recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Julie Bertuccelli yw ***La Dernière Folie De Claire Darling*** a gyhoeddwyd yn 2018. Fe'i cynhyrchwyd gan Laetitia Gonzalez a Yaël Fogiel yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Julie Bertuccelli. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Catherine Deneuve, Alice Taglioni, Chiara Mastroianni, Johan Leysen, Laure Calamy, Olivier Rabourdin a Samir Guesmi. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2018. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Guilty* sef ffilm drosedd gan Gustav Möller. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Irina Lubtchansky oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan François Gédigier sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Julie Bertuccelli ar 12 Chwefror 1968 yn Boulogne-Billancourt.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 93% (Rotten Tomatoes)
* 6.3/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Julie Bertuccelli nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Depuis qu'Otar est parti… |  | FfraincGwlad BelgGeorgia | GeorgegFfrangeg | 2003-01-01 |
| Dernières nouvelles du cosmos |  | Ffrainc |  | 2016-01-01 |
| *L'Arbre* |  | FfraincAwstraliayr Almaenyr Eidal | Saesneg | 2010-01-01 |
| La Cour de Babel |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2014-03-12 |
| La Dernière Folie de Claire Darling |  | Ffrainc | Ffrangeg | 2018-12-12 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
2. 1 2  "Claire Darling (La dernière folie de Claire Darling)". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwarddwr corunwinau** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwarddwyr corunwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Garrulax mitratus***; yr enw Saesneg arno yw *Chestnut-capped laughing thrush*. Mae'n perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. mitratus*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r chwarddwr corunwinau yn perthyn i'r genws *Garrulax* yn nheulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Chwarddwr cribwyn | Garrulax leucolophus |  |
|
| Chwarddwr talcengoch | Garrulax rufifrons |  |
|
| Chwarddwr torchog bach | Garrulax monileger |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwarddwr corunwinau** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwarddwr cribwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwarddwyr cribwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Garrulax leucolophus***; yr enw Saesneg arno yw *White-crested laughing thrush*. Mae'n perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. leucolophus*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r chwarddwr cribwyn yn perthyn i'r genws *Garrulax* yn nheulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Chwarddwr cribwyn | Garrulax leucolophus |  |
|
| Chwarddwr talcengoch | Garrulax rufifrons |  |
|
| Chwarddwr torchog bach | Garrulax monileger |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwarddwr cribwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ Choco** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid Choco) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crypturellus kerriae***; yr enw Saesneg arno yw *Choco tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. kerriae*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela. Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ Choco yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ Choco** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ Kalinowski** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid Kalinowski) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nothoprocta kalinowskii***; yr enw Saesneg arno yw *Kalinowski's tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. kalinowskii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ Kalinowski yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ Kalinowski** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Garan tagellog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: garanod tagellog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Bugeranus carunculatus***; yr enw Saesneg arno yw *Wattled crane*. Mae'n perthyn i deulu'r garanod (Lladin: *Gruidae*) sydd yn urdd y *Gruiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. carunculatus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r garan tagellog yn perthyn i deulu'r garanod (Lladin: *Gruidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Brolga | Grus rubicunda |  |
|
| Bugeranus carunculatus | Bugeranus carunculatus |  |
|
| Garan Manshwria | Grus japonensis |  |
|
| Garan coronog | Balearica pavonina |  |
|
| Garan coronog y De | Balearica regulorum |  |
|
| Garan cycyllog | Grus monacha |  |
|
| Garan glas | Anthropoides paradiseus |  |
|
| Garan gyddfddu | Grus nigricollis |  |
|
| Garan mursenaidd | Anthropoides virgo |  |
|
| Garan twyni | Grus canadensis |  |
|
| Garan ubanol | Grus americana |  |
|
| Grus grus | Grus grus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Garan tagellog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Karel Spěváček yw ***Brak*** a gyhoeddwyd yn 2002. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Brak*** ac fe’i cynhyrchwyd yn y Weriniaeth Tsiec. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Karel Spěváček. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jiří Korn, Barbora Štěpánová, Miroslav Moravec, Železný Zekon, Vladimír Skultéty, Hana Holišová, Michael Viktořík, Paula Wild, Ondřej Nosálek, Jan Plouhar, Pavel Melounek, Antonie Barešová Talacková, Rudolf Máhrla a Miroslav Cipra. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2002. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Harry Potter and the Chamber of Secrets* sef ffilm ffantasi Americanaidd-Seisnig i blant gan Chris Columbus. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Karel Spěváček nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Garan glas** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: garanod gleision) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Anthropoides paradisea***; yr enw Saesneg arno yw *Stanley crane*. Mae'n perthyn i deulu'r garanod (Lladin: *Gruidae*) sydd yn urdd y *Gruiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. paradisea*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r garan glas yn perthyn i deulu'r garanod (Lladin: *Gruidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Brolga | Grus rubicunda |  |
|
| Bugeranus carunculatus | Bugeranus carunculatus |  |
|
| Garan Manshwria | Grus japonensis |  |
|
| Garan coronog | Balearica pavonina |  |
|
| Garan coronog y De | Balearica regulorum |  |
|
| Garan cycyllog | Grus monacha |  |
|
| Garan glas | Anthropoides paradiseus |  |
|
| Garan gyddfddu | Grus nigricollis |  |
|
| Garan mursenaidd | Anthropoides virgo |  |
|
| Garan twyni | Grus canadensis |  |
|
| Garan ubanol | Grus americana |  |
|
| Grus grus | Grus grus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Garan glas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm gomedi heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Georg Jacoby yw ***Accommodations For Marriage*** a gyhoeddwyd yn 1926. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rosa Valetti, Mary Kid, Georg Alexander, Elga Brink, Kurt Vespermann, Ida Wüst, Livio Pavanelli, Hugo Werner-Kahle a Lotte Lorring. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1926. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The General* sef ffilm gomedi fud gan Buster Keaton a Clyde Bruckman.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Georg Jacoby ar 21 Gorffenaf 1882 ym Mainz a bu farw ym München ar 21 Awst 1958. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Georg Jacoby nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwarddwr bronfrith** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwarddwyr bronfrith) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Garrulax merulinus***; yr enw Saesneg arno yw *Spot-breasted laughing thrush*. Mae'n perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. merulinus*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r chwarddwr bronfrith yn perthyn i'r genws *Garrulax* yn nheulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Chwarddwr cribwyn | Garrulax leucolophus |  |
|
| Chwarddwr talcengoch | Garrulax rufifrons |  |
|
| Chwarddwr torchog bach | Garrulax monileger |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwarddwr bronfrith** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gweinyddwr ym myd rygbi oedd **Glanmor Griffiths** (21 Rhagfyr 1939 – 26 Medi 2023). Yn ei dro bu'n drysorydd, cadeirydd a llywydd Undeb Rygbi Cymru dros gyfnod o 22 mlynedd. Yn yr 1990au arweiniodd y gwaith o godi Stadiwm y Mileniwm, a hynny mewn pryd i gynnal Cwpan Rygbi'r Byd yn 1999.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Glanmor ym Mhen-y-bont ar Ogwr y trydydd o saith plentyn, a roedd ei deulu yn byw i ddechrau yn Melin Ifan Ddu. Aeth i Ysgol Ramadeg Ogwr ond gadawodd yn 16 mlwydd oed i ymuno a Banc y Midland. Aeth ei yrfa fancio ag ef i Paddock Wood (Caint), Tonypandy, Llandochau, Pen-y-bont ar Ogwr ac yna Ascot pan oedd yn gweithio yn Llundain. Wedi cyfarfod ei ddarpar-wraig Mair, mewn dawns ym Mhorthawl, priododd y cwpl yn 1964.

Pan gafodd ei wraig ganser y fron yn yr 1980au cynnar, dychwelodd y teulu i dde Cymru, a daeth Glanmor yn reolwr banc yng Nghaerdydd ac yna Cyfarwyddwr Corfforaethol (Cymru) Banc y Midland. Yn 50 mlwydd oed ymddeolodd yn gynnar ac yn 1985 rhoddodd ei holl sylw at rygbi Cymreig pan ddaeth yn drysorydd Undeb Rygbi Cymru gan ddilyn Ken Harris.

### Undeb Rygbi Cymru

Ymddiswyddodd fel trysorydd URC ar 3 Rhagfyr 1992 ar ôl ffrae gyda'r ysgrifennydd, ond erbyn mis Ebrill 1993 roedd e wedi ei ail-benodi gan y clybiau mewn Cyfarfod Cyffredinol Arbennig.

Cychwynodd trafodaeth am ddiwygio Parc yr Arfau yn 1994 a roedd Glanmor yn gyfrifol am arwain y gwaith o godi Stadiwm y Mileniwm mewn pryd i gynnal Cwpan Rygbi'r Byd yng Nghymru yn 1999. Nid oedd yn bosib dod i gytundeb gyda Clwb Athletau Caerdydd o ran dymchwel stand ym Mharc yr Arfau blaenorol. Felly roedd yn rhaid adeiladu o gwmpas darn o'r hen stadiwm, bwlch sydd i'w weld yn y stadiwm newydd hyd heddiw - bedyddiwyd hyn yn 'Glanmor's Gap'.

Llwyddodd Glanmor i drefnu contract adeiladu'r stadiwm newydd gyda chwmni John Laing plc am phris penodol ac uchafswm o £130m. Aeth cwmni Laing i ddyledion yn ddiweddarach oherwydd eu bod wedi tan-brisio y prosiect.

Dilynodd Vernon Pugh fel Cadeirydd URC gan ddal y swydd rhwng 1996 a 2003, ac roedd hefyd yn gadeirydd Millennium Stadium plc hyd at 2003. Cynrychiolodd URC ar y Bwrdd Rygbi Rhyngwladol, pwyllgorau y Pum Gwlad a Pedwar Undeb Cartref ac roedd yn aelod o fwrdd Rugby World Cup Ltd.

Roedd yn ymddiriedolwr Ymddiriedolaeth Elusennol Rygbi Cymru rhwng 1985 a 2003. Daeth yn 48fed llywydd URC rhwng Mai a Hydref 2007 yn dilyn marwolaeth Keith Rowlands.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod a Mair a cawsant pedwar o blant - Stephen, Kathryn, Susan a Judith.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "RIP former WRU dignitary Glanmor Griffiths - Welsh Rugby Union". *Welsh Rugby Union | Wales & Regions* (yn Saesneg). 2023-09-26. Cyrchwyd 2023-09-26.
2. 1 2  "Cyn-bennaeth URC, Glanmor Griffiths, wedi marw yn 83 oed". *BBC Cymru Fyw*. 2023-09-26. Cyrchwyd 2023-09-26.
3. ↑  Southcombe, Matthew (2019-06-25). "The story of how the Principality Stadium was built". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-09-27.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Gabriel Retes yw ***Mujeres Salvajes*** a gyhoeddwyd yn 1984. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Gabriel Retes. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tina Romero, Abel Woolrich, Cecilia Toussaint a Jorge Santoyo. Mae'r ffilm *Mujeres Salvajes* yn 78 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1984. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Terminator* sef ffilm apocolyptaidd llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Gabriel Retes sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gabriel Retes ar 25 Mawrth 1947 yn Ninas Mecsico a bu farw yn Tepoztlán ar 20 Mai 2019. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1970 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Cymdeithas Goffa John Simon Guggenheim

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gabriel Retes nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ pigfach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid pigfach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crypturellus parvirostris***; yr enw Saesneg arno yw *Small-billed tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. parvirostris*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela.

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ pigfach yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ pigfach** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Pepón Montero yw ***Los Del Túnel*** a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Neus Asensi, Arturo, Raúl Cimas a Natalia de Molina. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner 2049* sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pepón Montero ar 1 Ionawr 2000.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pepón Montero nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Los Del Túnel |  | Sbaen | Sbaeneg | 2017-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Prifysgol ymchwil gyhoeddus yn yr Almaen yw **Prifysgol Martin Luther Halle-Wittenberg** (Almaeneg: *Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg*) a leolir yn ninasoedd Halle (Saale) a Lutherstadt Wittenberg yn nhalaith Sachsen-Anhalt. Fe'i sefydlwyd ym 1817 drwy gyfuniad prifysgolion Halle ac Wittenberg.

Sefydlwyd Prifysgol Wittenberg ym 1502 gan Ffredrig III, Etholydd Sachsen, i hyrwyddo addysg ddyneiddiol. Daeth Martin Luther i Wittenberg ym 1508 a Philipp Melanchthon ym 1518, a datblygodd y brifysgol yn ganolfan i'r Diwygiad Protestannaidd.

Sefydlwyd Prifysgol Halle ym 1694 gan Ffredrig III, Etholydd Brandenburg (yn ddiweddarach Brenin Prwsia), fel sefydliad addysg ar gyfer yr Eglwys Lutheraidd. Er iddi gael ei chreu at ddiben grefyddol, yn y 18g rhoes y gorau i uniongrededd a daeth Halle yn amlwg fel canolfan i resymoliaeth ac ysgolheictod gwrthrychol, y dull gwyddonol, a rhyddid academaidd. Yn hytrach na'r hen ddull o ddysgu drwy destunau canonaidd, defnyddiwyd darlithoedd i gyflwyno'r pwnc yn systematig a seminarau i fyfyrwyr ddadlau gyda'i gilydd. Iaith y werin, Almaeneg, oedd cyfrwng y dysgu yn lle'r Lladin. Mabwysiadwyd dulliau rhyddfrydol Halle gan Brifysgol Göttingen, ac yn ddiweddarach gan holl brifysgolion yr Almaen.

Caewyd Prifysgol Wittenberg ym 1813 yn ystod Rhyfeloedd Napoleon. Rhoddwyd tref Wittenberg i Deyrnas Prwsia gan Gyngres Fienna ym 1815. Nid oedd gan lywodraeth Prwsia ddigon o arian i gynnal y ddwy brifysgol ar wahân, ac felly cyfunwyd Halle ac Wittenberg ym 1817.

Fe'i ailenwyd yn Brifysgol Martin Luther Halle-Wittenberg ar 10 Tachwedd 1933, yn ystod y cyfnod Natsïaidd. Dan reolaeth Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen, dylanwadwyd ar y brifysgol yn gryf gan system addysg yr Undeb Sofietaidd, er enghraifft drwy ffafrio myfyrwyr gyda phrofiad gwaith neu wasanaeth milwrol, a diddymu ffïoedd dysgu. Aildrefnwyd y brifysgol ym 1968 yn ôl adrannau ar sail pynciau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Martin Luther University of Halle-Wittenberg. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 26 Hydref 2023.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Nothwra Darwin** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: nothwraid Darwin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nothura darwinii***; yr enw Saesneg arno yw *Darwin's nothura*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. darwinii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela.

Teulu
-----

Mae'r nothwra Darwin yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Nothwra Darwin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Eduardo Morera yw ***El Quinielero*** a gyhoeddwyd yn 1930. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Luis Cluzeau Mortet. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carlos Gardel, Ángel Domingo Riverol a Guillermo Barbieri. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1930. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *All Quiet on the Western Front* ffilm Almaenig, Ffraneg a Saesneg gan Lewis Milestone a Nate Watt. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Eduardo Morera ar 9 Ionawr 1906 yn Buenos Aires a bu farw yn yr Ariannin ar 14 Ionawr 1937. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1928 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Eduardo Morera nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:  (yn en) *Internet Movie Database*, Wikidata Q37312, adalwyd 28 Awst 2018
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwarddwr gyddfwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwarddwyr gyddfwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Garrulax albogularis***; yr enw Saesneg arno yw *White-throated laughing thrush*. Mae'n perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. albogularis*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r chwarddwr gyddfwyn yn perthyn i'r genws *Garrulax* yn nheulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Chwarddwr cribwyn | Garrulax leucolophus |  |
|
| Chwarddwr talcengoch | Garrulax rufifrons |  |
|
| Chwarddwr torchog bach | Garrulax monileger |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwarddwr gyddfwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ Berlepsch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid Berlepsch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crypturellus berlepschi***; yr enw Saesneg arno yw *Berlepsch's tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. berlepschi*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela.

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ Berlepsch yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ Berlepsch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Bardd Americanaidd yn yr iaith Iddew-Almaeneg oedd **Moyshe-Leyb Halpern** (2 Ionawr 1886 – 31 Awst 1932).

Ganed ef yn Zlotchev (bellach Zolochiv, yr Wcráin), Galisia, a fu dan reolaeth Awstria-Hwngari. Aeth i Fienna yn 12 oed i gael ei hyfforddi'n baentiwr arwyddion, ac yno dysgodd am sosialaeth a llenyddiaeth Almaeneg. Dechreuodd ysgrifennu drwy gyfrwng yr Almaeneg, ond wedi iddo ddychwelyd gartref a dod dan ddylanwad awduron a deallusion Iddew-Almaeneg, trodd at yr iaith honno yn unig. Ymfudodd i Ogledd America ym 1908, a bu'n byw mewn tlodi ym Montréal ac yn Efrog Newydd.

Aelod o gylch Di Yunge, beirdd ifainc Efrog Newydd a fu dan ddylanwad chwyldroadwyr Rwsia, oedd Halpern. Cyhoeddwyd ei gyfrol gyntaf o gerddi, *In Nyu-York*, ym 1919, gan ennill iddo sylw ei gyfoedion a llwyddiant ariannol. Cyfrannodd at y papur newydd comiwnyddol dyddiol *Di frayhayt* hyd at 1924, ac yn yr hwnnw cyhoeddwyd ei gerdd enwocaf, "Zlotchev, mayn heym". Cyhoeddwyd ei ail gyfrol o gerddi, *Di goldene pave*, ym 1924, a rhagor o'i farddoniaeth wedi ei farwolaeth yn *Moyse Leyb Halpern* (1934). Aeth ar sawl taith trwy'r Unol Daleithiau yn darllen ei gerddi i gynulleidfaoedd. Bu farw Moyshe-Leyb Halpern yn Efrog Newydd yn 46 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Moyshe Leyb Halpern. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 6 Rhagfyr 2021.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ llwyni** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid llwyni) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crypturellus cinnamoneus***; yr enw Saesneg arno yw *Thicket tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Wyau *Crypturellus cinnamomeus*
Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. cinnamoneus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Mae'n frodorol o ganol Mecsico a'i amgylched yw coedwigoedd llaith, isdrofannol. Er ei fod yn cael ei dderbyn fel rhywogaeth gyflawn gan y rhan fwyaf o arbenigwyr a sefydliadau, mae'r SACC yn parhau i'w ddosbarthu yn is-rywogaeth o'r Tinamŵ coesgoch (y *Crypturellus erythropus*).

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ llwyni yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cribog y Gogledd | Eudromia formosa |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.
3. ↑  Gill, F. (2009)

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ llwyni** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
**Enver Hoxha** (16 Hydref 1908 – 11 Ebrill 1985) oedd arweinydd Albania o ddiwedd yr Ail Ryfel Byd hyd ei farwolaeth yn 1985, yn rhinwedd ei swydd fel Prif Ysgrifennydd y Blaid Lafur Albania Gomiwnyddol. Cafodd ei eni yn Gjirokastër, yn ne Albania.

Yn ogystal â bod yn arweinydd y Blaid Lafur Albanaidd, gwasanaethai fel Prif Weinidog Albania o 1944 hyd 1954 a Gweinidog Materion Tramor o 1946 hyd 1953.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd arweiniodd ymdrech Albania yn erbyn y goresgynwyr Eidalaidd. Yn 1941 sefydlodd Plaid Gomiwnyddol Albania ac roedd yn ysgrifennydd gyffredinol y blaid honno erbyn 1943.

Yn sgîl y toriad â'r Undeb Sofietaidd yn 1961, canlyniad yr anghydfod mawr rhwng yr Undeb Sofietaidd a Gweriniaeth Pobl Tsieina yn yr un flwyddyn, ochrodd Hoxha â Tsieina a throes ei gefn ar y gorllewin a'r Bloc Dwyreiniol fel ei gilydd. Edmygai Mao Zedong yn fawr a cheisiai greu wlad gomiywnyddol seiliedig ar Marcsiaeth-Leniniaeth "bur" ideoleg Mao ac, i raddau, Stalin. Bu'n frwd ei gefnogaeth i Tsieina hyd 1978 ac roedd Albania'n wlad ynysig yn Ewrop yn ystod ei deyrnasiad.

Ar ei farwolaeth yn 1985 fe'i olynwyd gan Ramiz Alia.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 103967331
* LCCN: n79081298
* ISNI: 0000 0001 0930 018X
* GND: 118553879
* SELIBR: 299303
* SUDOC: 026851695
* BNF: cb119017946 (data)
* BIBSYS: 90165944
* NLA: 35209717
* NKC: jn19981001479
* The SBN id CFIV097309 is not valid.
* RLS: 000111761
* BNE: XX973436
* CiNii: DA03851864

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn clustfioled gwyrdd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod clustfioled gwyrddion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Colibri thalassinus***; yr enw Saesneg arno yw *Green violetear*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. thalassinus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r sïedn clustfioled gwyrdd yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn clustfioled gwyrdd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Copog Affrica** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: copogion Affrica) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Upupa africanus***; yr enw Saesneg arno yw *African hoopoe*. Mae'n perthyn i deulu'r Upupidae (Lladin: *Upupidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *U. africanus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r copog Affrica yn perthyn i deulu'r Upupidae (Lladin: *Upupidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Copog Affrica | Upupa epops |  |
|
| Copog Madagasgar | Upupa marginata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Copog Affrica** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn copog crych** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod copog crych) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lophornis magnifica***; yr enw Saesneg arno yw *Frilled coquette*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. magnifica*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r sïedn copog crych yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn copog crych** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ rhesog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid rhesog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crypturellus casiquiare***; yr enw Saesneg arno yw *Barred tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. casiquiare*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela. Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ rhesog yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ rhesog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Nofelydd a bardd o'r Almaen yn yr iaith Almaeneg a ymfudodd i'r Swistir oedd **Hermann Hesse** (2 Gorffennaf 1877 – 9 Awst 1962) a enillodd Wobr Lenyddol Nobel ym 1946.

Ganed ef yn Calw, Teyrnas Württemberg, yng nghyfnod Ymerodraeth yr Almaen, a chafodd ei fagu yn Calw ac yn Basel yn y Swistir. Mynychodd yr ysgol yn Göppingen, ger Stuttgart, cyn cael ei dderbyn i Goleg Diwinyddol Maulbronn ym 1891. Er yr oedd yn ddisgybl galluog, nid oedd yn hoff o awyrgylch pietistaidd y drefn addysg, a gadawodd y coleg erbyn diwedd ei flwyddyn gyntaf.

Aeth yn brentis mewn ffatri glociau yn Calw, ac yn ddiweddarach yn brentis mewn siop lyfrau yn Tübingen. Ei brif ddyhead oedd i fod yn fardd, a chasgliad o gerddi oedd ei lyfr cyntaf, *Romantische Lieder* (1898). Gweithiodd yn werthwr llyfrau nes iddo gyhoeddi ei nofel gyntaf, *Peter Camenzind*, ym 1904 a throi'n llenor llawn-amser ar ei liwt ei hun. Mae ei nofelau cynnar eraill yn cynnwys *Unterm Rad* (1906), *Gertrud* (1910), a *Rosshalde* (1914).

Cafodd Hesse sesiynau â'r seiciatrydd J. B. Lang, un o ddisgyblion Carl Jung, a gwelir dylanwad seicdreiddiad yn ei nofel *Demian* (1919). Ymwelodd â'r India, ac ysgrifennodd un o'i weithiau amlycaf, y nofel *Siddhartha* (1922), am hanes y Bwda. Mae ei nofelau diweddarach, gan gynnwys *Der Steppenwolf* (1927), *Narziss und Goldmund* (1930), a *Das Glasperlenspiel* (1943), yn ymwneud â deuoliaeth bywyd.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf (1914–18), symudodd Hesse i'r Swistir, a oedd yn wlad niwtral, ac yno ysgrifennai ymosodiadau ar filitariaeth a chenedlaetholdeb, a golygydd hefyd gyfnodolyn ar gyfer carcharorion rhyfel Almaenig. Derbyniodd statws preswylydd parhaol ym 1919, a dinasyddiaeth Swisaidd ym 1923. Ymsefydlodd ym Montagnola, yng nghanton Ticino, a bu farw yno ym 1962 yn 85 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Hermann Hesse. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 8 Medi 2023.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Plufynnwr cynffongoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: plufynnwyr cynffongoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chalybura urochrysia***; yr enw Saesneg arno yw *Bronze-tailed plumeleteer*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. urochrysia*, sef enw'r rhywogaeth.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r plufynnwr cynffongoch yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Plufynnwr cynffongoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cân werin Gymraeg yw ***Moliannwn***. Cân o foliant ydyw i groesawu'r gwanwyn. Ysgrifennodd Benjamin Thomas (1838-1920) y geiriau Cymraeg ac mae hi'n cael ei chanu i'r alaw gwerin Americanaidd *The Old Cabin Home* gan T. Paine (a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1858).

Defnydd
-------

Mae'r gân yn boblogaidd mewn tafarndai yng Nghymru, ac wedi'i pherfformio mewn gwyliau yng Nghymru a ledled y byd.

Mae sawl fersiwn wedi'i recordio gan artistiaid gan gynnwys Ryan Davies, DJ SG, Cerddorfa Ukulele, Ghazalaw, Gwerinos, Yr Hennessys, Dafydd Iwan, Tammy Jones, Cerys Matthews, Mynediad Am Ddim a'r Anfarwol Bob Tai'r Felin.

Geiriau
-------

|  |
| --- |
| Nawr lanciau rhoddwn glod,
Y mae'r gwanwyn wedi dod,
Y gaeaf a'r oerni a aeth heibio.
Daw'r coed i wisgo'u dail,
A mwyniant mwyn yr haul,
A'r ŵyn ar y dolydd i brancio.

Cytgan:
Moliannwn oll yn llon,
Mae amser gwell i ddyfod, Haleliewia,
Ac ar ôl y tywedd drwg,
Fe wnawn arian fel y mwg,
Mae arwyddion dymunol o'n blaenau,
Ffw la la, ffw la la, Ffa, la la, la la la la.
Ffw la la, ffw la la, Ffa, la la, la la la la.

Daw'r Robin Goch yn llon,
I diwnio ar y fron,
A cheiliog y rhedyn i ganu,
A chawn glywed Whip-ar-Wîl,
A llynffantod wrth y fil,
O'r goedwig yn mwmian chwibanu.
(Cytgan)

Fe awn i lawr i'r dre,
Gwir ddedwydd fydd ein lle,
A llawnder o ganu ac o ddawnsio.
A chwmpeini naw neu ddeg
O enethod glân a theg,
Lle mae mwyniant y byd yn disgleirio.
(Cytgan) |

Themau
------

Whip-ar-Wîl
Mae rhai wedi tynnu sylw at gyfeiriadau yn y gân sydd ddim yn gyfarwydd iawn yng Nghymru fel tystiolaeth o'i darddiad yn yr Unol Daleithiau: yr aderyn Whip-ar-Wîl sydd yn gynhenid i Ogledd America a "llynffantod wrth y fil / O'r goedwig yn mwmian chwibanu".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Moliannwn y bardd o Fethesda* gan J. Elwyn Hughes, Llyfrau'r Faner 1978
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
Bardd a dramodydd Pwylaidd oedd **Zygmunt Krasiński** (Napoleon Stanisław Adam Ludwik Zygmunt Krasiński; 19 Chwefror 1812 – 23 Chwefror 1859). Gyda Adam Mickiewicz a Juliusz Słowacki, fe'i adnabyddir yn un o'r Tri Bardd (Pwyleg: *Trzej Wieszcze*) gwychaf yn y cyfnod Rhamantaidd yn llên Gwlad Pwyl. Cafodd ei eni yn Ffrainc, a threuliodd y rhan fwyaf o'i oes yn alltud o Wlad Pwyl; er hynny, cenedlaetholwr Pwylaidd a Slafgarwr pybyr ydoedd, ac mae ei waith yn ymwneud â thynged hanesyddol ei famwlad yn ogystal â chyflwr y ddynolryw yn gyffredinol.

Ganed ef i deulu o'r bendefigaeth Bwylaidd, y *szlachta*, ym Mharis yng nghyfnod yr Ymerodraeth Napoleonaidd. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Warsaw cyn iddo deithio i Genefa ym 1829. Byddai ei dad, y Cownt Wincenty Krasiński, yn gwasanaethu'r Tsar Niclas I yng Ngwlad Pwyl y Gyngres, ac yn cefnogi Ymerodraeth Rwsia yn erbyn y Pwyliaid yng Ngwrthryfel Tachwedd 1830.

Ei ddwy ddrama bwysicaf ydy'r trasiedïau *Nieboska komedia* ("Y Gomedi Annwyfol", 1835), sy'n portreadu rhyfel dosbarth yn y dyfodol, ac *Irydion* (1836), aralleg glasurol o hanes ei wlad sydd yn cyfnewid y Groegiaid am y Pwyliaid a'r Ymerodraeth Rufeinig am Ymerodraeth Rwsia. Ei gerdd enwocaf yw *Przedświt* ("Gwawr", 1843), sydd yn ymwneud â rhaniadau Gwlad Pwyl yn niwedd y 18g.

Cyhoeddodd y mwyafrif o'i weithiau yn ddi-enw yn ystod ei oes. Bu farw Zygmunt Krasiński ym Mharis yn 47 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Zygmunt Krasiński. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 27 Chwefror 2022.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Nothwra torwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: nothwraid torwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nothura boraquira***; yr enw Saesneg arno yw *White-bellied nothura*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. boraquira*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela.

Teulu
-----

Mae'r nothwra torwyn yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Nothwra torwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*