recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hen lun (1943) o noethlymunwyr yn Darwin.
Marchogaeth naturiol.
Yr hoffter gan rai pobl o fod heb ddillad amdanynt yw **noethlymuniaeth**. Mae'n wahanol i'r cyflwr syml o fod yn noeth am fod pobl yn dewis bod felly, dan do neu yn yr awyr agored, yn hytrach na gwisgo dillad.

Er bod unigolion a grwpiau bychan wedi bod wrthi ers canrifoedd yn noethlymuno, gellir olrhain yr ymarfer diweddar hwn yn ôl i'r 1920au yn yr Almaen. Roedd Eva Braun, cariad Adolf Hitler, yn noethlymunwraig frwd, er enghraifft. Cadw'n heini oedd y prif symbyliad yn yr Almaen, yn wahanol, felly, i'r noethlymunwyr yn Ffrainc a'u cysylltiad gyda gwyliau haf. Crewyd gwersylloedd a phentrefi cyfan yn unswydd er mwyn i noethlymunwyr gael gwyliau.

Sefydlwyd y clwb noethlymunwyr cyntaf yng ngwledydd Prydain yn Wickford, Essex, in 1924. Y traeth cyntaf i gael ei wneud yn draeth swyddogol ar gyfer yr ymarfer hwn oedd Fairlight Cove, Hastings, yn 1978.

Ni oddefir noethlymuniaeth ym mhob gwlad. Mae rhai gwledydd yn ei gwahardd yn llwyr ac eraill yn ei goddef dan reolau tynn. Y gwledydd mwyaf goddefol yw gwledydd Gogledd America ac Ewrop (yn cynnwys Rwsia).

Cymru
-----

Ymhlith y Cymry enwog sydd wedi ymarfer noethlymuniaeth y mae'r Dr. William Price, Augustus John a Gwen John.

Caniateir noethlymuno ar y traethau canlynol yng Nghymru:

Cefn Sidan, Pen-bre (Sir Gaerfyrddin); Bae Rhosili (Penrhyn Gŵyr); Twyni Niwbwrch, ger Ynys Llanddwyn, a Bae Malltraeth (Ynys Môn);
Marros a Twyni Cenffig (*Kenfig Burrows*) (De Cymru); Morfa Dyffryn (ger Harlech, Gwynedd).

Yn ogystal, cynhelir taith feicio noeth yng Nghaerdydd yn flynyddol.

Gweler hefyd
------------

* Real Life Cam

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Naturist UK". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-08-20. Cyrchwyd 2008-08-25.
2. ↑  Gwefan taith feicio noeth y byd Archifwyd 2010-06-26 yn y Peiriant Wayback. Adalwyd ar 16-02-2010

Dolen allanol
-------------

* Dossier Naturism
Mae **Noethgrug** yn gopa mynydd a geir rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SN837373. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 292 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 412 metr (1352 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Ciconia pig esgid** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ciconiaid pig esgid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Balaeniceps rex***; yr enw Saesneg arno yw *Whale-headed stork*. Mae'n perthyn i deulu'r Ciconiaid pig esgid (Lladin: *Balaenicipitidae*) sydd yn urdd y *Ciconiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. rex*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r ciconia pig esgid yn perthyn i deulu'r Ciconiaid pig esgid (Lladin: *Balaenicipitidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Ciconia pig esgid | Balaeniceps rex |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Ciconia pig esgid sydd wedi dal pysgodyn ysgyfeinog

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Ciconia pig esgid** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glesyn y celyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gleision y celyn**; yr enw Saesneg yw *Holly Blue*, a'r enw gwyddonol yw *Celastrina argiolus*. **Glesyn yr eiddew** yw enw arall arno. Mae i'w ganfod drwy Ewrop, Asia a Gogledd America; fe'i cofnodwyd yng Ngallt Melyd ym Mai 2012 ac yn 2013.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Imago
Wedi deor o'i ŵy mae glesyn y celyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Lliw
----

Mae ei adenydd yn arian-las golau gyda smotiau gwynion.

Bwyd
----

Daw ei henw o'r planhigyn mae'n hoff iawn o'i fwyta - sef dail y gelyned (*Ilex aquifolium*). Mae rhai ohonyn nhw'n bwyta amrywiaeth o ddail planhigion o fathau eraill hefyd.

Lleoliad
--------

Fe'i canfyddir yng Ngogledd America, America Canol, Ewrasia a De Asia. Gellir ei weld, felly, rhwng Chitral ym Mhacistan i Kumaon yn India.

Isadain

Ffenoleg yng Nghymru
--------------------

### Cofnodion unigol diweddar

Dwy genhedlaeth y flwyddyn: Mawrth, 2 gofnod (de Lloegr); Ebrill, 5 (3 yn ne Lloegr); Mai, 12; Mehefin, 3; Gorffennaf 0; Awst 10; Medi, 1 

Y Genhedlaeth Gyntaf
* Glesyn y Celyn yn ardal Gallt Melyd, Mai 22, 2012. Cyfeirnod grid: SJ 059805
* 7 Mai 2013: "Glesyn y celyn yn mynd a dod trwy'r pnawn yn yr ardd ddoe hefyd - y cyntaf eleni". Ni fu’n dywydd tan heddiw i groesawu’r cyfaill hwn i’r ardd. Fe all ymddangos ym mis Ebrill mewn blynyddoedd ffafriol?
* Dyma’r blynyddoedd y cafwyd glesynnod celyn ym mis Ebrill yn ôl Tywyddiadur Llên Natur, Waunfawr:

Towyn, Abergele, 11 Ebrill 1923; Dyfnaint 20 Ebrill 1992; Kew, Llundain: 30 Ebrill 1994; Ynys Môn: 10 Ebrill 2003\*; Llanfairfechan: 19 Ebrill 2004; Dyfnaint: 11 Ebrill 2007\* (ac eto y flwyddyn hon yn Waunfawr ar yr 21ain); Dyfnaint: 22 Ebrill 2008\*
(\*sef blynyddoedd â gwanwyn cynhesach nag arfer (t-sum+5.5 yn fwy na 400C ar y 31 Mai. Cyfartaledd 1995-2012: 380C. Dim gwybodaeth cyn 1995. Y flwyddyn 2004 yn eithriad - ond hwnnw o ardal cynhesach yn ne Lloegr.)

Yr ail Genhedlaeth
Anterth ym mis Awst yng Nghymru

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Celastrina argiolus***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Cerdyn: ***argiolus*** in LepIndex. Adalwyd 14 Hydref 2006.[*dolen marw*]
4. ↑  "Gwefan Llên Natur; Rhifyn 64; adalwyd 03 Mehefin 2013" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2013-09-24. Cyrchwyd 2013-06-02.
5. ↑  "Butterfly Conservation A-Z of butterflies". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-06-20. Cyrchwyd 2012-06-04.
6. ↑  Tywyddiadur
7. ↑  Data: Huw Jones, Waunfawr
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glesyn y sialc**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gleision y sialc**; yr enw Saesneg yw *Chalkhill Blue*, a'r enw gwyddonol yw *Polyommatus coridon* neu *Lysandra coridon*.

Ŵy

Lliw
----

Mae gan yr oedolyn gwryw adenydd arianlas gydag ymylon du a gwyn. Mae'r fenyw yn dywyllach, ond mae ganddynt hwythau hefyd ymylon tebyg. Gellir dweud y gwahaniaeth rhyngddynt drwy edrych o dan eu hadenydd.

Cynefin
-------

Yng ngwledydd Prydain, fe'i welir mewn iseldiroedd calchog sydd heb wrtaith arno. Mae'r oedolyn i'w weld rhwng Gorffennaf a Medi am gyfnod o rhwng 6-8 wythnos.

Bwyd
----

Mae'r siani flewog yn hoff iawn o *Hippocrepis comosa* (ffacbysen bedol).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae glesyn y sialc yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
****Polyommatus coridon****

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.

* Butterfly Conservation (undated) Butterfly species data: Chalkhill Blue.  Archifwyd 2006-10-12 yn y Peiriant Wayback. (Accessed 2 Nov 2006)
* Emmet, A.M. (1990) Lysandra coridon (Poda). Pages 160-162 in *The Moths and Butterflies of Great Britain and Ireland* Vol. 7 Part 1 (ed. A.M. Emmet and J. Heath). Harley Books, Colchester, UK.
* Tomlinson, D. and R. Still (2002) *Britain's Butterflies*. WildGuides, Old Basing, UK.
Roedd yr Anrhydeddus **Frederick Stephen Archibald Hanbury-Tracy** (15 Medi 1848 - 9 Awst 1906), yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Bwrdeistref Trefaldwyn rhwng 1877 a 1885 ac eto rhwng 1886 a 1892.

Bywyd Personol
--------------

Roedd Hanbury-Tracy yn fab ieuengaf Thomas Hanbury-Tracy, 2il Barwn Sudeley, a'i wraig Emma Elizabeth Alicia, merch George Hay Dawkins-Pennant, o deulu'r Penrhyn. Roedd Sudley Hanbury-Tracy, 3ydd Barwn Sudley a Charles Hanbury-Tracy, 4ydd Barwn Sudeley, yn frodyr hyn iddo. Fe'i addysgwyd yn breifat ac yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt, lle graddiodd BA.

Priododd Helena Caroline Winnington ym 1870, unig ferch Syr Frederick T Winnington, ac Anna Helena Domville ei wraig. Bu iddynt  7 plentyn:

* Eric Hanbury-Tracy
* Edith Julia Helena
* Claud Sudeley Francis
* Cyprienne Emma Madeleine OBE
* Violet Mary Claudia
* Hilda Adelaide Eleanor

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Bu farw Sudeley Hanbury-Tracy, 3ydd Barwn Sudley, brawd Frederick, ym 1877 a chodwyd ei frawd Charles i’r farwniaeth. Er mwyn derbyn ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi bu raid i Charles ildio ei sedd yn Nhŷ’r Cyffredin. Safodd Frederick dros yr achos ryddfrydoli yn yr isetholiad gan gadw’r sedd a churo’r Arglwydd Castellreigh, yr ymgeisydd Ceidwadol yn weddol gyffyrddus.

Yn y pedwar etholiad canlynol gwrthwynebydd Ceidwadol Hanbury-Tracy oedd Pryce Pryce-Jones. Yn etholiad 1880 llwyddodd i gadw’r sedd. Yn etholiad 1885, llwyddodd Pryce-Jones i gipio’r sedd gyda mwyafrif o 83. Bu etholiad arall ymhen y flwyddyn ym 1886 a llwyddodd Hanbury-Tracy i ennill y sedd yn ôl gyda mwyafrif o 173. Yn yr etholiad nesaf ym 1892 enillodd Pryce-Jones eto. Fe apeliodd y Blaid Ryddfrydol yn erbyn canlyniad yr etholiad gan honni bod Pryce-Jones wedi llwgrwobrwyo etholwyr, ond aflwyddiannus bu’r apêl.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Brighton yn 57 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliesr times to the present day, 1541-1895*  adalwyd 15 Hydref 2017
2. ↑  "DEATHOF THE HON FREDRIK HANBURY-TRACY - The Cambrian News and Merionethshire Standard". John Askew Roberts, Edward Woodall & Richard Henry Venables. 1906-08-17. Cyrchwyd 2017-10-14.
3. ↑  "SIR PRYCE PRYCE JONES'S SEAT - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1892-08-04. Cyrchwyd 2017-10-15.
4. ↑  "Marwolacth Mr Tracy - Y Goleuad". John Davies. 1906-08-22. Cyrchwyd 2017-10-15.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Charles Hanbury-Tracy** | **Aelod Seneddol Bwrdeistref Trefaldwyn**1877 – 1885 | Olynydd:**Pryce Pryce-Jones** |
|
| Rhagflaenydd:**Pryce Pryce-Jones** | **Aelod Seneddol Bwrdeistref Trefaldwyn**1886 – 1892 | Olynydd:**Pryce Pryce-Jones** |
Arwydd Givat Haim IhudArwydd Givat Haim Ihud
Mae **Gifat Chaim (Ichwd)** silladiad Saesneg, **Givat Haim (Ihud)** (Hebraeg: גבעת חיים (איחוד)‎, ynganner Gifat Chaim (Ichwd) llyth. "Bryn Bywyd", ysytyr Ihud yw 'undeb') yn Cibwts ger Hadera yn Israel. Lleolir hi o fewn ffiniau Cyngor Rhanbarthol Dyffryn Hefer. Ei phoblogaeth yn 2017 oedd, 1,088. Mae'r Cibwts wedi ei lleoli 38 km o ddinas Tel Aviv a 73 km o Jeriwsalem.

Hanes
-----

Chaim Arlozorov a enwyd y Cibwts are ei ôl, 1933)
Sefydlwyd y cibwts gwreiddiol yn 1932 yn wreiddiol o dan yr enw Givat Gimmel ac fe'i enwyd ar ôl Chaim Arlozorov (sillefir hefyd Haim Arlosoroff), ysgrifennydd cenedlaethol y Asiantaeth Iddewig a lofruddiwyd ar y traeth yn Tel Aviv yn 1933 - efallai am iddo ddelio gyda'r Natsiaeth i wneud yn haws i Iddewon ymfudo i Balesteina. Daeth y rhan fwyaf o'r aelodau gwreiddiol o ddwyrain a chanol Ewrop.

Sefydlwyd y cibwts yn 1952 yn dilyn rhwyg athronyddol o fewn cibwts Givat Haim (a sefydlwyd yn 1932) gyda aelodau oedd yn cefnogi'r blaid asgell chwith Mapam yn mynd ati i greu cibwts Givat Haim (Meuhad), a ymunodd gyda mudiad HaKibbutz HaMeuhad, ac thrigolion oedd yn cefnogi'r blaid Mapam (plaid asgell chwith Meretz bellach yn ymadael i greu Givat Haim (Ihud), a ymunodd â mudiad Ihud HaKvutzot veHaKibbutzim oedd yn gysylltiedig â'r blaid Mapai (sef, y Blaid Lafur Israel, mwy chwith canol, bellach). Heddiw mae'r ddau gibwts yn aelodau o'r 'Mudiad Cibwts' ("Kibbutz Movement", HaTnu'a HaKibbutzit) sy'n uniad a grewyd yn 1999 o sawl gwahanol fath athronyddol o gibwts.

Cafwyd cymodi o fath rhwng y ddau gibwts yn 2012 gyda phenodi Eyal Nissan yn brif weithredwr ar y cyd.

Economi
-------

Yn ogystal ag amaethyddiaeth, mae'r cibwts yn gartref i Prigat, cwmni diod ysgafn fawr yn Israel.

Hynodrwydd
----------

Un hynodrwydd o'r Cibwts yw iddo fod yn destun ffilmig addysgol gan Encyclopaedia Britannica Educational Corporation yn 1973, *Israeli boy - life on a kibbutz* Yn y ffilm fer 15 munud dilynir bywyd un o blant y cibwts, a'i deulu o'r cyfenw Shamir.

Mae'r cibwts hefyd yn le magwyd y canwr Israeli, Ivri Lider, sydd yn hoyw ac wedi ymgyrchu dros hawliau hoyw.

Oriel
-----

* Cofeb Holocost Givat Haim (Ihud)Cofeb Holocost Givat Haim (Ihud)
* Cofeb Holocost Givat Haim (Ihud)Cofeb Holocost Givat Haim (Ihud)
* Llety yn Givat Haim (Ihud)Llety yn Givat Haim (Ihud)
* Arwydd Diogelwch Ffordd yn Givat Haim (Ihud)Arwydd Diogelwch Ffordd yn Givat Haim (Ihud)

Dolenni
-------

* Gwefan swyddogol Cibwts Givat Haim (ihud)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-05-11. Cyrchwyd 2019-05-02.
Hen Logo: 1995-2007?
Hen Logo: 1974-1995?
Gorsaf radio ar gyfer Abertawe a de-orllewin Cymru yw **Greatest Hits Radio South Wales** (gynt **Swansea Sound** neu **Sain Abertawe**).

Gorsaf radio masnachol hynaf Cymru ydyw a dechreuodd ddarlledu ar 95.1 FM ac ar 257 metr ym 1974 o'i stiwdio yn nhref Tre-gŵyr, Abertawe.

Bellach y mae'n bosib ei chlywed ar 1170 y donfedd ganol (257 metr gynt), ar radio digidol DAB Abertawe ac arlein. Peidiodd a ddarlledu ar FM ym 1995 wrth i'r orsaf ddilyn tuedd y cyfnod i rannu'r donfedd ganol ac FM yn ddwy orsaf, a sefydlu 96.4FM The Wave o ganlyniad sy'n darlledu o'r un adeilad yn Nhre-gŵyr.

Pwyslais yr orsaf yw ei bod yn 'Galon De-orllewin Cymru', statws a fagwyd yn ystod ei chyfnod hir o wasanaethu'r ardal, sy'n cynnwys de Sir Gaerfyrddin, Dinas a Sir Abertawe, Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot a rhannau o Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont Ar Ogwr.

Mae'r cwmni bellach yn rhan o gwmni Bauer. Newidiodd ei enw ym mis Medi 2020 i ddod yn rhan o rwydwaith "Greatest Hits Radio".

Mae ganddi amryw o raglenni Cymraeg rhwng 10 a hanner nos yn ystod yr wythnos sy'n cynnwys newyddion, cerddoriaeth a sgwrs i gyd trwy gyfrwng y Gymraeg ac yn y Saesneg.

Cyflwynwyr
----------

* Kevin Johns
* Leighton Jones
* Steve Dewitt
* Steve Shaw
* JJ
* Lloyd Coles
* Alun Jones
* Gareth Wyn Jones
* Tom Cadwalladr
* Wyn Evans
* Chris 'Smithy' Smith
* Wyn Evans
* Phil Hoyles
* Plastic Sam
* Marc Tierney
* Phillip Stephens
* Alun Rhyddid

### Staff Newyddion

* Caroline Allen
* Lexy Blackwell
* Emma Thomas (Golygydd)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *‘Gorsaf radio annibynnol hynaf Cymru’, Sain Abertawe, yn newid ei henw.*  , Golwg360, 3 Medi 2020.  Cyrchwyd ar 4 Medi 2020.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Greatest Hits Radio South Wales
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Clochbioden ddu** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: clochbiod duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Strepera fuliginosa***; yr enw Saesneg arno yw *Black currawong*. Mae'n perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. fuliginosa*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r clochbioden ddu yn perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr cefnddu | Cracticus mentalis |  |
|
| Cigfachwr gyddfddu | Cracticus nigrogularis |  |
|
| Cigfachwr llwyd | Cracticus torquatus |  |
|
| Cigfachwr penddu | Cracticus cassicus |  |
|
| Cigfachwr tinwyn | Cracticus louisiadensis |  |
|
| Clochbioden ddu | Strepera fuliginosa |  |
|
| Clochbioden fraith | Strepera graculina |  |
|
| Clochbioden gefnddu | Gymnorhina tibicen |  |
|
| Clochbioden lwyd | Strepera versicolor |  |
|
| Tarianbig yr iseldir | Peltops blainvillii |  |
|
| Tarianbig yr ucheldir | Peltops montanus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Clochbioden ddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Rhai o'r isrywiogaethau
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn Apolo bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloÿnnod Apolo bach**; yr enw Saesneg yw *Small Apollo*, a'r enw gwyddonol yw *Parnassius phoebus*.

* ♂♂
* ♂ △♂ △
* ♀♀
* ♀△♀△

Cynefin
-------

Mae'r glöyn Apolo bach i'w weld yn Ewrasia a Gogledd America gan gynnwys yr Alpau, yr Wral, Siberia, Kazakhstan, Mongolia, Tsieina, Alaska a Chanada, ac o Unol Daleithiau America i Utah a Mecsico Newydd.

Bwyd
----

Hoff fwyd y siani flewog ydy:

* *Saxifraga*
* *Sedum*
* *Sempervivum montanum*

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloÿnnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn apolo bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd gloÿnnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloÿnnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Parnassius phoebus***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm antur sydd hefyd yn ffilm barodi gan y cyfarwyddwr Howard Ziehm yw ***Flesh Gordon Meets The Cosmic Cheerleaders*** a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Paul Zaza. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Vince Murdocco a William Dennis Hunt. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Batman (ffilm o 1989)* sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Howard Ziehm ar 7 Ebrill 1940.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Howard Ziehm nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Flesh Gordon |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1974-01-01 |
| Flesh Gordon Meets The Cosmic Cheerleaders |  | Canada | Saesneg | 1989-01-01 |
| *Harlot* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1971-01-01 |
| Mona The Virgin Nymph |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1970-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 10 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 10 Gorffennaf 2016.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn Apolo**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloynnod Apolo**; yr enw Saesneg yw *Apollo*, a'r enw gwyddonol yw *Parnassius apollo*.

Lleoliad a chynefin
-------------------

Gellir ei chanfod fel arfer ar fynyddoedd yn Ewrop sydd rhwng 1,000 m (3,300 ft)
 a 2,000 m (6,600 ft)
. Mae'r glöyn hwn o ddiddordeb mawr i'r gyddonydd yn bennaf oherwydd yr amrywiaeth enfawr o isrywogaethau; ceir rhai isrywogaeth mewn un cwm yn unig yn yr Alpau, er enghraifft. Mae gan y glôyn byw hwn isrywiogaethau ledled y byd. Mae'r Apolo Bach, i'w ganfod hefyd ar fynyddoedd uchel a'r *Parnassius mnemosyne* yn byw mewn dyffrynoedd.

Lliw
----

* ♀♀
* ♀△♀△
* ♂♂
* ♂ △♂ △

Oherwydd ei brydferthwch mae wedi cael ei gasglu'n ddiddiwedd gan naturiaethwyr, gan brinhau'n enbyd yn Sbaen a'r Eidal; aeth yn brin hefyd oherwydd fod ei gynefin yn cael ei newid a'i ddwyn oddi wrtho. credir fod cerbydau'n gyfrifol am ddifa rhai isrywiogaethau cyfan yn ne Tyrol, yr Eidal.

*Parnassius apollo*
Siani flewog
Ceir "llygaid mawr", ymylon du ar ei adenydd blaen gwyn a llygad coch ar yr adenydd ôl. Gall maint y llygaid cochion hyn wahaniaethu yn ddibynol ar leoliad; maen nhw hefyd yn newid eu lliw yn yr haul: po mwyaf heulog ydyw, mwya golau yw cochni'r llygaid.

Bwyd
----

Yng nghanol yr haf mae'r oedolyn i'w weld, a neithdar planhigion yw ei fwyd. Mae'r siani flewog yn hoff iawn o fwyta rhywogaethau o *Sedum* (briweg) a *Sempervivum* (llysiau pen tai).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn apolo yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. 1 2  Carter, D. (2000) Butterflies and Moths. Dorling Kindersley, London.
4. ↑  Fred, M.S. O’Hara, R.B. and Brommer, J.E. (2006) Consequences of the spatial configuration of resources for the distribution and dynamics of the endangered Parnassius apollo butterfly. Biological Conservation, 130: 183-192.
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gorllewin Bolton** (Saesneg: *Bolton West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Bolton ym Manceinion FwyafEtholaeth Gorllewin Bolton ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1951: John Lewis Labour
* 1951–1964: Arthur Holt Liberal
* 1964–1970: Gordon Oakes Labour
* 1970–1974: Robert Redmond Conservative
* 1974–1983: Ann Taylor Labour
* 1983–1997: Tom Sackville Conservative
* 1997–2010: Ruth Kelly Labour
* 2010–2015: Julie Hilling Labour
* 2015–presennol: Chris Green Conservative

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen gynnar brin** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex ericetorum* a'r enw Saesneg yw *Rare spring-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Gynnar Brin.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen gynnar brin***
*Peidiwch â chymysgu y rhanbarth hwn â Gorllewin Canolbarth Lloegr (sir), sy'n un o'r siroedd ynddo.*
Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Gorllewin Canolbarth Lloegr** (Saesneg: *West Midlands*), sy'n gorchuddio hanner gorllewinol y rhanbarth traddodiadol a adwaenir fel Canolbarth Lloegr. 

Lleoliad Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr
Mae'n cynnwys chwe sir seremonïol: 

* Gorllewin Canolbarth Lloegr (sir)
* Swydd Amwythig
* Swydd Gaerwrangon
* Swydd Henffordd
* Swydd Stafford
* Swydd Warwick

Mae daearyddiaeth y rhanbarth yn amrywiol, o'r ardaloedd trefol canolog i'r siroedd gwladol yn y gorllewin, sef Swydd Amwythig a Swydd Henffordd, sy'n ffinio â Chymru. Mae'r afon hiraf ym Mhrydain, Afon Hafren, yn mynd trwy'r rhanbarth tua'r de-ddwyrain, gan lifo trwy drefi sirol Amwythig a Chaerwrangon, yn ogystal â'r Ironbridge Gorge, Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

Cyfeiriadau
-----------

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Clawr y llyfr
Manga Japaniaidd ydy ***Chobits*** (ちょびっツ, *Chobittsu*) wedi'i greu gan arlunwyr y cwmni "Clamp" a'i gyhoeddi rhwng Chwefror 2001 a Thachwedd 2002. Mae na 8 cyfrol *tankōbon* i gyd. Addaswyd fel anime i'r teledu mewn cyfres o 26 rhaglen a'u darlledu ar sianel Systemau Darlledu Tokyo. Cafwyd dwy gêm fideo hefyd yn dilyn y gyfres a llawer o *omake* fel calendrau, llyfrau, cardiau a ffigyrau. Manga math Seinen ydy hwn.

Plot
----

Mae'r arwr Hideki Motosuwa, yn canfod math o robot, neu *persocom* (パソコン, *PasoKon*), neu gyfrifiadur personol (パーソナルコンピュータ *pāsonaru konpyūta*) ar ffurf dynol ac mae'n ei enwi yn "Chi" ar ôl yr unig air roedd y robot yn medru ei ddeud oherwydd ei chwymp. Yna, maen nhw'n ymchwilio i sut y daeth Chi i'r ddaear a'r gyfathrach rhwng persocoms a phobol.

Barn y beiriniaid
-----------------

Mae pawb yn canmol safon yr anime: y sŵn a'r llun ac am y cefndir manwl. Ond roedd llawer yn beirniadu symud y ffocws o Hideki i Chi ac am lawer o fanservice.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Carpenter, Christina (2002). "Chobits". THEM Anime Reviews. Cyrchwyd 2008-08-24. "Whereas the manga version of Chobits concentrates more on Hideki's point of view, with him finding out Chii's secrets, the anime is Chii, Chii, and nothing but Chii. Now, if it were more about Chii finding out facets of her personality, basically a retelling of the manga from her point of view rather than Hideki's, this would be fine. Instead, three-fourths of the series is devoted to watching Chii do cute little things.
Tudalen flaen *Hesperides*.
Casgliad o farddoniaeth gan y bardd Robert Herrick yw ***Hesperides*** a gyhoeddwyd gyntaf yn 1648. Dyma'r unig lyfr a gyhoeddwyd ganddo yn ystod ei oes. Mae tua 1,400 o gerddi ac epigramau yn y gyfrol i gyd, y mwyafrif ohonynt yn fyr iawn. Er iddo ysgrifennu cerddi eraill, a gofnodir mewn coflyfrau o'i gyfnod yn Llundain yn y 1620au, mae amlygrwydd a theilyngdod Herrick ym marddoniaeth Saesneg Lloegr yn seiliedig yn gyfan gwbl ar y casgliad hwn.

Mae'r gyfrol yn llawn cerddi serch, yn enwedig rhai a chanddynt neges *carpe diem*, a cherddi natur. Mae'r argraffiad cyntaf yn cynnwys 1,130 o gerddi dan y teitl *Hesperides* ei hun, ac ynghlwm wrthi mae'r cylch o 272 o gerddi ar bynciau crefyddol a elwir "His Noble Numbers". Fel rheol, caiff y cylch hwnnw ei ystyried yn rhan o *Hesperides*, ac felly 1,402 o gerddi sydd yn y casgliad i gyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Leah S. Marcus, "Robert Herrick" yn *The Cambridge Companion to English Poetry: Donne to Marvell*, golygwyd gan Thomas N. Corns (Caergrawnt: Cambridge University Press, 2004), tt. 171–72.
Etholaeth seneddol yn Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Gorllewin Dorset** (Saesneg: *West Dorset*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gorllewin Dorset yn DorsetEtholaeth Gorllewin Dorset yn Dorset
* Dorset yn LloegrDorset yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1895: Henry Farquharson (Ceidwadol)
* 1895–1922: Robert Williams (Ceidwadol)
* 1922–1941: Philip Colfox (Ceidwadol)
* 1941–1974: Simon Digby (Ceidwadol)
* 1974–1997: Jim Spicer (Ceidwadol)
* 1997–2019: Oliver Letwin (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2019–presennol: Chris Loder (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen troed ysgyfarnog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex lachenalii* a'r enw Saesneg yw *Hare`s-foot sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Droed-sgwarnog.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen troed ysgyfarnog***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen weiniog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex vaginata* a'r enw Saesneg yw *Sheathed sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gwain-hesgen.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen weiniog***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen anystwyth** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex bigelowii* a'r enw Saesneg yw *Stiff sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Ddu Alpaidd.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen anystwyth***
Nofel gan Richard Llewellyn ydy ***Green, Green My Valley Now***, a gyhoeddwyd ym 1975. Hwn yw'r trydydd dilyniant, a'r olaf o drioleg, i'r nofel fwy adnabyddus *How Green Was My Valley*.

Plot
----

Mae Huw Morgan wedi dod yn ddyn busnes llwyddiannus ym Mhatagonia, gan sefydlu cwmnïau ffermio a chontractio sifil. Ond gyda'r chwa gwleidyddol yn newid yn yr Ariannin o dan lywodraeth milwrol, penderfynai ef a'i wraig Sûs ddychwelyd i Gymru.

Gan ei fed erbyn hyn yn ddyn cyfoethog, nid yw'n oedi dim yn gwario ffortiwn i brynu, adnewyddu ac ailwampio ffermdy hynafiaid ei wraig yng nghanolbarth Cymru, gan ei droi'n faenor crand. Mae ei gyfoeth sy'n ymddangos yn ddiben yn ei alluogi i brynu eiddo a cheisio troi'r dref fechan o'i chwmpas. Mae'n ymwybodol bod teimladau o genedlaetholdeb ymysg y trigolion, ond ni wnâi unrhyw ymgais i geisio eu deall.

Wedi i bobl glywed ei fod yno, mae'n cyfarfod â'i nith, Blodwen, merch Olwen ei chwaer, sy'n fyfyrwraig piano; mae'n ei noddi i astudio yn yr Almaen. Mae'n canfod fod disgynyddion ei frodyr a'i chwiorydd i gyd wedi allfudo i Awstralia, America, De Affrica a Seland Newydd. 

Daw dynes i ymweld â Huw, sy'n honi ei bod yn wyres i'w frawd, Davy o Melbourne; daw a merch Ffrengig, Kiri, gyda hi. Datgelwyd mai ei dwyllo oedd hi, a'i bod yn derfysgwr IRA, yn chwilio am guddfan wledig er mwyn cynhyrchu bomiau. Mae Kiri yn Lydawes ac yn genedlaetholwraig a gwneuthurwraig bomiau yn ogystal.

Wedi i'w wraig farw, mae Huw yn priodi Teleri, sydd hefyd yn ddisgynnydd o Gymry Patagonia. Caiff y seremoni ei aflonyddu gan rhywun a oedd yn ceisio bradlofruddio, a oedd eisiau dial am i Kiri gael ei charcharu, ond mae ffrindiau Huw yn atal yr ymosodiad. 

Wedi'r briodas mae Huw a Teleri yn gadael am fis mêl, gan fwriadu ymweld â Phatagonia. Cyn gwneud hyn mae Huw yn ymweld a'i gwmwd brodorol o'r diwedd, a fu'n ei osgoi gynt, ac mae'n synnu i ganfod fod y tipiau glo wedi diflannu a'r ardal wedi cael ei ail-dirweddu, a physgod wedi dychwelyd i'r afon a oedd wedi ei lygru ar un adeg.

Cyfeiriadau
-----------

* Richard Llewellyn (1975). *Green, Green My Valley Now*. Michael Joseph Ltd.

Dolenni allanol
---------------

* Richard Llewellyn, britannica.com
Am y cylchgrawn llenyddol, gweler O'r Pedwar Gwynt (cylchgrawn).
Casgliad o ysgrifau gan T. H. Parry-Williams yw ***O'r Pedwar Gwynt***. Fe'i gyhoeddwyd yn 1944 gan y Clwb Llyfrau Cymreig. Mae'n cynnwys 21 ysgrif lenyddol ar amrywiaeth o bynciau ond gyda thynged a ffawd yn thema ganolog. Lleolir rhai yn yr Amerig - yn seiliedig ar atgofion o daith yr awdur i dde a gogledd America - a'r mwyafrif o'r lleill yng Nghymru, yn enwedig ei fro enedigol, Arfon.

Ysgrifau
--------

* "Lilith" (gweler Lilith)
* "Y Drefn"
* "Poteli Ffisig"
* "Llysywod"
* "Y Bys Clec"
* "Rhaib Angau"
* "Yr Efe"
* "Y Lôn Ucha"
* "Y Coed Bach"
* "Rhew"
* "Crist yr Andes"
* "Y Gwyndy"
* "Hafod Lwyfog"
* "*Appendicitis*"
* "Gair o Brofiad"
* "Ar y 'Santa Fe'"
* "Y Flwyddyn Honno"
* "Syrcas"
* "Archoffeiriad"
* "Dyfed"
* "Y Tri Llyn" (sef Llyn y Dywarchen, Llyn y Gadair a Llyn Cwellyn)

Manylion cyhoeddi
-----------------

* T. H. Parry-Williams, *O'r Pedwar Gwynt* (Llundain: Y Clwb Llyfrau Cymreig, 1944). Argraffwyd gan Gee a'i Fab, Dinbych. 84 tudalen.

Cyhoeddwyd yr ysgrifau hyn, ynghŷd ag ysgrifau eraill gan yr awdur, yn y gyfrol *Casgliad o Ysgrifau T.H. Parry-Williams* (Gwasg Gomer, 1984).
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Gefeil-lys lloerddail** (enw gwyddonol: *Cephalozia lunulifolia*; enw Saesneg: *moon-leaved pincerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru a gweddill gwledydd Prydain yn ogystal ag Iwerddon a nifer o wledydd eraill gan gynnwys Canada.

Disgrifiad
----------

Mae'r coesynnau tua 0.2–0.6 mm o led ac mae'r dail yn llai na 0.5 mm o hyd. Mae'n eitha tebyg i'r Gefeil-lys cadwynol (*C. catenulata*) ac mae'r ddwy rywogaeth yn *ddioicous* ac yn tyfu ar yr un math o dir, fel arfer mewn coedwigoedd llaith.

Cynefin
-------

Mae'n hoff o dir agored, gan gynnwys bryniau caregog neu lethrau a mawnogydd. Gall hefyd dyfu, ar adegau, ar greigiau asidig neu mewn corsdir.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Gefeil-lys lloerddail** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Chwarel Penygarnedd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 23 Mawrth 1993 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.94 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen lwydlas y calch** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex flacca* a'r enw Saesneg yw *Glaucous sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Oleulas, Hesgen Oleulas Wyrgamddail.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen lwydlas y calch***
Gwas sifil a gweithredwr busnes yw **Gwyn Owen Evans** (ganwyd Tachwedd 1968). Cychwynnodd fel Prif Weithredwr S4C ar 1 Hydref 2017.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Fe'i magwyd yn Aberystwyth ac aeth i Ysgol Penweddig, Aberystwyth cyn graddio mewn economeg ym Mhrifysgol Abertawe.

Gyrfa
-----

Bu'n gweithio am 10 mlynedd gyda BT, a chododd i fod yn Bennaeth Cysylltiadau â'r Llywodraeth, Llywodraeth Ddatganoledig a Llywodraeth Leol yng Ngwasanaethau Byd-eang BT. Rhwng 2008 a 2010 roedd yn gyfarwyddwr elusen Busnes yn y Gymuned yng Nghymru.

Ymunodd â Llywodraeth Cymru yn 2010 fel Cyfarwyddwr Sgiliau, Addysg Uwch a Dysgu Gydol Oes. Yn 2012 daeth yn Gyfarwyddwr Cyffredinol yr Adran Addysg a Sgiliau ac ar 1 Gorffennaf 2015, daeth yn Ddirprwy Ysgrifennydd Parhaol ar gyfer Addysg a Gwasanaethau Cyhoeddus.

Mae’n gyn-aelod o Fwrdd yr Iaith, Prifysgol Cymru, Casnewydd a Bwrdd Cynghorol Datblygu Diwydiannol Cymru. Mae'n aelod o fwrdd ymgynghorol elusen Marie Curie yng Nghymru.

Ar 15 Mai 2017 cyhoeddwyd ei fod wedi ei benodi fel Prif Weithredwr newydd S4C yn olynu Ian Jones.

Yn Ionawr 2022 dechreuodd ei waith fel Prif Arolygydd Estyn. Dilynodd Meilyr Rowlands a ymddeolodd ym mis Awst 2021.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cyhoeddi Prif Weithredwr newydd S4C. S4C (15 Mai 2017). Adalwyd ar 16 Mai 2016.
2. ↑   Dirprwy Ysgrifennydd Parhaol - Addysg a Gwasanaethau Cyhoeddus. Llywodraeth Cymru (7 Ionawr 2016). Adalwyd ar 16 mai 2017.
3. ↑  "Cyhoeddi Prif Arolygydd newydd Estyn". Llywodraeth Cymru. 21 Gorffennaf 2021.