Delwedd:I Robot - Runaround.jpg Mae'r clawr hwn o *I, Robot* yn darlunio'r stori "Runaround", y cyntaf i restru Tair Deddf Roboteg.
Set o reolau a ddyfeisiwyd gan yr awdur ffuglen wyddonol Isaac Asimov yw **Tair Deddf Roboteg** (neu **Ddeddfau Asimov**), deddfau i'r robotiaid eu cadw, mewn nifer o'i straeon. Cyflwynwyd y rheolau am y tro cyntaf yn ei stori fer 1942 "Runaround" (a gynhwyswyd yn y casgliad o storiau byrion a gyhoeddwyd yn 1950 *I, Robot*), er bod cyfyngiadau tebyg wedi'u hawgrymu mewn straeon cynharach gan yr awdur.

Y Deddfau
---------

Y Tair Deddf, a gyflwynwyd yn y "Llawlyfr Roboteg, 56ed argraffiad o'r flwyddyn 2058 OC", yw:

* Y Ddedf Gyntaf: Ni chaiff robot anafu bod dynol drwy iddo weithredu neu, trwy beidio a gweithredu, na chaniatáu i fod dynol gael ei frifo.
* Yr Ail Ddeddf: Rhaid i robot ufuddhau i'r gorchmynion a roddir iddo gan fodau dynol ac eithrio lle byddai unrhyw orchymyn o'r fath yn gwrthdaro â'r Gyfraith Gyntaf.
* Y Drydedd Deddf: Rhaid i robot amddiffyn ei fodolaeth ei hun cyn belled nad yw amddiffyniad o'r fath yn gwrthdaro â'r Ddeddf Gyntaf neu'r Ail Ddeddf.

Y defnydd mewn ffuglen
----------------------

Mae'r Tair Deddf yn ffurfio egwyddor a thema bwysig ar gyfer ffuglen sy'n seiliedig ar lenyddiaeth robotaidd Asimov, gan ymddangos yn ei gyfres ar y *Robot*, ac yn ei gyfres Lucky Starr sef ffuglen ar gyfer oedolion ifanc. Mae'r Deddfau wedi'u hymgorffori ym mron pob un o'r robotiaid positronig (y r ymennydd positronig oedd CPU y robot), sy'n ymddangos yn ei ffuglen, ac ni ellir eu hosgoi, gan eu bod wedi'u bwriadu fel dyfais ar gyfer diogelwch bodau dynol. Mae llawer o straeon Asimov sy'n canolbwyntio ar robotiaid yn ymwneud â robotiaid yn ymddwyn mewn ffyrdd anarferol a gwahanol o ganlyniad i'r modd y mae'r robot yn ystyried ac yn cymhwyso'r Tair Ddedf i'r sefyllfa y mae'n ei chael ei hun ynddi. Mae awduron eraill sy'n gweithio ym mydysawd ffuglen Asimov wedi eu mabwysiadu ac mae cyfeiriadau, parodig yn aml, yn ymddangos trwy lawer o ffuglenau gwyddonol yn ogystal ag mewn *genres* eraill.

Mae'r deddfau gwreiddiol wedi'u newid ac fe ymhelaethwyd arnynt gan Asimov ac awduron eraill. Gwnaeth Asimov ei hun addasiadau bach i'r tri cyntaf mewn gweithiau dilynol i ddatblygu sut y byddai robotiaid yn rhyngweithio â bodau dynol. Mewn ffuglen ddiweddarach lle'r oedd robotiaid wedi cymryd cyfrifoldeb am lywodraethu planedau cyfan a gwareiddiadau dynol, ychwanegodd Asimov hefyd bedair deddf, gan alw#r cyntaf yn sero, i ragflaenu'r lleill.

Mae'r Dair Ddeddf, a'r Seroth, wedi treiddio trwy ffuglen wyddonol a chyfeirir atynt mewn llawer o lyfrau, ffilmiau, a chyfryngau eraill. Maent hefyd wedi dylanwadu ar feddwl am foeseg deallusrwydd artiffisial.

#### Y Ddeddf gyntaf wedi'i haddasu

Yn y stori *Little Lost Robot (1947)* mae sawl robot NS-2, neu "Nestor", yn cael eu creu gyda dim ond rhan o'r Ddeddf Gyntaf. Mae'n darllen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 1. Ni chaniateir i robot anafu bod dynol. | "|

Mae Gaia yn blaned gyda deallusrwydd cyfunol sy'n mabwysiadu deddf debyg i'r Ddeddf Gyntaf, a Deddf Seroth, fel ei hathroniaeth:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Ni chaniateir i Gaia anafu bywyd na chaniatau i fywyd gael ei anafu. | "|

#### Deddf Seroth

Ychwanegodd Asimov Ddeddf Seroth - a enwyd felly i barhau â'r patrwm lle mae deddfau â niferoedd is yn disodli'r deddfau â nifer uwch - gan nodi na ddylai robot niweidio pobl. Y cymeriad robotig R. Daneel Olivaw oedd y cyntaf i roi enw i'r Deddf Seroth, yn y nofel *Robots and Empire*; fodd bynnag, mae'r cymeriad Susan Calvin yn mynegi'r cysyniad yn y stori fer "The Evitable Conflict".

Yn wreiddiol, lluniodd R. Daneel Olivaw y Ddeddf Seroth yn y nofel *Foundation and Earth* (1986) a'r nofel ddilynol *Prelude to Foundation* (1988):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Ni ddylai robot anafu dynoliaeth nac ychwaith, trwy ddiffyg gweithredu, ni ddylai ganiatáu i ddynoliaeth ddod i niwed. | "|

Ychwanegwyd amod yn nodi na ddylid torri Cyfraith Zeroth at y Tair Cyfraith wreiddiol, er bod Asimov yn cydnabod yr anhawster y byddai cyfraith o'r fath yn ei achosi yn ymarferol. Mae nofel Asimov *Foundation and Earth* (1986) yn cynnwys y darn canlynol:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Trevize frowned. "How do you decide what is injurious, or not injurious, to humanity as a whole?"

"Precisely, sir," said Daneel. "In theory, the Zeroth Law was the answer to our problems. In practice, we could never decide. A human being is a concrete object. Injury to a person can be estimated and judged. Humanity is an abstraction." | "|

*

Llyfryddiaeth
-------------

* Asimov, Isaac (1979). *Er Cof Eto Gwyrdd*. Diwrnod dwbl. .
* Asimov, Isaac (1964). "Cyflwyniad". *Gweddill y Robotiaid*. Diwrnod dwbl.ISBN 0-385-09041-2ISBN 0-385-09041-2 .
* James Gunn. (1982). *Isaac Asimov: Sylfeini Ffuglen Wyddoniaeth*. Rhydychen ua: Oxford Univ. Pr.ISBN 0-19-503060-5ISBN 0-19-503060-5 .
* Patrouch, Joseph F. (1974). *Ffuglen Wyddoniaeth Isaac Asimov*. Diwrnod dwbl.ISBN 0-385-08696-2ISBN 0-385-08696-2 .

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* "Cwestiynau Cyffredin am Isaac Asimov ", *AsimovOnline* 27 Medi 2004.
* Ystyriaethau Moesegol ar gyfer Robotiaid Humanoid: Pam nad yw Tair Cyfraith Asimov yn ddigon .
* Byw'n Ddiogel gyda Robotiaid, Y Tu Hwnt i Gyfreithiau Asimov, *PhysOrg.com*, Mehefin 22, 2009.
* Cudd-wybodaeth Diogelwch ac Iaith Peiriant Cyfreithiol: A oes angen Tair Cyfraith Roboteg arnom? , *Fienna: I-Tech*, Awst 2008.



1. 1 2  Asimov, Isaac (1950). "Runaround". *I, Robot* (yn Saesneg) (arg. The Isaac Asimov Collection). New York City: Doubleday. t. 40. ISBN 978-0-385-42304-5. This is an *exact* transcription of the laws. They also appear in the front of the book, and in both places there is *no* "to" in the 2nd law.
2. ↑  "Isaac Asimov". BBC. Cyrchwyd 11 November 2010.