recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Helydd coed wynebddu** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: helyddion coed wynebddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Artamus cinereus***; yr enw Saesneg arno yw *Black-faced wood swallow*. Mae'n perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. cinereus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r helydd coed wynebddu yn perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr du | Melloria quoyi |  |
|
| Helydd coed Bismark | Artamus insignis |  |
|
| Helydd coed Papua | Artamus maximus |  |
|
| Helydd coed adeinlas | Artamus cyanopterus |  |
|
| Helydd coed aelwyn | Artamus superciliosus |  |
|
| Helydd coed bach | Artamus minor |  |
|
| Helydd coed bronwyn | Artamus leucorynchus |  |
|
| Helydd coed cefnwyn | Artamus monachus |  |
|
| Helydd coed llwyd | Artamus fuscus |  |
|
| Helydd coed mygydog | Artamus personatus |  |
|
| Helydd coed wynebddu | Artamus cinereus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Helydd coed wynebddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Enw ar feysydd ffiseg a gawsant eu fformiwleiddio cyn datblygiadau damcaniaeth perthnasedd a mecaneg cwantwm yn yr 20g yw **ffiseg glasurol**. Sail ffiseg glasurol yw'r pedair ddamcaniaeth fawr: mecaneg glasurol, electromagneteg, thermodynameg, a mecaneg ystadegol. Ni phrofai'r damcaniaethau hyn yn anghywir gan ddarganfyddiadau cyfoes; yn hytrach maent yn ddilys o hyd o dan amodau penodol. Er enghraifft, mae perthnasedd yn disodli mecaneg glasurol yn achos gronynnau sy'n symud yn agos at fuanedd golau.

Mecaneg glasurol
----------------

 *Prif erthygl: Mecaneg glasurol*
Defnyddir mecaneg glasurol i ddisgrifio mudiant gwrthrychau macrosgopig o taflegrynnau i rhannau peiriannau ffatri, yn ogystal â gwrthrychau seryddiaethol megis gwennol ofod, planedau, ser a galaethau. Mae'n cynhyrchu canlyniadau dibynnadwy o fewn y parthau yma, ac mae'n un o'r pynciau fwyaf yn gwyddoniaeth, peirianneg a techoleg. Mae'n crybwyll deddfau mudiant Newton yn ogystal â damcaniaethau mecaneg  Joseph-Louis Lagrange a William Rowan Hamilton.

Electromagneteg
---------------

 *Prif erthygl: Electromagneteg*
Yr astudiaeth o egni rhyngweithiol ydy electromagneteg, yr egni sy'n achosi rhyngweithio rhwng gronynnau sydd wedi'u gwefru'n drydanol. Mae electromagnetedd yn rym sy'n gweithio rhwng moleciwlau mater pob eiliad o'r dydd. Dyma hefyd y grym sy'n cynnal electronau a phrotonau gyda'i gilydd o fewn yr atom. Gwelwn ef ar waith mewn trydan a magnedau, sy'n ddwy agwedd wahanol o electromagneteg, ond sydd yn perthyn i'w gilydd yn agos iawn.

Thermodynameg
-------------

 *Prif erthygl: Thermodynameg*
Mae thermodynameg yn ymwneud â gwres a thymheredd a'u perthynas i ynni a gwaith. Mae'n diffinio newidiadau macrosgopig megis egni mewnol, entropi a gwasgedd, sy'n disgrifio corff o fater neu ymbelydredd. Mae thermodynameg yn nodi fod y newidiadau hyn yn cael eu rheoli gan gyfyngiadau cyffredinol, a bod y cyfyngiadau hyn yn wir am bob mater. Mynegir y cyfyngiadau hyn gan bedair rheol euraidd thermodynameg. Does a wnelo thyrmodynameg ddim iot ag ymddygiad microsgopig mân bethau megis moleciwlau, ond yn hytrach mae'n canolbwyntio ar ymddygiad y corff cyfan. Mae'n astudiaeth o'r trawsnewidiad o egni gwres i ffurfiau gwahanol o egni (yn enwedig ffurfiau mecanyddol, cemegol, ac ynni trydanol).

Mecaneg ystadegol
-----------------

 *Prif erthygl: Mecaneg ystadegol*
Mae mecaneg ystadegol yn ymwneud â darogan nodweddion mesuradwy systemau aml-gorff, drwy astudio tebygolrwydd ymatebiad gronynnau cyfansoddol at ei gilydd. Gall y gronynau cyfansoddol gynnwys atomau, molecylau, ffotonau ac eraill. Mae'r maes yn cynnig dolen rhwng stadau microsgopig a macrosgopig.

Yn gynhwysiedig yn y maes mae ystadegau Fermi-Dirac a Bose-Einstein.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Helydd coed cefnwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: helyddion coed cefnwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Artamus monachus***; yr enw Saesneg arno yw *White-backed wood swallow*. Mae'n perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. monachus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r helydd coed cefnwyn yn perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr du | Melloria quoyi |  |
|
| Helydd coed Bismark | Artamus insignis |  |
|
| Helydd coed Papua | Artamus maximus |  |
|
| Helydd coed adeinlas | Artamus cyanopterus |  |
|
| Helydd coed aelwyn | Artamus superciliosus |  |
|
| Helydd coed bach | Artamus minor |  |
|
| Helydd coed bronwyn | Artamus leucorynchus |  |
|
| Helydd coed cefnwyn | Artamus monachus |  |
|
| Helydd coed llwyd | Artamus fuscus |  |
|
| Helydd coed mygydog | Artamus personatus |  |
|
| Helydd coed wynebddu | Artamus cinereus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Helydd coed cefnwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Helydd coed aelwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: helyddion coed aelwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Artamus superciliosus***; yr enw Saesneg arno yw *White-browed wood swallow*. Mae'n perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. superciliosus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r helydd coed aelwyn yn perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr du | Melloria quoyi |  |
|
| Helydd coed Bismark | Artamus insignis |  |
|
| Helydd coed Papua | Artamus maximus |  |
|
| Helydd coed adeinlas | Artamus cyanopterus |  |
|
| Helydd coed aelwyn | Artamus superciliosus |  |
|
| Helydd coed bach | Artamus minor |  |
|
| Helydd coed bronwyn | Artamus leucorynchus |  |
|
| Helydd coed cefnwyn | Artamus monachus |  |
|
| Helydd coed llwyd | Artamus fuscus |  |
|
| Helydd coed mygydog | Artamus personatus |  |
|
| Helydd coed wynebddu | Artamus cinereus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Helydd coed aelwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Peiriannydd a thirfeddiannwr oedd Syr **Henry Beyer Robertson** (4 Mai 1862 – 2 Mehefin 1942).

Dyddiau Cynnar
--------------

Ganwyd Robertson yn Yr Amwythig ar 4 Mai 1862 yn fab i'r peiriannydd a'r gwleidydd Henry Robertson ac Elizabeth (gynt Dean), ei wraig.

Fe'i addysgwyd yn ysgol bonedd Eton ac yng Ngholeg yr Iesu Prifysgol Caergrawnt. Wedi gorffen ei astudiaethau ym 1884 dychwelodd i gartref ei deulu yn y Pale, Llandderfel i gynorthwyo ym musnes peirianyddol ei dad. Byrhoedlog fu'r bartneriaeth rhwng y tad a'r mab gan i Henry Robertson farw ddwy flynedd yn ddiweddarach gan adael ei holl fuddiannau busnes i'w fab.

Bywyd personol
--------------

Ym mis Mai 1889 bu'r Frenhines Victoria ar ymweliad a Sir Feirionnydd gan aros yn Y Pale, cartref Robertson; y flwyddyn ganlynol fe gafodd ei urddo'n farchog *partly in view of his personal services to Her Majesty and his representative position in the life of North Wales and partly as a posthumous tribute to the memory of his most esteemed father*

Ym 1890 priododd â Florence, merch Mr & Mrs J. A. Kates o Blas Llantysilio, Llangollen a *Bishop's Nympton*, Dyfnaint, ganwyd iddynt 7 o blant Jean (1892), Mary Florence (1893), Elizabeth (1894), Annie (1896), Syr Henry (1898), Duncan (1900) a John (1904). Bu farw'r Ledi Florence Robertson ar 23 Chwefror 1944.

Diddordebau Busnes
------------------

Ar wahân i fuddiannau ei dad yng Ngwaith Dur Brymbo, pyllau glo gogledd Cymru a rheilffyrdd Cymru a'r Gororau etifeddodd Syr Henry fuddiannau Charles Fredrick Beyer, ei dad bedydd, a phrif bartner cwmni gwneud trenau enwog Beyer Peackock and Company. Ac eithrio ehangu rhywfaint ar waith Brymbo cadw'r busnesau i fynd trwy'r ddau Ryfel Byd oedd brif gyfraniad Syr Henry i'r diwydiant peirianyddol. Cenedlaetholwyd y rhan fwyaf o'i fuddiannau gan Lywodraeth Lafur 1945-1951.

Gwasanaeth Cyhoeddus
--------------------

Penodwyd Syr Henry i fainc Ustusiaid Heddwch Meirionnydd ym 1884, ac yn is-Raglaw'r Sir ym 1886. Ym 1911 fe'i etholwyd fel Cynghorydd Sir dros blwyf Llandrillo ar Gyngor Sir Feirionydd ac yn Henadur sirol ym 1923; gwasanaethodd fel cadeirydd y cyngor ym 1922. Fe'i penodwyd yn Gadeirydd Sesiwn Chwarterol Meirionnydd o 1927 i 1941 ac yn is-Gadeirydd o 1941 hyd ei farwolaeth.

Marwolaeth
----------

Bu farw Syr Henry ar 2 Mehefin 1948 ac fe'i claddwyd ym Mynwent Llandderfel.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Llangollen Advertiser, Denbighshire, Merionethshire, and North Wales Journal 17 Awst 1883
2. ↑  Llangollen Advertiser, Denbighshire, Merionethshire, and North Wales Journal 21 Medi 1888
3. ↑  Jones, D. S. The Robertsons of Llandderfel yn *Cylchgrawn Hanes a Chofnodion Sir Feirionydd* Cyfrol 1 t194 Gwasg y Bala 1951
4. ↑  Cambrian News and Merionethshire Standard 21 Tachwedd 1890
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Helydd coed mygydog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: helyddion coed mygydog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Artamus personatus***; yr enw Saesneg arno yw *Masked wood swallow*. Mae'n perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. personatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r helydd coed mygydog yn perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr du | Melloria quoyi |  |
|
| Helydd coed Bismark | Artamus insignis |  |
|
| Helydd coed Papua | Artamus maximus |  |
|
| Helydd coed adeinlas | Artamus cyanopterus |  |
|
| Helydd coed aelwyn | Artamus superciliosus |  |
|
| Helydd coed bach | Artamus minor |  |
|
| Helydd coed bronwyn | Artamus leucorynchus |  |
|
| Helydd coed cefnwyn | Artamus monachus |  |
|
| Helydd coed llwyd | Artamus fuscus |  |
|
| Helydd coed mygydog | Artamus personatus |  |
|
| Helydd coed wynebddu | Artamus cinereus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Helydd coed mygydog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Llwythau Celtaidd Gâl yn y ganrif 1af CC
Llwyth Celtaidd yn byw yn yr ardal sy'n awr yn ffurfio'r Swistir oedd yr **Helvetii**. Daw enw swyddogol Lladin y Swistir, *Confoederatio Helvetica* neu *Helvetia*, o enw'r llwyth.

Ceir manylion amdanynt gan Iŵl Cesar yn ei *Commentarii de Bello Gallico*. Dywed Cesar fod un o uchelwyr yr Helvetii, Orgetorix, wedi cynllunio i'r holl lwyth ymfudo o ardal yr Alpau i orllewin Gâl. Gadawodd yr Helvetii eu cartrefi yn 58 CC. Erbyn iddynt gyrraedd ffîn tiriogaeth yr Allobroges, roedd Cesar wedi malurio'r bont yn Genefa i'w hatal rhag croesi. Gyrrodd yr Helvetii lysgenhadon i ofyn am ganiatad i fynd trwy'r tiriogaethau hyn, ond wedi i Cesar gasglu ei fyddin ynghyd, gwrthododd roi hawl iddynt basio. Dilynodd yr Helvetii lwybr arall, trwy diriogaethau'r Sequani, ac anrheithio tiroedd yr Aedui, a ofynnodd i Cesar am gymorth. Ymosododd Cesar arnynt wrth iddynt groesi Afon Saône, a'u gorchfygu. Gorchfygwyd hwy eto ger Bibracte, a bu raid iddynt ildio i fyddin Cesar yn fuan wedyn. Gorchmynodd iddynt ddychwelyd i'w hen diriogaethau.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Helydd coed bronwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: helyddion coed bronwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Artamus leucorhynchus***; yr enw Saesneg arno yw *White-breasted wood swallow*. Mae'n perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. leucorhynchus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r helydd coed bronwyn yn perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr du | Melloria quoyi |  |
|
| Helydd coed Bismark | Artamus insignis |  |
|
| Helydd coed Papua | Artamus maximus |  |
|
| Helydd coed adeinlas | Artamus cyanopterus |  |
|
| Helydd coed aelwyn | Artamus superciliosus |  |
|
| Helydd coed bach | Artamus minor |  |
|
| Helydd coed bronwyn | Artamus leucorynchus |  |
|
| Helydd coed cefnwyn | Artamus monachus |  |
|
| Helydd coed llwyd | Artamus fuscus |  |
|
| Helydd coed mygydog | Artamus personatus |  |
|
| Helydd coed wynebddu | Artamus cinereus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Helydd coed bronwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Camera Sony Betacam
**Fideo** (neu **video** yn Saesneg) ydy'r dechnoleg o 'ddal' neu 'gymryd' llun symudol gyda sain a hynny yn electronig. Nid yw'r dechnoleg hon yn ddigidol ond yn hytrach yn storio lluniau llonydd - y naill ar ôl y llall - i roi'r argraff o symudiad.

Fe'i datblygwyd ar gyfer teledu 'cathode ray', ond datblygodd y dechnoleg yn eitha sydyn. Defnyddir y gair erbyn hyn i ddisgrifio llun symudol digidol ar y cyfrifiadur wrth i hwnnw storio ychwaneg ar gof mwy, prosesydd cyflymach a bandllydan lletach!

"Gwelaf" ydy ystyr y gair Lladin **video**. Ceir sawl fformat heddiw: DVD, QuickTime, ac MPEG-4; a'r hen dapiau fideo analog, wrth gwrs, gan gynnwys y ddau wreiddiol: VHS a Betamax. Gellir recordio a throsglwyddo fideo ar dâp magnetig pan ddefnyddir PAL neu signalau NTSC. Pan ddefnyddir camerau digidol, y fformat ydy: MPEG-4 neu DV (sef **Digital Video**).

Ar ddiwedd yr 20ed Ganrif datblygwyd lluniau fideo 3-D (*3D-video*). Defnyddir chwech neu wyth camera ar gyfer y math hwn; y fformat ydy'r MPEG-4 Rhan 16 AFX (sef *Animation Framework eXtension*).

Gweler hefyd
------------

* Fideo firaol

Chwiliwch am ***fideo***  
yn Wiciadur.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Helydd coed llwyd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: helyddion coed llwydion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Artamus fuscus***; yr enw Saesneg arno yw *Ashy wood swallow*. Mae'n perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. fuscus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r helydd coed llwyd yn perthyn i deulu'r Helyddion coed (Lladin: *Artamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr du | Melloria quoyi |  |
|
| Helydd coed Bismark | Artamus insignis |  |
|
| Helydd coed Papua | Artamus maximus |  |
|
| Helydd coed adeinlas | Artamus cyanopterus |  |
|
| Helydd coed aelwyn | Artamus superciliosus |  |
|
| Helydd coed bach | Artamus minor |  |
|
| Helydd coed bronwyn | Artamus leucorynchus |  |
|
| Helydd coed cefnwyn | Artamus monachus |  |
|
| Helydd coed llwyd | Artamus fuscus |  |
|
| Helydd coed mygydog | Artamus personatus |  |
|
| Helydd coed wynebddu | Artamus cinereus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Helydd coed llwyd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Uned deilliadol SI i fesur anwythiant trydanol yw'r **henry** (symbol: **H**). Enwir yr uned ar ôl Joseph Henry (1797–1878), y gwyddonydd Americanaidd a ddarganfu anwythiant trydanol yn annibynnol tua'r un amser â Michael Faraday (1791–1867) yn Lloegr.

Pan fydd cerrynt trydan yn newid ar 1 amper yr eiliad yn achosi grym electromotif o 1 folt ar draws coil mewn cylched drydan, yna mae'r anwythiant yn y coil yn hafal i 1 henry.

Mae'r henry yn uned ddeilliedol sy'n seiliedig ar bedair o saith uned sylfaenol y System Ryngwladol o Unedau: cilogram (kg), metr (m), eiliad (s), ac amper (A). Wedi'i ddangos mewn cyfuniadau o unedau SI, yr henry yw:

{\displaystyle {\text{H}}={\dfrac {{\text{kg}}{\cdot }{\text{m}}^{2}}{{\text{s}}^{2}{\cdot }{\text{A}}^{2}}}={\dfrac {{\text{kg}}{\cdot }{\text{m}}^{2}}{{\text{C}}^{2}}}={\dfrac {\text{J}}{{\text{A}}^{2}}}={\dfrac {{\text{T}}{\cdot }{\text{m}}^{2}}{\text{A}}}={\dfrac {\text{Wb}}{\text{A}}}={\dfrac {{\text{V}}{\cdot }{\text{s}}}{\text{A}}}={\dfrac {{\text{s}}^{2}}{\text{F}}}={\dfrac {\Omega }{\text{Hz}}}=\Omega {\cdot }{\text{s}},}
lle mae'r unedau deilliedig ychwanegol canlynol yn digwydd: coulomb (C), ffarad (F), joule (J), weber (Wb), tesla (T), folt (V), hertz (Hz), ac ohm (Ω).
Yn Ionawr 2012 cafodd **fideo o luoedd yr Unol Daleithiau yn piso ar gyrff meirw aelodau'r Taleban** ei uwchlwytho i nifer o wefannau. Aeth y fideo'n firaol ar YouTube, TMZ a gwefannau eraill, gan beri dicter ar draws y byd. Lansiwyd ymchwiliad troseddol wedi i swyddogion o Adran Amddiffyn yr Unol Daleithiau cydnabod pob un o'r pedwar Môr-filwr yn y fideo.

Cynnwys y fideo
---------------

Dangosa'r fideo pedwar dyn mewn gwisg ymladd Môr-filwyr yr Unol Daleithiau yn chwerthin a jocan wrth iddynt biso ar dri chorff dynion meirw mewn rhan wledig o Affganistan. Yn ôl y cyfryngau newyddion, gwrthryfelwyr y Taleban yw'r dynion meirw. Gellir clywed y Môr-filwyr yn dweud "*Have a great day, buddy*", "*Golden like a shower*" ac "*Yeahhhh!*".

Gweler hefyd
------------

* Sgandal Abu Ghraib

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) US defence secretary Leon Panetta condemns 'utterly deplorable' behaviour of US Marine 'urination' video (12 Ionawr 2012).
2. ↑  (Saesneg) 'Shut your mouth... war is hell': Ex-Army state politician attacks 'self-righteous' critics of Marines caught urinating over Afghan bodies on video. *Daily Mail* (14 Ionawr 2012).
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Hemsworth**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Hemsworth yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Hemsworth yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1931: John Guest (Llafur)
* 1931–1934: Gabriel Price (Llafur)
* 1934–1946: George Griffiths (Llafur)
* 1946–1959: Horace Holmes (Llafur)
* 1959–1974: Alan Beaney (Llafur)
* 1974–1987: Alec Woodall (Llafur)
* 1987–1991: George Buckley (Llafur)
* 1991–1996: Derek Enright (Llafur)
* 1996–presennol: Jon Trickett (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
*Mae **Hotspur** yn ailgyfeirio i'r dudalen hon. Gweler hefyd Hotspur (gwahaniaethu).*
Uchelwr Seisnig a mab hynaf Henry Percy, Iarll 1af Northumberland, oedd Syr **Henry Percy**, mwy adnabyddus wrth ei lysenw **Hotspur** neu **Harry Hotspur** (20 Mai 1364/1366 – 21 Gorffennaf 1403).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yng nghastell Spofforth yn Northumberland. Daeth yn amlwg fel rhyfelwr, gan ymladd yn erbyn yr Alban a Ffrainc. Yn Awst 1388, gorchfygwyd ef a'i gymeryd yn garcharor ym Mrwydr Otterburn gan fyddin Albanaidd dan James Douglas, 2il Iarll Douglas. Bu'n Llywodraethwr Bordeaux o 1393 hyd 1395. Wedi dychwelyd o Ffrainc, cynorthwyodd ei dad i ddiorseddu Rhisiart II, brenin Lloegr a rhoi Henry o Bolingbroke ar yr orsedd fel Harri IV.

Brwydr yr Amwythig; darlun allan o *A tour in Wales* gan Thomas Pennant (1726-1798)
Yn 1403, gwrthryfelodd ef a'i ewythr, Thomas Percy, Iarll Caerwrangon, yn erbyn Harri IV, a gwnaeth gytundeb ag Owain Glyndŵr. Cyn iddo fedru ymuno â lluoedd Glyn Dŵr, lladdwyd ef ym Mrwydr Amwythig yn erbyn y brenin. Dywedir fod ei fyddin yn trechu byddin y brenin, ond cododd Hotspur ddarn gwyneb ei helm, a tharawyd ef gan saeth, a'i ladd yn y fan. Heb eu harweinydd, ffôdd ei fyddin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Barratt, John (2010). *War for the Throne, the Battle of Shrewsbury* (yn Saesneg). Pen and Sword Books. t. 97. ISBN 978-1-84884-028-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 25686896
* LCCN: nr96028197
* ISNI: 0000 0000 5274 2023
* GND: 129583626
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Cyfesurynnau: 90°0′0″S 0°0′0″E﻿ / ﻿90.00000°S 0.00000°E﻿ / -90.00000; 0.00000

Llun enwog o Blaned Daear a dynnwyd o Apollo 17 ('Y Marmor Glas').
Poster gyda'r chwedl "Ushuaia, diwedd y byd". Ushuaia yn yr Ariannin yw'r ddinas fwyaf deheuol yn y byd.
Hanner y Ddaear sydd i'r de o'r cyhydedd yw **Hemisffer y De**. Mae'n cynnwys rhannau o'r pum cyfandir (Yr Antarctig, Awstralia, tua 90% o Dde America, traean deheuol o Affrica, sawl ynys deheuol cyfandir Asia ac Ynysoedd y Cefnfor Tawel. Mae Hemisffer y De hefyd yn cynnwys pedwar cefnfor: Cefnfor India, rhan deheuol Cefnfor yr Iwerydd, Cefnfor y De, y Cefnfor Tawel.

Mae 80.9% ohono'n ddŵr - o'i gymharu â 60.7% yn Hemisffer y Gogledd, ac mae'n cynnwys 32.7% o holl dir y blaned.

* Hemisffer y De, mewn melyn, heb yr AntarctigHemisffer y De, mewn melyn, heb yr Antarctig
* Hemisffer y De, gyda llygad y dylunydd yn union uwchben Pegwn y DeHemisffer y De, gyda llygad y dylunydd yn union uwchben Pegwn y De
* Aurora australis o Ynys Stewart, yn rhan deheuol Seland Newydd.*Aurora australis* o Ynys Stewart, yn rhan deheuol Seland Newydd.

Oherwydd fod echel y Ddaear yn gogwyddo, o'i gymharu gyda'r Haul, a'r plan ecliptig, mae'r haf i'w gael rhwng Rhagfyr a Mawrth a'r gaeaf rhwng Mehefin a Medi. Ceir Cyhydnos y Gwanwyn ar 22 neu 23 o Fedi a Chyhydnos yr Hydref rhwng 20 a 21 o Fawrth. Mae Pegwn y De wedi'i leoli yn union yng nghanol Hemisffer y De.

Demograffeg
-----------

Erbyn y 2010au roedd 800,000,000 o bobl yn byw o fewn Hemisffer y De; h.y. dim ond 10-12% o gyfanswm y boblogaeth y byd (7.3 biliwn), a hynny oherwydd fod llawer llai o dir yn y De o'i gymharu gyda Hemisffer y Gogledd.

Gweler hefyd
------------

* Hemisffer y Gogledd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Hemisphere Map". WorldAtlas. Cyrchwyd 13 Mehefin 2014.
2. ↑  *Life on Earth: A - G.. 1* (ABC-CLIO; 2002); isbn: 9781576072868 tud. 528. Gweler:  adalwyd 8 Medi 2016.
3. ↑  "90% Of People Live In The Northern Hemisphere - Business Insider". *Business Insider*. 4 Mai 2012. Cyrchwyd 10 Tachwedd 2015.
4. ↑  "GIC - Article". *galegroup.com*. Cyrchwyd 10 Tachwedd 2015.
Cysyniad o hawliau hanfodol ac anamddifadwy sydd yn perthyn i bob bod dynol yw **hawliau naturiol**. Lluniwyd damcaniaeth hawliau naturiol yn yr 17g a'r 18g gan athronwyr Seisnig, Ffrengig, ac Americanaidd, yn bennaf John Locke, Jean-Jacques Rousseau, a Sefydlwyr yr Unol Daleithiau.

Gellir olrhain syniadau o hawliau naturiol i'r Henfyd, er enghraifft *ius gentium*, ffurf gyntefig ar gyfraith ryngwladol a ymarferid gan yr Ymerodraeth Rufeinig. Yn y Gristionogaeth yn ystod yr Oesoedd Canol, roedd y ddeddf naturiol yn gyfystyr â deddf Duw, a chredasai felly bod hawliau yn rhodd gan Dduw i bob un creadur dynol, a bod safle gymdeithasol yr unigolyn yn dibynnu ar yr hyn a bennir iddo gan ei Greawdwr. Trwy ddwyfol hawl brenhinoedd, cyfiawnhawyd awdurdod y trechaf a'i ddisgynyddion i deyrnasu dros y bobl.

Yn sgil cwymp y drefn ffiwdal a chychwyn yr Oleuedigaeth, rhoddwyd pwyslais ar hawliau naturiol yn hytrach na hawliau dwyfol. Defnyddiwyd yr enw "hawliau dwyfol" mewn cysylltiad â'r glerigiaeth a'r frenhiniaeth, a bu ganddo oblygiadau o ragorfreintiau anghyfiawn a rheolaeth y gormesdeyrn. Yn ôl syniadaeth foesol a gwleidyddol y rhesymolwyr, roedd galluoedd naturiol bod dynol i resymu, er lles ei hunan a'i gyd-ddyn, yn sail i sofraniaeth yr unigolyn. Dadleuasant felly bod yn rhaid gwaredu'r unigolyn rhag gormes y llywodraeth er mwyn ennill rhyddid a dechrau ar drywydd dedwyddwch. Yr hawliau naturiol sylfaenol ydy'r rhai sydd yn caniatáu'r unigolyn i ddefnyddio galluoedd ei feddwl a'i gorff: rhyddid barn a mynegiant, crefydda a rhyddfeddwl, ymgynnull ac ymgysylltu ag eraill, menter economaidd ac eiddo preifat, ac ymreolaeth.

Defnyddiwyd y cyfamod cymdeithasol gan Jean-Jacques Rousseau i hwyluso'r ddadl dros gymdeithas o ddinasyddion sydd yn meddu ar hawliau naturiol. Hyrwyddwyd y dadleuon dros hawliau naturiol gan athronwyr, chwyldroadwyr, a phamffledwyr gwleidyddol yn Ewrop ac America, a diogelir hawliau naturiol gan Fesur Iawnderau 1689, Datganiad Iawnderau Dyn a'r Dinesydd, a Chyfansoddiad yr Unol Daleithiau.

Gweler hefyd
------------

* Hawliau dynol
* Hawliau sifil a gwleidyddol
* Rhwymedigaeth gyfreithiol

Darllen pellach
---------------

* B. F. Wright, *American Interpretations of Natural Law* (1931).
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Havant**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Havant yn HampshireEtholaeth Havant yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: Ian Lloyd (Ceidwadol)
* 1992–2015: David Willetts (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Alan Mak (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Mae **Ffridd-yr-Ychen** yn gopa mynydd a geir rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SN640977. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 164m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 278 metr (912 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Uchelwr Prwsiaidd o deulu'r Hohenzollern oedd **Ffredrig I** (Almaeneg: *Friedrich I.*; 11 Gorffennaf 1657 – 25 Chwefror 1713) a fu'n Frenin Prwsia o 1701 hyd at ei farwolaeth. Wedi iddo etifeddu teitlau Etholydd Brandenburg a Dug Prwsia oddi ar ei dad, Ffredrig Wiliam, yn 1688, llwyddodd i ehangu ei diriogaethau ac atgyfnerthu ei afael arnynt er mwyn gwrthod penarglwyddiaeth yr Ymerodraeth Lân Rufeinig a choroni ei hunan yn frenin cyntaf Prwsia.

Ganed yn Königsberg, yn fab i Ffredrig Wiliam, Etholydd Brandenburg a Dug Prwsia, a elwir "yr Etholydd Mawr", a'i wraig Louise Henriette, Iarlles Nassau. Wedi marwolaeth ei dad yn 1688, aeth Ffredrig ati i weithredu'r polisi o ymddyrchafu Dugiaeth Prwsia, a hynny gyda chefnogaeth ei brif weinidog Eberhard von Danckelmann, a fu'n diwtor iddo pan oedd yn fachgen. Tyfodd ei fyddin a chynhaliodd lys brenhinol ysblennydd mewn ymgais i hyrwyddo'i rym. Ymgynghreiriodd ag Archddugiaeth Awstria, Teyrnas Lloegr, a Gweriniaeth yr Iseldiroedd yn erbyn Teyrnas Ffrainc yn niwedd yr 17g. Anfonodd Ffredrig luoedd Prwsiaidd i amddiffyn yr Iseldiroedd yn 1688 pan aeth Wiliam o Oren i dderbyn coron Loegr, a brwydrodd y Prwsiaid yn ffyddlon dros yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn Rhyfel y Gynghrair Fawr (1689–97).

Ar 16 Tachwedd 1700, arwyddwyd Cytundeb y Goron gan Ffredrig a Leopold I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig ac Archddug Awstria, yn rhoddi caniatâd i Ffredrig goroni ei hunan yn Frenin Prwsia, a ddigwyddodd yn Königsberg ar 18 Ionawr 1701. Yn ôl telerau'r cytundeb, danfonodd Ffredrig luoedd ychwanegol i frwydro dros achos y Habsbwrgiaid yn Rhyfel Olyniaeth Sbaen (1701–14). Er i'w deyrnas brofi'n gynghreiriad ffyddlon i Awstria, gwobrwywyd dim ond ychydig o diriogaethau iddi yng Nghytundeb Utrecht (1713). Bu farw Ffredrig ym Merlin yn 55 oed, a chafodd ei olynu yn Frenin Prwsia gan ei fab Ffredrig Wiliam.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Frederick I. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 4 Mawrth 2020.
Academi celfyddydau ym Merlin oedd **Academi Celfyddydau Prwsia** (Almaeneg: *Preußische Akademie der Künste*). Fe'i sefydlwyd yn 1696 gan Ffredrig I tra oedd yn dal yn dywysog-etholydd a chyn iddo ddod yn frenin Prwsia.

Academi Celfyddydau Prwsia oedd y trydydd sefydliad hynaf o'i fath yn Ewrop, ar ôl Accademia dei Lincei yn Rhufain (1603) a'r Académie française ym Mharis (1635). Cafodd yr academi ddylanwad cryf ar y celfyddydau a'u datblygiad yn y byd Almaeneg ei iaith drwy gydol ei bodolaeth. Am gyfnod hir roedd hefyd yn gymdeithas artistiaid ac yn sefydliad hyfforddi. Dechreuodd Senedd yr Academi weithredu fel cyngor celfyddydau ar gyfer Prwsia o 1699 ymlaen.

Gollyngwyd "Prwsia" o enw'r academi yn 1945 a chafodd ei diddymu'n derfynol ym 1955 ar ôl sefydlu dwy academi ar wahân yn 1954 ar gyfer Dwyrain Berlin a Gorllewin Berlin. Unodd y ddwy academi hynny ym 1993 i ffurfio Academi Celfyddydau, Berlin (Almaeneg: *Akademie der Künste*).

Llyfryddiaeth
-------------

* Hans Gerhard Hannesen, *Die Akademie der Künste in Berlin: Facetten einer 300jährigen Geschichte. Akademie der Künste* (Berlin, 2005)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 149856916
* LCCN: n80020530
* ISNI: 0000 0001 2183 1805
* GND: 2015876-2
* SUDOC: 030722268
* BNF: cb12208121z (data)
* ULAN: 500299944

 |
Cysyniad cyfreithiol yw **hawlfraint**, a ddeddfir gan lywodraethau, i roi i'r sawl sy'n awdur gwaith gwreiddiol hawliau cyfyngedig i reoli ei ddosbarthiad, fel arfer am gyfnod o 70 mlynedd wedi marwolaeth yr awdur. Ar ôl y cyfnod hwn, mae'r gwaith yn dod i'r parth cyhoeddus.

Yn gyffredinol, yr "hawl i gopïo" ydyw, ond mae fel arfer yn darparu hawliau eraill i'r awdur yn ogystal, megis yr hawl i gael credyd am ei waith, i benderfynu pwy all ei addasu, pwy all ei berfformio, pwy all elwa yn ariannol. Mae'n ffurf o eiddo deallusol (yn debyg i batent, marc masnach a chyfrinach masnach) sy'n gymwys i unrhyw ffurf o syniad neu wybodaeth sy'n wreiddiol. Crëwyd hawlfraint, ar y dechrau, fel modd i lywodraethau Ewrop gyfyngu argraffu; pwrpas cyfoes hawlfraint yw i hybu creadigaeth gweithiau newydd gan roi rheolaeth llawn o'r gwaith a'r elw o'r gwaith i'r awdur.

Mae hawlfraint wedi cael ei safoni yn ryngwladol, ac mae'n para rhwng pumdeg a can mlynedd o farwolaeth yr awdur, neu gyfnod cyfyngedig ar gyfer gweithiau anhysbys neu gan awduron corfforedig; mae rhai awdurdodau angen defod er mwyn sefydlu hawlfraint, ond mae'r rhan fwyaf yn adnabod hawlfraint unrhyw waith gorffenedig heb gofrestru defodol. Caiff hawlfraint ei orfodi fel mater sifil fel rheol, ond mae rhai awdurdodau yn gosod mesuriadau troseddol yn erbyn y rhai a dorrai hawlfraint.

Mae'r rhan fwyaf o awdurdodau yn adnabod cyfyngiadau hawlfraint, gan ganiatáu eithriadau "teg" i cyfyngiadau hawlfraint yr awdur, a rhoi rhai hawliau i ddefnyddwyr. Mae datblygiad y we, cyfryngau digidol, a thechnoleg megis rhwydweithiau cyfrifiadurol, megis rhannu ffeiliau cyfoed-gyfoed, wedi ysgogi i'r cyfyngiadau gael eu hail-ddethol, ac wedi cyflwyno anawsterau pellach i'r broses o orfodi hawlfraint, ac ysbrydoli heriau ychwanegol i sail athronyddol y gyfraith. Mae busnesau sydd â dibyniad economaidd ar hawlfraint wedi hyrwyddo ymestyniad ac ehangiad eu hawliau copi, ac wedi ceisio cael gorfodaeth cyfreithiol a thechnolegol ychwanegol.

Gweler hefyd
------------

* Rhyddid Panorama
Cantores boblogaidd o Taiwan yw **Hebe Tian** a elwir hefyd yn **Hebe** (**田馥甄** neu **Tián Fùzhēn**; ganwyd 30 Mawrth 1983). Mae hi'n nodedig am fod yn rhan o'r grŵp Mandopop S.H.E.

Fe'i ganed yn Ninas Hsinchu City, Taiwan i deulu o Taiwan yn wreiddiol. Wedi iddi fyw yn Hsinchu am ddeunaw mlynedd symudodd y teulu i Taipei.

Yn 2010 cyhoeddodd ei halbwm gyntaf, ar ei liwt ei hun, a chyn pen dim roedd wedi rhyddhau wyth fideo cerdd a welwyd dros 10 miliwn o weithiau ar YouTube. Cynhaliodd ei chyngerdd cyntaf ar 6 Rhagfyr 2014 yn Arena Taipei, pan werthwyd 22,000 o docynnau o fewn 10 munud. Ei chân 'Ychydig o Hapusrwydd' (neu 小幸运) oedd y gân Tsieineeg gyntaf i'w 'weld' dros miliwn o weithiau ar YouTube, a hynny yn Awst 2016.

Albymau
-------

* *To Hebe* (2010)
* *My Love* (2011)
* *Insignificance* (2013)
* *Day by Day* (2016)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Hebe演唱會2.2萬張票　10分鐘賣光". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-04-23. Cyrchwyd 2017-03-19.
2. ↑   Archifwyd 2017-04-23 yn y Peiriant Wayback. Hebe演唱會2.2萬張票　10分鐘賣光

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hebe Tien***

* (Tsieinëeg) S.H.E @ HIM International
* (Tsieinëeg) Blog Hebe ar Sina.com
Etholaeth seneddol yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Henffordd a De Swydd Henffordd** (Saesneg: *Hereford and South Herefordshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Henffordd a De Swydd Henffordd yn Swydd HenfforddEtholaeth Henffordd a De Swydd Henffordd yn Swydd Henffordd
* Swydd Henffordd yn LloegrSwydd Henffordd yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010. Mae'n cynnwys dinas Henffordd a'r rhan fwyaf o dde Swydd Henffordd

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Jesse Norman (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Etholaeth seneddol yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Henley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Henley yn Swydd RydychenEtholaeth Henley yn Swydd Rydychen
* Swydd Rydychen yn LloegrSwydd Rydychen yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1886: Edward Vernon Harcourt (Ceidwadol)
* 1886–1895: Francis Parker (Ceidwadol)
* 1895–1906: Robert Hermon-Hodge (Ceidwadol)
* 1906–1910: Philip Morrell (Rhyddfrydol)
* 1910–1917: Valentine Fleming (Ceidwadol)
* 1917–1918: Robert Hermon-Hodge (Ceidwadol)
* 1918–1924: Reginald Terrell (Ceidwadol Clymblaid, wedyn Ceidwadol)
* 1924–1932: Robert Henderson (Ceidwadol)
* 1932–1950: Gifford Fox (Ceidwadol)
* 1950–1974: John Hay (Ceidwadol)
* 1974–2001: Michael Heseltine (Ceidwadol)
* 2001–2008: Boris Johnson (Ceidwadol)
* 2008–presennol: John Howell (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Enghreifftiau o gerddoriaeth pedwar llais baróc a gyfansoddwyd gan Johann Sebastian Bach (BWV 269 a BWV 347)
Mae'r term "**harmoni pedwar llais**" neu "**harmoni pedair rhan**" yn cyfeirio at gerddoriaeth sydd wedi'i hysgrifennu i bedwar llais neu gyfrwng cerddorol arall—pedwar offeryn cerdd neu allweddell unigol, er enghraifft—ble mae'r gwahanol rannau neu leisiau cerddorol yn rhoi gwahanol nodyn i bob cord o'r gerddoriaeth.

Mae'r pedwar prif lais fel arfer yn cael eu galw yn: soprano, alto (contralto neu uwchdenor), tenor, a bas. Gan fod gan y llais dynol gwmpas lleisiol cyfyngedig, nid yw gwahanol fathau o leisiau yn gallu canu traw sydd y tu hwnt i'w cwmpas penodol.

Mae'r hyn sydd ei angen i berfformio harmoni pedair rhan yn gallu amrywio'n fawr. Gall darn sydd wedi'i ysgrifennu yn y dull hwn fel arfer gael ei berfformio gan un person ar allweddell, grwp o 4 offeryn (neu 4 o gantorion), neu hyd yn oed gôr mawr sy'n cynnwys nifer o gantorion yn canu pob un o'r pedwar llais.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  McKinney, James (1994). *The Diagnosis and Correction of Vocal Faults*. Genovex Music Group. ISBN 978-1-56593-940-0.
2. ↑  Boldrey, Richard (1994). *Guide to Operatic Roles and Arias*. Caldwell Publishing Company. ISBN 978-1-877761-64-5.
Sir yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr oedd **Henffordd a Chaerwrangon** (Saesneg: *Hereford and Worcester*). Fe'i crëwyd fel sir an-fetropolitan dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974 o'r hen siroedd gweinyddol Swydd Henffordd a Swydd Gaerwrangon, ac fe'i diddymwyd ar 31 Mawrth 1998.

Lleoliad Henffordd a Chaerwrangon yn Lloegr
Rhennid y sir yn naw ardal an-fetropolitan:

1. Ardal Wyre Forest
2. Ardal Bromsgrove
3. Ardal Redditch
4. Ardal Wychavon
5. Dinas Caerwrangon
6. Ardal Malvern Hills
7. Ardal Leominster
8. Dinas Henffordd
9. Ardal De Swydd Henffordd

Nod y Ddeddf oedd gwneud llywodraeth leol yn fwy effeithlon: roedd y ddwy sir ymhlith y lleiaf poblog yn Lloegr, yn enwedig ar ôl i'r un Ddeddf drosglwyddo rhai o ardaloedd mwyaf trefol yn Swydd Gaerwrangon (sef Halesowen, Stourbridge a Warley) i Orllewin Canolbarth Lloegr.

Nid oedd y sir newydd erioed yn boblogaidd, a chafodd wrthwynebiad ffyrnig yn Swydd Henffordd yn benodol. Roedd gan Swydd Henffordd boblogaeth o tua 140,000, llawer llai na phoblogaeth Swydd Gaerwrangon, gyda thua 420,000. Felly gwelwyd y newid yn Swydd Henffordd fel trosfeddiant yn hytrach nag uno

Yn y diwedd, ailsefydlwyd yr hen siroedd ym 1998. Daeth Swydd Henffordd yn awdurdod unedol o fewn ei hen ffiniau, a diflannodd ardaloedd an-fetropolitan Leominster, De Swydd Henffordd a Dinas Henffordd. Bu rhywfaint o ailddosbarthu'r ardaloedd an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon hefyd. Mae rhai gweddillion o Henffordd a Chaerwrangon yn dal i fodoli, yn arbennig Gwasanaeth Tân ac Achub Henffordd a Chaerwrangon.

 gw • sg • go**Siroedd Lloegr 1974–1996**

Avon **·** 
Berkshire **·** 
Caint **·** 
Cernyw **·** 
Cleveland **·** 
Cumbria **·** 
De Swydd Efrog **·** 
Dinas Llundain **·** 
Dorset **·** 
Dwyrain Sussex **·** 
Dyfnaint **·** 
Essex **·** 
Glannau Merswy **·** 
Gogledd Swydd Efrog **·** 
Gorllewin Canolbarth Lloegr **·** 
Gorllewin Sussex **·** 
Gorllewin Swydd Efrog **·** 
Gwlad yr Haf **·** 
Hampshire **·** 
Henffordd a Chaerwrangon **·** 
Humberside **·** 
Llundain Fwyaf **·** 
Manceinion Fwyaf **·** 
Norfolk **·** 
Northumberland **·** 
Suffolk **·** 
Surrey **·** 
Swydd Amwythig **·** 
Swydd Bedford **·** 
Swydd Buckingham **·** 
Swydd Derby **·** 
Swydd Durham **·** 
Swydd Gaer **·** 
Swydd Gaergrawnt **·** 
Swydd Gaerhirfryn **·** 
Swydd Gaerloyw **·** 
Swydd Gaerlŷr **·** 
Swydd Hertford **·** 
Swydd Lincoln **·** 
Swydd Northampton **·** 
Swydd Nottingham **·** 
Swydd Rydychen **·** 
Swydd Stafford **·** 
Swydd Warwick **·** 
Tyne a Wear **·** 
Wiltshire **·** 
Ynys Wyth