recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Athrawiaeth bwysig yng ngwleidyddiaeth grym, *Realpolitik*, a damcaniaeth realaeth yw ***raison d'état*** (Ffrangeg am "rheswm y wladwriaeth") sydd yn ymwneud â goruchafiaeth a chanologrwydd y wladwriaeth yn y drefn ryngwladol. Mae'n dal bod anghenion yn uwchraddol i foesoldeb yng nghysylltiadau rhyngwladol a bod buddiannau'r wlad yn bwysicach na dim arall. Dylai'r llywodraeth felly ystyried popeth yn nhermau beth sydd o fudd i'r wladwriaeth, megis mesureb iwtilitaraidd, a phenderfynu ar y polisïau a fydd yn rhoi iddi'r fantais ar bob un wladwriaeth a gweithredydd arall.

Datblygwyd yr athrawiaeth gan Niccolò Machiavelli yn ei glasur *Il Principe*. Gosodai parhad y wladwriaeth yn ganolog i'w athroniaeth wleidyddol, ac yn bwysicach na phob ystyriaeth arall. Yn ei brif waith arall, *Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio*, crybwyllai disgrifiad o *raison d'état* yn ei hanfod: "Pan bo union ddiogelwch y famwlad mewn peryg, ni dylai bod cwestiwn o ystyried os yw rhywbeth yn gyfiawn neu yn anghyfiawn, yn ddyngar neu yn greulon, yn glodwiw neu yn gywilyddus. Mae'n rhaid anwybyddu pob un ystyriaeth arall a dewis y ffordd o weithredu a fyddai'n diogelu oes a rhyddid y wlad." Ym myd y gwleidydd, yn hytrach na'r athronydd, cysylltir *raison d'état* â pholisïau'r Cardinal Richelieu yn Nheyrnas Ffrainc yn yr 17g. O ran polisi mewnwladol, fe'i defnyddiwyd i gyfiawnhau awdurdod canolog dros ddiddordebau lleol, ac o ran polisi tramor fe'i defnyddiwyd gan Ffrainc i ffurfio cynghreiriau y erbyn y Hapsbwrgiaid, er yr oeddynt yn rhannu'r un ffydd ac ideoleg wleidyddol. Bu'r ffurf iwtilitaraidd ar *raison d'état* ar ei hanterth yng nghyfnod ehangiaeth Otto von Bismarck.

Gellir dadlau bod dimensiwn moesegol i'r athrawiaeth drwy wydryn y fformiwla diben-a-modd. Os ydy'r diben a anelir ato yn un moesol, a dadleuir bod parhad y wladwriaeth yn un felly, yna mae'r tensiynau rhwng moesoldeb cyhoeddus a phreifat yn diflannu, ac mae *raison d'état* yn gyfystyr â'r ddelfryd foesol. Dyma enghraifft o freuddwyd gwrach, fodd bynnag, gan ei bod yn tybio sefyllfa berffaith o foesoldeb yn cyd-ddigwydd â buddiannau'r wlad. Mae gwleidyddion sydd wedi manteisio ar *raison d'état* i gyfiawnhau polisïau anfoesol a dadleuol wedi pardduo'r athrawiaeth yng ngolwg y cyhoedd. Er gwaethaf, mae'n parhau yn gysyniad sydd yn ganolog i ddamcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol a dadansoddi polisi tramor.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Graham Evans a Jeffrey Newnham, *The Penguin Dictionary of International Relations* (Llundain: Penguin, 1998), tt. 460–1.
Grŵp ethnig Tyrcig sydd yn frodorol i'r rhanbarth rhwng Afon Volga a Mynyddoedd yr Wral yn nwyrain Rwsia Ewropeaidd yw'r **Tsafasiaid** (Tsafasieg: чăвашсем trawslythreniad: *Čăvašsyem*). Maent yn byw yn bennaf yn Tsafasia a gweriniaethau cyfagos yn Ffederasiwn Rwsia. Amcangyfrif bod 1.5–2 miliwn ohonynt ar draws y byd. Y Tsafasiaid a'r Gagauz ydy'r unig bobloedd Dyrcig sydd wedi eu troi at Eglwys Uniongred Rwsia.

Hanes
-----

Cofnodwyd enw'r Tsafasiaid am y tro cyntaf mewn ffynonellau Rwseg ym 1508. Mae union darddiad y Tsafasiaid yn ansicr, ond mae ysgolheigion yn cytuno'n gyffredinol eu bod yn disgyn o dri grŵp o leiaf, sef y Bolgariaid a ymsefydlodd ar lannau'r Volga yn y 7g, y Sabir a ymfudodd o'r Cawcasws yn y 8g, a'r llwythau Ffinno-Wgrig a drigodd yn Tsafasia cyn i'r bobloedd Dyrcig gyrraedd. Byddai teyrnas Volga-Bolgaria yn tra-arglwyddiaethu'r rhanbarth o'r 10g nes i'r Mongolwyr orchfygu'r Bolgariaid ym 1236. Daeth y Tsafasiaid felly dan reolaeth yr Ymerodraeth Fongolaidd, ac yna'r Llu Euraid a Chaniaeth Kazan, nes iddynt ddod yn ddeiliaid i Tsaraeth Rwsia ym 1551.

Diwylliant
----------

### Iaith

Iaith Dyrcaidd o'r gangen Oghur yw'r Tsafasieg, sydd yn disgyn o'r hen Folgareg, iaith y Bolgariaid. Dyma'r unig iaith fyw o'r gangen Oghur, a chedwir nifer o elfennau hynafaidd o'r Folgareg ganddi. Mae'r Tsafasieg felly yn dra-gwahanol i'r ieithoedd Tyrcaidd eraill, ac ar un pryd roedd ieithyddion yn credu iddi perthyn i gangen rhwng y teuluoedd Tyrcaidd a Mongolaidd, neu yn ffurf Dyrcigedig ar iaith Ffinno-Wgrig. Ysgrifennwyd y ffurf gynharaf ar Tsafasieg mewn llythrennau rwnig yr Hen Dyrceg, a newidiwyd at yr wyddor Arabeg yn ystod oes Volga-Bolgaria. Yn y 18g, datblygwyd gwyddor unigryw ar sail llythrennau Cyrilig, a chyhoeddwyd y gramadeg Tsafasieg cyntaf ym 1769. Dyfeisiwyd gwyddor newydd gan yr addysgwr Ivan Yakovlev ym 1871.

### Crefydd

Ffurf ar animistiaeth oedd crefydd gyntefig y Tsafasiaid, a châi ei dylanwadu gan Zoroastriaeth, Iddewiaeth (drwy'r Chasariaid), ac Islam. Byddent yn anrhydeddu elfennau tân, dŵr, yr haul, a'r ddaear, ac yn credu mewn ysbrydion y da a'r drwg.

Erbyn canol y 18g, trodd y mwyafrif o Tsafasiaid yn Gristnogion o ganlyniad i ymddiwylliannu â mewnfudwyr Rwsiaidd a chenadaethau gan Eglwys Uniongred Rwsia. Trodd lleiafrif ohonynt yn Fwslimiaid a byddent yn cymhathu i ddiwylliant ac iaith Tatariaid y Volga. Goroesodd yr hen grefydd baganaidd mewn ambell gymuned ar wasgar.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  (Saesneg) Daniel E. Schafer, "Chuvash" yn *Encyclopedia of Russian History*. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 11 Rhagfyr 2021.
2. ↑  John R. Krueger (1961). *Chuvash Manual. Introduction, Grammar, Reader, and Vocabulary* (yn Saesneg). tt. 7–8.
Athronydd o Ffrancwr yng nghyfnod boreol yr Oleuedigaeth oedd **Pierre Bayle** (18 Tachwedd 1647 – 28 Rhagfyr 1706) sy'n nodedig am ei waith *Dictionnaire historique et critique* (1697).

Bywgraffiad
-----------

Ganed Pierre Bayle yn Carla-le-Comte, Teyrnas Ffrainc, ar 18 Tachwedd 1647, yn fab i weinidog o Galfinydd. Yn 1669 trodd Pierre yn Gatholig am gyfnod byr cyn iddo ddychwelyd at ffydd ei dad. Gweithiodd yn diwtor yn Academi Brotestannaidd Sedan cyn iddo dderbyn swydd yn addysgu athroniaeth yno o 1675 i 1681.

Symudodd i Weriniaeth yr Iseldiroedd yn 1681 i addysgu athroniaeth ac hanes yn Rotterdam. Cyhoeddodd *Penseés diverses sur la comète* (1682) yn ddienw, sy'n taflu amheuaeth ar ddysgeidiaeth yr Eglwys Gristnogol o fydysawd dyn-ganolog ac yn dilorni'r gred taw rhagargoelion ydy comedau. Cwestiynodd sawl traddodiad crefyddol yn gyhoeddus, gan ddigio Pierre Jurieau, ei hen gydathro o Sedan a oedd bellach yn weinidog Calfinaidd i gymuned y Walwniaid yn Rotterdam. Wedi i Bayle alw ar Gristnogion i oddef pob safbwynt crefyddol ac anghrefyddol, fe'i amheuwyd gan Jurieau o fod yn gêl-anffyddiwr. Gwaethygodd y rhwyg rhyngddynt yn sgil ymdrechion Bayle i gymodi llywodraeth gwrth-Galfinaidd Louis XIV, brenin Ffrainc. Ar gais Jurieau, collodd Bayle ei gadair athro yn Rotterdam yn 1693.

Am weddill ei oes, ymroddodd Bayle i gyflawni ei *Dictionnaire historique et critique*. Yn ôl yr enw, atodiad i wyddoniadur Louis Moréri, *Le Grand Dictionaire historique* (1674), ydyw. Mewn gwirionedd mae gwaith Bayle nid yn unig yn ymhelaethu ar destunau Moréri ac yn gwirio'i gamgymeriadau, ond hefyd yn cyflwyno erthyglau gwreiddiol niferus, yn ymdrin â chrefydd, athroniaeth ac hanes, ar batrwm unigryw er mynegiad deallusol yr awdur. Dyfyniadau, anecdotau, nodiadau, ac esboniadau cyfochrog sydd yn llenwi trwch y gwyddoniadur, a thrwy'r rhain mae Bayle yn dadlau'n erbyn y syniadaeth uniongred a gyflwynir yn yr erthyglau confensiynol. Cafodd y gwaith ei gondemnio gan yr awdurdodau eglwysig yn yr Iseldiroedd ac yn Ffrainc am iddo gofleidio sgeptigiaeth Byrrhonaidd ac Epiciwriaeth ac am ddyfynnu'r ysgrythur i gyfleu anllad a chabledd. Defnyddiwyd dull beirniadol Bayle yn ddiweddarach yn y 18g gan yr *Encyclopédistes*.

Bu farw Pierre Bayle yn Rotterdam ar 28 Rhagfyr 1706 yn 59 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Pierre Bayle. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 3 Tachwedd 2019.
**Uchelgyhuddiad** (Saesneg: *impeachment*) yw erlyniaeth gyfreithiol gan gorff etholedig yn erbyn arweinwr llywodraeth am gyflawni trosedd gyhoeddus ddifrifol.

Yng ngwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig mae uchelgyhuddiad yn golygu bod Tŷ'r Cyffredin yn gweithredu fel erlynydd yn erbyn y prif weinidog neu weinidog uchel arall, ar ôl pasio cynigiad i'r perwyl yn y siambr, a gwrandewir yr achos yn Nhŷ'r Arglwyddi gyda'r siambr honno'n gweithredu fel barnwr.

Ar 25 Awst, 2004, cyhoeddodd Adam Price ei fod am ddechrau proses o uchelgyhuddiad yn erbyn Tony Blair, gyda chefnogaeth aelodau seneddol Plaid Cymru a'r SNP. Doedd uchelgyhuddiad ddim wedi cael ei ddefnyddio yn y DU am 150 o flynyddoedd (1806). Pe buasai'n llwyddiannus buasai'n rhaid i Blair sefyll achos yn Nhŷ'r Arglwyddi, ond methiant oedd y mesur.

Yn yr Unol Daleithiau mae uchelgyhuddiad, yn erbyn yr Arlywydd fel rheol, yn cael ei gyhoeddi gan Tŷ'r Cynrychiolwyr ac yn cael ei wrando a'i farnu gan y Senedd. Yr achos enwocaf mae'n debyg oedd y bygythiad i ddwyn uchelgyhuddiad yn erbyn Richard Nixon yn ystod sgandal Watergate, a arweiniodd i'w ymddiswyddiad.
Mudiad esthetig yng ngwledydd Prydain a'r Unol Daleithiau o flynyddoedd olaf y 19g a blynyddoedd cynnar yr 20g oedd y **Mudiad Celf a Chrefft** (Saesneg: ***Arts and Crafts Movement***). Cafodd ei ysbrydoli gan ysgrifau John Ruskin a'r delfrydu rhamantaidd o'r crefftwr yn cymryd balchder yn ei waith llaw ei hun. Roedd ar ei anterth rhwng tua 1880 ac 1910.

Roedd yn fudiad diwygio a ddylanwadodd ar bensaernïaeth, celf addurnol, gwneuthuriaeth dodrefn, dylunio tu mewn, a chrefftau Prydeinig ac Americanaidd, ac hefyd hyd yn oed ddyluniadau gerddi "bwthyn" William Robinson neu Gertrude Jekyll. Cafodd yr arddull ei harddel gan William Morris, Charles Robert Ashbee, T. J. Cobden Sanderson, Walter Crane, Nelson Dawson, Phoebe Anna Traquair, Herbert Tudor Buckland, Charles Rennie Mackintosh, Christopher Dresser, Edwin Lutyens, William De Morgan, Ernest Gimson, William Lethaby, Edward Schroeder Prior, Frank Lloyd Wright, Gustav Stickley, Greene & Greene, Charles Francis Annesley Voysey, Christopher Whall ac eraill.

Enghreifftiau o bensaernïaeth arddull Celf a Chrefft yng Nghymru
----------------------------------------------------------------

* Pentref Elan, Powys (Pentref a gynllunwyd i gartrefu gweithwyr oedd yn adeiladu cronfeydd dŵr Cwm Elan)
* Mynachlog Sistersaidd Ynys Bŷr, Sir Benfro. Cynlluniwyd gan John Coates Carter
* Neuadd Aber Artro, Llanbedr, Gwynedd
* Tŷ Bronna, Y Tyllgoed, Caerdydd. Cynlluniwyd gan C. F. A. Voysey o 1903 i 1906
* Wern Isaf, Llanfairfechan, Sir Conwy

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) The Arts & Crafts Society Archifwyd 2012-12-12 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Arts & Crafts Trail Taith yn Ardal y Llynnoedd, Lloegr lle ceir cartrefi, amgueddfeydd ac adeiladau â pherthnasedd i'r mudiad
* (Saesneg) Craftsman Perspective Gwefan am bensaernïaeth Celf a Chrefft
Grŵp ethnig Affricanaidd yn byw yn Bwrwndi, Rwanda a rhannau o Weriniaeth Ddemocrataidd Congo yw'r **Tutsi** (hefyd **Watutsi** a **Batutsi**).

Dywedir fod y Tutsi yn wreiddiol o Ddwyrain Affrica, efallai Ethiopia, a'u bod wedi ymfudo i Rwanda a Bwrwndi yn yr 11g. Yn y 16g, ffurfiwyd teyrnasoedd Tutsi yn yr ardaloedd hyn. Yn draddodiadol, roedd y Tutsi yn ffermwyr gwartheg ac yn ffurfio dosbarth o uchelwyr yn Rwanda a Bwrwndi, tra'r oedd yr Hutu yn tyfu cnydau, a dan reolaeth y Tutsi. Gwaherddid priodasau rhwng Hutu a Tutsi.

Yn yr 20g, bu llawer o derfysg rhwng y Tutsi a'r Hutu. Yn 1994, lladdwyd rhwng 500,000 a miliwn o bobl gan ddau filisia Hutu yn Hil-laddiad Rwanda, a ddechreuodd ar 6 Ebrill pan saethwyd i lawr awyren yn cynnwys Arlywydd Rwanda, Juvénal Habyarimana. Lladdwyd Habyarimana, oedd yn aelod o'r Hutu. Yn y tri mis nesaf, lladdwyd nifer fawr o'r Tutsi, a hefyd rhai Hutu oedd yn gwrthwynebu'r milisia.

Canran Hutu, Tutsi a Twa yn Rwanda a Bwrwndi
--------------------------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Tutsi | Hutu | Twa |
| Rwanda | 9% | 90% | 1% |
| Bwrwndi | 16% | 83% | 1% |
|
Twitch logo (wordmark only)
Mae **Twitch.tv** yn lwyfan fideo byw sy'n berchen i 'Twitch Interactive', is-gwmni o Amazon (Amazon.com). Cyflwynwyd ym mis Mehefin 2011 fel cipolwg ar y llwyfan ffrydio diddordeb cyffredinol, Justin.tv, mae'r safle'n canolbwyntio'n bennaf ar ffrydio byw gêm fideo, gan gynnwys darllediadau o gystadlaethau eSports, yn ogystal â darllediadau cerddoriaeth, cynnwys creadigol, ac yn fwy diweddar, ffrydiau "mewn bywyd go iawn". Gellir gweld y cynnwys ar y wefan naill ai'n fyw neu drwy fideo ar alw.

Ym mis Hydref 2013, roedd gan y wefan 45 miliwn o wylwyr unigryw, 38 miliwn erbyn Chwefror 2014, ystyriwyd mai pedwaredd ffynhonnell fwyaf o draffig brig y Rhyngrwyd yn yr Unol Daleithiau. Ar yr un pryd, ail-frandwyd rhiant-gwmni Justin.tv fel Twitch Interactive i gynrychioli'r newid mewn ffocws - cafodd Justin.tv ei gau ym mis Awst 2014. Y mis hwnnw, cafodd y gwasanaeth ei brynu gan Amazon am US $ 970 miliwn, a arweiniodd at gyflwyno synergeddau gyda gwasanaeth tanysgrifio'r cwmni Amazon Prime . Yn ddiweddarach, prynodd Twitch y cwmni Curse, gweithredwr o gymunedau gemau fideo ar-lein, a chyflwynodd fodd i brynu gemau trwy gysylltiadau ar ffrydiau ynghyd â rhaglen sy'n caniatáu i ffrydwyr gael comisiwn ar werthu gemau y maent yn eu chwarae.

Erbyn 2015, roedd gan Twitch fwy na 1.5 miliwn o ddarlledwyr a 100 miliwn o wylwyr y mis. O ran Q3 2017, Twitch oedd y gwasanaeth fideo arloesol blaenllaw ar gyfer gemau fideo yn yr Unol Daleithiau, ac roedd ganddo fantais dros YouTube  Gaming. O fis Mai 2018, roedd ganddi 2.2 miliwn o ddarlledwyr bob mis a 15 miliwn o ddefnyddwyr gweithredol bob dydd, gyda thua miliwn o ddefnyddwyr cyfatebol cyfartalog. At hynny, roedd ganddi dros 27,000 o sianeli partner Twitch (Mai 2018).

Hanes
-----

Pan lansiwyd Justin.tv yn 2007 gan Justin Kan ac Emmett Shear, rhannwyd y safle yn nifer o gategorïau cynnwys. Tyfodd y categori gemau yn arbennig o gyflym, a daeth hwn y cynnwys mwyaf poblogaidd ar y safle. Ym mis Mehefin 2011, 40 penderfynodd y cwmni gychwyn y cynnwys gemau fel Twitch.tv, wedi'i ysbrydoli gan y tymor 'gameplay' twitch. Fe'i lansiwyd yn swyddogol yn beta cyhoeddus ar 6 Mehefin, 2011. Ers hynny, mae Twitch wedi denu mwy na 35 miliwn o ymwelwyr unigryw'r mis. Roedd gan Twitch tua 80 o weithwyr ym mis Mehefin 2013, a gynyddodd i 100 erbyn mis Rhagfyr 2013. Mae pencadlys y cwmni yn San Francisco.

Cefnogwyd Twitch gan fuddsoddiadau sylweddol o gyfalaf menter, $15 miliwn yn 2012 (ar ben US $7 miliwn a godwyd yn wreiddiol ar gyfer Justin.tv), a $20 miliwn yn 2013. Roedd buddsoddwyr yn ystod tair rownd o godi arian yn arwain at ddiwedd 2013 yn cynnwys Draper Associates, Bessemer Venture Partners a Thrive Capital. Yn ogystal â'r arian mewnlifiad o fentrau, credwyd yn 2013 fod y cwmni wedi dod yn broffidiol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  youtube.com
Llenor Sbaenaidd yn yr iaith Sbaeneg oedd **José María de Pereda** (6 Chwefror 1833 – 1 Mawrth 1906) sydd yn nodedig am ei straeon byrion a nofelau realaidd a leolir ym mynyddoedd Cantabria sydd yn nodweddiadol o fudiad *costumbrismo*.

Ganed yn Nyffryn Besaya, Talaith Santander, yn rhanbarth hanesyddol Cantabria, i deulu o Gatholigion selog. Darparwyd incwm iddo gan ei frawd hŷn, a throdd José ei holl sylw at lenydda felly. Ei ymdrech gyntaf oedd *Escenas montañesas* (1864), casgliad o frasluniau realaidd o bysgotwyr Santander a gwerinwyr mynyddoedd Cantabria.

Ymhlith ei nofelau dychanol a gwleidyddol mae *El buey suelto* (1878), *Don Gonzalo González de la Gonzalera* (1879), a *De tal palo tal astilla* (1880). Campwaith Pereda ydy *Sotileza* (1884), un o nofelau Sbaeneg gwychaf y 19g. Dyma stori epig am fywydau pysgotwyr Santander, esiampl ddiffuant o nofel foes ac arfer sydd hefyd yn cynnwys portreadau enigmataidd o'i chymeriadau. Bu farw yn Santander yn 73 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) José María de Pereda. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 22 Rhagfyr 2019.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Yakov Segel yw ***Ffarwel i’r Colomennod!!*** a gyhoeddwyd yn 1960. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Прощайте, голуби!*** ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Undeb Sofietaidd; y cwmni cynhyrchu oedd Yalta Film Studios. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwseg a hynny gan Yakov Segel a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Mark Fradkin. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Antonina Maksimova, Savely Kramarov, Valentin Bryleev, Did Panas, Leonid Gallis, Aleksei Loktev, Olga Narovchatova, Sergey Plotnikov, Svetlana Savyolova, Aleksandr Sumarokov a Valentina Petrovna Telegina. Mae'r ffilm yn 97 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1960. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Psycho* sy’n ffilm llawn arswyd a dirgelwch gan feistr y *genre* yma, Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,700 o ffilmiau Rwseg wedi gweld golau dydd. 
Yuri Ilyenko oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Yakov Segel ar 10 Mawrth 1923 yn Rostov-ar-Ddon a bu farw ym Moscfa ar 9 Medi 2004. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1936 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Sefydliad Cinematograffeg Gerasimov.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Urdd y Rhyfel Gwlatgar, radd 1af
 * Urdd y Rhyfel Gwladgarol, Ail Ddosbarth
 * Artist Pobl yr RSFSR

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Yakov Segel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Dom, V Kotorom Ya Zhivu |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1957-01-01 |
| *Ein Tropfen im Meer* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1973-01-01 |
| Ffarwel i’r Colomennod! |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1960-01-01 |
| *Inoplanetyanka* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1984-01-01 |
| *Razbudite Muchina!* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1967-01-01 |
| *Seraja bolezn'* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1966-01-01 |
| Y Diwrnod y Gorffennodd y Rhyfel |  | Yr Undeb Sofietaidd | RwsegAlmaeneg | 1959-08-01 |
| *Zirkus-Zauber* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1979-01-01 |
| *Zwischen Ziel und Start* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1977-01-01 |
| *Это начиналось так...* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1956-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  .
Ar bentir ar arfordir gogledd ddwyreiniol Ynys Môn ger Mynydd Eilian gydag Amlwch i'r gorllewin a Bae Moelfre i'r dwyrain y saif **Trwyn y Balog** (Saesneg: *Point Lynas*). Mae goleudy'n codi ohono, un a godwyd yn y 17g oherwydd twf porthladd Lerpwl a bod peilotiaid y porthladd am gyfarwyddo'r llongau yn saff i mewn ac allan o'r porthladd a oedd yn tyfu'n fasnachol yr adeg honno. Trefnwyd hyn gan Ymddiriedolaeth Porthladd Lerpwl.

Yn 1762 pasiwyd deddf yn y Senedd yn awdurdodi codi goleudai a sefydlu cyfundrefn i gyflogi a rheoli peilotiaid i dywys y llongau i'r porthladd. Sefydlwyd Safle Peilotiaid mewn adeilad gyferbyn â Phorth yr Ysgaw ar dir yn perthyn i Henry Morgan yn 1779. Dangoswyd golau i fod yn gymorth i longau cyfagos.

Yn 1827 adeiladwyd Gorsaff Teligraff ar Fynydd Eilian sef Point Lynus, i rybuddio Pier Head, Lerpwl fod llongau ar y ffordd. Dyma'r unig fodd o drosglwyddo'r rhybudd o'r llongau i Lerpwl, er mwyn paraoi dyniol i lwytho a dadlwytho'r llongau heb wastraffu amser. Parhaodd hyn nes i'r system deligraff gyrraedd. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd cuddliwiwyd y goleudy gyda phaent brown, melyn, gwyrdd a du - fel cuddliw.

Yn Awst 1899, holodd Yr Arolwg Ordnans, ynglŷn ag enw'r goleudy a chafwyd fod nifer yn bodoli: Eilianus Point, Point Lynus a Point Lynas. Penderfynwyd ar 'Point Lynas' fel enw swyddogol er mai 'Trwyn y Balog' oedd yr hen enw Cymraeg.

Manylion y goleudy
------------------

* Lleoliad - 53\* 25' 11 *Gog, 04\* 17' 17* Gor.
* Rhestr y Morlys o Oleudai 4160

Y goleudy
Teithiwr ac awdur Amazigh oedd **Abu Abdullah Mohammed ibn Battuta**, adwaenir fel **Ibn Battuta** (1304 – 1368 neu 1369).

Bywgraffiad
-----------

Ibn Batuta
Ganed ef yn Tangier, ym Moroco heddiw. Roedd yn aelod o lwyth Berberaidd y Luwata. Ei enw llawn oedd *Abdullah Mohammed ibn Abdullah ibn Mohammed ibn Ibrahim al-Lawati ibn Battuta*.

Yn 1325, gadawodd Ibn Battuta ddinas Tangier ar bererindod i Mecca. Dilynodd arfordir Gogledd Affrica i Cairo, a theithio i fyny afon Nîl cyn croesi ar y Môr Coch. Methodd gyrraedd Mecca oherwydd gwrthryfel, a dychwelodd i Cairo. Oddi yno, teithiodd i ddinas Damascus, yna i Medina a Mecca. Wedi cwblhau ei bererindod, parhaodd i deithio.

Ymwelodd ac ardaloedd Irac ac Iran, gan deithio trwy Najaf, Basra, Isfahan a Shiraz i Baghdad, lle cyfarfu a'r khan Abu Sa'id. Ymwelodd a Mosul, Diyarbakır a Tabriz cyn dychwelyd i Mecca tua 1328.

Tua 1331, aeth ar daith tua'r de, gan ymweld ag Aden, yna ar hyd arfordir dwyreiniol Affrica i Mogadishu, Mombassa, Zanzibar, Kilwa a dinasoedd eraill. Teithiodd ar draws penrhyn Arabia i ddychweld i Mecca.

Ar ei daith nesaf, aeth trwy'r Aifft, Syria ac Anatolia i gyrraedd y Môr Du, cyn dilyn afon Dnieper ac afon Volga i gyrraedd Bwlgaria. Aeth ymlaen i ddinas Caergystennin, man geni ei wraig, ar hyd arfordir gogleddol Môr Caspia i Ganolbarth Asia, lle ymwelodd a Buchara, Samarkand, Balkh, Kunduz a Kabul a chyrraedd at afon Indus.

Gwnaeth swltan Delhi ef yn qadi (barnwr), a bu yma am wyth mlynedd (tua 1334-1342). Pendodwyd ef yn lysgennad i Tsieina. Ar y ffordd yno, ymwelodd a'r Maldives, lle bu'n gweithio fel qadi am naw mis, ac ymweld a Malabar, Ceylon a Bengal, yna a Sumatera a Cambodia cyn cyrraedd Quanzhou tua 1346. Teithiodd yn ôl o Tsieina trwy Calicut, Hormuz, Baghdad a Caïro, ymwelodd a Mecca eto ac yna ag ynys Sardinia cyn dychwelyd i Moroco yn 1349, wedi bron 25 mlynedd o deithio.

Yn 1350, teithiodd i Andalucía, ac ymwelodd a Valencia a Granada. Yn 1352-1354 aeth ar ei daith olaf, gan groesi anialwch y Sahara i gyrraedd afon Niger, ac ymweld a dinas Timbuktu. Dychwelodd i Fez ym Moroco, lle bu'n gwasanaethu fel qadi eto. Bu farw tua 1368 neu 1369. Rhoddodd hanes ei deithiau mewn llyfr gyda'r teitl *Rihla* ("Teithiau").

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 90635782
* LCCN: n50082288
* ISNI: 0000 0001 2143 2476
* GND: 118639765
* SELIBR: 191293
* SUDOC: 027719154
* BNF: cb11908143b (data)
* BIBSYS: 90533569
* NLA: 35217547
* NDL: 00444181
* NKC: jn20011210248
* The SBN id CFIV091757 is not valid.
* BNE: XX1076718
* CiNii: DA00926468

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **trwynog adain resog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **trwynogion adain resog**; yr enw Saesneg yw *Pinion-streaked Snout*, a'r enw gwyddonol yw *Schrankia costaestrigalis*. Mae i'w weld drwy [[Ewrop. Mae'n debyg iawn i rywogaethau o Crambidae a Pyralidae.

16–22 mm ydy maint yr adenydd agored ac mae'n hedfan rhwng Mai a'r Hydref.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r trwynog adain resog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Torridge a Gorllewin Dyfnaint** (Saesneg: *Torridge and West Devon*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Torridge a Gorllewin Dyfnaint yn NyfnaintEtholaeth Torridge a Gorllewin Dyfnaint yn Nyfnaint
* Dyfnaint yn LloegrDyfnaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol ym 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1987: Peter Mills (Ceidwadol)
* 1987–1997: Emma Nicholson (Ceidwadol, wedyn Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1997–2005: John Burnett (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2005-presennol: Geoffrey Cox (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Gwasgfa dorfol yn ystod gŵyl grefyddol Lag BaOmer ym Meron, Israel, ar 30 Ebrill 2021 oedd **trychineb Lag BaOmer**. Bu farw 45 o bobl ac anafwyd rhyw 150, y mwyafrif ohonynt yn ddynion a bechgyn o enwad yr Iddewon Haredi. Hon oedd y drychineb waethaf, nad oedd yn gyrch milwrol neu yn achos o derfysgaeth, yn hanes Gwladwriaeth Israel.

Dyma oedd yr ŵyl grefyddol sylweddol gyntaf a gynhaliwyd yn gyfreithlon ers i Israel godi'r holl gyfyngiadau ers dechrau pandemig COVID-19. Digwyddodd y drychineb ychydig cyn un o'r gloch y bore ar hyd un o'r llwybrau cul sydd yn cysylltu llwyfannau awyr-agored yr ŵyl. Yn ôl rhai llygad-dystion cychwynnodd y wasgfa wedi i'r heddlu gau'r dramwyfa, ond yn ôl ffynonellau'r heddlu fe'i achoswyd gan bobl yn syrthio ar risiau. Wrth i'r rhes ar flaen y dorf cwympo i'r llawr, disgynnodd y llif o bobl tu ôl iddynt ar eu pennau.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) "Israel crush: Israel mourns as festival crush victims identified", BBC (1 Mai 2021). Adalwyd ar 1 Mai 2021.
2. ↑  (Saesneg) Tzvi Joffre, "In Lag Ba'omer Mount Meron stampede 45 killed, at least 150 injured", *The Jerusalem Post* (1 Mai 2021). Adalwyd ar 1 Mai 2021.
3. ↑  "Mwy na 40 o bobl wedi marw mewn gŵyl grefyddol yn Israel", Golwg360 (30 Ebrill 2021). Adalwyd ar 1 Mai 2021.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **trwynog dwyres**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **trwynogion dwyres**; yr enw Saesneg yw *Twin-striped Tabby*, a'r enw gwyddonol yw *Idia lubricalis*. Mae i'w ganfod o Ganada i lawr i Florida a Texas.

Yn y gorffennol ystyriwyd y *Idia occidentalis* fel isrywogaeth o *Idia lubricalis*.

24–36 mm ydy maint yr adenydd agored ac mae'n hedfan o Fai i Fedi.

Prif fwyd y lindys ydy ffwng, cen carreg a dail sy'n pydru.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r trwynog dwyres yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Melin drafod a sefydliad ymchwil yn Unol Daleithiau America yw'r **RAND Corporation** sydd yn ymwneud â pholisi cyhoeddus.

Datblygodd y RAND Corporation o brosiect ymchwil a datblygiad a ffurfiwyd gan gwmni awyrennau Douglas, yn Santa Monica, Califfornia, ar gyfer Lluoedd Awyr Byddin yr Unol Daleithiau ym 1945. Talfyriad o'r geiriau *research and development* yw RAND. Sefydlwyd yn gorfforaeth ddi-elw ar wahân ym 1948 a oedd yn canolbwyntio ar faterion diogelwch cenedlaethol. Yn y 1960au ymestynnodd ei faes ymchwil i gynnwys materion mewnwladol.

Mae RAND yn cyflogi cannoedd o ysgolheigion ac ymchwilwyr mewn nifer o wahanol ddisgyblaethau. Mae'n derbyn ei arian o gontractau â'r llywodraeth, elusennau, corfforaethau preifat, ac enillion ar ei waddoliad. Lleolir ei bencadlys yn Santa Monica, a mae ganddo swyddfeydd hefyd yn Washington, D.C. Dinas Efrog Newydd, Pittsburgh, Boston, New Orleans, Ridgeland, Mississippi, ac ambell ddinas dramor. Gyda chwmni Blackwell mae'n cyhoeddi cyfnodolyn chwarterol, y *RAND Journal of Economics*.

Pencadlys y RAND Corporation yn Santa Monica, Califfornia

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) RAND Corporation. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 21 Mehefin 2021.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **trwynog yr aethnen**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **trwynogion yr aethnen**; yr enw Saesneg yw *Lesser Belle*, a'r enw gwyddonol yw *Colobochyla salicalis*. Mae i'w ganfod ledled Ewrop.

26–30 mm ydy lled yr adenydd agored ac mae'n hedfan rhwng Mai a Gorffennaf, mewn un genhedlaeth.

Prif fwyd y lindys ydy'r boplysen; gair arall am y bobplysen ydy "aethnen".

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r trwynog yr aethnen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **trwynog tonnog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **trwynogion tonnog**; yr enw Saesneg yw *Bloxworth Snout*, a'r enw gwyddonol yw *Hypena obsitalis*. Mae i'w gael yn Ewrop, y Dwyrain Agos a'r dwyrain Canol hyd at y Sahara.

28–36 mm ydy lled yr adenydd agored ac mae'n hedfan: Gorffennaf hyd at Awst ac yna o Fedi hyd at Hydref yn Ewrop. Ceir dwy neu dair cenhedlaeth pob blwyddyn.

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o *Parietaria* a *Urtica*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r trwynog tonnog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Seiclwraig trac a chyn rhwyfwr ydy **Rebecca Romero** (ganwyd 24 Ionawr 1980, Twickenham, Llundain Fwyaf), a enillodd fedal arian yn rhwyfo *quadruple sculls* Gemau Olympaidd 2004 yn Athen. Y flwyddyn ganlynol roedd hi'n aelod o dîm Prydain a enillodd Pencampwriaethau'r Byd *quadruple sculls* yn Gifu, Japan.

Yn 2006, penderfynodd Romero ymddeol o'r byd rhwyfo, yn rhannol oherwydd problemau gyda'i chefn, a dechreuodd seiclo gyda'r bwriad o ennill ail fedal Olympaidd mewn chwaraeon gwahanol.

Yn Rhagfyr 2006, enillodd fedal arian yng nghymal Moscow, Cwpan y Byd Trac UCI, ei ras seiclo rhyngwladol gyntaf, gan golli allan ar yr aur i'w chyd Brydeinwraig, Wendy Houvenhagel. Cystadlodd Romero a Houvenhagel erbyn ei gilydd unwaith eto yn y rownd derfynol yng nghymal Manceinion yn Ebrill 2007.

Enillodd fedal ym Mhencampwriaethau seiclo'r Byd am y tro cyntaf ym mis Mawrth 2007 gydag arian yn y *Pursuit*. Fe aeth cam ymhellach ym Mehncampwriaethau'r Byd 2008, gan ennill y fedal aur, a medal aur ychwanegol fel rhan o dîm pursuit merched gan osod record newydd y byd yn y broses mewn amser o 3:22.415.

Mae Rebecca yn byw yn High Wycombe, Swydd Buckingham.

Canlyniadau
-----------

### Rhwyfo

Gemau Olympaidd
2004 – Silver, Quadruple Sculls (gyda Frances Houghton, Debbie Flood & Alison Mowbray)
Pencampwriaethau Rhwyfo'r Byd
2005 – 1af, Quadruple Sculls (gyda Katherine Grainger, Frances Houghton & Sarah Winkless)
2003 – 4ydd, Double Sculls
2002 – 5ed, Quadruple Sculls
2001 – 5ed, Quadruple Sculls
Pencampwriaethau'r Byd Odan 23
2000 – 1af, 2-
1999 – 4ydd, 1x

### Seiclo

2007
1af Baner Prydain Fawr Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain
2il Pursuit, Cymal Moscow, Cwpan y Byd Trac UCI
2il Pursuit, Cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac UCI
2il Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
1af Baner Prydain Fawr Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
1af  Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
1af  Pursuit Tîm (gyda Joanna Rowsell a Wendy Houvenhagel), Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Proffil ar wefan swyddogol Gemau Olympaidd Prydain". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-08-31. Cyrchwyd 2007-10-09.
2. ↑  *Pendleton sets new British record* BBC 24 Chwefror 2007
3. ↑  *Pursuit quartet and Hoy take gold* BBC 30 Mawrth 2007
4. ↑  *World Track Cycling: Rebecca Romero record*, Brendan Gallagher 27 Mawrth 2008[*dolen marw*]

Dolenni Allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol
* Proffil ar wefan Archifwyd 2007-10-10 yn y Peiriant Wayback. British Cycling
* Dyddiadur Fideo Romero ar gyfer y Telegraph[*dolen marw*] Mawrth 2008
Mae **Trychiad Ffordd Coed Llyn-y-garnedd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 21 Mai 2010 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.3 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Planhigyn blodeuol yw **Troed-yr-ŵydd gwritgoch** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Amaranthaceae* yn y genws *Blitum*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Chenopodium capitatum* a'r enw Saesneg yw *Strawberry-blite*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Troed yr ŵydd Writgoch. Mae'n frodorol o Gyfandir America ond bellach hefyd ar gael yn Ewrop a Seland Newydd.

Mae'r blodau'n fychan iawn, yn goch - yn ymdebygu i fefus - a gellir eu bwyta. Arferid defnyddio sudd y blodau i lifo brethyn. Mae'r ffrwythau'n cynnwys hadau duon tua 0.7-1.2 mm o hyd. Mae'r dail a'r bonyn yn fwytadwy yn amrwd neu wedi'u coginio.

Mae'n blanhigyn lluosflwydd. Nid oes ganddo stipwl (neu ddeilen fach). Fel arfer mae'r dail yn ddanheddog.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Johnson, Derek; Kershaw, Linda; MacKinnon, Andy; Pojar, Jim (1995). *Plants of the Western Boreal Forest and Aspen Parkland*. Lone Pine Publishing. ISBN 1-55105-058-7Nodyn:Inconsistent citations
2. ↑  "Strawberry-blite (Chenopodium capitatum)". *Northern Bushcraft*. Cyrchwyd 27 Ebrill 2011.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Troed-yr-ŵydd gwritgoch***
Porth Gwylan
Porth Gwylan
Porthladd bychain ar arfordir ogleddol Llŷn, Gwynedd, Cymru, rhwng Porth Ychain a Phorth Ysgaden yw **Porth** **Gwylan**. (Cyfeirnod grid OS SH219374.)

Mae llwybr drol a grisiau yn dilyn i lawr i'r traeth caregog, er fod gofyn bod yn ofalus, mae'r llwybr yn medru bod yn llithrig pan yn wlyb a does fawr ohono ar ôl bellach erbyn cyrraedd y traeth ei hun. Yno gwelir olion o hen ddiwydiant (mewn/allforio) yn parhau yno. Mae modd cyrraedd Porth Gwylan ar hyd Llwybr Arfordir Cymru neu ar hyd llwybr drol o fferm gyfagos o'r un enw sydd yn eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Mae'r porthladd bach yn gysgodol iawn ac yn aml fe welir forlo'n ymlacio'n y dŵr bâs.

Oriel
-----

* Algâu'n tyfu mewn dŵr croyw wrth i afon fach lifo i lawr yr allt i'r môr ym Mhorth GwylanAlgâu'n tyfu mewn dŵr croyw wrth i afon fach lifo i lawr yr allt i'r môr ym Mhorth Gwylan
* Custog Fair yn tyfu'n Mhorth Gwylan.Custog Fair yn tyfu'n Mhorth Gwylan.
* Cen yn tyfu'n gryf ar greigiau Porth GwylanCen yn tyfu'n gryf ar greigiau Porth Gwylan

Gweler hefyd o ran diddordeb lleol
----------------------------------

* Porth Ychain
* Traeth Penllech
* Traeth Towyn
* Tudweiliog
* Porth Ysgaden
* Llangwnnadl
* Porth Tŷ Mawr
* Penllech
* Coetan Arthur/Cromlech Cefnamwlch
* Porth Ysglaig
* Porth Cychod
* Porth Cesyg

Dolenni
-------

* map Ordinance Survey o ardal Porth Gwylan
* Llŷn ar wefan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol

Cyfeiriadau
-----------
Ymerodraeth Newydd Assyria (gwyrdd).
Defnyddir y term **Ymerodraeth Newydd Assyria** am y cyfnod yn hanes Assyria rhwng 934 CC a 609 CC. Hyd y cyfnod yma, roedd grym Assyria wedi bod yn gyfyngedig i ardal Mesopotamia, ond o gyfnod y brenin Adad-nirari II, datblygodd yn ymerodraeth fawr, gyda'i meddiannau yn ymestyn cyn belled a'r Aifft am gyfnod. Cred rhai haneswyr mai hi oedd y wir ymerodraeth gyntaf mewn hanes.

Ychwanegwyd at yr ymerodraeth gan Ashurnasirpal II (883 CC - 859 CC), fu'n ymgyrchu cyn belled a Ffenicia. Parhaodd yr ymgyrchoedd milwrol dan ei fab, Shalmaneser III (858 CC - 823 CC), pan gipiwyd dinas Babilon ac ymladd yn erbyn cynghrair o wladwriaethau Syraidd dan arweiniad Hadadezer, brenin Damascus yn 853 CC, cynghrair oedd yn cynnwys Ahab, brenin Israel. Yn ddiweddarach gorfododd Shalmaneser Jehu, brenin Israel, a dinasoedd Tyrus a Sidon i dalu teyrnged iddo.

Am gyfnod, rhwng 823 a 745 CC, edwinodd grym Assyria dan reolwyr oedd yn cynnwys y frenhines Semiramis. Yn 746 CC daeth Tiglath-pileser III i'r orsedd, a dechreuodd Assyria ymestyn ei thiriogaethau unwaith eto, gan ymgyrchu yn Syria a Ffenicia a chipio Babilon unwaith eto. Yn 727 CC, olynwyd ef gan Shalmaneser V. Bu ef farw'n annisgwyl yn 722 CC wrth ymgyrchu yn Samaria, a chipiwyd yr orsedd gan Sargon II. Concrodd ef Samaria, a rhoi diwedd ar Deyrnas Israel trwy gaethgludo 27,000 o'i thrigolion.

Pan laddwyd Sargon wrth ymladd yn erbyn y Cimmeriaid yn 705 CC, daeth ei fab Sennacherib yn frenin. Symudodd ef y brifddinas i Ninefeh. Cofnodir ei ymgyrch yn erbyn teyrnas Judah yn 701 CC yn Llyfr Esiea. Llofruddiwyd Sennacherib yn 681 CC, ac olynwyd ef gan ei fab, Esarhaddon. Ymosododd ef ar yr Aifft, yn aflwyddiannus yn 673 CC ond yn llwyddiannus ddwy flynedd yn ddiweddarach. Olynwyd ef gan ei fab Aššur-bani-pal yn 669 CC, a than ei deyrnasiad ef cyrhaeddodd Assyria uchafbwynt ei grym.

Wedi marwolaeth Ashurbanipal yn 627 CC, dechreuodd yr ymerodraeth ddadfeilio. Daeth yr ymerodraeth i ben wedi i'r Babiloniaid gipio dinas Ninefeh yn 612 CC.
Gwas neidr ydy'r **Ymerawdwr bach** (Lladin: ***Anax parthenope***; Saesneg:*lesser emperor*), yn nheulu'r *Aeshnidae*. Mae'n frodorol o Dde Ewrop, gogledd Affrica ac Asia. Mae i'w gael yng Nghymru.

Adnabod
-------

Mae'r rhywogaeth hwn yn llai ac yn llai lliwgar na'r Ymerawdwr. Pan fo'n hedfan mae'n eitha tebyg i *A. imperator* ond fod yr *A. parthenope* yn dueddol o ddal ei abdomen yn sythach na'r *A. imperator*. Pan welir gwas neidr eitha mawr yn hedfan - gydag abdomen crwm, mae'n debygol mai *A. imperator* ydyw yn hytrach na'r *A. parthenope*. Ceir cyfrwy gals ar S2 ac S3 ar yr *A. parthenope* a gellir eu gweld hyd yn oed tra'n hedfan. Brwon ydy gweddill yr abdomen. Ceir ychydig o felyn ar waeld S2. Gwyrdd yw lliw'r llygad. Weithiau, mae'n ymddangos yn debyg i *A. ephippiger* ond fod hwnnw ychydig yn llai o ran hyd ac yn deneuach, a llygad brown nid gwyrdd.

Gweler hefyd
------------

* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique*, **6** (1839), 389

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
* www.british-dragonflies.org.uk/
Twmpath dawns, o flaen Castell Caerffili
Digwyddiad Cymreig, ble mae pobl yn dod ynghyd i ddawnsio gwerin yw **twmpath dawns** neu **twmpath dawnsio**. Mae'r gair 'twmpath' yn golygu 'cynulliad o bobl', ac yn hanesyddol mae wedi'i ddefnyddio hefyd i gyfeirio at achlysuron pan fyddai pobl yn dod at ei gilydd i chwarae gemau, mewn 'twmpath chwarae'. Erbyn hyn, fodd bynnag, mae'r gair 'twmpath' yn cael ei ystyried yn gyfystyr â thwmpath dawns. Yn yr 20g bu Urdd Gobaith Cymru yn noddwr brwd o'r twmpathau, yn enwedig yng ngwersylloedd Nglan Llyn a Llangrannog.

Mae'r twmpath fel arfer yn ddigwyddiad anffurfiol ac ni fydd y bobl sy'n cymryd rhan wedi ymarfer o flaen llaw nac yn brofiadol fel dawnswyr gwerin. Bydd y twmpath yn cynnwys nifer o ddawnsfeydd unigol sy'n cael eu dysgu ar y pryd. Yn ystod y noson, mae rhyddid i ddawnswyr adael neu ymuno â dawnsfeydd unigol fel y mynnant, yn hytrach na bod disgwyl iddynt gymryd rhan yn yr holl ddawnsfeydd o'r dechrau i'r diwedd.

Bydd person neu bersonau penodol yn cael y dasg o 'alw' y twmpath, sef cyflwyno'r ddawns i'r rhai sy'n bwriadu cymryd rhan ynddi ac yna'u helpu i gyflawni'r ddawns i gyfeiliant sydd naill ai'n fyw neu wedi'i recordio. Ymhlith y galwyr mwyaf nodedig yng Nghymru mae Dei Tomos.

Erbyn yr 21g roedd twmpath dawns yn aml yn cael ei gynnal i ddathlu Gŵyl Dewi neu fel rhan o ddathliad priodas.

Gweler hefyd
------------

* Dawnsie Twmpath: casgliad o 55 dawns werin boblogaidd Gymreig gan Eddie Jones
* Cymdeithas Ddawns Werin Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "'Twmpath' yng [[Geiriadur Prifysgol Cymru|Ngeiriadur Prifysgol Cymru]]". *Geiriadur Prifysgol Cymru*. 1 Mawrth 2019. URL–wikilink conflict (help)
2. ↑  Gwefan youtube.com; yma clywir y galwr yn rhoi cyfarwyddiadau i'r dawnswyr. Adalwyd 2 Chwefror 2019.

| * v
* t
* e
Cymru Cerddoriaeth Werin Cymru |
| --- |
| Gwyliau a digwyddiadau | 
* Eisteddfod
* Noson Lawen
* Twmpath
* Gŵyl Cadi Ha

 |
| Canu Gwerin | 
* Cerdd Dant
* Cymanfa Ganu
* Cynghanedd
* Cor meibion

 |
| Offerynnau | 
* Crwth
* Ffidl
* Ffliwt
* Pibgorn
* Telyn deires
* Tabwrdd
* Pibau Cymreig

 |
| Mathau o ddawns | 
* Clocsio
* Dawns Gymreig

 |
| Math o ddawns a chân | 
* Pibgorn
* Rîl
* Walts
* Jig

 |
| WiciBrosiect Cymru |
Traeth Porth Madryn
Edrych ar y morfilod yn y Golfo Nuevo
Tref yn Nhalaith Chubut, yr Ariannin, yw **Porth Madryn** (Sbaeneg: *Puerto Madryn*). Roedd ganddi boblogaeth o 45,047 yn 1991 a oedd wedi tyfu i 57,571 yn 2001. Mae'r dref wedi'i gefeillio gyda Nefyn.

Daearyddiaeth
-------------

Saif Puerto Madryn ar lan y môr ar y Golfo Nuevo, y bae rhwng Gorynys Valdés a Punta Ninfas. I dwristiaid, mae'n bwysig fel y dref fwyaf cyfleus ar gyfer ymweliad a Gorynys Valdés, sy'n nodedig am ei adar a bywyd gwyllt arall. Mae'r hinsawdd yn sych ac yn oer, gyda rhwng 150 a 200 mm o wlybaniaeth y flwyddyn.

Hanes
-----

Gwelwyd yr Ewropeaid cyntaf yn y cylch yn 1779 pan laniodd Juan de la Piedra. Sefydlwyd y dref ar y 28 Gorffennaf 1865 pan gyrhaeddodd 150 o Gymry yn y llong Mimosa. Hwy a roes yr enw "Porth Madryn" i anrhydeddu Love Jones-Parry o Fadryn a oedd wedi bod o gymorth mawr iddynt. Tyfodd y dref o ganlyniad i fewnfudwyr Cymreig, Sbaeneg ac Eidaleg adeiladu rheilffordd i'w chysylltu â Threlew.

Economi
-------

Mae'r dref yn dibynnu yn bennnaf ar dri diwydiant, cynhyrchu alwminiwm, pysgota a thwristiaeth. Cyflogir tua 1,700 o weithwyr yn y gwaith *ALUAR Aluminio Argentino*. Yn yr haf mae llawer o dwristiaid yn dod i fwynhau'r traethau, tra yn y gaeaf trefnir teithiau o'r dref i weld morfilod, pengwiniaid a bywyd gwyllt arall.

Baner Porth Madryn

Gefeilldrefi
------------

* Baner Tsile Puerto Montt, Tsile
* Baner Periw Pisco, Periw
* Baner Yr Eidal Paula (yr Eidal), yr Eidal
* Baner Cymru Nefyn, Cymru

 gw • sg • go**Aneddiadau Talaith Chubut**

Aldea Apeleg **·** 
Cerro Cóndor **·** 
Comodoro Rivadavia **·** 
Dolavon **·** 
Esquel **·** 
Gaiman **·** 
José de San Martín **·** 
Lago Blanco **·** 
Lago Puelo **·** 
Lagunita Salada **·** 
Las Plumas **·** 
Los Altares **·** 
Paso de Indios **·** 
Paso del Sapo **·** 
Porth Madryn **·** 
Puerto Pirámides **·** 
Rada Tilly **·** 
Rawson **·** 
Río Mayo **·** 
Río Pico **·** 
Sarmiento **·** 
Tecka **·** 
Telsen **·** 
Trelew **·** 
Trevelin **·** 
Veintiocho de Julio
Canwr Mecsicanaidd oedd **Valentín Elizalde Valencia** (1 Chwefror 1979 - 25 Tachwedd 2006), a elwir hefyd yn "El Gallo de Oro". Roedd Elizalde yn arbenigo mewn cerddoriaeth Fecsicanaidd ranbarthol gyda genres Banda a Norteño. Cafodd ei eni yn Jitonhueca, Sonora.

Dechreuodd gyrfa broffesiynol Valentín Elizalde ar 24 Mehefin 1998 yn Bácame Nuevo, Sonora, yn ystod dathliad Gŵyl San Juan, lle derbyniodd ei daliad cyntaf. Dechreuodd Valentin y paratoadau i recordio ei albwm cyntaf a chafodd ei gydnabod yn nhaleithiau Sonora, Jalisco, Sinaloa a Chihuahua.

Roedd Elizalde nid yn unig yn gantores ond hefyd yn gyfansoddwr; o nifer fawr o ganeuon ac arddulliau amrywiol, o fewn traddodiad y drwm Sinaloan, ymhlith yr arddulliau hyn mae'r narcocorrido.

Lladdwyd Valentín Elizalde gan ddynion taro gan gomando pan oedd yn gadael cyngerdd yn Tamaulipas, tua 03:30 a.m. ar 25 Tachwedd 2006. Yn ystod yr ymosodiad, derbyniodd sawl ergyd gan ddrylliau tanio AK-47 ac AR-15 a .38 arfau pwerus, uchel a achosodd farwolaeth ar unwaith.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Biografía De Valentín Elizalde: El Gallo De Oro[*dolen marw*]
2. ↑  Valentín Elizalde
3. ↑  "Recuerdan fanáticos muerte de Valentín Elizalde". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-08-19. Cyrchwyd 2020-08-25.
4. ↑  Valentín Elizalde a 13 años de su asesinato: la terrible ejecución que acabó con el "Gallo de Oro"