Man darganfod y clogyn aur; ceir plac yno bellach, yn nodi'r fan
Clogyn 23-carat aur mewn un-darn yw **Clogyn aur Yr Wyddgrug** neu **Fantell aur Yr Wyddgrug** sy'n dyddio o'r cyfnod 1900-1500 CC yn Oes yr Efydd. Fe'i darganfuwyd mewn cae o'r enw 'Bryn yr Ellyllon', Pentre, ger Yr Wyddgrug yn Sir y Fflint yn 1833. Mae'n bosibl y bu'n rhan o wisg seremonïol, mewn cyd-destun crefyddol efallai. Fe'i cedwir yn yr Amgueddfa Brydeinig yn Llundain, ac mae nifer o archaeolegwyr blaenllaw Cymru wedi galw ar yr amgueddfa i ddychwelyd y clogyn i Gymru.

Darganfuwyd y "clogyn" gan ddynion codi cerrig ym Mryn yr Ellyllon, ger Yr Wyddgrug, ar 11 Hydref 1833. Tenant y cae oedd Langford, ac fe'i gwerthwyd i'r Amgueddfa Brydeinig yn 1836. Mwynfeydd Copr y Gogarth oedd y mwyaf drwy ogledd-orllewin Ewrop yr adeg honno, ac mae'n bosib fod gan berchennog y fantell gysylltiad gyda mwynfeydd y Gogarth. Dywedodd Dr Paul Belford (CPAT ei bod yn fwy na thebyg i'r fantell gael ei lunio yng Nghymru ond i'r aur ddod o'r Iwerddon; nododd hefyd fod y fantell hon yn "anrhaethol bwysig". Roedd gweitiau trin copr y Gogarth yn ardal y Fflint, lle roedden nhw hefyd yn trin efydd o Llanymynech, hyd at Oes yr Haearn. 

Cloddiodd archaeolegwyr o Amgueddfa Genedlaethol Cymru y cae lle darganfuwyd y fantell eto yn 2013.

Disgrifiad
----------

Roedd y fantell yn gorwedd ar weddilion dynol wedi'u corfflosgi, mewn cistfaen glai, oddi mewn i garnedd gladdu o Oes yr Efydd. Dim ond darnau o'r sgerbwd oedd yn gyfan ac roedd y "clogyn" wedi cael ei niweidio'n sylweddol trwy ei wasgu. Cofnodwyd y canfyddiad gan ficar yr Wyddgrug. Roedd tua 200-300 gleiniau ambr arno'n wreiddiol, mewn rhesi, ond dim ond un sy'n weddill erbyn heddiw. Gerllaw cafwyd darn o liain garw a 16 dryll o efydd panel a fu ar gefn y gwrthrych aur efallai: mewn mannau roedd yr aur wedi ei bwytho i'r aur gyda rivets efydd. Roedd yno ddau 'strap' hefyd. Yn ymyl y gistfaen roedd llestr (*urn*) yn cynnwys esgyrn llosgedig a lludw, tua 0.6–0.9 m o'r bedd.

Lled y gwrthrych yw 458 mm (18 modfedd). Mae hynny'n awgrymu iddo gael ei fwriadu ar gyfer rhywun o gorffolaeth ysgafn ac mae archaeolegwyr yn meddwl ei fod ar gyfer merch.

Galw am ei ddychwelyd i Gymru
-----------------------------

*Prif: Dychwelyd trysorau i Gymru*
Mae'r clogyn enwog yn un o'r trysorau o Gymru yn yr Amgueddfa Brydeinig y mae nifer o bobl wedi bod yn galw am eu dychweliad i gartref yng Nghymru. Cafwyd arddangosfa ar fenthyg yn Yr Wyddgrug yn 2002 ac eilwaith yn 2013, ond mae'r Amgueddfa Brydeinig yn gyndyn iawn i adael i'r clogyn a gwrthrychau eraill – fel eu casgliad o feini ogam Cymreig sydd ar gadw mewn storfa – ddod yn ôl i Gymru. Yn ôl Dr Paul Belford (CPAT), *"The British Museum acted as an agent of the imperialist mission, carefully curating treasures stolen from around the world as part of the wider colonial exploitation."*

Stamp
-----

Ar 17 Ionawr 2017 ryddhaodd y Swyddfa Bost stamp yn dylunio'r fantell aur.

Stamp ac arni lun y Fantell Aur (2017)

Llyfryddiaeth
-------------

* Erthygl yn *The National Wales*; 16 Hydref 2021.
* Powell, T. G. E. "The gold ornament from Mold, Flintshire, North Wales", *Proceedings of the Prehistoric Society* 19 (1953), 161-79
* Taylor, J. J. *Bronze Age goldwork of the British Isles* (Gwasg Prifysgol Caergrawnt, 1980)

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Yr Amgueddfa Brydeinig: Clogyn aur Yr Wyddgrug Archifwyd 2008-10-10 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Gwybodaeth gan Amgueddfa Cymru
* BBC Cymru: Arddangosfa 2002

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Clogyn aur Yr Wyddgrug***

Cyfeiriadau
-----------



1. ↑  Erthygl yn *The National Wales*; 16 Hydref 2021. Tud14-5.

| * v
* t
* e
 Archaeoleg Cymru |
| --- |
| Arteffactau | 
* Y Groes Naid
* Talaith Llywelyn
* Carreg Cadfan
* Croes Caeriw
* Clogyn Aur yr Wyddgrug
* Tarian Moel Hebog
* Tarian Rhos Rydd
* Lwnwla Llanllyfni
* Maen Achwyfan
* Genogl Gogarth
* Brigwrn Capel Garmon
* Cilgant Llyn Cerrig Bach
* Croes Sant Brynach
* Meini hirion Bryn Gwyn
* Colofn Rodney

 |
| Rhestrau o arteffactau & safleoedd | 
* Rhestr o fryngaerau Cymru
* Rhestr o fryngaerau mwyaf Cymru
* Rhestr o feddrodau siambr yng Nghymru
* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Rhestr o fryngaerau yng Nghymru wedi'u cofrestru

 |
| Mathau o arteffactau | 
* Cylch cytiau caeedig
* Cytiau Gwyddelod
* Beddrodau Hafren-Cotswold
* Maen hir

 |
| Mudiadau | 
* Dychwelyd trysorau i Gymru

 |
| Sefydliadau a chymdeithasau | 
* Cadw
* Cymdeithas Archaeoleg Trefynwy
* Cymdeithas Hynafiaethau Cymru
* Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru

 |
| Casgliadau | 
* Montgomeryshire Collections

 |
| Oesau | 
* Cynhanes Cymru
* Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
* Oes Ganol y Cerrig yng Nghymru
* Oes Newydd y Cerrig yng Nghymru
* Oes yr Efydd yng Nghymru
* Oes yr Haearn yng Nghymru

 |
| Ymddiriedolaethau | 
* Ymddiriedolaeth Archaeoleg Clwyd-Powys
* Ymddiriedolaeth Archaeoleg Dyfed
* Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd
* Ymddiriedolaeth Archaeoleg Morgannwg-Gwent

 |
| Hynafiaethau | 
* Rhestr o hynafiaethau Gwynedd
* Rhestr o hynafiaethau Ynys Môn

 |
| Llenyddiaeth | 
* Archaeologia Cambrensis
* And Shall These Mute Stones Speak?
* Bryngaer Pen Dinas (llyfr)
* Celtic Wales
* Clawdd Offa (cyfrol)
* A Corpus of Early Medieval Inscribed Stones
* Enlli (ysgrifau)
* History on the Ground

 |
| Iaith | 
* Ogam

 |
| Archaeolegwyr Cymreig | 
* Richard Avent
* Kate Bosse-Griffiths
* Glyn Daniel
* W. F. Grimes
* Henry Harold Hughes
* Iestyn Jones
* Frances Lynch
* Tim Morgan
* Rhys Mwyn

 |
| 
* WiciBrosiect Cymru
* Categori Categori
* Tudalen Comin Cyffredin

 |