recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sefydliad anllywodraethol rhyngwladol yw **Fforwm Economaidd y Byd** sydd yn cynnal cyfarfod blynyddol, fel arfer yn Davos, cyrchfan iechyd a sgïo yng Nghanton y Grisons, y Swistir, ym mis Ionawr. Yno bydd nifer o wleidyddion, pobl busnes, llunwyr polisi, academyddion, undebwyr llafur, dyngarwyr, a phenaethiaid sefydliadau anllywodraethol blaena'r byd yn ymgynnull i drafod materion rhyngwladol, yn bennaf masnach ryngwladol a datblygu economaidd ond hefyd pynciau gwleidyddol a chymdeithasol. Lleolir pencadlys yr WEF ei hun yn Cologny, Canton Genefa.

Ym 1971 trefnwyd cynhadledd i bobl busnes Ewropeaidd, a oedd yn bwriadu cystadlu â chwmnïau Americanaidd, gan Klaus Schwab, athro ym Mhrifysgol Genefa. Yn sgil llwyddiant y gynhadledd, sefydlodd Schwab y Fforwm Rheolaeth Ewropeaidd er mwyn hyrwyddo cyfarfodydd economaidd blynyddol yn Davos, cyrchfan fynyddig a ddewiswyd er preifatrwydd. Yn ddiweddarach ychwanegwyd materion gwleidyddol a chymdeithasol at agenda'r fforwm, ac ym 1976 gwahoddwyd i gynrychiolwyr o'r mil o gwmnïau mwyaf y byd fynychu'r cyfarfodydd blynyddol.

Mabwysiadwyd yr enw Fforwm Economaidd y Byd ym 1987 i gwmpasu'r holl faterion rhyngwladol a drafodwyd yn ystod y cynadleddau, gan gynnwys tlodi, yr amgylchedd, a rhyfel. Un o lwyddiannau'r WEF oedd y cytundeb anymosod a arwyddwyd gan Andreas Papandreou, Prif Weinidog Groeg, a Turgut Özal, Prif Weinidog Twrci, yn Davos ym 1988 er mwyn lleihau'r tensiynau rhwng y ddwy wlad. Yn Davos hefyd bu'r cyfarfod cyntaf rhwng gweinidogion o lywodraethau Gogledd Corea a De Corea ym 1989, y cyfarfod cyntaf rhwng Nelson Mandela, Llywydd yr ANC, ac F. W. de Klerk, Arlywydd De Affrica, ym 1992, a'r sesiwn i ddrafftio Cytundeb Gaza–Jericho ac felly sefydlu Awdurdod Cenedlaethol Palesteina ym 1994.

Yn niwedd y 1990au daeth yr WEF yn elyn i'r mudiad gwrth-globaleiddio, a chyhuddwyd y fforwm o ddifreinio gwledydd datblygol drwy hyrwyddo cyfalafiaeth a neo-ryddfrydiaeth fyd-eang. Gwrthwynebwyd yr WEF hefyd fel clwb yr elît, a bathwyd y term difrïol "Dyn Davos" gan y gwyddonydd gwleidyddol Samuel P. Huntington. Yn sgil protestiadau mawr yn erbyn yr WEF yn 2003, cyflwynwyd Fforwm Agored Davos i'w gynnal ar y cyd â'r brif gynhadledd, a gwahoddwyd mwy o sefydliadau anllywodraethol a gwledydd datblygol i Davos.

Yn ogystal â'r gynhadledd flynyddol yn Davos, mae'r WEF yn gweithio fel melin drafod ac yn lobïo dros ei argymhellion polisi. Lansiwyd sawl ymgyrch byd-eang gan yr WEF, gan gynnwys y Fenter Iechyd Byd-eang yn 2002 a chynllun yr Ailosodiad Mawr yn 2020. Cyhoeddwyd nifer o adroddiadau ymchwil gan yr WEF.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) World Economic Forum. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 14 Gorffennaf 2021.
2. ↑  "What we know about the Wuhan coronavirus and urgent plans to develop a vaccine for it". *World Economic Forum* (yn Saesneg). Cyrchwyd 9 Medi 2020.
Un o dri chwmwd cantref Llŷn yn yr Oesoedd Canol oedd **Dinllaen**. Gorweddai ar arfordir gogleddol y cantref, yng nghanol Penrhyn Llŷn. Ystyr 'Dinllaen' yw 'Caer Llŷn'.

Arfordir Dinllaen (Nefyn a Morfa Nefyn)
Ffiniai Dinllaen â chymydau Cymydmaen a Cafflogion i'r de, ei chymdogion yng nghantref Llŷn, Eifionydd i'r dwyrain, a rhan de-orllewinol cwmwd Uwch Gwyrfai yn Arfon i'r gogledd-ddwyrain. Mae'n wynebu Bae Caernarfon ac Iwerddon i'r gogledd ac ymestyn o'r Eifl yn y gogledd i Garn Fadryn i'r de.

Lleolid llys a chanolfan weinyddol y cwmwd yn Nefyn, prif ganolfan weinyddol y cantref. Yma y tyfodd bwrdeistref fechan Gymreig a ddaeth yn ddiweddarach yn fwrdeistref dan y drefn Seisnig ar ôl 1284. Ar wahân i Nefyn, "trefi" canoloesol bychan a geid yn y cwmwd. Erys enwau rhai ohonynt ar bentrefi'r ardal heddiw, e.e. Morfa Nefyn a Llithfaen.

Gorweddai Dinllaen ar lwybr y bererindod i Ynys Enlli, ac mae ei brif ganolfannau crefyddol i'w cael ar y llwybr hwnnw neu'n agos iddo, yn enwedig Pistyll, Ceidio, Tudweiliog a Llandudwen.

Plwyfi
------

* Abererch
* Boduan
* Carnguwch
* Ceidio
* Edern
* Llandudwen
* Llannor
* Nefyn
* Pistyll
* Tudweiliog

Ffynhonnell
-----------

* A. D. Carr, 'Medieval Administrative Divisions', yn *Atlas of Caernarvonshire* (Caernarfon, 1977)
Fforiwr a morlywiwr o Eidalwr oedd **Giovanni Caboto** (Feniseg: Zuan Chabotto, Saesneg: *John Cabot*; tua 1450 – tua 1498) sy'n nodedig am ei ymdrech i ganfod Tramwyfa'r Gogledd Orllewin.

Mae'n bosib iddo gael ei eni yn Genoa. Cafodd ei dderbyn yn ddinesydd gan Weriniaeth Fenis rhwng 1471 a 1473, braint a oedd yn mynnu preswyl yn Fenis am 15 mlynedd, felly mae'n debyg i'w deulu symud yno pan oedd Giovanni yn fachgen.

Map o fordaith Giovanni Caboto yn 1497.
Yn 1497 danfonwyd Caboto gan Harri VII, brenin Lloegr, gyda chefnogaeth marsiandwyr Bryste, i fordwyo ffordd drwy'r gogledd orllewin i Asia. Roedd ganddo brofiad o fasnach y Môr Canoldir, ac mae'n debyg iddo deithio i Fecca a chael ei syfrdanu gan y sbeisys, sidan, a gleiniau ac amryw nwyddau eraill oedd ar werth. Dygwyd y rheiny dros y tir, drwy gyfrwng y deithfintai, ar hyd Ffordd y Sidan, o wledydd yr India a'r Dwyrain Pell. Ysbrydolwyd Caboto i chwilota am lwybr masnach newydd dros y môr, ar draws hemisffer y gorllewin. Aeth i Loegr, gan nad oedd yn medru canfod cefnogaeth ariannol yn yr Eidal. Hwyliodd o Fryste ym Mai 1497 yn y llong *Mathew*, gyda chriw o ddeunaw o ddynion, â'r nod o gyrraedd Cathay (Tsieina) neu Cipangu (Japan). Yn debyg i Cristoforo Colombo, a droediodd sawl ynys yn y Caribî, credodd Caboto ei fod yn sbïo ar gyrion dwyreiniol Asia pan ganfuwyd ynys Newfoundland. Hawliodd y tir hwnnw yn enw'r Brenin Harri VII, a dychwelodd i Loegr am ragor o gyflenwadau. Er iddo ond dystio i ganfod pysgodfeydd enfawr yng ngogledd-orllewin yr Iwerydd, yr ardal a elwir bellach Traethellau'r Tir Newydd, a heb brofi cyfleoedd masnachol eraill, perswadiodd y Brenin Harri i gefnogi mordaith arall. Ym Mai 1498, cychwynnodd Caboto ar ei ail fordaith i geisio cyrraedd y Dwyrain Pell, gyda phum llong a thri chant o ddynion, a methiant a fu'r ymdrech honno. Yn hanesyddol, credid i'r holl longau ddiflannu, ond mae tystiolaeth sy'n dangos i rai o'r morwyr ddychwelyd i Loegr. Ni wyddys tynged Giovanni Caboto. Rhyw hanner can mlynedd wedi ei farwolaeth, sefydlwyd Cwmni'r Anturiaethwyr Masnachol yn Llundain yn 1551 gan ei fab Sebastiano Caboto a fforwyr eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Peter D. Jeans, *Seafaring Lore and Legend* (Camden, Maine: International Marine/McGraw-Hill, 2004), tt. 77–78.

Darllen pellach
---------------

* James A. Williamson, *The Cabot Voyages and Bristol Discovery under Henry VII* (1962).
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Hirgoes crymanbig** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: hirgoesau crymanbig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ibidorhyncha struthersii***; yr enw Saesneg arno yw *Ibis bill*. Mae'n perthyn i deulu'r Hirgoesau crymanbig (Lladin: *Ibidorhynchidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *I. struthersii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r hirgoes crymanbig yn perthyn i deulu'r Hirgoesau crymanbig (Lladin: *Ibidorhynchidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Hirgoes crymanbig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
**Dindaethwy** oedd un o ddau gwmwd cantref Rhosyr, yn nwyrain Môn.

Gorweddai cwmwd Dindaethwy rhwng Afon Menai a Thraeth Lafan i'r de a'r Traeth Coch ar Fôr Iwerddon i'r gogledd. Roedd yn cynnwys pwynt dwyreiniol yr ynys, Trwyn Du ym Mhenmon, gyferbyn ag Ynys Seiriol. Ffiniai â chwmwd Menai, ail gwmwd Rhosyr, i'r gorllewin a chwmwd Twrcelyn, cantref Cemais, i'r gogledd.

Roedd gan Dindaethwy lys cymydol yn Llan-faes, canolfan bwysicaf y cwmwd. Yn ddiweddarach yn yr Oesoedd Canol, sefydlodd Llywelyn Fawr fynachlog yn Llan-faes a chladdwyd ei wraig Siwan yno. Cyn hynny roedd gan y cwmwd un o ddau glas pwysicaf yr ynys ym Mhenmon, a drowyd yn briordy yn y 12g, sef Priordy Penmon.

Ymhlith canolfannau grym diweddarach y cwmwd oedd Penmynydd, plas teuluol Tuduriaid Môn.

Yr enw
------

Ystyr yr enw Dindaethwy yw 'Caer y Daethwy' (*din* 'caer neu amddiffynfa' + *Daethwy*). Ceir yr amrywiadau *Tindaethwy* a *Tyndaethwy* hefyd. Llwyth Celtaidd lleol oedd y Daethwy. Cedwir eu henw yn yr enw lle Porthaethwy yn ogystal. Mae'n bosibl mai amddiffynfa *Dinas*, plwyf Llandysilio, fu canolfan y llwyth.

Ymddengys fod y gair *Dindaethwy* yn enw Cynan Dindaethwy, brenin Gwynedd ar ddechrau'r 9g, yn deillio o'r ffaith ei fod yn frodor o'r rhan yma o Ynys Môn.

Plwyfi
------

Roedd Dindaethwy yn cynnwys y plwyfi eglwysig canlynol:

* Llanbedr Mathafarn Wion
* Llandegfan
* Llandysilio
* Llanddona
* Llanddyfnan
* Llan-faes (creuwyd plwyf Biwmares yn ddiweddarach allan o ran o'r plwyf)
* Llanfair Mathafarn Eithaf
* Llanfair Betws Geraint
* Llanfair Pwllgwyngyll
* Llanfihangel Dinsilwy (aeth yn rhan o blwyf Llaniestyn)
* Llangoed
* Llaniestyn
* Llanredifel
* Llansadwrn
* Penmon

Cyfeiriadau
-----------

* A. D. Carr, *Medieval Anglesey* (Llangefni, 1982)
* Melville Richards, 'Rhaniadau'r Canol Oesoedd', yn *Atlas Môn* (Llangefni, 1972)
Map sy'n dangos lleoliad Herm o fewn Beilïaeth Ynys y Garn
Un o Ynysoedd y Sianel yw **Herm** (Guernésiais: *Haerme*) sy'n rhan o Blwyf Saint Peter Port ym Meilïaeth Ynys y Garn. Lleolir ym Môr Udd, i ddwyrain Ynys y Garn ac i ogledd-orllewin Sark a Brecqhou. Mae ganddi arwynebedd o 2 km2, a phoblogaeth o 62.

Darganfuwyd Herm yn Oes Ganol y Cerrig, a daeth yr ymsefydlwyr cyntaf i'r ynys yn Oes Newydd y Cerrig ac Oes yr Efydd. Canfuwyd nifer o fedroddau megalithig yng ngogledd Herm a adeiladwyd gan ffermwyr yn 5000–3000 CC. Cafodd yr ynys ei chyfeddiannu gan Ddugiaeth Normandi yn 933. Bu'n diriogaeth i Goron Loegr ers 1204. Roedd yn gartref i fynachod yn yr 16g, ac yn hwyrach bu llywodraethwyr Ynys y Garn yn hwylio i'r ynys i saethu cwningod. Adeiladwyd chwarel gwenithfaen a mwynglawdd arian ar Herm yn ystod y Chwyldro Diwydiannol. Tri thenant cyntaf Herm, oedd yn meddu ar brydles yr ynys, oedd y Tywysog Blücher von Wahlstatt, ŵyr y Maeslywydd Gebhard Blücher (1889–1914), yr awdur Compton Mackenzie (1920–23), a Syr Percival Perry, cadeirydd y cwmni Ford (1923–39). Cafodd Ynysoedd y Sianel eu meddiannu gan yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Ym 1949, prynodd Cynulliad Ynys y Garn yr ynys oddi ar y Goron. Roedd Herm yn brydles i'r Uwchgapten Peter Wood o 1949 hyd 1980, a'i ferch Penny a'i gŵr Adrian Heyworth o 1980 hyd 2008. Rheolir Herm heddiw gan Herm Island Ltd, rhan o ymddiriedolaeth Starboard Settlement, a sefydlwyd gan y tenantiaid John a Julia Singer.

Lleolir porthladd Herm ar ei arfordir gorllewinol. Ymhlith adeiladau'r ynys mae gwesty'r Tŷ Gwyn, Capel St Tugual, Bwthyn y Pysgotwr, tafarn a bwyty'r *Mermaid*, ac ysgol gynradd fechan a chanddi wyth o ddisgyblion. Yn ystod yr haf, mae hyd at 100,000 o dwristiaid yn ymweld â'r ynys, ac yn cyrraedd ar un o gatamaranau'r cwmni Trident. Adeg y Nadolig, mae hyd at 500 o drigolion Ynys y Garn yn teithio i Herm pob dydd i brynu anrhegion yn siop yr ynys. Gwaharddir ceir a beiciau ar Herm, a chaniateir tractorau i gludo nwyddau a beiciau â phedair olwyn i gludo gweithwyr o amgylch yr ynys.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Helen Pidd. Herm away from home: the Channel Island charmer, *The Guardian* (28 Mehefin 2012). Adalwyd ar 28 Ionawr 2017.
2. ↑  (Saesneg) Herm project Archifwyd 2016-11-17 yn y Peiriant Wayback. Prifysgol Durham. Adalwyd ar 28 Ionawr 2017.
3. ↑  (Saesneg) Jerome Taylor. Herm Island: Lovers' rock Archifwyd 2017-04-08 yn y Peiriant Wayback. *The Independent* (24 Medi 2008). Adalwyd ar 28 Ionawr 2017.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
* (Saesneg) Stampiau Herm Archifwyd 2017-08-29 yn y Peiriant Wayback.

| * v
* t
* e
Ynysoedd y Sianel |
| --- |
| Beilïaeth Jersey | 
* **Jersey**
* Écréhous
* Minquiers
* Pierres de Lecq
* Les Dirouilles

 |
| Beilïaeth Ynys y Garn | 
* **Ynys y Garn**
* Alderney
* Sark
* Herm
* Brecqhou
* Burhou
* Ortac
* Casquets
* Jethou
* Lihou

 |
Offeiriad a dyddiadurwr o Sais oedd **Robert Francis Kilvert** (3 Rhagfyr 1840 – 23 Medi 1879). Mae'n enwog am ei ddyddiaduron, sy'n cofnodi bywyd bob-dydd Sir Faesyfed yn y 1870au.

Ganed Kilvert yn Hardenhuish ger Chippenham, yn fab i offeiriad, ac aeth i Goleg Wadham, Rhydychen, lle graddiodd yn M.A. yn 1866. Bu'n gurad i'r dad am gyfnod, yna cafodd ei apwyntio yn gurad Cleiro yn Sir Faesyfed (Powys heddiw) yn 1864. Yn 1876 cafodd fywoliaeth Sant Harmon yn 1876, ac yn 1877 symudodd i Bredwardine yn Swydd Henffordd, lle bu hyd ei farw.

Dechreuodd ysgrifennu ei ddyddiadur yn Ionawr 1870, gan ddal ymlaen hyd Fawrth 1879, er bod y rhan o fis Mehefin 1876 hyd Rhagfyr 1877 ar goll. Cyhoeddwyd detholion o'i ddyddiaduron yn Gymraeg (wedi'u cyfieithu gan Trebor Lloyd Evans) a Saesneg.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 71458497
* LCCN: n50045475
* ISNI: 0000 0001 1069 9255
* GND: 138054517
* SUDOC: 032019076
* BNF: cb12312845t (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ffilm ddrama rhamantus gan y cyfarwyddwr Henry Koster yw ***Fraulein*** a gyhoeddwyd yn 1958. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Fraulein*** ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Berlin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Daniele Amfitheatrof. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Dana Wynter, Mel Ferrer a Dolores Michaels. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Vertigo* sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Leo Tover oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henry Koster ar 1 Mai 1905 yn Berlin a bu farw yn Camarillo ar 25 Ebrill 1980. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* seren ar Rodfa Enwogion Hollywood

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Henry Koster nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
Llenor yn ysgrifennu yn Almaeneg oedd **Franz Kafka** (3 Gorffennaf 1883 - 3 Mehefin 1924).

Ganwyd yn ninas Prâg, oedd yr adeg honno yn rhan o Awstria-Hwngari, i deulu Iddewig dosbarth-canol. Almaeneg oedd ei famiaith. O 1889 hyd 1893, aeth i'r *Deutsche Knabenschule*, ysgol elfennol i fechgyn, ac oddi yno i'r *Altstädter Deutsches Gymnasium*, gan gymeryd ei arholiad Maturita yn 1901.

Aeth i Brifysgol Charles-Ferdinand ym Mhrâg, lle dechreuodd astudio cemeg cyn newid i'r gyfraith ymhen pythefnos. Graddiodd yn 1906, ac aeth i weithio i gwmni yswiriant yn 1907. Yn y cyfnod yma, dyfeisiodd yr het galed i weithwyr diwydiannol, ac enillodd fedal am hyn. Yn 1923, symudodd i Berlin i ganolbwyntio ar ysgrifennu. Roedd wedi bod yn dioddef o'r diciau ers 1917, a chyn hir dychwelodd i Prâg cyn mynd i sanatoriwm yn Kierling ger Vienna lle bu farw yn 1924.

Gwaith
------

Dim ond ychydig o’i waith cafodd ei gyhoeddi yn ystod ei fywyd. Cyhoeddwyd casgliadau o straeon byrion *Betrachtung* (Myfyrdod) ac *Ein Landarzt* (Meddyg cefn gwlad) a straeon unigol fel *Die Verwandlung* (Metamorffosis) mewn cylchgronau llenyddol ond heb gael fawr o sylw.

Mynnodd Kafka roedd ei waithiau heb eu gorffen - *Der Process*, *Das Schloss* ac *Amerika* i‘w cael eu dinistrio‘n llwyr gan ei ffrind Max Brod. Ond anwybyddodd Brod dymuniadau Kafka ac fe’u cyhoeddwyd ar ôl iddo farw.

Daeth waith Kafka yn hynod o ddylanwadol yn ystod ail hanner yr 20g gan ysbrydoli nifer fawr o ysgrifenwyr, beirniad, artistiaid ac athronyddion.

Yr enwocaf o'i weithiau yw'r stori fer *Die Verwandlung* (Metamorffosis, 1915), lle mae dyn yn deffro un bore i ddarganfod ei fod wedi troi yn fath o bryf enfawr a ffiaidd a'r nofel *Der Prozeß* (Y Prawf, 1925) ble mae dyn yn cael ei gyhuddo gan awdurdod biwrocrataidd dideimlad, gyda natur o’i drosedd byth yn cael ei datgelu.

Mae straeon a nofelau Kaka wedi profocio dehongliadau di-ri. Mae llawer o feirniad yn gweld ei waith fel alegorïau, mae rhai eraill wedi dadlau bod perthynas anodd Kafka a’i dad wrth wraidd ei waith. Mae eraill yn pwysleisio ei feirniadaeth o systemau gormesol a'u biwrocratwyr di-wyneb, y trais a’r creulondeb totalitariaeth.

Mae Kafka yn aml cael ei gyfrif yn nghyd-destun Dirfodaeth (Existentialist). Tra bod Swrealwyr wedi’u dennu i’w ddefnydd o’r abswrd.

Mae ei waith *Die Verwandlung* wedi'i addasu i lyfr i ddysgwr Cymraeg o dan y teitl 'Metamorffosis' a gyhoeddwyd gan Iawn.Cymru yn 2021.

### Nofelau

* *Die Verwandlung* (Metamorffosis, 1915)
* *Der Prozeß* (Y Prawf, 1925)
* *Das Schloß* (Y Castell, 1926)
* *Amerika* (1927)

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 56611857
* LCCN: n81063091
* ISNI: 0000 0001 2280 370X
* GND: 118559230
* SELIBR: 205422
* SUDOC: 027325822
* BNF: cb119093016 (data)
* BIBSYS: 90051900
* ULAN: 500239670
* NLA: 35256821
* NDL: 00445030
* NKC: jn19990218037
* The SBN id CFIV005851 is not valid.
* BNE: XX907590
* CiNii: DA00322776

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Fflamingo Tsile** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: fflamingos Tsile) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Phoenicopterus chilensis***; yr enw Saesneg arno yw *Chilean flamingo*. Mae'n perthyn i deulu'r Fflamingos (Lladin: *Phoenicopteridae*) sydd yn urdd y *Ciconiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. chilensis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r fflamingo Tsile yn perthyn i deulu'r Fflamingos (Lladin: *Phoenicopteridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Fflamingo Chile | Phoenicopterus chilensis |  |
|
| Fflamingo James | Phoenicoparrus jamesi |  |
|
| Fflamingo bach | Phoeniconaias minor |  |
|
| Fflamingo'r Andes | Phoenicoparrus andinus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Fflamingo Tsile** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Yr arfer grefyddol o chwipio'r corff i ddangos penyd, disgyblaeth neu ymroddiad duwiol yw **fflangellaeth** neu **ffrewyllaeth**. Ceir sawl ymdrech anthropolegol i esbonio'r arfer, er enghraifft fel modd o fwrw cythraul allan neu buro'r enaid, dioddefaint gwaredol, cosb sadistaidd, neu ymgorfforiad o rym yr anifail sydd yn y chwip.

Defnyddir fflangellaeth ers yr oesoedd cynhanesyddol, mewn defodau urddo, puro, a ffrwythlondeb. Weithiau bu fflangellaeth, a ffurfiau eraill ar ddioddefaint corfforol megis llurguniad, yn hunanachosedig. Arferid fflangellaeth ddefodol yn Sparta, a chafodd anghredinwyr Rhufeinig eu chwipio gyda chynffon ych neu strapen ledr.

Darluniad o Fflangellwyr yng Nghronicl Nürnberg
Bu'r arfer Cristnogol o hunan-fflangellaeth ar ei anterth yn yr Oesoedd Canol Diweddar. Cychwynnwyd gan Raniero Fasani, Meudwy Umbria, yn sgil y pla yn yr Eidal ym 1259. Trefnodd Fasani orymdeithiau o hunan-fflangellwyr yn chwipio'u hunain, ac ymledodd yr arfer ar draws canolbarth a gogledd yr Eidal. Blodeuai'r fath ffanaticiaeth grefyddol yn oes milenariaeth, ac anogwyd yr hunan-fflangellwyr gan broffwydoliaethau Gioacchino da Fiore a diwethafwyr eraill. Erbyn canol y 13g, bu brawdoliaethau o Fflangellwyr, lleygwyr a chlerigwyr yn eu plith, yn chwipio'u hunain a'i gilydd mewn gorymdeithiau trwy drefi ar draws yr Eidal, yr Almaen, a'r Gwledydd Isel, ac yn galw ar y bobl leol i edifarhau. Cryfhawyd eu hymdrechion i liniaru barn Duw gan y Pla Du (1347–53), a thyfodd eu niferoedd yn sylweddol. Er gwaethaf sêl y Fflangellwyr, condemniwyd yr arfer gan y Pab Clement VI ym 1349, a chadarnhawyd y gollfarn honno gan Gyngor Konstanz (1414–18). O ganlyniad, cafodd Fflangellwyr Almaenig eu herlid gan y Chwilys a gostegai'r arfer.

Bu fflangellaeth yn ymddangos mewn defodau'r Americanwyr Brodorol, a pharhaodd yr arfer ymhlith rhai o lwyth yr Hopi hyd at ddiwedd y 19g. Arferir hunan-fflangellaeth o hyd gan y Mwslimiaid Shia sydd yn ymfflangellu ar ŵyl Ashura i gofio merthyrdod Husayn ym Mrwydr Karbala.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Flagellation (religious practice). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Gorffennaf 2020.
Fflodiardau yn Tokyo sydd wedi'u creu i warchod rhag ymchwyddiadau gyrwyntoedd
Mae **fflodiart** (hefyd fflodiat, fflodiard neu fflodiad) neu lifddor, yn ddor sy'n cael ei ddefnyddioi reoli llif dwr mewn muriau llifogydd, cronfeydd, afonydd, nentydd neu systemau llifgloddiau. Gallant gael eu dylunio i osod uchder brig gorlifannau ar gyfer argaeau, i addasu graddfa llif mewn llifddorau a chamlesi, neu gallant gael eu dylunio i atal llif dwr yn gyfan gwbl fel rhan o lifglawdd neu system ymchwydd storm. Gan fod y rhan fwyaf o'r dyfeisiadau hyn yn gweithio trwy reoli lefel arwyneb y dwr sy'n cael ei storio neu gyfeirio, maent hefyd yn cael eu galw yn gatiau brig. Yn achos systemau osgoi llifogydd, mae fflodiartau weithiau yn cael eu defnyddio i ostwng lefelau dwr mewn prif afon neu sianeli camlas trwy ganiatau i ragor o ddwr lifo i mewn i ddargyfeiriad llifogydd neu fasn cadw pan mae'r brif afon neu gamlas yn agosau at orlifo.

Ceir yr enghreifftiau cynharaf o wahanol ffurfiau o'r gair yn cael eu defnyddio yn y 15fed ac 16g.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Fflamingo bach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: fflamingos bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Phoeniconaias minor***; yr enw Saesneg arno yw *Lesser flamingo*. Mae'n perthyn i deulu'r Fflamingos (Lladin: *Phoenicopteridae*) sydd yn urdd y *Ciconiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. minor*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia ac Affrica.

Teulu
-----

Mae'r fflamingo bach yn perthyn i deulu'r Fflamingos (Lladin: *Phoenicopteridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Fflamingo Chile | Phoenicopterus chilensis |  |
|
| Fflamingo James | Phoenicoparrus jamesi |  |
|
| Fflamingo bach | Phoeniconaias minor |  |
|
| Fflamingo'r Andes | Phoenicoparrus andinus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Fflamingo bach** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Fflaplys migwyn** (enw gwyddonol: *Odontoschisma sphagni*; enw Saesneg: *bog-moss flapwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, gweddill gwledydd Prydain, ac yn Iwerddon, a gwledydd eraill hefyd.

Y Fflaplys migwyn (*O. sphagni*) yw'r llysiau'r afu mwyaf cyffredin gyda dail crwn, wedi'u dal yn unionsyth o'r coesyn. Mae'n tyfu mewn corsydd. Oren yw ei liw, fel arfer, er y gall fod yn frown neu'n gyfan gwbl wyrdd. Mae'r coesynnau'n tyfu hyd at 3 mm o led ac 8 cm o hyd, gyda dail ychydig dros 1 mm o hyd a lled.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Fflaplys migwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Dringwr o Awstria oedd **Herman Buhl** (21 Medi 1924 – 27 Mehefin 1957).

Ganed ef yn Innsbruck, a daeth yn adnabyddus am ei gampau yn yr Alpau, yn cynnwys dringo wyneb gogleddol y Piz Badile ar ei ben ei hun, y tro cyntaf i hyn gael ei wneud. Yn 1953 daeth yn enwog trwy fod y cyntaf i ddringo Nanga Parbat (8,125 m). Dringodd i'r copa ar ei ben ei hun, y tro cyntaf i hyn ddigwydd ar gopa dros 8,000 medr. Ar y ffordd i lawr, bu raid iddo dreulio noson ar ei sefyll, uwchben 8,000 medr. Mae Buhl yn adrodd yr hanes yn ei lyfr  *Achttausend drüben und drunter* (Nymphenburger, München).

Yn ddiweddarach, ef a Marcus Schmuck, Fritz Wintersteller a Kurt Diemberger oedd y cyntaf i gyrraedd copa Broad Peak yn 1957. Ef a Diemberger yw'r unig ddau berson i fod y cyntaf ar gopa dau fynydd dros 8,000 medr. Ychydig yn ddiweddarach, lladdwyd Buhl wrth ddringo Chogolisa.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 19675151
* LCCN: n88616455
* ISNI: 0000 0001 1042 1923
* GND: 118664832
* SUDOC: 026758407
* BNF: cb118944745 (data)
* NDL: 00434755
* NKC: mzk2014850888

 |
Darluniad o ddawns gavotte yn Llydaw (1878).
Dawns werin Ffrengig mewn amser cyffredin gan ddechrau ar 3ydd curiad y bar yw'r **gafót** (Ffrangeg: *gavotte*). Mae'n tarddu o'r 16g, a daeth yn ffasiynol yn y llys brenhinol yn yr 17g a bu'n boblogaidd yng nghylchoedd uchaf Ffrainc a Lloegr drwy gydol y 18g. Cafodd ei berfformio'n ddawns gymdeithasol a theatraidd yn y 19g, a fe'i ymarferir ar ffurfiau lleol gan y werin mewn rhannau o Ffrainc hyd heddiw.

Yn ei gasgliad *Terpsichore* (1612), mynnai Michael Praetorius i enw'r ddawns darddu o'r *gavots*, gwerinwyr rhanbarth Pays de Gap yn yr hen Dauphiné. Yn ôl tybiaeth arall daw'r enw o *gavaud*, gair yn nhafodiaith canolbarth Ffrainc sy'n golygu "coes gam". Disgrifia'r gafót gan Thoinot Arbeau yn *Orchésographie* (1588) yn debyg i'r banle dwbl: dawns gymdeithasol gan nifer o barau yn ffurfio cylch, a'i cherddoriaeth mewn mesur dyblyg gyda chymalau 4-bar ac 8-bar, ond yn wahanol i'r banle roedd ganddi neidiau ar y stepiau dwbl. Byddai'r parau hefyd, yn eu tro, yn dawnsio yng nghanol y cylch ac yn cusanu'r dawnswyr eraill.

Yn llys Louis XIV fe gyfansoddodd Jean-Baptiste Lully sawl enghraifft, a chafodd y gafót ddylanwad ar gerddoriaeth broffesiynol. Defnyddiwyd cerddoriaeth arddulliedig ar batrwm alawon y gafót yn symudiadau mewn cyfresi offerynnol, gan amlaf yng ngherddoriaeth faróc. Ceir enghreifftiau gan gyfansoddwyr yr 20g, gan gynnwys Prokofiev yn ei *Symffoni Glasurol* a Schoenberg yn ei Gyfres ar gyfer Cerddorfa Linynnol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "gavotte".
2. ↑  Carol G. Marsh, "Gavotte" yn *The International Encyclopedia of Dance* golygwyd gan Selma Jeanne Cohen (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2003).
3. ↑  Michael Kennedy, *Geiriadur Cerddoriaeth Rhydychen* (Caernarfon: Curiad, 1998), t. 317. Cyfieithwyd gan Delyth Prys.
Athronydd Almaenig a sosialydd oedd **Friedrich Engels** (28 Tachwedd 1820 – 5 Awst 1895). Cyd-ysgrifennodd *Y Maniffesto Comiwnyddol* (1848) gyda Karl Marx.

Ganwyd yn Barmen, talaith y Rhein, ym Mhrwsia. Cychwynnodd ar yrfa fusnes yn Bremen, ac yn ei amser hamdden fe fagodd ddiddordeb yng ngweithiau'r "Almaenwyr Ifainc" (gan gynnwys Ludwig Börne, Karl Gutzkow, a Heinrich Heine) ac, yn ddiweddarach, yr "Hegeliaid Ifainc" (megis Bruno Bauer a Max Stirner). Trodd Engels yn anffyddiwr ac yn chwyldroadwr yn athroniaeth y dilechdid Hegelaidd, a chyhoeddodd erthyglau dan yr enw Friedrich Oswald. Gwasanaethodd am un flwyddyn mewn catrawd fagnelau ym Merlin, ac yno fe fynychodd ddarlithoedd yn y brifysgol.

Gadawodd y fyddin ym 1842. Bu'n cwrdd â Moses Hess, a chafodd Engels ei berswadio ganddo i droi'n gomiwnydd a symud i Loegr. Treuliodd ei ddyddiau ym Manceinion yn y swyddfa fusnes, a'i nosweithiau yn y llyfrgell yn ymchwilio i'r amodau economaidd a gwleidyddol yn Lloegr. Cyfranodd erthyglau i gylchgronau yn Lloegr ac ar y cyfandir, gan gynnwys y *Deutsch-Französische Jahrbücher* dan olygyddiaeth Karl Marx ym Mharis. Cafodd berthynas glos â'r Wyddeles Mary Burns, er na phriodasant. Yn sgil ei marwolaeth ym 1863, cafodd berthynas â'i chwaer Lizzy Burns, a phriodasant ym 1878 ychydig oriau cyn ei marwolaeth hi.

Dychwelodd Engels i Bremen a chyhoeddodd ei lyfr *Die Lage der arbeitenden Klasse in England* (1845). Cafodd gyfarfodydd â Marx ym Mharis, Brwsel, ac yn Lloegr. Roedd Engels yn un o sefydlwyr y Gynghrair Gomiwnyddol yn Llundain ym 1847.

Wedi marwolaeth Marx ym 1883, Engels a gyflawnodd y gwaith o olygu a chyhoeddi'r ail gyfrol a'r drydedd gyfrol o *Das Kapital* (1885, 1894). Bu farw Engels o ganser yn 74 oed.

Athroniaeth ddadleuol
---------------------

Ymysg un o ddaliadau mwyaf dadleuol Engels oedd *Völkerabfälle* sef cyfeirio at rai pobloedd fel "gwaddod-bobl" neu "sbwriel-bobl" gan ddibynu ar y cyfieithiad. Dadleuoedd Engels yn 1848 bod rhaid pobloedd megis y Llydawyr, Gaeliaid yr Alban a'r Serbiaid yn eu hanfod yn annatblygiedig ac adweithiol a bod angen eu difa neu traflyncu o fewn cenhedloedd neu ddiwylliannau mwy datblygedig megis yr Almaenwyr neu'r Hwngariaid er mwyn gallu cymryd rhan gweithredol yn y chwyldro dros hawliau unigolion a gweithwyr.


]]
Pentref yn Rhondda Cynon Taf yw **Glan-bad** (Saesneg: *Upper Boat*). Fe'i lleolir ar gyrion Pontypridd.

Mae'n adnabyddus ym myd y cyfryngau fel lleoliad Upper Boat Studios BBC Cymru, lle cynhyrchir y fersiwn newydd o *Doctor Who*, ynghyd â'r cyfresi teledu sy'n deillio ohono, sef *Torchwood* a *The Sarah Jane Adventures*.

Daw'r enw Glan-bad/*Upper Boat* o'i leoliad ar y gamlas hanesyddol sy'n cysylltu Caerdydd ac Abercynon. Roedd y rhan o'r gamlas rhwng Abercynon a thrwy Pontypridd i Lan-bad yn gul iawn am ei bod mewn cwm cul. Ond ar ôl Glan-bad mae'r cwm yn lledaenu ac adeiladwyd camlas fwy llydan. Arferid trosglwyddo llwythi i fadau llai yng Nglan-bad a dyna sut y cafodd ei enw, yn achos y Gymraeg a'r Saesneg.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Mick Antoniw (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Alex Davies-Jones (Llafur).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
2. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Rhondda Cynon Taf**

**Trefi**  

Aberdâr  **·** Aberpennar  **·** Glynrhedynog  **·** Llantrisant  **·** Pontypridd  **·** Y Porth  **·** Tonypandy  **·** Treorci
  
**Pentrefi**  

Aberaman  **·** Abercwmboi  **·** Abercynon  **·** Abernant  **·** Y Beddau  **·** Blaenclydach  **·** Blaencwm  **·** Blaenllechau  **·** Blaenrhondda  **·** Brynna  **·** Brynsadler  **·** Cefn Rhigos  **·** Cefnpennar  **·** Cilfynydd  **·** Coed-elái  **·** Coed-y-cwm  **·** Cwmaman  **·** Cwm-bach  **·** Cwm Clydach  **·** Cwmdâr  **·** Cwm-parc  **·** Cwmpennar  **·** Y Cymer  **·** Dinas Rhondda  **·** Y Ddraenen Wen  **·** Efail Isaf  **·** Fernhill  **·** Ffynnon Taf  **·** Y Gelli  **·** Gilfach Goch  **·** Glan-bad  **·** Glyn-coch  **·** Glyn-taf  **·** Y Groes-faen  **·** Hirwaun  **·** Llanharan  **·** Llanhari  **·** Llanilltud Faerdref  **·** Llanwynno  **·** Llwydcoed  **·** Llwynypïa  **·** Y Maerdy  **·** Meisgyn  **·** Nantgarw  **·** Penderyn  **·** Pendyrus  **·** Penrhiw-ceibr  **·** Penrhiw-fer  **·** Penrhys  **·** Pentre  **·** Pentre'r Eglwys  **·** Pen-yr-englyn  **·** Pen-y-graig  **·** Pen-y-waun  **·** Pont-y-clun  **·** Pont-y-gwaith  **·** Y Rhigos  **·** Rhydyfelin  **·** Ton Pentre  **·** Ton-teg  **·** Tonyrefail  **·** Tonysguboriau  **·** Trealaw  **·** Trebanog  **·** Trecynon  **·** Trefforest  **·** Trehafod  **·** Treherbert  **·** Trehopcyn  **·** Trewiliam  **·** Tynewydd  **·** Wattstown  **·** Ynys-hir  **·** Ynysmaerdy  **·** Ynysybŵl  **·** Ystrad Rhondda
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glain y gogledd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gleiniau'r gogledd**; yr enw Saesneg yw *Cumberland Gem*, a'r enw gwyddonol yw *Eucarta amethystina*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glain y gogledd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Am ddefnyddiau eraill gweler Illuminati.
Arwyddlun Goleuedigion Bafaria, sy'n dangos Tylluan Minerva, symbol o ddoethineb, yn clwydo ar ben llyfr agored.
Cymdeithas gyfrinachol a sefydlwyd gan yr athronydd Almaenig Adam Weishaupt yn ystod yr Oleuedigaeth oedd **Goleuedigion Bafaria** neu **Urdd y Goleuedigion** (Lladin: *Illuminati*, Almaeneg: *der Illuminatenorden*). Sefydlwyd ar 1 Mai 1776 yn Ingolstadt, Bafaria Uchaf, yr Almaen. Roedd ei aelodau yn rhydd-feddylwyr ac roedd y gymdeithas yn seiliedig i raddau ar y Seiri Rhyddion.

Roedd gan yr Urdd ganghennau mewn mwyafrif o wledydd Ewrop, a 2,000 o aelodau dros y ddegawd roedd yn bodoli. Ymysg aelodau'r Urdd oedd Johann Wolfgang von Goethe.

Ym 1777 daeth Karl Theodor yn Ddug Bafaria, a gwaharddodd cymdeithasau cyfrinachol gan gynnwys y Goleuedigion. Daeth yr Urdd i ben tua 1784/5.

Rhwng 1797 a 1798 cyhoeddwyd *Mémoires pour servir à l'Histoire du Jacobinisme* gan Augustin Barruel a *Proofs of a Conspiracy* gan John Robison, dau lyfr a ddadleuodd y wnaeth Goleuedigion Bafaria oroesi ac roeddent yn cynllwynio ar lefel ryngwladol, gan achosi'r Chwyldro Ffrengig er enghraifft. Mae nifer o ddamcaniaethau cydgynllwyniol modern yn honni bod gan grŵp o'r enw "y Goleuedigion" (*Illuminati*) ddylanwad a rheolaeth eang dros faterion y byd gyda'r nod o sefydlu Trefn Byd Newydd. Mae'r damcaniaethau hyn yn tarddu o Oleuedigion Bafaria.

Llyfryddiaeth
-------------

* (Saesneg) *The Secret School of Wisdom: The Authentic Ritual and Doctrines of the Illuminati*, ed. by Josef Wäges and Reinhard Markner, Lewis Masonic, London, 2015.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Goeringer, Conrad. The Enlightenment, Freemasonry, and The Illuminati. American Atheists.
2. ↑  (Saesneg) McKeown, Trevor W.. A Bavarian Illuminati Primer. Prif Gyfrinfa British Columbia a Yukon A.F. & A.M..
Galwedigaeth sy'n cyfuno datrysiadau creadigol a thechnegol o fewn adeiladau ydy **dylunio mewnol**. Mae'r datrysiadau yn rai gweithredol, sy'n gwella ansawdd bywyd a diwylliant y preswylwyr yr adeilad, ac sy'n atyniadol yn weledol. Creir y dyluniadau mewn ymateb i ac cydlynu gyda' anghenion rheoleiddio, ac yn hybu egwyddorion cynaliadwyedd amgylcheddol.

Mae'r broses o ddylunio mewnol yn dilyn methodoleg systematig, sy'n cynnwys ymchwil, dadansoddiad ac integreiddiad yr wybodaeth i'r broses greadigol, fel bod anghenion ac adnoddau'r cleient yn cael eu bodloni er mwyn creu gofod mewnol sy'n ateb anghenion y prosiect.

Mae gwaith cylunydd mewnol yn tynnu ar nifer o ddisgyblaethau gan gynnwys seicoleg amgylcheddol, pensaerniaeth, dylunio cynnyrch, ac addurno traddodiadol (estheteg a chosmetig). Maent yn dylunio'r gofod mewn bron pob math o adeilad, gan gynnwys gwestai, adeiladau corfforaethol, ysgolion, ysbytai, tai preifat, siopau, bwytai, theatrau a maesi awyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   National Council for Interior Design Qualification. Adalwyd ar 1 Medi 2009.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Draenen wen aeron gellygaidd** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Crataegus pedicellata* a'r enw Saesneg yw *Pear-fruited cockspurthorn*.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Draenen wen aeron gellygaidd***
Llyfr Cymraeg am bêl-droed am Owain Tudur Jones ganddo ef ei hun ac Alun Gibbard yw ***Fyny Gyda'r Swans*** sy'n un o gyfrolau'r gyfres *Stori Sydyn*. Gwasg Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Disgrifiad byr
--------------

Cyffro bywyd pêl-droediwr gyda'r 'Swans', y cyfryngau a charfan Cymru yw ei themau. Roedd arwyddo i'r Swans yn freuddwyd i Owain Tudur Jones, yn arbennig wrth ennill clod a dyrchafiad o dan Roberto Martinez. Un a wireddodd y freuddwyd honno yw Owain Tudur Jones, a gafodd ei hun yn rhan o’r Bencampwriaeth gyda’r Swans ac yn aelod o garfan Cymru.

Ceir isafbwyntiau hefyd, fel gorfod eistedd ar y fainc yn ystod gêm ar ôl gêm. Ac mae’r rhwystredigaeth hynny yn rhan o fywyd Owain hefyd.

Yn y gyfrol, a ysgrifennwyd gyda chymorth Alun Gibbard, mae Owain yn adrodd ei hanes oddi ar ei lencyndod gyda chlwb Bangor hyd at y foment wefreiddiol pan arwyddodd gytundeb proffesiynol gyda’r Swans. Mor hawdd fyddai iddo ramanteiddio. Ond, na. Dengys, yn hytrach, mor gul yw'r ffin rhwng llwyddiant a methiant.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013

* Daw rhan o'r testun uchod o wefan Gwales; awdur: Lyn Ebenezer.
Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Gorllewin Swydd Northampton** (Saesneg: *West Northamptonshire*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 1,377 km², gyda 406,733 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020. Mae'n ffinio â Gogledd Swydd Northampton i'r gogledd-ddwyrain, yn ogystal â siroedd Swydd Buckingham i'r de-ddwyrain, Swydd Rydychen i'r de-orllewin, Swydd Warwick i'r gorllewin, a Swydd Gaerlŷr i'r gogledd-orllewin.

Gorllewin Swydd Northampton yn Swydd Northampton
Ffurfiwyd yr ardal fel awdurdod unedol ar 1 Ebrill 2021 pan unwyd y tair ardal an-fetropolitan Ardal Daventry, Ardal De Swydd Northampton a Bwrdeistref Northampton, a oedd gynt dan weinyddiaeth yr hen sir an-fetropolitan Swydd Northampton.

Mae ei phencadlys yn nhref Northampton. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Brackley, Daventry a Towcester.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 23 Awst 2021
2. ↑  The Northamptonshire (Structural Changes) Order 2019; Gwefan deddfwriaeth.gov.uk; adalwyd 23 Awst 2021
Awdurdod unedol gyda statws bwrdeistref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gorllewin Swydd Gaer a Chaer** (Saesneg: *Cheshire West and Chester*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 917 km², gyda 343,071 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Glannau Merswy, Bwrdeistref Halton a Bwrdeistref Warrington i'r gogledd, Dwyrain Swydd Gaer i'r dwyrain, Swydd Amwythig i'r de, a Bwrdeistref Sirol Wrecsam a Sir y Fflint i'r gorllewin.

Gorllewin Swydd Gaer a Chaer yn Swydd Gaer
Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 2009. Disodlodd yr hen ardaloedd an-fetropolitan Bwrdeistref Ellesmere Port a Neston, Bwrdeistref Vale Royal a Dinas Caer a ddaeth i gyd o dan weinyddiaeth yr hen sir an-fetropolitan Swydd Gaer, a ddiddymwyd ar yr un dyddiad.

Rhennir Gorllewin Swydd Gaer a Chaer yn 114 o blwyfi sifil, yn ogystal â dwy ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Ellesmere Port a dinas Caer. Mae aneddiadau eraill yn y fwrdeistref yn cynnwys trefi Frodsham, Neston, Northwich a Winsford.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 13 Medi 2020
Etholaeth seneddol yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Gorllewin Southend** (Saesneg: *Southend West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Southend yn EssexEtholaeth Gorllewin Southend yn Essex
* Essex yn LloegrEssex yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1959: Henry Channon (Ceidwadol)
* 1959–1997: Paul Channon (Ceidwadol)
* 1997–2021: David Amess (Ceidwadol)
* 2021–presennol: Anna Firth (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Gorllewin Leeds** (Saesneg: *Leeds West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Leeds yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Gorllewin Leeds yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1910: Herbert Gladstone (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Edmund Harvey (Rhyddfrydol)
* 1918–1923: John Murray (Rhyddfrydol Clymblaid, wedyn Rhyddfrydol)
* 1923–1931: Thomas Stamford (Llafur)
* 1931–1945: Vyvyan Adams  (Ceidwadol)
* 1945–1949: Thomas Stamford (Llafur)
* 1949–1974: Charles Pannell (Llafur)
* 1974–1983: Joe Dean (Llafur)
* 1983–1987: Michael Meadowcroft (Rhyddfrydol)
* 1987–2010: John Battle (Llafur)
* 2010–presennol: Rachel Reeves (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Gorllewin Swydd Gaerhirfryn** (Saesneg: *West Lancashire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Swydd Gaerhirfryn yn Swydd GaerhirfrynEtholaeth Gorllewin Swydd Gaerhirfryn yn Swydd Gaerhirfryn
* Swydd Gaerhirfryn yn LloegrSwydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: Ken Hind (Ceidwadol)
* 1992–2005: Colin Pickthall (Llafur)
* 2015–2022: Rosie Cooper (Llafur)
* 2023-presennol: Ashley Dalton (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale