Mae **Emma Bolam** (gannwyd 30 Rhagfyr 1970) yn wyddonydd a Phennaeth Cynhyrchu yn Sefydliad Jenner (sefydliad sy'n ymchwilio brechlynnau newydd). Tyfwyd i fyny ym Mhen-y-bont, Sir Gaerfyrddin.

Hanes
-----

Cafodd ei fagwriaeth ym Mhen-y-bont, Sir Gaerfyrddin ei mam a'i thad yn dod o Lundain. Mae ganddi un chwaer sef Lucie Mcknight Hardy a ddaeth yn awdur.

Aeth Bolam i Ysgol Gynradd Hafodwenog yn Nhrelech ac Ysgol Bro Myrddin nes 1989, mae'n rhugl yn y Gymraeg.

Astudiodd ym Mrifysgol Brookes Rhydychen gan cael gradd mewn Bioleg Amgylcheddol.

Swyddi
------

Mae Bolam wedi bod yn ymchwilydd ym Mhrifysgol Rhydychen am 25 o flynyddoedd. Fe wnaeth dechrau fel technegydd ymchwil yn y Ganolfan Gwrthgyrff Therapiwtig, gan chware ei rhan i ddatblygu cyffur a ddefnyddir i drin sglerosis gwasgaredig a lewcemia lymffocytig cronig.

Ar ôl i'r ganolfan Bio-weithgynhyrchu Clinigol (CBF) gael ei sefydlu yn y Sefydliad Jenner (sefydliad sy'n ymchwilio brechlynnau newydd) yn Rhydychen fe wnaeth Bolam weithio ar y brechlynnau niferus a ddefnyddir bellach mewn treialon clinigol.

Yn Ebrill 2019 fe ddaeth Bolam yn Bennaeth Cynhyrchu yn Sefydliad Jenner. Yn y swydd yma mae Bolam yn rheoli tîm o wyddonwyr ymchwil a chynhyrchu gan sicrhau bod nhw'n dilyn amserlen a bod gwaith yn dod ymlaen ar darged.

Cyn ddatblygu'r brechlyn COVID, roedd Bolam yn weithio ar brechlyn Ebola.

Roedd Bolam yn rhan o'r tîm wnaeth creu'r brechlyn COVID-19 Rhydychen. Cafodd ei cael gwybod Rhwng mis Chwefror i fis Ebrill roedd Bolam yn gweithio'n ddi-stop i geisio cael brechlyn yn barod ar gyfer treialon clinigol, gan gael un yn barod ar 2 Ebrill 2020. Cafodd y brechlyn ei brechu i'r gwirfoddolwr cyntaf ar 23 Ebrill 2020. Roedd y brechlyn yn llwyddiant a drwy weithio gyda'r cwmni *AstraZeneca* fe wnaeth derbyn cymeradwyaeth gan y *MHRA* (awdurdod rheoli meddygaeth DU) a'r 30 Rhagfyr 2020. Dyma oedd diwrnod pen-blwydd Bolam yn 50 ac roedd yn teimlo'n 'anhygoel'. Mae'n gweithio ar wella'r brechlyn wrth i amrywiolion newydd COVID ddatblygu.

Roedd Emma Bolam ar raglen Heno ar 11 Chwefror 2021 i ddathlu Diwrnod Menywod mewn Gwyddoniaeth. Roedd ffrind ysgol a phrifysgol Bolam, Lynne Edwards, yn rhan o'r rhaglen hefyd gan fod hi'n gydlynydd dosbarthu brechlynnau yn Hywel Dda. Dywedodd Bolam bod hi'n "gobeithio bydd mwy o ferched yn dechrau gyrfa mewn gwyddoniaeth" oherwydd bod nifer o fenywod wedi bod yn allweddol wrth ddatblygu'r brechlyn yma fel hi a Sarah Gilbert.

Bywyd Personol
--------------

Mae Bolam wedi ymgartrefi yn Rhydychen ers iddi graddio ym Mrifysgol Brookes. Mae ganddi un Mab, Alex.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Youle, Richard (2021-01-25). "Interview with Welsh scientist running Oxford vaccine facility". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-02-27.
2. ↑  "Lucie McKnight Hardy". *Watson Little* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-03-01.
3. 1 2  "Y Gymraes sy' wedi newid taith Covid". *BBC Cymru Fyw*. 2021-03-08. Cyrchwyd 2021-03-09.
4. 1 2 3 4   (yn cy) *Diwrnod Menywod mewn Gwyddoniaeth*, adalwyd 2021-03-01
5. 1 2 3  "Emma Bolam". *www.research.ox.ac.uk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-03-01.
6. ↑  "Emma Bolam". *Linkedin*.
7. ↑  "Cymeradwyo brechlyn AstraZeneca". *Golwg360*. 2020-12-30. Cyrchwyd 2021-03-01.