Map yn dangos hawliadau tiriogaethol y gwrthryfelwyr a'u cyrchoedd hyd 1 Ebrill 2012.
Gwrthdaro rhwng y bobl Twareg a llywodraeth Mali yw **Gwrthryfel y Twareg (2012)**, y gwrthryfel ymwahanol diweddaraf gan y bobl hon yn y Sahara. Cychwynnodd yn Ionawr 2012 dan arweiniad y Mudiad Cenedlaethol dros Ryddid Azawad (MNLA), mudiad seciwlar sydd â'r nod o greu gwladwriaeth i'r Twareg yn ardal Azawad. Mae nifer o aelodau'r MNLA yn gyn-filwyr o'r Cyngor Trawsnewidiol Cenedlaethol a'r fyddin Libiaidd a frwydrodd yn Rhyfel Cartref Libia, a datgana'r gwrthryfelwyr eu bod wedi eu hysbrydoli gan y Gwanwyn Arabaidd. Ymunodd y mudiad Islamiaidd Ansar Dine â'r gwrthryfel, ond mae anghytundeb rhyngddynt a'r MNLA.

Ar 22 Mawrth, cafodd yr Arlywydd Amadou Toumani Touré ei ddisodli mewn *coup d'état* gan fyddin Mali oedd yn feirniadol o'i ymgyrch. Cipiodd y gwrthryfelwyr dinasoedd Kidal, Gao a Tombouctou. Ar 5 Ebrill, wedi iddynt gipio Douentza, datganodd yr MNLA y bydd eu hymgyrch ymosodol yn dod i ben. Diwrnod yn hwyrach, datganodd hwy annibyniaeth Azawad ar Mali, gan obeithio ennill cydnabyddiaeth ryngwladol. Anwybyddwyd neu gondemniwyd y datganiad gan yr Undeb Affricanaidd, yr Undeb Ewropeaidd, a'r Unol Daleithiau. Gwrthodwyd annibyniaeth hefyd gan Ansar Dine, a bwysleisiodd yr angen i weithredu sharia yn Azawad. Ar yr un ddiwrnod datganodd ECOWAS y byddent yn cadw'r heddwch os cytunwyd ar gadoediad rhwng Mali a'r gwrthryfelwyr, ond os na yna byddent yn cyd-ymladd â lluoedd Mali yn erbyn y Twareg.

Yn Ebrill, rhybuddiodd Amnest Rhyngwladol bod Mali ar fin "argyfwng dyngargol" wedi i ragor na 200,000 o bobl ffoi o ogledd y wlad ers dechrau'r gwrthryfel. Rhybudiodd UNESCO bod safleoedd treftadaeth Tombouctou dan fygythiad. Wedi diwedd y brwydro â lluoedd Mali, ni lwyddodd y cenedlaetholwyr a'r Islamyddion i gymodi eu gweledigaethau am y genedl newydd. Ar 27 Mehefin, brwydrodd Islamyddion y Mudiad dros Undod a Jihad yng Ngorllewin Affrica yn erbyn yr MNLA yn Gao, gan gipio'r ddinas.

Gweler hefyd
------------

* Hanes Mali

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwrthryfelwyr Tuareg yn datgan annibyniaeth. Golwg360 (6 Ebrill 2012). Adalwyd ar 8 Ebrill 2012.
2. ↑  (Saesneg) Mali's Rebels Declare a New State in North. *Wall Street Journal* (6 Ebrill 2012).
3. ↑  (Saesneg) Mali Tuareg rebels' call on independence rejected. BBC (6 Ebrill 2012). Adalwyd ar 8 Ebrill 2012.
4. ↑  (Saesneg) Ansar Dine supports "Islam and Sharia" in Mali. AGI.it (6 Ebrill 2012). Adalwyd ar 8 Ebrill 2012.
5. ↑  (Saesneg) Mali junta says power transfer 'within days'. Al Jazeera (7 Ebrill 2012). Adalwyd ar 8 Ebrill 2012.
6. ↑  (Saesneg) Mali: 'On brink of humanitarian disaster' warns Amnesty. Amnest Rhyngwladol (5 Ebrill 2012). Adalwyd ar 8 Ebrill 2012.
7. ↑  (Saesneg) Mali: Timbuktu heritage may be threatened, Unesco says. BBC (3 Ebrill 2012). Adalwyd ar 8 Ebrill 2012.
8. ↑  (Saesneg) Mali: Islamists seize Gao from Tuareg rebels. BBC (28 Mehefin 2012). Adalwyd ar 2 Gorffennaf 2012.
9. ↑  (Saesneg) Serge Daniel (27 Mehefin 2012). Islamists seize north Mali town, at least 21 dead in clashes. *Agence France-Presse*. Google News. Adalwyd ar 2 Gorffennaf 2012.

Dolenni allanol
---------------

* (Ffrangeg) Gwefan swyddogol yr MNLA Archifwyd 2013-04-14 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Cefndir Gwrthryfel y Twareg ar wefan Al Jazeera