Map yn dangos dwysedd poblogaeth Americanwyr a ddatganodd llinach Gymreig yn y cyfrifiad. Dynodir dwysedd uwch gan liwiau coch tywyll a brown.
Dinasyddion yr Unol Daleithiau gyda'u llinach yn tarddu o Gymru yw'r **Americanwyr Cymreig**, a gant hefyd eu disgrifio fel pobol **Cymreig-Americanaidd**.

Bu o leiaf 8 Arlywydd o dras Cymreig gan gynnwys: Thomas Jefferson, Abraham Lincoln, John Adams, John Quincy Adams, a James Garfield. Roedd Arlywydd y Gynghrair: Jefferson Davis hefyd o dras Cymreig.

Nifer yr Americanwyr Cymreig
----------------------------

Yng Nghyfrifiad 2000, nodir llinach Gymreig gan 1.7 miliwn o Americanwyr, sef 0.6% o holl boblogaeth yr Unol Daleithiau. Mae hyn yn cymharu gyda phoblogaeth o 2.9 miliwn yng Nghymru.

Serch hyn, y cyfenw mwyaf cyffredin ond tri yn America yw Jones, a ystirir yn enw Cymreig. Mae gan dros 0.6% o Americanwyr y cyfenw hwn, sydd yn awgrymu bod cyfradd uwch o linach Gymreig na ddynodir gan hunan-adnabyddiaeth os cynhwysir cyfenwau Cymreig eraill megis Jenkins, Williams, Edwards ac Evans. Ond mae'n rhaid cofio bod cyfran uchel o'r boblogaeth Affro-Americanaidd gyda chyfenwau Cymreig oherwydd creu cyfenwau o enwau cyntaf eu tadau (e.e. John ⇒ Jones) mewn ffordd debyg i'r arfer Cymreig, ac mae cenedlaethoedd hir wedi defnyddio cyfenwau cyn-berchenogion eu hynafiaid yn dilyn rhyddfreiniad y caethweision.

Diwylliant Cymreig yn yr Unol Daleithiau
----------------------------------------

Mae gan Siroedd Jackson a Gallia, Ohio, ddylanwad Cymreig cryf, ac yn aml gelwir yr ardal yn "Geredigion Fychan". Lleolir Canolfan Madog ar gyfer Astudiaethau Cymraeg (*The Madog Center for Welsh Studies*) ym Mhrifysgol Rio Grande, sydd yn yr ardal yma.

Mewnfudo o Gymru
----------------

Hysbyslen ddwyieithog o 1841 sy'n rhoi gwybod i Gymry sy'n dymuno ymfudo am fordeithiau o Aberteifi i Lerpwl ac oddi yno i Efrog Newydd a Philadelphia.
Ers canrifoedd bu hanes Madog – mab Owain Gwynedd, Tywysog Gwynedd – a'i daith ac arhosiad yn America yn cael ei adrodd i Gymry ifainc, ond heddiw ystirir y straeon i fod heb unrhyw sylfaen hanesyddol.

Yn yr ail ganrif ar bymtheg, mudodd nifer enfawr o Grynwyr Cymreig i Bennsylvania, lle sefydlwyd y Tract Cymreig. Erbyn 1700, roedd tua traean poblogaeth y drefedigaeth (amcangyfrifwyd yn 20 000) yn Gymry. Mae nifer o enwau lleoedd Cymraeg yn yr ardal yma. Bu ail don o fewnfudo yn hwyr yn yr 18ed ganrif, a ddangosir yn enw'r wladfa Gymreig enwog 'Cambria a sefydlwyd gan Morgan John Rhys yn beth sydd nawr yn Cambria County, Pennsylvania.

Daeth tyrfâu o fewnfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau yn y 19eg ganrif, yn enwedig i Ohio. Dywedir bod gan tua 20% o boblogaeth Utah hynafiaid Cymreig.

Ffermwyr oedd mwyafrif y cyfaneddwyr Cymreig ar ddechrau'r 19eg ganrif, ond nes ymlaen bu mewnfudo gan löwyr i feysydd glo Ohio a Phennsylvania a chan chwarelwyr llechfaen o Ogledd Cymru i'r ardal *Slate Valley* ("Dyffryn Llechfaen") yn Vermont a Thalaith Efrog Newydd.

Erbyn canol y 19eg ganrif, sefydlwyd Dinas Malad, Idaho. Dechreuodd fel gwladfa i Gymry Mormonaidd, ac heddiw mae'n enwog oherwydd bod mwy o ddisgynyddion Cymreig y pen yno nag yn unrhyw le arall y tu allan i Gymru. Lliwiau'r ysgol uwchradd leol yw rhai baner Cymru a llysenw'r ysgol yw "Dreigiau Malad".

### Pennsylvania

Bwthyn yn Coulsontown, Pennsylvania a adeiladwyd gan chwarelwyr o Gymru.
Erbyn 1700, roedd traean (33%) poblogaeth y dalaith yn Gymry. Ceir llawer o enwau lleoedd Cymraeg a Chymreig yma hyd heddiw - sy'n dyst i'r gwladychu hwn. Yn niwedd y 18ed cafwyd ail don o wladychu, wedi'i harwain gan Morgan John Rhys i Cambria ac a elwir heddiw yn 'Swydd Cambria' (Cambria Country). Ar fur ddwyreiniol Neuadd y Dref yn Philadelphia, er enghraifft, ceir plac sy'n cynnwys y geiriau hyn:

*Perpetuating the Welsh heritage, and commemorating the vision and virtue of the following Welsh patriots in the founding of the City, Commonwealth, and Nation: William Penn, 1644-1718, proclaimed freedom of religion and planned New Wales later named Pennsylvania. Thomas Jefferson, 1743-1826, third President of the United States, composed the Declaration of Independence. Robert Morris, 1734-1806, foremost financier of the American Revolution and signer of the Declaration of Independence. Governor Morris, 1752-1816, wrote the final draft of the Constitution of the United States. John Marshall, 1755-1835, Chief Justice of the United States and father of American constitutional law.*
### Ohio

Dyma gyrchfan poblogaidd iawn gan Gymry'r 19eg ganrif. Yr adeg honno roedd tuag 20% o boblogaeth Utah yn Gymry gyda'r rhan fwyaf yn ffermwyr, ac yna cafwyd mewnfudo sylweddol gan löwyr y De i lofeydd Ohio a Pennsylvania a chwarelwyr llechi Gogledd Cymru i'r hyn a elwid yn "Slate Valley", yn Vermont a Thalaith Efrog Newydd.

### Idaho

Sefydlwyd Malad City, Idaho tua chanol y 19eg ganrif gan Gymry a oedd yn Formoniaid; mae eu disgynyddion heddiw'n mynnu fod mwy o Gymry yn y dalaith hon (per capita) nag yn unman arall y tu allan i Gymru.

### Tennessee

Yn dilyn y Rhyfel Cartref symudodd 104 teulu Cymraeg o Bennsylvania i ddwyrain Tennessee - i ran o'r enw Mechanicsville, a rhan o ddinas Knoxville. Fe'u cyflogwyd gan y brodyr Joseph a David Richards (a John H. Jones) i weithio mewn ffatri fetel. Roedd y brodyr wedi sefydlu Gwaith Haearn Knoxville gerllaw rheilffordd yr "L&N Railroad", ar safle a ddefnyddiwyd yn ddiweddarach fel safle ar gyfer y "1982 World's Fair". Mae'r hen ffowndri, a ddefnyddir heddiw fel tŷ-bwyta, yn dal i sefyll; yr unig ddarn.

Codwyd capel Cymraeg ganddynt, gyda'r Parchedig Thomas Thomas yn weinidog arno yn 1870. Gwerthwyd y capel yn 1899.

Daeth y gwladychwyr Cymreig hyn yn llwyddiannus iawn yn yr ardal gan sefydlu sawl busnes arall yn y ddinas, gan gynnwys y cwmni oedd yn gyfrifol am greu cerbydau rheilffordd, cwmni llechi (a thoi), cwmni marmor a sawl cwmni gwneud dodrefn. Erbyn 1930, roedd plant y teuluoedd wedi lledaenu drwy'r ddinas a siroedd eraill megis "Sevier County". Heddiw, mae dros 250 teulu'n olrhain eu hachau i'r mewnfudwyr cyntaf hynny ac maent yn parhau i ddathlu Dydd Gŵyl Dewi.

### Dydd Gŵyl Dewi

Adeilad Empire State gyda lliwiau baner Cymru (gwyn, coch a gwyrdd).
Dathlir Dydd Gŵyl Dewi gan nifer o Americanwyr Cymreig. Cafodd Adeilad Empire State ei oleuo gyda lliwiau baner Cymru ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006.

Dylanwad ar wleidyddiaeth yr Unol Daleithiau
--------------------------------------------

Roedd llinach gymreig gan rhwng traean a hanner o lofnodwyr Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau. Mae cartiau achau Hillary Clinton, Thomas Jefferson, George Washington, Abraham Lincoln, Al Gore a George W. Bush yn cynnwys Cymro neu Gymraes. Dywedodd Arlywydd Bush ym Mawrth 2006: "*Mae mewnfudwyr Cymreig ac Americanwyr Cymreig wedi gwneud cyfraniadau enfawr i drefn lywodraethol America.*"

Yn etholiad 1860 (ag enillwyd gan y Gweriniaethwr Lincoln), argraffodd y Gweriniaethwyr 100 000 o bamffledi etholiadol Cymraeg, a dosbarthwyd nhw i'r Cymry Cymraeg er mwyn ennill pleidleisiau.

Americanwyr Cymreig enwog
-------------------------

 *Prif erthygl: Rhestr Americanwyr Cymreig*

*Gweler hefyd: Categori:Americanwyr Cymreig.*

Gweler hefyd
------------

* Archentwyr Cymreig
* Awstraliad Cymreig
* Canadiad Cymreig
* Canolfan Dreftadaeth Gymreig y Gwastadeddau Mawr
* Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
* Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau
* Papurau newydd Cymraeg yr Unol Daleithiau
* Rhestr Americanwyr Cymreig
* Y Tract Cymreig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofeb I Ddathlu Cysylltiad Bwysig Gyda'r Unol Daleithiau[*dolen marw*] oddai ar wefan Amgueddfa Cymru
2. ↑  Presidential connection Archifwyd 2009-11-12 yn y Peiriant Wayback. BBC Cymru (Saesneg)
3. ↑  ""The Education of a Southern Gentleman: Jefferson Davis"". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-12-31. Cyrchwyd 2009-04-02.
4. ↑  Ystadegau Llinachau Cyfrifiad 2000 Archifwyd 2020-02-12 yn Archive.is(Saesneg)
5. ↑  Ystadegau Enwau Cyfrifiad 1990(Saesneg)
6. ↑  "Gwyl Gymreig mewn tref yn America", *BBC*, 21 Gorffennaf, 2005.
7. ↑  Tiny US town's big Welsh heritage, *bbc.co.uk*
8. 1 2  "Parc Disney yn dathlu Gwyl Dewi", *BBC*, 2 Mawrth, 2006.
9. ↑  "Dylanwad Cymry ar Etholiad 1860", *BBC*, 2 Tachwedd, 2004.

Ffynonellau
-----------

* Amanda Thomas, *A Welsh Miscellany* (Zymurgy Publishing, 2004)
* WELSH HISTORY, The Welsh in North America, Utah Archifwyd 2009-09-24 yn y Peiriant Wayback.

Dolenni allanol
---------------

* Sefydliad Cenedlaethol Cymru-America
* Canolfan Madog ar gyfer Astudiaethau Cymraeg Archifwyd 2006-09-08 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Gŵyl Gymreig Dyffryn Malad, Idaho Archifwyd 2006-06-18 yn y Peiriant Wayback.
* Prosiect Cymru-Ohio Archifau'r Cymry a ymfudodd i Ohio, ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru