recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mathemategydd, cyfrifiadurwr, a pheirianydd trydanol Aserbaijanaidd-Iranaidd oedd **Lotfi Aliasker Zadeh** (AZ:Lütfəli Rəhim oğlu Ələsgərzadə; 4 Chwefror 1921 – 6 Medi 2017). Roedd yn athro emeritws cyfrifiadureg ym Mhrifysgol Califfornia, Berkeley o 1991 hyd ei farwolaeth. Ei gyfraniadau pwysicaf yw rhesymeg niwlog a mathemateg niwlog.

Ganwyd yn Baku yng Ngweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Aserbaijan, yr Undeb Sofietaidd, i fam Iddewig o Rwsia a thad Aserbaijanaidd o dras Dyrcaidd. Symudodd ei deulu i Tehran pan oedd Lotfi yn 10 oed, a chafodd ei addysg gan genhadon Presbyteraidd y Coleg Americanaidd. Astudiodd beirianneg drydanol ym Mhrifysgol Tehran, ac enillodd ei radd ym 1942. Aeth ati i ennill gradd meistr o Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT) ym 1946, a doethuriaeth o Brifysgol Columbia ym 1949. Gweithiodd yn isddarlithydd ym Mhrifysgol Columbia o 1950 i 1957, ac athro o 1957 i 1959, yn yr adran beirianneg drydanol.

Ymunodd â'r adran beirianneg drydanol ym Mhrifysgol Califfornia, Berkeley ym 1959 a fe fu yn gadeirydd yr adran honno o 1963 i 1968. Dan ei arweiniad, daeth cyfrifiadureg yn rhan bwysig o faes yr adran, a bu pwyslais ar fathemateg. Canolbwyntiodd ei waith cynnar ar ddadansoddiad systemau, dadansoddiad penderfyniadau, a systemau gwybodaeth. Ym 1965 fe gyhoeddodd ei erthygl gyntaf ar setiau niwlog. Wrth i'w syniadau ddatblygu, sbardunodd chwyldro ym maes seiberneteg a chafodd ddylanwad ar amryw o bynciau gan gynnwys roboteg, uwchgyfrifiaduron, gwneuthuro lloerennau, gwybyddiaeth ac astudiaeth delweddau, ac ymchwil i wrthrychau hedegog anhysbys.

Ymchwiliodd Zadeh hefyd i ddeallusrwydd artiffisial, semanteg, damcaniaeth gyfrifiadol ar ganfyddiad, hidlo optimaidd, systemau dynamig, a rhifau-Z. Yn ystod ei yrfa, fe dderbynodd nifer fawr o anrhydeddau a gwobrau academaidd ac roedd yn aelod o fwrdd golygyddol sawl cyfnodolyn. Cyhoeddodd mwy na 200 o erthyglau, a rhagor ar y cyd ag ysgolheigion eraill. Bu farw yn Berkeley yn 96 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) E. Trillas, "Lotfi A. Zadeh: On the man and his work", *Scientia Iranica* Cyfrol 18, Rhifyn 3 (Mehefin 2011), tt. 574–579 doi:10.1016/j.scient.2011.05.001.
2. ↑  (Saesneg) Siobhan Roberts, "Remembering Lotfi Zadeh, the Inventor of Fuzzy Logic", *The New Yorker* (19 Medi 2017). Adalwyd ar 19 Mawrth 2018.
Un o naw rhanbarth Lloegr yw **Swydd Efrog a'r Humber** (Saesneg: *Yorkshire and the Humber*). Mae'n gorchuddio'r rhan fwyaf o sir hanesyddol Swydd Efrog, ynghyd â'r rhan o ogledd Swydd Lincoln a oedd wedi'i lleoli tu mewn i sir Humberside rhwng 1974 a 1996.

Lleoliad Swydd Efrog a'r Humber yn Lloegr
Disgwylid i Swydd Efrog a'r Humber (ynghyd â Gogledd-orllewin Lloegr) gynnal refferendwm ar sefydliad cynulliad rhanbarthol etholedig. Yn ddiweddar, yn Tachwedd 2004, gwrthododd rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr greu cynulliad rhanbarthol etholedig mewn refferendwm. Ar ôl hynny, cyhoeddodd y Dirprwy Brif Weinidog bryd hynny, John Prescott, na fyddai'n bwrw ymlaen â refferenda mewn rhanbarthau eraill. Lleolir Cynulliad Swydd Efrog a'r Humber, sydd yn gwango, yn Wakefield.

Whernside, yn Nyffrynnoedd Swydd Efrog, yw pwynt uchaf y rhanbarth (737m). Hornsea Mere, yn Nwyrain Swydd Efrog, yw'r llyn dŵr croyw mwyaf.

Yn 2011, roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 5,283,733.

Mae'n cynnwys y siroedd seremonïol:

* De Swydd Efrog
* Dwyrain Swydd Efrog
* y rhan fwyaf o Ogledd Swydd Efrog (Mae rhan fach wedi'i gynnwys yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr.)
* Gorllewin Swydd Efrog
* rhan fach o Swydd Lincoln (Mae'r gweddill wedi'i gynnwys yn Nwyrain Canolbarth Lloegr.)

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Swyddfa'r Llywodraeth ar gyfer Swydd Efrog a'r Humber Archifwyd 2010-07-22 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Cynulliad Rhanbarthol Swydd Efrog a'r Humber Archifwyd 2008-05-01 yn y Peiriant Wayback.

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Samsung Galaxy Tab
Dyfais symudol, electronig yw'r **tabled cyfrifiadurol**, neu'n syml: **tabled** neu **llechen**. Mae'n defnyddio system weithredu (OS) symudol (fel y ffôn llaw) a sgrin gyffwrdd LCD a batri gwefrol (ailwefradwy) mewn un pecyn tenau, fflat. Gall faint y tabled amrywio, ond ar gyfartaledd maent yn 18 cm (7 modfedd) yn groesgornel, gyda gallu wi-fi yn unig, ar wahân i'r tabledi drytaf sydd a chysylltiad cellog i'r we.

Mae'r tabled yn fath o gyfrifiadur, ond gyda llai o fewnbwn / allbwn oherwydd ei faint (e.e. dim cysylltiad USB); defnyddir stylws, pensil neu fysedd i fforio o gwmpas y sgrin yn hytrach na'r llygoden arferol. Gellir hefyd ei reoli gydag ystumiau e.e. symudiadau'r dwylo neu'r llaw, neu gydag chyfarwyddiadau lleisiol. Mae rhan fwyaf o'r dyfeisiau yma yn defnyddio rhith-fysellfwrdd ar y sgrîn, ond gellir cysylltu un real drwy Bluetooth diwifr, os oes angen.

Lansiwyd un o'r tabledi cyntaf, sef yr iPad gan Apple Inc. yn 2010, a daeth yn boblogaidd iawn dros nos. Cyrhaeddwyd anterth y gwerthiant yng nghanol y ddegawd honno, gyda'r prisiau rhwng chwarter a hanner y gliniadur.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Editors Dictionary.com, "tablet computer – 1 dictionary result", *Dictionary.com*, archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 Tachwedd 2011, adalwyd 17 Ebrill 2010
2. ↑  What makes a tablet a tablet? (FAQ) Archifwyd 2013-10-14 yn y Peiriant Wayback. CNET.com Mai 28, 2010
3. ↑  Ulefone U7 review[*dolen marw*] Every device with diagonal equal 7" or longer is practically tablet PC. Adalwyd 28 Mehefin 2014.
4. ↑  "iPad Available in US on April 3" (Press release). Apple. Mawrth 5, 2010. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 Gorffennaf 2011.. Adalwyd 5 Mawrth 2010.
5. ↑  The Dell Venue 8 7000 Series Review Archifwyd 24 March 2015[Date mismatch] yn y Peiriant Wayback.. Anandtech. 23 Mawrth 2015. Adalwyd 23 Mawrth 2015.
6. ↑  "Tablets Are Dying. Do You Still Need One?".
7. ↑  "The tablet is dead, says analyst". 4 Awst 2017.
8. ↑  "Where have all the tablets gone?". 10 Ebrill 2016.
Mae **Stob Ban** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN147654. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Ail gopa
--------

Ceir ail gopa o'r un enw sydd ac uchder o 977 m.

Mae'r copa hwn yn cael ei gyfri'n Marilyn, Munro ac yn HuMP.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Stob Binnein** yn gopa mynydd ger Crianlarich - a geir ar y daith o Loch Lomond i Strathyre yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN434227. Ceir carnedd ar y copa. Mae'n ffurfio copa deuol gyda Ben More (1174m) a chant eu gwahanu gan fwlch o'r enw *Bealach-eadar-dha Beinn*. Dyma'r 18fed mynydd uchaf yn yr Alban.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Tawddgyrch cadwynog** yn un o Bedwar mesur ar hugain Cerdd Dafod, ac felly mae'n fesur caeth.

Nodweddion
----------

Amrywiad ar y **rhupunt hir** yw'r tawddgyrch cadwynog. Ymdebyga pennill o dawddgyrch cadwynog i ddau bennill o rupunt hir, ond gydag ychydig o newidiadau. Mae gan bob pennill wyth llinell, a cheir wyth sillaf ymhob llinell wedi'u rhannu yn ddwy ran o bedair sillaf yr un. Yn hytrach na bod y tri chymal cyntaf yn odli, dim ond yr ail a'r trydydd cymal sy'n odli, ond mae'r cymalau hyn yn odli'n ddwbwl â'r ail glymiad.

Yn ôl deddfiad Dafydd ab Edmwnd yn Eisteddfod Caerfyrddin 1451, rhaid i bob llinell ffurfio cynghanedd groes, oddieithr y bumed a'r seithfed linell, sy'n odli'n fewnol.

Dyma enghraifft ar y mesur o waith Lewys Glyn Cothi:

*Tiriawg yd**oedd**, tarw i gad**au**,*
*Tyr fwriad**au** trwy'i frod**ir**;*
*Tarian byd**oedd**, Twrn heb wad**au**,*
*Teg'i rad**au**, hwynt a gred**ir**.*
*Tad cared**ig** tai rhwymed**ig***
*Terfyned**ig** tref a nod**ir**;*
*Tëyrn, gwled**ig** tref gadwed**ig**,*
*Tŵr caeed**ig**, traw y cedw**ir**.*
Mae pob llinell ar y gynghanedd groes, oni bai am y bumed a'r seithfed, sydd yn odli'n fewnol.

Cynhelir y brifodl **ir** bob yn ail linell, ac mae patrwm yr odlau rhwng gorffwysfa pob clymiad (dwy linell) yn gyson, er enghraifft:

*ydoedd - bydoedd* (odl ddwbwl)
*gadau - wadau* (odl ddwbwl)
*fwriadau - radau* (odl ddwbwl)
*frodir - gredir* (odl gyffredin)
Mae'n fesur astrus iawn, gyda llawer o'r penillion arno wedi'u llunio er gorchest yn unig mewn awdlau enghreifftiol. Sylwer ar y cymeriad llythrennol a gynhelir gan Lewys Glyn Cothi drwy gydol y pennill, sy'n dangos meistrolaeth y bardd ar ei gyfrwng.

Dyma enghraifft o waith Gutun Owain allan o'i awdl orchestol *I ferch*; awdl a gynhwysa chwe thawddgyrch cadwynog:

*Adail cerydd, yw dal caru,*
*I fraenaru y fron irad;*
*Awr leferydd a'r lafaru,*
*Edifaru yw dy fwriad:*
*Anghyffurio, a malurio,*
*Yn di furio, ein dau fwriad;*
*A'm dolurio oedd d'anturio,*
*Am oer gurio, a mawr gariad.*
Dyma dawddgyrch cadwynog allan o awdl enghreifftiol Wiliam Llŷn: *I ferch*, gyda'r odlau pwysig wedi'u duo:

*Honnaf c**uriais** hoyw-nwyf c**aru**,*
*A braen**aru** bronnau oeri**on**;*
*A dol**uriais** du al**aru**,*
*Edif**aru** ydwyf wiri**on**.*
*Cael dirg**elu**, clwyf ann**elu**,*
*Cair dy s**elu** croyw, des haeli**on**;*
*Cyd fat**elu**, cur ryf**elu**,*
*Cryd yw c**elu** cariad cal**on**.*
Roedd Guto'r Glyn yn hoff iawn o'r mesur hwn. Gellir ei ystyried fel un o'r tri mesur caethaf yn dilyn deddfiad Dafydd ab Edmwnd yn Eisteddfod Caerfyrddin, 1451, ynghŷd â Gorchest y Beirdd a Chadwynfyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Morris-Jones, *Cerdd Dafod*, Rhydychen, 1925

Llyfryddiaeth
-------------

* John Morris-Jones, *Cerdd Dafod* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1925)

Gweler hefyd
------------

* Cerdd Dafod
* Y pedwar mesur ar hugain
**Llyn Syfaddan** neu **Llyn Syfaddon** yw llyn naturiol mwyaf de Cymru, gydag arwynebedd o 132 ha (327 acer), tua milltir ar ei hyd a phum milltir (8 km) o gwmpas y glannau. Saif ychydig i'r de-ddwyrain o Aberhonddu, Powys, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog a gerllaw pentref Llan-gors, sy'n rhoi'r enw Saesneg *Llangorse Lake* iddo. Mae Afon Llynfi yn llifo trwy'r llyn.

Mae'r llyn yn nodedig am gynnig pysgota da am nifer o rywogaethau o bysgod, ond yn arbennig Penhwyad. Yma hefyd ceir crannog, sef sefydliad wedi ei adeiladu ar ynys artiffisial mewn llyn. Y crannog yn Llyn Syfaddan yw'r unig esiampl y gwyddir amdano yng Nghymru, er eu bod yn gyffredin yn Iwerddon a'r Alban. Credir fod yr esiampl yma yn dyddio o ddiwedd y 9g. Roedd teulu brenhinol Brycheiniog o darddiad Gwyddelig, ac efallai fod hyn yn egluro presenoldeb crannog yma. Yn 916 ceir cofnod am fyddin Mersia yn dinistrio *Brecenanmere*, crannog Llyn Syfaddan, yn ôl pob tebyg.

Crannog Llyn Syfaddan

Llên gwerin
-----------

Adroddir chwedl am y llyn gan Gerallt Gymro, a ddywed fod traddodiad y byddai Adar Syfaddan yn canu pan fyddai gwir dywysog Deheubarth yn gorchymyn iddynt. Yn ôl Gerallt, roedd Gruffudd ap Rhys yn cerdded ar lan y llyn yng nghwmni dau arglwydd Normanaidd, yn y cyfnod pan oedd y Normaniaid wedi cymryd meddiant o bron y cyfan o Ddeheubarth. Gorchmynodd y ddau Norman i'r adar ganu, heb lwyddiant, ond ar orchymyn Gruffudd codasant i'r awyr a chanu.

Mae hefyd draddodiad am dref wedi ei boddi dan ddyfroedd y llyn fel cosb am ei phechodau.

Dolen allanol
-------------

* Crannog Llyn Syfaddan Archifwyd 2007-09-28 yn y Peiriant Wayback.
Llun lloeren o Lyn Tiwnis
Mae **Llyn Tiwnis** (Arabeg **البحيرة** **El Bahira**, Ffrangeg 'Lac de Tunis') yn lagŵn naturiol a leolir rhwng Tiwnis, prifddinas Tiwnisia, a Gwlff Tiwnis (Môr Canoldir). Mae ganddo arwynebedd o 37 km² (14 milltir sgwar) ac mewn cymhariaeth â'i faint mae'n fas iawn. Ar un adeg dyma oedd harbwr naturiol dinas Tiwnis.

Hanes
-----

Rhedai ffordd hynafol o Carthago i Diwnis ar hyd glannau'r llyn. Oherwydd lleoliad Llyn Tiwnis yn rheoli mynediad y Carthaginiaid i'r meysydd ffrwythlon ar y gwastatiroedd tu allan i'w dinas, codwyd argae gan y Rhufeiniaid dros y llyn, gan ei rannu'n ddau. Heddiw mae sylfaen yr argae honno yn cario traffordd a thrac rheilffordd y TGM sy'n cysylltu Tiwnis a La Goulette a threfi arfordirol Carthago, Sidi Bou Saïd, a La Marsa.

Yn y gorffennol roedd Llyn Tiwnis yn enwog am ei heidiau o fflamingos. Roedd hefyd yn gallu creu problemau iechyd yn yr haf am fod ei glannau'n dir bridio mosgitos. Mae rhan ogleddol y llyn yn cynnwys ynys Chikly, oedd yn gadarnle i'r Sbaenwyr yn y 16g ond sydd rwan yn warchodfa natur (ers 1993).

Gan fod y llyn yn llenwi â thywod ar ddiwedd y 19g cloddiodd y Ffrancod gamlas trwyddi, 6 milltir o hyd, 150 troedfedd o led, ac 20 troedfedd o ddyfnder. Roedd hyn yn cysylltu hen borthladd Tiwnis â La Goulette. Nid yw'n addas i longau mawr heddiw.

Darllen pellach
---------------

* *Tunis: la ville et les monuments* (Guides Cérès, Tiwnis, 1980)
Llyn yn Tibet, tua 2,000 km i'r gorllewin o'r brifddinas Lhasa, sy'n gorwedd i'r gorllewin o Lyn Manasarovar ac wrth droed mynydd sanctaidd Kailash, i'r de, yw **Llyn Rakshastal** (Tibeteg: *La'nga Co* neu *Lag-ngar-mtsho*; Hindi a Sansgrit: *Rakshastal*; Tsieineeg: 拉昂错, *Lā'áng Cuò*). Mae Afon Sutlej yn tarddu yno ac yn llifo allan o ogledd-orllewin Rakshastal.

Gorwedd y llyn, sydd ag arwynebedd o 70 km² (27 milltir sgwâr), ar uchder o 4,752m (15,590 troedfedd). Mae sianel naturiol yn ei gysylltu â Llyn Manasarovar

Ym mytholeg Hindŵaeth, crëwyd y llyn gan Ravana, brenin y diafoliaid (rakshasa) er mwyn ennill pwerau arbennig trwy addoli'r Arglwydd Shiva, sydd a'i lys ar fynydd Kailash gerllaw. Saif y llyn mewn cyferbyniaeth â llyn sanctaidd Manasarovar, a grëwyd gan y duw Brahma. Er nad yw'n lle sanctaidd ynddo ei hun, am ei fod wedi ei greu gan frenin y rakshasas, mae'n gyrchfan pererindod i Hindŵaid sy'n cyrchu Kailasha.

Llun lloeren o lynnoedd Rakshastal (ar y chwith) a Manasarovar gyda mynydd Kailash
Arbais y Valois cyn 1382
Roedd **Louis I, Dug Anjou** (23 Gorffennaf 1339 - 20 Medi 1384) yn ail fab i Jean II, brenin Ffrainc ac yn frawd i Siarl V, brenin Ffrainc.

Ganed ef yn Vincennes, a gwnaed ef yn Ddug Anjou yn 1360. Ymladdodd ym Mrwydr Poitiers yn 1356, mewn cwmni dan arweiniad ei frawd, Siarl, ond bu raid iddynt ffoi heb fedru ymladd fawr. Cymerwyd ei dad, Jean II, yn garcharor. Roedd Louis yn un o'r gwystlon a roddwyd i'r Saeson i sicrhau rhyddid Jean II tra roedd trafodaethau cytundeb rhwng Lloegr a Ffrainc yn mynd ymlaen, ond dihangodd Louis yn ôl i Ffrainc oherwydd ei fod yn awyddus i fod gyda'i wraig ieuanc, Marie de Châtillon. Teimlai Jean fod hyn yn dangos diffyg sifalri, a dychwelodd Jean ei hun yn wirfoddol i fod yn garcharor yn Llundain.

Roedd Louis yn ffigwr amlwg yn y Rhyfel Can Mlynedd wedi i'r ymladd ail-ddechrau yn 1369 dan ei frawd, Siarl V. Bu ganddo ran amlwg yn cynorthwyo Ffrainc i ennill tiriogaethau oddi ar y Saeson, a bu Owain Lawgoch a'i gwmni yn ymladd oddi tano sawl gwaith. Wedi marwolaeth Siarl V, bu'n rheoli Ffrainc dros ei nai ieuanc, Siarl V.

Wedi i Jeanne I, brenhines teyrnas Napoli ei fabwysiadu fel olynydd, cyhoeddodd ei hun yn Frenin Sicilia (y teitl a ddefnyddid gan deyrnoedd Napoli) yn Awst 1383. Roedd Siarl o Durazzo hefyd yn hawlio'r orsedd a bu ymladd. Daeth byddin o Ffrainc dan Enguerrand de Coucy i gynorthwyo Louis, ond bu ef farw yn Bari yn 1384 cyn ennill grym parhaol.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 39380459
* LCCN: nr96028302
* ISNI: 0000 0000 4902 6464
* GND: 1036841170
* SUDOC: 085812609
* BNF: cb11913442t (data)
* BNE: XX5525263

 |
Prif dref Swydd Wexford yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Iwerddon yw **Loch Garman** (Saesneg: *Wexford*). Saif heb fod ymhell o borthladd Rosslare, ar ochr ddeheuol aber Afon Slaney. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 18,163.

Sefydlwyd y dref gan y Llychlynwyr tua OC 800; daw'r enw Saesneg o'r Hen Norseg *Veisafjǫrðr* neu *Waes Fiord*. Ffôdd Gruffudd ap Cynan yma am loches ar ôl colli Brwydr Bron yr Erw. Yn 1169, cipiwyd y dref gan Dermot MacMurrough a'i gyngheiriad Normanaidd Robert Fitz-Stephen, mab Nest ferch Rhys ap Tewdwr. Yn y Canol Oesoedd, roedd yn sefydliad Seisnig, ac roedd hen ffurf o Saesneg a adwaenid fel "Yola" yn cael ei siarad yno hyd y 19g.

Cipiwyd y dref gan fyddin Oliver Cromwell yn 1649; llosgwyd rhan helaeth o'r dref a lladdwyd llawer o'r trigolion. Yn ystod Gwrthryfel Gwyddelig 1798, cipiwyd y dref gan y gwrthryfelwyr.

Brodorion o Loch Garman oedd teulu Redmond, fu a rhan bwysig yng ngwleidyddiaeth Iwerddon yn y 19g a dechrau'r 20g. Y mwyaf adnabyddus ohonynt yw John Redmond, a ddaeth yn arweimydd Y Blaid Seneddol Wyddelig. Cynhelir Gŵyl Opera yno bob hydref.

Adfeilion Abaty Selskar

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Placenames Database of Ireland", logainm.ie; adalwyd 10 Hydref 2022
Yng nghyd-destun meddalwedd mae *locale* yn set o baramedrau sy'n diffinio iaith a gwlad neu leoliad y defnyddiwr yn ogystal ag unrhyw ffactorau eraill sy'n dylanwadu ar gyflwyniad gwybodaeth.

Fel arfer mae dynodwr locale yn cynnwys o leiaf dynodwr iaith a dynodwr rhanbarth. Mae **cy\_GB** yn nodweddiadol ar gyfer y Gymraeg yng ngwledydd Prydain.

Mae'n gallu dylanwadu ar y drefn coladu, fformatau dyddiad ac amser, confensiynau arian a rhif, iaith enwau llefydd, misoedd ac yn y blaen. Mae'r Storfa Ddata Iaith Gyffredin ( CLDR ) yn rhan o Unicode ac mae'n cadw gwybodaeth *locale* ar gyfer y rhan fwyaf o ieithoedd a rhanbarthau.

### Ieithoedd Cyfrifiadurol

Enghreifftiau o'r defnydd o **locale** gyda ieithoedd rhaglennu gwahanol

**Perl**

```
my $dyddiad = DateTime->new( year=>2012, month=>6, day=>15, locale=>'cy', );
print $dyddiad->date();
print $dyddiad->month\_name();
print $dyddiad->day\_name();
print $dyddiad->quarter\_name();

```

**Allbwn**:  
2012-06-15  
Mehefin  
Dydd Gwener  
2il chwarter  


```
my $l=Locales->new(q(cy));
for my $code (qw(ar cy eg fr gb gr pl us)) { 
    print $code,' => ',$l->get\_territory\_from\_code($code);
}

```

**Allbwn**:  

ar => Yr Ariannin  

cy => Cyprus  

eg => Yr Aifft  

fr => Ffrainc  

gb => Prydain Fawr  

gr => Gwlad Groeg  

pl => Gwlad Pwyl  

us => Yr Unol Daleithiau

Dolennau allanol
----------------

Chwiliwch am ***locale***  
yn Wiciadur.

* Storfa Ddata Iaith Gyffredinol
* Crynodeb o Ddata Locale ar gyfer y Gymraeg
Gorsaf radio yn Ramallah, Palesteina yw **Radio Nisaa 96 FM** (hefyd: **NISAA FM** neu **Radio Nisaa**). Mae'n disgrifio ei hun fel "radio masnachol, anwleidyddol sydd â chenhadaeth i ddiddanu, hysbysu, ysbrydoli a galluogi merched Palesteina. Cafodd ei lawnsio ar 20 Mehefin 2010 yn Ramallah gyda chymorth a nawdd y Smiling Children Foundation. Dyma'r orsaf radio gyntaf ar gyfer merched ym Mhalesteina.

Mae mwyafrif y staff yn ferched. Maent yn gweithio tuag at gael "integreiddio llawn a chyfartal i ferched yn y gymdeithas Balesteinaidd trwy gynyddu cyfathrach agored ac effeithiol rhwng merched yn y Lan Orllewinol ac yn Llain Gaza". Trwy wefan yr orsaf a chyfryngau digidol eraill, bydd merched Palesteinaidd yn gallu cyfrannu i'r orsaf yn uniongrychol ac felly'n cymryd rhan yn y fenter yn hytrach na bod yn wrandawyr yn unig. Er hynny, y gobaith yw bydd dynion yn dod yn wrandawyr hefyd.

Cynigir gwasanaeth amrywiol sy'n cynnwys newyddion, cerddoriaeth, a rhaglenni am gymdeithas Palesteina gyda'r pwyslais ar le merched ynddi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  'About', Radio Nisaa 96 FM.
2. ↑  'Une radio par et pour les femmes en Cisjordanie' Archifwyd 2010-06-25 yn y Peiriant Wayback. Radiomag.ch. 21 Mehefin 2010.
3. ↑  Gwybodaeth Archifwyd 2010-06-25 yn y Peiriant Wayback. gwefan Nisaa FM

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Nisaa FM Archifwyd 2010-06-25 yn y Peiriant Wayback. (Arabeg) (Saesneg)
* Tudalen am yr orsaf Archifwyd 2010-06-25 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Radio Mag (Ffrangeg)
**Radio Rumantsch** (**RR**) yw'r orsaf radio yn yr iaith Romaunsch gan Radio e Televisiun Rumantscha ar gyfer yr ardaloedd Romaunsch yn y Swistir (yn enwedig canton Grisons).

Mae seiliau'r orsaf yn mynd yn ôl i 17 Ionawr 1925 pan ddarlledwyd yn yr iaith Romaunsch am y tro cyntaf erioed ar radio'r Swistir. Crewyd **Radio Rumantsch** yn 1954 gyda chyfres o ddarllediadau ar gyfer y Grisons. Ar ôl i'r SSR ad-drefnu yn 1991, aeth Radio Rumantsch yn annibynnol. Ond yn 1995 daeth yn eiddo i Televisiun Rumantscha, a ffurfiwyd Radio e Televisiun Rumantscha.

Erwin Ardüser yw'r cyfarwyddwr. Lleolir y pencadlys yn Coire a cheir swyddfeydd yn Savognin, Glion, Scuol, Müstair, Samedan a Berne. Darlledir Radio Rumantsch ar FM yn canton Grisons ac yng ngweddill y wlad, a hefyd gan loeren trwy Ewrop gyfan.
Mae Radio Rumantsch yn darlledu 14 awr o raglenni Romaunsch y dydd, o 6 o'r gloch yn y bore hyd 9 o'r gloch yn y nos.

Gweler hefyd
------------

* Radio e Televisiun Rumantscha
* DRS 3
* DRS 1

Dolenni allanol
---------------

* (Romaunsch) Gwefan swyddogol Archifwyd 2006-10-11 yn y Peiriant Wayback.
* (Romaunsch) Gwrandewch yr orsaf ar y Rhyngrwyd Archifwyd 2006-10-11 yn y Peiriant Wayback.
*Ar gyfer y dref yn Rhondda Cynon Taf, gweler Ynyshir.*

Gwarchodfa natur ydy **RSPB Ynys-hir**, sydd wedi ei leoli ar lan yr Afon Dyfi yng Ngheredigion, rhwng Aberystwyth a Machynlleth. Mae'n 550 o hectarau o faint ac yn cynnwys amrywiaeth o gynefinnau sy'n ymestyn yn mewndirol ac yn cynnwys gwastatir mwd (Saesneg: *mudflat*) a chorsydd halen (Saesneg: *saltmarsh*), tir fferm a phylliau, coedwig dderw a phrysgwydd ar ochr bryniau. Mae'r cyfleusterau yn cynnwys canolfan ymwelwyr bach a saith cuddfan ar gyfer gwylio adar.

Mae'r enw, Ynys-hir, yn cyfeirio tuag at grib coediog a oedd yn cylchu'r corsdir erstalwm. Roedd yr ystâd yn un breifat cyn iddi gael ei phrynnu an yr RSPB yn 1970.

Llwybr trwy'r warchodfa
Mae adar sy'n atgenhedlu yno yn cynnwys nifer o adar rhyddio megis y Cornchwiglen a'r Pibydd coesgoch. Yn fwy diweddar mae Crëyr bach a Chrëyr glas wedi ymuno â'r niferoedd. Mae'r coedwig yn gartref i'r Llostruddyn, Telor y Coed a'r Gwybedwr Brith ac mae'r Barcud coch i'w weld yn hedfan uwchben yn aml.

Mae'r adar sy'n gwario'r gaeaf yno yn gynnwys hwyaid megis Hwyaid yr eithin, Chwiwiaid a Corhwyaid ac adar rhyddio megis Pioden y Môr a Phibydd y dorlan. Mae nifer bychain o'r Ŵydd dalcenwen ac yn fwy diweddar, Gŵydd wyran i'w gweld hefyd.

Mae anifeiliaid gwyllt eraill yr ardal yn cynnwys ystlumod, Dyfrgi, Ffwlbart a'r Pathew. Ymysg y pryfaid mae gweision y neidr, mursennod a glöynnod byw ac eraill prin megis y gwiddonyn *Procas granulicollis*. Ymysg y blodau gwyllt mae Clychau'r Gog, Chwys yr Haul a Llafn y Bladur. Defnyddir ceffylau i gadw'r glaswellt yn fyr.

Sefydlwyd RSPB Ynys-hir ar ystâd Hugh Maplin, a wahodd Bill Condry i fyw ar y stâd, Condry oedd warden gyntaf y warchodfa.

Rhai o'r cuddfeydd
------------------

* 
* 
*

Y bywyd gwyllt a thirwedd
-------------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Conwy

Llenyddiaeth
------------

* David Saunders, *Where to watch birds in Wales*, 3ydd arg. (Llundain: Christopher Helm, 2000)
* David Tipling, *Top Birding Spots in Britain and Ireland* (Llundain: HarperCollins, 1996)

Dolenni allanol
---------------

* RSPB reserve guide
* BBC page Archifwyd 2007-09-19 yn y Peiriant Wayback.
* Ynys Hir Archifwyd 2007-09-30 yn y Peiriant Wayback.
* inst\_id=1&coll\_id=20410&expand= Archifwyd 2009-08-23 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Plas-y-gors** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 15 Awst 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 12.86 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Nofelydd, ffermwr a bardd o Gymru oedd **Richard Roberts** (*Gruffydd Rhisiart, neu GR* 1810 - 25 Gorffennaf 1883).

Cafodd ei eni yn fferm Diosg, Llanbrynmair ym 1810. Cofir am Roberts yn bennaf fel awdur.

Roedd yn un o feibion John Roberts, gweinidog yr Hen Gapel, Llanbrynmair a Mary, (née Breese) ei wraig. Roedd John Roberts a'i feibion Samuel Roberts (SR), John Roberts (JR) a GR yn gyfrifol am roi enw i Lanbrynmair fel un o ganolfannau Anghydffurfiaeth, Rhyddfrydiaeth a llenyddiaeth pwysicaf Cymru'r 19 ganrif.

Fe gafodd GR ei fagu ar gyfer gwaith y fferm, ac nid oedd ganddo lawer o fanteision addysgol. Fel ei frodyr roedd ganddo chwaeth lenyddol gref. Roedd yn bregethwr lleyg yn enwad yr Annibynwyr. Ysgrifennodd lawer o ryddiaith a phenillion ar gyfer *Y Cronicl* a chylchgronau eraill. Roedd yn awdur nofel o’r enw *Jeffrey Jarman, y meddwyn diwygiedig*. Mae ei gerdd, *Cân y Glep* , a ymddangosodd yn Y Cronicl ym mis Tachwedd 1855, yn enghraifft wych o ddychan Cymreig. Ar 3 Chwefror 1853 priododd Anne Jones, o Gastell Bach, Rhaeadr Gwy, bu iddynt un ferch. Ymfudodd y teulu i Tennessee ym 1856, lle adeiladodd GR bwthyn coed o'r enw Brynffynnon lle buont yn ymgartrefu fel ffermwr. Dychwelodd i Gymru ym mis Medi 1870 ac ymddeolodd i Brynmair, Conwy. Bu farw 25 Gorffennaf 1883 ym Mrynmair; bu farw ei wraig ar 5 Mai 1886; priododd eu hunig blentyn, Margaret, â John Williams, Conwy.

Cyfeiriadau
-----------

* Richard Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

  

* Richard Roberts - Bywgraffiadur Rhydychen

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 96803068
* LCCN: no2009118023
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ffuglen a barddoniaeth a drosglwyddir o oes i oes ar lafar yn hytrach na thrwy ysgrifennu yw **llên lafar**. Gall gyfeirio at holl lenyddiaeth y gymdeithas gynlythrennog yn ogystal â thraddodiadau llafar y werin mewn cymdeithasau llythrennog.

Bu traddodiad o lên lafar gan y mwyafrif o gymdeithasau cynlythrennog, gan gynnwys straeon gwerin, chwedlau, diarhebion, rhigymau, dychmygion, a damhegion yn ogystal â gweithiau traethiadol hir. Cafodd mytholeg ac arwrgerddi'r Henfyd eu haddasu a'u datblygu gan feirdd llafar dros ganrifoedd cyn iddynt gael eu cofnodi'n ysgrifenedig.

Mae llên lafar yn gorgyffwrdd i raddau helaeth â llên gwerin, ac yn un o brif feysydd y traddodiad llafar, ynghyd ag hanes llafar a chyfraith lafar.

Ffurfiau a genres
-----------------

### Straeon gwerin

Mae straeon gwerin yn gyffredin i bob diwylliant ar draws y byd, yn eu plith straeon plant, ffablau, damhegion, a straeon tarddiad. Cofnodwyd nifer o straeon gwerin Ewropeaidd yn y cyfnod modern, gan gynnwys *Les Contes de ma mère l’Oye* gan Charles Perrault a *Kinder- und Hausmärchen* gan y Brodyr Grimm.

### Arwrgerdd

 *Prif erthygl: Arwrgerdd*
Barddoniaeth draethiadol ar ffurf cerdd hir neu gylch o gerddi yw arwrgerdd neu epig sy'n adrodd hanes mawr am ryw gorchwyl caled neu gampau beiddgar, gan canolbwyntio ar arwr neu griw o gymeriadau dewr, fel arfer gyda themâu cenedlaetholgar, mytholegol, neu grefyddol. Rhennir y genre hon yn arwrgerddi cynradd, sy'n tarddu o'r traddodiad llafar, ac arwrgerddi eilaidd, a gyfansoddir yn ysgrifenedig gan awduron unigol. Dull o drosglwyddo hanes a mytholeg o oes i oes oedd arwrgerddi cynradd yr Henfyd, a gwnaethpwyd hynny ar lafar ac o'r cof. Byddai'r genhedlaeth iau yn addasu ac ychwanegu at hanes traddodiadol a chwedloniaeth eu cyndeidiau, gan ddatblygu llên llafar oedd yn ganolog i ddiwylliant eu cymdeithas am ganrifoedd. Mae'r fath farddoniaeth yn darlunio rhyw oes arwrol neu euraid, neu'n adrodd straeon tarddiad am ddechreuad y byd neu wawr y genedl.

Yr arwrgerdd hynaf yr ydym yn gwybod amdani yw Epig Gilgamesh, cerdd Swmereg o Fesopotamia sy'n dyddio ar ei ffurf ysgrifenedig o 2100 CC. Yr arwrgerddi hynaf a phwysicaf yn llên Ewrop a chanon y Gorllewin yw'r Iliad a'r Odyseia, a briodolir i Homeros. Cyn iddynt gael eu cofnodi, roeddynt yn rhan o draddodiad llafar beirdd yr Hen Roeg a chawsant eu canu o'r cof mewn gwleddoedd neu ymgynulliadau tebyg. Ymhlith arwrgerddi traddodiadol eraill mae Ramayana a Mahabharata'r Indiaid, Beowulf yr Eingl-Sacsoniaid, a Kalevala'r Ffiniaid.

### Drama werin

Perfformiad o chwedl San Siôr a'r Ddraig gan fudchwaraewyr yn St Albans, Swydd Hertford.
Tarddai traddodiad y theatr Ewropeaidd o ddefodau a pherfformiadau crefyddol yr Henfyd. Ni cheir fawr o draddodiad seciwlar ym mherfformiadau diwylliannau cynlythrennog. Datblygodd ffurfiau ar y ddrama werin yn Ewrop, megis mudchwarae a miraglau, mewn cyferbyniad â dramâu ysgrifenedig y theatr fawr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Oral literature. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 3 Ebrill 2019.
**Peirianneg sifil** yw'r term ar gyfer y gwaith o ddylunio ac adeiladu seilwaith. Mae fel arfer yn golygu strwythurau mawr, fel pontydd, argaeau, adeiladau a thwneli. Mae hefyd yn cynnwys rhwydweithiau cymhleth fel rhwydweithiau dŵr, dyfrhau a charthffosiaeth. Mae hefyd yn ymwneud ag adeiladu tai a chartrefi. Gall peirianwyr sifil fod yn rhan o bob cam ym mywyd isadeiledd, o gynllunio ac adeiladu i gynnal a chadw a dymchwel. Mae peirianneg sifil yn aml yn gorgyffwrdd â phensaernïaeth.

Mae gan beirianneg sifil lawer o wahanol feysydd neu ddisgyblaethau. Rhai meysydd pwysig yw geodechnegol, strwythurau, amgylchedd, rheolaeth adeiladu, hydroleg, cludiant a deunyddiau. Mae'n bwysig bod gan beirianwyr sifil ddealltwriaeth o'r holl ddisgyblaethau hyn gan fod prosiectau yn aml yn cynnwys llawer ohonynt ar yr un pryd.

Mae peirianwyr sifil yn gyfrifol am lawer o'r pethau sy'n ofynnol i gymdeithas weithredu'n iawn. Mae cyflenwadau dŵr diogel, trin carthffosiaeth, ffyrdd, rheilffyrdd ac adeiladau i gyd yn rhan o beirianneg sifil.

I weithio ym maes peirianneg sifil mae angen hyfforddiant. Bydd gweithwyr adeiladu yn hyfforddi mewn canolfan ac 'yn y gwaith', weithiau gyda phrentisiaeth.

I fod yn weithiwr proffesiynol mewn peirianneg sifil mae angen astudio mewn prifysgol neu goleg. Mae peirianwyr sifil yn aml yn astudio pynciau fel strwythurau, deunyddiau, ffiseg a chalcwlws .

Cynrychiolir proffesiwn peirianneg sifil gan gyrff proffesiynol mewn amrywiol wledydd. Yn y DU mae Sefydliad y Peirianwyr Sifil yn hyrwyddo peirianneg sifil fel disgyblaeth ac yn cefnogi peirianwyr trwy gydol eu gyrfaoedd. Mae Cymdeithas Peirianwyr Sifil America yn cyflawni tasg debyg yn UDA.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "What is civil engineering? | Institution of Civil Engineers". *www.ice.org.uk*. Cyrchwyd 2021-03-13.
2. ↑  "Guide to sustainable procurement in construction". *Institution of Civil Engineers (ICE)*. 2021-01-20. Cyrchwyd 2021-03-13.
3. ↑  "Peirianneg Sifil - Prifysgol Abertawe". *www.swansea.ac.uk*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-04-17. Cyrchwyd 2021-03-13.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr William Shatner yw ***The Captains*** a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd gan Kevin Layne yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan William Shatner. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Patrick Stewart, William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, Chris Pine, Christopher Plummer, Kate Mulgrew, Nana Visitor, Sally Kellerman, Grace Lee Whitney, Scott Bakula, Robert Picardo, Jonathan Frakes, René Auberjonois, Avery Brooks, Walter Koenig, John de Lancie, Connor Trinneer, Chase Masterson ac Ira Steven Behr. Mae'r ffilm yn 97 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Shatner ar 22 Mawrth 1931 yn Notre-Dame-de-Grâce. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1951 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Desautels Faculty of Management.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr y 'Theatre World'
 * Swyddog Urdd Canada
 * Gwobr 'Walk of Fame' Canada
 * Gwobr Golden Raspberry i'r Cyfarwyddwr Gwaethaf
 * Gwobr Emmy 'Primetime' am y Actor Cynhaliol Eithriadol mewn Cyfres Ddrama
 * seren ar Rodfa Enwogion Hollywood
 * Urdd Canada

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd William Shatner nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| *Chaos on the Bridge* |  | Canada | 2014-08-25 |
| *Groom Lake* |  | Unol Daleithiau America | 2002-01-01 |
| Star Trek V: The Final Frontier |  | Unol Daleithiau America | 1989-01-01 |
| *TekWar* |  | Unol Daleithiau AmericaCanada |  |
| *TekWar* |  | CanadaUnol Daleithiau America | 1994-01-01 |
| The Captains |  | Canada | 2011-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑ . dyddiad cyrchiad: 3 Rhagfyr 2019.
Y beipen fwg ar gar, gyda thawelydd i leihau'r sŵn a ddaw ohoni.
**Peipen fwg** (Saesneg: *Exhaust*) ydy'r beipen honno sy'n gwacáu nwyon a gynhyrchir fel arfer gan beiriant gyrru e.e. car, beic modur neu hyd yn oed stof i ffwrdd o'r defnyddiwr. Mewn llawer o beipiau mwg, ceir nwyon gwenwynig, chwilboeth. Gall y nwyon deithio drwy un o'r rhain: y pen silindr a'r beipen fwg ei hun, uwchwefrydd (*turbocharger*), newidydd catalytig, athawelydd lleihau sŵn.

Y cynllun
---------

Ceir sawl cynllun, yn ddibynnol ar y peiriant ei hun a'i ddefnydd. Pan fo'r peiriant hwnnw o fewn lle caeedig, ee generadur neu ffwrnes, gall nwyon tocsig lenwi'r ystafell mewn chwinciad. Gall y rhain gynnwys: hydrocarbonau, carbon monocsid a nitrogen ocsidau, a gallant fod yn angheuol, pe na baent yn cael eu gyrru allan o'r ystafell neu'r adeilad. Gan eu bod fel arfer yn boeth iawn mae'n rhaid i'r beipen fwg (neu'r system cyfan) fod yn addas h.y. yn wrthiannol i wres. Mae simne mewn tŷ yn fath o beipen fwg sefydlog, o ran ei waith. O ran y peiriant tanio mewnol, mae'n rhaid i'r system fwg gael ei "diwnio", er mwyn cyrraedd y gofynion statudol. O fewn y gwledydd Ewropeaidd y gofynion yw EURO 5, India BS-4 ayb.

### Beiciau modur

Tawelydd peipen fwg beic modur 'Monster' gan Ducati
Mae'r beipen fwg (a'r system eanghach) i'w weld yn glir ar foto beic ac mae wedi'i wneud allan o blat crôm fel arfer gan ei fod yn nodwedd ffasiynol. Ymhlith y deunyddiau eraill a ddefnyddir y mae dur, alwminiwm, titaniwm a charbon ffibr.

Mae'r math o beipen a ddefnyddir yn ddibynnol ar y math o beiriant (neu injan) a phwrpas y beic - sioe, antur, cyflymder ayb. Mewn rhai systemau (fel yn y Kawasaki EX250) ceir silinder ddwbwl sy'n gyrru'r nwyon i sawl peipen. Dro arall, gallant gael eu gyrru i un peipen a elwir yn "ddau-mewn-un" (2-1). Mae gan beiriannau mawr 4 sylindr swpyr-sport neu swpy-feic o Japan system fwg ddeublyg e.e. y gyfres ZX Kawasaki, cyfres GSX Suzuki neu gyfres YZF Yamaha. Gellir prynu pecynau ar ôl prynu'r beic, fel pecynau ategol, ffasiynol. Mae'r 4-2-1 a'r 4-1 yn esiamplau o becynau ategol peipiau mwg ond mae sawl gwlad, bellach, wedi dechrau gwahardd y rhain er mwyn rheoli a lleihau halogi'r amgylchedd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "What does my catalytic convertor do?". *Kwik Fit*. Cyrchwyd 2014-04-20.
Diwygiwr a gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd oedd **Richard Owen** (1839 – 16 Chwefror 1887). Cafodd ei fagu yn Ystum Werddon, Llangristiolus, Ynys Mon. Ei fam oedd Mary Owen a'i dâd John Owen. Bu farw ei dad pan oedd yn 11 mlwydd oed a fe gollodd ei frawd hynnaf ar ôl tua blwyddyn.

Ei briod oedd Ellen Owen (née Evans) yn 1867. Am bedair blynedd roeddent yn byw yn Rhos-cefn-hir. Pentraeth — Ellen yn masnachu, ac Richard yn efengylu. Roedddent wedyn yn byw am dymor yn Llundain, ac ar ei ddychweliad yn ôl yn 1873 fe'i hordeiniwyd. Ar ôl dod yn ôl ac ymsefydlu roedd yn amlwg ei fod wedi cael dylanwad dros Gymru gyfan. Am dymor byr roedd ei gartref yn Ninbych ac wedyn yn Aberystwyth, a bu farw yn Nhycroes, Pentraeth, Môn.

Gyrfa
-----

Pan ddaeth yr amser iddo ymuno a'r weinidogaeth roedd gwrthdaro ymysg yr arweinwyr. Fe ymunodd a Goleg y Bala yn 1863, roedd yn anodd iawn, hyd yn oed amhosib, iddo i wneud cynnydd enfawr yn ei waith gan ei fod yn efengylydd wneuthur.

Ffynonellau
-----------

* W. Pritchard, Cofiant a Phregethau y Parch. Richard Owen, y 'Diwygiwr' (Amlwch 1889), 1889;
* Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen... from the earliest times to the present (1908);
* Y Traethodydd, 1888, 296-310.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "OWEN, RICHARD (1839 - 1887), 'y diwygiwr,' gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-01-17.

  

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 128264146
* LCCN: no2010153130

 |
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Plymouth Sutton a Devonport** (Saesneg: *Plymouth Sutton and Devonport*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Plymouth Sutton a Devonport yn NyfnaintEtholaeth Plymouth Sutton a Devonport yn Nyfnaint
* Dyfnaint yn LloegrDyfnaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2017: Oliver Colvile (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Luke Pollard (Llafur-Cydweithredol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Y Tetrapylon yn **Palmyra**
Mae **Palmyra** (neu **Tadmor**) yn ddinas hynafol yn nwyrain Syria, a fu gynt yn brifddinas Ymerodraeth Palmyra.

Tyfodd Palmyra yn ystod yr ail a'r 3g fel *entrepot* ar lwybr masnach carafan pwysig a gysylltai Mesopotamia (Irac heddiw) yn y dwyrain â'r Lefant ac arfordir y Môr Canoldir yn y gorllewin, gan groesi rhannau gogleddol Diffeithwch Syria.

Aeth Palmyra dan reolaeth y Rhufeiniaid yn y ganrif 1af OC, ond adenillodd ei sofraniaeth yn ystod teyrnasiad y frenhines alluog ac uchelgeisiol Zenobia.

Yn sgîl cwymp Zenobia yn 272 cipiwyd y ddinas gan y Rhufeiniaid a'i dinistrio ganddynt. Cafodd ei hailadeiladu ar ôl hynny a'i cipio gan y Mwslemiaid yn 634. Ond erbyn hynny nid oedd ond cysgod o'r hen ddinas rymus a llewyrchus a dilynodd cyfnod o ddadrywiad. Heddiw mae tref fechan ger y safle ond mae'r hen ddinas ei hun yn adfeilion.

Palmyra yw un o'r enghreifftiau gorau yn y byd o ddinas glasurol, wedi'i chadw yn dda oherwydd ei safle anghysbell yn yr anialwch. Ymhlith ei hadeiladau mwyaf hynod y mae adfeilion Teml Baal, prif dduw'r ddinas, y Tetrapylon, a'r Agora. Ceir yn ogystal nifer o arysgrifau yn yr wyddor Balmyraidd (a ddatblygodd o'r wyddor Aramaeg sy'n datgelu gwybodaeth bwysig am fasnach a chrefydd Palmyra.
Plwyf eglwysig yn Rhuthun, Sir Ddinbych yw **Llanfwrog** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Fe'i lleolir fymryn i'r de-orllewin o ganol tref Rhuthun, yn rhan uchaf Dyffryn Clwyd ar y ffordd B5105 sy'n cysylltu Rhuthun a Cherrigydrudion. Pentref ar wahân fu Llanfwrog tan yn ddiweddar, ond gyda chodi tai newydd rhyngddo a Rhuthun mae'r pentref wedi troi'n fath o faesdref i'r dref honno erbyn heddiw.

Eglwys plwyf Llanfwrog gyda Bryniau Clwyd yn y cefndir.
Yn ôl traddodiad, sefydlwyd Llanfwrog gan Sant Mwrog (6g efallai). Cysylltir y sant hwnnw â Llanfwrog arall ar Ynys Môn hefyd. Mae'r eglwys, a gysegrir i Fwrog a'r Forwyn Fair, yn hynafol. Saif ar godiad tir ger y B5105. Mae ganddi dŵr sgwâr o gerrig calchfaen yn ei phen gorllewinol a addurnir a meini tywodfaen coch. Ceir corff (*nave*) dwbl, ffurf sy'n nodweddiadol o bensaernïaeth hen eglwysi Dyffryn Clwyd. Ychwanegwyd yr ail yn y 14g.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Darren Millar (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw David Jones (Ceidwadwr).

* Awyrlun o LlanfwrogAwyrlun o Llanfwrog
* Tafarn y Cross KeysTafarn y Cross Keys

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *North Wales* yn y gyfres 'Traveller's Guides' (Dartman, Longman a Todd, d.d.), tud. 67.
2. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
3. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Ddinbych**

**Dinas**  

Llanelwy
  
**Trefi**  

Corwen  **·** Dinbych  **·** Llangollen  **·** Prestatyn  **·** Rhuddlan  **·** Rhuthun  **·** Y Rhyl
  
**Pentrefi**  

Aberchwiler  **·** Betws Gwerful Goch  **·** Bodelwyddan  **·** Bodfari  **·** Bontuchel  **·** Bryneglwys  **·** Bryn Saith Marchog  **·** Carrog  **·** Cefn Meiriadog  **·** Clocaenog  **·** Cwm  **·** Cyffylliog  **·** Cynwyd  **·** Derwen  **·** Diserth  **·** Y Ddwyryd  **·** Efenechtyd  **·** Eryrys  **·** Four Crosses  **·** Gallt Melyd  **·** Gellifor  **·** Glyndyfrdwy  **·** Graeanrhyd  **·** Graigfechan  **·** Gwyddelwern  **·** Henllan  **·** Loggerheads  **·** Llanarmon-yn-Iâl  **·** Llanbedr Dyffryn Clwyd  **·** Llandegla  **·** Llandrillo  **·** Llandyrnog  **·** Llandysilio-yn-Iâl  **·** Llanelidan  **·** Llanfair Dyffryn Clwyd  **·** Llanferres  **·** Llanfwrog  **·** Llangwyfan  **·** Llangynhafal  **·** Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch  **·** Llanynys  **·** Maeshafn  **·** Melin y Wig  **·** Nantglyn  **·** Pandy'r Capel  **·** Pentrecelyn  **·** Pentre Dŵr  **·** Prion  **·** Rhewl (1)  **·** Rhewl (2)  **·** Rhuallt  **·** Saron  **·** Sodom  **·** Tafarn-y-Gelyn  **·** Trefnant  **·** Tremeirchion
Cynhyrchydd radio-a-theledu Cymreig oedd **Lowri Gwilym** (14 Hydref 1954 – 21 Gorffennaf 2010). Bu'n gweithio i BBC Cymru ac i S4C.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Lowri Williams yn Aberystwyth i Daisy a David Gwyn Williams, awdur ac academydd. Fe'i magwyd yn Nhwrci a Libya, lle'r oedd ei thad yn Athro Saesneg. Pan oedd yn 18 oed, newidiodd ei chyfenw Williams i'r ffurf Gymraeg, Gwilym. Astudiodd y Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor a chwblhaodd gradd Meistr o Lythyrau ym Mhrifysgol Rhydychen. Yna fe ddarlithiodd ym Mhrifysgol Bologna am ddwy flynedd.

Gyrfa
-----

Ymunodd Gwilym a BBC Cymru yn yr 1980au a chynhyrchodd a chyfarwyddodd nifer o raglenni dogfen i deledu dros ddau ddegawd. Roedd y rhain yn cynnwys y gyfres i S4C, *O Flaen dy Lygaid* ac yn y Saesneg, cyfres *Women in Politics*. Yn y 1980au hwyr cynhyrchodd rhaglenni dogfen am wahanol ferched mewn gwleidyddiaeth, gan gynnwys Eugenia Charles, Simone Veil, Tatyana Zaslavskaya a Benazir Bhutto. Creodd y rhaglen radio *Beti a'i Phobol*, a gyflwynir gan Beti George, ar gyfer BBC Cymru. Ar achlysur pen-blwydd 25 oed y rhaglen, hi oedd gwestai Beti, ar 14 Mawrth 2010.

Wedi symud i fyd teledu, cynhyrchodd y rhaglen ddogfen 'pry ar y wal' *Aber* yn 1998 - rhaglen oedd yn dilyn hynt a helynt criw o myfyrwyr flwyddyn gyntaf ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Cyflogwyd Gwilym gan S4C yn 2004 fel golygydd rhaglenni ffeithiol a chyd-gynyrchiadau. Roedd ei chynyrchiadau ar gyfer S4C yn cynnwys *O'r Galon*, *Wynebau Newydd*, *Cefn Gwlad*, *Ffermio*, a rhaglenni natur Iolo Williams. Bu'n olygydd cynnwys ar y rhaglenni materion cyfoes *Y Byd ar Bedwar* a *Wedi 7*. Yn 2010, enillodd wobr BAFTA Cymru am ei gwaith ar *Dwy Wraig Lloyd George*.

Marwolaeth
----------

Bu farw Gwilym yn sydyn o waedlif ar yr ymennydd ar 21 Gorffennaf 2010; yn 55 mlwydd oed. Ei phartner oedd y newyddiadurwr teledu Meic Birtwistle, ac roedd ganddynt ddau fab, Ifan a Glyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  "Lowri Gwilym: Widely admired Welsh television executive". *The Independent* (yn Saesneg). 31 Gorffennaf 2010. Cyrchwyd 16 Ebrill 2016.
2. 1 2 3 4 5 6  Williams, Richard (4 August 2010). "Lowri Gwilym obituary". *The Guardian* (yn Saesneg). Cyrchwyd 16 April 2016.
3. 1 2  "S4C programme maker Lowri Gwilym dies" (yn Saesneg). WalesOnline. 23 Gorffennaf 2010. Cyrchwyd 16 Ebrill 2016.
4. ↑  "Lowri Gwilym". British Film Institute. Cyrchwyd 16 Ebrill 2016.
5. ↑  "Colli Lowri Gwilym". BBC News. 22 Gorffennaf 2010. Cyrchwyd 16 Ebrill 2016.
6. ↑  *Aber Aber: Ble maen nhw nawr?*  , BBC Cymru Fyw, 19 Hydref 2017.  Cyrchwyd ar 15 Hydref 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 186889410
* LCCN: no2011141662

 |