Juvencus manuscript glossed in Latin, Old Welsh, and Old Irish: Text and Commentary* (Aberystwyth: CMCS Publications, 2000)
* T. Arwyn Watkins, 'Englynion y Juvencus', *Bardos* (gol. R. Geraint Gruffydd, Caerdydd, 1982)

Ffynhonnell
-----------

1. ↑  Llyfrgell Ddigidol Prifysgol Caergrawnt; adalwyd 1 Mawrth 2017.

* Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru), d.g. *Llawysgrif Juvencus*.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Carfil hynafol** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: carfilod hynafol) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Synthliboramphus antiquus***; yr enw Saesneg arno yw *Ancient murrelet*. Mae'n perthyn i deulu'r Carfilod (Lladin: *Alcidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain, ond nid yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. antiquus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.

Teulu
-----

Mae'r carfil hynafol yn perthyn i deulu'r Carfilod (Lladin: *Alcidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Carfil Cassin | Ptychoramphus aleuticus |  |
|
| Carfil Japan | Synthliboramphus wumizusume |  |
|
| Carfil bach | Alle alle |  |
|
| Carfil bychan | Aethia pusilla |  |
|
| Carfil mwstasiog | Aethia pygmaea |  |
|
| Carfil rhyncorniog | Cerorhinca monocerata |  |
|
| Gwylog | Uria aalge |  |
|
| Gwylog Brünnich | Uria lomvia |  |
|
| Gwylog ddu | Cepphus grylle |  |
|
| Llurs | Alca torda |  |
|
| Pâl | Fratercula arctica |  |
|
| Pâl corniog | Fratercula corniculata |  |
|
| Pâl pentusw | Fratercula cirrhata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Carfil hynafol** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwân gyddfgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanod gyddfgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aburria cujubi***; yr enw Saesneg arno yw *Red-throated piping guan*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. cujubi*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Teulu
-----

Mae'r gwân gyddfgoch yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwân gyddfgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **Driss Chraïbi** (15 Gorffennaf 1926 - 1 Ebrill 2007) yn awdur o Foroco a aned yn El Jadida. Prif thema ei nofelau yw trefedigaeth ac maent yn cynnwys elfennau hunangofiannol amlwg.

Gwaith llenyddol
----------------

Ar ôl treulio ei blentyndod yn Casablanca, aeth Driss Chraïbi i Baris yn 1946 er mwyn astudio cemeg a niwroseiceiatreg, cyn iddo droi i lenydda a dilyn gyrfa fel newyddiadurwr.

Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *Le passé simple*, yn 1954. Ers hynny mae wedi cyhoeddi nofelau ac ysgrifau yn rheolaidd ac erbyn heddiw mae'n un o'r llenorion yn yr iaith Ffrangeg mwyaf adnabyddus o Ogledd Affrica.

Un o'i gymeriadau ffuglen mwyaf llwyddiannus yw'r Arolygydd Ali, ffigwr led-gomig y mae ei anturiaethau'n cael eu defnyddio fel cyfrwng i osod allan rhagrith gwleidyddiaeth yr oes, ym Moroco a thramor (*Une enquête au pays*, *L’Inspecteur Ali*, *L'Inspecteur Ali à Trinity College*, *L'Inspecteur Ali et la CIA*).

Yn ogystal mae Chraïbi wedi sgwennu cyfres uchelgeisiol o nofelau hanesyddol, wedi'u sgwennu'n gain iawn, ar hanes Islam yn y Maghreb ac Andalucía (*La Mère du printemps*, *Naissance à l'aube*, *L'homme qui venait du passé*)

Mae ei nofel fer ar fywyd y Proffwyd Mohamed, *L'Homme du Livre*, wedi torri tir newydd yn llenyddiaeth y byd Islamaidd.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Le passé simple*, Gallimard, 1954
* *Les Boucs*, Gallimard,1955
* *L'Âne*, 1956
* *De tous les horizons*, 1958
* *La Foule*, 1961
* *Succession ouverte*, Gallimard, 1962
* *Un Ami viendra vous voir*, 1967
* *La Civilisation, ma mère!...*, Gallimard, 1972
* *Mort au Canada*, 1975
* *Une enquête au pays*, Seuil, 1999
* *La Mère du printemps*, seuil, 1995
* *Naissance à l'aube*, 1986
* *L'Homme du livre*, 1995
* *L'Inspecteur Ali*, Gallimard
* *L'Inspecteur Ali à Trinity College*, Denoël, 1995
* *L'Inspecteur Ali et la CIA*, Denoël, 1996
* *Lu, vu, entendu*, Denoël, 1998
* *Le Monde à côté*, Denoël, 2001
* *L'homme qui venait du passé*, Denoël, 2004

Dolen allanol
-------------

* (Ffrangeg) Pennod gyntaf *Les Boucs* (ffeil awdio mp3) Archifwyd 2005-10-12 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 51687399
* LCCN: n84043146
* ISNI: 0000 0001 2101 2869
* GND: 118981102
* SELIBR: 341657
* SUDOC: 026788578
* BNF: cb118968037 (data)
* NKC: kup20030000015349
* The SBN id CFIV037187 is not valid.
* BNE: XX888031

 |
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Miguel M. Delgado yw ***Cárcel De Mujeres*** a gyhoeddwyd yn 1951. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Raúl Lavista. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Katy Jurado, Sara Montiel, Miroslava Stern, Elda Peralta, Mercedes Soler, Eduardo Alcaraz, Emma Roldán, María Douglas, Miguel Manzano, Tito Junco, Lupe Carriles, Luis Beristáin a Salvador Quiroz. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1951. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Streetcar Named Desire* sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando, gan y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Raúl Martínez Solares oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Miguel M Delgado ar 17 Mai 1905 yn Ninas Mecsico a bu farw yn yr un ardal ar 1 Tachwedd 1967.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Miguel M. Delgado nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 16 Ebrill 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 16 Ebrill 2016.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 16 Ebrill 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Carfil brith** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: carfilod brithion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Brachyramphus marmoratus***; yr enw Saesneg arno yw *Marbled murrelet*. Mae'n perthyn i deulu'r Carfilod (Lladin: *Alcidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. marmoratus*, sef enw'r rhywogaeth.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.

Teulu
-----

Mae'r carfil brith yn perthyn i deulu'r Carfilod (Lladin: *Alcidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Carfil Cassin | Ptychoramphus aleuticus |  |
|
| Carfil Japan | Synthliboramphus wumizusume |  |
|
| Carfil bach | Alle alle |  |
|
| Carfil bychan | Aethia pusilla |  |
|
| Carfil mwstasiog | Aethia pygmaea |  |
|
| Carfil rhyncorniog | Cerorhinca monocerata |  |
|
| Gwylog | Uria aalge |  |
|
| Gwylog Brünnich | Uria lomvia |  |
|
| Gwylog ddu | Cepphus grylle |  |
|
| Llurs | Alca torda |  |
|
| Pâl | Fratercula arctica |  |
|
| Pâl corniog | Fratercula corniculata |  |
|
| Pâl pentusw | Fratercula cirrhata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Carfil brith** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Léa Fazer yw ***Bienvenue En Suisse*** a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn y Swistir a Ffrainc. Lleolwyd y stori yn y Swistir ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Léa Fazer. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Pathé.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Walo Lüönd, Vincent Perez, Emmanuelle Devos, Marianne Basler, Denis Podalydès a Scali Delpeyrat. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Million Dollar Baby* sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Léa Fazer ar 20 Ebrill 1965 yn Genefa. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Paris Diderot.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Léa Fazer nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Ffilm gyffro gan y cyfarwyddwr Xavier Palud yw ***À L'aveugle*** a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd gan Luc Besson yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Éric Besnard. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lambert Wilson, Jacques Gamblin, Arnaud Cosson, Daniel Lobé, Elsa Kikoïne, Hélène Roussel, Marie Vincent, Nicolas Pignon, Pascal Demolon, Raphaëlle Agogué, Yaniss Lespert, Miglen Mirtchev, Jean-François Lescurat a Nicolas Grandhomme. Mae'r ffilm *À L'aveugle* yn 94 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *12 Years a Slave* sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Michel Amathieu oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Xavier Palud ar 21 Mehefin 1970 ym Mharis.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Xavier Palud nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Ferdinando Vicentini Orgnani yw ***Vinodentro*** a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Paolo Fresu. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Giovanna Mezzogiorno, Lambert Wilson, Erika Blanc, Vincenzo Amato, Franco Trevisi, Gioele Dix a Pietro Sermonti. Mae'r ffilm yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Dante Spinotti oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Alessandro Heffler sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ferdinando Vicentini Orgnani ar 23 Medi 1963 ym Milan.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ferdinando Vicentini Orgnani nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Mare largo* |  | yr Eidal |  | 1998-01-01 |
| Sessantotto - L'utopia Della Realtà |  | yr Eidal | Eidaleg | 2006-01-01 |
| The Cruelest Day |  | yr Eidal |  | 2003-01-01 |
| Vinodentro |  | yr Eidal | Eidaleg | 2014-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm gomedi am drosedd gan y cyfarwyddwr Philippe de Chauveron yw ***L'amour Aux Trousses*** a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Toulon a chafodd ei ffilmio ym Mharis a Marseille. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Claude Brasseur, Jean Dujardin, Caterina Murino, François Levantal, Dominique Zardi, Atmen Kelif, Dominique Bettenfeld, Frédéric Saurel, Jean-Luc Porraz, Pascal Elbé, Frédéric Maranber, Cyril Lecomte a Patrick Rocca. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *V for Vendetta* sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Philippe de Chauveron ar 15 Tachwedd 1965 ym Mharis. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Carnot.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Philippe de Chauveron nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ducoboo 2: Crazy Vacation |  | Ffrainc |  | 2012-01-01 |
| Débarquement Immédiat ! |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2016-07-13 |
| L'amour Aux Trousses |  | Ffrainc |  | 2005-01-01 |
| L'élève Ducobu |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2011-01-01 |
| Les Parasites |  | Ffraincyr Eidal |  | 1999-01-01 |
| Qu'est-Ce Qu'on a Encore Fait Au Bon Dieu ? |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2019-01-30 |
| Qu'est-Ce Qu'on a Fait Au Bon Dieu ? |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2014-04-16 |
| *Serial (Bad) Weddings 3* |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2022-04-06 |
| À Bras Ouverts |  | FfraincGwlad Belg | FfrangegSaesneg | 2017-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr César Fernández Ardavín yw ***La Frontera De Dios*** a gyhoeddwyd yn 1965. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan César Fernández Ardavín a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Regino Sainz de la Maza. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ángel Álvarez, Concha Velasco, Frank Braña, Enrique Ávila, Mercedes Barranco, Julia Gutiérrez Caba, Manuel Manzaneque, Enriqueta Carballeira a José Marco Davó. Mae'r ffilm *La Frontera De Dios* yn 83 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1965. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Sound of Music* sef ffilm fiwsical rhamantus a leolir yn Awstria yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan Robert Wise. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Manuel Rojas oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Magdalena Pulido sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm César Fernández Ardavín ar 22 Medi 1921 ym Madrid a bu farw yn Boadilla del Monte ar 24 Chwefror 2014. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1952 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd César Fernández Ardavín nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Bardd Eidalaidd yn yr ieithoedd Eidaleg a Lladin a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Matteo Maria Boiardo** (Mai neu Fehefin 1441 – 19 Rhagfyr 1494) sydd yn nodedig am ei arwrgerdd *Orlando innamorato*, y gerdd gyntaf i gyfuno elfennau Cylch Arthur â'r rhamant Garolingaidd.

Bywgraffiad
-----------

Ganed yn Scandiano, ger dinas Reggio nell'Emilia, yn Nhaleithiau'r Babaeth, a chafodd ei fagu yn Ferrara. Aelod o deulu cefnog ydoedd, a threuliodd ei oes yng ngwasanaeth Tŷ Este, a fu'n rheoli Dugiaeth Ferrara a Dugiaeth Modena a Reggio. Gwasanaethodd Boiardo yn gapten ar luoedd y Dug Ercole I d'Este ym Modena o 1480 i 1482 ac yn Reggio o 1487 hyd at ei farwolaeth. Bu farw yn Reggio nell'Emilia yn 53 oed.

Barddoniaeth
------------

Cyfansoddai Boiardo ei farddoniaeth gynnar yn Lladin, ac ysgrifennodd hefyd yn Eidaleg eclogau a chyfrol o delynegion serch ar batrwm Francesco Petrarca yn dwyn y teitl *Amorum libri tres* (1499).

Cychwynnodd ar ei gampwaith, *Orlando innamorato*, tua 1476, gyda'r nod o ysgrifennu tair rhan. Cyhoeddwyd y ddwy ran gyntaf ym 1483, ond bu'r gwaith yn anorffenedig ganddo a dim ond ychydig o'r drydedd ran a gyflawnwyd cyn ei farwolaeth. Tynnai'r gwaith ar ddeunydd o lenyddiaeth Roeg, Lladin, Ffrangeg, ac Eidaleg, ac o sawl genre, a'i brif themâu ydy sifalri, dewrder milwrol, gwladgarwch, a chrefydd. Nodweddir y gerdd gan ieithwedd ddysgedig, ac yn ôl nifer o feirniaid metha cymeriadaeth y bardd a'i ymdrechion i lunio hynt y stori. Er nad oedd *Orlando innamorato* yn boblogaidd, cafodd ddylanwad pwysig ar ffurf yr arwrgerdd. Codai pen llinyn y stori gan Ludovico Ariosto yn ei gerdd ffantasi epig *Orlando furioso* (1516), un o fydryddweithiau gwychaf y Dadeni.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Matteo Maria Boiardo, count di Scandiano. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 19 Awst 2020.
Dyma eirfa o dermau morwrol.


|  |
| --- |
| A B C Ch D Dd E F Ff G Ng H I J L Ll M N O P Ph R Rh S T Th U W Y |

B
-

 **brig-hwyl**

Un o'r hwyliau uchaf.

C
-

 **corff**

Corff y llong.

Ff
--

 **fforcas**

Caban ar ben blaen y llong.

H
-

 **hwylbren**

Polyn hir a osodir yn unionsyth mewn llong i gynnal yr hwyliau a'r rigin.
 **hwylbren blaen**

Yr hwylbren sydd agosaf at ben blaen y llong.
 **hwylbren y llyw**

Yr hwylbren sydd agosaf at ben ôl y llong.

P
-

 **pedryfwrdd**

Rhan o fwrdd uchaf y long tua'r starn, a neilltuir fel arfer i'r swyddogion.
 **pen trawst**

Lled y llong ar ei lletaf.
 **polyn blaen**

Polyn yn ymestyn allan o ben blaen y llong i sicrhau rhaffau wrtho er mwyn cynnal yr hwylbren blaen.
 **prif hwylbren**

Yr hwylbren hiraf, fel arfer yr hwylbren yng nghanol y llong.

R
-

 **rigin**

Y rhaffau, cadwyni ac ati ar long ar gyfer cynnal a rheoli'r hwyliau.
 **rigin sgwâr**

Rigin gyda'r hwyliau yn berpendicwlar i feingil ac hwylbrenni'r llong.
 **rigin trisgwar**

Rigin gydag hwyliau trionglog.

S
-

 **starncas**

Caban ar ben ôl y llong.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama sy'n cynnwys elfennau erotig gan y cyfarwyddwr Francis Giacobetti yw ***Emmanuelle L'antivierge*** a gyhoeddwyd yn 1975. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Cafodd ei ffilmio yn Hong Cong. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Pierre Bachelet. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Sylvia Kristel, Laura Gemser, Tom Clark, Umberto Orsini, Venantino Venantini a Henri Czarniak. Mae'r ffilm *Emmanuelle L'antivierge* yn 91 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1975. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *One Flew Over the Cuckoo's Nest* sef ffilm gan Milos Forman am ysbyty meddwl. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Robert Fraisse oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

```
Mae ganddi o leiaf 2 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
```

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Francis Giacobetti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. .. .. .. .. .. .. .. . .
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Serge Gainsbourg yw ***Charlotte For Ever*** a gyhoeddwyd yn 1986. Fe'i cynhyrchwyd gan Claudie Ossard yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Serge Gainsbourg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Serge Gainsbourg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Serge Gainsbourg, Charlotte Gainsbourg, Anne Zamberlan, Roland Bertin a Roland Dubillard. Mae'r ffilm *Charlotte For Ever* yn 94 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1986. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Aliens* sef ffilm wyddonias llawn arswyd a chyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Willy Kurant oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Serge Gainsbourg ar 2 Ebrill 1928 ym Mharis a bu farw yn yr un ardal ar 5 Rhagfyr 1994. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1957 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Condorcet.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Serge Gainsbourg nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
Ffilm am y Gorllewin gwyllt gan y cyfarwyddwr Gottfried Kolditz yw ***Spur Des Falken*** a gyhoeddwyd yn 1968. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Undeb Sofietaidd a Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a Rwseg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Karl-Ernst Sasse. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rolf Hoppe, Michael Gwisdek, Hannjo Hasse, Barbara Brylska, Fred Delmare, Gojko Mitić, Winfried Glatzeder, Dietmar Richter-Reinick, Helmut Schreiber, Fred Ludwig, Fritz Marquardt, Hartmut Beer, Holger Mahlich a Horst Kube. Mae'r ffilm *Spur Des Falken* yn 101 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1968. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *2001: A Space Odyssey* sef ffilm wyddonias gan Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Otto Hanisch oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Helga Krause sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gottfried Kolditz ar 14 Rhagfyr 1922 yn Altenbach a bu farw yn Dubrovnik ar 1 Gorffennaf 1999.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gottfried Kolditz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 27 Mai 2016.
Adain o Blaid Lafur y Deyrnas Unedig ydyw **Plaid Lafur yr Alban** (Gaeleg: *Pàrtaidh Làbarach na h-Alba*; Saesneg: *Scottish Labour Party*) sydd a'i phencadlys yn Glasgow, yr Alban.

Sefydlwyd y *Scottish Advisory Council (SAC)* yn 1915 gan y Blaid Lafur a chlustnodwyd yr Alban fel "rhanbarth" o Brydain ac ail-fedyddiwyd yr SAC yn *Scottish Council of the Labour Party*. Yn 1994, newidiwyd yr enw i *Scottish Labour Party*.

Bu gan Blaid Lafur yr Alban fonopoli ar fwyafrif Aelodau Seneddol y genedl rhwng y 1960au a 2009, pan gipiwyd yr awennau oddi wrthynt gan Blaid Genedlaethol yr Alban (SNP). Felly hefyd pan sefydlwyd Senedd yr Alban, pan ddaeth Plaid Lafur yr Alban yn ail, eto, i'r SNP yn 1999 ac eto yn 2003. Ffurfiodd glymblaid gyda Rhyddfrydwyr Democrataidd yr Alban, gan greu mwyafrif.

Yn Etholiad yr Alban 2007, syrthiodd yn ail isel, rhy isel i ffurfio clymblaid, a ffurfiwyd Llywodraeth fwyafrifol gan y cenedlaetholwyr am y tro cyntaf yn hanes Senedd yr Alban. Yn 2015 roedd ganddi 37 o seddi allan o 129 yn Senedd yr Alban, 41 allan o 59 yn Nhŷ'r Cyffredin y Deyrnas Unedig a 2 allan o 6 yn Senedd Ewrop.

Gweler hefyd
------------

* Plaid Genedlaethol yr Alban (SNP)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Scots Glossary – All words*. Mudcat.org. Adalwyd 29 Hydref 2013.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Max Mack yw ***Tausend Für Eine Nacht*** a gyhoeddwyd yn 1933. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen, yr Almaen Natsïaidd a Tsiecoslofacia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Charlie Roellinghoff a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Otto Stransky. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jakob Tiedtke, Trude Berliner, Alfred Gerasch, Johanna Terwin, Claire Rommer, Harald Paulsen, Eugen Jensen, F. W. Schröder-Schrom, Alexander Murski a Willy Stettner. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1933. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *King Kong* ffilm antur enwog gan y cyfarwyddwyr Merian C. Cooper ac Ernest B. Schoedsack. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Robert Lach oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Max Mack ar 21 Hydref 1884 yn Halberstadt a bu farw yn Llundain ar 1 Ebrill 2002. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Deutscher Filmpreis

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Max Mack nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Brân foel bengoch** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: brain moel pengoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Picathartes gymnocephalus***; yr enw Saesneg arno yw *White-necked bald crow*. Mae'n perthyn i deulu'r Brain Moel (Lladin: *Picathartidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. gymnocephalus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r brân foel bengoch yn perthyn i deulu'r Brain Moel (Lladin: *Picathartidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Brân foel bengoch | Picathartes gymnocephalus |  |
|
| Brân foel wynebfelen | Picathartes oreas |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Brân foel bengoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Preblyn llygadfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: preblynnod llygadfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chrysomma sinense***; yr enw Saesneg arno yw *Oriental yellow-eyed babbler*. Mae'n perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. sinense*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r preblyn llygadfelyn yn perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Corbreblyn brown | Macronus striaticeps |  |
|
| Corbreblyn cefndaen | Macronus ptilosus |  |
|
| Corbreblyn wyneblwyd | Mixornis kelleyi |  |
|
| Preblyn torwinau | Dumetia hyperythra |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Preblyn llygadfelyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ysgrifwr, beirniad llenyddol a theatr, newyddiadurwr, a bardd o Sais oedd **James Henry Leigh Hunt** (19 Hydref 1784 – 28 Awst 1859) sy'n nodedig am ei gyfraniadau radicalaidd at gyfnodolion ac am ei gyfeillgarwch â'r beirdd Rhamantaidd Saesneg yn hanner cyntaf y 19g. Ei farddoniaeth amlycaf ydy'r telynegion *Abou Ben Adhem* a *Jenny Kissed Me* (1838) a'r gerdd hir *The Story of Rimini* (1816).

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd James Henry Leigh Hunt ar 19 Hydref 1784 yn Southgate, Middlesex.

Barddoniaeth
------------

| Llên Lloegr yn y 19eg ganrif |
| --- |
| "The Brontë Sisters" gan Patrick Branwell Brontë |
| Rhamantiaeth
* Coleridge
* Byron
* P. B. Shelley
* Keats
* Southey
* Hunt

 |
| Nofelwyr
* Austen
* M. Shelley
* Dickens
* C. Brontë
* E. Brontë
* A. Brontë
* Eliot
* Thackeray
* Trollope
* Gaskell
* Collins
* Hardy

 |
| Cyn-Raffaëliaid
* D. G. Rossetti
* C. Rossetti
* Swinburne
* Morris

 |
| Beirdd Fictoraidd
* Tennyson
* R. Browning
* Arnold
* E. B. Browning
* Meredith
* FitzGerald
* Kipling
* Housman
* Hopkins

 |
| Llenyddiaeth plant
* Carroll

 |
| Athroniaeth a'r gwyddorau
* Darwin
* J. S. Mill
* Macaulay

 |
| * ← 18g
* Llên Lloegr
* 20g →
 |
| * v
* t
* e
 |

Cyhoeddodd ei gyfrol gyntaf o gerddi, *Juvenilia*, yn 1801. Efelychir mydryddiaeth y Ffrancod a'r Eidalwyr yn ei farddoniaeth. Cyhoeddwyd nifer o'i gerddi gorau yn y cyfrolau *Foliage* (1818) a *Hero and Leander, and Bacchus and Ariadne* (1819).

Newyddiaduraeth
---------------

Gyda'i frawd John, lansiodd yr *Examiner* yn 1808, cylchgrawn wythnosol a oedd yn dadlau dros ddiddymiaeth, rhyddfreinio'r Catholigion, a diwygio'r Senedd a'r gyfraith droseddol. Ysgrifennodd Hunt erthyglau gwleidyddol a beirniadaeth theatr a'r celfyddydau cain ar gyfer y cyfnodolyn chwarterol *Reflector* yn 1810–11. Carcharwyd y brodyr Hunt yn 1813 am iddynt ladd ar Siôr, y Rhaglyw Dywysog. Parhaodd Leigh Hunt i ysgrifennu ar gyfer yr *Examiner* yn y ddalfa.

Fe'i rhyddhawyd o'r carchar yn 1815 a symudodd i Hampstead, ac yno yn gymydog i'r bardd Rhamantaidd John Keats. Yn ddiweddarach daeth hefyd yn gyfarwydd â Rhamantwr arall, Percy Bysshe Shelley, a bu'n hyrwyddo gwaith llenyddol ei gyfeillion yn yr *Examiner*. Aeth Hunt i'r Eidal yn 1822 i ymuno â Keats a Shelley, ac yno sefydlasant cylchgrawn *The Liberal* (1822–23), a fu'n fethiant.

Cyhoeddodd nifer o'i ysgrifau gwychaf yn yr *Indicator* (1819–21) a'r *Companion* (1828), a bu'n cyfrannu at gyfnodolion eraill am weddill ei oes, yn eu plith y *Tatler* (1830–32) a'r *London Journal* (1834–35). Cyhoeddodd ei hunangofiant yn 1850. Bu farw yn Putney ar 28 Awst 1859 yn 74 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Leigh Hunt. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Awst 2019.

Darllen pellach
---------------

* Ann Blainey, *Immortal Boy: A Portrait of Leigh Hunt* (Llundain: Croom Helm, 1985).
* Edmund Blunden, *Leigh Hunt: A Biography* (Llundain: Cobden-Sanderson, 1930).
* Anthony Holden, *The Wit in the Dungeon: Leigh Hunt and His Circle* (Llundain: Little, Brown, 2005).
* James R. Thompson, *Leigh Hunt* (Boston: Twayne, 1977).
**Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116** yw'r enw personol a geisiwyd ei roi ar blentyn, gan ei rieni, yn Sweden yn 1996. Fel 'Albin' ([ˈalbɪn]) yr ynganai'r rhieni yr enw.

Hanes yr enw
------------

Roedd y rhieni wedi dewis peidio rhoi enw o gwbl ar eu plentyn mewn protest yn erbyn y gyfraith Swedaidd am enwau personol, a ddaeth i rym yn 1982. Ond, pan gyrhaeddodd y plentyn ei bumed pen-blwydd yn 1996 ac yntau heb enw, penderfynodd llys yn Halmstad, yn ne Sweden, y byddai'n rhaid i'r rhieni dalu dirwy o 5,000 coron Swedaidd (tua 525 Ewro) os na roddent enw ar eu plentyn.

Mewn ymateb i fygythiad y llys, cynigiodd y rhieni yr enw 43 llythyren Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116, gan honni fod yr enw hwn yn "ddatblygiad mynegeiol a oedd, yn eu barn hwy, yn greadigaeth artistig" y gellid ei ddehongli yn nhermau pataffisegol. Gwrthododd y llys a gofynnodd iddynt dalu'r ddirwy. Mewn ymateb i hynny, cynigiodd y rhieni'r enw A, unwaith eto, gyda'r ynganiad 'Albin', ond gwrthodwyd hynny hefyd gan y llys.

Cefndir
-------

Yn Sweden, mae'r gyfraith yn gorfodi rhieni i roi'r enw y dymunent roi i'w blentyn o flaen yr awdurodau, yn ffurf Asiantaeth Treth Sweden, er mwyn cael penderfynu os ydyw'r enw yn dderbyniol neu beidio.

Pasiwyd y Ddeddf Enwau Personol yn 1982 gyda'r bwriad o rwystro teuluoedd cyffredin rhag rhoi enwau teuluoedd bonheddig i'w plant. Ni dderbynnir enwau personol a ystyrir gan y llys yn debyg o "beri loes" i'r un sy'n ei ddwyn neu sy'n "anadddas am resymau eraill" fel enwau personol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The Top 10 Dumbest Personal Names ever* (archif), gwefan 2spare.com.
2. ↑  *No laughs for Swedes' name game* Archifwyd 2018-10-24 yn y Peiriant Wayback. Reuters, 30.05.1996 (archif).
3. ↑  Saesneg: "*expressionistic development that we see as an artistic creation*."