recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm efo fflashbacs a seiliwyd ar lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr Max Ophüls yw ***Lola Montès*** a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd gan Albert Caraco yn Ffrainc a'r Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Franz Geiger a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Georges Auric. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Claude Pinoteau, Peter Ustinov, Ivan Desny, Anton Walbrook, Oskar Werner, Werner Finck, Carl Esmond, Will Quadflieg, Friedrich Domin, Paulette Dubost, Martine Carol, Lise Delamare, Marcel Ophuls, Béatrice Arnac, Edy Debray, Germaine Delbat, Harry-Max, Henri Guisol, Héléna Manson, Jacqueline Cantrelle, Jacques Fayet, Jean Galland ac Yvonne Dany. Mae'r ffilm *Lola Montès* yn 115 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Rebel Without a Cause* sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Christian Matras oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Adolf Schlyßleder a Madeleine Gug sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Delwedd:Max Ophüls vers 1933.jpg
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Max Ophüls ar 6 Mai 1902 yn Saarbrücken a bu farw yn Hamburg ar 14 Mawrth 1997. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1931 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 82% (Rotten Tomatoes)
* 7.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Max Ophüls nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
4. 1 2  "Lola Montes". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 316751597
* LCCN: n2003048954
* GND: 4714515-8
* SUDOC: 084672722
* BNF: cb14497501p (data)

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Loricît mwsg** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: loricitiaid mwsg) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Glossopsitta conchinna***; yr enw Saesneg arno yw *Musk lorikeet*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. conchinna*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Genws
-----

Mae'r loricît mwsg yn perthyn i'r genws *Glossopsitta*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Loricît bach | Glossopsitta pusilla |  |
|
| Loricît corun piws | Glossopsitta porphyrocephala |  |
|
| Loricît mwsg | Glossopsitta concinna |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Loricît mwsg** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Corff cyhoeddus sy'n cael ei noddi gan Lywodraeth Cymru gyda chyfrifoldeb dros ariannu a datblygu'r celfyddydau yng Nghymru yw **Cyngor Celfyddydau Cymru** (CCC) (Saesneg: *The Arts Council of Wales*).

Hanes
-----

Sefydlwyd **Cyngor Celfyddydau Cymru** (Saesneg: *Welsh Arts Council*) yn 1946 dan Siarter Frenhinol, Yn 1994 unwyd y Cyngor â thair Cymdeithas Celfyddydol Rhanbarthol yng Nghymru a newidiwyd fersiwn Saesneg yr enw i *Arts Council of Wales*.

Daeth yn atebol i'r Cynulliad Cenedlaethol ar 1 Gorffennaf 1999 pan drosglwyddwyd y cyfrifoldeb oddi ar Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Mae Llywodraeth Cymru yn rhoi arian i CCC i hyrwyddo'r celfyddydau. Mae CCC hefyd yn dosbarthu arian y Loteri Genedlaethol, i hybu y celfyddydau yng Nghymru, a ddosrennir gan yr Adran Diwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon San Steffan.

Fel elusen gofrestredig mae gan y Cyngor fwrdd ymddiriedolwyr sy'n cyfarfod chwe gwaith y flwyddyn. Ar wahan i'r cadeirydd mae aelodau'r cyngor yn gwasanaethu yn ddi-dâl, ac fe'i penodir gan Lywodraeth y Cynulliad. Mae gan CCC swyddfeydd ym Mae Colwyn, Caerfyrddin a dinas Caerdydd.

### Prif Weithredwyr

* Peter Tyndall: 2003 - 2008
* Nick Capaldi: 2008 - Awst 2021
* Sian Tomos: Medi 2021 -

Mae'r Cyngor yn un o aelodau corfforaethol y Sefydliad Materion Cymreig.

Beirniadaeth
------------

Ar sawl achlysur mae rhai pobl wedi beirniadu CCC, sy'n un o'r "cwangos" gwreiddiol, am fod yn elitaidd - e.e. gwario miliwnau ar opera - ac am fod yn rhy ddosbarth canol, sefydliadol, a Seisnigaidd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Llyfrgell Genedlaethol Cymru > Welsh Arts Council Archives. Adalwyd ar 15 Mehefin 2011.
2. ↑  *Cyngor Celfyddydau Cymru’n penodi prif weithredwr newydd*  , Golwg360, 10 Mehefin 2021.
3. ↑  Gwefan y BBC Ionawr 2006; *"Mae aelod o'r cynulliad wedi cyhuddo Cyngor Celfyddydau Cymru o roi ffafriaeth i'r dosbarth canol ar draul cymoedd y de."*; adalwyd 31 Ionawr 2013

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
Sideridis albicolon
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **colon gwyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **colonau gwyn**; yr enw Saesneg yw *White Colon*, a'r enw gwyddonol yw *Sideridis albicolon*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r colon gwyn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Cyngor Iaith Norwy** (Norwyeg:**Språkrådet**)yn gorff cynghori ar ran Llywodraeth Norwy mewn materion yn ymwneud â'r Norwyeg a chynllunio ieithyddol. Sylfest Lomheim yw'r cyfarwyddwr presynol.

Cyfrifoldeb y Cyngor iaith yw amddiffyn treftadaeth ddiwyllianol y Norwyeg, ar lafar ac yn ysgrifenedig; ysgogi menterau sy'n cynyddu gwybodaeth o'r Norwyeg, ei hanes a'i hunigrywiaeth; ysgogi goddefgarwch ymysg defnyddwyr gwahanol ffurfiau o'r Norwyeg; ac amddiffyn hawliau dinasyddion parthed defnyddio'r Norwyeg.

Mae'r cyngor yn cynghori'r awdurdodau ynglŷn â materion sy'n gysylltiedig â'r Norwyeg, yn enwedig defnydd y Norwyeg gan ysgolion, gan Y Gorfforaeth Ddarlledu Norwyaidd a gan gyrff llywodraethol. Bydd yn cyflwyno ddatganiadau ynglŷn â chyfundrefnu'r iaith ysgrifenedig ac enwau lleoedd, cynnig mesurau cyfreithiol ar faterion ynghylch yr iaith Norwyeg, yn cynghori ac yn cynnig arweiniad i'r cyhoedd, ac yn hyrwyddo cydweithio rhyng-lychlynol er meithrin iaith.

Sefydlwyd y cyngor mewn deddf gan Gyngor Iaith Norwy yn 1972. Ei brif gyhoeddiad yw'r cylchgrawn chwarterol **Språknytt** (Newyddion Iaith). Mae gan y cyngor staff o tua ugain ac mae yn atebol i'r Weinyddiaith Norwyaidd ar gyfer diwylliant a materion eglwysig.
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Luis Bayón Herrera yw ***Cándida*** a gyhoeddwyd yn 1939. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Cándida*** ac fe’i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Luis Bayón Herrera a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alberto Soifer. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Pepe Biondi, Alfredo Porzio, Niní Marshall, Zully Moreno, Adolfo Stray, Augusto Codecá, César Fiaschi, Nélida Bilbao, Juan Carlos Thorry, Tulia Ciámpoli ac Armando Durán. Mae'r ffilm *Cándida (ffilm o 1939)* yn 104 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gone with the Wind* sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Luis Bayón Herrera ar 23 Medi 1889 yn Bilbo a bu farw yn Buenos Aires ar 26 Chwefror 2020. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1938 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Luis Bayón Herrera nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
Cyfansoddwr a chynhyrchydd recordiau Seisnig ydy **Michael Stock** (ganed 3 Rhagfyr 1951, Margate, Swydd Gaint, Lloegr). Mae'n fwyaf adnabyddus fel aelod o'r triawd cyfansoddi a chynhyrchu recordiau Stock Aitken Waterman. Mae wedi ysgrifennu a/neu gynhyrchu nifer o ganeuon ar y cyd, gan gynnwys 16 cân a aeth i rif 1 siart senglau'r DU, a gyda nifer yn fwy yn cyrraedd y 40 uchaf.

Yn Ebrill 2003, lansiodd Stock label recordio newydd o'r enw *Better the Devil Records*.

Ysgrifennodd Stock lyfr o'r enw *The Hit Factory: The Stock Aitken Waterman Story* (ISBN 1-84330-729-4), a gyhoeddwyd ym Medi 2004.

Ail-ffurfiodd ei bartneriaeth gyda SAW yn 2007 ac mae'n parhau i fod yn weithgar fel cyfansoddwr a chynhyrchydd recordiau, gan lansio mentrau a phrosiectau newydd. Yn 2010, cyd-weithiodd â Pete Waterman wrth ysgrifennu cân y DU ar gyfer Cystadleuaeth Cân Eurovision 2010 o'r enw That Sounds Good To Me, a berfformiwyd gan Josh Dubovie.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Taking Stock of modern pop BBC. 2004-09-13 Adalwyd ar 2007-05-27

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 85827004
* LCCN: n91121925
* ISNI: 0000 0000 7823 1424
* GND: 134531558
* NKC: xx0079902
* BNE: XX1129617

 |
Baner y Cenhedloedd Unedig
Corff rhyng-lywodraethol o fewn y Cenhedloedd Unedig sy'n cynnwys 47 gwladwriaeth sy'n gyfrifol am gryfhau hyrwyddo ac amddiffyn hawliau dynol o gwmpas y byd yw **Cyngor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig** neu **CHDCU** (Saesneg: *United Nations Human Rights Council* neu **UNHRC**; Ffrangeg: *Conseil des droits de l'homme des Nations Unies* neu *CDHNU*). Crewyd y Cyngor gan Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ar 15 Mawrth 2006 gyda'r prif fwriad o ymchwilio i sefyllfaoedd lle torrir hawliau dynol a gwneud awgrymiadau i ddatrys y problemau. Mae'n cwrdd yn Ninas Efrog Newydd. Navi Pillay yw'r Uwch Gomisiynydd Hawliau Dynol presennol.

Yn ogystal â chynnal cyfarfodydd cyffredinol, mae CHDCU o bryd i'w gilydd yn cynnal sesiynau arbennig i drafod materion brys. Pwnc y 9fed Sesiwn Arbennig a agorwyd ar 9 Ionawr 2009 oedd "*The grave violations of human rights in the Occupied Palestinian Territory including the recent aggression of the occupied Gaza Strip*", i drafod y sefyllfa ddynol yn Llain Gaza a'r cyhuddiadau fod Israel yn euog o gyflawni trosedd rhyfel yn erbyn y Palesteiniaid yn ei ymosodiad ar y diriogaeth honno.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan CHDCU". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-12-30. Cyrchwyd 2009-01-10.
2. ↑  "The grave violations of human rights in the Occupied Palestinian Territory including the recent aggression of the occupied Gaza Strip" CHDCU.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:United Nations Human Rights Council***

* (Saesneg) (Ffrangeg) Gwefan CHDCU Archifwyd 2008-12-30 yn y Peiriant Wayback.
Actor a digrifwr o Gymro yw **Mici Plwm** (ganwyd 6 Mehefin 1944). Mae'n fwyaf adnabyddus am arloesi gyda disgos Cymraeg yn y 1960au a chwarae y cymeriad hoffus 'Plwmsan' ers y 1970au hwyr.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd **Michael Lloyd Jones** yn Llan Ffestiniog, Sir Feirionydd yn ail o bedwar plentyn i Huw Morris Jones (Huw Môr) a Daphne Eva Jones (neé Harrison). Daeth ei fam i fyw yn ardal Blaenau Ffestiniog adeg yr Ail Ryfel Byd gyda'i rhieni, Mr a Mrs Barnett Harrison. Nid oedd ei blentyndod yn un hawdd am fod ei fam wedi treulio cyfnodau mewn ysbyty meddwl. Fe magwyd y teulu yng nghartref plant Bryn Llywelyn.

Aeth i Ysgol Gynradd Llan Ffestiniog (Ysgol Bro Cynfal erbyn hyn) a Ysgol Sir Ffestiniog (Ysgol y Moelwyn erbyn hyn).

Yn y 1960au roedd yn troelli disgiau dan yr enw 'DJ Plummy'. Fe'i ysbrydolwyd gan ymgyrchoedd iaith Cymdeithas yr Iaith i gael gwared o'i recordiau Saesneg a cychwynodd y Disco Cymraeg cyntaf gan newid ei enw DJ i Mici Plwm. Bu 'Disco Teithiol Mici Plwm' yn teithio o gwmpas clybiau a neuaddau pentref trwy Gymru am ugain mlynedd gan rannu llwyfan gyda bandiau fel Edward H Dafis.

Cymerodd Mici ran yn ymgyrchoedd Cymdeithas yr Iaith ac, yn rhan o'r ymgyrch dros sianel deledu Gymraeg, dringodd fast trosglwyddo Llanddona; derbyniodd ddedfryd o 12 mis o garchar gohiriedig.

Gyrfa
-----

Daeth yn enwog yn ystod yr 1970au a'r 1980au am chwarae rhan 'Plwmsan y Twmffat Twp' yn y rhaglenni teledu *Teliffant* ac *Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan* ynghyd â Wynford Ellis Owen.

Roedd yn Gyfarwyddwr Artistig Theatr Ardudwy, Harlech, rhwng 2002 a 2004.

Mae'n byw yn Harlech, Caerdydd a Phwllheli ac mae'n mwynhau gwyliau aml ar Ynys Agistri, Groeg.

Mae'n rhedeg y cwmni cysylltiadau cyhoeddus 'MP'.

Bu'n gynghorydd ar Gyngor Tref Pwllheli ers 2011. Fe'i etholwyd yn Faer Tref Pwllheli ym mis Mai 2021.

Ffilmyddiaeth
-------------

* *Teliffant* (1972) (cyfres deledu) .... Plwmsan y Twmffat Twp
* *Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan* (1982) (cyfres deledu) .... Plwmsan y Twmffat Twp
* *Anturiaethau Jini Mê* (1991) (cyfres deledu) .... Wmffra Bol Bisgets
* *Caffi Sali Mali* (1994) (cyfres deledu) .... Pry Bach Tew
* *Gwyliwch Nhw'n Tyfu* (1996) (fideo) .... Llais
* *Ding Dong* (1998) (cyfres deledu) .... Bobi
* *Porc Peis Bach* (2000) (cyfres deledu) .... Aelwyn

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Bywyd Mici. BBC (7 Tachwedd 2002). Adalwyd ar 1 Chwefror 2016.
2. ↑   Dod i nabod - Mici Plwm. *Y Cristion* (Medi/Hydref 1998). Adalwyd ar 1 Chwefror 2016.
3. ↑  *Mici Plwm yn dathlu 50 mlynedd Cymdeithas yr Iaith*  , Golwg, 4 Mehefin 2011.  Cyrchwyd ar 1 Chwefror 2016.
4. ↑  *Theatre director stands down*   (en) , 2 Ionawr 2004.  Cyrchwyd ar 1 Chwefror 2016.
5. ↑   Gair gan Y Maer, Mici Plwm. Cyngor Tref Pwllheli. Adalwyd ar 14 Mai 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 61197484
* LCCN: no2001056528
* ISNI: 0000 0000 4176 047X

 |
Mae **Meallan Liath Coire Mhic Dhughaill - Carn Dearg** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Durness i Loch Shin yng ngogledd Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NC377389. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd yw Meallan Liath Coire Mhic Dhughaill.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Hen gerdd Gymraeg er coffa am y brenin Cynddylan neu Cynddylan ap Cyndrwyn, brenin rhan ddwyreiniol Teyrnas Powys yn y 7g, yw ***Marwnad Cynddylan***.

Ceir y gerdd mewn llawysgrif o'r 17g (MS NLW4973). Arferid credu fod y gerdd yn dyddio o'r 9g, ond mae gwaith diweddar gan ysgolheigion wedi awgrymu ei bod yn hŷn, ac yn deillio o'r 7g, ac felly efallai yn gerdd a gyfansoddwyd yn fuan ar ôl marwolaeth Cynddylan ei hun. Bu Cynddylan farw tua 655, felly mae hyn yn rhoi'r gerdd ymhlith y cerddi Cymraeg cynharaf.

Mae'r gerdd yn coffáu Cynddylan a nifer o bersonau eraill, ei frodyr mae'n debyg, gan eu bod yn cael eu disgrifio fel "meibion Cyndrwynyn":

*Dyhedd deon diechir by[g]eledd*
*Rhiau, a Rhirid, a Rhiossedd,*
*a Rhygyfarch lary lyw eirassedd.*
*Ef cwynif oni fwyf i’m derwin fedd,*
*o leas Cynddylan yn ei fawredd*
Ceir cyfeiriad at Arthur yn y gerdd; os derbynir fod y gerdd o'r 7g, mae'n un o'r cyfeiriadau cynharaf at Arthur:

*Brodyr a’m bwyad. [Oedd] gwell ban fythyn,*
*canawon Arthur fras, dinas dengyn,*
*[y] rhag Caer Lwytgoed nis digonsyn.*
*[Oedd] crau y dan frain, a chrai gychwyn.*
*Briwynt calch ar drwyn, feibion Cyndrwynyn.*
*Ef cwynif oni fwyf yn nhir gwelyddyn,*
*o leas Cynddylan, clodlawn unbyn.*
Fodd bynnag, mae Jenny Rowland o'r farn y dylai'r llinell ddarllen:

*canawon arddyrnfras dinas degyn*

Llyfryddiaeth
-------------

* Jenny Rowland *Early Welsh Saga Poetry: a study and edition of the englynion* (Caergrawnt: D.S. Brewer, 1990)

Dolenni allanol
---------------

* Marwnad Cynddylan, o Wicitestun
* Testun *Marwnad Cynddylan*, gyda chyfieithiad Saesneg
**Dallineb lliw** yw'r gallu gostyngedig i weld lliw neu wahaniaethau mewn lliw.

Mae'r golwg yn dibynnu ar yr ymennydd i ddehongli ac integreiddio signalau o gelloedd sy'n sensitif i olau ar arwyneb y retina. I wahaniaethu rhwng lliwiau mae'r ymennydd yn cymhlitho'r mewnbwn gan gelloedd a elwir yn gonau, yn retina'r llygad. Os bydd diffyg mewn golwg lliw yn digwydd mae'n golygu nad oes gan yr unigolyn y swm cywir o bigmentau cemegol yn un neu fwy o'r conau hyn i brosesu lliw yn gywir.

Dallineb lliw coch-gwyrdd
-------------------------

Dallineb lliw coch-wyrdd (dewteranopia) yw'r diffyg golwg lliw mwyaf cyffredin. Ni all unigolion wahaniaethu rhwng arlliwiau o goch a gwyrdd.

Mae'n gyflwr etifeddol enciliol cysylltiedig â rhyw person, sy'n golygu ei fod yn fwy cyffredin mewn dynion.

Felly, mewn llawer o boblogaethau'r Gorllewin, mae 5-9% o wrywod yn ddall i liwiau i ryw raddau, tra bod y ffigwr cyfatebol mewn benywod yn llai nag 1%.
Gall y diffyg achosi mân broblemau gweithredol, er enghraifft, os yw'r unigolyn yn cael anhawster i wahaniaethu rhwng goleuadau traffig coch a gwyrdd, neu pe bai'r unigolyn yn dymuno bod yn drydanwr neu beiriannydd ffôn, byddai'n rhaid iddynt ddelio â gwifrau sydd â chod lliwiau - ac mae llawer o'r rhain yn goch a gwyrdd, neu’n arlliwiau o goch a gwyrdd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Facts About Color Blindness". *NEI*. February 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 July 2016. Cyrchwyd 29 July 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  "Iechyd a GofalCymdeithasol". *CBAC*. 2011. Cyrchwyd 2017. Check date values in: `|accessdate=` (help)
Seiclwr proffesiynol Rwsiaidd ydy **Mikhail Borisovich Ignatiev** (ganed 17 Ionawr 1981). Ganwyd yn Leningrad. Mae'n reidio dros dîm Katusha.

Enillodd y fedal aur yn y ras bwyntiau yng Ngemau Olympaidd 2004. Enillodd y Gwobr Brwydrol yng nghymal 5 Tour de France 2009, a gorffennodd yn ail yn yr un cymal.

Canlyniadau
-----------

2002
1af Pencampwriaethau Treial Amser y Byd (Iau)
1af Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Trac y Byd (Iau)
1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd (Iau)
1af Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Trac Ewrop (Iau)
2003
1af Pencampwriaethau Treial Amser y Byd (Iau)
1af Madison, Pencampwriaethau Trac y Byd (Iau)
1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd (Iau)
1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac Ewrop
2004
1af Ras bwyntiau, Gemau Olympaidd 2004
2005
1af Pencampwriaethau Treial Amser y Byd Odan 23
2006 - Tinkoff Restaurants
1af Clasica Internacional "Txuma"
1af Volta a Lleida
1af Cymal 1, Volta a Lleida
1af Cymal 2, Volta a Lleida
1af Pursuit unigol, Pencampwriaethau Trac Ewrop
2il Pencampwriaethau Treial Amser y Byd Odan 23
2007 - Tinkoff Credit Systems
1af Trofeo Laigueglia
1af Cymal 3, Tour Méditerranéen
1af Prologue, Ster Elektrotoer
1af Cymal 4, Regio Tour
1af Cymal 1, Vuelta a Burgos
2il GP d'Ouverture La Marseillaise
3ydd Ras bwytiau Pencampwriaethau trac y Byd
1af Dosbarthiad Fuga Gilera, Giro d'Italia
2il Pencampwriaethau Treial Amser y Byd Odan 23
2009 - Katusha
2il Cymal 5, Tour de France
2008
2il Ras Bwytiau, Pencampwriaethau Trac y Byd

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Proffil y tîm Archifwyd 2007-03-10 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Proffil ar wefan cyclingwebsite.net Archifwyd 2008-10-11 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Mikhail Ignatiev[*dolen marw*] ar Sport-Topics.Ru
Deddf a basiwyd gan Senedd y Deyrnas Unedig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf oedd **Deddf Gwasanaeth Milwrol 1916**.

Poster i hysbysu'r cyhoedd am Ddeddf Gwasanaeth Milwrol 1916
Cyflwynwyd y bil a arweiniodd at y Ddeddf gan y Prif Weinidog H. H. Asquith yn Ionawr 1916. Daeth i rym ar 2 Mawrth 1916. Tan hynny roedd Llywodraeth Prydain wedi dibynnu ar ymrestru gwirfoddol, ac yn ddiweddarach ar fath o orfodaeth foesol o'r enw Cynllun Derby.

Creodd y drafodaeth ar orfodaeth filwrol hollt yn y Blaid Ryddfrydol gan gynnwys y Cabinet. Ymddiswyddodd Syr John Simon fel Ysgrifennydd Cartref ac ymosododd ar y llywodraeth yn anerchiad ei ymddiswyddiad yn Nhy'r Cyffredin, ble pleidleisiodd 35 o Ryddfrydwyr yn erbyn y bil, ynghyd ag 13 o ASau Llafur a 59 o Genedlaetholwyr Gwyddelig.

Roedd y Ddeddf yn ei gwneud dynion rhwng 18 a 41 mlwydd oed yn agored i alwad i wasanaeth milwrol oni bai eu bod yn briod, yn weddw gyda phlant, yn gwasanaethu yn y Llynges, yn weinidog yr Efengyl, neu'n gweithio mewn rhai galwedigaethau penodol eraill.  Cyflwynwyd ail Ddeddf ym Mai 1916 yn ymestyn gorfodaeth filwrol i gynnwys dynion priod, a thrydydd Deddf yn 1918 i ymestyn yr uchafswm oedran i 51.

Roedd dynion neu gyflogwyr oedd yn gwrthwynebu galwad unigolyn yn medru gwneud cais i Dribiwnlys Gwasanaeth Milwrol lleol. Roedd y cyrff hyn yn gallu eithrio unigolion rhag cael eu galw, fel arfer dan amodau neu dros dro. Roedd modd cyflwyno apel yn erbyn penderfyniad i Dribiwnlys Apel Sirol. Gorchmynwyd dinistrio holl gofnodion y tribiwnlysoedd yng Nghymru yn 1921, ond mae Cofnodion Tribiwnlys Sir Aberteifi wedi goroesi a bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Oherwydd ystyriaethau gwleidyddol nid oedd y Ddeddf yn berthnasol i Iwerddon, a oedd bryd hynny'n rhan o'r Deyrnas Gyfunol. Cafwyd Argyfwng Gorfodaeth Filwrol yn 1918 pan geisiodd Llywodraeth Prydain gyflwyno gorfodaeth filwrol yn Iwerddon, gan arwain at gynnydd yn y gefnogaeth i Sinn Féin.

Gweler hefyd
------------

Gorfodaeth filwrol yn y Deyrnas Unedig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cook, Chris (2002). *A short history of the Liberal Party, 1900-2001* (arg. 6th). Houndmills, Basingstoke, Hampshire: Palgrave. t. 67. ISBN 033391838X. OCLC 48170857.
*Mae'r erthygl hon yn disgrifio y grym ar wrthrychau neu gyrff ffisegol.*
Dogfen Arabeg yn dangos Peiriant; 16C-18C.
**Mecaneg** (Groeg μηχανική) yw'r rhan honno o wyddoniaeth sy'n ymwneud â gwrthrychau pan fo grym yn cael ei rhoi arnynt ac effaith y gwrthrychau hyn ar yr hyn sydd o'u cwmpas (eu hamgylchedd).

Ceir tarddiad y ddisgyblaeth hon yng Ngroeg yr Henfyd: yn sgwennu Aristotle ac Archimedes. Yn y cyfnod modern, bu Omar Khayyam, Galileo, Johannes Kepler, ac Isaac Newton yn brysur yn gosod y seiliau gwyddonol i'r hyn a ddisgrifir heddiw fel "mecaneg glasurol". Dyma gangen o 'ffiseg glasurol' sy'n delio gyda gronynnau sefydlog neu symudol, ac sy'n symud gyda buanedd llawer llai na chyflymder golau. Gellir diffinio Mecaneg, felly, fel y gangen o wyddoniaeth sy'n ymwneud â symudiad ac effaith grymoedd ar wrthrychau.

Gweler hefyd
------------

* Ffoton
* Astroffiseg
* Y sbectrwm electromagnetig neu onnau electromagnetig
* Y defnydd o donnau electromagnetig

1. ↑  Dugas, Rene. A History of Classical Mechanics. New York, NY: Dover Publications Inc, 1988, tud 19.
2. ↑  Rana, N.C. and Joag, P.S. Classical Mechanics. West Petal Nagar, New Delhi. Tata McGraw-Hill, 1991, pg 6.
3. ↑  Renn, J. Damerow, P. and McLaughlin, P. Aristotle, *Archimedes, Euclid, and the Origin of Mechanics: The Perspective of Historical Epistemology*. Berlin: Max Planck Institute for the History of Science, 2010, tt 1-2.
**Maamme** (Ffinneg) neu **Vårt land** (Swedeg) ("*Ein gwlad*") yw anthem genedlaethol y Ffindir.

Fredrik Pacius ysgrifennodd yr alaw a Johan Ludvig Runeberg y geiriau (yn Swedeg). Cafodd y gân ei pherfformiad cyntaf ar 13 Mai 1848. Cyfieithiodd Paavo Cajanderi y geiriau i'r Ffinneg hwyrach yn y ganrif, yn 1889.

Maamme
------

(*Cyfieithiad gan Paavo Cajander*) 

Oi maamme, Suomi, synnyinmaa!
Soi sana kultainen!
Ei laaksoa, ei kukkulaa,
ei vettä rantaa rakkaampaa
kuin kotimaa tää pohjoinen,
maa kallis isien.
Sun kukoistukses kuorestaan
kerrankin puhkeaa;
viel' lempemme saa nousemaan
sun toivos, riemus loistossaan,
ja kerran laulus, synnyinmaa
korkeemman kaiun saa.

Vårt land
---------

(*y cân wreiddiol gan Johan Ludvig Runeberg*)

Vårt land, vårt land, vårt fosterland,
ljud högt, o dyra ord!
Ej lyfts en höjd mot himlens rand,
ej sänks en dal, ej sköljs en strand,
mer älskad än vår bygd i nord,
än våra fäders jord!
Din blomning, sluten än i knopp,
Skall mogna ur sitt tvång;
Se, ur vår kärlek skall gå opp
Ditt ljus, din glans, din fröjd, ditt hopp.
Och högre klinga skall en gång
Vår fosterländska sång.

Ein Gwlad
---------

(*cyfieithiad answyddogol*)

Ein gwlad, ein gwlad, ein mamwlad,
Swniwch yn uwch, O enw werthfawr!
Nid yw unrhyw mynydd sy'n cyfarfod band y nefoedd,
Dim dyffryn cuddiad, dim traeth molchiad gan y tonnau,
Mor cariad nag ein Gogledd brodorol,
Tir ein cyndadau ni.
Dy flodau, rhoi lawr yn yr imp,
Ond wedi aeddfed fydd yn codi.
Gwelwch! Oddiwrth ein cariad unwaith eto fydd yn tyfu
Dy olau, dy llawenydd, dy obaith, dy tywyn!
Ac yn glirach unrhyw dydd
Fydd cân ein gwlad yn canu yn modrwyo.

Cyswllt allanol
---------------

* Maamme, gan y Côr Polytech (ffeil Real Audio) Archifwyd 2006-06-29 yn y Peiriant Wayback.
Grŵp ethnig sy'n perthyn i genedl y Georgiaid yn y Cawcasws yw'r **Mingreliaid** sy'n siarad yr iaith Fingreleg. Mae tua hanner miliwn ohonynt yn byw yn Georgia, yn bennaf yn nhalaith Mingrelia, neu Samegrelo.

Saif mamwlad y Mingreliaid ar lannau'r Môr Du, yn ardal Teyrnas Egrisi, a elwid Colchis gan yr hen Roegiaid. Erbyn yr 11g, roedd Mingrelia yn rhan o Deyrnas Georgia. Enillodd Tywysogaeth Mingrelia ei hannibyniaeth yn yr 16g dan frenhinllin y Dadiani. Yn 1803 arwyddwyd cytundeb am nawddogaeth Ymerodraeth Rwsia. Cipiwyd Mingrelia gan luoedd Rwsia yn 1857, a diddymwyd y dywysogaeth.

Ystyrir y Mingreliaid yn is-grŵp i'r Georgiaid, er eu bod yn meddu ar ddiwylliant, hanes, ac iaith eu hunain. Mae'r mwyafrif ohonynt yn aelodau Eglwys Uniongred Georgia, a rhai yn Fwslimiaid, yn Uniongredwyr Rwsiaidd, neu'n Gatholigion.

Yn sgil Chwyldro Rwsia yn 1917, meddiannwyd Mingrelia gan Weriniaeth Ddemocrataidd Georgia (1918–21). Cyfeddiannwyd gwledydd deheuol y Cawcasws gan yr Undeb Sofietaidd a chychwynnwyd ar bolisi swyddogol o gymhathu'r Mingreliaid yn rhan o genedl y Georgiaid. Yn sgil cwymp yr Undeb Sofietaidd a rhyfeloedd yn ne'r Cawcasws yn y 1990au, alltudiwyd rhyw 200,000 o Georgiaid, y mwyafrif ohonynt yn Fingreliaid, o Abcasia.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  James B. Minahan, *Encyclopedia of Stateless Nations* (Santa Barbara, Califfornia: ABC-CLIO, 2016), tt. 272–3.
Yn hanesyddol ysgrifennwyd **llên Gwlad Pwyl** mewn sawl iaith, gan gynnwys Lladin, Pwyleg, Lithwaneg, Rwseg, Almaeneg, Iddew-Almaeneg, Wcreineg, Belarwseg, ac Esperanto.

Datblygodd llenyddiaeth Ladin Pwyl yn sgil Cristioneiddio'r wlad yn y 10fed ganrif. Cafodd offeiriaid Catholig o Orllewin Ewrop eu gwahodd i Wlad Pwyl gan y Tywysog Mieszko I i adeiladu eglwysi a mynachlogydd. Y rheiny oedd canolfannau crefyddol a diwylliannol y wlad, a'r Lladin felly oedd yr iaith lenyddol. Bu llenyddiaeth Bwyleg yn araf ei datblygu, yn rhannol oherwydd pellter Gwlad Pwyl oddi ar ddinasoedd gwaraidd Gorllewin Ewrop, lle yr oedd ieithoedd y werin yn fwyfwy gyfrwng llenyddol. Goresgynnwyd y Bwyldir yn aml trwy gydol ei hanes, a fu hefyd yn atal traddodiad llenyddol rhag aeddfedu yn yr iaith genedlaethol.

MickiewiczAdam MickiewiczSłowackiJuliusz SłowackiKrasińskiZygmunt KrasińskiY Tri Bardd (*Trzej Wieszcze*)
Yn oes Rhamantiaeth yn hanner cyntaf y 19eg ganrif blodeuai'r tri bardd (Pwyleg: *Trzej Wieszcze*) gwychaf yn hanes Gwlad Pwyl: Adam Mickiewicz (1798–1855), Juliusz Słowacki (1809–49), a Zygmunt Krasiński (1812–59). Cyfansoddodd Mickiewicz *Pan Tadeusz* (1834), arwrgerdd genedlaethol Gwlad Pwyl. Yn y cyfnod 1890–1920 blodeuai sawl rhyddieithiwr a dramodwyr modernaidd o'r mudiad Pwyl Ifanc (*Młoda Polska*), gan gynnwys Gabriela Zapolska (1857–1921), Stefan Żeromski (1864–1924), a Stanisław Wyspiański (1869–1907). Mae'r nofelydd Pwylaidd Joseph Conrad (1857–1924) yn enwog am ei straeon yn yr iaith Saesneg sydd yn cyfuno elfennau o realaeth y 19g â moderniaeth yr 20g.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, bu'r awdur Iddewig Bruno Schulz (1892–1942) yn ysgrifennu straeon byrion yn yr iaith Bwyleg. Yn y cyfnod wedi'r rhyfel, blodeuai'r beirdd Zbigniew Herbert (1924–1998) a Tadeusz Różewicz (1921–2014), y dramodwyr Witold Gombrowicz (1904–69) a Sławomir Mrożek (1930–2013), yr awdur ffuglen wyddonol Stanisław Lem (1921–2006), a'r newyddiadurwr ac ysgrifwr Ryszard Kapuściński (1932–2007). Yn ystod y cyfnod comiwnyddol, bu ambell llenor alltud yn gweithio y tu allan i Wlad Pwyl, gan gynnwys y nofelydd Jerzy Kosiński (1933–91) a'r bardd Adam Zagajewski (g. 1945).

Enillwyd Gwobr Lenyddol Nobel gan chwe llenor o Wlad Pwyl: y nofelydd a newyddiadurwr Henryk Sienkiewicz (1846–1916) ym 1905; y nofelydd Władysław Reymont (1867–1925) ym 1924; yr awdur Iddew-Almaeneg Isaac Bashevis Singer (1903–91) ym 1978; y bardd ac ysgrifwr Czesław Miłosz (1911–2004) ym 1980; y bardd Wisława Szymborska (1923–2012) ym 1996; a'r bardd a nofelydd Olga Tokarczuk (g. 1962) yn 2018.
Y gangen o fathemateg sy'n ymwneud â thebygolrwydd yw **damcaniaeth tebygolrwydd**. Mae'n trin y cysyniad o debygolrwydd mewn modd mathemategol trwy ei fynegi mewn set o wirebau (*axioms*). Fel arfer, mae'r gwirebau hyn yn neilltuo mesur, sef y gwerthoedd rhwng 0 a 1, (y 'mesur tebygolrwydd'), i set o ganlyniadau o'r enw 'gofod sampl'. Gelwir unrhyw is-set benodol o'r canlyniadau hyn yn "ddigwyddiad".

Ymhlith y pynciau canolog i'r ddamcaniaeth tebygolrwydd mae: newidynnau arwahanol (*discrete*) a pharhaus, dosbarthiadau tebygolrwydd a phrosesau stocastig. Mae'n fel arfer yn deilio gydag ansicrwydd a hap, neu ddigwyddiadau na wyddyd yn union beth fydd y canlyniad e.e. tafliad deis, y tywydd yn y dyfodol neu'r posibilrwydd i haint ymledu.

Er nad yw'n bosib rhagweld yn berffaith ddigwyddiadau ar hap, gellir dweud llawer am eu hymddygiad. Dau ganlyniad mawr yn y theori tebygolrwydd sy'n disgrifio ymddygiad o'r fath yw cyfraith rhifau mawr a theorem y terfan ganolog.

Fel sylfaen fathemategol ar gyfer ystadegau, mae damcaniaeth tebygolrwydd yn hanfodol i lawer o weithgareddau dynol sy'n cynnwys dadansoddiad meintiol o ddata. Mae hefyd yn berthnasol i ddisgrifiadau o systemau cymhleth lle rhoddir rhan yn unig o wybodaeth am eu cyflwr, e.e. mewn mecaneg ystadegol. Darganfyddiad gwych mewn ffiseg, yn yr 20g, oedd natur gymhleth ffenomenau ffisegol ar raddfa atomig, a ddisgrifir o fewn mecaneg cwantwm.

Hanes
-----

Mae gan damcaniaeth tebygolrwydd ei gwreiddiau mewn ymdrechion i ddadansoddi gemau siawns a grewyd gan Gerolamo Cardano yn yr 16g, a chan Pierre de Fermat a Blaise Pascal yn yr 17g (er enghraifft, y "broblem o bwyntiau"). Cyhoeddodd Christiaan Huygens lyfr ar y pwnc yn 1657 ac yn y 19g, cwblhaodd Pierre Laplace yr hyn a ystyrir heddiw yn 'ddehongliad clasurol'.

I ddechrau, roedd y ddamcaniaeth fwy neu lai'n gyfyngedig i ddigwyddiadau arwahanol, ac roedd ei ddulliau yn ymwneud â chyfuniadeg (*combinatorics*). Wedi hir a hwyr daeth daeth y newidyn di-dor yn rhan o'r hyn a elwir yn 'ddamcaniaeth tebygolrwydd fodern' gada mathemategwyr fel Andrey Nikolaevich Kolmogorov a Bruno de Finetti yn arwain y maes.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Inferring From Data*
2. ↑  "Why is quantum mechanics based on probability theory?". *StackExchange*. July 1, 2014.
3. ↑  Grinstead, Charles Miller; James Laurie Snell. "Introduction". *Introduction to Probability*. tt. vii.
4. ↑  Hájek, Alan. "Interpretations of Probability". Cyrchwyd 2012-06-20.
5. ↑  ""The origins and legacy of Kolmogorov's Grundbegriffe", by Glenn Shafer and Vladimir Vovk" (PDF). Cyrchwyd 2012-02-12.
Dull o astudio a deall diffyg datblygu economaidd yw **damcaniaeth dibyniaeth** sydd yn pwysleisio'r cyfyngiadau a orfodir ar wledydd datblygol gan y drefn wleidyddol ac economaidd fyd-eang. Mae'r ddamcaniaeth hon yn ceisio egluro'r rhesymau am ddyfalbarhad y rhaniad Gogledd-De drwy dybio bod adnoddau yn symud o wledydd tlawd yr ymylon (neu'r perifferi) i wledydd cyfoethog y graidd, ac hynny ar draul y byd datblygol. Fe'i cysylltir yn aml â'r traddodiad Marcsaidd, ond mae ysgolheigion o sawl ysgol feddwl arall yn namcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol wedi defnyddio'r fath syniadau i ymdrin ag economeg datblygu. Arloeswyd damcaniaeth dibyniaeth yn y 1950au gan yr economegydd Archentaidd Raúl Prebisch (1901–86). Ymhlith y meddylwyr eraill yn y maes hwn mae André Gunder Frank (1929–2005) ac Immanuel Wallerstein (1930–2019).

Yn ôl damcaniaeth dibyniaeth, achosir tanddatblygiad yn bennaf gan safle ymylol y gwledydd datblygol yn yr economi fyd-eang. Fel arfer, mae gwledydd datblygol yn cynnig llafur ac adnoddau crai am brisiau rhad yn y farchnad fyd-eang, a gwerthir yr adnoddau hyn i wledydd datblygedig er mwyn cynhyrchu nwyddau gorffenedig. Mae'n rhaid i gwsmeriaid a chwmnïau yn y gwledydd datblygol brynu'r nwyddau hynny am brisiau uchel, gan ddihysbyddu'r cyfalaf sydd ganddynt.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Peter Lamb a Fiona Robertson-Snape, *Historical Dictionary of International Relations* (Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield, 2017), t. 202.
2. ↑  (Saesneg) dependency theory. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Ionawr 2019.
Roedd **Cassius Longinus** yn rhethregydd Groeg (tua 213-273), a anwyd yn Athen.

Ei yrfa
-------

Astudiodd Longinus Newydd-Blatoniaeth yn Alexandria yn yr Aifft Isaf. Dychwelodd i'w ddinas enedigol i ddysgu athroniaeth, gramadeg (h.y. beirniadaeth lenyddol) a rhethreg yn 260.

Fe'i galwyd gan Zenobia, brenhines Palmyra, yn 260, i fod yn weinidog yn ei llys. Am fod yr ymerodr Rufeinig Aurelian yn credu ei fod yn euog o berswadio'r frenhines i wrthsefyll awdurdod y Rhufeiniaid fe'i dienyddwyd ganddo yn sgîl cwymp Palmyra yn 273.

Gwaith llenyddol
----------------

Roedd Longinus yn enwog am ei ddysg. Fe'i cyffelybwyd gan Eunapius i "lyfrgell fyw" ac "amgueddfa ar gerdded". Cyfansoddodd weithiau mewn sawl maes, yn cynnwys athroniaeth, rhethreg, gramadeg, hanes cronolegol a llenyddiaeth. O'r rhain dim ond drylliau sydd wedi goroesi, e.e. rhagymadrodd i sylwebaeth ar lawlyfr gan Hephæstion ar fesurau cerdd dafod Groeg.

Mae'r traethawd byr "Ar yr Aruchel" (*Περι ϋψους*), a dadogir arno yn gyffredinol, yn waith awdur anhysbys cynharach, yn ôl pob tebyg, ac yn dyddio o'r ganrif gyntaf Cyn Crist. Roedd yn llyfr poblogaidd a dylanwadol yn ysgolion rhethreg Ewrop ar ddiwedd yr Oesoedd Canol ac ar ddechrau'r cyfnod modern.

Ffynonellau
-----------

* F.W. Hall, *A Companion to Classical Texts* (Rhydychen, 1913)
* Oskar Seyffert, *A Dictionary of Classical Antiquities* (Llundain, 1902)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 42634532
* LCCN: n79043133
* ISNI: 0000 0001 2130 049X
* GND: 119164361
* SELIBR: 204924
* SUDOC: 028892569
* BNF: cb120634088 (data)
* NDL: 00746370
* NKC: jn20020607001
* The SBN id CFIV139402 is not valid.
* CiNii: DA00655702

 |
Llyn dŵr croyw mwyaf Ewrop yw **Llyn Ladoga** (Rwsieg *Ла́дожское о́зеро* / *Ladozhskoe ozero*), wedi'i leoli yng ngogledd-orllewin Rwsia yn agos at y Môr Baltig yng Ngweriniaeth Karelia ac Oblast Leningrad.

Daearyddiaeth
-------------

Mae'r llyn yn gorchuddio arwynebedd o rhwng 17.7 (heb ynysoedd) ac 18.4 (gan gynnwys ynysoedd) mil km2. Ei hyd (o'r gogledd i'r dde) yw 219 km, a'i led cyfartal yw 83 km. Mae ef ar ei ddyfnaf yn y gogledd-orllewin, lle ceir y man dyfnaf, 230m. Ei ddyfnder cyfartal yw 52m. Mae'n llifo i mewn i Gwlff y Ffindir ar hyd Afon Neva drwy St Petersburg. Y Neva yw'r unig afon i lifo allan ohono, ond mae'n dwyn ei ddŵr oddi wrth tua 3500 o isafonydd sy'n llifo i mewn iddo. Y prif isafonydd yw'r Svir, y Volkhov, y Vuoksi a'r Syas. Mae'r llyn yn cynnwys tua 660 o ynysoedd, y rhan fwyaf ohonyn nhw yn y gogledd-orllewin, gan gynnwys yr Ynysoedd Valaam. Y prif drefi ar ei lannau yw Shlisselburg, Novaya Ladoga, Syasstroy, Pitkyaranta, Sortavala, Lakhdenpokhya a Priozersk.

Hanes
-----

Llyn Ladoga
Hyd y 13g, enw'r llyn oedd Llyn Nevo. Ailenwyd ar ôl y dref fasnachol o'r un enw (Staraya Ladoga) ar ei lannau. Roedd y rhan ogledd-orllewinol o'r llyn yn rhan o'r Ffindir tan 1940.

Gweler hefyd
------------

* Llynnoedd Ewrop
* Rhestr o lynnoedd Rwsia
Deddf gan Senedd y Deyrnas Unedig a ddiwygiodd llywodraeth leol yng Nghymru a Lloegr yw **Deddf Llywodraeth Leol 1972**. Daeth i rym ar 1 Ebrill 1974.

Creodd y Ddeddf batrwm llywodraethu a chanddo ddwy haen. Rhoddwyd rhai pwerau a chyfrifoldebau i'r haen uchaf – y siroedd – a rhai eraill i'r haen isaf – y dosbarthau (neu "ardaloedd" yn Lloegr). Yn nodweddiadol roedd y cynghorau sir yn gyfrifol am wasanaethau megis addysg, gwasanaethau cymdeithasol a ffyrdd, tra oedd y cynghorau dosbarth yn gyfrifol am wasanaethau megis casglu gwastraff, cynllunio lleol a thai cyngor. 

Cynhaliwyd etholiadau i'r awdurdodau newydd ym 1973, ac roeddent yn gweithredu fel "awdurdodau cysgodol" tan y dyddiad trosglwyddo.

Cymru
-----

Yng Nghymru, crëwyd wyth sir newydd (Clwyd, De Morgannwg, Dyfed, Gorllewin Morgannwg, Gwent, Gwynedd, Morgannwg Ganol a Phowys), pob un ag dosbarthau newydd oddi tani.

Newidiwyd y drefn hon yn llwyr o dan Ddeddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994 a ddaeth i rym ar 1 Ebrill 1996. Disodlwyd y drefn ddwy-haen gan drefn un-haen o 22 o awdurdodau unedol.

Lloegr
------

Yn Lloegr, dynodwyd chwe sir (De Swydd Efrog, Glannau Merswy, Gorllewin Canolbarth Lloegr, Gorllewin Swydd Efrog, Manceinion Fwyaf a Tyne a Wear) yn siroedd metropolitan; dynodwyd eraill (yn cyfateb yn fras i'r hen siroedd gweinyddol) yn siroedd an-fetropolitan. Dynodwyd israniadau'r siroedd metropolitan ym mwrdeistrefi metropolitan; dynodwyd israniadau'r siroedd an-fetropolitan yn ardaloedd an-fetropolitan.

Mewn rhannau helaeth o Loegr, mae'r patrwm a nodir uchod yn dal i gael ei ddefnyddio heddiw, er i'r cynghorau sir fetropolitan gael eu diddymu ym 1986, ac yn y 1990au ac wedyn disodlwyd nifer o ardaloedd an-fetropolitan gan awdurdodau unedol, sy'n cyfuno pwerau ardaloedd an-fetropolitan a chynghorau sir.
Canwr opera Eidalaidd oedd **Luciano Pavarotti** (12 Hydref 1935 – 6 Medi 2007).

Ganed Luciano Pavarotti ar gyrion Modena yng ngogledd yr Eidal. Roedd y teulu yn dlawd, ond roedd ei dad yn ganwr dawnus ac yn berchen recordiau o ganu tenoriaid megis Beniamino Gigli, Giovanni Martinelli, Tito Schipa a Enrico Caruso. Bu'n canu yng nghôr yr eglwys leol, ac yn 1954 dechreuodd gymeryd gwersi cerddorol. Yn 1955 roedd yn aelod o gôr lleol o Modena a ddaeth i gystadlu yn Eisteddfod Ryngwladol Llangollen. Enillodd y côr, a rhoddodd hyn ysgogiad iddo droi yn ganwr proffesiynol. Rhoddodd ei berfformiad opera cyntaf ar 29 Ebrill 1961 fel Rodolfo yn *La bohème*, yn Reggio Emilia.

Aeth ymlaen i ddod yn un o ganwyr mwyaf adnabyddus y byd. Daeth yn enwog ymhell tu hwnt i fyd opera, yn enwedig wedi Cwpan y Byd Pêl-droed 1990 a gynhaliwyd yn yr Eidal. Pavarotti yn canu aria Giacomo Puccini, "Nessun Dorma" o'r opera *Turandot* oedd thema'r gystadleuaeth, a chynhaliodd gyngerdd "Y Tri Tenor" yn Rhufain gyda Plácido Domingo a José Carreras.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64091790
* LCCN: n81012217
* ISNI: 0000 0001 1658 5187
* GND: 118592270
* SELIBR: 280358
* SUDOC: 03314530X
* BNF: cb12404177z (data)
* BIBSYS: 15927
* NLA: 36268558
* NDL: 00539045
* NKC: jn20000701382
* The SBN id RAVV075445 is not valid.
* BNE: XX852699
* CiNii: DA04026196

 |
*Erthygl am y llyn ger Crib Goch yw hon. Gweler hefyd Llyn Glas (gwahaniaethu).*
Llyn yn Eryri, Gwynedd yw **Llyn Glas**. Fe'i lleolir i'r gogledd o'r Grib Goch, tua milltir i'r gogledd-ddwyrain o gopa'r Wyddfa a thua 4 milltir i'r de-ddwyrain o dref Llanberis.

Llyn Glas a Chwm Glas
Llyn Glas
Saif y llyn bychan hwn 2,300 troedfedd i fyny yng Nghwm Glas, cwm creigiog tua hanner milltir i'r gogledd o'r Grib Goch a thua 1.5 milltir i'r de o'r garreg filltir sydd hanner ffordd i fyny Bwlch Llanberis, rhwng Pen y Pas a phentref Nant Peris. Ceir ynys fechan yng nghanol y llyn. Mae Clogwyn y Person, crib serth sy'n adnabyddus am ei llwybrau dringo, yn ymestyn o lan y llyn i ben Crib Goch.

Hen enwau
---------

Does dim pysgod yn y llyn. Gerllaw, tua 100 llath i'r gorllewin, ceir llyn bychan iawn, heb enw ar y map. Yn ôl tystiolaeth lafar a nodir gan Frank Ward yn ei gyfrol *The Lakes of Wales*, arferid galw'r llynnoedd bychain hyn yn ***Ffynnon Felen*** a ***Ffynnon Frech*** ers talwm.

Chwedl
------

Yn ôl traddodiad llafar lleol, ceir ogof ddu ger Llyn Glas lle cuddiodd y dewin Myrddin gadair aur ynghyd â gemau ac arian rhag eu dwyn gan y Sacsoniaid. Roedd hynny yn amser Gwrtheyrn.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Map OS 1:50,000 Landranger 115 Caernarfon a Bangor.
2. 1 2 3  Frank Ward, *The Lakes of Wales* (Herbert Jenkins, Llundain, 1931).
Cysyniad o'r gwyddorau ymddygiadol yw **damcaniaeth yr hergwd** sydd yn cynnig ffordd amgen o atgyfnerthu cadarnhaol neu awgrymu anuniongyrchol i ddylanwadu ar weithredoedd, cymhelliant a dewisiadau grwpiau neu unigolion. Honnir bod hergydiau yr un mor effeithiol, os nad yn fwy effeithiol, na chyfarwyddyd uniongyrchol, deddfwriaeth neu orfodaeth.

Diffinio hergwd
---------------

Enghraifft o hergwd: pry plastig mewn troethfa gyhoeddus. Gostyngodd yr amlder o biso y tu allan i'r droethfa gan 80%.
Yn 2008 daeth llyfr Richard Thaler a Cass Sunstein, *Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness*, â damcaniaeth yr hergwd i amlygrwydd. Daeth hefyd i sylw gwleidyddion yr Unol Daleithiau a'r Deyrnas Unedig, yn y sector breifat ac iechyd cyhoeddus. Cyfeiria'r awduron at ddylanwadu ymddygiad heb orfodaeth fel tadolaeth ryddfrydol a dylanwadwyr fel *choice architectures*. Diffina Thaler a Sunstein eu cysyniad fel:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *A nudge, as we will use the term, is any aspect of the choice architecture that alters people's behavior in a predictable way without forbidding any options or significantly changing their economic incentives. To count as a mere nudge, the intervention must be easy and cheap to avoid. Nudges are not mandates. Putting fruit at eye level counts as a nudge. Banning junk food does not.* | "|

 Yn y modd hwn, yn tynnu oddi ar economeg ymddygiadol, caiff hergwd ei ddefnyddio i ddylanwadu ar ymddygiad. Dyfarnwyd Gwobr Nobel am Economeg i Thaler yn 2017 am ei waith yn namcaniaeth yr hergwd.

Enghraifft o hergwd ar waith yw system optio allan yn hytrach na system optio i mewn. Yng Nghymru yn 2015, cyflwynwyd "caniatâd tybiedig" o ran rhoi organau os nad yw'r unigolyn yn optio allan, gyda'r nod o gynyddu'r nifer o bobl sydd yn rhoi organau.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Lucy Hooker. "Have you been nudged?", BBC (9 Hydref 2017). Adalwyd ar 3 Tachwedd 2017.
2. ↑  (Saesneg) Aditya Chakrabortty. "From Obama to Cameron, why do so many politicians want a piece of Richard Thaler?", *The Guardian* (12 Gorffennaf 2008). Adalwyd ar 3 Tachwedd 2017.
3. ↑  (Saesneg) "'Nudge' economist Richard Thaler wins Nobel Prize", BBC (9 Hydref 2017). Adalwyd ar 3 Tachwedd 2017.
4. ↑  "Rhoi organau: Cyfraith newydd yn dod i rym", Golwg360 (1 Rhagfyr 2015). Adalwyd ar 3 Tachwedd 2017.
Darlledwraig o Gymraes oedd **Menna Gwyn** (23 Gorffennaf 1941 – 6 Ebrill 2006) a oedd yn llais cyfarwydd ar BBC Radio Cymru.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Bu'n astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth rhwng 1959 a 1962. Penodwyd ei gŵr Aled yn weinidog ar Eglwys Henllan Amgoed, Sir Gaerfyrddin yn Medi 1966 a daeth Menna yn rhan o fywyd cymdeithasol yr ardal.

Bu'n athrawes yn Ysgol Pantycaws am rai blynyddoedd, cyn cael plant. Cychwynnodd Cangen Hendygwyn o Ferched y Wawr yn 1970 a sefydlodd Cylch Meithrin yn ei chartref, tua 1972. Roedd hefyd yn cymryd dosbarthiadau nos i Ddysgwyr, yn Ysgol Griffith Jones.

Gyrfa
-----

Bu'n actores yn y 1970au pan ddaeth yn aelod o gast gwreiddiol *Pobol y Cwm* gan chwarae Nyrs Jenni rhwng 1974 a 1975.

Wedi hynny daeth yn gyhoeddwr gyda Radio Cymru gan gysylltu rhaglenni a darllen bwletinau newyddion. Roedd yn adnabyddus am ei llais cyfoethog a ddisgrifiwyd fel 'melfedaidd' gan Aled Glynne Davies. Bu'n cyflwyno rhaglenni fel *Gwynfyd* a *Menna a'r Clasuron*. Cafodd Menna ei phenodi'n Uwch Gyhoeddwr Radio Cymru ac roedd yn gyfrifol am arwain tîm o gyflwynwyr a chynnig hyfforddiant. Cynhyrchodd raglenni fel *Beti a’i Phobol* a *Wythnos i'w Chofio* hefyd.

Ar deledu bu'n cyflwyno ar y rhaglen deledu nosweithiol *Heddiw*.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod a'r Prifardd Aled Gwyn a chafodd ddau o blant, Non a Rolant.

Bu farw yn 64 mlwydd oed ar ôl salwch hir.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cofio Menna. BBC Cymru (Ebrill 2006).
2. ↑   TEYRNGEDAU I MENNA GWYN. Y Dinesydd (Mai 2006). Adalwyd ar 1 Medi 2020.
3. ↑  *Menna Gwyn yn marw*  , BBC Cymru, 6 Ebrill 2006.  Cyrchwyd ar 1 Medi 2020.

Dolenni allanol
---------------

* Menna Gwyn ar wefan Internet Movie Database
Dangosydd breil
Anallu i weld yw **dallineb**. Weithiau bydd pobl yn cael eu geni yn ddall, ond yng gwledydd datblygedig, clefydau yw achos dallineb fel arfer.

Mae rhai pobl yn dioddef o ddallineb lliw, sef yr anallu i weld y gwahaniaeth rhwng un neu nifer o liwiau y gall pobl heb yr annallu hwn weld yn iawn. Fel arfer mae'n nam genedigol, ond weithiau mae'n digwydd o ganlyniad i newid i'r llygad, y nerfau neu'r ymennydd. Yn 1794 ysgrifennodd John Dalton y papur gwyddonol cyntaf ar ddallineb lliw.

Mae'n bwysig bod dylinwyr tudalennau gwe yn cymryd yr annallu hwn i ystyriaeth pan yn cynllunio tudalennau i'w rhoi ar y we.

Deillion enwog
--------------

* Appius Claudius Caecus
* Jorge Luis Borges, awdur
* Louis Braille, dyfeisiwr
* Ray Charles, cerddor
* Homer, bardd
* Aldous Huxley, awdur
* Dafydd Jones (Dewi Dywyll) baledwr
* J. Puleston Jones
* Helen Keller
* Leslie Lemke
* John Parry (Y Telynor Dall)
* Joaquín Rodrigo, cyfansoddwr
* Tom Wiggins
* Stevie Wonder, cerddor

Gweler hefyd
------------

* Breil
* Llyfr llafar

Dolenni allanol
---------------

* Cyngor Cymru i'r Deillion Archifwyd 2004-06-03 yn y Peiriant Wayback.
* Delweddau deillion Cymreig[*dolen marw*]