Cyfarwyddwr, cynhyrchydd a sgriptiwr ffilm a theledu Cymreig yw **Karl Francis** (ganwyd 1 Ebrill 1942), sy'n gysylltiedig â gwleidyddiaeth adain chwith. Cafodd ei waith ei ysbrydoli gan bobl fel Chris Marker a Ken Loach ac mae wedi cynhyrchu gwaith yn Saesneg a Chymraeg.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Francis yn Bedwas, ger Caerffili. Enillodd ysgoloriaeth i astudio ym Mhrifysgol Manceinion lle cafodd radd BA yn 1964. Yna fe fynychodd Hornsey College of Art i astudio am ddiploma ôl-raddedig am Ffilm mewn Addysg. Cychwynnodd ei yrfa yn y byd teledu yn 1971, yn gyntaf fel ymchwilydd annibynnol, cyn cymryd swydd cynhyrchu gyda *Weekend World* ar gyfer London Weekend Television. Yn 1973 symudodd i'r BBC ac fe gynhyrchodd rhaglenni fel *2nd House*.

Yn 1977 fe ysgrifennodd, cynhyrchodd a chyfarwyddodd y ddrama ddogfen *Above us the Earth*. Roedd y ffilm, a saethwyd yng ngwanwyn a haf 1975, yn cofnodi cau glofa Ogilvie yng Nghwm Rhymni a'r effaith ar y glowyr a'r gymuned ehangach. Mae'r ffilm yn defnyddio actorion proffesiynol ac amatur i ddangos y perthynas rhwng y gweithwyr, undebau a'r Bwrdd Glo Cenedlaethol, ynghyd â ffilm o arweinwyr gwleidyddol y dydd. Mae'r ffilm yn cael ei ystyried yn bwysig am ei sylwebaeth gymdeithasol ac mae nawr yn rhan o Archif Sgrîn a Sain Cymru. Yn 2010 fe ddewiswyd *Above us the Earth* gan wefan celf BBC Cymru fel un o'r deg ffilm gorau am Gymru. Yn 2012, fe ddewisodd y BFI/UK Film Council  *Above Us The Earth* fel y ffilm annibynnol orau a wnaed erioed yng Nghymru.

Yn 1995 fe'i hapwyntiwyd yn Bennaeth Drama BBC Cymru, a pharhaodd yn y swydd tan 1997.

Yn 2008 rhyddhaodd y ffilm *Hope Eternal*, sy'n dweud stori nyrs o Madasgar yn gweithio mewn hosbis twbercwlosis ac AIDS yn y Congo. Fe wnaed *Hope Eternal* mewn chwe iaith gan gyfuno ffilm a barddoniaeth ar yr un pryd yn defnyddio isdeitlau Saesneg. Agorwyd Gŵyl Ffilm Hay Sony 2008 gyda'r ffilm a fe'i cynigwyd fel enwebiad y DU yng nghategori Ffilm Iaith Dramor Orau yr 82fed Gwobrau yr Academi; ond ni chafodd ei ddewis ar gyfer y pum enwebiad olaf.

Yng Ngorffennaf 2009 fe roddwyd Francis ar gofrestr troseddwyr rhyw y DU ar ôl "cyfaddef drwgweithredoedd" mewn perthynas â gwneud lluniau anweddus o blant. 
Fe wnaeth Francis ddatgan ei fod yn gweithio ar ffilm am y broblem o fasnachu plant ar gyfer rhyw, ac er ei fod wedi hysbysu'r heddlu am natur ei ymchwiliad o flaen llaw, roedd yn teimlo fod rhaid iddo dderbyn y rhybudd ar ôl i'w gyfrifiadur, oedd yn cynnwys gwaith ysgrifenedig ei fywyd, gael ei feddiannu. Yng Ngorffennaf 2011 siaradodd Francis yn gyhoeddus am ei ddymuniad i weld y system rybuddio, lle cafodd ei roi ar y gofrestr troseddwyr rhyw am ddwy flynedd, yn cael ei ddiwygio, i ystyried gwaith ymchwil dilys. Yn Awst 2011, fe wnaeth Comisiwn Cwynion Annibynnol yr Heddlu dderbyn honiad Francis fod Heddlu De Cymru wedi methu ymchwilio i gyfres o gwynion am driniaeth ei achos. Ers 1 Awst 2011 mae Heddlu De Cymru yn parhau i ymchwilio i'w gwynion.

Ffilmiau
--------

* *Above Us the Earth* (1977)
* *The Mouse and the Woman* (1980)
* *Giro City* (1982)
* *Yr Alcoholig Llon* (1983)
* *Milwr Bychan* (1984)
* *Ms.Rhymney Valley" (1985)*
* *Nineteen 96* (1989)
* *Rebecca's Daughters* (1992)
* *Streetlife* (1995)
* *One of the Hollywood Ten* (2000)
* *Hope Eternal* (2008)

Teledu
------

* *Factfinder* (1971)
* *Chekhov in Derry* (1982)
* *Morphine and Dolly Mixtures* (1990)
* *Raymond Williams: a Journey of Hope* (1990)
* *Civvies* (1992)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Francis, Karl (1942- )". BFI Screenonline. Cyrchwyd 26 Ionawr 2010.
2. ↑  "Francis, Karl (1942- )". BFI Screenonline. Cyrchwyd 8 Awst 2011.
3. ↑  "Above us the Earth". movinghistory.ac.uk. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-09-30. Cyrchwyd 8 Awst 2011.
4. ↑  "Top 10 Welsh films: Above Us The Earth". BBC Wales. 2010. Cyrchwyd 8 Awst 2011.
5. ↑  Culf, Andrew (14 December 1995). "Drama revival in BBC £191m winter season". *The Guardian*. t. 9. Italic or bold markup not allowed in: `|newspaper=` (help)
6. ↑  "Welsh film on Academy Award list". BBC News. 18 Hydref 2008. Cyrchwyd 17 Awst 2011.
7. ↑  "Film director Karl Francis put on sex offenders' register". *South Wales Echo*. Walesonline. 2 Gorffennaf 2009. Cyrchwyd 8 Awst 2011.
8. ↑  Shipton, Martin (22 Gorffennaf 2011). "Film director Karl Francis wants police caution reform after being branded sex offender". *Western Mail*. Walesonline. Cyrchwyd 8 Awst 2011.
9. 1 2  Shipton, Martin (1 Awst 2011). "Film director cautioned for downloading indecent images for research wins complaints victory against police". *Western Mail*. Walesonline. Cyrchwyd 8 Awst 2011.

Dolenni allanol
---------------

* Karl Francis yn yr Internet Movie Database
* 'Broadcasters refused to commission documentary on paedophile John Owen'
* Karl Francis's appeal against South Wales Police upheld
* Karl Francis case to be reviewed by South Wales Police
* Murdered Cardiff prostitute Lynette White appears as an angel in new play
* Film director Karl Francis asks 'is Wales asleep' in new documentary on the miners' strike

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 43788231
* LCCN: nb90532108
* ISNI: 0000 0001 2382 8044
* GND: 1089429754
* NKC: xx0167317

 |