recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pentref yng nghymuned Bodorgan, Ynys Môn, yw **Malltraeth** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Saif ar arfordir gorllewinol yr ynys ar lan ogleddol aber Afon Cefni. Er ei fod yn bentref cymharol fychan mae yno ddwy dafarn, y *Royal Oak* a'r *Joiners*, a swyddfa'r post sydd hefyd yn siop. Hefyd mae yna siop sglodion yn y pentref.

Ar un adeg roedd y llanw'n cyrraedd ymhell i'r tir yma, gan greu ardal gorsiog Cors Ddyga. Adeiladwyd Cob Malltraeth yn y 19g, ac yn awr rheolir y llanw a dyfroedd Afon Cefni gan lifddorau.

Mae Malltraeth yn lle da i wylio adar, yn enwedig ar y pwll sydd ar ochr y tir i'r cob, sy'n un o'r safleoedd gorau ar Ynys Môn i weld rhydyddion a hwyaid. Ym Malltraeth roedd yr arlunydd adar adnabyddus Charles Tunnicliffe yn byw, a gellir gweld llawer o'i luniau o adar o amgylch y cob yn Oriel Ynys Môn yn Llangefni.

Gweler hefyd
------------

* Cwmwd Malltraeth

Ffynhonnell
-----------

* *The Place Names of Anglesey*, gol. G. J. Jones a Tomos Roberts (2004)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 14 Rhagfyr 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Roedd **Mark Burns** (30 Mawrth 1936 – 8 Mai 2007) yn actor ffilm a theledu o Loegr.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Burns yn Bromsgrove, Swydd Gaerwrangon ac fe'i haddysgwyd yng Ngholeg Ampleforth, Gogledd Swydd Efrog. Yn wreiddiol, roedd yn bwriadu mynd i mewn i'r offeiriadaeth, ond ar ôl comisiwn gwasanaeth-byr gyda'r 15fed / 19eg, King's Royal Hussars (1955-57), lle'r oedd yn gwasanaethu yn Malaya a Gogledd Iwerddon, daeth yn actor. Dechreuodd ei yrfa yn 1960 gyda'r ffilm *Tunes of Glory* ac yna'r cyfresi teledu *Lorna Doone* (1963) a *Rupert of Hentzau* (1964). Un o'i rhannau mwyaf amlwg oedd y brif rhan gwrywaidd yn y ffilm ddirgel 1966 *Death Is a Woman*. Ymddangosodd Burns hefyd yn y bennod "The Scales of Justice" o*The Saint*, a pennod "It's Your Funeral" o *The Prisoner'* fel cynorthwyydd Rhif Dau.

Chwaraeodd rhan William Morris yn *The Charge of the Light Brigade* (1968), Bernie yn *A Day at the Beach* (1970), y pianydd Alfred in *Death in Venice* (1971) a Hans von Bülow yn *Ludwig* (1972). Chwaraeodd Mark Burns ei rôl fawr gyntaf yn *House of the Living Dead* gan *Ray Austin* ym 1974 ac enillodd y wobr am yr actor gorau ym 1974 yng Ngŵyl Ffilmiau Sitges. Ym 1975, ynghyd â Lynne Frederick, cymerodd ran yn *A Long Return* gan *Pedro Lazaga*. Ymddangosodd hefyd yn *Count Dracula* (1977) a *The Bitch* (1979). Arafodd ei waith yn yr 1980au a'r 1990au, gan ymddangos yn y ffilm *Stardust* (2007) am y tro olaf. Bu farw o ganser yr ysgyfaint.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Death Is a Woman (1966)". *BFI*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-08-09. Cyrchwyd 2018-07-04.
2. ↑  "The Scales of Justice (1969)". *BFI*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-11-17. Cyrchwyd 2018-07-04.
3. ↑  "It's Your Funeral (1967) - BFI". *BFI*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-09-22. Cyrchwyd 2018-07-04.
4. ↑  "The Unmutual News Archive - Mark Burns RIP (Portmeirion/Prisoner/McGoohan)". *theunmutual.co.uk*.
Urdd o farchogion Cristnogol o'r Almaen oedd **y Marchogion Tiwtonaidd** neu'r **Urdd Diwtonaidd**. Chwaraeodd ran bwysig yn yr Oesoedd Canol wrth gynorthwyo Cristnogion ar bererindod i'r Tir Sanctaidd ac i wladychu gwledydd dwyrain y Baltig gan yr Almaenwyr.

Tiroedd a changhennau'r Marchogion Tiwtonaidd yn y flwyddyn 1300
Darfu i ddioddefiadau'r Cristnogion yn adeg y gwarchae ar Acre (1189–91) gyffroi cydymdeimlad y marsiandwyr yn Bremen a Lübeck, y rhai a wnaethant wasanaeth mor ragorol trwy sefydlu clafdai yn ystod y Drydedd Groesgad. Gyda caniatâd y Pab Clement III a'r Ymerawdwr Harri VI ffurfiodd Ffredrig, Dug Swabia yr urdd, Marchogion Tiwtonaidd y Santes Fair o Gaersalem. Nid oedd caniatâd i neb ymuno â'r urdd ond Almaenwyr o waedoliaeth uchel, gan i'r sefydlwyr gwreiddiol gael eu gwneud yn bendefigion, dybygid, cyn eu derbyn i mewn. Ar y cyntaf roedd yr aelodau oll yn lleygwyr, ond yn raddol gollyngwyd offeiriaid i mewn fel caplaniaid. Gwisg yr urdd oedd mantell wen â chroes ddu arni. Cymerai'r marchogion adduned o dlodi a diweirdeb, ond nid oeddid yn gofalu ond ychydig amdanynt mewn amseroedd diweddar.

Y lle cyntaf yr ymsefydlasant ynddo oedd Acre. Ar gwymp Teyrnas Caersalem, symudodd y prif swyddog i Fenis, ac oddi yno, ym 1309, i Marienburg ar lannau'r Vistula. Ymunodd yr urdd â Brodyr y Cleddyf yn Lifonia yn y flwyddyn 1237. Gyda chaniatâd y pab, cariasant ymlaen ryfel gwaedlyd ar lannau deheuol y Môr Baltig, yn y 13g, er cael y cenhedloedd a drigent yno dderbyn Cristnogaeth. Ymunodd rhyfelwyr o bob parth o Ewrop gyda hwynt yn y ganrif ddilynol, ac yn eu plith Harri IV, brenin Lloegr a thri chant o'i farchogion. Dechreuodd yr urdd adfeilio yn y 15g, a chwympodd mewn rhan oherwydd ymraniadau mewnol, ac mewn rhan o ganlyniad ymosodiadau gan y cenhedloedd cylchynol. Cymerwyd gorllewin Prwsia gan Zygmunt I, brenin Gwlad Pwyl, oddi ar y marchogion, a ffurfiwyd tiriogaethau yr urdd yn nwyrain Prwsia yn dalaith dan Albert o Brandenburg, a'i olynwyr. Yna symudodd y prif swyddog i Mergentheim yn Swabia, yr hwn a gydnabyddid fel tywysog o'r ymerodraeth. Pan wnaed Heddwch Presburg, ym 1805, trosglwyddwyd i ymerawdwr Awstria hawliau a chyllid y prif feistr, ond ym 1809 diddymwyd yr urdd gan Napoleon, ac aeth y tiroedd perthynol iddo yn feddiant i benaduriaid y gwledydd lle y digwyddent fod. Mae'r urdd Diwtonaidd, fodd bynnag, yn bod mewn rhyw ffurf yn Awstria eto, ac ers 1929 urdd gwbl grefyddol ydyw.

Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun sydd wedi ei addasu o *Y Gwyddoniadur Cymreig*, cyhoeddiad sydd yn y parth cyhoeddus.
Mae **Tŵr Elbu** (Corseg:*Torra d'Elbu* Ffrangeg: *Tour d'Elbo*) yn dŵr Genoa adfeiliedig wedi ei leoli yn commune Osani ar arfordir gorllewinol ynys Corsica. Fe'i lleolir ar dir sy'n perthyn i'r Conservatoire du Littoral

Hanes
-----

Roedd y tŵr yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari. Mae'r tŵr yn gorwedd ychydig i'r tu allan i ffin Gwarchodfa Natur Scandola. Mae Gwarchodfa Scandola wedi bod ar Restr Treftadaeth y Byd UNESCO ers 1983.

Mae tŵr Elbu wedi goroesi'n weddol gyflawn, mae'n adeilad crwn gyda gwregys hardd o friciau coch rownd ei channol. Mae'r amddiffynfa ar y teras yn cynnwys rhyngdyllau amlwg ac mae'r parapet yn ffurfio coron gastellog.

Galeri
------

* 
*

Dolenni allanol
---------------

* Nivaggioni, Mathieu; Verges, Jean-Marie. "Les Tours Génoises Corses".[*dolen marw*] Sy'n cynnwys gwybodaeth ar sut i gyrraedd 90 o dyrau a llawer o ffotograffau.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Graziani, Antoine-Marie (2000). "Les ouvrages de défense en Corse contre les Turcs (1530-1650)". In Vergé-Franceschi, Michel; Graziani, Antoine-Marie (gol.). *La guerre de course en Méditerranée (1515-1830)*. Paris: Presses de l'Université Paris IV-Sorbonne. tt. 73–144. ISBN 2-84050-167-8.
2. ↑  Tour d'Elbo Archifwyd 2018-02-09 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 3 Awst 2018
Darn Gwyddbwyll yw **Marchog**.

Symud Marchog
-------------

 Symud Marchog

Marchog yw'r unig ddarn ar y bwrdd Gwyddbwyll sy'n cael neidio dros ddarn arall. Mae Marchog sydd ar sgwâr golau wastad yn glanio ar sgwâr tywyll, a Marchog sydd ar sgwâr tywyll yn glanio ar un golau.

Mae llawer o chwaraewyr yn agor y gêm drwy symud ei marchog i sgwâr f3, neu'r marchog arall i sgwâr c3. Gall Marchog symud ymlaen ac yn ôl.

Defnyddio Marchog
-----------------

**Gosod Marchog yn y canol**  

Mae'r tri llun isod yn dangos yn glir pam ei bod yn bwysig ceisio symud Marchog i ganol y bwrdd er mwyn iddo reoli mwy o sgwariau:

* yn y llun cyntaf mae Marchog Gwyn yng nghanol y bwrdd ac yn rheoli neu fygwth 8 sgwâr
* yn yr ail lun mae'n agos at un ymyl, ac felly'n rheoli neu fygwth 4 sgwâr yn unig
* yn y llun olaf mae Marchog Du reit yn y gornel ac yn rheoli neu fygwth 2 sgwâr yn unig.

Mae'r Saeson yn defnyddio dywediad "dim on the rim" i esbonio sut mae pwerau Marchog yn gwanhau wrth symud yn rhy agos i ymyl y bwrdd. 

Defnyddio Marchog
Defnyddio Marchog
Defnyddio Marchog
Defnyddio Marchog
Defnyddio Marchog
**Fforch Marchog**  

Mae Marchog yn ddarn defnyddiol iawn i greu 'fforch', a chipio darn mwy pwerus wrth y gelyn. Ystyr fforch yw pan fod darn un lliw yn bygwth dau ddarn y lliw arall ar yr un pryd - neu fwy na dau ddarn wrth gwrs.

Yn y llun mae Marchog Gwyn yn bygwth Brenin Du - Siach! Rhaid i Du felly symud y Brenin, a does dim y gall wneud i achub ei Frenhines, sydd hefyd yn cael ei bygwth gan Farchog Gwyn.

Defnyddio Marchog
**Fforch Marchog ar waith**  

Edrych ar y llun gyferbyn. Mae'n dangos sefyllfa o gêm iawn. Mae Du ar y blaen yn y gêm, ac mae Gwyn newydd symud Marchog i sgwâr d5 i fygwth Brenhines Du. Mae Du yn bwriadu symud ei Frenhines o e7 i e6 i fygwth Marchog Gwyn a'i yrru yn ôl. Camgymeriad mawr iawn!

Os yw Du'n gwneud hyn symudiad nesaf Gwyn fydd symud y Marchog i c7 - Siach - a fforch ar Frenin, Brenhines a Chastell Du, a chyfle i Gwyn gipio Brenhines Du.

Mae Gwyn yn ôl yn gêm, yn wir mae ganddo fantais dros Ddu nawr!

 gw • sg • go**Darnau gwyddbwyll**

  Teyrn   
  Brenhines   
  Esgob   
  Marchog   
  Castell   
  Gwerinwr
Mae **Tŵr Nonza** (Corseg:*Torra di Nonza*) yn dŵr Genoa adfeiliedig wedi ei leoli yn commune Nonza (Haute-Corse) ar arfordir Corsica. Mae'r tŵr yn eistedd ar uchder o 155 metr (509 troedfedd) ym mhentref Nonza ar arfordir gorllewinol ynys Capicorsu.

Roedd yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari Mae union ddyddiad y gwaith adeiladu yn anhysbys ond mae'r tŵr wedi'i gynnwys mewn rhestr a luniwyd gan awdurdodau Genoa ym 1617 lle cofnodir ei fod ond yn cael ei warchod yn ystod y nos.

Hanes
-----

Mae Tŵr Nonza yn nodedig am ei gwarchae ym 1768, yn ystod y rhyfel rhwng Corsica annibynnol Pasquale Paoli a Ffrainc. Cafodd y milwyr a oedd yn amddiffyn pentref Nonza eu carcharu gan luoedd Ffrainc i'r gogledd o'r pentref, ond roedd cadlywydd y milwyr wedi aros yn y tŵr. Dywedir ei fod wedi llwyddo i greu ffug argraff a oedd yn gwneud i'r milwyr Ffrengig credu eu bod yn gwrthsefyll llu mawr a ffyrnig yn ystod y gwarchae ar y tŵr. O herwydd y ffug bu'n rhaid i luoedd Ffrainc cytuno i amodau ildio'r Cadlywydd. Roedd yr amodau yn cynnwys caniatáu i'r amddiffynwyr ymuno â gweddill milwyr Paoli, ac i roi iddynt anrhydeddau rhyfel. Pan ddaeth y Cadlywydd allan o'r tŵr, ar ei ben ei hun, gofynnodd y gwarchaewyr Ffrengig, yn syfrdanol, "ble mae gweddill y milwyr". Atebwyd "Gweler y Cadlywydd a'i luoedd".

Ym 1926 fe restrwyd y tŵr fel un o henebion hanesyddol (Monument historique) Ffrainc.

Galeri
------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Graziani, Antoine-Marie (2000). "Les ouvrages de défense en Corse contre les Turcs (1530-1650)". In Vergé-Franceschi, Michel; Graziani, Antoine-Marie (gol.). *La guerre de course en Méditerranée (1515-1830)*. Paris: Presses de l'Université Paris IV-Sorbonne. tt. 73–144. ISBN 2-84050-167-8.
2. ↑  Graziani, Antoine-Marie (1992). *Les Tours Littorales* (yn French a Italian). Ajaccio, France: Alain Piazzola. t. 136, no. 67. ISBN 2-907161-06-7.CS1 maint: unrecognized language (link)
3. ↑  Gregorovius, Ferdinand (1855). *Corsica: Picturesque, Historical, and Social: with a Sketch of the Early Life of Napoleon, and an Account of the Bonaparte, Paoli, Pozzo Di Borgo, and Other Principal Families*. Philadelphia: John E. Potter. t. 188.
4. ↑  "Monuments historiques: Tŵr de Nonza ou de Torra". Ministère de la culture. Cyrchwyd 4 May 2014..

Darllen pellach
---------------

* Guerrazzi, Francesco Domenico (1857). *La torre di Nonza: racconto storico* (yn Italian). Turin: Guigoni.CS1 maint: unrecognized language (link)
Mae **Meall Mor** (neu **Meall Mòr**) yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Is-Marilyn, Graham Top of Munro a HuMP. Ceir carnedd fechan ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Marilyn1Graham Top of MunroHuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Darlunydd, cerflunydd a darlithydd celf o Gymro yw **Tim Jones** (ganed yn Wrecsam yn 1962). Cafodd ei fagu yn Chwitffordd ac ym mhentref Downing ger Treffynnon, Sir y Fflint, ond symudodd i fyw i Awstralia yn ei ugeiniau cynnar.

Bywyd cynnar
------------

Gwaith ei dad, Mervyn, oedd trwsio a gwerthu hen gertiau sipsiwn. Ymhlith ei gwsmeriaid niferus a ddeuai o bell ac agos yr oedd aelodau o’r Romani, y llenor Roald Dahl, a rhai o fawrion y byd roc fel Led Zeppelin a Black Sabbath. Roedd tad Tim hefyd yn gyfaill i Peter Blake, yr arlunydd pop sydd fwyaf adnabyddus am y collage eiconig a greodd ar gyfer clawr albwm Sergeant Pepper’s Lonely Hearts Club Band y Beatles yn 1967. Byddai’n dod draw i’w cartref yn aml, ac un prynhawn fe ddysgodd Tim sut i argraffu gyda phren. Rai misoedd yn ddiweddarach cafodd set argraffu gan Siôn Corn.

Serch ei ddawn amlwg wrth arlunio fel plentyn, profodd Tim drafferthion sgrifennu a darllen ar hyd ei lencyndod ac roedd yn dair ar ddeg pan awgrymwyd wrth ei rieni ei fod yn dioddef o ddyslecsia.

Wedi iddo disgleirio yn stiwdio gelf yr ysgol uwchradd yn Nhreffynnon, aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Celf Wrecsam, cyn ennill gradd dosbarth cyntaf mewn arlunio ac argraffu yng ngholeg polytechnig Newcastle Upon Tyne. Bu’n byw am gyfnod yn Llundain ac Efrog Newydd, cyn mudo i Awstralia yn 1984 i gwblhau diploma ac yna gradd Meistr mewn cerflunio.

Gyrfa fel arlunydd a darlithydd
-------------------------------

Mae ei waith celf cyfoes yn cynnwys darluniau, argraffiadau a cherfluniau. Erbyn hyn, mae Tim yn uno ar artistiaid mwyaf blaenllaw Awstralia ac mae swmp sylweddol o’i waith yn rhan o gasgliadau orielau cenedlaethol Awstralia a llawer iawn ohono hefyd ym meddiant casglwyr preifat ledled y byd. Ymhlith nifer o weithiau comisiwn mewn mannau cyhoeddus y mae sawl coeden efydd anferthol, gan gynnwys y goeden goch drawiadol sydd i’w gweld ym mynedfa Campws Sefydliad Holmesglen yn ninas Yarra.
Mae wedi darlithio mewn prifysgolion ledled y wlad, ac yn ddiweddar, yng nghanolfan addysg gydol oes y CAE islaw Llyfrgell Ganolog Melbourne.

Bywyd personol
--------------

Mae wedi ysgaru ac mae ganddo ddwy ferch.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Coalas, Cangarwod a Choed[*dolen marw*], Lowri Haf Cooke. Barn Mehefin 2012
2. ↑  Tim Jones: the phantom and the city Archifwyd 2010-11-01 yn y Peiriant Wayback. Arddangosfa yn Ian Potter Museum of Art. Gwefan Artbase
3. ↑  Tim Jones Archifwyd 2013-06-20 yn y Peiriant Wayback. o wefan Sefydliad Holmesglen

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan bersonol Archifwyd 2012-08-13 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Meall a'Bhainne** (neu **Meall a' Bhainne**) yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN306663.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Marilyn, Graham Top of Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mathemategydd o Wlad Belg yw **Veronique Dehant** (neu *Véronique*; ganed 24 Gorffennaf 1959), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd a geoffisegydd.

Mae hi'n Bennaeth Adran yn Arsyllfa Frenhinol Gwlad Belg ac yn Uwch Athro ym Mhrifysgol Gatholig Louvain1.

Manylion personol
-----------------

Ganed Veronique Dehant ar 24 Gorffennaf 1959 yn Dinas Brwsel ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Gwyddoniaeth. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Cadfridog Urdd Leopold II a Medal Charles A. Whitten.

Gyrfa
-----

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

* Academi y Gwyddorau Ffrainc
 * Academia Europaea

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 14138563
* LCCN: n2002160736
* ISNI: 0000 0000 3752 2532
* GND: 1024294838
* SUDOC: 081884818
* BIBSYS: 4069745

 |
Car Crossover SUV moethus, maint-canolig yw'r **Volvo XC90** a gynhyrchir gan Volvo Personvagnar (a elwir yn fydeang yn "Volvo Cars") ers 2001; mae bellach yn ei ail genhedlaeth. Mae gan y gyfres hon chwaer llai: yr XC60.

Cyflwynwyd y genhedlaeth gyntaf yn Sioe Foduron Rhyngwladol Gogledd America yn 2002, gan ddefnyddio'r llwyfan Volvo P2 a rannwyd gyda'r Volvo S80 a cheir mawr eraill. Fe'i cynhyrchwyd yn Torslandaverken, Hisingen, 12 km i'r gogledd-orllewin o Gothenburg. Yn niwedd 2014 symudwyd yr offer cynhyrchu o Sweden i Tsieina, gan i Volvo Cars gael ei brynnu gan Geely (sef cwmni Tssieiniaidd *Zhejiang Geely Holding Group Co. Ltd*) a newidiwyd yr enw ar yr un gwynt i **Volvo XC90 Classic**.

Hwn oedd gwerthwr gorau Volvo yn y UDA ac yn 2005 hwn hefyd oedd y model a werthodd fwyaf, yn fydeang, gyda 85,994 o geir yn cael eu gwerthu. Yn niwedd 2014 cyflwynwyd yr ail genhedlaeth. Cafodd ei sefydlu ar lwyfan bydeang y *Volvo Scalable Product Platform* neu'r 'SPA'. Mae'r ddwy genhedlaeth wedi cipio gwobr y *Motor Trend* yn y dosbarth Gwobr Cerbyd SUV y Flwyddyn.

Un sydd wedi canu clodydd yr XC90 ers blynyddoedd ydy Jeremy Clarkson a arferai gyflwyno *Top Gear* ac sydd bellach yn cyflwyno *The Grand Tour*, a bu'n berchennog ar dri ohonyn nhw. Mynnodd eu bod wedi'u cynllunio gan berson a oedd hefyd yn dad, gan fod y car mor addas i deulu gyda phlant ac yn gerbyd ymarferol iawn!

Yn 2014 cyflwynwyd model plyg-in hybrid gydag injan petrol cryf yn gyrru'r olwynion blaen a modur trydan yn gyrru'r olwynion cefn; gyda'i gilydd mae trorym y cerbyd yn 640 nm. Yn 2017 roedd y fersiwn *Cross Country* D5 yn gwerthu am £43,600 a diswylid 53 milltir y galwyn; roedd y fersiwn *Hybrid Inscription* yn gwerthu am £65,000 a disgwylid 134 myg.

Gweler hefyd
------------

* Cerbyd trydan heibrid

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Padeanu, Adrian (11 Medi 2014). "First generation Volvo XC90 to live on in China as XC Classic". *Motor1.com*. Cyrchwyd 29 Ionawr 2016.
2. ↑  "20 years of Clarkson: What cars does Clarkson actually drive?". Driving.co.uk. 14 Mawrth 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-11-17. Cyrchwyd 19 Medi 2015.
3. ↑  "The all-new Volvo XC90". Volvo Car Group. 21 Hydref 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-10-18. Cyrchwyd 5 Tachwedd 2014.
4. ↑  Y cylchgrawn *Top Gear*; Ebrill 2017; rhif 294.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***XC90***
Mae **Tom Meadhoin** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN087621. rock in grass 10m NE of cairn

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Tachwedd 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2005-12-28 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Meall Odhar Loch Monaidh** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN566685.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Safle hen ddinas Rufeinig ym Moroco yw **Volubilis** (Arabeg وليلي *Oualili*), a leolir ger Meknes rhwng Fez a Rabat. Moulay Idriss yw'r dref agosaf.
Yn Volubilis ceir rhai o'r gweddillion Rhufeinig gorau yng Ngogledd Affrica. Yn 1997 rhoddwyd y safle ar restr Safleoedd Treftadaeth y Byd.

Lleolid Volubilis ar ffin orllewinol y tiriogaethau Rhufeinig yng ngogledd Affrica. Tyfodd i fod yn ddinas bwysig. Cafodd ei sefydlu tua OC 40, yn fwy na thebyg ar safle tref Carthagaidd gynharach. Daw'r enw o'r enw Berber *Alili* (Oleander).

Volubilis oedd canolfan weinyddol y dalaith Rufeinig Mauretania Tingitana. Roedd y tir o'i chwmpas yn ffrwythlon a'r cnydau'n cynnwys grawn ac olew olewydd a allforid i Rufain.

Er i'r Rhufeiniaid dynnu allan o'r rhan fwyaf o orllewin Mauretania yn y 3g, parhaodd Volubilis yn ddinas Rufeinig. Ymddengys iddi gael ei dinistrio gan daeargryn ar ddiwedd y 4g a chael ei ymsefydlu o'r newydd yn y 6g gan grŵp bach o Gristnogion (darganfuwyd eu beddrodau sydd ag arywgrifau Lladin arnynt). Pan gyrhaeddodd y brenin Abassid Idris I yn 788 roedd y dref ym meddiant llwyth yr Awraba.
Ffeminist o Americanaidd oedd **Mary White Ovington** (11 Ebrill 1865 - 15 Gorffennaf 1951) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, swffragét a ffeminist.

Cafodd Mary White Ovington ei geni yn Brooklyn, Efrog Newydd ar 11 Ebrill 1865. Roedd ei rhieni, aelodau o'r Eglwys Undodaidd yn gefnogwyr hawliau menywod ac wedi bod yn ymwneud â'r symudiad gwrth-gaethwasiaeth. Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Weriniaethol. Ymunodd Ovington â Phlaid Sosialaidd America yn 1905, yn dilyn dylanwad yr arlunydd a'r bardd William Morris arni. Ysgrifennodd ar gyfer cyfnodolion a phapurau newydd fel *The Masses*, *New York Evening Post*, a *New York Call*.

Mynychodd Goleg Radcliffe a Phrifysgol Harvard.

Bu farw yn Massachusetts ac fe'i claddwyd ym Mynwent Green-Wood.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o NAACP am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: "Mary White Ovington". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Mary White Ovington". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
2. ↑  Dyddiad marw: "Mary White Ovington". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Mary White Ovington". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Tunbridge Wells**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Tunbridge Wells yng NghaintEtholaeth Tunbridge Wells yng Nghaint
* Caint yn LloegrCaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1997: Patrick Mayhew (Ceidwadol)
* 1997–2005: Archie Norman (Ceidwadol)
* 2005–presennol: Greg Clark (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Bardd a dramodydd Seisnig oedd **Mary Darwall** (gynt **Whateley**, 1738 – 5 Rhagfyr 1825) a ysgrifennai weithiau fel **Harriett Airey**. Fe'i magwyd yn Swydd Gaerwrangon. Bu hi’n byw mewn sawl lle yn Lloegr ar hyd ei hoes, ond rai blynyddoedd wedi marwolaeth ei gŵr, symudodd i’r Drenewydd am gyfnod. Emynydd a bardd oedd ei gŵr, John Darwall, ac roedd ganddo yntau ei wasg ac roedd wedi cyhoeddi sawl cyfrol o’i gerddi ei hun.

Gwaith
------

Cyhoeddodd Mary ddwy gyfrol o gerddi, sef *Original Poems on Several Occasions* yn 1764, ac yna *Poems on Several Occasions* yn 1794. Cyhoeddodd yr ail yn ystod ei chyfnod yng Nghymru, ac ynddi mae cerdd a ysgrifennwyd am ei ymweliad â Gregynog wedi’i dyddio 1 Gorffennaf 1794. Mae’r gerdd hon wedi ei chyhoeddi ddwywaith eto gan Wasg Gregynog.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ‘Oxford Dictionary of National Biography’ *http://www.oxforddnb.com/* (cyrchwyd Ebrill 2015); Mary Whateley, *Written on walking in the woods of Gregynog in Montgomeryshire* (Gregynog, 1924).
2. ↑  Glyn Tegai Hughes, Prys Morgan, J. Gareth Thomas, *Gregynog* (Caerdydd, 1977); Glyn Tegai Hughes, *Gregynog* (Y Drenewydd, 1988).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 30391517
* LCCN: n94006724
* ISNI: 0000 0000 3542 1869
* GND: 121381404
* BNF: cb144382235 (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Tyllau Mwn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 21 Mai 2010 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.91 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Artus de Penguern yw ***Un Bel Après-Midi D'été*** a gyhoeddwyd yn 1995. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Artus de Penguern. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Catherine Jacob, Artus de Penguern, Sam Karmann a Élisabeth Vitali. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1995. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Braveheart* sef ffilm gan Mel Gibson am yr Alban a rhyfel annibyniaeth y genedl, dan arweiniad William Wallace, yn erbyn y goresgynwyr Seisnig o Loegr.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Artus de Penguern ar 13 Mawrth 1957 yn Neuilly-sur-Seine a bu farw ym Mharis ar 1 Mai 1986. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1977 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Cours Simon.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Artus de Penguern nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
Mae **Meall a'Ghiubhais** neu **Meall a' Ghiubhais** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG976634. Ceir carnedd cysgodol ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Actores o Gymraes yw **Mair Rowlands** (ganwyd 1956).

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Fe'i magwyd yn Llanybydder a Pen-y-bont ar Ogwr. Enw ei thad oedd Gerwyn Rowlands, yn arolygydd iechyd y cyhoedd, ac yn frawd i Dafydd Rowlands. Mae ganddi frawd a chwaer. Ganwyd ei brawd iau, Gareth, gyda nam difrifol ar ei olwg. Aeth i Ysgol Ramadeg Ogwr ac aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg y Drindod. Yn dilyn y coleg aeth i ddysgu Saesneg a Chymraeg ail-iaith yn Ysgol Gyfun Bryn Celynnog, Beddau ac yna yn Ysgol Gyfun Rhydfelen.

Gyrfa
-----

Yn yr 1980au bu'n cyflwyno ar y rhaglen blant *Ffalabalam* am dair blynedd. Ei swydd actio cyntaf oedd yn y ffilm *Gwenoliaid (1986)* ac ymddangosodd mewn rhaglenni efl *Torri Gwynt*, *Bowen a'i Bartner* a *Dinas*. Mae wedi ymddangos mewn nifer o raglenni drama teledu Cymraeg yn cynnwys *Iechyd Da*, *Y Pris*, *35 Diwrnod* a *Gwaith/Cartref*. Chwaraeon ran Sarjant Gill Morgan yn *Pobol y Cwm* rhwng 1996 ac 1998. Yn y gyfres *Teulu* roedd yn chwarae rhan Margaret Morgan a oedd yn briod i Richard Morgan, a chwaraewyd gan ei gŵr go-iawn, William Thomas. Roedd ganddi ran yn ffilm Kevin Allen o *Dan y Wenallt (2015)*.

Yn Saesneg, mae wedi actio mewn dramau teledu yn cynnwys *Ballroom*, *Fun at the Funeral Parlour*, *A Mind to Kill* a *Belonging*.

Bywyd personol
--------------

Mae'n byw ym Mhenarth ac yn briod a'r actor William Thomas a cawsant ddau o blant. Bu farw ei mab Matthew yn 17 mlwydd oedd yn 2010. Mae'n dioddef o arthritis ac wedi cael sawl llaw-driniaeth i'w drin yn cynnwys pen-glin metel.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  06/01/2013 - Mair Rowlands
2. ↑  *Real life husband and wife play TV happy families*   (en) , WalesOnline, 12 Ionawr 2008.  Cyrchwyd ar 24 Hydref 2018.

Dolenni allanol
---------------

* Mair Rowlands ar wefan Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 50147905208579091521
* LCCN: no2016139054

 |
Mae **Meall Mor** (738 metr) yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Vaich i Moray Firth yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH515745. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Ceir sawl mynydd o'r enw Meall Mor yn yr Alban.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan-droellwr y mynydd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tylluan-droellwyr y mynydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegotheles albertisi***; yr enw Saesneg arno yw *Mountain owlet-nightjar*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*) sydd yn urdd y *Caprimulgiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. albertisi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan-droellwr y mynydd yn perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan-droellwr Awstralia | Aegotheles cristatus |  |
|
| Tylluan-droellwr Caledonia Newydd | Aegotheles savesi |  |
|
| Tylluan-droellwr Halmahera | Aegotheles crinifrons |  |
|
| Tylluan-droellwr Wallace | Aegotheles wallacii |  |
|
| Tylluan-droellwr mawr | Aegotheles insignis |  |
|
| Tylluan-droellwr rhesog | Aegotheles bennettii |  |
|
| Tylluan-droellwr y Dwyrain | Aegotheles archboldi |  |
|
| Tylluan-droellwr y mynydd | Aegotheles albertisi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan-droellwr y mynydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ymgyrchydd dros heddwch ydy **Máiread Corrigan** (ganwyd 27 Ionawr 1944), ac a adnabyddir hefyd fel **Máiread Corrigan-Maguire**. Sefydlodd gyda'i ffrind Betty Williams, Merched Dros Heddwch a newidiwyd ei enw'n ddiweddarach yn **Cymuned o Bobl Heddychlon** (Saesneg: *the Community of Peace People*), mudiad sy'n ceisio annog atebion i broblemau Gogledd Iwerddon drwy heddwch. Cyflwynwyd y Wobr Nobel i'r ddwy ffrind a'r llall yn 1976. Mae hi wedi derbyn nifer helaeth o wobrau eraill hefyd.

Troi ei threm tuag Israel
-------------------------

Yn ddiweddar mae hi wedi bod yn dadlau yn erbyn polisiau Israel yn y Dwyrain Canol, ac yn enwedig sefyllfa'r Palesteiniaid yn Llain Gaza. Roedd ar fwrdd y MV Rachel Corrie, cwch a oedd yn dilyn y chwe chwch a ymosodwyd arno gan filwyr Israel ar 31 Mai, 2010.

Ynghyd a'i chwaer Betty Williams, derbyniodd Wobr Nobel dros heddwch yn 1977 (am 1976) oherwydd eu gwaith diflino. Roedd hi'n 32 ar y pryd ac mae hi'n parhau i fod yr Enillydd Gwobr Nobel ieuengaf erioed.

Yn Ebrill 2009, beirniadodd Israel yn llym drwy ddatgan fod ei Llywodraeth yn gweithredu Polisi o "*Lanhau ethnig yn erbyn y Palesteiniaid*" a bod y Polisiau hyn yn torri Deddfau Rhyngwladol, yn groes i hawliau dynol ac yn lleihau urddas y Palesteiniaid.

Gweler hefyd
------------

* Ymosodiad Israel ar lynges ddyngarol Gaza 2010
* Ymateb rhyngwladol i ymosodiad Israel ar longau dyngarol Gaza 2010

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The Nobel Peace Prize 1976 Archifwyd 2008-12-02 yn y Peiriant Wayback. Nobel Foundation 2009 Adalwyd ar 08-07-2009
2. ↑  Maguire blasts Israeli 'ethnic cleansing' Archifwyd 2009-04-24 yn y Peiriant Wayback. Press TV, 22, Ebrill, 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 25854606
* LCCN: n77015939
* ISNI: 0000 0000 6158 4004
* GND: 136901441
* SELIBR: 73673
* SUDOC: 160445795

 |
Mae **Meysydd Alexanderstone** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 11 Ebrill 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 22.48 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Folco Lulli yw ***Vom Tod Begleitet*** a gyhoeddwyd yn 1967. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Sisili. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Folco Lulli a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Lallo Gori. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Leopoldo Trieste, Rosemary Dexter, Folco Lulli, Saro Urzì a Renato Terra. Mae'r ffilm *Vom Tod Begleitet* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1967. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *You Only Live Twice* sef ffilm llawn cyffro gan Lewis Gilbert.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Folco Lulli ar 3 Gorffenaf 1912 yn Fflorens a bu farw yn Rhufain ar 27 Mehefin 2003. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1946 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Folco Lulli nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Vom Tod Begleitet |  | yr Eidal | 1967-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
Un o bum bwrdeistref Dinas Efrog Newydd yw **Manhattan**. Gyda phoblogaeth o fwy na 1.6 miliwn yn byw mewn ardal o 59 cilometr sgwâr, dyma'r ardal mwyaf poblog yn yr Unol Daleithiau gyda mwy na 27,000 o drigolion i bob cilometr sgwâr. Manhattan yw'r sir fwyaf cyfoethog yn yr Unol Daleithiau, gyda incwm personol o dros $100,000 y pen yn 2005. Mae'r fwrdeistref yn cynnwys Ynys Manhattan, Ynys Roosevelt, Ynys Randalls, bron i un rhan o ddeg o Ynys Ellis, y rhan uwch y dwr i Ynys Liberty, sawl ynys llai a rhan fechan o'r prif dir Talaith Efrog Newydd gyferbyn a'r Bronx.

Lleoliad Manhattan o fewn Dinas Efrog Newydd
I bob pwrpas ymarferol mae'r un endid ag Efrog Newydd County sy'n un o'r siroedd yn nhalaith Efrog Newydd.

Mae Manhattan yn ganolfan fasnachol, ariannol a diwylliannol yr Unol Daleithiau a'r byd. Lleolir y rhan fwyaf o gwmnïau radio, teledu a chyfathrebu technolegol yr Unol Daleithiau yma, ynghyd â nifer o gyhoeddwyr llyfrau a chylchgronau. Mae gan Manhattan nifer o leoliadau byd enwog, atyniadau twristaidd, amgueddfeydd a phrifysgolion. Yma hefyd mae pencadlys y Cenhedloedd Unedig. Ym Manhattan mae ardal fusnes fwyaf yr Unol Daleithiau, ac yma mae Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd a NASDAQ. Yn ddi-os, dyma canol Dinas Efrog Newydd ac ardal metropolitaidd Efrog Newydd, a lleolir cynulliad y ddinas a'r canran fwyaf o waith, busnes a gweithgareddau hamdden.

Tarddia'r enw "Manhattan" o'r gair "Manna-hata", fel y cyfeirir ato yn llyfr log Robert Juet, swyddog ar long Henry Hudson, y *Halve Maen* (Hanner Lleuad) ym 1609. Dengys fap yn darlunio'r enw "Manahata" ddwywaith, ar ochr ddwyreiniol a gorllewinol "Afon Mauritius" (a enwyd yn ddiweddarach yn Afon Hudson). Mae'r gair "Manhattan" wedi cael ei gyfieithu fel "ynys o sawl mynydd" o'r iaith Lepane.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Llun lloeren o Manhattan
Logo *tu chwith*
Cylchgrawn Cymraeg sy'n trafod diwylliant a'r celfyddydau ydy ***tu chwith***.

Mae'r cylchgrawn yn cael ei gyhoeddi ddwywaith y flwyddyn ac mae gan bob rhifyn thema wahanol. Cafwyd rhifynnau'n trafod: Gwreiddiau, Anhysbys, Digidol a'r Eisteddfod Genedlaethol. Mae'r cylchgrawn yn cynnwys ysgrifennu creadigol a gwreiddiol gan gynnwys erthyglau ac ysgrifau gan awduron profiadol ac awduron newydd a llwyfan i arddangos gwaith celf artistiaid ifanc.

Dechreuwyd y cylchgrawn yn y 1990au cynnar gan Simon Brooks a grŵp o fyfyrwyr yn Aberystwyth gyda'r bwriad o gyhoeddi ysgrifennu radical. Bwriad y cylchgrawn yw sicrhau bod lle i ysgrifennu heriol a radical yn y Gymraeg a chynnig llwyfan i bobl ifanc gyhoeddi eu gwaith am y tro cyntaf.

Ers colli grant blynyddol o £6,000 gan y Cyngor Llyfrau yn 2011 mae *tu chwith* wedi cyhoeddi rhifynnau heb gymorth ariannol. Mae'r cylchgrawn yn ddibynnol ar waith gwirfoddol y golygyddion y Bwrdd Golygyddol a'r cyfranwyr.

Cyhoeddwyd rhifyn olaf *tu chwith* yn 2014, dan olygyddiaeth Gruffudd Antur ac Elis Dafydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Tu Chwith Archifwyd 2010-09-16 yn y Peiriant Wayback. Adalwyd ar 16-01-2011
2. ↑  ﻿Dileu grant cylchgrawn Cymraeg – ‘cywilyddus’ Golwg360.com 18 Tachwedd 2011
3. ↑  "www.gwales.com - E113504053, Tu Chwith 40". *www.gwales.com*. Cyrchwyd 2019-12-23.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol *tu chwith* Archifwyd 2010-09-16 yn y Peiriant Wayback.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan wen Prydain Newydd** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod gwynion Prydain Newydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tyto aurantia***; yr enw Saesneg arno yw *New Britain Barn owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. aurantia*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan wen Prydain Newydd yn perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan wen | Tyto alba |  |
|
| Tylluan wen Prydain Newydd | Tyto aurantia |  |
|
| Tylluan wen Swlawesi | Tyto rosenbergii |  |
|
| Tylluan wen fygydog Awstralia | Tyto novaehollandiae |  |
|
| Tylluan wen y gwair | Tyto capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan wen Prydain Newydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*