| Gwleidyddiaeth |
| --- |
| Y blwch pleidleisio |
| Prif bynciau
* Athroniaeth wleidyddol
* Cysylltiadau rhyngwladol
* Daearyddiaeth wleidyddol
* Economeg wleidyddol
* Gwleidyddiaeth gymharol
* Gwyddor gwleidyddiaeth
* Hanes gwleidyddol

 |
| Systemau gwleidyddol
* Anarchiaeth
* Brenhiniaeth

* Cenedl-wladwriaeth
* Dinas-wladwriaeth

* Democratiaeth
* Ffederaliaeth

* Gweriniaeth
* Lluosogaeth

* Theocrataeth
* Unbennaeth

 |
| Gweinyddiaeth gyhoeddus
* Biwrocratiaeth
* Gwasanaeth sifil

 |
| Polisi
* Polisi cyhoeddus
* Polisi economaidd (Polisi ariannol · Polisi cyllidol · Polisi masnach)

* Polisi iaith
* Polisi tramor

 |
| Cyrff
* Gwladwriaeth
* Llywodraeth

* Gweithrediaeth
* Barnwriaeth
* Deddfwrfa

 |
| Y broses wleidyddol
* Anufudd-dod sifil
* Carfan bwyso
* Deiseb
* Etholiadau a phleidleisio
* Gwleidydd
* Lobïo
* Plaid wleidyddol
* Protest
* Trefnu cymunedol
* Ymgyrchu

 |
| Safbwyntiau
* Ideoleg

Sbectrwm gwleidyddol
* Adain chwith
* Adain dde

 |
| Geirfa |
| * v
* t
* e
 |

Tardda'r gair **democratiaeth** o'r Groeg δημοκρατία (democratia), δημος (demos) *y werin* + κρατειν (cratein) *teyrnasu*. Golyga ffurf o lywodraeth a reolir gan boblogaeth y gymdeithas. Mae'r cysyniad hwn wedi cael ei ddehongli a'i ddatblygu mewn gwahanol ffurf trwy hanes ond fel arfer mae'n cynnwys elfen o bleidleisio dros berson neu blaid mewn etholiad er mwyn penodi cynrychiolwyr ar gyfer llywodraeth neu gynulliad.

Caiff ei diffinio fel system sy'n caniatáu: (a:) llywodraeth sy'n cynrychioli mwyafrif ei phobol (b:) llywodraeth ble mae pwer y wlad yn nwylo ei phobl (yn hytrach na'r heddlu neu fyddin) a lle mae'r pwer hwnnw yn eu dwylo nhw yn cael ei weithredu o ddydd i ddydd yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol drwy system o gyrychiolaeth.

Yn ôl Larry Diamond, mae'n cynnwys dwy elfen: "System wleidyddol er mwyn dewis llywodraeth drwy etholiadau rhydd a theg ac yn ail bod ei dinasyddion yn weithredol yn y system wleidyddol honno. Ynghlwm wrth y gair hwn hefyd mae parch at hawliau dynol pob un o'i dinasyddion a bod ei dinasyddion yn gweithredu mewn rhyw ffordd i sicrhau fod cyfreithiau yn eu lle sy'n rhoi hawliau cyfartal hyn i bawb".

Merch yn bwrw'i phleidlais yn ail rownd ethol Arlywydd yn Ffrainc yn 2007
Mae'r term Groegaidd hwn, sy'n tarddu'n ôl i'r 5g CC, yn gwbwl groes i ἀριστοκρατία (*aristokratía*) "rheolaeth gan yr elit". Dau air cwbwl groes mewn theori, ond yn ymarferol, mae tir cyffredin heddiw, fel ag yr oedd yn Athen y cynfyd ble rhoddwyd yr hawl i un carfan elitaidd i fod yn ddemocrataidd ac i bleidleisio ond nid y gweddill - y caethweision, merched ayb. Yng Ngwledydd Prydain, tan yr 20g, dim ond tirfeddiannwyr neu bobl ariannog oedd a'r hawl i bleidleisio. Nid oes gan garcharorion, heddiw, yr hawl hwn ychwaith, na phobl ifanc dan 18 oed.

Gweler hefyd
------------

* Genicratiaeth, ffurf o lywodraeth, sy'n hyrwyddo deallusrwydd fel maen prawf ar gyfer ethol llywodraeth.
* Gerentocratiaeth, oedran cynrychiolwyr mewn llywodraeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  δημοκρατία in Henry George Liddell, Robert Scott, "A Greek-English Lexicon", at Perseus
2. ↑  *Democracy - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary*
3. ↑  Diamond, L. Lecture at Hilla University for Humanistic Studies Ionawr 21, 2004: "What is Democracy"
4. ↑  Wilson, N. G. (2006). *Encyclopedia of ancient Greece*. New York: Routledge. p. 511. ISBN 0-415-97334-1.