recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Phleogenaceae* yw'r **Coesyn pengrwn rhisglog** (Lladin: ***Phleogena faginea***; Saesneg: *Fenugreek Stalkball*). Y Coesynnau Pengrwn yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Gair cyfansawdd yw 'pengrwn': 'pen a 'crwn'. Mae'r teulu *Phleogenaceae* yn gorwedd o fewn urdd yr Atractiellales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Phleogenaceae
--------------------------------------

Mae gan **Coesyn pengrwn rhisglog** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Atractiella brunaudiana* | Atractiella brunaudiana |  |
|
| *Atractiella columbiana* | Atractiella columbiana |  |
|
| *Atractiella delectans* | Atractiella delectans |  |
|
| *Atractiella macrospora* | Atractiella macrospora |  |
|
| *Atractiella muscigena* | Atractiella muscigena |  |
|
| *Atractiella solani* | Atractiella solani |  |
|
| *Basidiopycnides albertensis* | Basidiopycnides albertensis |  |
|
| *Basidiopycnis hyalina* | Basidiopycnis hyalina |  |
|
| *Helicogloea alba* | Helicogloea alba |  |
|
| *Proceropycnis pinicola* | Proceropycnis pinicola |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Coesyn pengrwn rhisglog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Term rhethregol yw **cydbwysedd braw** sy'n disgrifio sefyllfa o gydbwysedd grym neu gyd-ataliaeth rhwng pwerau niwclear, yn seiliedig ar y ffaith bod y naill ochr yn meddu ar arfau a allai ddinistrio'r llall. Ystyr wreiddiol y term, a'i brif ddefnydd o hyd, oedd y drefn ryngwladol a fodolai yn y Rhyfel Oer (1946–91), pan gafodd Ewrop ei rhannu yn feysydd dylanwad y ddau uwchbwer: gwledydd cyfalafol y gorllewin, aelodau NATO, dan ddylanwad Unol Daleithiau America; a gwledydd comiwnyddol y dwyrain, aelodau Cytundeb Warsaw, dan ddylanwad yr Undeb Sofietaidd. Yn ôl y ddamcaniaeth ataliaeth niwclear, byddai'r bygythiad o ddifodiant llwyr yn sicrhau na fyddai'r naill ochr yn dechrau rhyfel niwclear yn erbyn y llall.

Mae'n debyg i'r ymadrodd gael ei fathu gan Lester B. Pearson, Gweinidog Tramor Canada, wrth nodi 10 mlynedd ers arwyddo Siarter y Cenhedloedd Unedig. Meddai Pearson mewn araith yn San Francisco ar 24 Mehefin 1955, "*The balance of terror has succeeded the balance of power*". Adlewyrchodd sylwad gan Winston Churchill, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, yn ei araith fawr olaf i Dŷ'r Cyffredin ar 1 Mawrth 1955: "*Then it may well be that we shall by a process of sublime irony have reached a stage in this story where safety will be the sturdy child of terror, and survival the twin brother of annihilation.*" Defnyddiwyd yn ddiweddarach gan John F. Kennedy, Arlywydd yr Unol Daleithiau, yn ei araith agoriadol ar 20 Ionawr 1961 wrth ddisgrifio cysylltiadau rhwng ei wlad a'r Undeb Sofietaidd: "*both sides overburdened by the cost of modern weapons, both rightly alarmed by the steady spread of the deadly atom, yet both racing to alter that uncertain balance of terror that stays the hand of mankind's final war*".

Nodai'r sefyllfa ddeubegwn yn y Rhyfel Oer gan ras arfau niwclear rhwng y ddwy ochr. Cafodd y syniadaeth y tu ôl i'r strategaeth hon ei galw'n "Cyd-ddinistr Sicr": yn ôl ei chefnogwyr, buasai ataliaeth niwclear yn atal y ddwy ochr rhag mynd i ryfel yn erbyn ei gilydd. Yn ôl ei gwrthwynebwyr, system hynod o danllyd oedd hyn a oedd yn agos iawn at achosi rhyfel niwclear a dinistr ar raddfa eang. Ni frwydrodd yr Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd yn uniongyrchol yn erbyn ei gilydd, er iddynt gefnogi ochrau gwrthwynebol mewn "rhyfeloedd trwy ddirprwy" a rhyfeloedd cyfyngedig megis Rhyfel Fietnam. Yn y diwedd, cwympodd yr Undeb Sofietaidd heb i'r un ochr ollwng bom atomig ar yr ochr arall.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Albert Wohlstetter, *The Delicate Balance of Terror* (RAND Corporation, 1958). Adalwyd ar 10 Mai 2019.
2. ↑  A. J. C. Edwards, *Nuclear Weapons, the Balance of Terror, the Quest for Peace* (Llundain: Palgrave Macmillan, 1986), t. 238n.
3. ↑  (Saesneg) "Defence" (1 Mawrth 1955). Adalwyd ar wefan Hansard ar 10 Mai 2019.
4. ↑  (Saesneg) "Inaugural Address" (20 Ionawr 1961). Adalwyd ar wefan Llyfrgell ac Amgueddfa Arlywyddol John F. Kennedy ar 10 Mai 2019.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **coeswyntyll cilgant golau**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **coeswyntyllau cilgant golau**; yr enw Saesneg yw *Olive Crescent*, a'r enw gwyddonol yw *Trisateles emortualis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r coeswyntyll cilgant golau yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Y symbol Zahlen, a ddefnyddir yn aml i ddynodi'r set o bob cyfanrif.
Mewn mathemateg, mae **cyfanrifau** yn rhifau cyfan (nid ffracsiynau) o set o rifau naturiol a rhifau negatif:

... , -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, ...
Mae 21, 4, 0, a −2048 felly, yn gyfanrifau, ond nid felly 9.75, 5 1/2, na √2. Dynodir cyfanrifau, fel arfer, gan Z ("**Z**") trwm neu {\displaystyle \mathbb {Z} } (Unicode U+2124 ℤ) sy'n tarddu o'r gair Almaeneg *Zahlen* (ynganiad: [[ˈtsaːlən]], "rhif").

Mewn geiriau eraill, mae **Z** yn is-set o bob rhif cymarebol **Q**, sydd yn ei dro'n is-set o'r rhifau real **R**. Fel y rhifau naturiol, mae'r cyfanrifau **Z** yn anfeidraidd.

Mewn cyfrifiadureg, mae **cyfanrif** yn fath o newidyn a ddefnyddir i ystorio gwerth cyfan; newidyn pwynt symudol ydy'r gwrthwyneb.

Geirdarddiad
------------

Gair cyfansawdd yw 'cyfanrif', sef cyfuniad o ddau air: 'cyfan' a 'rhif'. Y gair Lladin am gyfanrif yw *integer*, sydd hefyd yn golygu 'cyfan'.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Miller, Jeff (2010-08-29). "Earliest Uses of Symbols of Number Theory". Cyrchwyd 2010-09-20.
2. ↑  Peter Jephson Cameron (1998). *Introduction to Algebra*. Oxford University Press. t. 4. ISBN 978-0-19-850195-4.
3. ↑  Evans, Nick (1995). "A-Quantifiers and Scope". In Bach, Emmon W (gol.). *Quantification in Natural Languages*. Dordrecht, The Netherlands; Boston, MA: Kluwer Academic Publishers. t. 262. ISBN 0-7923-3352-7.)
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **coeswyntyll y mieri**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **coeswyntyllau'r mieri**; yr enw Saesneg yw *Shaded Fan-foot*, a'r enw gwyddonol yw *Herminia tarsicrinalis*. Mae'r rhywogaeth hwn i'w ganfod yn Ewrop.

28–32 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Mehefin a Gorffennaf, yn ddibynnol ar ei leoliad.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r coeswyntyll y mieri yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cyfuniad o rannau neu synau o eiriau eraill i greu gair newydd, gydag ystyr sy'n gyfuniad o ystyron y geiriau a gyfunwyd, yw **cyfansoddair cywasgedig**.

Mae cyfansoddair cywasgedig yn wahanol i gywasgiad, fel y mae'r geiriau 'rhai' a 'hyn' yn troi'n 'rhain', a hefyd i gyfansoddair, fel y mae 'melynwy' yn gyfuniad o 'melyn' ac 'wy'. Un o'r cyfansoddeiriau cywasgedig mwyaf adnabyddus yw'r gair Saesneg 'Brexit', sy'n gyfuniad cywasgedig o 'Britain' ac 'exit'.

Yn Saesneg, defnyddir y gair 'portmanteau' i gyfeirio at y math hwn o air - gair sy'n cyfeirio at gist deithio, ond a ddefnyddiwyd gan yr awdur Lewis Carroll, a gan y cymeriad Humpty-Dumpty i ddisgrifio'r math hwn o gyfansoddair yn ei gyfrol *Through the Looking Glass* (1871).

Enghreifftiau Cymraeg
---------------------

Ymhlith yr enghreifftiau cyfoes Cymraeg o gyfansoddeiriau cywasgedig mae:

* *hwylacio* – hwyl + ymlacio = chillaxing
* *bronion* neu *brynion* – bron + dynion = moobs (man boobs)
* *cerbryd* – cerbyd + pryd = drive-through bwyd
* *sbwrgi* – sbwriel + ci = litterbug
* *agerstalwm* – ager + erstalwm = steampunk

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Richard Stanton yw ***Durand of The Bad Lands*** a gyhoeddwyd yn 1917. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Maibelle Heikes Justice. Dosbarthwyd y ffilm gan Fox Film Corporation.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Dustin Farnum. Mae'r ffilm *Durand of The Bad Lands* yn 50 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1917. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Immigrant* sef ffilm fud o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Devereux Jennings oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Richard Stanton ar 8 Hydref 1876 yn Iowa a bu farw yn Los Angeles ar 24 Mai 1951. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1911 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Richard Stanton nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow Salvin** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid Salvin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crax salvini***; yr enw Saesneg arno yw *Salvin's curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. salvini*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow Salvin yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow Salvin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Dwyrain Oldham a Saddleworth** (Saesneg: *Oldham East and Saddleworth*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Oldham a Saddleworth ym Manceinion FwyafEtholaeth Dwyrain Oldham a Saddleworth ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2011: Phil Woolas (Llafur)
* 2011–presennol: Debbie Abrahams (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow picoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid picoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crax blumenbachii***; yr enw Saesneg arno yw *Red-billed curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. blumenbachii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow picoch yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow picoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Cors Llyferin** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1981 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 32.82 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cors y Beacon** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Mai 1983 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.62 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Dwyrain Worthing a Shoreham** (Saesneg: *East Worthing and Shoreham*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Worthing a Shoreham yng Ngorllewin SussexEtholaeth Dwyrain Worthing a Shoreham yng Ngorllewin Sussex
* Gorllewin Sussex yn LloegrGorllewin Sussex yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–presennol: Tim Loughton (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Etholaeth seneddol yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Dwyrain Reading** (Saesneg: *Reading East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Reading yn BerkshireEtholaeth Dwyrain Reading yn Berkshire
* Berkshire yn LloegrBerkshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Gerard Vaughan (Ceidwadol)
* 1997–2005: Jane Griffiths (Llafur)
* 2005–2017: Rob Wilson (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Matt Rodda (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Mae **Cors y Farl** yn gors yn ne Ynys Môn sydd wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1968 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 12.52 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow gyddfddu** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid gyddfddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crax fasciolata***; yr enw Saesneg arno yw *Bare-faced curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. fasciolata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow gyddfddu yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow gyddfddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Cors Llanllugan**, a leolir ger pentref Llanllugan yng ngogledd Powys, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.63 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow corniog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid corniog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crax unicornis***; yr enw Saesneg arno yw *Horned curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. unicornis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow corniog yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow corniog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cwpan Webb Ellis
**Cwpan Webb Ellis** yw'r tlws a wobrwyir i'r tîm buddugol yng Nghwpan Rygbi'r Byd, prif gystadleuaeth rhyngwladol rygbi'r undeb. Enwir y cwpan ar ôl William Webb Ellis, a ystyrir yn aml yn ddyfeisiwr y gêm. Dyfarnwyd y tlws i enillydd Cwpan Rygbi'r Byd ers y twrnamaint cyntaf ym 1987. Fe'i enillwyd dwywaith gan Seland Newydd (ym 1987 a 2011), Awstralia (1991 a 1999) a De Affrica (1995 a 2007), ac unwaith gan Loegr yn 2003. Mae'r tlws, sydd 38 cm o uchder, yn pwyso 4.5 kg; mae wedi'i wneud o arian wedi'i euro ac mae ganddo ddwy ddolen ar ffurf sgrôl. Ar un ddolen mae pen gafrddyn ac ar y llall mae pen nymff. Ar wyneb y tlws mae'r geiriau *International Rugby Football Board* ac o dan hynny *The Webb Ellis Cup* wedi'u harysgrifennu.

Hanes
-----

Ceir dau Gwpan Webb Ellis swyddogol, a defnyddir y naill yn gyfnewidiol a'r llall. Gwnaed un ohonynt ym 1906 gan y cwmni o Lundain, Carrington & Co. yn seiliedig ar gynllun cwpan gan Paul de Lamerie yn dyddio'n ôl i 1740; mae'r llall yn gopi a wnaed ym 1986. I benderfynu ar gynllun y cwpan, ymwelodd John Kendall-Carpenter, trefnydd Cwpan Rygbi cynta'r Byd, a Bob Weighill, ysgrifennydd y Bwrdd Rygbi Rhyngwladol (ill dau yn gyn-flaenwyr dros Loegr), a gemydd y Goron, sef Garrard & Co. yn Stryd y Rhaglaw, Llundain. Dangosodd Richard Jarvis, cyfarwyddwr y cwmni, y cwpan i'r ddau o ddaeargell y cwmni.
[1]
Dewiswyd y tlws ym mis Chwefror 1987, ac fe gymeradwywyd y dewis gan Ronnie Dawson o Iwerddon, Keith Rowlands o Gymru, Bob Stuart a Dick Littlejohn o Seland Newydd a'r Awstraliaid Nick Shehadie a Ross Turnbull.[1][2] Seland Newydd oedd y wlad gyntaf i ennill y tlws ym 1987; ers hynny mae pedair gwlad wedi ei ennill.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "The History of the William Webb Ellis Cup". *wesclark.com*. Cyrchwyd 2007-09-12.
2. ↑  "Rugby Trophys". *rugbyfootballhistory.com*. Cyrchwyd 2007-09-12.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow mawr** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid mawrion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crax rubra***; yr enw Saesneg arno yw *Great curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. rubra*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow mawr yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow mawr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow helmog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid helmog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crax pauxi***; yr enw Saesneg arno yw *Helmeted curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. pauxi*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow helmog yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow helmog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Corhesgen** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex humilis* a'r enw Saesneg yw *Dwarf sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Corhesgen.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Corhesgen***
Un o dri chwmwd cantref Llŷn, yng Ngwynedd, oedd **Cymydmaen**. Gorweddai ym mhen eithaf penrhyn Llŷn.

Ffiniai'r cwmwd â chymydau Cafflogion a Dinllaen, yn yr un cantref, i'r dwyrain. Wynebai ei arfordir gogleddol dros y môr i dde-ddwyrain Iwerddon (Leinster), ac yn y de agorai Porth Neigwl a Bae Aberdaron ar rhan ogleddol Bae Ceredigion. Dros Swnt Enlli gyferbyn â phenrhyn gorllewinol y cwmwd ceid Ynys Enlli, gorffwysfa'r Ugain Mil o Seintiau.

Neigwl - rhwng Llanengan a Botwnnog heddiw, yn wynebu ar Borth Neiglw - oedd canolfan weinyddol y cwmwd a safle ei lys. Gan fod y cwmwd ar ran olaf llwybr y pererinion i Enlli, ceid sawl canolfan eglwysig yno. Ymhlith y pwysicaf oedd Aberdaron, Llanfaelrhys, Rhiw, Bryncroes, Llangwnadl a Sarn Mellteyrn.

Plwyfi
------

* Aberdaron
* Bodferin
* Bryncroes
* Llandygwynin
* Llanengan
* Llanfaelrhys
* Llangwnadl
* Penllech
* Rhiw

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru

Ffynhonnell
-----------

* A. D. Carr, 'Medieval Administrative Units', yn *Atlas of Caernarvonshire* (Caernarfon, 1977)
**Cyfnod y Gwladwriaethau Rhyfelgar** (戰國時代) yw'r enw a roddir i'r cyfnod yn hanes Tsieina rhwng y 5g CC a'r 3g CC. Nodweddwyd y cyfnod gan ryfeloedd rhwng nifer o wladwriaethau cynharol fychan, a daeth i ben pan unwyd Tsieina gan Frenhinllin Qin.

Roedd saith gwladwriaeth yn ymladd am rym yn y cyfnod yma:

* Chu (楚)
* Han (韓)
* Qi (齊)
* Qin (秦) (gweler hefyd Brenhinllin Qin)
* Wei (魏)
* Yan (燕)
* Zhao (趙)

Roedd hefyd nifer o wladwriaethau llai:

* Ba (巴)
* Lu (鲁)
* Shu (蜀)
* Song (宋)
* Wey (卫)
* Xue (薛)
* Yue (越)
* Zhongshan (中山)
* Zhou (東周)

Yn raddol, enillodd gwladwriaeth Qin rym, ac yn 330 CC, concrodd Qin lan orllewinol yr Afon Felen. Yn 325 CC cyhoeddodd ei hun yn deyrnas. Erbyn 256 CC, meddiannodd weddill tiriogaethau Zhou, gan roi diwedd at Frenhinllin Zhou. Gwnaeth y gwladwriaethau eraill gynghrair yn erbyn Qin.

Dechreuodd Qin ar ymgyrch i goncro Tsieina gyfan. Yn 230 CC, ymgyrchodd Shi Huang Ti yn erbyn Zhao. Ildiodd Han iddo, ac yn 225 CC ildiodd Wei. Concrwyd Chu yn 223 CC a Yan yn 222 CC. Daeth y cyfnod i ben yn 221 v.Chr. pan goncrwyd Qi, a sefydlwyd Ymerodraeth Tsieina dan Frenhinllin Qin.

  


|  | **Cyfnodau hanes Tsieina** |
| --- | --- |
| **Hanes Tsieina** | Brenhinllin Shang • Brenhinllin Zhou • Cyfnod y Gwladwriaethau Rhyfelgar • Brenhinllin Qin • Brenhinllin Han • Brenhinllin Tang • Brenhinllin Yuan • Brenhinllin Ming • Brenhinllin Qing |
Mae **Cwm Glo a Glyndyrys** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 23 Ionawr 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 181.31 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Bwyteir crempogau ar Ddydd Mawrth Ynyd
**Dydd Mawrth Ynyd** yw'r diwrnod o flaen Dydd Mercher y Lludw, sef y diwrnod olaf cyn dechrau gŵyl y Grawys yn y calendr Cristnogol. Cyfeirir ato ar lafar yn gyffredinol fel **Dydd Mawrth Crempog** am ei fod yn arfer bwyta crempogau; ceir dywediad Cymraeg traddodiadol am hyn, sef "Dydd Mawrth Ynyd, crempog bob munud". Daw'r gair Cymraeg 'ynyd' o'r gair Lladin *initium* ('cychwyn'), cyfeiriad at agosáu'r Grawys. Fe'i gelwir yn *Mardi Gras* mewn llawer o wledydd Catholig, sef "Dydd Mawrth Tew", gan mai'r arfer oedd bwyta pob math o fwydydd a danteithion cyn dechrau ar ymprydio, a oedd yn rhan o'r Grawys, y deugain diwrnod sy'n rhagflaenu'r Pasg.

Arferion
--------

Dawns flynyddol Dydd Mawrth Ynyd yn Nhre-wern. Ffotograff gan Geoff Charles (1940).
Yng Nghymru mae'n hen ŵyl: roedd yn boblogaidd yn yr Oesoedd Canol pan oedd Cymru'n wlad babyddol. Arferid bwyta'r olaf o stôr menyn a saim yn y tŷ trwy wneud crempogau. Roedd y tlodion yn arfer 'blawta' a 'blonega', sef hel blawd a bloneg i wneud crempogau. Mewn rhannau o'r wlad hyd at ddechrau'r 20g byddai plant yn mynd o dŷ i dŷ i fofyn crempogau. Cenid pennill wrth y drws. Dyma fersiwn o ardal Arfon, Gwynedd:

Os gwelwch yn dda ga'i grempog,
Mae 'ngheg i'n sych am grempog,
Os nad oes menyn yn y tŷ
Ga'i lwyad fawr o driog.
Mae Mam yn rhy dlawd i brynu blawd
A 'Nad yn rhy wael i weithio.
Roedd arferion eraill ar Ddydd Mawrth Ynyd yn cynnwys ymladd ceiliogod a chwarae math o bêl-droed gyntefig. Roedd yr olaf yn boblogaidd yn Ne Cymru, er enghraifft yn ardal Arberth, Sir Benfro. Byddai merched yn dod â basgedi llawn o grempogau i roi i'r chwaraewyr niferus. Gêm wyllt heb fawr o reolau ydoedd ac yn fwy o reiat na chystadleuaeth oedd hon, a byddai pobl barchus yn cau eu ffenestri rhag ofn iddynt gael eu torri.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*, Cyfrol I, tud. 1120.
2. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*, Cyfrol IV, tud. 3819.
3. ↑  Trefor M. Owen, *Welsh Folk Customs* (Caerdydd, 1959), tud. 72.
4. ↑  *Welsh Folk Customs*, tud. 74.
5. ↑  *Welsh Folk Customs*, tud. 73.
Chwaraewr rygbi'r undeb yw **Dwayne John Peel** (ganed 31 Awst 1981). Yn ystod ei yrfa fe chwaraeodd fel mewnwr i glybiau Scarlets Llanelli, Sale Sharks a Rygbi Bryste yn ogystal â Chymru.

Ganed ef yng Nghaerfyrddin ac astudiodd ym Mhrifysgol Abertawe. Ymunodd â Chlwb Rygbi Llanelli, gan symud i Scarlets Llanelli pan ffurfiwyd y timau rhanbarthol yn 2003. Ar 15 Ionawr 2008, cyhoeddwyd y byddai'n ymuno â Sale Sharks ar ddiwedd tymor 2007–2008.

Chwaraeodd ei gêm gyntaf dros Gymru yn erbyn Japan yn 2001, pan oedd yn dal yn fyfyriwr. Roedd yn rhan allweddol o dîm Cymru pan enillwyd y Gamp Lawn yn 2005. Dewiswyd ef ar gyfer taith y Llewod i Seland Newydd yn 2005; ef oedd y chwaraewr ieuengaf yn y garfan. Ar 9 Medi 2007, Peel oedd capten Cymru yn ei gêm gyntaf yng Nghwpan y Byd 2007, pan gurwyd Canada 42-17.

Roedd yn rhan o'r garfan a gyflawnodd y Gamp Lawn ym mhencampwriaeth 2008, ond erbyn hyn yr oedd yn wynebu cystadleuaeth am safle mewnwr oddi wrth Mike Phillips. Dim ond un gêm a ddechreuodd Peel yn y bencampwriaeth yma, yn erbyn yr Eidal. Yn Ionawr 2009, cyhoeddwyd nad oedd wedi ei ddewis i fod yn aelod o sgwad Cymru ar gyfer Pencampwriaeth y Chwe Gwlad yn 2009, gyda Mike Phillips a Gareth Cooper yn cael eu dewis fel mewnwyr. Arwyddodd i dîm Rygbi Bryste ar gyfer tymor 2014-2015, a cafodd ei apwyntio yn gapten y clwb gan chwarae gyda cyd-chwaraewyr rhyngwladol Ryan Jones ac Ian Evans.

Bu'n rhaid iddo ymddeol o chwarae rygbi proffesiynol yn Mawrth 2016 ar ôl dioddef o anaf tymor hir ar ei ysgwydd. Enillodd Peel 76 cap i Gymru rhwng 2001 a 2011, a fe gynrychiolodd Llewod Prydain ac Iwerddon mewn tri gêm brawf.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Aviva Premiership Rugby - Sale Sharks". *web page*. Premier Rugby. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-06-16. Cyrchwyd 24 September 2011.
2. ↑  *Dwayne Peel: Bristol and former Wales scrum-half retires*   (en) , BBC Sport, 2 Mawrth 2016.
Gwahanol drwyddedau Comin Creu, a'r rhai y medrwn eu defnyddio ar Wicipedia.
Cyfeiria'r term **cynnwys rhydd**, neu **wybodaeth rydd**, at unrhyw fath o waith at bwrpas, gwaith celf, neu gynnwys heb unrhyw gyfyngiad cyfreithiol arwyddocaol ar ryddid pobl i ddefnyddio, dosbarthu copïau, addasu a dosbarthu gwaith sy'n tarddu o'r cynnwys. Mae'n wahanol i gynnwys agored; gellir addasu cynnwys neu ffeiliau "rhydd"; nid yw bob amser yn bosib gwneud hynny gyda ffeiliau "agored".

Mae cynnwys rhydd yn cwmpasu'r holl weithiau sydd yn y parth cyhoeddus a'r gweithiau hynny sydd â hawlfraint arnynt sydd â thrwyddedau sy'n parchu ac ategu'r rhyddid y sonir amdano uchod. Am fod cyfraith hawlfraint yn rhoi rheolaeth fonopoliaidd i ddeiliaid gweithiau yn awtomatig dros eu creadigaethau yn y mwyafrif o wledydd, rhaid nodi cynnwys sydd â hawlfraint arno'n rhydd, fel arfer drwy gynnwys cyfeiriadau neu gynnwys datganiadau trwyddedu o fewn y gwaith.

Er yr ystyrir darn o waith sydd yn y parth gyhoeddus am fod ei hawlfraint wedi dirwyn i ben yn rhydd, gallai ddod yn an-rhydd unwaith eto gan ddod yn an-rhydd neu anghyfreithlon os yw'r gyfraith hawlfraint yn newid.

Datblygiadau diweddar gyda data
-------------------------------

Yn 2011 cyhoeddodd y Canghellor George Osborne ei fwriad i sefydlu Sefydliad y Data Rhydd (Saesneg: *Open Data Institute*) i hyrwyddo rhannu data er mwyn gweld twf o fewn byd busnes. Bydd y sefydliad yn cael ei reoli gan ddyfeisiwr y we fyd-eang, sef Sir Tim Berners-Lee, a'r Athro Nigel Shadbolt o Brifysgol Southampton.

O fewn ychydig wythnosau i'r cyhoeddiad cyhoeddodd y Comisiwn Ewropeaidd ei fod yn agor ei ddrysau i wybodaeth i'r cyhoedd am ddim drwy bortal data newydd. Bydd hyn yn gosod y safon led led Ewrop ac yn rhoi £85m o arian ar sut i wella trin a thrafod data.

Gweler hefyd
------------

* Wicipedia:Tagiau hawlfraint ar gyfer ffeiliau

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Stallman, Richard (November 13, 2008). "Free Software and Free Manuals". Free Software Foundation. Cyrchwyd March 22, 2009.
2. ↑  EU caves to aging rockers, wants 45-year copyright extension Ars Technica. Nate Anderson. 16 Gorffennaf, 2008. Adalwyd ar 8 Awst, 2008
3. ↑  "Gwefan Sefydliad y Data Rhydd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-07-15. Cyrchwyd 2012-07-16.