Sefydlwyd **Plaid Werdd Iwerddon** (Gwyddeleg: ***Comhaontas Glas***, yn llythrennol: "Cynghrair Werdd"; Saesneg: ***Green Party***) yn 1981. Ers 2006 mae iddi natur drawsffiniol gan weithredu yng Ngweriniaeth Iwerddon a Gogledd Iwerddon. Arweinydd y blaid yw Eamon Ryan.

Hanes
-----

Sefydlwyd y blaid ym 1981 fel *Plaid Ecolegol Iwerddon* (Irish Ecological Party) gan Christopher Fettes. Yn 1983, newidiodd yr enw Saesneg i'r Green Alliance (yn llythrennol Gynghrair Gwyrdd). Ers 1987, enw Saesneg y blaid yw'r *Green Party*. Ni newidiwyd yr enw Gwyddelig (Comhaontas Glas) ers creu'r blaid ac fe'i defnyddir hyd heddiw.

Bu gan y Gwyrddion gynrychiolaeth mewn llywodraeth leol er 1985; yn y Dáil rhwng 1989-2011; yn Senedd Ewrop rhwng 1994-2004 ac yng Nghynulliad Gogledd Iwerddon ers 2007.

Athroniaeth a Pholisïau Bras
----------------------------

Er mae'r amgylchedd yw prif sbardun wleidyddol y Gwyrddion mae ganddynt bolisïau mewn meysydd eraill. Mae'r rhain yn cynnwys; amddiffyn yr iaith Wyddeleg; tynnu'r oed bleidleisio i 16 oed etholiad uniongyrchol i aelodaeth yr ail dŷ yn y Weriniaeth, y Seanad Éireann, cefnogaeth i iechyd gyhoeddus genedlaethol ac yn erbyn preifateiddio dŵr Iwerddon. Maent hefyd o blaid hawl unigolion angheuol sâl i'r hawl i farw.

Cyfranogiad yn y llywodraeth
----------------------------

O fis Mehefin 14 2007 i Ionawr 23 2011 roedd y Gwyrddion yn rhan o glymblaid y llywodraeth â Fianna Fáil a Progressive Democrats, ac ar ôl hunan-ddiddymu fel plaid, bu'r Gwyrddion yn rheoli gyda Fianna Fáil. Ar yr un pryd, newidiodd cadeirydd plaid y llywodraeth, Trevor Sargent, ei safbwynt. Roedd wedi addo na fyddai'r Gwyrddion yn mynd i lywodraeth gyda Fianna Fáil, ond wedi'r etholiad derbyniodd swydd Weinidog Gwladol dros Fwyd ac Amaethyddiaeth yn y llywodraeth newydd. Mewn cynhadledd arbennig, pleidleisiodd aelodau'r Blaid Werdd dros fynd i llywodraeth gyda FF gan fwyafrif o 86%. Bu Cadeirydd newydd y Blaid, John Gormley, yn Weinidog Amgylchedd a Llywodraeth Leol, tra daeth Eamon Ryan yn Weinidog Cyfathrebu, Ynni ac Adnoddau naturiol. Yn ystod y llywodraeth, roedd gan y Gwyrddion bedwar gweinidog. Yn ogystal â Gormley a Ryan, hwy oedd: Ciarán Cuffe (Gweinidog Gwladol dros Amaethyddiaeth, Trafnidiaeth Gynaliadwy, Cynllunio ac Amddiffyn Henebion) a Mary A. White (Gweinidog Gwladol dros Gydraddoldeb, Hawliau Dynol ac Integreiddio).

### Colli ac Ennill Tir

Yn dilyn eu clymblaid gyda FF, collodd y Gwyrddion eu holl seddi yn yr etholiad cyffredinol yn 2011 gan ennill ond 2% o'r bleidlais. Ond enillwyd peth tir yn ôl yn Etholiad Gyffredinol 2016 pan etholwyd 2 aelod i'r Dáil.

Canlyniadau Etholiadol
----------------------

### Dáil Éireann

| Etholiad | Seddi enillwyd | ± | Safle | Pleidleisiau Dewis 1af |  % | Llywodraeth | Arweinydd |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tach 1982 | 0 / 166 | steady | Dim | 3,716 | 0.2% | Dim seddi | *Dim* |
| 1987 | 0 / 166 | steady | Dim | 7,159 | 0.4% | Dim seddi | *Dim* |
| 1989 | 1 / 166 | increase1 | increase6ed | 24,827 | 1.5% | Yr Wrthblaid | *Dim* |
| 1992 | 1 / 166 | steady | steady6ed | 24,110 | 1.4% | Yr Wrthblaid | *Dim* |
| 1997 | 2 / 166 | increase1 | increase5ed | 49,323 | 2.8% | Yr Wrthblaid | *Dim* |
| 2002 | 6 / 166 | increase4 | steady5ed | 71,470 | 3.8% | Yr Wrthblaid | Trevor Sargent |
| 2007 | 6 / 166 | steady | increase4ed | 96,936 | 4.7% | Clymblaid (FF-GP-PD) | Trevor Sargent |
| 2011 | 0 / 166 | Decrease6 | Dim | 41,039 | 1.8% | Dim seddi | John Gormley |
| 2016 | 2 / 158 | increase2 | increase8fed | 56,999 | 2.7% | Yr Wrthblaid | Eamon Ryan |

### Cynulliad Gogledd Iwerddon

| Etholiad | Corff | Seddi enillwyd | ± | Safle | Pleidlais Dewis 1af |  % | Llywodraeth | Arweinydd |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Fforwm Gogledd Iwerddon, 1996 | Aelodau Fforwm G.I. | 0 / 110 | steady | Dim | 3,647 | 0.5% | Dim Seddi | *Dim* |
| [[Cynulliad G.I 1998 | Assembly | 0 / 108 | steady | Dim | 710 | 0.1% | Dim Seddi | *Dim* |
| 2003 | 0 / 108 | steady | Dim | 2,688 | 0.4% | Dim Seddi | *Dim* |
| 2007 | 1 / 108 | increase1 | increase6ed | 11,985 | 1.7% | Yr Wrthblaid | *Dim* |
| 2011 | 1 / 108 | steady | Decrease7fed | 6,031 | 0.9% | Yr Wrthblaid | Steven Agnew |
| 2016 | 2 / 108 | increase1 | increase6ed | 18,718 | 2.7% | Yr Wrthblaid | Steven Agnew |
| 2017 | 2 / 90 | steady | steady6ed | 18,527 | 2.3% | Yr Wrthblaid | Steven Agnew |

Cysylltiadau â'r Undeb Ewropeaidd
---------------------------------

Yn wahanol i'r rhan fwyaf o bartïon yn y Blaid Werdd Ewropeaidd, cafwyd adain Ewrosceptig cryf yn y blaid Wyddelig. Yn ystod y refferendwm ar gadarnhau Cytundeb Lisbon yn 2008, ni chymerodd y blaid safbwynt swyddogol gan mai dim ond 63.5% o'r cynadleddwyr a gefnogai'r Cytundeb, sef, llai na'r trothwy gofynnol gan statudau 2/3 y Blaid. Fodd bynnag, yn y refferendwm, pleidleisiodd y Blaid dros fabwysiadu Cytuniad Lisbon gan Iwerddon. Mewn cyngres arbennig ar 18 Gorffennaf, 2009 roedd 2/3 o gynrychiolwyr o blaid cefnogi'r cytundeb (214 ar gyfer, 107 yn erbyn).

Arweinwyr
---------

Hyd nes 2001, nid oedd gan y blaid arweinydd swyddogol.

* Trevor Sargent (2001-2007)
* John Gormley (2007-2011)
* Eamon Ryan (o 2011)

Dolenni
-------

* Gwefan y Blaid Werdd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nordsieck, Wolfram (2016). "Ireland". *Parties and Elections in Europe*.
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-05-28. Cyrchwyd 2018-09-28.
3. ↑
4. 1 2
5. ↑