Pentref bychan yng nghymuned Dinas, Sir Benfro, Cymru, yw **Cwm-yr-Eglwys** neu **Cwmyreglwys**. Saif ar gilfach môr ar ochr ogleddol penrhyn Ynys y Ddinas, rhwng Abergwaun a phentref Trefdraeth. Mae'n gorwedd ym Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Penfro yn rhedeg heibio i'r pentref.

Mae gan y pentref harbwr yng nghysgod y creigiau ar lan Bae Trefdraeth, sy'n rhan o Fae Ceredigion. Mae'r traeth bychan tywodlydd yn boblogaidd gan ymwelwyr.

Traeth Cwm-yr-Eglwys

Eglwys Sant Brynach
-------------------

Prif atyniad y pentref yw adfeilion Eglwys Sant Brynach. Credir i'r eglwys gael ei sefydlu tua'r 6g gan Sant Brynach, aelod o deulu brenhinol Brycheiniog. Yn ôl traddodiad roedd y sant yn arfer mynd i ben Carn Ingli ger llaw i siarad â'r angylion. Mae'n bosibl mai clas oedd yno i ddechrau. Codwyd eglwys newydd ar y safle yn y 12g, ar batrwm Celtaidd. Yn anffodus dim ond rhan o'r clochdy a'r mur orllewinol a oroesoedd storm enbyd a drawodd ar 25 Hydref 1859; yr un storm a suddodd y *Royal Charter*, ger Moelfre, Ynys Môn, a 113 llong arall ar hyd arfordir Cymru y noson honno.

Adfeilion Eglwys Brynach Sant, Cwm-yr-Eglwys

Ffynhonnell
-----------

* Christopher John Wright, *A Guide to the Pembrokeshire Coast Path* (Constable, 1988)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 11 Tachwedd 2021
2. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Benfro**

**Dinas**  

Tyddewi
  
**Trefi**  

Aberdaugleddau  **·** Arberth  **·** Abergwaun  **·** Cilgerran  **·** Dinbych-y-pysgod  **·** Doc Penfro  **·** Hwlffordd  **·** Neyland  **·** Penfro **·** Wdig
  
**Pentrefi**  

Aber-bach  **·** Abercastell  **·** Abercuch  **·** Abereiddi  **·** Aberllydan  **·** Amroth  **·** Angle  **·** Begeli  **·** Y Beifil  **·** Blaen-y-ffos  **·** Boncath  **·** Bosherston  **·** Breudeth  **·** Bridell  **·** Brynberian  **·** Burton  **·** Caeriw  **·** Camros  **·** Cas-blaidd  **·** Cas-fuwch  **·** Cas-lai  **·** Cas-mael  **·** Cas-wis  **·** Casmorys  **·** Casnewydd-bach  **·** Castell Gwalchmai  **·** Castell-llan  **·** Castellmartin  **·** Cilgeti  **·** Cil-maen  **·** Clunderwen  **·** Clydau  **·** Cold Inn  **·** Cosheston  **·** Creseli  **·** Croes-goch  **·** Cronwern  **·** Crymych  **·** Crynwedd  **·** Cwm-yr-Eglwys  **·** Dale  **·** Dinas  **·** East Williamston  **·** Eglwyswen  **·** Eglwyswrw  **·** Felindre Farchog  **·** Felinganol  **·** Freshwater East  **·** Freystrop  **·** Y Garn  **·** Gumfreston  **·** Hasguard  **·** Herbrandston  **·** Hermon  **·** Hook  **·** Hundleton  **·** Jeffreyston  **·** Johnston  **·** Llanbedr Felffre  **·** Llandudoch  **·** Llandyfái  **·** Llandysilio  **·** Llanddewi Efelffre  **·** Llanfyrnach  **·** Llangolman  **·** Llangwm  **·** Llanhuadain  **·** Llanisan-yn-Rhos  **·** Llanrhian  **·** Llanstadwel  **·** Llan-teg  **·** Llanwnda  **·** Llanychaer  **·** Maenclochog  **·** Maenorbŷr  **·** Maenordeifi  **·** Maiden Wells  **·** Manorowen  **·** Marloes  **·** Martletwy  **·** Mathri  **·** Y Mot  **·** Mynachlog-ddu  **·** Nanhyfer  **·** Niwgwl  **·** Nolton  **·** Parrog  **·** Penalun  **·** Pentre Galar  **·** Pontfadlen  **·** Pontfaen  **·** Porth-gain  **·** Redberth  **·** Reynalton  **·** Rhos-y-bwlch  **·** Rudbaxton  **·** Rhoscrowdder  **·** Rhosfarced  **·** Sain Fflwrens  **·** Sain Ffrêd  **·** Saundersfoot  **·** Scleddau  **·** Slebets  **·** Solfach  **·** Spittal  **·** Y Stagbwll  **·** Star  **·** Stepaside  **·** Tafarn-sbeit  **·** Tegryn  **·** Thornton  **·** Tiers Cross  **·** Treamlod  **·** Trecŵn  **·** Tredeml  **·** Trefaser  **·** Trefdraeth  **·** Trefelen  **·** Trefgarn  **·** Trefin  **·** Trefwrdan  **·** Treglarbes  **·** Tre-groes  **·** Treletert  **·** Tremarchog  **·** Uzmaston  **·** Waterston  **·** Yerbeston