Bardd, newyddiadurwr ac argraffydd o Islaw'r Dref, ardal orllewinol blwyf Dolgellau yn enedigol, oedd **Henry Lloyd** (23 Mehefin 1870 – 14 Medi 1946). Ei enw barddol oedd ***ap Hefin***.

Mae'n cael ei gofio'n bennaf fel awdur geiriau'r emyn dirwestol *I bob un sy'n ffyddlon*, emyn sydd, yn fwyaf eironig, yn cael ei ganu'n amlach mewn tafarnau  a chlybiau na mewn capeli Cymru bellach.

Cefndir
-------

Ganwyd ap Hefin yn Nhyddyn Ifan, Islaw'r Dref, yn fab i David Lloyd, a Margaret (née Owen) ei wraig. Derbyniodd addysg elfennol yn ysgol Arthog.

Ym 1896 priododd â Sarah Ann Gravell a chawsant bedwar o blant. Bu Sarah farw ym 1919.

Roedd yn hen ewyrth i'r bardd Eingl-Gymreig David Annwn (David James Jones g 1953).

Gyrfa
-----

Cafodd ei brentisio yn swyddfa'r *Dydd*, Dolgellau, un o argraffdai Cymraeg pwysicaf Cymru'r cyfnod, wedi darfod ei brentisiaeth symudodd i Aberdâr ym 1891 i weithio fel cysodydd yn argraffdy'r Darian. Wedi dwy flynedd yn gweithio i'r Darian symudodd i argraffdy'r Tyst ym Merthyr Tudful, cyn dychwelyd i'r Darian ym 1902. Yn ddiweddarach sefydlodd ei fusnes argraffu ei hun a pharhau ynddi nes ymddeol yn 1940. Bu'n is olygydd Y Tyst ac yn olygydd Y Darian. Golygodd golofn farddol Y Darian am ugain mlynedd.

Bu'n bregethwr cynorthwyol yn yr Eglwys Fethodistaidd (Wesleaid) am dros hanner canrif ac yn ddarlithydd poblogaidd mewn cyfarfodydd llenyddol a chrefyddol.

Gyrfa lenyddol
--------------

Roedd ap Hefin yn fardd a llenor poblogaidd ac yn enillydd llawer o gadeiriau mewn eisteddfodau lleol a thaleithiol; bu'n athro cerdd dafod. Mae'n cael ei gofio'n bennaf bellach am ei sloganau cynganeddol i hysbysebu cwmni diodydd dirwestol Corona, Thomas ac Evans, Porth y Rhondda a'i emyn dirwestol *I bob un sydd ffyddlon* a genir ar y dôn Rachie fel arfer

**Corona yw coron pob Croeso**

Mwyn yw dŵr yn mynd i waered,- a mwyn  
 Yw y medd yn cerdded  
 Os achos torri syched,  
 Y mwyna yw lemwnêd.

**I bob un sydd ffyddlon**

I bob un sydd ffyddlon   

Dan Ei faner Ef   

Mae gan Iesu goron   

Fry yn nheyrnas nef   

Lluoedd Duw a Satan   

Sydd yn cwrdd yn awr:   

Mae gan blant eu cyfran  

Yn y rhyfel mawr.

I bob un sydd ffyddlon,
Dan Ei faner Ef
Mae gan Iesu goron
Fry yn nheyrnas nef.
Medd-dod fel Goliath   

Heria ddyn a Duw;   

Myrdd a myrdd garchara   

Gan mor feiddgar yw;   

Brodyr a chwiorydd   

Sy’n ei gastell prudd:   

Rhaid yw chwalu’i geyrydd,   

Rhaid cael pawb yn rhydd.

Cyhoeddiadau
------------

Ysgrifennodd ap Hefin deunaw o lyfrau gan gynnwys

* Mafon duon y deau : Pant yr Onen, ac odlau eraill 1899
* Y briodasferch, gwraig yr Oen, (pryddest cadair Arthog, Hydref 31, 1903), Coffa John Evans (Eglwysbach), Marwnad Esyllwg, a darnau byrion eraill 1903
* Y twyni grug a'r goeden las, a chathlau ereill 1910
* Yr Allor deuluaidd : Awdl cadair Eisteddfod Cwmaman 1911 gydag atodiad : Er cof 1911?
* Dwy wraig o'r wlad : neu, dro i'r amser 1914
* Merch y Brenin, ac ereill o deulu'r glyn 1923?
* Dwr o bydew Bethlehem a darnau eraill 1926
* Stori'r dyn dwad, a straeon eraill 1932
* Dringo'r bannau ac awdlau eraill 1934
* Cofiant a gweithiau y Parchedig David Silyn Evans : gweinidog Eglwys Siloa, Aberdâr gan ddeugain o sgrifenwyr, yn cynnwys llith gan R. Ifor Parry ; casglwyd gan Ap Hefin 1937
* Cywyddau Ap Hefin.1946

Marwolaeth
----------

Bu farw ar 14 Medi 1946 yn 76 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Aberdâr.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Henry Lloyd (ap Hefin)** |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur, **LLOYD , HENRY** (‘ **Ap Hefin** ’; 1870 - 1946 ), bardd ac argraffydd
2. ↑  Caneuon Tafarn Gwasg Y Lolfa 1968 ISBN 0950017817
3. ↑  "Notitle - Y Darian". W. Pugh and J. L. Rowlands. 1919-07-17. Cyrchwyd 2016-07-18.
4. ↑  International Who's Who in Poetry 2005 Europa Publications
5. ↑  "AP HEFIN - Y Dydd". William Hughes. 1896-03-06. Cyrchwyd 2016-07-18.
6. ↑  "Advertising - Y Darian". W. Pugh and J. L. Rowlands. 1914-08-20. Cyrchwyd 2016-07-18.
7. ↑  Catalog LlGC[*dolen marw*]

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 145836163
* LCCN: no2010149926

 |