**Lucy Maud Montgomery** (30 Tachwedd 1874 – 24 Ebrill 1942) oedd awdur ffuglen fwyaf llwyddiannus Canada. Daeth ei nofel gyntaf, *Anne of Green Gables* (1908), yn werthwr orau ar unwaith ac mae wedi aros mewn print ers ei gyhoeddi.

Cefndir
-------

Ganwyd Montgomery yn Clifton (New London bellach), Prince Edward Island. Roedd hi'n ferch i Hugh John Montgomery a Clara Woolner (née Macneilli). Roedd ei theulu yn un cefnog gyda'i wreiddiau yn yr Alban. Roedd ei hen daid ei mam ar ochor ei mam, William Simpson Macneill, yn aelod o ddeddfwrfa'r dalaith rhwng 1814 a 1838, a bu hefyd yn Llefarydd Tŷ'r Cynulliad. Gwasanaethodd ei thaid tadol, Donald Montgomery, yn neddfwrfa'r dalaith rhwng 1832 a 1874 a'r llywodraeth ffederal rhwng 1873 a 1893.

Bu farw ei mam o'r diciâu ym 1876, ychydig cyn i Montgomery troi'n ddyflwydd oed a chafodd ei magu gan ei nain a thaid mamol. Symudodd ei thad i Prince Albert, North-West Territories (Saskatchewan, bellach). Wedi iddo ail briodi symudodd Montgomery i fyw efo'i deulu newydd ym 1890. Ni fu'r berthynas efo'i mam wen yn un da ac o fewn blwyddyn symudodd yn ôl at ei thaid a nain.

Addysg
------

Ym 1894, cwblhaodd Montgomery cwrs hyfforddi athrawon yng Ngholeg Tywysog Cymru, Charlottetown, gan raddio o’r rhaglen ddwy flynedd gydag anrhydedd ar ôl blwyddyn yn unig. Astudiodd lenyddiaeth Saesneg am flwyddyn yng Ngholeg y Merched, Halifax gan ymadael heb gwblhau gradd.

Gyrfa
-----

Bu'n gweithio fel athrawes yn ysgolion pentref Belmont a Lower Bedeque, Prince Edward Island ar ddiwedd y 1890au. Wedi marw ei thaid ym 1898 dychwelodd i Cavendish a bu'n gweithio yn y swyddfa bost a oedd yn cael ei gadw gan ei nain hyd 1911. Bu hefyd yn darllen proflenni ac yn cyfrannu colofn i'r papur lleol *The Daily Echo*

Gyrfa Lenyddol
--------------

Argraffiad 1af Anne of Green Gables
Ysgrifennodd Montgomery ei nofel gyntaf, *Anne of Green Gables*, ym 1905. Er ei chynnig i sawl cyhoeddwr cafodd y llyfr ei wrthod hyd 1907, pam daeth i gytundeb a chwmni L.C. Page yn Boston. Cyhoeddwyd argraffiad cyntaf y llyfr ym mis Gorffennaf 1908, cafodd ei ail argraffu deng waith cyn diwedd y flwyddyn wedi gwerthu tua 19 mil o gopïau. Roedd ei chytundeb gyda chwmni Page yn cynnwys yr angen iddi ysgrifennu dwy nofel olynol am hanes Anne. Cyhoeddwyd *Anne of Avonlea* ym 1909 ac *Anne of the Island* ym 1915. Ysgrifennodd pedwar llyfr arall i Page yn ystod cyfnod ei chytundeb *Kilmeny of the Orchard* (1910), *The Story Girl* (1911), *Chronicles of Avonlea* (1912), a *The Golden Road* (1913).

Cyflawnwyd cytundeb Montgomery gyda Page pan gyhoeddwyd y drydedd nofel am Ann ym 1915. Er gwaethaf hynny cyhoeddodd Page casgliad o'i straeon byrion *Further Chronicles of Avonlea* ym 1920 a bu anghydfod cyfreithiol hir rhwng y cyhoeddwr a'r awdur.

Wedi syrthio allan efo Page symudodd Montgomery at gyhoeddwyr McClelland and Stewart yng Nghanada a Frederick Stokes yn yr Unol Daleithiau.

Erbyn diwedd ei gyrfa roedd Montgomery wedi cyhoeddi 20 nofel a dau lyfr o straeon byrion, yn ogystal ag un llyfr barddoniaeth a llyfr hunangofiannol. Cyhoeddodd hefyd llu o gerddi, straeon ac erthyglau ar gyfer cylchgronau ar hyd ei hoes. Cafodd y mwyafrif ohonynt eu cyhoeddi mewn llyfrau o gasgliadau ar ôl ei marwolaeth.

Teulu
-----

Priododd Montgomery a Ewen Macdonald, gweinidog gyda'r Presbyteriad, ym 1911 cawsant tri o feibion. Bu mab canol marw ychydig wedi ei eni. Wedi priodi aeth y teulu i fyw yn Leaskdale, Ontario, lle fu Ewen yn gwasanaethu fel gweinidog. Ym 1926 symudodd gweinidogaeth ei gŵr i bentref Norval. Ym 1934 bu Ewen yn ddioddef o salwch meddwl a chafodd ei ddanfon i ysbyty meddwl gan ymddiswyddo o'r weinidogaeth ym 1935. Symudodd y teulu i fyw i Toronto wedi ei ymddiswyddiad.

Marwolaeth
----------

Bedd Ewen Macdonald a L M Montgomery
Bu farw Montgomery yn Toronto ym 1942. Mae ei thystysgrif marwolaeth yn nodi thrombosis y galon fel yr achos. Ym mis Medi 2008 fe wnaeth ei wyres, Kate Macdonald Butler, datgan bod ei nain yn dioddef o iselder a'i bod wedi marw o hunanladdiad trwy orddos o gyffuriau. Cyhoeddodd nodyn hunanladdiad oedd ym meddiant y teulu i gefnogi ei honiad. Er hynny mae rhai arbenigwyr yn amau'r syniad ei bod hi wedi lladd ei hun gan ddadlau bod presenoldeb y rhif "176," ar ben y nodyn yn awgrymu mae nodiadau ar gyfer plot sydd yn y nodyn nid llythyr ffarwel cyn hunanladdiad.

Dychwelwyd corff Montgomery i Prince Edward Island lle cafodd ei chladdu ym mynwent Cavendish.

Gweler hefyd
------------

Llyfryddiaeth Lucy Maud Montgomery

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Lucy Maud Montgomery | The Canadian Encyclopedia". *thecanadianencyclopedia.ca*. Cyrchwyd 2020-01-20.
2. ↑  "L.M. Montgomery". *Tourism Prince Edward Island*. 2015-01-21. Cyrchwyd 2020-01-20.
3. 1 2  "Biography – MONTGOMERY, LUCY MAUD (Macdonald) – Volume XVII (1941-1950) – Dictionary of Canadian Biography". *www.biographi.ca*. Cyrchwyd 2020-01-20.
4. ↑  "Dalhousie Original: Lucy Maud Montgomery". *Dalhousie University*. Cyrchwyd 2020-01-20.
5. ↑  "About L. M. Montgomery | L. M. Montgomery Institute". *www.lmmontgomery.ca*. Cyrchwyd 2020-01-20.
6. ↑  Google, Doodle Archive, *Lucy Maud Montgomery’s 141st Birthday*, adalwyd 2020-01-20
7. ↑  "Books by Montgomery, L. M. (Lucy Maud) (sorted by popularity)". *Project Gutenberg*. Cyrchwyd 2020-01-20.
8. ↑  "Montgomery [married name Macdonald], Lucy Maud (1874–1942), novelist and diarist | Oxford Dictionary of National Biography". *www.oxforddnb.com*. doi:10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-58988. Cyrchwyd 2020-01-21.
9. ↑  Flood, Alison (2008-09-23). "Suicide secret of Anne of Green Gables author". *The Guardian*. ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2020-01-20.
10. ↑  "L.M. Montgomery". *Find a Grave Memorial*. Cyrchwyd 20 Ionawr 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 30145542359096640697
* LCCN: n81018346
* ISNI: 0000 0003 6862 7574
* GND: 118974661
* SELIBR: 194744
* SUDOC: 028812107
* BNF: cb13091851s (data)
* BIBSYS: 90098054
* NLA: 36237357
* NDL: 00450382
* NKC: ola2003169722
* BNE: XX846193
* CiNii: DA03185853
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |