Yn dilyn pasio yn Senedd y Deyrnas Unedig (DU) 'Ddeddf Refferendwm yr Undeb Ewropeaidd' (UE), (*European Union Referendum Act 2015*) cynhaliwyd **Refferendwm y Deyrnas Unedig ar aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd, 2016** neu ***Brexit*** (*British Exit*) ar 23 Mehefin 2016, a oedd yn cynnwys gwledydd y DU a Gibraltar. Pwrpas y refferendwm oedd caffael barn dinasyddion y DU a Gibraltar ar aelodaeth y DU o fewn y Gymuned Ewropeaidd. Canlyniad y refferendwm oedd gadael Ewrop, gyda 17,410,742 (51.89%) o bleidleisiau'n cael eu bwrw dros adael ac 16,141,241 (48.11%) dros aros. Roedd y nifer a bleidleisiodd yn gymharol uchel: 72.21%. O fewn awr neu ddwy i'r holl ganlyniadau gael eu cyhoeddi dywedodd y Prif Weinidog David Cameron y byddai'n ymddiswyddo ar ôl "sadio a llonyddu'r cwch", ac y bwriada adael ei swydd cyn Hydref 2016.

Yr AlbanYr AlbanGogledd IwerddonGogledd IwerddonGogledd Iwerddon a'r Alban yn pleidleisio dros aros.
Canran y pleidleisiau.
Gorfodwyd y Prif weinidog David Cameron i gynnal refferendwm gan fwrlwm cyn-etholiadol UKIP yng ngwanwyn 2015, pan cyhoeddodd sawl pôl piniwn y byddai UKIP - sydd ag un nod yn unig, sef gadael yr UE - yn llwyddo i ddwyn seddi nifer o Aelodau Seneddol y Blaid Geidwadol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015. Fodd bynnag, canlyniad siomedig a gafodd UKIP: un AS (Mark Reckless), ond daliodd Cameron at ei air a threfnwyd Refferendwm yn goelbren democrataidd.

Yr unig gwestiwn a ofynwyd ar y papur pleidleisio oedd:

A ddylai'r Deyrnas Unedig aros yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd neu adael yr Undeb Ewropeaidd?
a'r unig ddau ddewis a roddwyd oedd:

**Aros** yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd
**Gadael** yr Undeb Ewropeaidd

Canlyniad y bleidlais
---------------------

Canran o blaid Aros| Gwlad / Ardal |  % |
| --- | --- |
| Yr Alban | 62.0 |
| Llundain | 59.9 |
| Gogledd Iwerddon | 55.7 |
| Cymru | 47.5 |
| Lloegr | 46.6 |

Adladd gwleidyddol ac ariannol i'r canlyniad
--------------------------------------------

 *Prif erthygl: Ôl-Brexit a'r cynlluniau i adael yr Undeb Ewropeaidd*
### Ariannol

Gwerth y bunt yn erbyn y ddoler, gyda chwymp amlwg ar 23 Mehefin 2016, yn dilyn Brexit. Mae'r golofn ar y chwith yn nodi gwerth y bunt Sterling mewn Doleri (UDA).
Wedi i lond dwrn o ganlyniadau ddod i'r fei, disgynodd gwerth y bunt yn erbyn y ddoler oddeutu 9%. O fewn deg munud i'r farchnad stoc agor ar ddiwrnod canlyniad y Refferendwm, gwelwyd gwerth £137bn yn cael ei ddileu a disgynodd FTSE 250 11.7%. Disgynodd gwerth cyfraddau banciau a chwmniau tai yn fwy na siars eraill, ac ym mhlith y gwaethaf roedd: Taylor Wimpey (-42%), Persimmon (-40%), RBS (-34%), IAG (-33%), Barclays (-29%) a Lloyds (-29%).

Erbyn Hydref 2016 roedd gwerth y bunt yn erbyn y ddoler wedi gostwng ei werth i'r gwerth lleiaf am dros 130 o flynyddoedd.

Golwg fanylach ar ganran y pleidleisiau.
### Gwleidyddion y byd

Un o'r cyntaf i wneud sylw oedd Jean-Marie Le Pen, arweinydd Ffrynt Cenedlaethol Ffrainc, a gymharodd canlyniad y Refferendwm i "wal Berlin yn cwympo". Mynegodd Prif Weinidog Y Weriniaeth Tsiec, Bohuslav Sobotka, y bydd ei wlad yntau, o ganlyniad i hyn, yn cynnal Refferendwm debyg.

Rhybuddiodd Gweinidog Tramor Sbaen, José García-Margallo, y bydd Sbaen yn hawlio Gibraltar yn ôl i'w corlan pe bai'r DU yn gadael yr UE.

### Y gwledydd Celtaidd

Pleidleisiodd yr Alban a Gogledd Iwerddon dros aros. Ddwy flynedd ynghynt, yn dilyn Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014, mynegodd arweinyddion yr SNP, Alex Salmond a Nicola Sturgeon, y byddai pobl yr Alban yn mynnu ail Refferendwm ar Annibyniaeth, pe bai Lloegr a Chymru yn pleidleisio i adael yr UE a'r Alban dros aros. Ar fore diwrnod y canlyniad, cyhoeddodd Sturgeon fod ail Refferendwm yn gwbwl debygol. Yng Ngogledd Iwerddon, galwodd arweinydd Sinn Fein, Gerry Adams, hefyd am Refferedwm dros Annibyniaeth. Ym Mai 2016, cyn y Refferendwm, rhybuddiodd Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones, "y gallai gadael Ewrop chwalu'r DU". Ar ddiwrnod cyhoeddi canlyniad y Refferendwm, dywedodd: "Rwyf yn hynod siomedig gyda'r canlyniad. Dyma refferendwm na ddylai, yn fy marn i, fod wedi digwydd, nid oherwydd fy mod yn gwrthwynebu'r penderfyniad democrataidd a gymerwyd heddiw, ond oherwydd ei amseriad mor fuan ar ôl etholiadau'r cynulliad. Roeddwn yn teimlo nad oedd y ddadl hon am yr UE mewn gwirionedd."

#### Cymru

Fe bleidleisiodd 854,572 (52.5%) o drigolion Cymru o blaid gadael yr UE, o'i gymharu â 772,347 (47.5%) a oedd am aros. Er gwaethaf galwad y Blaid Lafur, mae nifer o ardaloedd traddodiadol Llafur fel Caerffili, Merthyr Tudful, Blaenau Gwent, Casnewydd ac Abertawe wedi pleidleisio i anwybyddu'r alwad honno, gan droi eu cefn ar Ewrop. Allan o 22 awdurdod lleol, 5 yn unig a bleidleisiodd dros aros o fewn Ewrop: Gwynedd, Ceredigion, Bro Morgannwg, Sir Fynwy a Chaerdydd.

Yn ôl Emyr Lewis, cyfreithiwr sy'n arbenigo ar gyfraith Ewrop, "O ran Cymru yn benodol, bydd tipyn o waith cymhleth a manwl i'w wneud i ystyried sut y bydd yr ariannu Ewropeaidd cyfredol (sydd i fod i bara nes 2020) yn cael ei drin. A fydd yn cael ei gwtogi, neu hyd yn oed ei ddiddymu? A fydd yr Undeb yn caniatáu i Lywodraeth Cymru ddod i gytundeb dros Gymru ar wahân i Lywodraeth Prydain, fel y mae Carwyn Jones wedi ei awgrymu?"

Dywedodd Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol, Elin Jones fod "gan y bleidlais i adael yn Refferendwm yr UE "oblygiadau eang" i gyfeiriad Cymru a'i chynulliad... Bydd angen llais cryf, a bydd angen bod o amgylch y bwrdd wrth gynnal unrhyw drafodaethau ynglŷn â dyfodol y DU."

Hanes
-----

Ymunodd y Deyrnas Unedig (DU) gyda'r Undeb Ewropeaidd (a adnaybddwyd yr adeg honno fel 'y Farchnad Gyffredin', neu'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd - EEC yn Saesneg) ar 1 Ionawr 1973. Y Blaid Geindwadol oedd uchaf eu cloch dros ymuno â nhw oedd yn y Llywodraeth, gydag Edward Heath yn brif weinidog. Erbyn Etholiad 1974 roedd y Blaid Lafur, dan arweinyddiaeth Harold Wilson, yn uchel eu cloch fod angen newid termau aelodaeth y DU o fewn Ewrop a chynnal refferendwm. Lloriwyd y cynnig a daeth Margaret Thatcher (Ceidwadwr) yn Brif weinidog. Newiddiodd y Blaid Lafur ei pholisiau.

Y ddwy ochr
-----------

| **O blaid aros** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| **Theresa May***"Oherwydd diogelwch, er mwyn ein hamddiffyn rhag terfysgaeth ac oherwydd marchnata gydag Ewrop a marchnadoedd y byd, mae o ddiddordeb cenedlaethol i ni barhau yn aelod."* |
| **Theresa May***"Oherwydd diogelwch, er mwyn ein hamddiffyn rhag terfysgaeth ac oherwydd marchnata gydag Ewrop a marchnadoedd y byd, mae o ddiddordeb cenedlaethol i ni barhau yn aelod."*  |

|  |
| --- |
| **Nicola Sturgeon***"Bluntly, I believe the groundswell of anger among ordinary people in Scotland in these circumstances could produce a clamour for another independence referendum which may well be unstoppable"* |
| **Nicola Sturgeon***"Bluntly, I believe the groundswell of anger among ordinary people in Scotland in these circumstances could produce a clamour for another independence referendum which may well be unstoppable"*  |

|  |
| --- |
| **Richard Branson***"Byddai'n hynod o niwediol i Brydain... a chredaf mai dyma fyddai dechrau y diwedd i'r Undeb Ewropeaidd."* |
| **Richard Branson***"Byddai'n hynod o niwediol i Brydain... a chredaf mai dyma fyddai dechrau y diwedd i'r Undeb Ewropeaidd."*  |

|  |
| --- |
| **Emma Thompson***"Britain is a tiny little cloud-bolted, rain corner of sort-of Europe, a cake-filled misery-laden grey old island."* |
| **Emma Thompson***"Britain is a tiny little cloud-bolted, rain corner of sort-of Europe, a cake-filled misery-laden grey old island."*  |

|  |
| --- |
| **George Osborne** *"'Da ni'n well, yn saffach ac yn gryfach oddi fewn i Ewrop; y dewis arall ydy naid anferthol i'r tywyllwch."* |
| **George Osborne** *"'Da ni'n well, yn saffach ac yn gryfach oddi fewn i Ewrop; y dewis arall ydy naid anferthol i'r tywyllwch."*  |

 |

| **Yn erbyn aros** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| **Iain Duncan Smith***"Yn y byd, rydym yn werthwr global yn barod."* |
| **Iain Duncan Smith***"Yn y byd, rydym yn werthwr global yn barod."*  |

|  |
| --- |
| **Michael Caine***"Ddylech chi byth cael miloedd o weision sifil diwyneb yn dweud wrthych chi beth i'w wneud."* |
| **Michael Caine***"Ddylech chi byth cael miloedd o weision sifil diwyneb yn dweud wrthych chi beth i'w wneud."*  |

|  |
| --- |
| **Nigel Farage***"We must break up the eurozone. We must set those Mediterranean countries free."* |
| **Nigel Farage***"We must break up the eurozone. We must set those Mediterranean countries free."*  |

|  |
| --- |
| **Priti Patel***"Mae barnwyr Ewrop yn chwerthin am ben hawliau dynol."* |
| **Priti Patel***"Mae barnwyr Ewrop yn chwerthin am ben hawliau dynol."*  |

|  |
| --- |
| **Michael Gove***"Mae'n bwysig fod pobl yn sylweddoli fod Llys Hawliau Ewrop yn sefyll yn uwch na phob cenedl sofran."* |
| **Michael Gove***"Mae'n bwysig fod pobl yn sylweddoli fod Llys Hawliau Ewrop yn sefyll yn uwch na phob cenedl sofran."*  |

 |

Y polau piniwn
--------------

Poliau piniwn cyn y pleidleisio.
### Cymru

| Dyddiad | Aros | Gadael | Ansicr | Sampl | Canlyniad |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 7–11 Ebrill 2016 | 38% | **39%** | 16% | 1,011 | YouGov |
| 9–11 Chwefror 2016 | 37% | **45%** | 18% | 1,024 | YouGov |
| 21–24 Medi 2015 | **42%** | 38% | 21% | 1,010 | YouGov |
| 4–6 Mai 2015 | **47%** | 33% | 16% | 1,202 | YouGov/ITV Wales |
| 24–27 Medi 2015 | **44%** | 38% | 14% | 1,189 | YouGov/ITV Wales |
| 5–9 Medi 2015 | **43%** | 36% | 17% | 1,279 | YouGov/ITV Wales |
| 19–26 Chwefror 2015 | **63%** | 33% | 4% | 1,000 | ICM/BBC Archifwyd 2015-09-24 yn y Peiriant Wayback. |
| 19–21 Ionawr 2015 | **44%** | 36% | 16% | 1,036 | YouGov/ITV Wales |
| 2–5 Rhagfyr 2014 | **42%** | 39% | 15% | 1,131 | YouGov/ITV Wales |
| 8–11 Medi 2014 | **43%** | 37% | 15% | 1,025 | YouGov/ITV Wales |
| 26 Mehefin–1 Gorffennaf 2014 | **41%** | 36% | 18% | 1,035 | YouGov/ITV Wales |
| 21–24 Chwefror 2014 | **54%** | 40% | 6% | 1,000 | ICM/BBC |
| 14–25 Mehefin 2013 | 29% | **37%** | 35% | 1,015 | Beaufort Research |
|

Gweler hefyd
------------

* Brexit

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*Referendum on membership of the European Union: Assessment of the Electoral Commission on the proposed referendum question*" (PDF). Y Comisiwn Etholiadol. Medi 2015. Cyrchwyd 5 Medi 2015.
2. ↑  www.telegraph.co.uk; papur y Telegraph; adalwyd 24 Mehefin 2016.
3. ↑  Verhofstadt, Guy (5 Ionawr 2016). "Putin will be rubbing his hands at the prospect of Brexit". The Guardian. Cyrchwyd 29 Tachwedd 2015. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
4. ↑  M. Holehouse, "Czech Republic 'will follow Britain out of EU'", *The Daily Telegraph*, 23 Chwefror 2016
5. ↑  "Spanish PM's anger at David Cameron over Gibraltar". *BBC News*. 16 Mehefin 2016.
6. ↑  Gwefan BBC Cymru; adalwyd 24 Mehefin 2016.
7. ↑  Gwefan BBC Cymru; adalwyd 24 Mehefin 2016.
8. ↑  Gwefan Cymru Fyw; adalwyd 24 Mehefin 2016.
9. 1 2 3  Vaidyanathan, Rajini (4 Mawrth 2010). "Michael Foot: What did the 'longest suicide note' say?". *BBC News Magazine*. BBC. Cyrchwyd 21 Hydref 2015.
10. ↑  Daw'r dyfyniadau hyn, oni nodir yn wahanol allan o bapur newydd yr *Independent*; 21 Chwefror 2016
11. ↑  Daw'r dyfyniadau hyn, oni nodir yn wahanol allan o bapur newydd yr *Independent*; 21 Chwefror 2016
12. ↑  independent.co.uk; 26 Chwefror 2016
13. ↑  independent.co.uk; 26 Chwefror 2016
14. ↑  brainyquote.com; adalwyd Chwefror 2016
15. ↑  brainyquote.com; adalwyd Chwefror 2016
16. ↑  reuters.com; adalwyd Chwefror 2016.
17. ↑  reuters.com; adalwyd Chwefror 2016.