Roedd **Llewelyn Wyn Griffith** (30 Awst 1890 – 27 Medi 1977) yn was sifil, yn awdur, bardd a darlledwr a ysgrifennodd llawer am Gymru a'r diwylliant Cymreig trwy gyfrwng y Saesneg.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Wyn Griffith ar 30 Awst 1890 ym mhentref Glanwydden, Sir Ddinbych (ond yn Sir Conwy heddiw), mab hynaf John Griffiths a Dorothy ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Uwchradd Blaenau Ffestiniog lle roedd ei dad yn athro cyn symud i Ysgol Ramadeg, Dolgellau ar benodiad ei dad yn brifathro.

Gwaith
------

Ym 1909 aeth i weithio i Gyllid y Wald fel Serfiwr Trethi a Thollau yn Lerpwl, lle bu'n gwasanaethu hyd 1914.
Ymunodd a'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig ar gychwyn y Rhyfel Mawr ym Medi 1914, gan ei ddyrchafu yn Is-gapten yn Ionawr 1915 ac yn Gapten yn Rhagfyr 1915. Gwasanaethodd ar faes y gad yn Ffrainc a Gwlad Belg. Fe ysgrifennodd am ei brofiadau yn y rhyfel mewn nifer o gerddi rhyfel ac yn ei lyfr enwocaf *Up to Mametz* (1931).

Wedi ei ollwng o'r fyddin ym 1919 aeth yn ôl i Gyllid y Wlad i weithio fel Arolygydd Trethi yn Lerpwl, Caer ac wedyn yn Llundain. Ym 1942 fe'i penodwyd yn Swyddog Cysylltiadau Cyhoeddus Bwrdd Cyllid y Wlad a dechreuodd ddarlledu rhaglenni radio am Dreth Incwm. O 1945-1952 bu'n Ysgrifennydd Cynorthwyol a Chyfarwyddwr Hyfforddiant Cyllid y Wlad.

Bywyd Cyhoeddus
---------------

Roedd Wyn Griffith yn aelod amlwg o Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion gan wasanaethu fel Olygydd Cyhoeddiadau'r Gymdeithas o 1935 hyd ei farwolaeth. Bu'n gadeirydd y *National Books League*; roedd yn Gadeirydd Pwyllgor Cymreig Cyngor Celfyddydau Prydain Fawr o 1949 i 1956 a hefyd yn is-gadeirydd y Cyngor.

Roedd yn ddarlledwr toreithiog a nodedig yn y Gymraeg a'r Saesneg, bu hefyd, am flynyddoedd lawer, yn aelod o dîm Cymru ar y rhaglen radio *The Round Britain Quiz*.

Gwaith Llenyddol
----------------

Yn ogystal ag *Up to Mametz* ysgrifennodd ail waith hunangofiannol *Spring of Youth* (1935), sy'n disgrifio ei blentyndod a'r traddodiadau Cymreig a fu'n gymorth iddo ddygymod fel gwas cyhoeddus alltud yn Lloegr. Cyhoeddodd dwy nofel, *The Wooden Spoon* (1937) a *The Way Lies West* (1945), a llyfr o farddoniaeth *The Barren Tree* (1945); llyfr i blant *The Adventures of Pryderi* (1962). Ym 1950 cyhoeddodd *The Welsh* llyfr oedd a'r bwriad o ddehongli diwylliant Cymreig i'r darllenydd Saesneg. Cyfieithodd dau o lyfrau Kate Roberts i'r Saesneg Te yn y Grug *Tea in the Heather* (1968) a Y Byw sy'n Cysgu *The Living Sleep* (1976).

Anrhydeddau
-----------

Am ei wasanaeth milwrol yn ystod y Rhyfel Mawr dyfarnwyd iddo'r OBE milwrol a'r Croix de Guerre. Derbyniodd Doethuriaeth D.Lit er anrhydedd gan Brifysgol Cymru. Ym 1960 fe'i dyrchafwyd yn CBE a derbyniodd *Medal Er Clod* Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion ym 1970.

Bywyd Personol
--------------

Fe briododd a Winifred Elizabeth Frimston ym 1915 bu iddynt dau fab John Frimston Wyn Griffith, a anwyd ym 1919 a fu farw yn yr Ail Ryfel Byd ym 1942 a Hugh Alan Wyn Griffith a anwyd ym 1925. Bu farw Wyn Griffith ar 27 Medi 1977 yn Trafford, Swydd Gaer bu farw ei wraig ychydig dyddiau yn niweddarach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback. Archifau Cymru Dr Llewelyn Wyn Griffith Papers
2. ↑   Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion 1978 t48

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 111704806
* LCCN: n83142985
* ISNI: 0000 0001 1816 5143
* GND: 143681559
* SUDOC: 097992925
* BNF: cb12686054h (data)
* NKC: jn20040520016
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |