recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, yw **Gogledd-orllewin Norfolk** (Saesneg: *North West Norfolk*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-orllewin Norfolk yn NorfolkEtholaeth Gogledd-orllewin Norfolk yn Norfolk
* Norfolk yn LloegrNorfolk yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1983: Christopher Brocklebank-Fowler (Ceidwadol, wedyn SDP)
* 1983–1997: Henry Bellingham (Ceidwadol)
* 1997–2001: George Turner (Llafur)
* 2001–2019: Henry Bellingham (Ceidwadol)
* 2019–presennol: James Wild (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Mae **Gwarchodfa natur Cors Leighton** (Saesneg: *Leighton Moss*) un o warchodfeydd natur y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar, lleolir yn Swydd Gaerhirfryn yn Silverdale, ger Bae Morecambe.

Cuddfan Eric Morecambe
Y warchodfa
Adar dŵr y warchodfa
Cyfanswm arwynebedd y warchdfa yw tua 2,000 o erwau ac mae'n cynnwys corslwyn, coed a glastir calchfaen, cors arfordirol a morlyn. Gwelir barfog, boda’r gors, telor yr hesg, bwn, titw’r gors, cnocell y cnau, coch y berllan, tylluan frech, titw cynffon-hir, dringwr bach, cnocell y coed, cambig, pioden y môr, gylfinir, coesgoch a phibydd y mawn. Mae niferau’r hwyaid, megis hwyaid llostfain a chwiwellod, yn codi’n sylweddol yn ystod y gaeaf. Gwelir ceirw cochion.. Mae niferau mawr o ddrudwy yn ymddangos yn ystod yr hydref a gaeaf.

Ers cymryd yr awennau, mae’r Gymdeithas wedi creu mwy o ddŵr agored ar y corstir, yn cael gwared o frwyn, a chliriwyd ffosydd i wellhau llif y dŵr. Sefydlwyd ardaloedd o ddŵr bas ar gyfer adar hirgoes, ac ynysoedd addas i nythu. Cyrhaeddodd dwrgwn yn 2006/7. Yn ogystal â‘r warchodfa, mae’r Gymdeithas yn rheoli safleoedd cyfagos eraill, sef ‘Inner Salt Marsh’, ‘Outer Salt Marsh’, Cae Barrow Scout, Craig Warton, Cors Silverdale a Rhandir Plas Challan. Mae Cors Silverdale a Chae Barrow Scout yn ardaloedd o frwyn ychwanegol i Gors Leighton. Mae’r 2 forfa yn cael eu dylanwadu gan lanwau Bae Morecambe a gan Afon Kent i’r gogledd ac Afon Keer i’r dde. Canaleiddiwyd Afon Keer yn y 1950au, yn lleihau llifogydd ac yn creu tir mwy sych o'i chwmpas. Mae Craig Warton a Rhandir Plas Challan yn galchfaen ac yn cynnal blodau a phili-palod prin.

Mae Cors Leighton yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SSSI) ac yn cynnwys y corslwyn mwyaf yng ngogledd Lloegr. Mae’n rhan o Ardal Harddwch Naturiol Eithriadol Arnside/Silverdale. Darlledwyd y rhaglen Autumnwatch o'r warchodfa yn 2014.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o warchodfeydd Y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tudalen Leighton Moss ar wefan y gymdeithas
2. ↑  Gwefan arnsidesilverdaleaonb.org.uk
3. ↑  %20Leighton%20Moss(1).pdf mourholme.co.uk;[*dolen marw*] adalwyd 2 Rhagfyr 2018.
4. ↑  Gwefan naturalengland.org.uk
5. ↑  mourholm.co.uk
6. ↑  Gwefan BBC

Dolen allanol
-------------

* Tudalen Leighton Moss ar wefan y gymdeithas
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr** (Saesneg: *North West Leicestershire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr yn Swydd GaerlŷrEtholaeth Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr yn Swydd Gaerlŷr
* Swydd Gaerlŷr yn LloegrSwydd Gaerlŷr yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: David Ashby (Ceidwadol)
* 1997–2010: David Taylor (Llafur)
* 2010–presennol: Andrew Bridgen (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Bardd, golygydd a chyfieithydd Cymreig o'r 18g a gysylltir â chylch llenyddol Morysiaid Môn oedd **Hugh Hughes** neu **Y Bardd Coch o Fôn** (weithiau hefyd **Huw ap Huw** neu **Huw Huws** neu **Y Bardd Coch**) (22 Mawrth 1693 – 6 Ebrill 1776).

Bywgraffiad
-----------

Ganed Hugh Hughes yn Llwydiarth Esgob ym mhlwyf Llandyfrydog, ger Llannerch-y-medd, Môn yn 1693.

Dechreuodd farddoni yn ifanc a daeth i sylw Lewis Morris a'i frodyr. Daeth yn aelod gohebol o Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion.

Gwaith llenyddol
----------------

Ceir detholiad o rai o'i gerddi yn y cyfrolau *Dewisol Ganiadau yr Oes Hon* (1759), *Diddanwch Teuluaidd* (1763) a *Diddanwch i'w Feddianydd* (1773). Mae'n enwog am ei gywydd annerch i Goronwy Owen a symbylodd y bardd hwnnw i gyfansoddi un o'i gerddi mwyaf adnabyddus, 'Cywydd yn ateb Huw'r Bardd Coch', sy'n folawd i Ynys Môn.

Cyfieithodd y Bardd Coch ddau lyfr i'r Gymraeg, ar bynciau moesol.

Llyfryddiaeth
-------------

### Blodeugerddi'r 18fed ganrif

Cyhoeddwyd peth o waith y bardd yn:

* *Dewisol Ganiadau yr Oes Hon* (1759). Golygwyd gan Hugh Hughes.
* *Diddanwch Teuluaidd* (1763). Golygwyd gan Hugh Hughes.
* *Diddanwch i'w Feddianydd* (1773)

### Llawysgrifau

Mae eraill o'i gerddi yn aros yn y llawysgrifau neu ar gael yma ac acw yn almanaciau'r cyfnod.

Mae llyfr yn llawysgrifen Y Bardd Coch ei hun sef 'Llyfr Melyn Tyfrydog' nawr yn nwylo Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth. Cafodd ei atgyweiro gan y llyfrgell ac mae bellach ar gael i'w ddarllen ac ystudio yno; mae'n cynnwys cerddi, nodiadau, carolau plygain ac ymchwiliaeth helaeth i deuluoedd yr ardal yn ogystal â theulu'r Bardd Coch ei hun.

### Detholiadau diweddar

* D. Gwenallt Jones (gol.), *Blodeugerdd o'r Ddeunawfed Ganrif* (Caerdydd, 1938). 'Cywydd yn ateb Huw'r Bardd Coch'.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  D. Gwenallt Jones (gol.), *Blodeugerdd o'r Ddeunawfed Ganrif* (Caerdydd, 1938). Nodyn ar fywyd y bardd.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 44166158
* ISNI: 0000 0000 6415 4296
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Gwarchodfa natur RSPB Burton Mere** yn warchodfa natur ar aber Afon Dyfrdwy; mae mwyafrif y warchodfa yn Swydd Gaer, a’r gweddill yn Sir y Fflint. Mae’n agos i bentref Burton ar Gilgwri.

Gwelir Pioden y môr, Gylfinir, Crëyr glas, Crëyr bach, Glas y dorlan, Hwyaden wyllt, Iâr ddŵr, Cwtiar, Bwn, Cornchwiglen, Cambig, Rhostog gynffonfrith, Titw Barfog, Titw Tomos Las, Robin Goch, Alarch y Gogledd, Rhostog Gynffonddu, Corhwyaden, Pibydd Bronllwyd, Coch y Berllan, Boncath, Gŵydd Canada, Telor Cetti, Titw Penddu, Pibydd y dorlan, Mulfran, Pibydd y mawn, Hwyaden lwyd, Nico, Boda tinwyn, Boda gwerni, Hwyaden bengoch, Pibydd coesgoch, Hwyaden yr eithin, Tylluan Glustiog, Hwyaden lydanbig, Pila Gwyrdd, Llydanbig, Hwyaden gopog, Rhegen dŵr, Gŵydd droedbinc, Hebog tramor, Cudyll coch, Cudyll bach, Chwiwell a Gwylan Benddu.

Sefydlwyd y warchodfa ym 1986 ar ôl prynu cae o’r cyngor lleol. Crewyd 3 llyn ac agorwyd cuddfan ym 1992. Prynwyd mwy o dir ar ddechrau 2008 ac adeiladwyd mwy o gyflysterau i’r ymwelwyr, a daeth y safle ‘Gwlyptir Burton Mere’ yn 2011. Mae’r gymdeithas hefyd yn warchod y morfa cyfagos ar Afon Dyfrdwy ac mae ardaloedd o gorslwyn rhwng y llynnoedd. Ffermir rhywfaint o’r tir o hyd, yn rhoi bwyd i’r adar, a chedir defaid ar y morfa. Mae gwartheg yn pori’r gwastatir yn yr haf. Codir lefel y dŵr yn y gaeaf ar les yr adar.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tudalen y warchodfa ar wefan y gymdeithas
2. ↑  Liverpool Echo, 3 Ionawr 2008
3. ↑  Tudalen Burton Mere ar wefan RSPB

Dolen allanol
-------------

* Tudalen y warchodfa ar wefan y gymdeithas

  

* Rhai o'r llynnoeddRhai o'r llynnoedd
* Y ganolfanY ganolfan
* Un o'r llynnoeddUn o'r llynnoedd

Rhai o rywogaethau'r warchodfa
------------------------------

* MalartMalart
* Hwyaden gopogHwyaden gopog
* MadfallodMadfallod
* Hwyaden lygad aurHwyaden lygad aur
* NicoNico
* CorhwyaidCorhwyaid
* CornchwiglennodCornchwiglennod
* Gwylan bendduGwylan benddu
* Gwydd CanadaGwydd Canada
* Crëyr bach a Chrëyr glasCrëyr bach a Chrëyr glas
* Iâr y ddŵrIâr y ddŵr
* Hwyaid yr eithinHwyaid yr eithin
* CotiarCotiar
Mae **hufen** yn gynnyrch llaeth a ddaw o'r haenen sydd yn cynnwys lefel uwch o fraster menyn oddi ar dop llefrith cyn iddo gael ei homogeneiddio. Bydd y braster sy'n ysgafnach na'r hylif yn codi i dop y botel dros gyfnod o amser, mewn llefrith sydd heb gael i homogeneiddio. Cyflymir y broses hon yn y ddiwydiant cynhyrchu gan ddefnyddio allgyrchydd a gaiff ei alw'n "wahanwyr". Gwerthir hufen ar sail y cynnwys braster mewn nifer o wledydd. Gall hufen gael ei sychu i ffurf powdr ar gyfer ei allforio i farchnadoedd pell.

Yn aml, mae hufen a gynhyrchir gan wartheg (yn arbennig gwartheg Jersi) sy'n pori ar borfa naturiol, yn cynnwys rhai pigmentau carotenyn sy'n deillio o'r planhigion maent yn eu bwyta; mae hyn yn rhoi lliw melyn golau i'r hufen, a dyna beth roddir yr enw i'r lliw hufen. Gwyn yw'r hufen a gynhyrchir gan wartheg sy'n gael eu bwydo dan do, ar rawn neu belenni sydd wedi eu creu o rawn.

Hufen sengl

Mathau o hufen
--------------

Diffinnir y gwahanol fathau o hufen yng ngwledydd Prydain yn gyfreithiol fel yr isod:

| Enw | Isafswmbraster | Diffiniad ychwanegol | Prif defnydd |
| --- | --- | --- | --- |
| Hufen tolch | 55% | wedi ei drin gyda gwres | Gyda sgon a jam |
| Hufen dwbl | 48% |  | yn chwipio orau, ar gyfer pwdinau, gall cael ei beipio |
| Hufen chwipio | 35% |  | yn chwipio'n dda ond yn ysgafnach |
| Hufen chwisgiedig | 35% | wedi cael ei chwipio |  |
| Hufen wedi ei sterileiddio | 23% | wedi ei sterileiddio |  |
| Hufen sengl | 18% | heb ei sterileiddio | yn cael ei arllys ar bwdinau neu mewn coffi |
| Hufen hanner wedi ei sterileiddio   | 12% | wedi ei sterileiddio |  |
| Hufen hanner | 12% | heb ei sterileiddio | defnyddir mewn coffi yn unig |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The Cheese and Cream Regulations 1995 (SI 1995 No. 3240) ISBN 0110538536

Gweler hefyd
------------

* Hufen iâ
* Teisen hufen

Chwiliwch am ***hufen***  
yn Wiciadur.
Akhenaten, Nefertiti a'u merched yn addoli'r Aten
Roedd **Akhenaten** (yn golygu *Ysbryd effeithiol yr Aten*), enw gwreiddiol **Amenhotep IV**, yn frenin Yr Hen Aifft o'r 18fed Brenhinllin. Nid yw dyddiadau ei deyrnasiad yn hollol sicr, ond awgrymwyd 1353 CC-1336 CC neu 1351 CC - 1334 CC.

Ganed Akhenaten yn fab ieuengaf i'r brenin Amenhotep III a'i Brif Wraig, Tiye. Nid ef oedd wedi ei fwriadu i ddilyn ei dad ar yr orsedd, ond bu farw ei frawd Thutmose yn ieuanc a daeth Akhenaten i'r orsedd fel Amenhotep IV. Yn y bedwerydd flwyddyn o'i deyrnasiad, dechreuodd grefydd newydd, addoliad yr Aten, yr haul, fel prif dduw, ac yn fuan fel unig dduw. Newidiodd ei enw o "Amenhotep" ("Mae Amun yn fodlon") i Akhenaten. Yn ei bumed flwyddyn, creodd brifddinas newydd, Akhetaten ("Gorwel yr Aten"), ar y safle a adwaenir yn awr fel Amarna.

Prif wraig Akhenaten oedd Nefertiti, sy'n enwog oherwydd y cerflun ohoni sy'n awr yn Amgueddfa Berlin. Un o'i wragedd eraill oedd Kiya). Cafodd chwe merch gan Nefertiti, ac mae llawer o gerfluniau'r cyfnod yn eu dangos fel teulu. Awgrymwyd hefyd fod y ddau frenin a'i dilynodd, Smenkhkare ac wedyn Tutankhamun, yn feibion iddo gan wragedd eraill, ond nid oes sicrwydd o hyn.

Yn dilyn marwolaeth Akhenaten, symudodd y llys o Akhetaten gan adael y ddinas i adfeilio. Yn fuan yn nheyrnasiad Tutankhamun adferwyd y grefydd draddodiadol.

|  |
| Akhenatenyn hieroglyffau |

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Amenhotep III** | **Brenin yr Aifft**14g CC | Olynydd:**Smenkhkare** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 173744907
* LCCN: n80044801
* ISNI: 0000 0004 0810 6424
* GND: 118502492
* BNF: cb11946297w (data)
* ULAN: 500121983
* NKC: jn20000700018
* CiNii: DA14159254

 |
**Alain-Fournier** oedd ffugenw y nofelydd Ffrengig **Henri Alban-Fournier** (3 Hydref 1886 - 22 Medi 1914). Ystyrir ei unig nofel, *Le Grand Meaulnes* (1913), yn glasur.

Ganed Alain-Fournier yn La Chapelle-d'Angillon, yn *département* Cher. Bu'n ysgrifennu beirniadaeth lenyddol i'r cylchgrawn 
*Paris-Journal* o 1910 ymlaen, yna'n gynorthwydd personol i'r gwleidydd Casimir Perrier. Gorffennodd *Le Grand Meaulnes* yn gynnar yn 1913, ac fe'i cyhoeddwyd yn y Nouvelle Revue Française rhwng Gorffennaf a Hydref, cyn ei gyhoeddi fel llyfr.

Ymunodd a'r fyddin pan ddechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf yn Awst 1914. Fe'i lladdwyd fis yn ddiweddarach, mewn brwydr ger Vaux-lès-Palameix. Cyhoeddwyd ei weithiau llenyddol eraill wedi ei farwolaeth.

Cyhoeddiadau
------------

* *Le Grand Meaulnes*
* *Colombe Blanchet*
* *Lettre au Petit B*
* *Miracles* (barddoniaeth)

Cyfeiithwyd *Le Grand Meaulnes* i'r Gymraeg gan E.T. Griffiths fel *Y Diriogaeth Goll* (Llyfrau'r Dryw, 1969).

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 34452139
* LCCN: n50023101
* ISNI: 0000 0001 2127 1975
* GND: 11850133X
* SELIBR: 34648
* SUDOC: 026679930
* BNF: cb11888266r (data)
* NLA: 35096649
* NDL: 00439926
* NKC: jn19981000057
* BNE: XX1152513

 |
Grŵp ethnig a ddatblygodd drwy gyfuniad o gymunedau'r Iddewon ar wasgar yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc a'r Rheindir yn y 10g yw'r **Iddewon Ashcenasi** neu **Iddewon Ashcenasig** (Hebraeg: יְהוּדֵי אַשְׁכְּנַז trawslythreniad: *Yehudei Ashkenaz*, Iddew-Almaeneg: אַשכּנזישע ייִדן *Ashkenazishe Yidn*), neu **Ashcenasim** (אַשְׁכְּנַזִּים) yn y ffurf luosog Hebraeg. Ymfudasant i'r dwyrain yn oes y Croesgadau o'r 11g i'r 13g, gan groesi'r Ymerodraeth Lân Rufeinig ac ymsefydlu yn Nwyrain Ewrop yn bennaf, ar draws Gwlad Pwyl, Lithwania, a Rwsia. Yn y cyfnod hwn datblygodd yr Iddew-Almaeneg—iaith draddodiadol yr Ashcenasim—o'r Uchel Almaeneg gydag elfennau ieithyddol Iddewig, gan gynnwys yr wyddor Hebraeg. Ystyr *Yehudei Ashkenaz* yw "Iddewon Germania"; dros amser defnyddiwyd yr enw hwn i gyfeirio at yr Iddewon a ddefnyddiodd y ddefod Almaenig yn y synagog, mewn cyferbyniad â'r Seffardim yn Iberia a ddefnyddiodd y ddefod Sbaenaidd.

Yn sgil yr erledigaethau gwrth-Iddewig yn Nwyrain Ewrop yn yr 17g, ffoes nifer o Iddewon Ashcenasi i Orllewin Ewrop, gan gymhathu i'r cymunedau Iddewig a oedd ohoni yn y gwledydd hynny. Ymfudodd niferoedd mawr ohonynt i Unol Daleithiau America, Canada, a gwledydd eraill yn niwedd y 19g a dechrau'r 20g, yn aml o ganlyniad i'r pogromau yn Ymerodraeth Rwsia. Llofruddiwyd miliynau o Iddewon Ashcenasi yn ystod yr Holocost. Yn yr 21g, mae'r Ashcenasim—tua 11 miliwn ohonynt—yn cyfri am fwy nag 80 y cant o'r holl Iddewon yn y byd. Yn Israel, mae cynifer o Ashcenasi â Seffardim yn y boblogaeth, mwy neu lai.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  *Geiriadur yr Academi*, "Ashkenazi".
2. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "Ashkenazic".
3. ↑  Sean Martin, "Ashkenazic Jews" yn *Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia*, golygwyd gan Jeffrey E. Cole (Santa Barbara, Califfornia: ABC-CLIO, 2011), tt. 19–23.
Ganed **Idan Amedi** (Hebraeg: עידן עמדי), ar 19 Chwefror 1988 yn Pisgat Ze'ev, Jeriwsalem, Israel ac mae'n gyfansoddwr-canwr ac actor Hebraeg.

Yn 2006 cymerodd ran yn yr 8fed gyfres o'r gyfres gystadleuaeth gerddorol Israeli, *Kokhav Nolad* ('Ganed Seren'), gan ddod yn ail. Roedd ei gân "Poen yr Ymladdwyr" wedi ei gyfansoddi ganddo am ei brofiadau fel milwr gweithredol yn Corfflu Peirianwyr Milwr yn ystod ei Wasaaeth Filwrol gorfodol. Rhyddhaodd ei albwm gyntaf, a enwyd ar ei ôl, yn 2011. Roedd yn arbenigwr ar ymladd Taekwondo a Bocsio Thai.

Yn 2017 ymunodd ag ail gyfres o'r ddrama wleidyddol Israeli, *Fauda*. Chwaraeodd ran 'Sagi', Arab sy'n ymuno â'r uned milwyr-cudd. Cyfansoddodd Amedi y gân i'r gyfres, מנסים (ynganer: *Menasim*, 'Ceisio') yn Hebraeg. Mae'r gân yn cynnwys geiriau yn Hebraeg ac Arabeg.

Mae aelod arall o gast Fauda hefyd yn cyfansoddi a chanu, Tzachi HaLevy.

Discograffi
-----------

* *Idan Amedi* (2011)
* *Lately* (2013)
* *Wanted to Be* (2015))
* *A Part-Time (Helek Me'hazman)* (2017)

Dolenni
-------

* Gwefan Idan Amedi (Saesneg) Archifwyd 2019-02-25 yn y Peiriant Wayback.
* Cân Idan Amedi at y gyfres 'Fauda'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Peace Talks? What’s on TV? New York Times. 13 September 2010
2. ↑
3. ↑  How the Netflix series ‘Fauda’ shows the human side of the Israeli-Palestinian conflict Washington Examiner. 22 November 2017
4. ↑
Arweinydd crefyddol Shïa, un o ddwy brif gangen Islam, yw **aiatola** (Perseg: *آيت‌الله*, sy'n tarddu o Arabeg: آية الله‎ "Arwydd Duw"). Teitl anrhydeddus yn nhraddodiad Usuli y Deuddeg Imam yw "Aiatola" a roddir i glerigwr sy'n arbenigo mewn astudiaethau Islamaidd megis cyfreitheg, darllen y Corân, ac athroniaeth Islamaidd.

Ymddangosodd yr enw yn ystod oes ddiweddar brenhinllin Qajar, a deyrnasodd dros Aruchel Wladwriaeth Persia o 1789 hyd 1925. Ni ddefnyddir y teitl ymhlith Shïaid Libanus, Pacistan, ac India, a fe'i defnyddir yn Irac dim ond mewn achos ysgolhaig y gyfraith o dras Iranaidd. Daeth yn fwyfwy boblogaidd yn ail hanner yr 20g, ac mae nifer o aiatolas cyfoes yn meddu ar ddylanwad gwleidyddol.

Gallai aiatola gyhoeddi penderfyniadau a elwir ffatwa. Yn gywir, mae gan y ffatwa awdurdod i'r rheiny sy'n ei darllen ac yn cytuno â'i gynnwys yn unig, ond mae nifer o aiatolas yn denu dilynwyr sydd yn ystyried pob ffatwa ganddynt yn orfodol.

Geirdarddiad
------------

Enw Perseg ydy آيت‌الله (llythrennau Rhufeinig: *āyatullāh*) sy'n tarddu o'r gair Arabeg آية الله (*āyatullāh*), cyfuniad o آيات (*ʾāyat*), sef enw ar adnodau'r Corân a ffurf luosog ar arwydd, tystiolaeth, neu wyrth, ac الله (*allāh*), sef Duw.

Aiatolas o nod
--------------

* Abolqasem al-Khoei (1899–1992), clerigwr, llenor a dyngarwr Iranaidd a ymsefydlodd yn ninas sanctaidd Al-Najaf, Irac
* Ruhollah Khomeini (1902–89), arweinydd Chwyldro Islamaidd Iran a Goruchaf Arweinydd Iran (1979–89)
* Ali Khameini (ganwyd 1939), Arlywydd Iran (1981–89) a Goruchaf Arweinydd Iran ers 1989

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   aiatola. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 14 Mawrth 2019.
2. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "Ayatollah".
3. ↑  (Saesneg) "Ayatollah" yn *The Oxford Dictionary of Islam* (golygwyd gan John L. Esposito). Adalwyd ar *Oxford Islamic Studies Online* ar 14 Mawrth 2019.
Dinas yn nwyrain canolbarth Affganistan a phrifddinas Talaith Ghazni yw **Ghazni** (Dari: غزنی‎, Pashto: غزني‎). Saif ar lwyfandir 2,225 m o uchder, ger Afon Ghazni. Hon yw'r unig ddinas gaerog sydd yn goroesi yn Affganistan. Ar gyrion y ddinas ei hun mae pentref Rowẓeh-e Sultan, safle'r olion hynafol, gan gynnwys Meindyrau Ghazni a beddrod Mahmud o Ghazni.

Mae'n debyg i Ghazni ddyddio'n ôl i'r 7g, os nad yn gynharach. Yn yr 11g, dan deyrnasiad Mahmud o Ghazni, hon oedd prifddinas Ymerodraeth y Ghaznavid, brenhinllin Fwslimaidd gyntaf Affganistan. Ysbeiliwyd Ghazni ym 1150–51 gan luoedd y Ghurid, a bu sawl llwyth yn brwydro drosti nes iddi ildio i'r Mongolwyr ym 1221. Codwyd uchelgaer o'i hamgylch yn y 13g. Gorchfygwyd bro Ghazni gan Timur yn y 14g, a bu dan dra-arglwyddiaeth y Timurid nes i'r Mughal gipio Ghazni a Kabul ym 1504. Daeth yn rhan o Ymerodraeth Durrani ym 1747 dan deyrnasiad Ahmad Shah Durrani. Cafodd Ghazni ei chipio am gyfnod gan y Prydeinwyr yn ystod Rhyfel Cyntaf yr Ymerodraeth Brydeinig yn Affganistan (1839–42).

Bellach, Ghazni yw'r brif anheddiad ar hyd y briffordd o Kabul i Kandahar, ac mae'n ganolfan fasnachol a diwydiannol pwysig ar gyfer da byw, crwyn anifeiliaid, sidan, a chynnyrch amaethyddol. Cynyddodd y boblogaeth o ryw 48,700 yn 2006 i 69,000 yn 2020.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Ghaznī. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 23 Awst 2021.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwladwr brownddu**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwladwyr brownddu**; yr enw Saesneg yw *Deep-brown Dart*, a'r enw gwyddonol yw *Aporophyla lutulenta*. Mae i'w weld drwy Ewrop.

Hyd adenydd yr oedolyn ydy 15–18 mm. Dim ond ym Medi mae i'w weld yn hedfan.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwladwr brownddu yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Casgliad neu system o gysyniadau, syniadau a chredoau yw **ideoleg** neu **ddelfrydeg**. Bathwyd y term *idéologie* gan yr athronydd o Ffrancwr Antoine Destutt de Tracy ym 1796 i ddiffinio "gwyddor syniadau". Maent yn gysyniad unigryw i wleidyddiaeth; sonir am ideolegau economaidd, ond mae'r rhain ynghlwm wrth farnau a chredoau gwleidyddol a chymdeithasol, ac nid o reidrwydd damcaniaeth economaidd.

Cyfuniad o syniadaeth ddisgrifiadol a normadol, neu wleidyddeg a gwleidydda, yw ideoleg. Tair nodwedd sylfaenol sydd i'r ideoleg benodol: beirniadaeth ar y drefn sy'n bod, gweledigaeth o gymdeithas y dyfodol, a damcaniaeth o newid gwleidyddol. Amlinellir casgliad o farnau a syniadau, yn aml yn seiliedig ar egwyddorion a gwerthoedd personol a chymdeithasol, gan ysbrydoli gweithredu gwleidyddol er mwyn ennill amcanion i roi'r agenda ddelfrydol ar waith.

Nid yw pawb yn gytûn ar ddiffiniad y gair ideoleg a pha syniadau ac agweddau gwleidyddol sy'n dod o dan y label hon. Er enghraifft, dadleua nifer o geidwadwyr pragmataidd taw tuedd neu agwedd meddwl yw ceidwadaeth, ac nid ideoleg.

Hanes y cysyniad
----------------

Daw'r cysyniad modern o ideoleg o waith Karl Marx, Yn ôl Marx, cyfundrefnau ffug o gysyniadau gwleidyddol, cymdeithasol a moesol a ddyfeisir a chynhalir gan y dosbarthau llywodraethol am hunan-les yw ideolegau, e.e. bydd hierarchaethau crefyddol yn cefnogi cyfundrefnau bydd yn cadw'r arweinwyr yn gyfoethog.

Yn yr ugeinfed ganrif datblygodd nodwedd eithafol mewn ideolegau. Mae eu hymlynwyr yn credu bod eu system o theorïau gwleidyddol yn gwbwl anghytûn ag ideolegau eraill – y brif enghraifft o hyn yw comiwnyddiaeth a ffasgiaeth. Tuedda cysyniadau gwleidyddol eraill, megis sosialaeth, democratiaeth, a cheidwadaeth, i fod yn llai gyfyngedig; mae eu dilynwyr yn anghytuno ar rai faterion ond yn cytuno ar eraill.

Datblygodd ideolegau neilltuol yn sgil gwrthdaro penben yr Ail Ryfel Byd a'r Rhyfel Oer. Mudiadau megis ffeministiaeth, amgylcheddaeth, ffwndamentaliaeth grefyddol ac amlddiwylliannaeth sy'n diffinio'r byd ôl-ddiwydiannol, ôl-gomiwnyddol yn oes globaleiddio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   ideoleg. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 22 Mai 2016.
2. ↑   delfrydeg. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 22 Mai 2016.
3. ↑  (Saesneg) Antoine-Louis-Claude, Comte Destutt de Tracy. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 30 Hydref 2016.
4. 1 2 3  Andrew Heywood. *Political Ideologies: An Introduction* (Palgrave Macmillan, 2003).
Gwladwriaeth sydd yn honni ei bod yn annibynnol ond sydd yn wir yn gweithredu yn ôl ewyllys gwladwriaeth arall yw **gwladwriaeth byped**.

Yn hanesyddol bu sawl math o wlad a oedd yn ddarostyngedig i ymerodraeth neu bŵer mawr ond nid yn swyddogol yn rhan ohoni: gwladwriaeth gaeth, gwladwriaeth ddibynnol, protectoriaeth, a gwledydd oedd dan law penarglwyddiaeth. Parheir y syniad o wledydd dibynnol a meysydd dylanwad yn y drefn ryngwladol fodern, ond mae'r term gwladwriaeth byped yn awgrymu sefyllfa lle mae'r wladwriaeth rymus yn meddu ar reolaeth lwyr dros lywodraeth y wladwriaeth byped ac yn ei defnyddio er diddordebau ei hunan.

Er enghraifft, mae sawl gwladwriaeth yn Nwyrain Ewrop a'r Cawcasws sydd heb fawr o gydnabyddiaeth ryngwladol a chaiff eu hystyried gan rai yn wladwriaethau pyped a gefnogir gan Ffederasiwn Rwsia: Abcasia, De Ossetia, Gweriniaeth Pobl Donetsk, a Gweriniaeth Pobl Lugansk. Dadleuir bod Rwsia yn rheoli'r gwledydd hyn ar draul diddordebau Georgia a'r Wcráin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  G. R. Berridge ac Alan James, *A Dictionary of Diplomacy* (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003), t. 218.
*Mae'r erthygl hon yn ymwneud â mecaneg glasurol. Am ystyron eraill gweler Adwaith.*
Fel y disgrifir gan y drydedd o ddeddfau mudiant Newton o fecaneg glasurol, mae'r holl rymoedd yn digwydd mewn parau: os bydd un gwrthrych yn rhoi grym ar wrthrych arall, yna mae'r ail wrthrych yn rhoi grym cyfartal ar y cyntaf, a hynny yn y cyfeiriad gwrthwynebol. Dywedir bod yr ail rym yn cael ei gynhyrchu mewn **adwaith** i'r cyntaf. Fodd bynnag, pa un o'r ddau rym yr ydym yn ei alw'n "weithred" a pha un yw'r "adwaith" yn ddim ond mater o gonfensiwn. Gellir ystyried y naill neu'r llall o'r ddau yn weithred, a'r llall yw ei adwaith cysylltiedig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Taylor, John R. (2005). *Classical Mechanics* (yn Saesneg). University Science Books. tt. 17–18. ISBN 9781891389221.
2. ↑  Shapiro, Ilya L.; de Berredo-Peixoto, Guilherme (2013). *Lecture Notes on Newtonian Mechanics: Lessons from Modern Concepts* (yn Saesneg). Springer Science & Business Media. t. 116. ISBN 978-1461478256.
Llenores Ganadaidd sy'n ysgrifennu straeon byrion yn yr iaith Saesneg yw **Alice Ann Munro** (gynt Laidlaw; ganwyd 10 Gorffennaf 1931). Enillodd Wobr Lenyddol Nobel yn 2013 am iddi "feistroli'r stori fer gyfoes". Adlewyrchir ei phlentyndod yn ei straeon, a leolir gan amlaf mewn trefi bychain yng Nghanada, a phroblemau perthynas a gwrthdaro moesol yw'r themâu cyffredin.

Ganwyd Alice Ann Laidlaw yn nhref Wingham, Ontario, yn ferch i ffermwr cadnoaid ac athrawes. Mynychodd Prifysgol Gorllewin Ontario i astudio newyddiaduraeth, a newidiodd ei gradd i Saesneg yn yr ail flwyddyn. Priododd ei chyd-fyfyriwr James Munro ym 1951, a chawsant tair merch, a bu farw un ohonynt ar ddiwrnod ei genedigaeth. Ym 1963, ar ôl byw yn Vancouver am nifer o flynyddoedd, symudant i Victoria, British Columbia, ac agorant siop lyfrau, a chawsant merch arall ym 1966. Yn y 1950au a'r 1960au, cyhoeddodd Alice ei straeon mewn sawl cylchgrawn a chyfnodolyn llenyddol, a darlledwyd nifer ohonynt ar radio'r CBC. Cyhoeddwyd ei llyfr cyntaf, *Dance of the Happy Shades*, ym 1968.

Chwalodd ei phriodas gyntaf ym 1972, a dychwelodd Alice i Ontario. Am gyfnod bu'n addysgu ysgrifennu creadigol ym Mhrifysgol York, Toronto, a chafodd ei phenodi'n llenores breswyl ei hen goleg, Prifysgol Gorllewin Ontario, ym 1974–75. Priododd Gerald Fremlin ym 1976, a symudant i Clinton yn Swydd Huron, ardal ei phlentyndod. Adeg hon, dechreuodd ei pherthynas hir â *The New Yorker*. Lledaenodd ei henw yn y 1980au, a chyhoeddwyd ei straeon mewn cylchgronau rhyngwladol: *Atlantic Monthly*, *GQ*, *Granta*, a'r *Paris Review*. Yn y 1990au a'r 2000au ymddangosodd ei gwaith yn y *London Review of Books*, *American Scholar*, *Harper's*, *New Statesman*, a *Virginia Quarterly Review*. Rhwng 1968 a 2014, cyhoeddwyd pedair cyfrol ar ddeg o straeon byrion ganddi, a saith casgliad ychwanegol. Enillodd Wobr y Llywodraethwr Cyffredinol teirgwaith a Gwobr Giller dwywaith, a Gwobr Ryngwladol Man Booker yn 2009. Hi yw'r drydedd fenyw ar ddeg i ennill Gwobr Lenyddol Nobel, a'r cyntaf o Ganada (os na chyfrif Saul Bellow, a dreuliodd ei wyth mlynedd gyntaf yng Nghanada cyn symud i'r Unol Daleithiau).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) The Nobel Prize in Literature 2013, Sefydliad Nobel. Adalwyd ar 1 Mai 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 68944521
* LCCN: n79063498
* ISNI: 0000 0001 2281 2833
* GND: 119036525
* SELIBR: 285349
* SUDOC: 027724328
* BNF: cb12029814x (data)
* BIBSYS: 90051817
* NLA: 36069570
* NDL: 00542960
* NKC: jn19990005898
* The SBN id CFIV110657 is not valid.
* BNE: XX1043118
* CiNii: DA04074268

 |
Gwas y neidr mwy na'r cyffredin ac sy'n perthyn i deulu'r Aeshnidae yw **Gwas neidr brown** (ll. **Gweision neidr brown**; Lladin: *Aeshna grandis*; Saesneg: *Brown hawker*) sy'n bryfyn sy'n perthyn i Urdd yr Odonata (sef Urdd y Gweision neidr a'r Mursennod). Mae i'w ganfod yng Nghymru.

Mae'n 73 mm (2.9 mod) o hyd ac yn rhywgogaeth unigryw a hawdd ei hadnabod, hyd yn oed pan fo'n hedfan. Mae'n frown ei liw a'i enw, ac mae ganddo adenydd efydd. Mae gan y gwryw smotiau glas ar gylchrannau 2 a 3 o'i abdomen.

Rhwng Gorffennaf a Medi mae'n hedfan. Mae gan yr oedolyn ifanc resi ar ochr ei thoracs a rhesi hefyd ar ei goesau, sy'n ei wneud yntau'n hawdd ei adnabod.

Tiriogaethau
------------

Mae'r *Aeshna grandis* yn gyffredin yng nghanol a dwyrain Ewrop. Gellir ei ganfod rhwng Iwerddon a Mynyddoedd yr Wral ac ar adegau yn yr Alban a gogledd Sgandinafia a'r Balcanau. Mae hefyd i'w weld yng Nghymru ac mae'n gyffredin drwy Loegr yn enwedig yn y De Ddwyrain.

Pyllau, llynnoedd a chamlesi yw ei gynefin ac mae'n gwarchod ei diriogaeth i'r carn.

Gweler hefyd
------------

Cyfeiriadau
-----------

* "Aeshna grandis". British Dragonfly Society. Cyrchwyd 27 Mai 2011.

Dolennau allanol
----------------

* Geiriadur enwau a thermau; Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Aeshna grandis***
Hen blasdy yn ardal y Creuddyn, bwrdeisdref sirol Conwy, yw **Gloddaeth**. Saif ym mhlwyf Llanrhos i'r de o dref Llandudno.

Hanes
-----

Yn Oes y Tywysogion Gloddaeth oedd un o'r "trefi" canoloesol pwysicaf yng nghwmwd y Creuddyn, cantref Rhos. Yn ôl tradoddiad, sefydlwyd plasdy yno gan un Iorwerth Goch o'r Creuddyn, efallai yn y 13g. Roedd ei ddigynydd Gruffudd ap Rhys ap Gruffudd o'r Goddaeth, yn byw yno ym 1448. Yn y flwyddyn honno collodd saith o'i blant (pum mab a dwy ferch) i'r Pla. Canodd y bardd Robin Ddu ap Siencyn Bledrydd farwnad i'r saith.

Ond er bod iddo hanes hen, mae'r plasdy presennol yn dyddio i'r 16g. Fe'i codwyd yn oes Elisabeth I o Loegr gan Thomas Mostyn, aelod o deulu grymus y Mostyniaid. Cefnogai'r Mostyniaid achos y Tuduriaid adeg Rhyfeloedd y Rhosynnau, ac ymladdodd Rhisiart ap Hywel, Arglwydd Mostyn, ym myddin Harri Tudur ym Maes Bosworth (1485), gan arwain 1,500 o wŷr y gogledd. Yn ôl yr hanes, gwrthododd Rhisiart le yn llys y brenin newydd, gan ateb ei fod yn well ganddo fyw yng Ngloddaeth "gyda'i bobl ei hun".

Bu plasdy Gloddaeth yn gartref i un o'r casgliadau pwysicaf o lawysgrifau Cymreig. Cafodd y llyfrgell hynafol ei symud i blasdy Mostyn yn ddiweddarach. Cyfeirir atyn nhw fel 'Llawysgrifau Mostyn'.

Ar bentan prif aelwyd y plasdy ceir y geiriau

Heb Dduw, heb Ddim.
Duw a Digon.
Parhaodd rhai aelodau o'r teulu i fyw yno hyd at 1935 pan gafodd ei defnyddio fel ysgol breswyl i ferched, a gaeodd ym 1964. Ym 1965, rhoddodd Arglwydd Mostyn y brydles i Goleg Dewi Sant (*St David's College*), ysgol breifat i fechgyn, ac erbyn hyn mae'r neuadd yn un o adeiladau'r coleg hwnnw.

Cyfeiriadau
-----------

* E. D. Rowlands, *Dyffryn Conwy a'r Creuddyn* (Lerpwl, 1947)
* Rev. Robert Williams, *The History and Antiquities of the Town of Aberconwy and its Neighbourhood* (Dinbych, 1835)
Gwas neidr bychan o deulu'r *Aeshnidae* yw **Gwas neidr mudol y De** (enw gwrywaidd; llu. **gweision neidr mudol y De**; Lladin: *Aeshna affinis*; Saesneg: *Southern Migrant hawker*) sy'n bryfyn yn Urdd yr Odonata (sef Urdd y Gweision neidr a'r Mursennod). Mae tiriogaeth yr *A. affinis* yn ymestyn o dde Ewrop i Asia.

Nodweddion corfforol
--------------------

Llygad glas sydd ganddo, a cheir marciau glas ar ei abdomen hefyd. Mae'n edrych yn debyg iawn i'r Gwas neidr mudol (neu'r *A. mixta*) ond nid oes ganddo'r marc siâp 'T' ar ail gylchran yr abdomen, sy'n nodweddiadol o'r *A. mixta*. Un nodwedd arall sy'n cael ei ddefnyddio i wahaniaethu rhwng y ddau yw'r marciau ar y thoracs. Melynwyrdd yw lliw ochrau thoracs gwas neidr mudol y De, gyda llinellau du, ond gwahenir y melyn gan linellau brown ar thoracs y Gwas neidr mudol.

* Benyw
* Gwryw
* Gwryw
* Gwryw
* Cyplu
* Cyplu

Nodweddion
----------

Mae'r oedolion yn ymddangos ym Mai ac maent yn hedfan hyd at Medi. Wedi iddynt ymddangos, mae'r oedolyn ifanc yn symud oddi wrth y dŵr gan dreulio'u hamser yn bwyta ac yn mwynhau eu cyfnod glasoed. Tua 10 diwrnod mae hyn yn para. Yna, treulia'r gwryw ifanc ei amser ger llyn neu byllau o ddŵr, yn chwilio am gymar; o'i chanfod mae'n ei bachu ac mae'r ddau'n cyplu.

Cyfeiriadau
-----------

* "Gomphus vulgatissimus". British Dragonfly Society. Cyrchwyd 28 Mai 2011. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Aeshna affinis***

Dolennau allanol
----------------

* Geiriadur enwau a thermau; Cymdeithas Edward Llwyd
Gwasanaeth Archifau yng Ngogledd Cymru yw **Gwasanaeth Archifau Gwynedd**.

Cefndir
-------

Sefydlwyd Archifdy Caernarfon yn y 1940au hwyr, yn dilyn cyfarwyddyd gwladol ar bob llywodraeth leol i gadw dogfennaeth hanesyddol eu hardal mewn archif bwrpasol. Bu i Gyngor Sir Feirionnydd benodi archifydd ym 1953. Rhwng 1974 a 1996, roedd y Gwasanaeth hefyd yn rhedeg archidy yn Llangefni. Mae'r casgliad yn amrywiol iawn, gyda papurau ystad, dogfennau personol, cynlluniau a mapiau a lluniau o Wynedd yn rhan ohoni.

Doc Fictoria, Caernarfon. Gellir gweld adeilad yr Archifdy ochr draw i'r doc.
Mae gan y gwasanaeth ddwy Archifdy, un yng Nghaernarfon ac un yn Nolgellau.

Mae modd ymweld â'r ddwy archifdy sydd gan y gwasanaeth yn ystod yr wythnos i weld y dogfennau hanesyddol yma.

Rhestr o'r Prif Archifwyr
-------------------------

* William Ogwen Williams
* Keith Williams-Jones
* Bryn R. Parry
* Gareth Haulfryn Williams
* Ann Rhydderch
* Lynn Francis

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Gwynedd

* 
*
Pryfyn yn nheulu'r *Aeshna caerulea'* yw **Gwas neidr llygadwyrdd** (ll. **gweision neidr llygadwyrdd**; Lladin: *Aeshna isosceles*; Saesneg: *Norfolk Hawker*) sy'n perthyn i Urdd yr Odonata - sef Urdd y Gweision neidr a'r nod.

Caiff ei ddisgrifio fel un o'r 'gweision neidr' (*Aeshnidae* neu *hawker*) ac mae'n was neidr bychan sydd i'w ganfod yn Ewrop. Fe'i ceir yn bennaf o gwmpas y Môr Canoldir a thiroedd isel Gogledd Affrica.

Yng ngwledydd Prydain mae'n bryfyn eitha prin. Mae'n frown ac mae ganddo lygaid gwyrdd ac adenydd tryloyw, clir. Ar ail ran y corff ceir marc siâp triongl, sy'n rhoi iddo'i enw Lladin, gwyddonol.

Nodweddion
----------

Dau was neidr brown sydd i'w gael yn Ewrop - y llall yw *A. grandis*. Mae gan y ddau thoracs ac abdomen brown, ond mae gan *A. isoceles* lygaid gwyrdd ac adenydd tryloyw a marc triongl arno. Dyma'r nodweddion i edrych amdanynt wrth geisio gwahaniaethu rhwng y ddau. Mae gan *A. grandis*, fodd bynnag, adenydd melyn golau a llygaid glas.

Cynefin
-------

Ei gynefin yw tiroedd gwlyb, ffosydd, rhostiroedd gyda llawer o blanhigion lle ceir *Stratiotes aloides*.

Gweler hefyd
------------

* Mursen - teulu arall tebyg a elwir ar lafar yn gyffredin yn weision neidr.

Cyfeiriadau
-----------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Aeshna isosceles***

Dolennau allanol
----------------

* Geiriadur enwau a thermau; Cymdeithas Edward Llwyd
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwargwlwm bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwarglymau bach**; yr enw Saesneg yw *Minor Shoulder-Knot*, a'r enw gwyddonol yw *Brachylomia viminalis*. Mae i'w ganfod ledled Ewrop. Mae ganddo adenydd sy'n mesur 29–34 mm.

Mewn ffrâm
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwargwlwm bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Raja Nawathe yw ***Aah*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol ym 1953. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***आह*** ac fe’i cynhyrchwyd gan Raj Kapoor yn India; y cwmni cynhyrchu oedd R. K. Films. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi a Tamileg a hynny gan Inder Raj Anand. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Shankar–Jaikishan.

Fideo o’r ffilm
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Raj Kapoor, Nargis, Mukesh a Pran. Mae'r ffilm *Aah (ffilm o 1953)* yn 138 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm ym 1953. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Roman Holiday sy’n ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Raja Nawathe ar 14 Hydref 1924 yn Ratnagiri a bu farw ym Mumbai ar 31 Gorffennaf 1988. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol ym 1948 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Raja Nawathe nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Aah (ffilm, 1953) |  | India | HindiTamileg | 1953-01-01 |
| Anhysbys |  | India | Hindi | 1965-01-01 |
| Basant Bahar |  | India | Hindi | 1956-01-01 |
| *Bhai-Bhai* |  | India | Hindi | 1970-01-01 |
| *Do Shikaari* |  | India | Hindi | 1979-01-01 |
| *Manchali* |  | India | Hindi | 1973-01-01 |
| Patthar Ke Sanam |  | India | Hindi | 1967-01-01 |
| *Sohni Mahiwal* |  | India | Hindi | 1958-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Am ddefnyddiau eraill gweler gwasanaeth cyhoeddus.
Gelwir cwmni sy'n cynnal isadeiledd ar gyfer gwasanaeth cyhoeddus ei hun yn **wasanaeth cyhoeddus**; yn aml mae hefyd yn darparu gwasanaeth sy'n defnyddio'r isadeiledd hynny. Yn aml mae gwasanaethu cyhoeddus yn gysylltiedig â monopolïau naturiol, ac o ganlyniad maent yn aml yn monopolïau llywodraethol, neu os perchennir yn breifat fe reolir y sectorau gan gomisiwn arbennig.

Gall wasanaethau cyhoeddus gael eu perchen ar yn breifat neu'n gyhoeddus. Mae gwasanaethau a berchennir yn gyhoeddus yn cynnwys gwasanaethau cydweithredol a gwsanaethau bwrdeistrefol. Cwsmeriaid sy'n cael eu gwasanaethu gan wasanaethau cydweithredol sy'n perchen arnynt; maent fel arfer mewn ardaloedd gwledig. Mae gwasanaethau bwrdesitrefol yn gwasanaethu ardaloedd trefol, ond gallent cynnwys tir tu allan i ffiniau'r ddinas neu weithiau nid ydynt hyd yn oed yn gwasanaethu'r ddinas i gyd. Fe berchennir ar wasanaethau preifat gan fuddsoddwyr. Er nad ydynt yn gwmnïau cyhoeddus, gall wasanaethau preifat cael eu rhestru ar gyfnewidfeydd stoc.

Rhestr gwasanaethau cyhoeddus
-----------------------------

* Pŵer
	+ Gwasanaeth trydanol, megis trawsyrru pŵer trydanol neu gyflenwi trydan
	+ Cyflenwi nwy naturiol
	+ Cynhyrchu a chyflenwi gwresogi ardal
* Dŵr
	+ Puro a chyflenwi dŵr yfed
* Gwaredu gwastraff
	+ Trin a gwaredu carthion
* Cludiant
	+ Ffyrdd, yn cynnwys tyrpegau
	+ Cludiant cyhoeddus
* Cyfathrebu
	+ Llinellau ffôn
	+ Telegyfathrebu, megis teledu cebl
Hen enw ar frodorion Gogledd America a ystyrir bellach yn ddifrïol ac yn dramgwyddus yw **Indiaid Cochion** (Saesneg: *Red Indians*) neu **groengochiaid** (*redskins*).

Ansicr yw tarddiad yr ymadrodd. Ymddangosodd yn oes y Tair Gwladfa ar Ddeg, o bosib yn gyfieithiad o un o enwau'r brodorion ar eu hunain, neu'n fathiad gan yr Ewropeaid. Nid yw geiriadurwyr ychwaith yn cytuno at beth mae'r "coch" yn cyfeirio: lliw naturiol croen y brodorion, neu'r pigmentau a ddefnyddid gan ambell lwyth i liwio'r croen. Beth bynnag y geirdarddiad, trodd yn air difrïol wrth i'r gwynion ei ddefnyddio mewn modd hiliol yn y 19g a chychwyn yr 20g. Cysylltir yr enw yn hanesyddol â'r gwobrau a gynigir am grwyn pennau'r brodorion.

Ni ddefnyddir yr ymadrodd yn yr oes fodern, ond parheir mewn enwau nifer o dimau chwaraeon, gan gynnwys tîm pêl-droed Americanaidd y Washington Redskins.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [redskin].
2. ↑  "What is the definition of redskin?". Oxford University Press. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-09-16. Cyrchwyd September 3, 2016.
3. ↑  Roxanne Dunbar-Ortiz. "What "Redskins" Really Means: An Origin of Violence and Genocide". Beacon Press.

Darllen pellach
---------------

* C. Richard King. *Redskins: Insult and Brand* (Prifysgol Nebraska, 2016).
Ffilm ddrama am berson nodedig gan y cyfarwyddwr Mario Martone yw ***Il Giovane Favoloso*** a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Fflorens a chafodd ei ffilmio yn Rhufain, Fflorens, Napoli, Recanati a Osimo. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Mario Martone a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Apparat. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anna Mouglalis, Isabella Ragonese, Renato Carpentieri, Elio Germano, Paolo Graziosi, Iaia Forte, Massimo Popolizio, Michele Riondino, Sergio Albelli a Valerio Binasco. Mae'r ffilm *Il Giovane Favoloso* yn 145 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Renato Berta oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jacopo Quadri sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Mario Martone ar 20 Tachwedd 1959 yn Napoli. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------


Cafodd ei henwebu am y gwobrau canlynol: David di Donatello for Best Director.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Mario Martone nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mehefin 2016.
Ais a phlaster wedi'i ddatgelu o dan bapur wal. Daw'r enghraifft o dy a adeiladwyd rhwng 1884 a 1922.
Proses adeiladu ar gyfer rhoi gorffeniad ar waliau mewnol a nenfydau yw **ais a phlastr** (hefyd **dellt a phlaster**).

Gwnaed defnydd helaeth o ais a phlaster yng Nghymru cyn cyflwyno plastrfwrdd yn y 1930au. Byddai ais pren caled hollt o wahanol hydoedd a meintiau yn cael eu defnyddio yn aml. Roedd hollti'r pren gyda'r graen, yn hytrach na'i lifio, yn well o ran cryfder a gwydnwch. Byddai mat o gyrs hefyd yn cael ei ddefnyddio fel ais. Mae'r dull hwn yn deillio o dechneg gynharach bangorwaith a dwb.

Roedd ais a phlaster yn ddefnyddiol, ac yn fwy addas na phlastrfwrdd ar gyfer siapiau anarferol neu addurniadol. Mae'n well hefyd na phlastr calch am ynysu swn ac roedd nenfydau ais a phlaster yn cyfrannu'n fawr at atal tan rhag ymledu mewn adeiladau hanesyddol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Paul Oliver, *Built to Meet Needs: Cultural Issues in Vernacular Architecture* (Amsterdam: Architectural Press, 2006)
Y linell glas yw'r cyhydedd, y llinellau dotiog glas yw'r llinellau lledred a'r llinellau melyn yw'r llinellau hydred
Llinell o begwn y gogledd i begwn i de sydd yn dangos pa mor bell yw hi i'r Prif Feridian yng Ngreenwich yw **hydred**. Mae'r Prif Feridian ar hydred o 0°, ac mae hynny'n codi wrth fynd i'r gorllewin neu i'r dwyrain, hyd at 180°. Beth bynnag, er fod y cyhydedd yn le naturol i benderfynu lledred, gan nad oes lle felly ar gyfer penderfynu hydred mae'n rhaid dewis rhywle i roi'r Prif Feridian. Oherwydd nerth yr Ymerodraeth Brydeinig ar yr adeg y penderfynwyd hyn, dewiswyd yr Arsyllfa Frenhinol, Greenwich yn Llundain (Lloegr). Serch hynny, cyn y Cynhadledd Meridian Rhyngwladol ym 1884 pryd wnaeth bawb cytuno defnyddio prif feridian Greenwich, roedd Prif Feridianau eraill yn bodoli: Ferro, Rhufain, Copenhagen, Jeriwsalem, St Petersburg, Pisa, Paris, a Philadelphia.

Mae hi'n ddigon anodd mesur hydred, ac roedd hynny'n broblem fawr mewn cartograffeg a mordwyo am ganrifoedd. Ym 1681 cyhoeddodd Giovanni Cassini dull mesur sydd yn defnyddio lloerenni naturol Sadwrn. Ar longau, roedd pobl yn defnyddio secstant neu octant i benderfynu pryd roedd yr haul yn ei anterth—ac felly pryd oedd canol dydd yn y fan honno. Trwy gymharu'r amser yma i gronometr a oedd yn dangos amser Greenwich a thablau seryddiaethol penderfynid lleoliad y llong.

Gweler hefyd
------------

* Cyhydedd
* Lledred
* Pegwn y de
* Pegwn y gogledd
Cwmni rhyngwladol ydy **Airtricity**, sy'n datblygu a rhedeg ffermydd gwynt, mae'nt hefyd yn cyflenwi trydan ar gyfer cwsmeriad masnachol yng Nghweriniaeth a Gogledd Iwerddon.

Daw enw'r cwmni o'r Saesneg am awyr a thrydan. Yn wreiddiol, **Eirtricity** oedd yr enw, a ddaeth o'r gair *Éire*, sy'n Wyddeleg am Iwerddon. Newidwyr yr enw yn 2002 i adlewyrchu diddordebau rhyngwladol y cwmni.

Sefydlwyd y cwmni yn 1997, mae ei chynhyrchiad o drydan yn Iwerddon yn cynyddu, mae eu ffermydd gwynt yno wedi eu lleoli yn Cavan, Donegal, Sligo a Wexford. Mae hefyd yn gweithredu Arklow Bank Wind Park, y fferm wynt fwyaf yn Iweddon pan adeiladwyd hi. Mae hefyd yn rhedeg ffermydd gwynt yn Yr Alban, Lloegr, Cymru ac ardaloed o'r Unol Daleithiau. Yn presennol mae gan y cwmni ddyluniau a fuasai'n creu miloedd o fega-watiau yn y broses cynllunio, gan gynnwys 'Moel Fferm' ar y bryniau uwchben Tal-y-bont a Phenrhyn-coch yng Ngheredigion.

Mae'nt hefyd wedi datguddio cynlluniau i adeiladu grid anferth, cebl drydan HVDC yn rhedeg o Sbaen i'r Môr Baltig yn cysylltu nifer o ffermydd gwnt alltraeth.

Yn 2007, enwebwyd Airtricity yn y cwmni gorau i weithio iddi yn Iwerddon gan y Great Place To Work Institute.