recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Grŵp pwyso dros y Wyddeleg yn Iwerddon yw **Misneach**. Fe’i sefydlwyd gan Máirtín Ó Cadhain ac roedd yn canolbwyntio’n gadarn ar adfywiad yr iaith Wyddeleg. Yr aelodau cyntaf oedd; Máirtín Ó Cadhain, Deasún Breatnach, Cian Ó hEighartaigh, Séamus Ó Tuathail, Prancesias Nic White, Séamus Ruiséal, Eoin Ó Murchú, Micheál Mac Aonghusa, a Seán Ó Beacháin. Roedd darlith Tynged yr Iaith, a gyfieithwyd i'r Wyddeleg, yn rhan o'r hyn a'u sbardunodd.

Ymprydio
--------

Trefnodd y grŵp streic newyn am wythnos yn ystod hanner canmlwyddiant Gwrthryfel y Pasg, oherwydd, gan honi bod y wladwriaeth wedi gwneud consesiynau mewn materion Gwyddeleg a Gaeltacht. Cymerodd Deasún Breatnach, Cian Ó hÉigartaigh, Séamus Ó Tuathail, Proinsias Nic Uait, Séamus Ruiséal, Seán Ó Beacháin, Micheál Mac Aonghusa, Eoin Ó Murchú, Seán Ó Laighin, a Fiachra Ó Dubhthaigh ran ynddo. Cymerodd chwech o bobl o Belfast, a aeth ar streic yn Cumann Cloinard, ran yn yr un ymgyrch, sef Séamus Mac Seán, Tomás Ó Monacháin, Brian Ó Maileoin, Caoimhín Ó Loingsigh, Tomas Ó Duibhir a Donnchadh Ua Bruadair.

*Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae*
----------------------------------------------

Cyhoeddodd y grŵp bamffled am wleidyddiaeth yr iaith Wyddeleg, *Gluaseacht na Gaeilge, Gluaseacht ar strae* a oedd yn seiliedig ar araith a draddodwyd gan Máirtín Ó Cadhain ym mis Awst 1969. Yn yr araith dywedodd wrth siaradwyr Gwyddeleg am gymryd rhan yn 'Ailfeddiannu Iwerddon'.

Ail-ffurfio
-----------

Yn 2012 cyhoeddwyd bod grŵp newydd i gael ei ffurfio o dan yr un teitl a bod y grŵp hwn wedi derbyn caniatâd gan aelodau'r Misneach wreiddiol i arddel yr enw. Mae'r grŵp yn cymryd safbwynt 'radical' o ran yr iaith Wyddeleg.

Gweler hefyd
------------

* Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta - grŵp ymgyrchu dros yr iaith Wyddeleg
* Conradh na Gaeilge - mudiad hŷn dros yr iaith Wyddeleg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   (yn en) *Seminar Kerron Ó Luain*, adalwyd 2023-04-02
2. ↑
Mae **Llety - Wen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Ionawr 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 21.48 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Seiclwr proffesiynol Ffrengig ydy **Sandy Casar** (ganed 2 Chwefror 1979). Ganwyd yn Mantes-la-Jolie, Yvelines. Mae'n reidio dros dîm Française des Jeux.

Mae Casar wedi reidio dros dîm Française des Jeux ers iddo droi'n broffesiynol yn 2000. Cyn nyn, bu'n reidio fel amatur ar yng nghlwb Jean Floch/Mantes.

Daeth Casar i'r amlwg pan ddaeth yn ail yn ras Paris-Nice 2002, roedd ond yn 23 oed ar y pryd. Gorffeneodd yn 13ydd safle yn Giro d'Italia 2003, o flaen Marco Pantani. Ei gamp mwyaf hyd yn hyd oedd i ennill cymal yn Tour de Suisse 2003. Gorffennodd yn 14ydd yn Tour de France 2004 a gwisodd Crys Gwyn y reidiwr ifanc gorau am gyfnod. Daeth yn 6ed yn Giro d'Italia 2006, 25 munud tu ôl i'r enilllydd Ivan Basso.

Ar 27 Gorffennaf 2007, tarodd Sandy Casar gi ond aeth ymlaen i ennill ei gymal cyntaf yn y Tour de France.

Canlyniadau
-----------

2002
1af Cymal 4, Circuit Franco-Belge
2il Paris-Nice
1af Dosbarthiad Reidiwr Ifanc
3ydd Paris-Camembert
2003
1af Cymal 4, Tour de Suisse
2il GP Le Télégramme
2004
1af Cymal 2, Tour du Poitou Charentes et de la Vienne
2il Route du Sud
2005
1af Route du sud
2007
1af Cymal 18, Tour de France
2009
1af Cymal 16, Tour de France
2010
1af Cymal 9, Tour de France
2011
1af Paris-Camembert

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2006-12-03 yn y Peiriant Wayback.
* Bywgraddiad ar wefan Française des Jeux
* Proffil ar wefan cyclingwebsite.net Archifwyd 2008-10-11 yn y Peiriant Wayback.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Sandy Casar***
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori barablus** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid parablus) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lorius garrulus***; yr enw Saesneg arno yw *Chattering lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. garrulus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Genws
-----

Mae'r lori barablus yn perthyn i'r genws *Lorius*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori barablus | Lorius garrulus |  |
|
| Lori benddu | Lorius lory |  |
|
| Lori dorbiws | Lorius hypoinochrous |  |
|
| Lori warbiws | Lorius domicella |  |
|
| Lori yddf-felen | Lorius chlorocercus |  |
|
| Lorius albidinuchus | Lorius albidinucha |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori barablus** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| [[:delwedd:|Kenneth Bowen - Mae Hiraeth yn y Môr]] |
| [[delwedd:|180px|noicon]] |
|  |
| 

---

 |

 |
| *Yn cael trafferth gwrando ar y ffeil? Gweler Cymorth - sain.* |

Canwr tenor, arweinydd ac athro o Gymro oedd **Kenneth John Bowen** (3 Awst 1932 – 1 Medi 2018).

Ganwyd Bowen yn Llanelli. Gwnaeth ei radd BA ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth a gradd MA cerddoriaeth yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt.

Yn y 1960au enillodd nifer o wobrau cerdd a pherfformiodd ar lwyfannau yng Nghymru, Lloegr ac ar draws y byd. Bu'n perfformio yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac yn gyson gyda chwmni Opera Cenedlaethol Cymru, y Royal Opera a'r English National Opera. Rhwng 1987 a 1981 roedd yn bennaeth ar Astudiaethau Llais yr Academi Gerdd Frenhinol yn Llundain. Ymddeolodd o waith llawn amser yn 1988. Rhwng Chwefror 1983 a Rhagfyr 2008 roedd yn Gyfarwyddwr Cerdd Corâl Cymru Llundain.

Yn 2003 cafodd radd anrhydeddus o Ddoethur mewn Cerddoriaeth gan Brifysgol Cymru.

Bywyd personol
--------------

Priododd Angela Mary yn 1959 a chawsant ddau fab. Mae ei fab Geraint yn gyd-gyfarwyddwr artistig y Three Choirs Festival yn Lloegr. Mae ei fab Meurig yn ysgrifennu am gerddoriaeth, ac yn gyn-gyfarwyddwr Gŵyl Gerdd Cheltenham.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   International Who's who in Music and Musicians' Directory: (in the Classical .... Adalwyd ar 2 Medi 2018.
2. ↑  *Marw'r tenor Kenneth Bowen*  , BBC Cymru Fyw, 2 Medi 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 79169488
* LCCN: n84028513
* ISNI: 0000 0001 0784 3412
* GND: 134334671
* BNF: cb13941172b (data)
* BIBSYS: 5056715
* NLA: 35117282
* NKC: jx20060321018
* BNE: XX864288

 |
Cofadail mawreddog yw'r *Mausoleum* (Groeg *Μαυσολειον*) a godwyd yn ninas Halicarnassos yn nhalaith Caria yn Asia Leiaf er anrhydedd y brenin Mausolus yn 352 CC gan ei wraig Artemisia. Mae'n un o Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd.

O ran ei adeiladwaith roedd iddo is-strwythr hirsgwar mawr, 440 troedfedd o gwmpas, wedi ei amgylchynu gan 36 colofn, ac wedi ei goroni gan byramid 24 gradd gyda *quadriga* (cerbyd pedwar march) ar ei gopa, yn ôl Pliny'r Hynaf (*Naturalis Historia* xxxvi, 30-31). Uchder y cofadail oedd 140 troedfedd ac roedd wedi'i baentio â phob lliw dan haul. Satyrus a Pythius oedd y penseiri a gwaith y cerflunwyr enwog Scopas, Bryaxis, Timotheus a Leochares oedd y cerfluniau ar hyd ei ochrau.

Roedd y Mausoleum mewn cyflwr da hyd at y 12g OC ond dirywio fu ei hanes ar ôl hynny. Daeth Marchogion St John i'r ardal ar ddiwedd y 14g a dechrau ei ddefnyddio fel chwarel. Yn goron ar y fandaliaeth hon, toddwyd y cerfluniau marmor i wneud gwyngalch ar gyfer eu caer yn 1522. Darganfuwyd olion yr adeilad o'r newydd yn 1857 a symudwyd drylliau o'r cerfluniau i'r Amgueddfa Brydeinig. Mae gwaith archaeolegol diweddar wedi datguddio safle'r Mausoleum ond ychydig sy'n aros ohono.

Rhoddwyd yr enw *mausoleum* gan y Rhufeiniaid ar eu cofadeilion hwythau, gan gynnwys Beddrod Hadrian yn Rhufain (Castell Sant Angelo heddiw).

Y Mausoleum yn Halicarnassus (engrafiad lliwiedig gan Martin Heemskerck, 16g)

Llyfryddiaeth
-------------

* Oskar Seyffert, *A Dictionary of Classical Antiquities* (argraffiad newydd, Llundain, 1902)
* Jean-Pierre Thiollet, *Bodream*, Anagramme Ed. 2010, ISBN 978-2-35035-279-4.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori yddf-felen** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid gyddf-felyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lorius chlorocercus***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-bibbed lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. chlorocercus*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori yddf-felen yn perthyn i'r genws *Lorius*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori barablus | Lorius garrulus |  |
|
| Lori benddu | Lorius lory |  |
|
| Lori dorbiws | Lorius hypoinochrous |  |
|
| Lori warbiws | Lorius domicella |  |
|
| Lori yddf-felen | Lorius chlorocercus |  |
|
| Lorius albidinuchus | Lorius albidinucha |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori yddf-felen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori Tahiti** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid Tahiti) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Vini peruviana***; yr enw Saesneg arno yw *Tahitian lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *V. peruviana*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori Tahiti yn perthyn i'r genws *Vini*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori Kühl | Vini kuhlii |  |
|
| Lori Stephen | Vini stepheni |  |
|
| Lori Tahiti | Vini peruviana |  |
|
| Lori ddulas | Vini ultramarina |  |
|
| Lori gorunglas | Vini australis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori Tahiti** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
RMS Mauretania
Cerdyn post Mauretania o 1908
Chwaer-long yr RMS Lusitania oedd yr ***RMS Mauretania***, y gyntaf o ddwy long deithio i ddwyn yr enw. Fe'i henwir ar ôl y dalaith Rufeinig Mauretania yng ngogledd Affrica.

Adeiladwyd y Mauretania gyntaf yn 1906 yn iardau Swan, Hunter & Wigham Richardson, Newcastle upon Tyne, gogledd-ddwyrain Lloegr. Roedd ganddi hyd o 790 troedfedd a lled trawst o 88 troedfedd. Roedd y llong yn pwyso 31,938 tunnell ac yn cael ei gyrru gan bedwar siafft tyrbein ag iddynt nerth o 76,000 hp. Gallai gyrraedd cyflymder o 25 *knot* ar y môr agored.

Ar ei byrddau roedd ganddi le i 563 teithiwr dosbarth cyntaf, 464 ail dosbarth a 1,138 trydydd dosbarth; fel llong i gludo milwyr roedd ganddi ddigon o le i 4,000 o filwyr.

Fel ei chwaer-long y Lusitania, cafodd y Mauretania ei lawnsio yn 1906. Gwnaeth ei mordaith gyntaf yn 1907 o Lerpwl i Ddinas Efrog Newydd. Gyda'r Lusitania, hi oedd y llong deithio gyflym gyntaf i gael ei hadeiladu yng ngwledydd Prydain yn yr 20g. Enillodd y Ruban Glas ym mis Medi, 1909, diolch i'w tyrbeins grymus a'i chynllun uchelgeisiol.

Gwasanaethai fel llong i gludo milwyr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf gan ddychwelyd i'r rhediad traws-Iwerydd ar ddiwedd y rhyfel ar ôl cael ei hatgyeirio'n sylweddol yn sgîl tân trychinebud yn 1921.

Cafodd ei sgrapio yn 1935 yn iard dorri Rosyth, yn yr Alban.
Mae **Ffordd Coed Dôl-fawr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Ionawr 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.08 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Loricît bach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: loricitiaid bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Glossopsitta pusilla***; yr enw Saesneg arno yw *Little lorikeet*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. pusilla*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Genws
-----

Mae'r loricît bach yn perthyn i'r genws *Glossopsitta*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Loricît bach | Glossopsitta pusilla |  |
|
| Loricît corun piws | Glossopsitta porphyrocephala |  |
|
| Loricît mwsg | Glossopsitta concinna |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Loricît bach** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Llabedlys wylun** (enw gwyddonol: *Solenostoma obovatum*; enw Saesneg: *egg flapwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Llabedlys wylun** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori Duyvenbode** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid Duyvenbode) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chalcopsitta duivenbodei***; yr enw Saesneg arno yw *Duyvenbode’s lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. duivenbodei*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori Duyvenbode yn perthyn i'r genws *Vini*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori Duyvenbode | Chalcopsitta duivenbodei |  |
|
| Lori ddu | Chalcopsitta atra |  |
|
| Lori felynresog | Chalcopsitta scintillata |  |
|
| Lori gardinal | Chalcopsitta cardinalis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori Duyvenbode** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori adeinddu** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid adeinddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eos cyanogenia***; yr enw Saesneg arno yw *Black-winged lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. cyanogenia*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Genws
-----

Mae'r lori adeinddu yn perthyn i'r genws *Eos*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori adeinddu | Eos cyanogenia |  |
|
| Lori goch | Eos bornea |  |
|
| Lori goch a glas | Eos histrio |  |
|
| Lori lasresog | Eos reticulata |  |
|
| Lori wddf fioled | Eos squamata |  |
|
| lori glustlas | Eos semilarvata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori adeinddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Llabedlys stipylaidd yr Alban** (enw gwyddonol: *Harpanthus flotovianus*; enw Saesneg: *great mountain flapwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Llabedlys stipylaidd yr Alban** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori dorbiws** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid torbiws) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lorius hypoinochrous***; yr enw Saesneg arno yw *Purple-bellied lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. hypoinochrous*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori dorbiws yn perthyn i'r genws *Lorius*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori barablus | Lorius garrulus |  |
|
| Lori benddu | Lorius lory |  |
|
| Lori dorbiws | Lorius hypoinochrous |  |
|
| Lori warbiws | Lorius domicella |  |
|
| Lori yddf-felen | Lorius chlorocercus |  |
|
| Lorius albidinuchus | Lorius albidinucha |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori dorbiws** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Loricît Goldie** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: loricitiaid Goldie) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Trichoglossus goldiei***; yr enw Saesneg arno yw *Goldie’s lorikeet*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. goldiei*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r loricît Goldie yn perthyn i'r genws *Psitteuteles*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Loricît Goldie | Psitteuteles goldiei |  |
|
| Loricît amrywiol | Psitteuteles versicolor |  |
|
| Loricît iris | Psitteuteles iris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Psitteuteles goldiei*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Loricît Goldie** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Fernando Merino yw ***La Dinamita Está Servida*** a gyhoeddwyd yn 1968. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan José Luis Dibildos. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tony Leblanc, Laurita Valenzuela, Tomás Blanco, Alfredo Landa, Rafael Alonso, Charles Stalnaker, Cris Huerta, Fernando Sánchez Polack, María Silva, Francisco Piquer Chanza a Manolo Gómez Bur. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1968. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *2001: A Space Odyssey* sef ffilm wyddonias gan Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Manuel Rojas oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Fernando Merino ar 1 Ionawr 1931 ym Madrid.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Fernando Merino nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Gwasanaeth gwe oedd **Scroogle** oedd yn dieithrio cyfeiriad rhyngrwyd (cyfeiriad IP) defnyddwyr sy'n dymuno gwneud chwiliadau Google yn anhysbys neu ddi-enw, sef heb ddatguddio gwybodaeth bersonol. Yn ogystal roedd Scroogle yn cynnig yr opsiwn o amgodiad SSL ar gyfer pob neges oedd yn pasio rhwng ei gyfrifiadur a'r dudalen chwilio.

Crëwyd yr offeryn hwn gan Daniel Brandt, beirniad blaenllaw o Google, yn 2003 am ei fod yn poeni fod Google yn hel gwybodaeth am ei ddefnyddwyr yn ddiarwybod iddynt. Creodd Scroogle i ffiltrio chwiliadau trwy ei wasanaethyddion cyn iddynt fynd i Google. Dydy canlyniadau'r chwiliadau ddim yn cael eu cadw ac mae'r logiau yn cael eu dileu bob wythnos. Gan nad oedd Scroogle yn cyfatebu ymholiadau gyda chyfeiriad IP y defnyddiwr nid oedd yn bosibl gwybod pwy a ofynnodd am beth, hyd yn oed pe bai'r logiau chwiliad ar gael ac felly roedd preifatrwydd y defnyddiwr yn ddiogel. Cred Brandt ac eraill fod Google yn camddefnyddio'r wybodaeth a gesglir weithiau a bod ei led-fonopoli yn fygythiad i ryddid ar y rhyngrwyd.

Dyblodd traffig Scroogle rhwng Rhagfyr 2007, pan oedd yn cael 100,000 ymwelydd y dydd, a Mehefin 2009.

Yn ogystal â chwilio'n anhysbys, caniataodd Scroogle i'r defnyddiwr chwilio'r we trwy Google heb dderbyn hysbysebion Google. Bu dewis o 28 iaith (dim ar gael yn Gymraeg). Roedd ar gael fel dyfais plygio-i-mewn i rhai porwyr fel Mozilla Firefox hefyd.

Ceir rhai peiriannau chwilio eraill sy'n cynnig gwasanaethau cyffelyb, e.e. ixQuick.

Cafodd ei gau yn Chwefror 2012.

Dolenni allanol
---------------

* Nid yw'r ddolen ganlynol, bellach, yn gweithio:  Scroogle
* Google Watch, gwefan Daniel Brandt

Gweler hefyd
------------

* Google
* Google Watch
* Ixquick
* Preifatrwydd ar y rhyngrwyd
Athro prifysgol ac awdur Palesteinaidd yw **Lama Abu-Odeh** (Arabeg: لمى أبو عودة‎, ganwyd 1962) sy'n dysgu yng Nghanolfan y Gyfraith, Prifysgol Georgetown. Mae hi wedi ysgrifennu'n helaeth ar gyfraith Islamaidd, ffeministiaeth, a chyfraith teulu.

Ganed Abu-Odeh yn Aman, Gwlad Iorddonen ym 1962, yn ferch i Adnan Abu-Odeh, cyn-seneddwr yn Nhŷ Seneddol yr Iorddonen a llysgennad.

Enillodd Lama Abu-Odeh ei LL. B. o Brifysgol Jordan, ei LL. M. o Brifysgol Bryste, Lloegr, ei MA o Brifysgol Efrog, Lloegr, a'i doethuriaeth SJD o Brifysgol Harvard.

Dysgodd yn Ysgol y Gyfraith Stanford a gweithiodd i adran Dwyrain Canol / Gogledd Affrica o Fanc y Byd.

Ysgrifennodd Abu-Odeh lawer ar y gwrthdaro rhwng Israel a Phalestina gan leisio'i chefnogaeth i ddatrysiad un wladwriaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Archived copy". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-06-29. Cyrchwyd 2009-07-12.CS1 maint: archived copy as title (link)

* Proffil Lama Abu-Odeh yn Sefydliad Deall y Dwyrain Canol
* Bywgraffiad Cyfadran Llawn Amser Cyfraith Georgetown
* *Yr Achos dros Ddi-Genedlaetholdeb: Pam y gallai un wladwriaeth - rhyddfrydol a chyfansoddiadol - fod yn allweddol i heddwch yn y Dwyrain Canol*, The Boston Review, Rhagfyr 2001-Ionawr 2002
Mae ***Last Letters from Hav*** yn nofel a gyhoeddwyd yn 1985 gan yr awdur Jan Morris. Cafwyd y nofel ei hail gyhoeddi yn 2006 ynghyd â *Hav of the Myrmidons*.

Crynodeb plot
-------------

Mae *Last Letters from Hav* yn naratif o ymweliad chwe mis mewn ymweliad a'r wlad ddychmygol, Hav. Mae'r nofel wedi ei hysgrifennu mewn arddull llenyddiaeth teithio. Mae'r nofel wedi ei strwythuro mewn dull episodig, gyda phob pennod yn cyd-fynd i fis a dreuliodd yr awdur yn Hav. Mae Hav ei hun yn benrhyn cosmopolitan annibynnol, wedi ei leoli rhywle yn nwyrain Môr y Canoldir.

Genre
-----

Mae *Last Letters from Hav* a'i ddilyniant *Hav of the Myrmidons* yn weithiau o lenyddiaeth ddychmygol. Mae Ursula K. Le Guin o'r farn fod y nofel yn waith o ffuglen wyddonol oherwydd y defnydd o ffuglen ddychmygol i fynd i'r afael a materion o wyddoniaeth gymdeithasol.

Gwobrau ac enwebiadau
---------------------

Cafodd *Last Letters from Hav* ei roi ar restr-fer ar gyfer Booker Prize for Fiction yn 1985.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
Actor a chynhyrchydd dramâu oedd **Syr Lewis Casson** (26 Hydref 1875 – 16 Mai 1969).

Magwraeth
---------

Ganwyd ef yn Ffordd Alfred, Penbedw, Glannau Merswy (ond swydd Gaer yn hanesydol). Hannai Thomas Casson, ei dad, o Ffestiniog, Meirionnydd, a bu briod â Laura Ann (g. Holland-Thomas). Treuliodd Lewis rai blynyddoedd yn Ysgol Ramadeg Rhuthun cyn cychwyn cynorthwyo Thomas ei dad, a fu hefyd yn rheolwr banc ac yn wneuthurwr organau. Yna mynychodd Lewis Casson y Coleg Technegol Canolog yn Ne Kensington cyn mynd i Goleg St. Mark, Chelsea i'w hyfforddi'n athro a derbyniodd dystysgrif addysg i'r pwrpas hwnnw.

Actio
-----

Erbyn 1903 fodd bynnag, roedd yn actor proffesiynol ar lwyfan y *Court Theatre* gyda'r ddrama *Man and Superman* ac eraill. Yn fuan wedyn, yn 1907, ymunodd efo cwmni Miss Horniman yn *Theatr y Gaiety* ble cafodd gyfle i ddechrau cyfarwyddo rhai o'r dramâu. Yno daeth i gyfarfod á Sibyl Thorndike, ei ddarpar wraig, a phriododd y ddau yng Nghaint ar 22 Rhagfyr 1908. Cawsant bedwar o blant.

Y Rhyfel Byd Cyntaf
-------------------

Gwasanaethodd fel sarjiant yn y Rhyfel Byd Cyntaf gyda'r *Amry Services Corps* (1914-15) ac fel uwchgapten gyda'r *Royal Engineers* (1916-19). Anafwyd ef yn ystod y gyflafan, ac enillodd y M.C. Wedi'r rhyfel dychwelodd i Lundain lle bu ef a'i wraig yn perfformio a chyfarwyddo mewn cynyrchiadau niferus, fel St. Joan (1924). Roedd amser ganddynt i deithio rhyw ychydig, er enghraifft trwy Dde Affrica yn 1928, ac yn y Dwyrain Canol, Awstralia a Seland Newydd yn 1932. Bu'n cynhyrchu Henry V yn 1938 i Ivor Novello yn Drury Lane, a chyd-weithiodd gydag amryw o berfformwyr enwog eraill megis Lawrence Olivier a John Gielgud. Perfformiasant yng Nghymru hefyd y flwyddyn honno, gyda'r dramâu Macbeth, King John, Candida, Medea a St. Joan. Ar ól cyflafan yr Ail Rhyfel Byd, teithiasant unwaith eto gan berfformio yng Nghaeredin, Efrog Newydd, y Dwyrain Canol, y Dwyrain Pell, India, Awstralasia ac Affrica. Ymddangosasant mewn drama gan Clemence Dane ar ddathliad eu priodas jiwbili, sef *Eighty in the Shade* (1959) a rhai cannoedd o rannau i actorion hyd at 1968.

Undeb Llafur yr Actorion
------------------------

Roedd cyfraniad Lewis Casson fel arweinydd mudiad Undeb Llafur yr Actorion, yn sylweddol, a siaradai'n hyawdl o blaid y theatr. Dewiswyd ef yn llywydd y *British Actors' Equity* (1941–45) ac fe'i gwnaed yn farchog yn 1945. Hefyd fel arwydd o'i gyfranogiad i'r celfyddydau yn gyffredinol, cafodd dderbyn graddau er anrhydedd gan brifysgolion Glasgow (1954), Cymru (1959) a Rhydychen (1966).

Ymwelasant â'u tŷ ym Mron-y-garth, ger Borthygest, Porthmadog, weithiau, er mai yn Llundain yr oeddent wedi ymgartrefu. Gwerthwyd Bron-y-garth yn 1949 a bu farw Lewis Casson ar 16 Mai 1969.

Ffynonellau
-----------

* *Who's Who* a *Who Was Who* (Oxford University Press, 2016)
* John Casson, *Lewis and Sibyl: A Memoir* (1972)
* *The Times*, 17 Mai 1969
* *Y Genhinen* 27 (1977), tud. 26-7
**Sfiha** (Arabeg: صفيحة‎ ) neu ***sfeeha*** yn ddysgl sy'n cynnwys bara fflat wedi'i goginio â briwgig, gyda choron o gig oen, nionyn, tomato, cnau pîn a sbeisys. Mae'r pryd hwn i'w gael yn draddodiadol yng ngwledydd y Levant, ac mae ganddo gysylltiad agos â manakish a lahm bi 'ajin.

Mae Sfiha wedi dod yn boblogaidd ym Mrasil, lle mae'n cael ei adnabod fel **esfiha** neu **esfirra**, ar ôl cael ei gyflwyno gan fewnfudwyr o Syria a Libanus.

Hanes
-----

Mae bara fflat wedi bod ar fyrddau'r Cilgant Ffrwythlon ers cynhanes. Maent wedi cael eu coginio ar arwynebau poeth fel cerrig, plât sajj metel, tabŵn, neu tandoor ers cyn cof. Yn y byd Arabaidd canoloesol, gyda datblygiad y popty neu'r ffwrn, daeth amrywiaeth eang o fara gwastad wedi'u pobi ynghyd â stwffin neu dopiau, gan gynnwys sfiha, a'u lledaenu dros hyd a lled yr Ymerodraeth Otomanaidd.

Prif gynhwysion
---------------

Mae gan bob teulu eu dewis eu hunain ar beth i'w ychwanegu at y cig. Yn Libanus, y prif gynhwysion yw: cig, winwns, tomatos, cnau pîn, halen, pupur, a chyflasynnau fel sinamon, sumac, neu driog y pomgranad. Mae rhanbarth Baalbek yn arbennig o adnabyddus am ei sfiha. Yn Syria, Palestina, a Gwlad yr Iorddonen, caiff y sfiha ei gyda brgoginio yn yr un modd, gyda briwgig neu gig oen, yn ychwanegol at berlysiau a sbeisys, gyda thomatos, winwns a chynhwysion eraill.

Ym Mrasil mae'r Esfihas yn cael eu pobi mewn popty a gallant fod yn fara gwastad wyneb agored tua 4 modfedd mewn diamedr gyda haen o cig ar y top, neu wedi'i blygu i mewn i grwst trionglog. Gellir cael topiau amrywiol, gan gynnwys caws, ceuled, cig oen, cig eidion neu lysiau.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fara fflat
* Lahmajoun
* Bara tabwn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gramatica atualizada". *Dicionario e gramatica.* (yn Portiwgaleg). 2015-09-27. Cyrchwyd 2021-02-26.
2. ↑  Karam, John Tofik (14 March 2008). *Another Arabesque: Syrian-Lebanese Ethnicity in Neoliberal Brazil*. Temple University Press. tt. 127–128. ISBN 978-1-59213-541-7.
3. ↑  Saleh, Nada (31 March 2012). *New Flavours of the Lebanese Table*. Random House. ISBN 978-1-4481-1876-2.
4. ↑  "Community profile" (PDF). metrosouth.health.qld.gov.au. Cyrchwyd 2021-02-26.
5. ↑  Nasser, Christiane Dabdoub (10 July 2013). *Classic Palestinian Cuisine*. Saqi. ISBN 978-0-86356-879-4.
6. ↑  Kalla, Joudie (3 September 2019). *Palestine on a Plate: Memories from my mother's kitchen*. White Lion Publishing. t. 32. ISBN 978-0-7112-4529-7.
7. ↑  Guides, Insight (1 February 2018). *Insight Guides Jordan (Travel Guide eBook)*. Apa Publications (UK) Limited. ISBN 978-1-78671-396-4.
8. ↑  Roberts, Yara Castro (2 May 2009). *The Brazilian Table*. Gibbs Smith. t. 186. ISBN 978-1-4236-0814-1.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori benddu** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid penddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lorius lory***; yr enw Saesneg arno yw *Black-capped lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. lory*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r lori benddu yn perthyn i'r genws *Lorius*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori barablus | Lorius garrulus |  |
|
| Lori benddu | Lorius lory |  |
|
| Lori dorbiws | Lorius hypoinochrous |  |
|
| Lori warbiws | Lorius domicella |  |
|
| Lori yddf-felen | Lorius chlorocercus |  |
|
| Lorius albidinuchus | Lorius albidinucha |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori benddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori wddf fioled** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid gwddf fioled) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eos squamata***; yr enw Saesneg arno yw *Violet-necked lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. squamata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Genws
-----

Mae'r lori wddf fioled yn perthyn i'r genws *Eos*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori adeinddu | Eos cyanogenia |  |
|
| Lori goch | Eos bornea |  |
|
| Lori goch a glas | Eos histrio |  |
|
| Lori lasresog | Eos reticulata |  |
|
| Lori wddf fioled | Eos squamata |  |
|
| lori glustlas | Eos semilarvata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori wddf fioled** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori ddulas** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid dulas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Vini ultramarina***; yr enw Saesneg arno yw *Ultramarine lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *V. ultramarina*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori ddulas yn perthyn i'r genws *Vini*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori Kühl | Vini kuhlii |  |
|
| Lori Stephen | Vini stepheni |  |
|
| Lori Tahiti | Vini peruviana |  |
|
| Lori ddulas | Vini ultramarina |  |
|
| Lori gorunglas | Vini australis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori ddulas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sgrechwr y Gogledd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sgrechwyr y Gogledd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chauna chavaria***; yr enw Saesneg arno yw *Northern screamer*. Mae'n perthyn i deulu'r Sgrechwyr (Lladin: *Anhimidae*) sydd yn urdd y *Anseriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. chavaria*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r sgrechwr y Gogledd yn perthyn i deulu'r Sgrechwyr (Lladin: *Anhimidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Sgrechwr corniog | Anhima cornuta |  |
|
| Sgrechwr cribog | Chauna torquata |  |
|
| Sgrechwr y Gogledd | Chauna chavaria |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sgrechwr y Gogledd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwas neidr yn ei fwrw olaf, yn cael metamorffosis o'i ffurf nymff i lawndwf
*Am y nofel fer gan Franz Kafka, gweler Metamorffosis (llyfr).*
Proses fiolegol y mae anifail yn datblygu yn gorfforol ar ôl ei enedigaeth neu'i ddeor, yn cynnwys newid amlwg a chymharol sydyn yn adeiledd corff yr anifail trwy dwf celloedd a gwahaniaethu cellog yw **metamorffosis**. Mae rhai pryfed, pysgod, amffibiaid, molysgiaid, cramenogion, cnidariaid, ecinodermiaid a twnicatiaid yn cael metamorffosis, sydd yn aml yn mynd law yn llaw â newid ffynhonnell maeth neu ymddygiad. Gellir dosbarthu anifeiliaid i mewn i rywogaethau sy'n cael metamorffosis llawn (holometabolaeth), metamorffosis anghyflawn (hemimetabolaeth), neu ddim metamorffosis (ametabolaeth).

Mae defnydd gwyddonol y term yn dechnegol fanwl gywir, ac nis cymhwysir at agweddau cyffredinol twf celloedd, gan gynnwys hyrddiadau o dyfu'n sydyn. Mae cyfeiriadau at "fetamorffosis" mewn mamaliaid yn anfanwl ac yn llafar yn unig, ond yn hanesyddol mae syniadau delfrydyddol o drawsnewid a morffoleg, fel ym *Metamorffosis o Blanhigion* Goethe, wedi dylanwadu datblygiad syniadau esblygiad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Truman, James W. (2019-12-02). "The Evolution of Insect Metamorphosis" (yn Saesneg). *Current Biology* **29** (23): R1252–R1268. doi:10.1016/j.cub.2019.10.009. ISSN 0960-9822. PMID 31794762. .
Patrwm tarian Legio III Augusta, o ddechrau'r 5g.
Lleng Rufeinig oedd **Legio III Augusta**. Ffurfiwyd y lleng gan Augustus yn 43 CC. Bu yng ngogledd Affrica yn bennaf, hyd tua 430. Ei symbolau oedd y ceffyl adeiniog Pegasus a'r afr.

Mae'n debyg i'r lleng ymladd dros Augustus a Marcus Antonius ym Mrwydr Philippi yn 42 CC, pan orchfygwyd llofruddion Iŵl Cesar. Yn dilyn y frwydr yma, buont yn ymladd yn Sicilia yn erbyn Sextus Pompeius.

O 30 C.C. bu III Augusta yn nhalaith Affrica. Ni welodd lawer o ymladd yma, ond rhwng tussen 17 a 24 O.C. bu'n ymladd yn erbyn llwythau gwrthryfelgar. Yn 18, dinistriwyd rhan o'r lleng mewn ymosodiad gerila, a chosbwyd y lleng am lwfrdra trwy Decimatio, lle dewisid un milwr o bob deg i gael ei ladd gan y naw arall. Yn ôl Suetonius, rhoddodd Augustus ei hun y gorchymyn.

Yn 45, daeth Galba, a fu'n ddiweddarach yn ymerawdwr am gyfnod byr, yn bennaeth y lleng. Rhoddodd yr ymerawdwr Septimius Severus, oedd yn frodor o Ogledd Affrica, y teitl *Pia Vindex* (Dialwyr teyrngar) iddynt, oherwydd iddynt ei gefnogi yn ei gais i ddod yn ymerawdwr. Yn 252, ail-grewyd y lleng gan yr ymerawdwrValerian I i ymladd yn erbyn y Berberiaid. Crybwyllir y lleng yn y Notitia Dignitatum, a ddyddir i tua 420. Yn 430, ymosododd y Fandaliaid dan Geiseric ar Ogledd Affrica a'i meddiannu, ac ni cheir sôn am y lleng wedi hynny.
Darn arian a fathwyd gan yr ymerawdwr Philip yr Arab er anrhydedd i'w wraig, Otacilia Severa. Mae'r capricorn ar y cefn yn gyfeiriad at Legio IV *Scythica*
Lleng Rufeinig oedd **Legio IV *Scythica***, hefyd ***Parthica***. Ffurfiwyd y lleng gan Marcus Antonius yn 42 CC, ar gyfer ei ymgyrch yn erbyn y Parthiaid. Ei symbol oedd y capricorn.

Wedi mrwydr Actium yn 31 CC, pan orchfygwyd Marcus Antonius gan Augustus, trosglwyddwyd y lleng i dalaith Moesia. Bu Vespasian, a ddaeth yn ddiweddarach yn ymerawdwr, yn gwasanaethu ynddi. Wedi i Vologases I, brenin Parthia ymosod ar Armenia yn 58, gyrrodd yr ymerawdwr Nero y cadfridog Cnaeus Domitius Corbulo yn ei erbyn, gyda Legio IIII Scythica ynghyd â III *Gallica* a VI *Ferrata*. Gorchfygasanr y Parthiaid, a dychwelyd Tigranes i orsedd Armenia. Yn 62, dan Lucius Cesenius Paetus, gorchfygwyd hwy gan y Parthiaid ym Mrwydr Rhandeia. Symundwyd y lleng i ddinas Zeugma, lle bu am y ganrif nesaf.

Cefnogodd y lleng Vespasian yn 69, Blwyddyn y Pedwar Ymerawdwr, ond ni ddefnyddiwyd hi mewn brwydrau, gan nad oedd yn cael ei hystyried yn un o'r llengoedd gorau. Bu'n ymladd yn erbyn y Parthiaid eto rhwng 181 a 183, dan Septimius Severus, a ddaeth yn ymerawdwr yn ddiweddarach.

Yn 219, gwrthryfelodd legad y lleng, Gelius Maximus, yn erbyn yr ymerawdwr Heliogabalus, ond yn aflwyddiannus. Cofnodir i Heliogabalus chwalu'r lleng, ond ceir cyfeiriad ati yn y *Notitia Dignitatum*, tua 400, yn Sura.
Lleng Rufeinig a ffurfiwyd gan Octavian wedi 41 CC oedd **Legio XIV *Gemina Martia Victrix*** (Efaill, Rhyfelgar a Buddugol). Fel rheol mae "Efaill" yn y teitl yn awgrymu fod y lleng wedi ei ffurfio trwy uno dwy leng flaenorol. Ychwanegwyd *Martia Vicrix* gan yr ymerawdwr Nero wedi eu buddugoliaeth dros Buddug (Boudica).

O'r flwyddyn 9OC ymlaen, roedd y lleng ym Moguntiacum, Germania Superior. Yn 43 roedd y XIV *Gemina Martia Victrix* yn un o bedair lleng a ddefnyddiodd was Aulus Plautius i ymosod ar Brydain yn ystod teyrnasiad yr ymerawdwr Claudius. Yn 60 neu 61 bu gan y lleng yma ran flaenllaw yng ngorchfygu gwrthryfel Buddug. Mae'n debyg i'r lleng gymeryd rhan yn yr ymosodiad ar Ynys Môn dan y llywodraethwr Gaius Suetonius Paulinus; a pan gyrhaeddodd y newyddion am wrthryfel Buddug, y XIVeg oedd yr unig leng gyflawn yn y fyddin a arweiniodd Paulinus o Fôn i Lundain cyn ymladd y frwydr derfynol yn erbyn Buddug.

Yn 89 gwrthryfelodd llywodraethwr Germania Superior, Lucius Antonius Saturninus, yn erbyn Domitian, a chefnogwyd ef gan y XIVfed a'r XXI *Rapax*, ond gorchfygwyd y gwrthryfel.

Pan ddinistriwyd lleng XXI yn 92, gyrrwyd XIV *Gemina* i Pannonia yn ei lle. Bu'n ymladd yn erbyn y Sarmatiaid a rhyfeloedd Trajan yn erbyn y Daciaid. Symudwyd y lleng i *Carnuntum*, lle bu am dair canrif. Ymladdodd yn erbyn y Mauri dan yr ymerawdwr Antoninus Pius, ac yn erbyn y Parthiaid dan Lucius Verus. Pan oedd yn ymladd yn erbyn y Marcomanni, Carnutum oedd pencadlys yr ymerawdwr Marcus Aurelius.

Yn 193, wedi marwolaeth Pertinax, cyhoeddwyd pennaeth y XIVeg, Septimius Severus, yn ymerawdwr gan lengoedd Pannonia. Ymladdodd y XIVeg drosto yn erbyn Didius Julianus (193) a Pescennius Niger (194), ac mae'n debyg iddi ymladd yn erbyn y Parthiaid pan gipwyd eu prifddinas, Ctesiphon yn 198.

Ar ddechrau'r 5g roedd y lleng yn dal yn Carnuntum.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Llengoedd Rhufeinig
* Lleng Rufeinig
Mae **Moelwyn Mawr (copa gogleddol)** yn gopa mynydd a geir yn y Moelwynion yn Eryri; cyfeiriad grid SH661452. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 625 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 640 metr (2100 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"