Band Cymreig oedd **Catatonia**. Yr aelodau oedd Cerys Matthews, Mark Roberts, Paul Jones, Owen Powell, Aled Richards, Dafydd Ieuan, Clancy Pegg a Kris Jenkins, roedd Jevon Hurst yn gyn-aelod. Daethant i'r amlwg yn y Deyrnas Unedig tuag at ddiwedd y 1990au. Roedd Cerys Matthews yn canu, Mark Roberts ar gitâr, Paul Jones ar gitâr fâs (y ddau hefyd yn gyn-aelodau o'r Ffyrc, Sherbet Antlers a'r Cyrff), Owen Powell ar gitâr, ac Aled Richards (sydd heddiw'n drymio ar gyfer Amy Wadge) ar y drymiau. Roberts oedd y prif ysgrifennwr caneuon. Newidiodd aelodau'r band yn aml ar y cychwyn, gan gynnwys Clancy Pegg (a ymunodd â'r Tystion yn hwyrach) ar yr allweddellau, Dafydd Ieuan a Kris Jenkins (o'r Super Furry Animals) ar drymiau ac offerynnau taro, cyn setlo ar y ffurf diweddaraf yn 1995.

Hanes
-----

Cyfarfu Cerys Matthews â Roberts yng Nghaerdydd y tro cyntaf, pan oedd Cerys yn bysgio, dechreuont ysgrifennu caneuon gyda'i gilydd yn 1992. Pedair mlynedd yn ddiweddarach roeddent mewn perthynas â'i gilydd, â sawl agwedd o'r berthynas yn dod i'r amlwg yn eu caneuon ar y pryd.

Daeth y cwpl ar draws y gair catatonia, yn credu iddo ystyr mwynhad eithafol a chwsg, enw gwreiddiol y band oedd 'Sweet Catatonia'. Wedi darganfod gwir ystyr y gair (hynny yw, symptom seiciatreg o rai anhwylderau meddyliol), cafwyd gwared ar y gair 'sweet'.

Dim ond pump sengl Gymraeg/dwyieithog ryddhaodd Catatonia, ac *International Velvet* oedd yr unig un i gael ei gynnwys mewn albwm. Ymddangosodd y lleill i gyd ar *Ochrau B* a chasgliadau EP.

Wedi dod yn enwog, roedd Cerys Mathews yn ei chael yn anodd ymdopi gyda'r pwysau. Roedd hi'n dioddef o flinder a gohiriwyd sawl taith gyngherddau, a bu dirywiad yn y berthynas rhwng aelodau'r band. Ar 21 Medi, 2001, ar ôl rhyddhau'r albym *Paper Scissors Stone*, gwahanodd y band yn swyddogol.

Rhyddhaodd Cerys ei halbym gyntaf solo, *Cockahoop*, yn mis Mai 2003. Rhyddhawyd ei hail albym *Never Said Goodbye* ym mis Awst 2006.

Disgyddiaeth
------------

| Teitl y gân | Clip sain | Blwyddyn cyhoeddi | Rhif Catalog |
| --- | --- | --- | --- |
| Difrychwelyd |  | 1998 | CRAI CD064 |
| Dimbran |  | 1998 | CRAI CD064 |
| Fall Beside Her |  | 1998 | CRAI CD064 |
| For Tinkerbell |  | 1998 | CRAI CD064 |
| Gyda Gwen |  | 1998 | CRAI CD064 |
| Hooked |  | 1998 | CRAI CD064 |
| New Mercurial Heights |  | 1998 | CRAI CD064 |
| Sweet Catatonia |  | 1998 | CRAI CD064 |
| Gyda Gwen |  | 1999 | SAIN SCD 2190 |

### Senglau/EP

* "For Tinkerbell" (EP) - 1993
* "Hooked" (EP) - 1994
* "Whale" - 1994 (Finyl yn unig)
* "Bleed" - 1995 - #102
* "Christmas '95" - 1995 - Sengl Finyl Fan Club (Ochr-A: "Blow The Millennium, Blow")
* "Sweet Catatonia" - 1996 - #61
* "Lost Cat" - 1996 - #41
* "You've Got a Lot to Answer For" - 1996 - #35
* "Bleed" (re-issued) - 1996 - #46
* "I Am The Mob" - 1997 - #40
* "Mulder and Scully" - 1998 - #3
* "Road Rage - 1998 - #5
* "Strange Glue" - 1998 - #11
* "Game On" - 1998 - #33
* "Dead From the Waist Down" - 1999 - #7
* "Londinium" - 1999 - #20
* "Karaoke Queen" - 1999 - #36
* "Storm The Palace" (EP) - 1999
* "Stone by Stone" - 2001 - #19

### Cydweithredau

* *The Ballad of Tom Jones* - Space a Cerys Matthews - 1998 - #4
* *Baby, It's Cold Outside* - Tom Jones a Cerys Matthews - 1999 - #17

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑

Llyfryddiaeth
-------------

* *Cerys, Catatonia & The Rise Of Welsh Pop*, Medi 2002, David Owens (ISBN 0-09-187412-2) (rhestrir weithiau o dan y teitl dros-dro tra'n ysgrifennu, *Catatonia - Enter The Dragon*).
* *To Hell and Back with Catatonia*, 1 Mehefin, 2001, Brian Wright (ISBN 0-946719-36-5)
* *Guinness World Records British Hit Singles* (Gol David Roberts), 2002, 15fed argraffiad, cyhoeddwyr: Guinness World Records

Dolenni Allanol
---------------

* Catatonia ar wefan WelshBands.eu Archifwyd 2010-06-26 yn y Peiriant Wayback.
* Newyddion gwahaniad y band