recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pentref Brodorol Kingigin (Wales). Cymuned mwyaf gorllewinol tir mawr cyfandir America.
*Gweler Wales am enghreifftiau eraill o'r enw.*

Dinas fach yn Nome Census Area, Alaska, yn nhalaith Alaska, Unol Daleithiau America, yw **Wales** (Inupiaq: *Kiŋigin*, IPA: [kiŋiɣin]). Mae ganddi boblogaeth o 145 (cyfrifiad 2010). 93.8% ohonynt yn frodorion. Fe'i lleolir ar Benrhyn Tywysog Cymru (o le daw'r enw Saesneg ar y gymuned) ar Orynys Seward 65°36′N 168°5′W﻿ / ﻿65.600°N 168.083°W﻿ / 65.600; -168.083, 180 km (111 milltir) i'r gogledd-orllewin o Nome. Dyma'r gymuned fwyaf gorllewinol ar dir mawr cyfandiroedd America. (Hyd at 2010 y trigolion mwyaf gorllewinol oedd cymuned ynys Attu yn ynysoedd yr Aleut. 52°51′N 173°11′E﻿ / ﻿52.850°N 173.183°E﻿ / 52.850; 173.183). (Er mai pentref ydyw, fe'i gelwir yn ddinas am ei fod yn ganolfan i'r ardal anghysbell o'i chwmpas. Mae'r boblogaeth yn byw mewn 43 o'r 51 tŷ sydd yn y gymuned (24 ohonynt â "theuluoedd"). 

Culfor Bering sy'n rhannu Rwsia a'r Unol Daleithiau. (Mae Kingigin ger "Point Spencer Light" ar y map. Gweler, hefyd map.)Kingigin, wedi ei enwi ar ôl y mynydd lleol, yw ei enw i'r trigolion Inupiaq, sy'n cyfeirio at eu hunain fel Kingikmiut. Kingigin yw un o gymunedau hynaf ardal Cilfor Baring. (Pellter o 51 milltir sydd, heddiw, yn rhannu'r Unol Daleithiau o Rwsia.) Roedd iddi boblogaeth o 500-600 cyn ac ar ôl dyfodiad yr hil wen. Bu pandemig ffliw 1918 yn argyfwng, a hanerwyd y boblogaeth.

Trefnwyd y Pentref Brodorol yn ôl yr *Indian Reorganization Ac*t yn 1934. Derbyniwyd y trefniant rhwng y gymuned ac Adran Mewndiroedd yr Unol Daleithiau ar Orffennaf 29, 1939. Prynwyd Alaska gyfan gan yr Unol Daleithiau, o Ymerodraeth Rwsia ar 30 Mawrth 1867 am $7.2 miliwn. Yn 1912 fe'i trefnwyd yn Diriogaeth. Ar 3 Ionawr 1959 daeth yn 49fed talaith yr Unol Daleithiau. 

Brodorion ardal Kingigin tua 1904.
Gerllaw Kingipin mae Parc Cadwraeth Tirbont Baring (Bering Land Bridge National Preserve). Yma gwarchodir hanes naturiol - gan gynnwys hanes pwysig dynoliaeth (a phoblogi cyntaf cyfandir yr Amerig) - yr ardal. (Mae map da o'r ardal ar eu gwefan.)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "American FactFinder". *US Census Bureau*. 2010. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-07-14. Cyrchwyd Chwefror 17, 2019.
2. 1 2  "Map Parc Gwarchod Tirbont Beringia". *National Parks Service (Yr Unol Daleithiau)*. Cyrchwyd Chwefror 17, 2019.
3. 1 2 3  "Wales (Gwefan brodorion Kawerak)". *Kawerak, Inc*. 2018. Cyrchwyd Chwefror 17, 2019.
4. ↑  "Parc Gwarchod Tirbont Beringia". *Nation Parks Service, Yr Unol Daleithiau*. 30 Ionawr 2018. Cyrchwyd Chwefror 17, 2019.
Logo'r VOC
Cwmni o'r Iseldiroedd oedd y **Vereenigde Oost-Indische Compagnie** neu **VOC** (Iseldireg, yn golygu "Cwmni Unedig India'r Dwyrain"), a adnabyddir hefyd fel "**Cwmni Iseldiraidd India'r Dwyrain**." Bu'r cwmni yn llwyddiannus iawn, ac ystyrir ef fel cwmni rhyngwladol cyntaf y byd.

Sefydlwyd y cwmni yn 1602 gan Johan van Oldenbarnevelt, i fanteisio ar y cyfleoedd oedd wedi ymddangos i fasnachu yn India'r Dwyrain, yn arbennig yr ynysoedd sy'n awr yn ffurfio Indonesia. Roedd chwech *kamer*, yn Amsterdam, Zeeland, Enkhuizen, Delft, Hoorn a Rotterdam. Rheolid y cwmni gan gynrychiolwyr o'r rhain, oedd yn ffurfio'r bwrdd llywodraethol, yr Heeren XVII, yn cyfarfod yn Amsterdam a Middelburg bob yn ail.

Yn ystod y 17eg ganrif, tyfodd y VOC i gyflogi 11,000 o bobl. Erbyn 1753 roedd yn cyflogi 25,000. Roedd yn cyflogi milwyr, a llwyddodd i yrru'r Portiwgeaid o Sri Lanca ac ynysoedd Indonesia. Ar ynys Jafa yr oedd canolfan y cwmni; yno y sefydlwyd dinas Batavia (Jakarta heddiw). Daeth y cwmni i ben yn 1798.

Roedd Abel Tasman yn gweithio i'r cwmni ar ei fordaith yn 1642 pan ddarganfu Tasmania a Seland Newydd.

Yr *Amsterdam*, un o longau'r VOC, wedi ei hail-greu yn yr Amgueddfa Forol Genedlaethol yn Amsterdam
Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Dutch East India Company***
Dinas yn nhalaith Uttar Pradesh yn India yw **Vārānasī**, gynt **Benares**, **Banaras** neu **Benaras**. Ystyrir y ddinas yn ddinas sanctaidd gan ddilynwyr crefydd Hindŵaeth.

Saif Varanasi rhwng Afon Ganga ac Afon Varuna, ac ystyrir ei bod yn un o ddinasoedd hynaf y byd. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,371,749. Mae'n un o'r cyrchfannau pwysicaf i bererinion Hindŵaidd, ac mae mwy na 1,000,000 ohonynt yn ymweld â Varanasi bob blwyddyn. Dywedir i'r duw Shiva fyw yno unwaith. Cred dilynwyr Hindŵaeth fod ymdrochi yn Afon Ganga yn golchi ymaith bechodau, a bod marw yn Varanasi yn osgoi cylch dadeni. Canolbwynt y ddinas yw'r gatiau, grisiau sy'n arwain i lawr at yr afon.

Ceir nifer fawr o demlau yma; yr enwocaf yw Teml Kashi Vishwanath, wedi ei chysegru i Shiva. Mae Varanasi hefyd yn ddinas sanctaidd i ddilynwyr Jainiaeth. Ar gyrion y ddinas mae Sarnath, lle traddododd y Bwda ei bregeth gyntaf, yn fan sanctaidd i ddilynwyr Bwdhaeth.

### Pobl enwog o Varanasi

* Kabir
* Munshi Premchand
* Jaishankar Prasad
* Ravi Shankar

Varanasi o Afon Ganga
Varanasi, India o'r Afon Ganga; 2010
Seremoni Hindwaidd yn un o'r ghatiau yn Varanasi
**Wales** yw'r enw Saesneg am **Gymru**. "Gwlad yr Estronwyr" oedd yr ystyr gwreiddiol. Mae'n bosib ei fod yn tarddu o'r gair Hen Saesneg *Wealh* 'estronwr, neu efallai o'r gair 'Gwales' neu 'Gwalia'. Mae Cymru'n wlad Geltaidd. Yr ansoddair sy'n disgrifio pobol o Gymru, neu bethau o Gymru yw 'Welsh' (e.e. 'The Welsh Nation' neu 'Welsh slate').

Yn ogystal gallai **Wales** gyfeirio at:

Lleoedd
-------

### Lloegr

* Wales, Swydd Efrog

### Yr Unol Daleithiau

* Wales, Alaska
* Lake Wales, Florida
* Wales, Gogledd Dakota
* Wales, Maine
* Wales, Massachusetts
* Wales, Michigan
* Wales, Efrog Newydd
* Wales, Utah
* Wales, Wisconsin

hefyd -
* North Wales, Pennsylvania

### Awstralia

* New South Wales, gweler De Cymru Newydd

Pobl
----

* Jimmy Wales, sylfaenydd Wikipedia
* Thomas C. Wales, erlynydd ffederal

Cylchgrawn
----------

* Wales

Gweler hefyd
------------

* Cymru (gwahaniaethu)
* Welsh (gwahaniaethu)


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Adeilad rhestredig Gradd I yng Nghaerdydd yw **Wal yr Anifeiliad**. Wal ydyw â phymtheg ceflun o anifeiliad a saif ar Stryd y Castell, rhwng canol y ddinas a Parc Bute. Safai yn wreiddiol o flaen Castell Caerdydd, ond fe'i symudwyd pan oedd rhaid lledaenu'r ffordd, ac ar yr adeg yma ychwanegwyd mwy o gerfluniau.

Hanes
-----

Safle gwreiddiol y mur, o flaen Castell Caerdydd
Cafodd William Burges, y pensaer a fu'n atgyweirio'r castell ar gyfer Ardalydd Bute, y syniad gyfer y wal ym 1866, ar ôl gweld darluniadau canoloesol gan Villard de Honnecourt. Mae'r fath fanylion chwareus yn nodweddiadol iawn o waith Burges. Bu farw Burges ym 1881 cyn i'w syniad gael ei wireddu, ac o ganlyniad pan y trodd sylw Arglwydd Bute at adeiladu wal derfyn ddeheuol y castell ym 1883 y pensaer a fu'n gyfrifol oedd olynydd Burges, William Frame. Cerfiwyd y chwe anifail cyntaf allan o garreg lleol, yn bennaf gan Thomas Nicholls a'i fab; gellir gweld y modelau plastr ar eu cyfer yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd. Fe'u gosodwyd yn eu lle ym mis Medi 1888 yn barod ar gyfer ymweliad gan Ardalydd Bute; nid oedd ef yn ystyried y llewod yn ddigon ffyrnig a bu'n rhaid eu hael-gerfio. Gosodwyd gweddill y cerfluniau yn eu lle ym 1890.

Symudwyd y wal i'w safle bresennol a'i hymhelaethu tua 1930. Ychwanegwyd chwe cherflun newydd a'u cerfiwyd gan Alexander Carrick o Gaeredin. Gellir gwahaniaethu rhwng y cerfluniau Fictoraidd a'r rheiny o'r 20g yn hawdd am nad oes gan y rhai diweddarach llygaid gwydr. Yn y 1970au roedd cynllunwyr y ddinas yn ystyried dymchwel y wal er mwyn lledaenu'r ffordd ymhellach, ond bu banllef o brotest gan y cyhoedd ac fe'i chadwyd. Atgyweiriwyd y wal yn 2010 fel rhan o brosiect cyffredinol i adfer Parc Bute.

Cerfluniau
----------

### Thomas Nicholls, ei fab ac eraill, 1887–1890

* UdfilUdfil
* BlaiddBlaidd
* Dau fabŵnDau fabŵn
* MorloMorlo
* ArthArth
* LlewesLlewes
* LyncsLyncs
* Llew (chwith)Llew (chwith)
* Llew (dde)Llew (dde)

### Alexander Carrick, tua 1930

* PelicanPelican
* Morgrugysor(Atgyweiriwyd yn 2010)Morgrugysor  
(Atgyweiriwyd yn 2010)
* Dau racŵnDau racŵn
* LlewpardLlewpard
* AfancAfanc
* FwlturFwltur

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Crook, J. Mordaunt (2013). *William Burges and the High Victorian Dream*. Llundain: Frances Lincoln. t. 262
2. 1 2 3  Newman, John (1995). *Glamorgan*. *The Buildings of Wales*. Llundain: Penguin. t. 200
3. 1 2  Hilling, John, gol. (1975). *Plans & Prospects: Architecture in Wales 1780–1914*. Caerdydd: Cyngor Celfyddydau Cymru. t. 20
4. ↑  (Saesneg) Banerjee, Jacqueline (26 Tachwedd 2011). The Animal Wall, Cardiff Castle. *The Victorian Web*. Adalwyd ar 18 Rhagfyr 2013.
5. ↑  (Saesneg) James, David (24 Mehefin 2009). Do you nose how castle sculpture used to look?. *WalesOnline*. Adalwyd ar 18 Rhagfyr 2013.
6. ↑   Project Adfywio Parc Bute. Cyngor Caerdydd (11 Ionawr 2012). Adalwyd ar 18 Rhagfyr 2013.
7. ↑  (Saesneg) Williams, Sally (9 Hydref 2010). Animal wall’s anteater gets a new nose. *WalesOnline*. Adalwyd ar 16 Rhagfyr 2013.
Roedd **WELSH-L** yn rhestr drafod drwy e-bost a oedd yn cael ei rhedeg yn wreiddiol gan Goleg Prifysgol Dulyn a gychwynwyd yn Nhachwedd 1992 ac a ddaeth i ben yn Nhachwedd 2012.

Roedd nifer o restrau trafod academaidd ar gael ar rwydweithiau yn y 1990au cynnar o fewn prifysgolion. Roedd y rhwydweithiau academaidd yn bodoli cyn y Rhyngrwyd ac felly'n defnyddio nifer o dechnolegau gwahanol anghydnaws. Safonwyd hyn yn raddol gyda phrotocolau'r Rhyngrwyd (TCP/IP).

Cafodd rhestr CELTIC-L ei greu yn Mai 1991 i drafod diwylliant Celtaidd a datblygiad naturiol o hyn oedd WELSH-L a grewyd 20 mis yn ddiweddarach. Er ei bod yn rhestr ddwyieithog, roedd yna fwriad amlwg i greu fforwm ar gyfer siaradwyr a dysgwyr Cymraeg.

Mae'r rhestr yn dal i fodoli ond prin yn cael ei ddefnyddio gyda dyfodiad y we.

Gweler hefyd
------------

* Usenet: grwpiau newyddion Cymreig ar Usenet
* Cwrs Cymraeg Mark Nodine: gwefan Saesneg
* Curiad: y wefan Gymraeg gyntaf

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  tiki-toki.com; adalwyd 1 Mai 2018.

* Daw rhan o destun yr erthygl hon allan o 'Hanes y We Gymraeg' ar wefan tiki-toki.com (Rhodri ap Dyfrig), sef llinell amser o hanes y we a'r rhyngrwyd Gymraeg. Awdur y darn gwreiddiol oedd Dafydd Tomos.
Tref cyrchfan yn Pacific Ranges deheuol y Coast Mountains yn nhalaith British Columbia, Canada, yw **Whistler**, a leolir tua 125 cilomedr i'r gogledd o Vancouver. Caidd ei gorffori fel **Resort Municipality of Whistler** (RMOW), ac mae ganddi boblogaeth barhaol o 9,965, yn ogystal â phoblogaeth fwy o weithwyr sy'n mynd a dod, fel arfer pobl ifan o British Columbia, ond hefyd o Awstralia ac Ewrop.

Mae dros dwy miliwn o bobl yn ymweld â Whistler pob blwyddyn, yn bennaf ar gyfer sgio alpaidd a beicio mynydd yn Whistler-Blackcomb. Mae'r pentref sydd wedi ei gynllunio ar gyfer cerddwyr wedi ennill nifer o wobrau dylunio ac mae Whistler wedi cael ei hethol yn un o brif gyrchfannau Gogledd America gan y prif gylchgronau sgio ers canol yr 1990au. Mae Whistler yn gwesteio'r cystadleuaethau sgio Llychlynnaidd, luge, ysgerbwd, a bobsled ar gyfer Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Whistler***

* Bwrdeistref Whistler
* Cymdeithas Cyrchfan Whistler (Tourism Whistler)
* Gwefan swyddogol Gemau Olympaidd a Paralympaidd y Gaeaf 2010 Archifwyd 2019-07-01 yn y Peiriant Wayback.
* Siambr Fasnach Whistler
* Cyrchfannau Whistler a Blackcomb
* *Whistler Question* - papur bro Whistler Archifwyd 2021-12-07 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Angharad Edwards** yn awdur Cymreig.

Mynychodd Ysgol Penweddig, Aberystwyth cyn mynd ymlaen i Goleg Prifysgol y Drindod, Caerfyrddin, lle enillodd gradd mewn Cymraeg a Chrefydd. Wedi gadael y coleg bu'n gweithio am gyfnod mewn siop lysiau cyn symud i Sir Conwy lle fu'n gweithio fel cyfieithydd am 6 mlynedd. Dychwelodd i Aberystwyth lle mae'n gweithio fel darlithydd yn Adran Cymraeg i Oedolion, Prifysgol Aberystwyth 

Mae Angharad Edwards yn byw yng Nghomins Coch ger Aberystwyth. Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, Deffro, fel rhan o Gyfres Cig a Gwaed yn 2013 gan Wasg Gomer.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Tincer Ebrill 2013 *Llyfrau, cysylltiadau lleol awdur*[*dolen marw*] adalwyd 5 Tachwedd 2019
2. ↑  gwybodaeth awduron Gwales

  


|  |
| --- |
| **Gwybodaeth o Gwales** |
| *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o fywgraffiad yr awdur Angharad Edwards ar wefan Gwales, sef gwefan gan Cyngor Llyfrau Cymru. Mae gan yr wybodaeth berthnasol drwydded agored CC BY-SA 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.** 
* 
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 299034513
* LCCN: no2013031040

 |
Roedd **Walter Wilkins** (neu *Walter De Winton*) (13 Hydref 1809 - 28 Mai 1840) yn wleidydd Cymreig ac yn Aelod Seneddol Chwig/Rhyddfrydol Sir Faesyfed

Bywyd Personol
--------------

Castell Maeslwch - geograph.org.uk - 36551
Ganwyd Walter yn y Clas-ar-wy, yn fab i Walter Wilkins a Catherine Eliza Marianna Devereux merch 12fed Is-iarll Henffordd. Roedd yn ŵyr i Walter Wilkins (1741-1828) AS Sir Faesyfed rhwng 1796 a 1828.

Roedd y teulu yn honni eu bod yn disgyn o Robert De Wintona, un o gefnogwyr Robert Fitzhamon, a fu'n gyfrifol am ennill Swydd Gaerloyw a Sir Forgannwg i'r Normaniaid yn y 11g; ac mae llygriad o enw eu hynafiaid oedd Wilkins gan hynny penderfynodd y teulu gwneud cais am drwydded Frenhinol ym 1839 i newid eu henw o Wilkins i *De Winton*.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Newydd, Rhydychen

Priododd Julia Cecilia ail ferch y Parch John Collinson rheithor Gateshead, bu iddynt dau fab ac un ferch.

Gyrfa
-----

Roedd yn Ynad Heddwch ar fainc Sir Faesyfed a gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Faesyfed ym 1833

Roedd yn berchennog ystâd Castell Maeslwch ac ystâd Wallsworth Hall, Tigworth, Swydd Gaerloyw.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Faesyfed o 1835 hyd ei farwolaeth ym 1840 yn 30 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  William Retlaw Williams *The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliesr times to the present day, 1541-1895* adalwyd 6 Mehefin 2016
2. ↑  Maesllwch Castle 3 The family adalwyd 6 Mehefin 2016
3. ↑  "Notitle - The Cambrian". T. Jenkins. 1839-07-20. Cyrchwyd 2016-06-06.
4. ↑  "Breconshire - The Glamorgan Monmouth and Brecon Gazette and Merthyr Guardian". William Mallalieu. 1840-06-13. Cyrchwyd 2016-06-06.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Thomas Frankland Lewis** | **Aelod Seneddol Sir Faesyfed**1835 – 1840 | Olynydd:**Syr John Walsh** |
Llenor Lladin oedd **Walter Map** (amrywiadau: **Mahap**, **Mapes**) neu **Gwallter Map** (bl. tua 1140 - 1209). Credir ei fod yn Gymro neu o leiaf o dras Gymreig ac yn byw yn Erging, Swydd Henffordd, ardal Gymraeg ei hiaith yn yr Oesoedd Canol a fu'n un o deyrnasoedd cynnar Cymru.

Gyrfa
-----

Gŵr o dras fonheddig oedd Walter Map. Roedd yn gyfaill i'r llenor Lladin Cymreig-Normanaidd Gerallt Gymro, awdur *Hanes y Daith Trwy Gymru* a gweithiau eraill. Cafodd ei addysg brifysgol ym Mharis, Ffrainc. Ar ôl ei gyfnod ym Mharis cafodd yrfa hir fel clerigwr a llysgenad. I goroni ei yrfa, fe'i urddwyd yn Archddiacon Rhydychen yn 1197.

Cyfeiria'r awdur rhamantau Ffrangeg-Normanaidd Huw o Ruddlan (bl. 1180-1190) at Walter Map yn ei gerdd *Ipomedon* a'i dilyniant *Protesilaus*.

Gwaith llenyddol
----------------

Roedd Map yn adnabyddus yn ei ddydd fel awdur sawl gwaith yn yr iaith Ladin, ond erbyn heddiw yr unig waith sy'n cael ei dderbyn yn ddibetrus fel gwaith dilys Map yw'r *De Nugis Curialium* ("Lloffion o'r Llys"). Credir i'r llyfr hwnnw gael ei gyfansoddi yn y cyfnod 1180-1193, cyn iddo fynd i Rydychen. Mae'n gymysgfa o hanesion amrywiol, yn bytiau o hanes go iawn, rhamantau a chwedlau. Cysylltir nifer o'r straeon hyn â Chymru ac maent o ddiddordeb arbennig i efrydwyr llên gwerin.

Mae'r *De Nugis* yn cynnwys hanesion am Gruffudd ap Llywelyn (m. 1063), Brenin Cymru, ond casglu straeon am bobl oedd dull Map o lunio hanes ac ni ellir dibynnu ar ei waith fel ffynhonnell hanes.

Llyfryddiaeth
-------------

* *De Nugis Curialium*, golygwyd gan M.R. James (*Anecdota Oxoniensis*, 1914)
* *De Nugis Curialium*, cyfieithwyd gan M.R. James (Cymmrodorion Record Series, 1923)
* R. T. Jenkins (cyf.), *Storïau Gwallter Map* (Llyfrau'r Dryw, 1941). Detholiad o straeon o'r *De Nugis Curialium* gyda rhagymadrodd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 98031958
* LCCN: n82125110
* ISNI: 0000 0003 7400 2116
* GND: 118781669
* SELIBR: 74214
* SUDOC: 028482344
* BNF: cb120309445 (data)
* BIBSYS: 3009766
* NLA: 35348172
* NDL: 01071650
* NKC: av20191047081
* The SBN id CFIV054622 is not valid.
* BNE: XX1355970
* CiNii: DA01817796
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Volkswagen e-Golf
Car trydan sy'n seiliedig ar y Volkswagen Golf yw'r **Volkswagen e-Golf** ac a adnabyddir hefyd fel y *Golf blue-e-motion concept*. Gall gyrraedd 150 km ar un llenwad o'i fatri. Fe'i profwyd yn gyntaf yn Wolfsburg, yn 2011, wedi i'r cwmni gynhyrchu 500 uned prawf. Dechreuwyd ei gynhyrchu'n fasnachol yn Chwefror 2012, gyda'r cyntaf yn cael ei werthu yn Belmont, California.

Modur trydan y Golf blue-e-motion.

Fersiwn 2017
------------

Uwchraddiwyd yr e-Golf yn Chwefror 2017, gyda batri 35.8 kWh lithiwm-ion llawer cryfach, ac felly, gellid teithio'n ymhellach: rhwng 144 a 201 km, a 119 MPGe. Mae'r fersiwn yma o'r car hefyd yn gwefru yn gynt: gall y fersiynau SE a'r SEL gael ei gwefru mewn tua 6 awr ar 240v, gydag opsiwn 'gwefru cyflym' sy'n caniatau gwefru hyd at 80% o'r batri mewn awr.

Gwerthiant
----------

Erbyn 2015 roedd 11,214 uned wedi'u gwerthu a 4,589 uned yn UDA.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "VW provides update with a few more technical details on Golf blue-e-motion EV; market debut in 2014". Green Car Congress. 9 Tachwedd 2010. Cyrchwyd 27 Mehefin 2011.
2. ↑  Andrew Peterson (22 April 2010). "Volkswagen's First Electric Car Will Be Based on 2013 Golf". Automobiles Magazine. Cyrchwyd 26 April 2010.
3. ↑  "Volkswagen announces electrification plan, 500 Golf EVs in 2011". AutoblogGreen. 1 Mawrth 2010. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-08-21. Cyrchwyd 26 April 2010.
4. ↑  Carl Anthony (22 Chwefror 2017). "2017 VW e-Golf Improves Strongly Over 2016 Model". Automoblog.net. Cyrchwyd 2 Mawrth 2017.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwyr Hubert Marischka a Giuseppe Fatigati yw ***Alles Aus Liebe*** a gyhoeddwyd yn 1942. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal a'r Almaen. Dosbarthwyd y ffilm gan Itala Film.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Grethe Weiser, Carola Höhn, Lucie Englisch, Else von Möllendorff, André Mattoni, Heinz Salfner a Hermann Speelmans. Mae'r ffilm *Alles Aus Liebe* yn 82 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Casablanca* sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. 
Eduard Hoesch oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Giuseppe Fatigati sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hubert Marischka ar 27 Awst 1882 yn Brunn am Gebirge a bu farw yn Fienna ar 11 Ionawr 1981.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Hubert Marischka nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Alles Aus Liebe |  | yr Almaenyr Eidal |  | 1942-01-01 |
| Der Herr Kanzleirat |  | Awstria | Almaeneg | 1948-01-01 |
| Der Millionenonkel |  | Awstria | No/unknown value | 1913-01-01 |
| Ein Walzer Mit Dir |  | yr Almaen |  | 1943-01-01 |
| Knall Und Fall Als Hochstapler |  | yr AlmaenAwstria | Almaeneg | 1952-01-01 |
| Konfetti |  | Awstria | Almaeneg | 1936-01-01 |
| Küssen Ist Keine Sünd |  | yr AlmaenAwstria | Almaeneg | 1950-01-01 |
| Laß Die Sonne Wieder Scheinen |  | Awstriayr Almaen | Almaeneg | 1955-01-01 |
| Wir Gebissen Zum Tanz |  | yr Almaen | Almaeneg | 1941-01-01 |
| Zwei Freunde |  | Awstria-HwngariAwstria | AlmaenegNo/unknown value | 1915-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Giovanni Veronesi yw ***Che Ne Sarà Di Noi*** a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd gan Aurelio De Laurentiis yn yr Eidal. Cafodd ei ffilmio yng Ngwlad Groeg. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Giovanni Veronesi. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Violante Placido, Valeria Solarino, Rocco Papaleo, Silvio Muccino, Elio Germano, Enrico Silvestrin, Eleonora Sergio, Giuseppe Sanfelice, Katy Louise Saunders, Myriam Catania, Paola Tiziana Cruciani a Pino Quartullo. Mae'r ffilm *Che Ne Sarà Di Noi* yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Million Dollar Baby* sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Fabio Zamarion oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giovanni Veronesi ar 31 Awst 1962 yn Prato.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Giovanni Veronesi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Un o'r pedwar mesur ar hugain ydyw'r **rhupunt hir**, sef un o'r mesurau caeth. Mae iddo bedair rhan, pob un yn bedair sillaf yr un. Mae un llinell, felly, yn 16 sillaf. Y patrwm odlau yma ydy a, b, a, b.

Mae diwedd chwarter cyntaf pob llinell yn odli gyda diwedd yr ail chwarter a'r trydydd chwarter; ac mae hwnnw yn creu cynghanedd (croes neu traws) gyda'r rhan olaf (y pedwerydd chwarter).

Dyma bennill o waith Tudur Aled:

Pybyr nerthwr pob dierthwr,
Pab, aberthwr, pawb a borthed;
Pob llawenydd hyd Faelienydd,
Pob awenydd, pawb a aned.
Gall pob traean ddiweddu'n acennog neu'n ddiacen ond fel arfer mae'r ddau draenau cyntaf o bob llinell yn ddiacen gyda'r odl yn odl ddwbwl, fel yn yr enghraifft uchod. Arferid hefyd cynganeddu'r ddwy ran gyntaf pan oeddent yn diweddu'n acennog.

O edrych ar bob cwpled fel un llinell, gwelir eu bod hefyd yn ffurfio math o gynghanedd sain, sef y *gynghanedd sain deirodl*.

Gweler hefyd
------------

* Rhupunt byr
* Cerdd Dafod
* Y pedwar mesur ar hugain
Roedd **William Bulkeley** (tua 1515–1549) yn un o Aelodau Seneddol cynharaf Sir Fôn gan wasanaethu yn Senedd rhwng 1545 a 1549 

Roedd Bulkley yn ail fab Rowland Bulkely, Biwmares ac Alice merch Syr William Becconshall o Swydd Gaerhirfryn, yn frawd i Syr Richard Bulkley Canghellor a Siambrlen Gogledd Cymru, i'r hwn y bu'n weithredu fel dirprwy, a gan hynny yn ewyrth i Richard Bulkley ei olynydd fel Aelod Seneddol.

Priododd Elin merch Richard ap Meredydd Porthmal gan etifeddu ystâd Porthmal.

Gwasanaethodd fel dirpwy Siryf Sir Gaernarfon ym 1537 a 1538; ac Uchel Siryf Sir Fôn 1543-4 

Mi fyddai wedi bod yn aelod o'r Senedd pan pasiwyd y ddeddf i wneud Biwmares yn brif dref Môn yn hytrach na Niwbwrch.

Bu farw cyn ddiwedd sesiwn 1549 o'r Senedd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Williams, William Retlaw *The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliest times to the present day, 1541-1895* adalwyd 21 Rhagfyr 2015
2. ↑  The History of Parliament online  *BULKELEY, William I (by 1515-49), of Llangefni and Porthamel, Anglesey*  adalwyd 21 Rhagfyr 2015

| Senedd Lloegr |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Anhysbys** | **Aelod Seneddol Ynys Môn**1545 – 1549 | Olynydd:**Richard Bulekley** |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Carlo Vanzina yw ***Sapore Di Te*** a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Toscana a chafodd ei ffilmio yn Rhufain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Carlo Vanzina a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Giuliano Taviani. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Martina Stella, Giorgio Pasotti, Nancy Brilli, Andrea Pucci, Maurizio Mattioli, Serena Autieri, Vincenzo Salemme ac Eugenio Franceschini. Mae'r ffilm *Sapore Di Te* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Enrico Lucidi oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Luca Montanari sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Carlo Vanzina ar 13 Mawrth 1951 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 25 Rhagfyr 2010. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1976 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Carlo Vanzina nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Lleoliad Venedocia yn Ohio
Pentref yn Van Wert County, Ohio, Unol Daleithiau America, yw **Venedocia**. Fe'i lleolir ar briffordd daleithiol 116 yng ngogledd-orllewin Ohio, tua 10 milltir i'r de-ddwyrain o ddinas Van Wert, canolfan weinyddol y sir. Mae gan y pentref arwynebedd o tua 1/4 milltir sgwar a phoblogaeth o 160 (2000). 'Venedocia' yw'r ffurf Ladin ar yr enw Gwynedd ac mae'n adlewyrchu gwreiddiau Cymreig y pentref. Mae trigolion Venedocia yn hynod o falch o fod yn Americanwyr Cymreig.

Daeth yr ymsefydlwyr cyntaf yno tua'r flwyddyn 1848 ac fe'i ymgorfforwyd fel pentref yn 1897. Ymfudwyr o Gymru, ac yn arbennig o Wynedd, oedd yr ymsefydlwyr cyntaf. Mae rhai o drigolion presennol y pentref yn dal i gofio'r adeg pan siaredid Cymraeg yn y pentref.

Eglwys Bresbyteraidd Salem oedd canolfan y gymdeithas, a godwyd dros gan mlynedd yn ôl. Sefydlwyd y gynulleidfa yn 1848. Hyd at 1895 cynhelid pob gwasanaeth yn y Gymraeg. Mae Venedocia yn dal i gynnal Cymanfa Ganu flynyddol yn y Gymraeg, traddodiad a sefydlwyd yn 1915.

Ffuglen
-------

* Bartie Jones, *Call to Cambria*. Nofel am fywyd yn y pentref yn y 1970au.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol y pentref
* Fideo am gysylltiadau Cymraeg y pentref (2 funud, 4mb, fformat .wmv)
Pentrefan (neu 'amlwd' bychan) yn ne Ceredigion, tua dwy filltir i'r gorllewin o Lanybydder ar y ffordd i Landysul yw **Rhuddlan Teifi** (ceir sawl amrywiad ar yr enw, yn cynnwys **Rhuddlan Deifi**, **Pentre Rhuddlan** neu **Rhuddlan** yn unig). Mae'n gorwedd ar lan ogleddol Afon Teifi.

Prin bod Rhuddlan yn haeddu cael ei ddisgrifio fel 'amlwd' hyd yn oed, oherwydd does dim mwy na hanner dwsin o dai a ffermydd yno, ond mae ganddo le diddorol ym mytholeg Cymru. Ym *Math fab Mathonwy*, pedwaredd gainc y Mabinogi, lleolir llys Pryderi mab Pwyll Pendefig Dyfed yn Rhuddlan Teifi. Yn y chwedl, mae Pryderi yn arglwydd ar saith cantref Morgannwg yn ogystal â Dyfed, Ceredigion ac Ystrad Tywi. Daw Gwydion ap Dôn i lawr o Wynedd i'w lys yn Rhuddlan Teifi yn rhith bardd i geisio'r moch hud a lledrith a gafodd Pryderi gan Arawn, brenin Annwfn. Mae Gwydion yn rhithio ceffylau, milgwn a thariannau, ac yn eu cyfnewid am y moch. Y diwrnod wedyn, mae'r ceffylau, milgwn a thariannau hynny yn diflannu. Mae hyn yn arwain at ryfel rhwng Dyfed a Gwynedd, sy'n diweddu gyda ymladdfa rhwng Pryderi a Gwydion yn y gogledd. Lleddir Pryderi, a chaiff ei gladdu ym Maentwrog.

Mae hi bron yn sicr mai Rhuddlan (Teifi) yw'r lle. Yma felly, yn ôl traddodiad, yr oedd llys teyrnas Dyfed ar un adeg.

Cyfeiriadau
-----------

* Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930; sawl argraffiad newydd ers hynny), nodyn tud. 257.
Bardd ac hanesydd o Jersey yn yr iaith Hen Normaneg oedd **Wace** (tua 1100 – rhywbryd ar ôl 1174). Mae'n adnabyddus am ei ddau gronicl mydryddol *Roman de Brut* (1155) a *Roman de Rou* (1160–74).

Hanes Prydain ers oes Brutus ydy *Roman de Brut*, sydd yn addasiad o ffug-hanes Sieffre o Fynwy, *Historia Regum Britanniae*, yn bennaf. Ychwanegodd Wace sawl agwedd ddychmygol a rhamantus at hanes traddodiadol Prydain a Chylch Arthur, gan gynnwys y Ford Gron. Arddull fywiocach a dramataidd sydd i gronicl Wace, a chyda'i gyfieithiad i'r Saesneg gan Layamon roedd yn hynod o ddylanwadol yn natblygiad chwedlau'r Brenin Arthur yn Lloegr ac yn Ffrainc.

Penodwyd Wace yn ganonwr yn Bayeux rhywbryd cyn 1169, ar gais Harri II, brenin Lloegr, yr hwn a gomisiynodd *Roman de Rou*. Ysgrifennwyd y gwaith hwnnw mewn cwpledi wythsill a phenillion unodl alecsandraidd. Hanes ydyw o'r dugiaid Normanaidd o gyfnod y Llychlynnwr Rou (Hrólfr yn Norseg, neu Rollon yn Ffrangeg) hyd at Robert Curthose, ac mae'n cynnwys disgrifiad enwog o Frwydr Hastings. Yn 1174, trosglwyddodd y Brenin Harri ei nawddogaeth at un o'r enw Beneeit (o bosib Benoît de Sainte-Maure), a bu gwaith Wace yn anorffenedig.

Yn ogystal â'r groniclau, mae tri gwaith defosiynol gan Wace hefyd yn goroesi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Wace. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 6 Mawrth 2019.
**Velupillai Prabhakaran** (26 Tachwedd 1954 – 18 Mai 2009) oedd sylfaenydd ac arweinydd Teigrod Rhyddhau Tamil Eelam (y "Teigrod Tamil") yn Sri Lanca.

Ganed ef yn Velvettithurai. Sefydlodd y Teigrod Tamil yn 1972, i ymladd am wladwriaeth annibynnol yng ngogledd a dwyrain Sri Lanca. Roedd Sri Lanca ac India yn chwilio amdano ar gyhuddiadau o derfysgaeth, a chomdemniwyd ef i farwolaeth yn ei absenoldeb. Datblygodd ymosodiadau'r Teigrod i roi cychwyn i Ryfel Cartref Sri Lanca, a barhaodd hyd nes iddynt gael eu gorchfygu gan luoedd arfog Sri Lanca ym mis Mai 2009. Am gyfnod, roedd y Teigrod yn rheoli rhan helaeth o ogledd a dwyrain yr ynys.

Dechreuwyd trafodaethau heddwch nifer o weithiau, y tro olaf yn 2002. Wedi i'r trafodaethau hyn fethu'n derfynol yn 2006, dechreuodd lluoedd arfog Sri Lanca ar ymgyrch fawr yn eu herbyn, ac yn raddol cipiwyd eu tiriogaethau oddi arnynt. Adroddwyd gan gyfryngau Sri Lanca fod Velupillai Prabhakaran wedi ei ladd yn nyddiau olaf yr ymladd. Dywedodd AFP ei fod ef a dau gynorthwydd, Soosai a Pottu Amman, wedi eu saethu'n farw tra'n ceisio dianc mewn ambiwlans.

Dolenni allanol
---------------

Golwg 360: Honni bod arweinydd y Teigrod Tamil wedi ei ladd[*dolen marw*]

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 49149066529065601233
* LCCN: no2003108200
* ISNI: 0000 0001 1470 9182
* GND: 131735624
* SUDOC: 146055934

 |
Roedd **William Bagot, 3ydd Barwn Bagot** DL (27 Mawrth, 1811 - 19 Ionawr, 1887), yn ŵr llys a gwleidydd Ceidwadol a gynrychiolodd Sir Ddinbych fel Aelod Seneddol o 1835 i 1852.

Cefndir
-------

Ganwyd Bagot yn Blithfield House, Swydd Stafford; roedd yn fab hynaf i William Bagot, 2il Farwn Bagot a'i ail wraig y Fonesig Louisa, merch George Legge, 3ydd Iarll Dartmouth. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Charterhouse, yng Ngholeg Eton ac yng Ngholeg Magdalene, Caergrawnt.

Gyrfa Cyhoeddus
---------------

Cafodd Bagot ei ethol yn Aelod Seneddol dros Sir Ddinbych ym 1835, gan ddal y sedd hyd 1852. Gwasanaethodd fel is-gyrnol Bataliwn Gwŷr Meirch Iwmyn Swydd Stafford o 1854 hyd ei farwolaeth. Cynrychiolodd Sir Ddinbych fel Dirprwy Raglaw ym 1856. Ar farwolaeth ei dad ym 1856 fe'i dyrchafwyd i Dŷ'r Arglwyddi fel y trydydd Barwn Bagot. Gwasanaethodd yn y llywodraethau Ceidwadol Iarll Derby a Benjamin Disraeli fel chwip yr Arglwyddi o 1866 i 1868 ac eto o 1874 i 1880. Gwasanaethodd fel Bonheddwr y Siambr i'r Tywysog Albert rhwng 1858 a 1859.

Teulu
-----

Priododd yr Arglwydd Bagot yr Anrhydeddus Lucia Caroline Elizabeth, merch George Agar-Ellis, Barwn 1af Dover, ym 1851. Bu iddynt ddau fab a phum merch. Bu eu merch Louisa yn briod a Hamar Alfred Bass o deulu Bragdy Bass ym 1879. Bu farw Bagot ym mis Ionawr 1887 yn 75 oed ac olynwyd ef i'r farwniaeth gan ei fab hynaf William. Bu'r Arglwyddes Bagot farw ym mis Ionawr 1895 yn 68 oed wedi iddi oroesi'i gŵr am wyth mlynedd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dod, Robert P. (1860). The Peerage, Baronetage and Knightage of Great Britain and Ireland. London: Whitaker and Co. tt. 99–100.
2. ↑  A Cambridge Alumni Database. University of Cambridge[*dolen marw*]
3. ↑  *Memorials of the Bagot Family* gan William Bagot, 2il Farwn Bagot W. Hodgetts, 1824 fersiwn arlein -
4. ↑  Burton on Trent Local History 
Hamar Alfred Bass (1842 – 1898) *adalwyd 15 Ebrill 2015*

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Robert Myddelton-Biddulph** | **Aelod Seneddol Sir Ddinbych**1835 – 1852 | Olynydd:**Robert Myddleton-Biddulph** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 83641499
* LCCN: no2009046886

 |
William Brace ym 1906
Gwleidydd ac arweinydd undeb Cymreig oedd **William Brace** (23 Medi 1865 – 12 Hydref 1947) a oedd yn Llywydd Ffederasiwn Glowyr De Cymru rhwng 1912 ac 1915. Roedd hefyd yn Aelod Seneddol Lib-Lab San Steffan dros etholaeth De Morgannwg ac Abertyleri ac roedd yn lladmerydd brwd dros un undeb ar gyfer holl lowyr gwledydd Prydain a chafwyd sawl dadl gyhoeddus ynghylch hyn rhyngddo a Mabon (William Abraham). Rhwng 1915 ac 1919 roedd yn is-ysgrifennydd yn y Swyddfa Gartref.

Cafodd ei eni yn Rhisga yn yr ardal lofaol o Sir Fynwy yn un o chwech o blant. Wedi cyfnod yn yr ysgol gynradd aeth i weithio i bwll glo lleol yn ddim ond 12 oed ac yna ym mhyllau Celynnen ac Abercarn. Yn 1898 cafodd ei benodi'n is-lywydd cyntaf Ffederasiwn Glowyr De Cymru a daeth yn Llywydd rhwng 1912 ac 1925. Ym 1890 cafodd ei benodi yn asiant i Undeb Llafur De Cymru ac ychydig yn ddiweddarach yn Gynghorydd ar Gyngor Sir Fynwy.

Priododd Nellie Humphreys yn 1890 a chawsant ddau o blant ac un ferch. Daeth y mab ieuengaf, Ivor Llewellyn Brace, yn Brif Farnwr Prif Lys Sarawak, Gogledd Borneo a Brunei.

Bu farw ar ôl gwaeledd hir yn ei gartref yng Ngallt-yr-ynn, Casnewydd yn Hydref 1947 yn 82 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwyddoniadur Cymru; Gwasg Prifysgol Cymru; Argraffwyd 2008; tudalen B89.
2. 1 2 3 4  (Saesneg) "Brace, William (1865–1947), undebwr llafur". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/47328.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
3. 1 2  "*Obituary: Mr. William Brace. Service In South Wales Coalfield*". *The Times*. 14 Hydref 1947. t. 6.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 306324726
* ISNI: 0000 0004 2649 9735
* GND: 1046716654
* BNF: cb166361053 (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Ùige** yn bentref ar arfordir gorllewinol penrhyn Trotternish ar Ynys Skye, Yr Alban.  Roedd gan Ùige boblogaeth o 423 yn 2011.

Enw
---

Mae’r enw yn dod o hen Lychlyn, *wikt:vík|vík,*  sy’n golygu *Bae*. Enwau tebyg yn cynnwys "Wick" a "Vik".

Enwyd Uigg, ar Ynys Tywysog Edward, Canada ar ôl Ùige gan bobl a ddaeth i Ganada fel rhan o Glirio’r Ucheldiroedd.

Daearyddiaeth
-------------

Saif Ùige yn rhannol ar y traeth uchel ar ben y bae ac yn rhannol ar y llethrau serth o’i gwmpas. Mae Afon Rha ac Afon Conon yn cyrraedd y bae yno.

Trafnidiaeth
------------

Mae’r A87 yn mynd o Ùige drwy Bort Rìgh a Kyle of Lochalsh. Mae hefyd yr A855 sy’n mynd yn ogleddol ac o gwmpas Trotternish cyn mynd i lawr i Bort Rìgh. Ers Awst 2006, mae bysiau Intercity wedi cyrraedd Ùige, ac my bysiau Scottish Citylink yn mynd mor bell a Fort William a Glasgow.

Fferiau
-------

Fferi yn gadael Ùige
Mae fferiau Caledonian MacBrayne yn mynd o Ùige i An Tairbeart ar Na Hearadh ac i Loch nam Madadh ar Uibhist a Tuath. Mae’r ddau yn creu cysylltiad rhwng yr Ynysoedd Heledd Allanol, Skye a thir mawr Yr Alban.

Cyferiadau
----------

1. ↑  Gwefan Geiriadur Daearyddol yr Alban; Cyhoeddwyr Prifysgol Caeredin a Chymdeithas Frenhinol Daearyddol yr Alban
2. ↑  Cyfrifiad Cyngor yr Ucheldir, 2011
3. ↑  "Enwau llefydd P-Z, Llywodraeth yr Alban" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2016-05-26. Cyrchwyd 2022-11-01.
Cantref yn y Berfeddwlad yng ngogledd-ddwyrain Cymru oedd **Rhufoniog**. Rhyngddo a Môr Iwerddon gorweddai cantref Rhos. Cyfeirir at y ddau gantref gyda'i gilydd weithiau fel 'Rhos a Rhufoniog' ac maent yn cyfateb yn fras i diriogaeth yr hen Sir Ddinbych. Yn y gogledd a'r dwyrain roedd Afon Elwy, Afon Clwyd ac Afon Clywedog yn ffurfio ffin naturiol. Fel heddiw roedd y tir yn llwm ac anghysbell.

Roedd tri o gymydau yn Rhufoniog, sef Uwch Aled ac Is Aled gydag Afon Aled yn ffin rhyngddyn nhw, a chwmwd Ceinmeirch (hefyd 'Cymeirch' neu 'Ystrad') yn y de-ddwyrain rhwng Afon Lliwen ac Afon Clywedog.

Mae hanes cynnar y cantref yn anhysbys. Yn ôl traddodiad cafodd ei enwi ar ôl Rumaun, un o feibion Cunedda. Roedd yn rhan o diriogaeth y Deceangli yn y cyfnod Rhufeinig. Roedd llawer o'r tir yn nwylo esgobion Bangor a Llanelwy. Erbyn yr Oesoedd Canol, Dinbych oedd ei ganolfan. Rhoddwyd y cantref i'r tywysog Dafydd ap Gruffudd yn 1277 a phum mlynedd yn ddiweddarach, ar ôl marwolaeth Dafydd, fe roddwyd i Henry Lacy, Iarll Lincoln. Gyda chantref Rhos, lluniwyd arglwyddiaeth Dinbych.

Heddiw mae'r rhan fwyaf o'r diriogaeth yn gorwedd yn Sir Ddinbych, gyda rhannau gorllewinol yn sir Conwy.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
* Y Berfeddwlad
Voyager 1
Mae **Voyager 1** sy'n pwyso 722-kilogram (1,592 pwys) yn chwiliedydd gofod a lawnsiwyd gan NASA o Ganolfan Ofod, Kennedy, Fflorida ar 5 Medi 1977 ar berwyl i hedfan heibio'r planedau Iau a Sadwrn. Gyda chwiliedydd arall, Voyager 2, roedd Voyager 1 yn gyfrifol am dynnu'r lluniau gorau o'r planedau a'u lloerennau ac yn sgil y lluniau hyn, darganfuwyd llosgfynyddoedd ar Io, a gwnaethpwyd y mesuriadau mwyaf manwl o awyrgylch y lloeren Titan gan y ddau chwiliedydd. Ar hyn o bryd mae Voyager 1 ar ei ffordd allan o Gysawd yr Haul trwy wregys Kuiper a hi yw'r roced sydd wedi teithio bellaf o'r Ddaear erioed.

Record Aur
----------

Cariodd y roced (fel Voyager 2 o'i blaen) record aur yn llawn o wybodaeth rhag ofn o fodau arallfydol ddod ar ei thraws. Ar y ddisg roedd lluniau o'r Ddaear, anifeiliaid, gwybodaeth gwyddonol a chyfarchion mewn amryw o ieithoedd gan gynnwys y Gymraeg: (*Iechyd da i chwi yn awr, ac i'r oesoedd*). Cynhwyswyd arni hefyd synau gwahanol: morfilod, plentyn yn crio, tonnau'r môr ac yn y blaen.

Gweler hefyd
------------

* Voyager 2

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Voyager (1 a 2) (NASA)". *Jet Propulsion Laboratory (NASA)*. 2017. Cyrchwyd 15 Medi 2017.
2. ↑  Clark, Stuart (13 Medi 2013). "Voyager 1 leaving solar system matches feats of great human explorers". *The Guardian*.
3. ↑  "*Voyagers are leaving the Solar System*". *Space Today*. 2011. Cyrchwyd 39 Mai 2014. Check date values in: `|accessdate=` (help)
4. ↑  "Y Gymraeg yn y gofod". *BBC Cymru Fyw*. 15 Medi 2017.
*Am enghreifftiau eraill o'r enw gweler Verdun*.
*Quai Londres* yn Verdun
Dinas yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc yw **Verdun**, prif ddinas ardal Meuse, yn rhanbarth hanesyddol Lorraine. Ei henw yn nghyfnod y Rhufeiniaid oedd *Verodunum*.

Gorwedd y ddinas ar lannau Afon Meuse. Mae ganddi furiau trwchus o'i chwmpas. Mae ganddi eglwys gadeiriol ganoloesol (11g - 13g). Ceir porthladd ar y gamlas sy'n rhedeg trwy'r ddinas.

Sefydlwyd esgobaeth yn Verdun yn y 3g. Cafodd y ddinas ei difrodi gan y Ffrancod yn y 5g ond fe'i hailadeiladwyd yn ddiweddarach yn y ganrif honno. Yn 843 arwyddwyd cytundeb yno rhwng tri mab Louis Dduwiol, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, i rannu'r ymerodraeth. Yn 1552 cafodd Verdun ei hymgorffori yn nheyrnas Ffrainc gan Harri II. Ildiodd y ddinas i'r Almaenwyr yn 1789 yn y rhyfel rhwng Ffrainc a'r Almaen yn sgîl y Chwyldro Ffrengig ac eto yn 1870. Gwelodd Verdun ymladd ofnadwy yn y Rhyfel Byd Cyntaf a dinistriwyd y rhan fwyaf o'r ddinas yn y brwydro ffyrnig yn 1916 rhwng y Ffrancod, dan arweiniad Marsial Pétain, a'r Almaenwyr,un o frwydrau gwaethaf y Rhyfel Mawr.

Gweler hefyd
------------

* Brwydr Verdun (1916)
* Cytundeb Verdun
Cynhyrchydd drama o Gymro oedd **Wilbert Lloyd Roberts** (1926 – Tachwedd 1996). Sefydlodd y cwmni proffesiynol Cymraeg cyntaf – Cwmni Theatr Cymru yn yr 1960au.

Ganwyd Wilbert yn 7 Rhes y Faenol, Llanberis. Yn 2017 gosodwyd plac ar y tŷ yn ei ddisgrifio fel 'Arloeswr y theatr Gymraeg'.

Gyrfa
-----

Fe’i hapwyntiwyd yn gynhyrchydd drama radio gyda BBC Cymru tua chanol y pumdegau. Ar y pryd roedd cnewyllyn bychan o actorion proffesiynol yn nhair canolfan BBC Cymru ym Mangor, Abertawe a Chaerdydd. Er hynny amaturiaid brwdfrydig oedd y mwyafrif o berfformwyr ym myd y ddrama. Llwyddodd Wilbert i ddenu cnwd o actorion amatur i weithio ar lwyfan, ar y radio, ac yn ddiweddarach i ymgodymu â sialens newydd y stiwdio deledu.

Yn 1965, fel cyfarwyddwr o adran Gymraeg y 'Welsh Theatre Company', teithiodd ei gynhyrchiad o *Cariad Creulon* o gwmpas Cymru dan yr enw Cwmni Theatr Cymru. Yn ogystal, cychwynnodd Wilbert gylchgrawn theatr o'r enw *Llwyfan*.

Erbyn 1972 sefydlwyd Theatr Cymru fel cwmni annibynnol gyda hen gapel Tabernacl, Bangor yn gartref i'r cwmni. Ar y cychwyn cynigiwyd contract llawn-amser i dri actor.

Yn 1974, wedi trafodaethau hir gyda Phrifysgol Bangor, sefydlwyd Theatr Gwynedd a daeth Wilbert yn gyfarwyddwr cyntaf y sefydliad. Wedi cyfnod cythryblus i'r cwmni, ymddiswyddodd Wilbert yn 1982. Wedi hynny arweiniwyd y cwmni gan Emily Davies wedi ei chynorthwyo gan Ceri Sherlock. Daeth Theatr Cymru i ben yn Ionawr 1984 pan diddymwyd eu grant gan Gyngor y Celfyddydau.

Caewyd Theatr Gwynedd yn Hydref 2008 a datblygwyd cynlluniau am theatr newydd fel rhan o gynllun Pontio, a agorodd yn 2015. Yn Rhagfyr 2016, dadorchuddiwyd gerflun o Wilbert sydd wedi ei osod yn barhaol yn nghanolfan Pontio.

Yn dilyn ei ymddeoliad o'r theatr, cychwynodd gwmni teledu annibynnol ‘Ffenics’.

Wedi ei farwolaeth yn 1996 sefydlwyd ysgoloriaeth goffa iddo yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Fe'i gyflwynwyd am y tro cyntaf yn 1999 ac mae'n gwobrwyo y cystadleuydd mwyaf addawol er mwyn iddo/iddi ddatblygu gyrfa fel perfformiwr theatrig broffesiynol.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod a Beti (1927-2008) a cawsant ddau o blant, Ann Llwyd a Elin Roberts-Puw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Owen, George (Rhagfyr 1996/ Ionawr 1997). TEYRNGED - Wilbert, arloeswr. Barn.
2. ↑  Eco'r Wyddfa Nadolig 2017
3. 1 2  *Bangor's Pontio Arts and Innovation Centre unveils sculpture in memory of Wilbert Lloyd Roberts*   (en) , Daily Post, 19 Rhagfyr 2016.  Cyrchwyd ar 3 Ebrill 2023.
4. ↑  (Saesneg) Theatr Cymru 1972 – 1984. Blog Martin Morley (16 Medi 2018).
5. ↑  *Theatre founder Wilbert Lloyd Roberts sculpture unveiled*   (en) , BBC News, 19 Rhagfyr 2016.
6. ↑   Dadorchuddio cerflun o Wilbert Lloyd Roberts. Pontio (18 Rhagfyr 2016). Adalwyd ar 4 Ebrill 2023.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Laurent Bouzereau yw ***All About "The Birds"*** a gyhoeddwyd yn 2000. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gladiator* sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Laurent Bouzereau ar 1 Ionawr 1962 ym Mharis. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1983 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Laurent Bouzereau nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| All About "The Birds" |  | Ffrainc |  | 2000-01-01 |
| *Conan Unchained: The Making of 'Conan'* |  | Unol Daleithiau America |  | 2000-01-01 |
| *Five Came Back* |  | Unol Daleithiau America |  |  |
| Roman Polanski: Dyddiadur Mewn Ffilm |  | yr Eidaly Deyrnas Gyfunolyr Almaen |  | 2011-09-27 |
| Secrets of The Force Awakens: a Cinematic Journey |  |  |  | 2016-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Rhiw Gwraidd (copa gorllewinol)** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO009634. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 424 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 442 metr (1450 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cigoedd yn cael eu barbeciwio mewn bwyty
Barbeciw wedi'i baratoi ym Mhatagonia, yr Ariannin
Mae**barbeciw** neu **barbiciw** yn ddull o goginio, yr offer neu declyn sy'n cael ei ddefnyddio i goginio, y math o fwyd sydd wedi'i goginio felly, ac yn enw ar gyfer pryd neu ddigwyddiad ble mae'r math hwn o fwyd yn cael ei goginio a'i weini.

Technegau
---------

Mae technegau barbeciwio yn cynnwys mygu, rhostio neu bobi, brywsio a grilio. Y dechneg wreiddiol yw coginio gan ddefnyddio mwg ar dymheredd isel a thros gyfnod hir o amser (oriau lawer).

Mae barbeciwio fel arfer yn weithgaredd awyr agored trwy fygu'r cig dros bren neu golosg. Gall barbeciw bwyty gael ei goginio mewn popty mawr o fricsen neu fetel sydd wedi'i ddylunio yn arbennig. Mae barbeciw yn cael ei gynnal mewn nifer o ardaloedd o amgylch y byd ac mae nifer o amrywiaethau rhanbarthol.

Tarddiad enw
------------

Mae'r gair "barbeciw" yn tarddu o'r gair Saesneg *barbeque* sydd yn ei dro yn tarddu o'r gair Sbaeneg *barbacoa*. Credir bod y gair hwnnw wedi tarddu o barabicu sydd i'w ganfod yn iaith Arawak pobl y Caribî a phobl Timucua Florida.
Rhywogaeth gyffredin o slefren fôr fawr yw ***Rhizostoma pulmo*** (Cymraeg: **slefren gasgen**, **slefren faril**). Yn nodweddiadol mae gan slefrod casgen faint o hyd at 40 cm ar draws, ond yn gallan nhw gyrraedd 150 cm neu fwy.

Maen nhw'n heigio mewn dyfroedd arfordirol cynnes ddiwedd y gwanwyn er mwyn bwyta'r plancton sydd ar gael mewn dyfroedd bas. Yn ystod misoedd Mai a Mehefin, mae nifer fawr ohonyn nhw'n cael eu golchi i’r lan, ac maen nhw i'w cael yn aml ar draethau. Maen nhw'n gyffredin oddi ar arfordir Ynysoedd Prydain ac enwedig ym Môr Iwerddon yn ystod misoedd yr haf. 

Mae ganddyn nhw wyth braich ffriliog, sy’n cynnwys tentaclau brathu bach sy’n amghylchynu cannoedd o gegau bach. Nid yw eu brath yn beryglus i bobl fel rheol, ond mae'n achosi teimlad llosgi ar y croen, a gall arwain at lid a dermatitis.

Maen nhw'n hoff fwyd y grwbanod môr lledrgefn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Slefren fôr casgen", The Wildlife Trusts; adalwyd 3 Mai 2021

Dolenni allanol
---------------

* Adroddiad Itis

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhizostoma pulmo***