Eglwys Gadeiriol Truru
Prifddinas, plwyf sifil a chanolfan weinyddol Cernyw, De-orllewin Lloegr, yw **Truro** (Cernyweg: *Truru* neu *Tryverow*). Truro yw'r ddinas fwyaf deheuol yn y Deyrnas Unedig, wedi ei lleoli fymryn yn llai na 232 filltir i'r de-orllewin o Lundain (Charing Cross). 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 18,766.

Mae'r ddinas yn enwog am ei heglwys gadeiriol, y dechreuwyd ei hadeiladu ym 1879, ac a gwblhawyd ym 1910. Hefyd, mae hi'n lleoliad i Amgueddfa Frenhinol Cernyw (*Royal Cornwall Museum*), Llysoedd Cyfiawnder Cernyw a neuadd sir newydd Cyngor Sir Cernyw. Yn y ddinas mae canolfan galwadau band eang Grŵp BT.

Hanes
-----

Mae'r gwedillion yn Carvossa yn dangos bod Truru yn gymuned ers Oes yr Haearn. Roedd castell Normanaidd ar un o'r bryniau lle mae adeilad y Llysoedd Cyfiawnder heddiw.

Cododd Truru i amlygrwydd fel tref farchnad a phorth yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg a'r ugeinfed. Sut bynnag, mae rôl Truro wedi newid i fod yn brifddinas ddiwylliannol a masnachol i Gernyw gyda dirywiad y diwydiannau pysgota a mwyngloddio tun neu alcam. Mae adeiladau presennol Truro yn dyddio yn bennaf i'r oes Sioraidd neu wedyn, canlyniad ei rôl fel tref *stannary* pan oedd y diwydiant mwyngloddio yn ei anterth yng ngorllewin Cernyw.

Daearyddiaeth
-------------

Lleolir Truru yng nghanol Cernyw ar gydlifiad afonydd Kenwyn ac Allen. Credir taw 'tair afon' yw ystyr enw Truru, enw sydd yn cyfeirio at Kenwyn, Allen a nant Glasteinan. Mae Truru wedi dioddef difrod gan lifogydd yn y gorffennol, yn enwedig ym 1988, pryd gwelwyd dau 100-mlynedd dilyw. Cyfododd y problemau hyn oherwydd i lawer o law chwyddo'r afonydd a llanw gwanwyn yn afon Fal. Yn fwy diweddar, cafodd amddiffynfeydd eu hadeiladu, gan gynnwys cronfa frys a gwahanfur llanw, i atal problemau yn y dyfodol.

Addysg
------

Sefydliadau addysgol sydd yn Truru:  

Ysgol Truro — ysgol fonedd a sefydlwyd ym 1880.   

Ysgol Gyfun Truro — ysgol fonedd ar gyfer merched, tair i ddeunaw oed.  

Ysgol Penair — ysgol y wladwriaeth, gydaddysgol, ar gyfer plant sydd rhwng un ar ddeg oed ac un ar bymtheg oed.  

Ysgol Richard Lander — ysgol y wladwriaeth, gydaddysgol, ar gyfer plant sydd rhwng un ar ddeg oed ac un ar bymtheg oed.  

Coleg Truro — coleg addysg bellach ac addysg uwch a agorwyd ym 1993.

Rheilffyrdd
-----------

Agorwyd terfynfa yn Highertown y 5 Awst 1852 gan Reilffordd Gorllewin Gernyw, lle rhedai trenau i Redruth a Penzance. Estynnwyd y lein i lawr i'r afon yn Newham 16 Ebrill 1855. Daeth Rheilffyrdd Cernyw â lein o Plymouth i orsaf newydd y dref yn Carvedras y 4 Mai 1859, yn croesi uwchben y strydoedd ar ddwy draphont: pont Truro (tros ganol y dref) a phont Carvedras. Wedyn, dargyfeiriodd Rheilffordd Gorllewin Cernyw y rhan fwyaf o'u trenau i deithwyr i'r orsaf newydd, gan adael Newham yn bennaf fel gorsaf lwyth nes ei chau ar 6 Tachwedd 1971. Llwybr beic yw'r ffordd o Highertown i Newham heddiw, yn dilyn ffordd trwy gefn gwlad o gwmpas ochr ddwyreiniol y ddinas. Ehangodd Rheilffyrdd Cernyw y lein i Falmouth ar 24 Awst 1863.

Gefeilldrefi
------------

|  |
| --- |
| * Baner Yr Almaen Yr Almaen  - Boppard
* Baner Llydaw Llydaw  - Montroulez
 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 19 Mawrth 2021
2. ↑  Maga Cornish Place Names Archifwyd 2017-06-01 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 7 Mehefin 2019
3. ↑  City Population; adalwyd 19 Mawrth 2021

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Cyngor Dinas Truru
* BBC Cernyw - Camera Gwefan Truru

 gw • sg • go**Dinasoedd a threfi Cernyw**

**Enwau Cernyweg**
  
**Dinas**  

Truru
  
**Trefi**  

Aberfal (Aberfala) **·** 
Bosvena **·** 
Essa **·** 
Fowydh **·** 
Hellys **·** 
Heyl **·** 
Kammbronn **·** 
Kelliwik **·** 
Lanndreth **·** 
Lannstefan **·** 
Lannust **·** 
Lannwedhenek **·** 
Lyskerrys **·** 
Logh **·** 
Lostwydhyel **·** 
Lulynn **·** 
Marghasyow **·** 
Nansledan **·** 
Pennsans **·** 
Penntorr **·** 
Penrynn **·** 
Ponswad **·** 
Porth Ia **·** 
Porthbud **·** 
Porthleven **·** 
Reskammel **·** 
Resrudh **·** 
S. Austel **·** 
S. Colom Veur **·** 
Strasnedh **·** 
Tewynblustri
  
  
**Enwau Saesneg**
  
**Dinas**  

Truro
  
**Trefi**  

Bodmin **·** 
Bude **·** 
Callington **·** 
Camborne **·** 
Camelford **·** 
Falmouth **·** 
Fowey **·** 
Hayle **·** 
Helston **·** 
Launceston **·** 
Liskeard **·** 
Looe **·** 
Lostwithiel **·** 
Marazion **·** 
Nansledan **·** 
Newlyn **·** 
Newquay **·** 
Padstow **·** 
Penryn **·** 
Penzance **·** 
Porthleven **·** 
Redruth **·** 
St Austell **·** 
St Blazey **·** 
St Columb Major **·** 
St Ives **·** 
St Just in Penwith **·** 
Saltash **·** 
Stratton **·** 
Torpoint **·** 
Wadebridge



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goDinasoedd y DU |
| --- |
|  |
| Baner Yr Alban Yr Alban | 
* Aberdeen
* ★ Caeredin
* Dundee
* Dunfermline
* Glasgow
* Inverness
* Perth
* Stirling

 |
|  |
| Baner Cernyw Cernyw | 
* ★ Truro

 |
|  |
| Baner Cymru Cymru | 
* Abertawe
* Bangor
* ★ Caerdydd
* Casnewydd
* Llanelwy
* Tyddewi
* Wrecsam

 |
|  |
| Baner Gogledd Iwerddon Gogledd Iwerddon | 
* Armagh
* ★ Belffast
* Bangor
* Derry
* Lisburn
* Newry

 |
|  |
| Baner Lloegr Lloegr | 
* Birmingham
* Bradford
* Brighton a Hove
* Bryste
* Caer
* Caerfaddon
* Caergaint
* Caergrawnt
* Caerhirfryn
* Caerliwelydd
* Caerloyw
* Caerlwytgoed
* Caerlŷr
* Caersallog
* Caerwrangon
* Caerwynt
* Caerwysg
* Colchester
* Coventry
* Chelmsford
* Chichester
* Derby
* Doncaster
* Durham
* Efrog
* Ely
* Henffordd
* Kingston upon Hull
* Leeds
* Lerpwl
* Lincoln
* ★ Llundain
	+ Dinas Llundain
	+ Dinas Westminster
* Manceinion
* Milton Keynes
* Newcastle upon Tyne
* Norwich
* Nottingham
* Peterborough
* Plymouth
* Portsmouth
* Preston
* Ripon
* Rhydychen
* St Albans
* Salford
* Sheffield
* Southampton
* Stoke-on-Trent
* Sunderland
* Wakefield
* Wells
* Wolverhampton

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goPrifddinasoedd Ewrop |
| --- |
|  |
| Gorllewin | 
* Baner Galisia *A Coruña* a *Santiago de Compostela*
* Baner Yr Iseldiroedd Amsterdam
* Baner Andorra Andorra la Vella
* Baner Catalwnia *Barcelona*
* *Belffast*
* Baner Yr Almaen Berlin
* Baner Yr Undeb Ewropeaidd Baner Gwlad Belg Brwsel
* Baner Cymru *Caerdydd*
* Baner Yr Alban *Caeredin*
* Baner Ynys Manaw *Douglas*
* Baner Gweriniaeth Iwerddon Dulyn
* Baner Y Deyrnas Unedig Baner Lloegr Llundain
* Baner Ffrainc Paris
* Baner Llydaw *Roazhon*
* *Saint Anne*
* Baner Jersey *Saint Helier*
* Baner Guernsey *St Peter Port*
* Baner Cernyw *Truro*
* Baner Gwlad y Basg *Vitoria-Gasteiz*

 |
|  |
| Gogledd | 
* Baner Denmarc Copenhagen
* Baner Y Ffindir Helsinki
* *Longyearbyen*
* *Mariehamn*
* *Olonkinbyen*
* Baner Norwy Oslo
* Baner Gwlad yr Iâ Reykjavík
* Baner Latfia Riga
* Baner Sweden Stockholm
* Baner Estonia Tallinn
* *Tórshavn*
* Baner Lithwania Vilnius

 |
|  |
| Canolbarth | 
* Baner Y Swistir Bern
* Baner Slofacia Bratislava
* Baner Hwngari Budapest
* Baner Lwcsembwrg Dinas Lwcsembwrg
* Baner Tsiecia Prag
* Baner Liechtenstein Vaduz
* Baner Awstria Fienna
* Baner Gwlad Pwyl Warsaw

 |
|  |
| De | 
* Baner Gwlad Groeg Athen
* Baner Serbia Beograd
* Baner Rwmania Bwcarést
* Baner San Marino Dinas San Marino
* Baner Dinas y Fatican Dinas y Fatican
* Baner Gibraltar *Gibraltar*
* *Gogledd Nicosia*
* Baner Portiwgal Lisbon
* Baner Slofenia Ljubljana
* Baner Sbaen Madrid
* Baner Monaco Monaco
* Baner Cyprus Nicosia
* Baner Montenegro Podgorica
* Baner Kosovo *Prishtina*
* Baner Yr Eidal Rhufain
* Baner Bosnia a Hercegovina Sarajevo
* Baner Gogledd Macedonia Skopje
* Baner Bwlgaria Sofia
* Baner Albania Tirana
* Baner Malta Valletta
* Baner Croatia Zagreb

 |
|  |
| Dwyrain | 
* Baner Aserbaijan Baku
* Baner Moldofa Chişinău
* Baner Wcráin Kyiv
* Baner Belarws Minsk
* Baner Rwsia Moscfa
* Baner Nodyn:Alias gwlad Nagorno-Karabakh *Stepanakert*
* *Sukhumi*
* Baner Georgia Tbilisi
* *Tiraspol*
* Baner De Ossetia *Tskhinvali*
* Baner Armenia Yerevan

 |

 |