recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Roedd **Tom Clapp** (25 Hydref 1858 - 15 Hydref 1933) yn flaenwr rygbi rhyngwladol a chwaraeodd rygbi clwb i Glybiau Rygbi'r Fenni a Chasnewydd. Enillodd 14 cap dros Gymru a bu'n gapten ar y tîm ar dri achlysur. Clapp oedd y chwaraewr cyntaf o Gasnewydd i fod yn gapten ar Gymru.

Gyrfa rygbi
-----------

Ganwyd Clapp yn Portman Square, Marylebone, Llundain ym 1858, ond fe'i magwyd yng Ngwlad yr Haf. Symudodd teulu Clapp i Nant-y-glo pan oedd yn dal yn ei ieuenctid. Byddai Clapp yn chwarae ei rygbi cynnar i Flaenau Gwent cyn symud i Glwb Rygbi y Fenni. Ym 1883 symudodd i dîm dosbarth cyntaf Casnewydd a gwnaeth Clapp argraff ar y clwb oherwydd yn nhymhorau 1884/85 a 1885/86 cafodd ei wneud yn gapten y tîm. Ym mis Mai 1888 gadawodd Clapp rygbi Cymru ar ôl ac ymfudo i Unol Daleithiau America  gan ddilyn ei frawd David a adawodd y flwyddyn cynt. Ym 1920 roedd y ddau frawd yn ffermwyr ffrwythau sitrws yng Nghaliffornia.

### Gyrfa ryngwladol

Enillodd Clapp ei gap cyntaf ym 1882 yn erbyn Iwerddon, gêm lle sgoriodd gais. Y ddwy gêm nesaf, yn erbyn Lloegr a'r Alban, oedd ei olaf i Nant-y-glo. Byddai Clapp yn cynrychioli Cymru mewn 14 gêm ac ar 12 Mawrth 1887 roedd yn gapten ar Gymru ym Mharc Penbedw yn erbyn Iwerddon. Enillodd Cymru’r gêm oherwydd bod cais yn werth un pwynt, er bod Iwerddon wedi sgorio 3 chais i un Gymru, rhoddodd gôl adlam gan Arthur Gould y fuddugoliaeth i Gymru. Cadwodd Clapp y gapteniaeth ar gyfer y gêm nesaf yn erbyn yr Alban, ac arwain ei wlad yn eu buddugoliaeth gyntaf yn erbyn tîm yr Alban. Ei gêm nesaf yn erbyn Iwerddon, ar 3 Mawrth 1888, oedd ei olaf fel capten a'i olaf yng nghrys Cymru.

### Gemau rhyngwladol

**Cymru** 

* Lloegr 1883, 1884, 1885, 1887
* Iwerddon 1882, 1884, 1887, 1888
* yr Alban 1883, 1884, 1885, 1886, 1887, 1888

Llyfryddiaeth
-------------

* Parry-Jones, David (1999). *Prince Gwyn, Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby*. Pen-y-bont ar Ogwr: Seren. ISBN 1-85411-262-7.
* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Newport RFC player profile Archifwyd 17 June 2011 yn y Peiriant Wayback.
2. ↑  WRU player profiles[*dolen marw*]
3. ↑  "South Wales Football Players - South Wales Echo". Jones & Son. 1886-03-01. Cyrchwyd 2020-06-15.
4. ↑  Parry-Jones (1999), tudalen 36.
5. ↑  "MR T J CLAPP OF NEWPORT - The Western Mail". Abel Nadin. 1888-05-07. Cyrchwyd 2020-06-15.
6. ↑  Smith (1980), pg 464.
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Manceinion Gorton** (Saesneg: *Manchester Gorton*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Manceinion Gorton ym Manceinion FwyafEtholaeth Manceinion Gorton ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1889: Richard Peacock (Ryddfrydol)
* 1889–1895: William Mather (Ryddfrydol)
* 1895–1906: Ernest Hatch (Ceidwadol; 1905: Ryddfrydol)
* 1906–1923: John Hodge (Llafur)
* 1923–1931: Joseph Compton (Llafur)
* 1931–1935: Eric Bailey (Ceidwadol)
* 1935–1937: Joseph Compton (Llafur)
* 1937–1942: William Wedgewood Benn (Llafur)
* 1942–1955: William Oldfield (Llafur)
* 1955–1967: Konni Zilliacus (Llafur)
* 1967–1983: Kenneth Marks (Llafur)
* 1983–2015: Gerald Kaufman (Llafur)
* 2015–presennol: Afzal Khan (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Sant sy'n un o Saith Sant-sefydlydd Llydaw oedd **Malo** (27 Mawrth 520 - 15 Tachwedd 621; Llydaweg: *Maloù*, Lladin: *Maclovius*).

Hanes a thraddodiad
-------------------

Nid oes llawer o wybodaeth ar gael amdano, ond credir iddo gael ei eni yn Llancarfan, Bro Morgannwg, tua diwedd y 6g, ac iddo gael ei addysg yn Llanilltud Fawr. Roedd e'n fab i Caradog ab Ynyr Gwent a Derwela ac yn gefnder i Samson. Dywedir iddo fynd gyda Sant Brendan o Iwerddon ar ei fordaith enwog. Daeth yn esgob yn Llancarfan, ac yn sgil y Pla Melyn fe aeth Malo â nifer o fynaich i Lydaw, a sefydlon nhw wladfa Gristnogol yno a ddatblygodd yn dref dros y canrifoedd. Rhoddodd y sant ei enw i'r ddinas honno, Sant-Maloù ("Saint-Malo" yn Ffrangeg; "St Malo" yn Saesneg). Dethir ei ŵyl ar 15 Chwefror. Dywedir mewn un ffynhonnell iddo farw yn 649.

Sant Malo a Sant Brendan ar eu mordaith; argraffwyd y llun yn yr Almaen yn 1460.
Yn yr iaith Ffrangeg, mae yna ansoddair *Malouin(s)* neu *Malouine(s)* ar gyfer unrhyw beth sy’n perthyn neu’n gysylltiedig â thref St Malo, a thrwy hynny daw'r enwau Ffrangeg a Sbaeneg ar Ynysoedd y Falklands: *Iles malouines* ac *Islas Malvinas*.

Buchedd
-------

Ysgrifennwyd ei fuchedd, *Vita S. Maclovii* (Buchedd Sant Malo) tua 870.

Gweler hefyd
------------

* Sant-Maloù-Benion

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 10759049
* LCCN: n80064243
* GND: 123627400

 |
Hanesydd, beirniad ac awdur Cymreig oedd **Thomas Stephens** (21 Ebrill 1821 - 4 Ionawr 1875). Fe'i cofir yn bennaf fel awdur y llyfr dylanwadol *The Literature of the Kymry* (1849).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef ym Mhont Nedd Fechan, Morgannwg (de Powys heddiw), yn fab i grydd. Dim ond tua tair blynedd o addysg ffurfiol a gafodd, cyn mynd yn brentis i fferyllydd yn nhref Merthyr Tydfil yn 1835. Yn ddiweddarach daeth yn berchen ar y siop fferyllydd ac yn ŵr amlwg ym mywyd y dref; ef oedd prif sylfaenydd Llyfrgell Merthyr.

Daeth yn amlwg fel eisteddfodwr, ac yn Eisteddfod y Fenni yn 1848 enillodd wobr am draethawd ar lenyddiaeth Cymru yng nghyfnod y Gogynfeirdd. Hwn oedd sail ei lyfr diweddarch, *The Literature of the Kymry*. Yn Eisteddfod Fawr Llangollen yn 1858, collodd y wobr am draethawd ar ddarganfyddiad America gan Madog am fod ei draethawd ef yn casglu nad oedd gwir yn y chwedl; cyhoeddwyd hwn yn ddiweddarch.

Cyhoeddiadau
------------

* *The Literature of the Kymry* (1849)
* *The History of the Trial by Jury in Wales*
* *Orgraff yr Iaith Gymraeg* (gyda Gweirydd ap Rhys) (1859)
* *Madoc: an Essay on the Discovery of America by Madoc ap Owen Gwynedd in the Twelfth Century* (1893)

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 161949937
* LCCN: n86842856
* ISNI: 0000 0001 0777 0196
* GND: 1055128107
* SUDOC: 07984779X
* BNF: cb10418170f (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Teyrnas Frythonaidd yn yr Hen Ogledd oedd **Manaw Gododdin**. Gorweddai yn yr ardal a elwir heddiw yn Alloa, ger Moryd Forth yng nghanolbarth yr Alban. Ymddengys ei fod yn is-deyrnas o deyrnas Gododdin neu gnewyllyn y deyrnas honno. Din Eidyn oedd prif gaer y deyrnas a safle llys Mynyddog Mwynfawr, yn ôl pob tebyg. Cyfeirir at Fanaw Gododdin yn y gerdd gynnar enwog 'Y Gododdin', gan Aneirin (6g).

Cyfeiria Nennius at Fanaw Gododdin yn ei *Historia Brittonum*, gan ddweud fod Cunedda, sefydlydd teyrnas Gwynedd, wedi dod i Ogledd Cymru "o'r fro a elwir *Manau Guotodin* (Manaw Gododdin), 146 o flynyddoedd cyn i Faelgwn ddechrau teyrnasu."

Yn ôl rhestr o enwau meibion Cunedda a geir yn llawysgrif Harleian 3859, sef Achresau Harley, bu farw Typiaun, mab cyntaf-anedig Cunedda, yn yr ardal "a elwir *manau guodotin* (Manaw Gododdin), ac ni ddaeth yma (i Gymru) gyda'i dad a'i frodyr."

Cysylltir Manaw Gododdin gan haneswyr â gwlad yr Otadini, pobl Geltaidd a drigai yn nwyrain y tir sy'n gorwedd rhwng Mur Hadrian a Mur Anton, sef de-ddwyrain yr Alban heddiw.

Yr un yw'r gair 'Manaw' yn yr enw a'r 'Manaw' yn enw Ynys Manaw. Mae 'Manaw' yn gytras â'r gair Gwyddeleg *Manann*, ond mae arwyddocâd yr enw yn achos Manaw Gododdin yn ansicr. Mae cysylltiad Gwyddelig yn bosibl felly (gorweddai teyrnas Wyddelig Dál Riata i'r gogledd-orllewin.

I'r gogledd roedd y Pictiaid yn byw. Cyfeirir at frwydr *Cath Manand* a brwydr mawr â'r Pictiaid yn *Campo Manand* (Caer Manaw) mewn ffynonellau Gwyddelig."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyfynnir gan Ifor Williams yn *Canu Aneirin* (Caerdydd, ail argraffiad 1961).
2. 1 2  *Canu Aneirin* (Caerdydd, ail argraffiad 1961).

| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |
Roedd **Syr Thomas Stepney, 5ed Barwnig** (tua 1668 – tua 1745) yn dirfeddiannwr a gwleidydd Cymreig a fu'n eistedd yn Nhŷ'r Cyffredin fel Aelod Seneddol Sir Gaerfyrddin o 1717 i 1722.

Thomas oedd unig fab Syr John Stepney, 4ydd Barwnig Prendergast, Sir Benfro a'i wraig Justina Van Dyck, merch Syr Anthony Van Dyck, yr arlunydd. Etifeddodd y farwnigaeth ar farwolaeth ei dad ym 1681. Ym 1691, priododd Margaret Vaughan, merch John Vaughan o Lanelli. Roedd hi'n gyd etifeddes cangen o deulu Vaughan y Gelli Aur, a fu'n ASau Sir Gaerfyrddin yn ystod yr 17g. Gwasanaethodd Thomas fel Uchel Siryf Sir Benfro yn y flwyddyn 1696 i 1697. Ym 1714 penderfynodd adeiladu Tŷ Llanelli, tŷ trefol yn Llanelli.

Dychwelwyd Stepney yn ddiwrthwynebiad fel Aelod Seneddol dros Sir Gaerfyrddin mewn isetholiad ar 23 Mai 1717. Nid safodd eto yn etholiad cyffredinol 1722 nac wedi hynny.

Bu farw Stepney ar ddechrau 1745 a chladdwyd ef yn Llanelli ar 19 Ionawr 1745 yn 76 mlwydd oed. Gadawodd fab, John, a'i holynodd fel barwnig, a dwy ferch.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Complete baronetage, Cokayne, George Edward, 1825-1911*Stepney* adalwyd 22 Chwefror 2019
2. ↑  The History of Parliament: the House of Commons 1715-1754, ed. R. Sedgwick, 1970 Sir Thomas Stepney adalwyd 22 Chwefror 2019
3. ↑  BBC Wales *Llanelly House: a perfect example of a Georgian town house* adalwyd 22 Chwefror 2019

'

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Charles Powlett** | **Aelod Seneddol**
Sir Gaerfyrddin**1717 – 1722**  | Olynydd:**Edward Rice** |
Cwmni Cymreig sy’n creu gwirod yw **Toffoc**. Diod fodca blas toffi yw Toffoc ac mae’n 27.5% o gryfder.

Cefndir
-------

Mae’r cwmni wedi ei leoli yn Llanbedrgoch, Ynys Môn, ac wedi ei sefydlu ers 2005 gan Dewi Roberts a Padrig Huws.

Gwerthir y diod hwn mewn siopau lleol ac mae’n cael ei allforio ar draws y byd gyda chanran helaeth o’r cynnyrch yn mynd i'r UDA. Gellir ei archebu ar-lein drwy wefan y cwmni.

Beirniadaeth
------------

Ar adeg lansio’r ddiod yn 2004 cafodd ei feirniadu gan y Sefydliad Astudiaethau Alcohol, sy'n ymgyrchu i gynyddu ymwybyddiaeth o effeithiau cymdeithasol ac iechyd alcohol. Roedd y sefydliad yn honni bod Toffoc yn annog pobl ifanc yn eu harddegau i yfed alcohol oherwydd byddai'r siwgr yn cuddio blas y fodca. Yn ôl cyfarwyddwr y sefydliad Andrew McNeill *Mae blas alcohol yn rhwystr rhag dechrau yfed yn rhy gynnar. Mae diodydd melys yn pontio'r bwlch i bobl ifanc nad ydynt yn hoffi blas alcohol. Mae'r ddiod hon yn union yr hyn nad oes arnom ei angen ar hyn o bryd. Mae gennym argyfwng o oryfed mewn pyliau, a dyma'r criw hwn yn creu diod â blas melys. Bydd un mesur ohono'n eu meddwi.*

Derbyniad
---------

Er gwaethaf y feirniadaeth gan y Sefydliad Astudiaethau Alcohol mae'r ddiod wedi cael derbyniad wresog gan eraill gan gynnwys y *BBC Good Food Show*  a'r cyn Brif Weinidog Tony Blair

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Cwmni Toffoc
* Cwmni Toffoc ar Facebook

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Toffoc.com". *www.toffoc.com*. Cyrchwyd 2018-07-21.
2. ↑  Wales online 29 Gorffennaf 2004, *Toffoc proves a hit with drinkers* adalwyd 23 Gorffennaf 2018
3. ↑  BBC Good Food Show -Toffoc[*dolen marw*] adalwyd 23 Gorffennaf 2018
4. ↑  O'Boyo the Prime Minister loves Toffoc![*dolen marw*] adalwyd 23 Gorffennaf 2018
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan-droellwr Caledonia Newydd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tylluan-droellwyr Caledonia Newydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegotheles savesi***; yr enw Saesneg arno yw *New Caledonian owlet nightjar*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*) sydd yn urdd y *Caprimulgiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. savesi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan-droellwr Caledonia Newydd yn perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan-droellwr Awstralia | Aegotheles cristatus |  |
|
| Tylluan-droellwr Caledonia Newydd | Aegotheles savesi |  |
|
| Tylluan-droellwr Halmahera | Aegotheles crinifrons |  |
|
| Tylluan-droellwr Wallace | Aegotheles wallacii |  |
|
| Tylluan-droellwr mawr | Aegotheles insignis |  |
|
| Tylluan-droellwr rhesog | Aegotheles bennettii |  |
|
| Tylluan-droellwr y Dwyrain | Aegotheles archboldi |  |
|
| Tylluan-droellwr y mynydd | Aegotheles albertisi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan-droellwr Caledonia Newydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan-droellwr Awstralia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tylluan-droellwyr Awstralia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegotheles cristatus***; yr enw Saesneg arno yw *Owlet-nightjar*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*) sydd yn urdd y *Caprimulgiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. cristatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan-droellwr Awstralia yn perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan-droellwr Awstralia | Aegotheles cristatus |  |
|
| Tylluan-droellwr Caledonia Newydd | Aegotheles savesi |  |
|
| Tylluan-droellwr Halmahera | Aegotheles crinifrons |  |
|
| Tylluan-droellwr Wallace | Aegotheles wallacii |  |
|
| Tylluan-droellwr mawr | Aegotheles insignis |  |
|
| Tylluan-droellwr rhesog | Aegotheles bennettii |  |
|
| Tylluan-droellwr y Dwyrain | Aegotheles archboldi |  |
|
| Tylluan-droellwr y mynydd | Aegotheles albertisi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan-droellwr Awstralia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan-droellwr mawr** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tylluan-droellwyr mawrion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegotheles insignis***; yr enw Saesneg arno yw *Large owlet-nightjar*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*) sydd yn urdd y *Caprimulgiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. insignis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan-droellwr mawr yn perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan-droellwr Awstralia | Aegotheles cristatus |  |
|
| Tylluan-droellwr Caledonia Newydd | Aegotheles savesi |  |
|
| Tylluan-droellwr Halmahera | Aegotheles crinifrons |  |
|
| Tylluan-droellwr Wallace | Aegotheles wallacii |  |
|
| Tylluan-droellwr mawr | Aegotheles insignis |  |
|
| Tylluan-droellwr rhesog | Aegotheles bennettii |  |
|
| Tylluan-droellwr y Dwyrain | Aegotheles archboldi |  |
|
| Tylluan-droellwr y mynydd | Aegotheles albertisi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan-droellwr mawr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Dinas a phorthladd yng ngorllewin y Ffindir yw **Vaasa** (Ffinneg: Vaasa, Swedeg: Vasa) a leolir ar hyd arfordir Gwlff Bothnia. Vaasa yw prifddinas ranbarthol Ostrobothnia. Mae ganddi hanes hir fel porthladd masnachol a marchnad amaethyddol, ac mae'n nodedig heddiw fel canolfan addysg uwch.

Sefydlwyd Vaasa gan Siarl IX, brenin Sweden ym 1606, ac enwir y ddinas ar ôl ei frenhinllin, Tŷ Vasa. Derbyniodd ei siarter ddinesig ym 1611. Datblygodd yn borthladd hynod o bwysig yn y Môr Baltig, a phrif gynhyrchion hanesyddol y ddinas yw coed, haearn, a dur. Yn sgil tân mawr ym 1852, ailadeiladwyd y ddinas 8 km yn agosach i'r môr. O 1855 i 1917, pan oedd Uchel Ddugiaeth y Ffindir dan reolaeth Ymerodraeth Rwsia, ei henw swyddogol oedd Dinas Niclas (Ffinneg: Nikolainkaupunki, Swedeg: Nikolajstad), ar ôl y Tsar Niclas I. Ffoes llywodraeth y Ffindir o Helsinki i Vaasa yn Ionawr 1918, ac yma felly oedd prifddinas dros dro y Ffindir Wen yn ystod y rhyfel cartref.

Mae Vaasa yn borthladd pwysig o hyd, ac yn mewnforio nifer o ddefnyddiau crai i'r Ffindir. Mae'r diwydiannau lleol yn cynnwys melinau blawd a thecstilau, purfa siwgr, poptai mawr, a ffatrïoedd peiriannau a sebon. Heddiw, dyma canolfan economaidd gryf a chanddi safon byw uchel. Lleolir nifer o gwmnïau mawr yn Vaasa, yn y diwydiannau ynni, technoleg, ac addysg.

Un o brif atyniadau Vaasa yw Ynysfor Kvarken—a chanddi 5,500 o ynysoedd—a ddynodir yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO. Ymhlith yr atyniadau eraill mae Amgueddfa Ostrobothnia, parc dŵr Tropiclandia, a Chlwb Pêl-droed Wasa. Mae'n gartref i nifer o sefydliadau addysg uwch, gan gynnwys Prifysgol Vaasa, Prifysgol Gwyddorau Cymhwysol Vaasa, a changhennau o Åbo Akademi, Ysgol Economeg Hanken, a Phrifysgol Helsinki.

Dinas ddwyieithog ydy Vaasa, a siaredir y Ffinneg fel iaith gyntaf gan 70% o drigolion a'r Swedeg gan 25%. Cynyddodd y boblogaeth o 56,600 ym 1998 i 57,200 yn 2005, ac i 68,000 yn 2023. Vasa ydy dinas 12fed fwyaf y Ffindir yn nhermau poblogaeth.

O ran ei hinsawdd, mae'r haf yn glaear a'r gaeaf yn oer yn Vaasa, a'r tymheredd yn amrywio o -10 gradd Celsiws yn y gaeaf i 20 gradd Celsiws yn yr haf.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Vaasa. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 8 Ebrill 2023.
2. ↑  (Saesneg) "Vaasa", *The Columbia Encyclopedia*. Adalwyd ar wefan Encyclopedia.com ar 8 Ebrill 2023.
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Tooting**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Tooting yn Llundain FwyafEtholaeth Tooting yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–2005: Tom Cox (Llafur)
* 2005–2016: Sadiq Khan (Llafur)
* 2016–presennol: Rosena Allin-Khan (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon


[[Categori:Sefydliadau 1974
Pysgodyn sy'n byw yn y môr ac sy'n perthyn i deulu'r Scombridae ydy'r **macrell** sy'n enw benywaidd; lluosog: **mecryll** (Lladin: *Scomber scombrus*; Saesneg: *Atlantic mackerel*). Mae ei diriogaeth yn cynnwys Ewrop, America, y Môr Du, y Môr Canoldir a Chefnfor yr Iwerydd.

Mae'n bysgodyn dŵr hallt ac mae i'w ganfod ym Môr y Gogledd ac arfordir Cymru. Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Heb ei gwerthuso' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth gan nad oes data digonol. Mae'r math yma o bysgodyn yn cael ei bysgota ar gyfer y bwrdd bwyd.

Gweler hefyd
------------

* Marchfacrell
* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan www.marinespecies.org adalwyd 4 Mai 2014

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Llên Natur; termau safonol.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan-droellwr y Dwyrain** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tylluan-droellwyr y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegotheles archboldi***; yr enw Saesneg arno yw *Eastern owlet-nightjar*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*) sydd yn urdd y *Caprimulgiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. archboldi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan-droellwr y Dwyrain yn perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan-droellwr Awstralia | Aegotheles cristatus |  |
|
| Tylluan-droellwr Caledonia Newydd | Aegotheles savesi |  |
|
| Tylluan-droellwr Halmahera | Aegotheles crinifrons |  |
|
| Tylluan-droellwr Wallace | Aegotheles wallacii |  |
|
| Tylluan-droellwr mawr | Aegotheles insignis |  |
|
| Tylluan-droellwr rhesog | Aegotheles bennettii |  |
|
| Tylluan-droellwr y Dwyrain | Aegotheles archboldi |  |
|
| Tylluan-droellwr y mynydd | Aegotheles albertisi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan-droellwr y Dwyrain** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan wen Hispaniola** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod gwynion Hispaniola) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tyto glaucops***; yr enw Saesneg arno yw *Ashy-faced barn owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. glaucops*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan wen Hispaniola yn perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan wen | Tyto alba |  |
|
| Tylluan wen Prydain Newydd | Tyto aurantia |  |
|
| Tylluan wen Swlawesi | Tyto rosenbergii |  |
|
| Tylluan wen fygydog Awstralia | Tyto novaehollandiae |  |
|
| Tylluan wen y gwair | Tyto capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan wen Hispaniola** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Merch 'Bambara' o Orllewin Affrica yn gwisgo clustdlysau
Merch o Myanmar gyda chlustdlysau traddodiadol.
Ffurf o harddu'r corff dynol drwy ei dyllu neu drwy agor y croen yw **tyllu'r corff**, ac fel arfer rhoddir tlws, gemwaith fel modrwy neu ddarn o fetel yn y twll i'w gadw rhag cau, ac fel addurn, h.y. 'tlysau treiddiol'. Y rhannau o'r corff a dyllir gan amlaf yw'r clustiau, y tafod, y trwyn, y gwefusau, y tethi, y bogail, a'r organau cenhedlu (yr organnau rhyw).

Arferid tyllu'r corff ers o leiaf 5,000 o flynyddoedd, ac mae rhai o'r olion dynol hynaf a ganfyddwyd hyd yma yn cynnwys tlysau a arferid eu rhoi drwy'r croen. Yn eu plith cafwyd hyd i fodrwy trwyn a wnaed tua 1,500 CC. Mae'r arferiad o dyllu'r gwefusau a'r tafod i'w weld gan mwyaf yng nghyfandiroedd Affrica ac America. Mae'r dystiolaeth hynaf o dlysau treiddiol tethi a'r organau rhyw i'w chael yng nghyfnod y Rhufeiniaid ac yn India c. 320 - 550 C.C. Sonir am glustdlysau yn y Beibl, er enghraifft, yn Genesis 35:4, ac yn Exodus 32:3. Ychydig a wyddom am dyllu'r bogail, fodd bynnag, arferiad a fu'n mynd a dod, i mewn ac allan o ffasiwn. Ers yr Ail Ryfel Byd, mae ei boblogrwydd wedi cynyddu, yn enwedig yn y Gorllewin, gyda phenllanw'r ffasiwn, o bosib, i'w weld yn y 1990au.

Ceir amryw o resymau pam fod pobol yn dymuno tyllu'r corff. Mae rhai'n gwneud hynny am resymau crefyddol neu ysbrydol ac eraill er mwyn atgyfnerthu eu hunan-fynegiant, eu hunigolrwydd, rhesymau esthetig neu resymau rhywiol. Gall y tyllu hwn, felly, doddi'r person o fewn diwylliant arbennig neu fod yn rhan o arfwisg y rebel gwrthsefydliad. - 62% yn ôl arolwg *Clinical Nursing Research* yn 2001. Mae llawer o sefydliadau fel ysgolion neu weithleoedd yn eu gwahardd, ac felly'n ysgogi'r person ifanc i wrthryfela drwy eu gwisgo.

Ceir llawer o reolau a chyfreithiau heddiw sy'n ceisio rheoli tyllu'r corff, sy'n cynnwys oedran y person a glendid y siop tyllu. Yng Nghymru ac yn yr Alban, cafwyd deddfwriaeth sy'n atal pobl ifanc o dan 16 oed rhag tyllu'r corff, yn Nhalaith Idaho, mae'r oedran yn 14.

Ceir offer 'saff' a grewyd yn arbennig ar gyfer y gwaith o dorri drwy'r croen a hylifau ac offer er mwyn sicrhau fod yr agoriad yn gwella (neu fendio), yn parhau'n lân er mwyn lleihau'r sgil-effeithiau niweidiol. Fel arfer mae'n cymryd o leiaf mis i groen yr organnau rhyw fendio a dwy flynedd i groen y bogail. Mae rhwng 10-20% o'r toriadau yn troi'n heintus, fel arfer oherwydd bacteria, ond pur anaml y ceir niwed parhaol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Genesis Pennod 35: Jacob yn mynd yn ôl i Bethel. *Y Beibl*. beibl.net. Adalwyd ar 2 Medi 2012.
2. ↑   Exodus Pennod 32: Y bobl yn gwneud eilun i'w addoli. *Y Beibl*. beibl.net. Adalwyd ar 2 Medi 2012.
3. ↑  (Currie-McGhee 2006, p. 29)
4. ↑  (NCSL 2012)
5. ↑  (Koenig & Carnes 1999, pp. 379–385)
6. ↑  (Medical News Today 2006)
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan wen fygydog Indonesia** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod gwynion mygydog Indonesia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tyto sorocula***; yr enw Saesneg arno yw *Lesser masked owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. sorocula*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan wen fygydog Indonesia yn perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan wen | Tyto alba |  |
|
| Tylluan wen Prydain Newydd | Tyto aurantia |  |
|
| Tylluan wen Swlawesi | Tyto rosenbergii |  |
|
| Tylluan wen fygydog Awstralia | Tyto novaehollandiae |  |
|
| Tylluan wen y gwair | Tyto capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan wen fygydog Indonesia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mewn chwedloniaeth Gymreig, teyrnas o foddwyd gan y môr oedd **Tyno Helig** neu **Tyno Helyg**. Mae'r thema yn debyg i thema chwedl Cantre'r Gwaelod.

Dywedir fod Tyno Helig (Pant neu Ddyffryn Helig) yn deyrnas oedd yn ymestyn tua'r dwyrain o Ben y Gogarth gerllaw Llandudno. Arglwydd y deyrnas oedd Helig ap Glannawg, a'i lys oedd Llys Helig. Mae nifer o fersiynau o'r chwedl, ond yn ôl un, syrthiodd merch Helig mewn cariad a gŵr ifanc tlawd. Dywedodd Helig y byddai'n caniatau iddynt briodi pe dychwelai'r gŵr ifanc gyda thorch aur. Llofruddiodd y gŵr ifanc uchelwr cyfoethog i gael y dorch, a phriodwyd hwy. Yn y wledd briodas clywyd llais yn galw "Dial a ddaw, dial a ddaw". Pan ofynnwyd pryd y deuai'r dial, dywedwyd mai yn amser eu gor-wyrion y deuai.

Bu'r ferch a'i gŵr fyw yn hen, a ganed gor-ŵyr iddynt. Tra cynhelid gwledd i ddathlu ei enedigaeth, boddwyd Tyno Helig gan y môr. Dywedir fod modd gweld gweddillion Llys Helig i'r gorllewin o Ben y Gogarth gyferbyn Penmaenmawr ar lanw isel iawn, ac enwyd stad o dai moethus yn yr ardal yn "Llys Helig".

Yn ei lyfr *Sunken Cities* (Caerdydd, 1957), dadleuodd F. J. North fod chwedl Tyno Helig wedi ei "drawsblannu" o Fae Ceredigion (lleoliad Cantre'r Gwaelod) yn amser Syr John Wynn o Wydir (16g), ond ceir cyfeiriad mewn cerdd gan y bardd canoloesol Mab Clochyddyn (hanner cyntaf y 14g) at Dyno Helig mewn cysylltiad â Llan-faes, ar lan Afon Menai gyferbyn i Abergwyngregyn. Yn ogystal mae un o gyfoeswyr Mab Clochyddyn, Gronw Gyriog, yn cyfeirio at Dyno Helig mewn cerdd i Matthew de Englefield, esgob Bangor. Ymddengys felly fod y chwedl yn adnabyddus ar lafar ar lannau Menai yn y 14g ac felly'n ymestyn yn ôl ymhellach na hynny hefyd.

Gweler hefyd
------------

* Dilyw (mytholeg)
* Cantre'r Gwaelod
* Kêr-Ys
* Llên gwerin Cymru
Mae **Tyler Rees** (ganed 6 Chwefror 1999) yn chwaraewr snwcer o Gymru. Mae'n hannu o Lanelli, Sir Gaerfyrddin. Ef oedd Pencampwr Snwcer Ewropeaidd Dan-18 yn 2016.

Gyrfa
-----

Ym mis Chwefror 2016, fe ymunodd Rees â Phencampwriaeth Snwcer Ewropeaidd Dan-18 EBSA 2016 fel y 15fed hedyn, gan lwyddo i gyrraedd y rownd derfynol lle y maeddodd ei gyd-wladwr Jackson Page o 5-2 yn y rownd derfynol i ennill ei bencampwriaeth gyntaf. O ganlyniad, dyfarnwyd lle i Rees yn y rowndiau cymhwyso ar gyfer Pencampwriaeth Snwcer y Byd 2016. Collodd o 10-0 yno yn erbyn Jimmy Robertson. Y tymor canlynol, dyfarnwyd y cerdyn gwyllt i Rees ym Mhencampwriaeth Agored Cymru 2017.  Fodd bynnag, cafodd ei drechu yn y rownd gyntaf o 4-1 gan Jamie Jones. Dyfarnwyd lle i Rees eto yn y rowndiau cymhwyso ar gyfer Pencampwriaeth y Byd, lle y cafodd ei orchfygu unwaith eto yn y rownd gyntaf, gan golli o 10-2 yn erbyn Xiao Guodong o Tsieina

Rowndiau Terfynol ei yrfa
-------------------------

### Rownd derfynol amatur: 2 (1 teitl, 1 ail safle)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Outcome** | **No.** | **Year** | **Championship** | **Opponent in the final** | **Score** |
| Winner | 1. | 2016 | EBSA European Under-18 Snooker Championships |  Page !Jackson Page | 5–2 |
| Runner-up | 1. | 2018 | EBSA European Under-21 Snooker Championships | Page !Simon Lichtenberg | 3–6 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Newstead, Simon (12 April 2016). "Davis beaten in World Championship qualifying". *Bexhill Observer*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-05-07. Cyrchwyd 2 May 2016.
2. ↑  "Meet the teenagers rocking Welsh snooker". BBC Sport. Cyrchwyd 15 February 2017.
Pentrefan yng nghymuned Ystrad Meurig, Ceredigion, Cymru yw **Tynygraig**, sydd 65.3 milltir (105.2 km) o Gaerdydd a 170.7 milltir (274.8 km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Elin Jones (Plaid Cymru) ac yn Senedd y DU gan Ben Lake (Plaid Cymru).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Senedd Cymru
2. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ceredigion**

**Trefi**  

Aberaeron  **·** Aberteifi  **·** Aberystwyth  **·** Ceinewydd  **·** Llanbedr Pont Steffan  **·** Llandysul  **·** Tregaron
  
**Pentrefi**  

Aberarth  **·** Aber-banc  **·** Aber-ffrwd  **·** Abermagwr  **·** Abermeurig  **·** Aber-porth  **·** Adpar **·** Alltyblaca  **·** Betws Bledrws  **·** Betws Ifan  **·** Betws Leucu  **·** Bethania  **·** Beulah  **·** Blaenannerch  **·** Blaenpennal  **·** Blaenplwyf  **·** Blaen-porth  **·** Y Borth **·** Bow Street  **·** Bronant  **·** Bwlch-llan  **·** Capel Bangor  **·** Capel Cynon  **·** Capel Dewi  **·** Capel Seion  **·** Caerwedros  **·** Castellhywel  **·** Cellan  **·** Cilcennin  **·** Ciliau Aeron  **·** Clarach  **·** Cnwch Coch  **·** Comins Coch  **·** Cribyn  **·** Cross Inn (1)  **·** Cross Inn (2)  **·** Cwm-cou  **·** Cwmystwyth  **·** Cwrtnewydd  **·** Dihewyd  **·** Dôl-y-bont  **·** Eglwys Fach  **·** Felinfach  **·** Y Ferwig  **·** Ffair-rhos  **·** Ffostrasol  **·** Ffos-y-ffin  **·** Ffwrnais  **·** Gartheli  **·** Goginan  **·** Y Gors  **·** Gwbert  **·** Henfynyw  **·** Henllan  **·** Horeb  **·** Llanafan  **·** Llanarth  **·** Llanbadarn Fawr  **·** Llandre  **·** Llandyfrïog  **·** Llanddeiniol  **·** Llanddewi Brefi  **·** Llanfair Clydogau  **·** Llanfarian  **·** Llanfihangel y Creuddyn  **·** Llangeitho  **·** Llangoedmor  **·** Llangrannog  **·** Llangwyryfon  **·** Llangybi  **·** Llangynfelyn  **·** Llangynllo  **·** Llanilar  **·** Llanio  **·** Llan-non  **·** Llanrhystud  **·** Llansantffraid  **·** Llanwenog  **·** Llanwnnen  **·** Llechryd  **·** Lledrod  **·** Llundain-fach  **·** Llwyncelyn  **·** Llwyndafydd  **·** Llwyn-y-groes  **·** Morfa  **·** Mwnt  **·** Nanternis  **·** Penbryn  **·** Penparc  **·** Penrhiw-llan  **·** Penrhyn-coch  **·** Penuwch  **·** Pen-y-garn  **·** Plwmp  **·** Pontarfynach  **·** Ponterwyd  **·** Pontgarreg  **·** Pontrhydfendigaid  **·** Pontrhydygroes  **·** Pontsiân  **·** Rhydlewis  **·** Rhydowen, Ceredigion  **·** Rhydyfelin  **·** Rhydypennau  **·** Salem  **·** Sarnau  **·** Southgate  **·** Swyddffynnon  **·** Synod Inn  **·** Talgarreg  **·** Tal-y-bont **·** Temple Bar **·** Trefenter  **·** Trefilan  **·** Tremain  **·** Tre-saith  **·** Tre Taliesin  **·** Troedyraur  **·** Ysbyty Ystwyth  **·** Ystrad Aeron  **·** Ystrad Meurig  **·** Ystumtuen
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan-droellwr Halmahera** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tylluan-droellwyr Halmahera) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegotheles crinifrons***; yr enw Saesneg arno yw *Halmahera owlet-nightjar*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*) sydd yn urdd y *Caprimulgiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. crinifrons*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan-droellwr Halmahera yn perthyn i deulu'r Tylluan-Droellwyr (Lladin: *Aegothelidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan-droellwr Awstralia | Aegotheles cristatus |  |
|
| Tylluan-droellwr Caledonia Newydd | Aegotheles savesi |  |
|
| Tylluan-droellwr Halmahera | Aegotheles crinifrons |  |
|
| Tylluan-droellwr Wallace | Aegotheles wallacii |  |
|
| Tylluan-droellwr mawr | Aegotheles insignis |  |
|
| Tylluan-droellwr rhesog | Aegotheles bennettii |  |
|
| Tylluan-droellwr y Dwyrain | Aegotheles archboldi |  |
|
| Tylluan-droellwr y mynydd | Aegotheles albertisi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan-droellwr Halmahera** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
**Tynged Amlwg** (Saesneg: *Manifest Destiny*) yw'r dywediad a ddefnyddid yn y 19g i fynegi'r syniad fod yr Unol Daleithiau wedi'i thynghedu i ehangu o arfordir y Cefnfor Iwerydd hyd at y Cefnfor Tawel; o bryd i'w gilydd ers hynny mae wedi cael ei ddefnyddio yn ogystal i gefnogi neu gyfiawnhau ychwanegiadau tiriogaethol eraill.

Tynged Amlwg yn rhith ffigwr alegorïaidd "Cynnydd Americanaidd" yn arwain ymsefydlwyr dros y Gwastatiroedd Mawr i'r Gorllewin; mae'r brodorion a'r anifeiliaid gwyllt yn ffoi rhagddynt mewn ofn a daw'r rheilffordd, amaeth a diwydiant ar eu hôl.
Roedd hyrwyddwyr a chefnogwyr Tynged Amlwg yn credu nid yn unig fod ehangiad yr Unol Daleithiau'n beth da ynddo'i hun ond hefyd ei fod yn "amlwg" neu eglur ac yn anorfod, fel "tynged" rhagosodedig. Slogan gan y Democratiaid yn y cyfnod 1845-1855 oedd "Tynged Amlwg", ond ni chafodd ei dderbyn gan y Chwigiaid a'r Gweriniaethwyr yr adeg honno. Yn ogystal â bod yn esboniad neu gyfiawnhad am ymestyn yr Unol Daleithiau i gyfeiriad y gorllewin (a hynny ar draul Sbaen a Mecsico ar y naill law a'r brodorion Americanaidd ar y llall), yr oedd yn ideoleg a dogma a osododd y weithred honno ar lefel rhagluniaeth.

Un o'r cyntaf i ddefnyddio'r ymadrodd oedd Andrew Jackson, arweinydd y Democratiaid ac arlywydd yr Unol Daleithiau, dyn a wnaeth ei enw yn ymladd llwythau brodorol y "Gorllewin Gwyllt" gan ennill iddo'i hun y llysenw "Cyllell Finiog" gan y brodorion. O 1845 ymlaen hyrwyddodd Jackson y rhaglen o feddiannu neu gipio yr hyn sydd erbyn heddiw yn hanner gorllewinol yr Unol Daleithiau (Tiriogaeth Oregon, Texas, ac arfordir y gorllewin). Un o ganlyniadau'r polisi oedd y rhyfeloedd ar y llwythau brodorol 1865-1890. Gwelodd y term adfywiad yn yr 1890au, y tro yma gan gefnogwyr Gweriniaethol, fel cyfiawnhad damcaniaethol am ehangu tiriogaeth a rheolaeth UDA y tu allan i Ogledd America (Hawaii a Chanolbarth America, e.e. Puerto Rico). Roedd rhai pobl fel Abraham Lincoln yn gwrthwynebu hyn ac yn galw am ehangu mewnol trwy foderneiddio'r wlad fel yr oedd hi. Ond serch hynny, Lincoln ei hun a basiodd y deddfau a adnabyddir fel yr "Homestead Acts" a chwareodd ran hanfodol yn ymestyniad y Taleithiau i'r gorllewin trwy gynnig tractau mawr o dir yn rhad ac am ddim i ymsefydlwyr o'r dwyrain - a hynny ar dir a oedd yn perthyn i'r brodorion dan gyfres o gytundebau rhyngddynt â llywodraeth yr Unol Daleithiau.

Er i'r term suddo'n dawel i'r cefndir o ran ei ddefnydd gan y wladwriaeth ar ddechrau'r 20g, cred nifer o sylwebyddion gwleidyddol fod sawl agwedd ar Dynged Amlwg i'w gweld yng nghred Americanwyr - ar y de a'r chwith yn gyffredinol - fod gan yr Unol Daleithiau "genhadaeth" i fynd allan a hyrwyddo ac amddiffyn democratiaeth (neu fuddianau America yn ôl eu gwrthwynebwyr) ledled y byd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dee Brown, *Bury My Heart at Wounded Knee* (1970). Tud. 8
Tref a chymuned yng Nghwm Rhondda, yn Rhondda Cynon Taf, de Cymru, yw **Tonypandy**. Mae Caerdydd 24.8 km i ffwrdd o Donypandy ac mae Llundain yn 232.2 km.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Tonypandy (pob oed) (3,750)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Tonypandy) (353)** |    | 9.8% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Tonypandy) (3372)** |    | 89.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Tonypandy) (684)** |    | 42.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Rhondda Cynon Taf**

**Trefi**  

Aberdâr  **·** Aberpennar  **·** Glynrhedynog  **·** Llantrisant  **·** Pontypridd  **·** Y Porth  **·** Tonypandy  **·** Treorci
  
**Pentrefi**  

Aberaman  **·** Abercwmboi  **·** Abercynon  **·** Abernant  **·** Y Beddau  **·** Blaenclydach  **·** Blaencwm  **·** Blaenllechau  **·** Blaenrhondda  **·** Brynna  **·** Brynsadler  **·** Cefn Rhigos  **·** Cefnpennar  **·** Cilfynydd  **·** Coed-elái  **·** Coed-y-cwm  **·** Cwmaman  **·** Cwm-bach  **·** Cwm Clydach  **·** Cwmdâr  **·** Cwm-parc  **·** Cwmpennar  **·** Y Cymer  **·** Dinas Rhondda  **·** Y Ddraenen Wen  **·** Efail Isaf  **·** Fernhill  **·** Ffynnon Taf  **·** Y Gelli  **·** Gilfach Goch  **·** Glan-bad  **·** Glyn-coch  **·** Glyn-taf  **·** Y Groes-faen  **·** Hirwaun  **·** Llanharan  **·** Llanhari  **·** Llanilltud Faerdref  **·** Llanwynno  **·** Llwydcoed  **·** Llwynypïa  **·** Y Maerdy  **·** Meisgyn  **·** Nantgarw  **·** Penderyn  **·** Pendyrus  **·** Penrhiw-ceibr  **·** Penrhiw-fer  **·** Penrhys  **·** Pentre  **·** Pentre'r Eglwys  **·** Pen-yr-englyn  **·** Pen-y-graig  **·** Pen-y-waun  **·** Pont-y-clun  **·** Pont-y-gwaith  **·** Y Rhigos  **·** Rhydyfelin  **·** Ton Pentre  **·** Ton-teg  **·** Tonyrefail  **·** Tonysguboriau  **·** Trealaw  **·** Trebanog  **·** Trecynon  **·** Trefforest  **·** Trehafod  **·** Treherbert  **·** Trehopcyn  **·** Trewiliam  **·** Tynewydd  **·** Wattstown  **·** Ynys-hir  **·** Ynysmaerdy  **·** Ynysybŵl  **·** Ystrad Rhondda
Yr enw ar daleithiau o fewn Ymerodraeth Otomanaidd, wedi Diwygiad 1864, oedd **Vilayet**. Disodlodd y gyfundrefn newydd yr *eyalet* fel uned lywodraethu. Roedd y vilayet newydd wedi ei seilio ar Département gwladwriaeth Ffrainc. Gweinyddwyd y Vilayets gan Lywodraethwr (*Vali*). Islaw y Vilayet roedd dau neu fwy *sanjak* (fyddai'n cyfateb yn fras i sir yng Nghymru).

Gweithrwdwyr yr egwyddor o ddiwygiad llywodraeth lleol yn gyntaf yn 1864 gan greu Vilayet y Donaw (Danube) a ddaeth i fod yn egin tywysogaeth annibynnol Bwlgaria yn 1878. Rhwng 1867 ac 1884 ymestynwyd yr egwyddor ar draws yr ymerodraeth. Mewn rhai achosion fe barhaodd rhai siroedd (sanjak) yn annibynnol o'r vilayet ond gan cael eu rheoli'n uniongyrchol gan y llywodraeth ganolog am resymau'n ymwneud â gwleidyddiaeth, crefydd neu rhesymau strategol.

Geirdarddiad
------------

Daw'r gair *Vilayet* o'r Twrceg, sydd yn ei dro'n tarddu o'r Arabeg (Arabeg: ولاية wilaya|wilāya, Ffarsi: ولايت;).

Gweinyddiaeth
-------------

Roedd yr Ymerodraeth Otomanaidd eisoes wedi dechrau moderneiddio'r weinyddiaeth a rheoleiddio ei daleithiau yn y 1840au. Mae'n bwysig cofio bod ffiniau ac enwau nifer y vilayets wedi newid rhwng eu sefydlu yn yr 1870au a diwedd yr Ymerodraeth yn 1918. Gwnaed hyn, fel ymhob gwladwriaeth arall, oherwydd rhesymau'n ymwneud â demograffeg, gwleidyddiaeth ac economeg. Estynnodd y Gyfraith Vilayet i diriogaeth gyfan y Swltan gydag hierarchaeth unedau gweinyddol:

* Vilayet (talaith), wedi'i gyfarwyddo gan *vali*
* Sanjak (sir), dan arweiniad *mütesarrif*
* Kaza neu liva (dosbarth) o dan *kaimakam*
* Nahiye (cymuned), o dan *müdir*

Y vali oedd cynrychiolydd y Sultan yn y vilayet, ac o ganlyniad rheolwr goruchaf y weinyddiaeth. Fe'i cynorthwywyd gan nifer o ysgrifenyddion, yn gyfrifol am gyllid (defterdar), gohebiaeth ac archifau (mektubci), cysylltiadau rhyngwladol, gwaith cyhoeddus, amaethyddiaeth a masnach, a benodwyd gan y gweinidogion priodol. Gyda llywydd y Goruchaf Lys (Mufettis-i hukka-i Seri'a), ffurfiodd y swyddogion hyn gyngor gweithredol y vilayet. Yn ogystal, roedd cyngor taleithiol etholedig o bedwar aelod: dau Fwslimiaid a dau nad oeddynt yn Fwslimiaid.

Map
---

Vilayets yr Ymerodraeth Otomanaidd yn 1900. Noder bod Bwlgaria, lle'r lleolwyd y vilayet gyntaf, wedi dod yn wlad annibynnol erbyn 1900.