Darlunydd llyfrau comig ac ysgrifennwr sgript Ffrengig oedd **Albert Uderzo** (25 Ebrill 1927 – 24 Mawrth 2020). Adnabyddir ef orau am ei waith ar gyfres comics *Astérix*, ond darluniodd gomics eraill yn ogystal, megis *Oumpah-pah*, a oedd hefyd yn waith ar y cyd gyda René Goscinny.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd **Alberto Aleandro Uderzo** yn Fismes (Marne, Ffrainc), yn fab i Silvio ac Iria, a oedd wedi ymfudo o'r Eidal yn ddiweddar cyn ei eni. Daw ei enw o bentref Eidaleg, Oderzo (Uderzo gynt), ble gellir dilyn ei goeden deulu. Fel plentyn, ei uchelgais oedd i ddod yn beiriannydd awyrennau, er roedd ei allu ym maes celf yn amlwg o oedran cynnar.

Cafodd Uderzo ddinasyddiaeth Ffrengig yn 1934, ac yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gadawodd Paris am Lydaw tra'n ei arddegau, yno gweithiodd ar fferm a helpu ym musnes dodrefn ei dad. Flynyddoedd yn ddiweddarach, pan oedd yn bryd dewis lleoliad ar gyfer pentref Asterix, fe adawodd Goscinny y penderfyniad i Uderzo, a oedodd dim cyn dewis Llydaw.

Cychwynnodd Uderzo yrfa llwyddiannus fel arlunydd ym Mharis ar ôl y rhyfel yn 1945, gan greu gweithiau megis *Flamberge* a *Clopinard*, hen ddyn bychain â un coes a oedd yn ennill dros pob anhawster. Yn 1947-48 fe creodd gomics eraill, megis *Belloy* ac *Arys Buck*.

Gweithio gyda Goscinny
----------------------

Yn ystod gweithio a theithio dros y blynyddoedd canlynol, cyfarfodd â René Goscinny yn 1951. Daeth y pâr yn ffrindiau da'n fuan, a penderfynont gweithio â'u gilydd yn 1952 yn swyddfa newydd y cwmni Belgaidd, World Press, ym Mharis. Eu creadigaethau cyntaf oedd Oumpah-pah, Jehan Pistolet a Luc Junior. Yn 1958, fe addasont *Oumpah-pah* ar gyfer ei gyhoeddi ar ffurf cyfres o stribedi comig yng nghylchgrawn *Tintin*, er, rhedwyd ond hyd 1962. Yn 1959, daeth Goscinny yn olygydd ac Uderzo yn gyfarwyddwr celfydd *Pilote*, menter newydd wedi ei anelu at blant hŷn. Fe gyflwynodd rhifyn cyntaf y cylchgrawn gymeriad Astérix i'r byd Ffrengig, ac roedd yn llwyddiant o'r cychwyn. Yn ystod y cyfnod hwn, fe gydweithiodd Uderzo yn ogystal gyda Jean-Michel Charlier ar gyfres realistig *Michel Tanguy*, a ail-enwyd yn ddiweddarach yn *Les Aventures de Tanguy et Laverdure*.

Roedd Astérix ar ffurf cyfres yn *Pilote*, ond fe gyhoeddwyd yr albwm cyntaf yn 1961, cyhoeddwyd albwm *Astérix le gaulois (Asterix y Gâl)* fel llyfr unigol. Erbyn 1967, roedd y comig wedi dod mor boblogaidd y penderfynnodd y pâr i neilltuo eu holl amser i'r gyfres. Wedi marwolaeth cynnar Goscinny yn 1977, fe gariodd Uderzo ymlaen i ysgrifennu a darlunio'r llyfrau ar ei ben ei hun, ond gweithiodd yn arafach, gan gyhoeddi llyfr pob 3-5 mlynedd i gymharu â'r 2 albwm y flwyddyn a gyhoeddwyd ynghyd â Goscinny. Mae'r credyd ar y clawr yn dal i ddweud "Goscinny ac Uderzo".

Teulu
-----

Cafodd Uderzo ferch, Sylvie Uderzo gyda'i wraig Ada. Yn ôl *The Book of Asterix the Gaul*, mae rhai yn dyfalu y seiliodd Uderzo gymeriadau Panacea a Zaza ar Ada a Sylvie, ond roedd Uderzo ei hun yn gwadu hyn.

Cyflwynwyd llyfr *Le ciel lui tombe sur la tête (Mae'r nen yn disgyn ar ei ben)* er cof am ei frawd, Bruno Uderzo (1920-2004).

Achos llys yn yr Almaen
-----------------------

Cododd ymryson yn yr Almaen, lle roedd cwmni cyhoeddi Albert Uderzo, Les Éditions Albert René, yn honni fod rhai cwmnioedd technoleg cyfrifiadurol sydd â'u henwau yn orffen â "ix" (nid yn anghyffredin gyda cwmnioedd sy'n gweithio gyda system Unix) yn niweidio brandiau "Asterix" ac "Obelix".

Gwobrau
-------

* 1985: Anrhydeddwyd fel Marchog y Légion d'honneur.
* 2005: Sefydlwyd yn Wal Enwogion Gwobr Eisner, yr Unol Daleithiau
* 2007: Anrhydeddwyd fel Marchog yn Urdd Llew yr Iseldiroedd

Yn ôl y wybodaeth sydd ar gael yn Index Translationum UNESCO, Uderzo yw'r 10fed awdur i gael ei gyfieithu amlaf o'r Ffrangeg, a'r trydydd amlaf yng nghomigion ffrangeg tu ôl i René Goscinny a Hergé.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Albert Uderzo: Asterix co-creator and illustrator dies aged 92*  , BBC News, 24 Mawrth 2020.
2. 1 2 3   Lambiek Comiclopedia. Albert Uderzo.
3. ↑   Lagardère. Release of the 33rd Asterix volume.
4. ↑   Albert Uderzo. Asterix International!.
5. ↑  (Ffrangeg) BDoubliées. Pilote année 1959.
6. ↑   Trademark Trouble: Obelix versus MobiliX.
7. ↑  "Index Translationum French top 10". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-07-13. Cyrchwyd 2008-10-21.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Albert Uderzo***

* Gwefan swyddogol Astérix
* Bywgraffiad Albert Uderzo ar Lambiek Comiclopedia
* Bywgraffiad byr o Uderzo, cyn-1977 Archifwyd 2004-12-08 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 34463934
* LCCN: n50046800
* ISNI: 0000 0001 2095 9006
* GND: 118810480
* SUDOC: 027172112
* BNF: cb11927309w (data)
* BIBSYS: 90131590
* NLA: 43029131
* NDL: 00688145
* NKC: jn20001005640
* The SBN id CFIV007813 is not valid.
* BNE: XX946136
* CiNii: DA03217009

 |