Gweriniaeth Sbaeneg yng Nghanolbarth America sy'n ffinio â'r Cefnfor Tawel i'r de, Gwatemala i'r gorllewin, ac Hondwras i'r gogledd a'r dwyrain yw **Gweriniaeth El Salfador** neu **El Salvador** (Sbaeneg: *República de El Salvador*, ynganiad: [/re'puβlika ðe el salβa'ðor/]).

Hanes
-----

 *Prif erthygl: Hanes El Salfador*
Gorchfygwyd El Salfador, oedd yn rhan o'r Deyrnas Astecaidd, gan y Sbaenwyr yn 1526, ac enillodd annibyniaeth yn 1821. Roedd yn aelod o Ffederasiwn Canolbarth America tan ei ddiddymiad yn 1839, a daeth yn weriniaeth yn 1841. Yng nghanol yr ugeinfed ganrif rheolwyd y wlad gan unbenaethau a dioddefodd o ansefydlogrwydd gwleidyddol. Bu wrthdaro â Hondwras yn 1965 ac yn Rhyfel Pêl-droed 1969. Parhaodd yr ansefydlogrwydd gwleidyddol i'r 1970au gyda gweithredoedd herwfilwrol yn erbyn y llywodraeth a gefnogwyd gan yr Unol Daleithiau. Yn dilyn bradlofruddiaeth Archesgob El Salfador Óscar Romero yn 1980 dechreuodd Rhyfel Cartref El Salfador, lle bu farw 75 000 a daeth nifer yn ffoaduriaid. Arwyddwyd cytundeb heddwch yn 1992; o dan delerau'r cadoediad cydnabuwyd y grŵp herwfilwrol asgell chwith Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional (FMLN) fel plaid wleidyddol ac aethant ymlaen i ennill seddi yn etholiadau deddfwriaethol 1994, pan ddaeth yr Alianza Republicana Nacionalista (ARENA) asgell dde i rym. Achosodd ddaeargrynfeydd difrod eang yn 2001.

Gwleidyddiaeth
--------------

 *Prif erthygl: Gwleidyddiaeth El Salfador*
Llywodraethir El Salfador gan Arlywydd a etholir pob pum mlynedd, a Chynulliad Cenedlaethol democrataidd gyda 60 o aelodau.

Daearyddiaeth
-------------

 *Prif erthygl: Daearyddiaeth El Salfador*
Mae dwy gadwyn folcanig sy'n llwybro o ddwyrain i orllewin El Salfador yn rhannu'r wlad yn dri rhanbarth daearyddol: llain gul arfordirol yn y de, dyffrynnoedd a llwyfandiroedd ucheldirol gydag uchder cyfartalog o 600 m yng nghanolbarth y wlad, a mynyddoedd yn y gogledd (gyda Santa Ana (2381 m) fel man uchaf y wlad). Mae'r Afon Lempa, sy'n croesi ffin ogleddol El Salfador â Hondwras a gyda'i tharddle yng NGwatemala, yn rhedeg yn ddeheuol trwy'r wlad i'r Cefnfor Tawel. Mae nifer o lynnoedd folcanig yn El Salfador, ac mae daeargrynfeydd yn gyffredin. El Salfador yw'r unig wlad yng Nghanol America heb arfordir ar Gefnfor yr Iwerydd.

Adrannau a bwrdeistrefi
-----------------------

 *Prif erthyglau: Adrannau El Salfador a Bwrdeistrefi El Salfador*

*Gweler hefyd: Rhestr dinasoedd El Salfador.*
Adrannau El Salfador
Rhannir El Salfador yn 14 o adrannau (*departamentos*), a phob un adran wedi'i isrannu'n 267 o fwrdeistrefi (*municipios*). Yr adrannau yw:

|  |  |
| --- | --- |
| 1. Ahuachapán
2. Cabañas
3. Chalatenango
4. Cuscatlán
5. La Libertad
6. La Paz
7. La Unión
 | 8. Morazán
9. San Miguel
10. San Salvador
11. San Vicente
12. Santa Ana
13. Sonsonate
14. Usulután
 |

Demograffeg
-----------

 *Prif erthygl: Demograffeg El Salfador*
Mae tua 7 miliwn o bobl yn byw yn El Salfador; 90% ohonynt yn *mestizo* (hil gymysg), 9% yn wyn ac 1% yn frodorol. El Salfador yw'r wlad gyda'r dwysedd poblogaeth mwyaf yng Nghanolbarth America (318.7/km²). Mae 62% o'r boblogaeth yn byw mewn ardaloedd trefol a 38% yn byw yng nghefn gwlad. Mae 80% o Salfadoriaid yn Gatholigion Rhufeinig, 18% yn efengylaidd a 2% yn grefydd arall neu ddim yn dilyn crefydd o gwbwl.

Twristiaeth
-----------

 *Prif erthygl: Twristiaeth yn El Salfador*
 Mae nifer y twristiaid sy'n ymweld ag El Salfador wedi cynyddu yn sgil dyfodiad heddwch i'r wlad yn y blynyddoedd diweddar, gyda'r mwyafrif yn dod i fwynhau cyrchfannau arfordirol a thraethau El Salfador. Ond mae trosedd, daeargrynfeydd a chostau uchel am ystafelloedd a theithiau awyr dal i rwystro'r diwydiant.

Bu nifer y twristiaid yn cynyddu 29% yn 2002 i 951 000 o ymwelwyr, tua un am bob 6.8 Salfadoriad. Daeth 31% ohonynt o Gwatemala, 22% o Unol Daleithiau America, 17% o Hondwras a'r 30% gweddill o wledydd eraill.

Addysg
------

 *Prif erthygl: Addysg yn El Salfador*
 Seilir cyfundrefn addysg El Salfador ar yr un Americanaidd. Y lefel llythrennedd yw 79%; mae addysg wedi'i chyfyngu mewn ardaloedd gwledig. Mae gan El Salfador 118 491 o fyfyrwyr (2004), a'r oedran i adael ysgol yw 15.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  *Financial Times World Desk Reference* (Dorling Kindersley, 2004)

Cysyllltiadau allanol
---------------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***El Salvador***

### Gwefannau'r llywodraeth

* (Sbaeneg) Casa Presidencial Archifwyd 2007-04-10 yn y Peiriant Wayback. – Arlywydd El Salfador
* (Sbaeneg) Asamblea Legislativa Archifwyd 2015-09-23 yn y Peiriant Wayback. – Cynulliad Deddfwriaethol
* (Sbaeneg) Ministerio de Defensa Nacional Archifwyd 2007-01-09 yn y Peiriant Wayback. – Gweinyddiaeth Amddiffyn
* (Sbaeneg) Fuerza Aerea Salvadoreña Archifwyd 2019-03-18 yn y Peiriant Wayback. – Awyrlu El Salfador
* (Sbaeneg) Ministerio de Medio Ambiente y Recursos Naturales – Gweinyddiaeth yr Amgylchedd ac Adnoddau Naturiol
* (Sbaeneg) Ministerio de Relaciones Exteriores – Gweinyddiaeth Materion Tramor
* (Sbaeneg) Ministerio de Economía Archifwyd 2005-09-08 yn y Peiriant Wayback. – Gweinyddiaeth yr Economi
* (Sbaeneg) Ministerio de Turismo Archifwyd 2006-04-24 yn y Peiriant Wayback. – Gweinyddiaeth Twristiaeth
* (Sbaeneg) Corte Suprema de Justicia Archifwyd 2005-08-28 yn y Peiriant Wayback. – Llys Gorchuaf am Gyfiawnder
* (Sbaeneg) Procuraduría para la Defensa de los Derechos Humanos Archifwyd 2006-04-08 yn y Peiriant Wayback. – Swyddfa'r Barnwr-Llysddadleuwr-Cyffredinol dros Amddiffyniad Hawliau Dynol
* (Sbaeneg) Banco Central de Reserva de El Salvador – Banc Cronfa Ganolog El Salfador

### Gwefannau'r cyfryngau

#### Gwefannau newyddion

* (Sbaeneg) La Prensa Grafica Archifwyd 2005-07-07 yn y Peiriant Wayback.

#### Gwefannau teledu

* (Sbaeneg) Canal 12
* (Sbaeneg) Canal 21 Archifwyd 2007-04-08 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goGwledydd Canolbarth America |
| --- |
|  |
| 
* Baner Belîs Belîs
* Baner Costa Rica Costa Rica
* Baner El Salfador El Salfador
* Baner Gwatemala Gwatemala
* Baner Hondwras Hondwras
* Baner Nicaragwa Nicaragwa
* Baner Panama Panama

 |

 |