Ffordd o sillafu'r iaith Gernyweg yw'r **Ffurf Ysgrifenedig Safonol** (Cernyweg: *Furv Skrifys Savonek*), a grëwyd er mwyn "darparu orgraff dderbyniol, gynhwysol a niwtral i gyrff cyhoeddus a'r system addysg". Roedd hyn yn ganlyniad i broses a gychwynnwyd drwy greu corff cyhoeddus Partneriaeth yr Iaith Gernyweg, a welai angen cytuno ar un dull sillafu safonol er mwyn rhoi terfyn ar anghytundeb y gorffennol ynglŷn â'r orgraff, sicrhau cyllid oddi wrth y llywodraeth a chynyddu defnydd y Gernyweg yng Nghernyw. Daeth y cytundeb i fodolaeth wedi degawdau o drafod ar ba orgraff ddylid defnyddio ar gyfer yr iaith yn sgîl adfywiad yr iaith yn yr 20g.

Cytunwyd ar y ffurf newydd fis Mai 2008 ar ôl dwy flynedd o drafod ac roedd wedi'i dylanwadu gan y systemau sillafau blaenorol. Roedd y bwrdd trafod yn cynnwys aelodau o bob prif gymdeithas iaith Gernyweg: Kesva an Taves Kernewek, Kowethas an Yeth Kernewek, Agan Tavas a Cussel an Tavas Kernuak, ac fe dderbyniodd fewnbwn gan arbenigwyr ac academyddion o Ewrop a'r Unol Daleithiau. Golygai'r cytundeb i'r Gernyweg gael ei derbyn a'i hariannu'n swyddogol, gyda chefnogaeth oddi wrth llywodraeth y DU a'r Undeb Ewropeaidd

Ym Mehefin 2009, pleidleisiodd Gorsedd Cernyw â mwyafrif mawr dros dderbyn y Ffurf Ysgrifenedig Safonol.

Yn 2013 adolygwyd y Ffurf er mwyn dod o hyd i broblemau â'r orgraff. Yn sgil hyn, gwnaethpwyd ambell newid er mwyn ei gwneud yn haws i ddysgwyr ac i leihau'r gwahaniaethau sillafu rhwng y tafodieithoedd.

Orgraff
-------

Mae'r Ffurf Ysgrifenedig Safonol yn cydnabod Cernyweg Canol Adfywiedig (**CCA**), Cernyweg Tuduraidd (**CT**) a Chernyweg Diweddar Adfywiedig (**CDA**) fel amrywiadau cyfartal ac yn seilio'i system arnynt. Mae'r Fanyleb wreiddiol yn 2008 yn datgan bod "yr orgraff ar y cyfan yn tueddu at sylfaen Gernyweg Canol, oherwydd y gellir casglu ynganiad cywir yn CDA a CT o edrych ar ffurf CCA mewn llawer o achosion, ond nid y ffordd arall".

### Unseiniau

Mae llafariaid diacen yn fyr bob tro. Mae llafariaid acennog mewn unseiniau yn hir o flaen cytsain sengl neu ddim cytsain o gwbl, e.e. *gwag* CCA [gwaːg], CDA [gwæːg] ('gwag'), *lo* CCA [lɔː], CDA [loː] ('llwy'), ac yn fyr o flaen cystain ddwbl neu glwstwr o gytseiniaid, e.e. *ass* CCA [as], CDA [æs] ('am'); *hons* CCA [hɔns], CDA [hɔnz] ('hwnt'). Ceir eithriadau, er enghraifft, mae llafariad hir o flaen *st*, e.g. *lost* CCA [lɔːst], CDA [loːst] ('cynffon'), a hefyd o flaen *sk* a *sp* yn CCA, e.e. *Pask* [paːsk] ('Pasg'). Mae llafariaid acennog mewn lluosilliau yn fyr heblaw gan siaradwyr CCA, a all ynganu cytseiniaid yn hir o flaen cysteiniaid sengl a *st* (a, gan rai, *sk* a *sp*), e.e. *gwagen* RMC [gwa(ː)gɛn], RLC [gwægɐn] ('bwlch').

| Llythyren | CCA | CT & CDA |
| --- | --- | --- |
| Ber | Hir | Ber | Hir |
| **a** | [a] | [aː] | [æ]1 | [æː] |
| **e** | [ɛ] | [ɛː] | [ɛ]1 | [eː] |
| **eu** | [œ]2 | [øː]3 | [ɛ] | [eː] |
| **i** | [i] | [iː] | [ɪ] | [iː]4 |
| **o**5 | [ɔ], [ɤ] | [ɔː] | [ɔ]1, [ɤ]1 | [oː] |
| **oa**6 | - | - | - | [ɒː] |
| **oo**7 | - | [oː] | - | [oː], [uː]8 |
| **ou** | [u] | [uː] | [ʊ]1 | [uː] |
| **u** | [ʏ]9 | [yː] | [ɪ]10 | [iː]10 |
| **y**11 | [ɪ] | [ɪː] | [ɪ] | [iː] |

**^1** Gellir ei gwanhau i [ɐ] yn ddiacen, a oedd yn [ə] yn y Fanyleb wreiddiol  ond yn [ɐ] yn y geiriadur ar-lein diweddaraf.

**^2**  [ɛ] anghrwn yn ddiacen

**^3**  Rhoddir [œ] yn y Fanyleb wreiddiol ond ceir [øː] yn y geiriadur ar-lein diweddaraf.

**^4**  Yngenir fel [əɪ] yn CDA mewn silliau agored acennog, ac felly fe'i hysgrifennir â'r llythyrennau amrywio *ei*.

**^5**  Gall gynrychioli [ɔ], y ffurf fer ar *o* hir [ɔː/oː], neu [ɤ], ffurf fer *oo* hir [oː/uː]. Pan fydd yn cynrychioli [ɤ], mae Adolygiad 2013 yn awgrymu y gellid ysgrifennu *o* fel *ò* er eglurder mewn "geiriaduron a deunydd dysgu".

**^6**  Defnyddir fel llythyrennau amrywio gan siaradwyr CDA mewn ambell air pan fydd siaradwyr CCA a CT yn defnyddio *a* hir, sef CCA [aː] a CT [æː]. Ar ôl Adolygiad 2013, ceir yn y geiriau *boas* ('bod'), *broas* ('mawr'), *doas* ('dod'), *moas* ('mynd') a geiriau sy'n tarddu ohonynt.

**^7**  Fe'i defnyddir pan fydd Cernyweg Cyffreddin (CC) yn ysgrifennu *oe* yr un pryd ag y bydd CDA yn defnyddio'r sain [uː]. Felly, nid yw *oo* yn cyfateb i *oe* CC bob tro, e.e. FfYS *loor*, CC *loer* ('lleuad') [loːr], ond FfYS *hwor* [ʍɔːr], CC *hwoer* [ʍoːr] ('chwaer'). Mae hyn oherwydd bod tystiolaeth i'r ail grŵp o eiriau ddatblygu'n wahanol yn ffonolegol i'r grŵp cyntaf ag *oe*.

**^8** Dim ond [uː] yn CDA.

**^9**  Rhoddir [y] yn y Fanyleb wreiddiol ond ceir [ʏ] yn y geiriadur ar-lein diweddaraf. Wedi'i gwanhau i [ɪ] yn ddiacen.

**^10**  Mae'n cael ei gwanhau i [ɪʊ] o flaen *gh* neu yn ddiacen ar ddiwedd gair. Mewn ychydig o eiriau, gall *u* gynrychlioli [ʊ] yn fer neu [uː] neu [ɪʊ] yn hir yn CT a CDA. Argymell Adolygiad 2013 y gellid sillafu'r rhain fel *ù* fer ac *û* hir mewn "geiriaduron a deunydd dysgu".

**^11** Gallant gael eu hynganu'n [ɛ, eː] ac felly eu sillafu'n *e* yn CT a CDA.

### Deuseiniaid

| Llythyren | CCA | CT | CDA |
| --- | --- | --- | --- |
| **aw** | [aʊ] | [æʊ]1 |
| **ay** | [aɪ] | [əɪ], [ɛː] |
| **ei**2 | - | [əɪ] |
| **ew** | [ɛʊ] |
| **ey** | [ɛɪ] | [əɪ] |
| **iw** | [iʊ] | [ɪʊ] |
| **ow** | [ɔʊ] | [ɔʊ], [uː]3 |
| **oy** | [ɔɪ]4 |
| **uw** | [ʏʊ]5 | [ɪʊ] |
| **yw** | [ɪʊ] | [ɛʊ]6 |

**^1** Mae geiriau benthyg sy'n cael eu sillafu ag *aw* yn gallu cael eu hynganu'n [ɒ(ː)] yn CT a CDA.

**^2** Defnyddir fel llythyrennau amrywio yn CDA pan fydd *i* yn cael ei deuseinoli i [əɪ] mew silliau agored acennog.

**^3** Ceir ar ddiwedd sillaf o flaen llafariad sy'n cychwyn sillaf newydd.

**^4** Bydd ychydig o unseiniau'n cadw'r ynganiad mwy ceidwadol [ʊɪ] yn CDA, e.e. *moy* [mʊɪ] ('mwy'), *oy* [ʊɪ] ('wy').

**^5** Rhoddir [yʊ] yn y Fanyleb wreiddiol ond ceir [ʏʊ] yn y geiriadur ar-lein diweddaraf.

**^6** Gall ddefnyddio'r llythyrennau amrywio *ew* yn lle *yw* er mwn cynrychioli'r ynganiad [ɛʊ].

### Cytseiniaid

| Llythyren | CCA | CT | CDA |
| --- | --- | --- | --- |
| **b** | [b] |
| **c** | [s] |
| **cch** | [tʃː] | [tʃ] |
| **ch** | [tʃ] |
| **ck**1 | [kː], [k] | [k] |
| **cy**2 | [sj] | [ʃ(j)] |
| **d** | [d] |
| **dh** | [ð] | [ð], [θ]3 | [ð] |
| **f** | [f] | [f], [v]4 |
| **ff** | [fː] | [f] |
| **g** | [ɡ] |
| **gh** | [x] | [h] |
| **ggh** | [xː] | [h] |
| **h** | [h] |
| **hw** | [ʍ] |
| **j** | [ʤ] |
| **k** | [k] |
| **kk** | [kː] | [k] |
| **ks** | [ks], [gz] |
| **l** | [l] |
| **ll** | [lː] | [lʰ], [l] | [lʰ] |
| **m** | [m] |
| **mm** | [mː] | [m] | [ᵇm]5 |
| **n** | [n] |
| **nn** | [nː] | [nʰ], [n] | [ᵈn]5 |
| **p** | [p] |
| **pp** | [pː] | [p] |
| **r** | [r] | [ɹ] | [ɹ],[ɾ] |
| **rr** | [rː] | [ɾʰ], [ɹ] | [ɾʰ] |
| **s** | [s], [z]6 |
| **sh** | [ʃ] |
| **ss** | [sː], [s] | [s] |
| **ssh** | [ʃː] | [ʃ] |
| **t** | [t] |
| **th** | [θ] |
| **tt** | [tː] | [t] |
| **tth** | [θː] | [θ] |
| **v** | [v] | [v], [f]3 | [v] |
| **w** | [w] |
| **y** | [j] |
| **z** | [z] |

**^1** Defnyddir mewn geiriau y mae'n sicr mai geiriau benthyg ydynt.

**^2** Mewn rhai geiriau benthyg, fel *fondacyon* RMC [fɔnˈdasjɔn], RLC [fənˈdæʃjɐn] ('sefydliad') o'r Saesneg *foundation*.

**^3** Gall siaradwyr CT ynganu *dh* yn [θ] a *v* yn [f] ar ddiwedd gair mewn sillaf ddiacen. Gall siaradwyr CDA beidio ag ynganu'r seiniau hyn o gwbl, ond caiff hyn ei adlewyrchu yn y sillafiad, e.e. CT *menedh* [ˈmɛnɐθ], CDA *mena* [ˈmɛnɐ] ('mynydd').

**^4** Ceir [v] yn aml ar ddechrau morffem o flaen llafariaid. Nid yw treiglo [f] i [v], sy'n digwydd mewn rhai amrywiadau Cernyweg, yn cael ei gynrychioli yn yr orgraff.

**^5** Ceir diffyg rhagffrwydroli mewn rhai geiriau sy'n cynnwys *mm* a *nn* yn CDA. Mae'r rhain yn cynnwys geiriau y tybir iddynt ddod i mewn i'r iaith ar ôl i ragffrwydroli ddigwydd, e.e. *gramm* ('gram'), a geiriau nad oeddynt yn cael eu defnyddio erbyn cyfnod CDA, e.e. *gonn* ('gwn (i)').

**^6** Mae dosbarthiad [s] a [z] yn wahanol ymhob amrywiad ar y Gernyweg. Mae rhai rheolau yn gyffredin i bawb, e.e. bydd *s* olaf neu *s* rhwng llafariaid neu gytsain soniarus a llafariad yn cael ei hynganu'n [z]. Gall rheolau eraill berthyn i amrywiadau penodol, e.e. fel arfer, bydd siaradwyr CCA yn ynganu *s* gychwynnol fel [s] ond bydd CDA yn tueddu i ddefnyddio [z] (heblaw am mewn clystyrau fel *sk*, *sl*, *sn*, *sp* a *st*). Nid yw treiglo [s] i [z], sy'n digwydd mewn rhai amrywiadau ar yr iaith, yn cael ei gynrychioli yn yr orgraff.

Llythrennau eraill
------------------

O bryd i'w gilydd, mae'r gwahanol fersiynau o Gernyweg adfywiedig yn ynganu seiniau'n wahanol. Defnyddia'r Ffurf Ysgrifenedig Safonol nifer o strategaethau i ymdrin â'r gwahaniaethau hyn er mwyn i bawb gael defnyddio'r Ffurf.

### Llythrennau rhychwantu

Pan fydd sain CCA yn un sain wahanol yn gyson yn CDA, bydd y FfYS yn defnyddio **llythrennau rhychwantu** (Saesneg: *umbrella graphs*).

| Llythyren | CCA | CDA |
| --- | --- | --- |
| **eu** | [œ], [øː]1 | [ɛ], [eː] |
| **gh** | [x] | [h] |
| **oo** | [oː] | [uː] |
| **u** | [ʏ]2, [yː] | [ɪ], [iː] |

### Llythrennau amrywio

Pan nad oes modd defnyddio llythyren rychwantu i sillafu gair, gellir defnyddio **llythren amrywio** (Saesneg: *variant graphs*) yn ei lle. Nid yw'r FfYS yn mynnu bod yn rhaid defnyddio llythrennau amrywio CCA yn unig neu CDA yn unig. Er enghraifft, bydd siaradwr CT yn dewis y llythrennau o'r ddwy set sy'n adlewyrchu ei ynganiad ei hun orau.

| CCA | CDA |
| --- | --- |
| Llythyren | Ynganiad | Llythyren | Ynganiad |
| **a** | [aː] | **oa** | [ɒː]1 |
| **ew** | [ɛʊ] | **ow** | [ɔʊ] |
| **i** | [i] | **ei**2 | [əı] |
| **mm** | [mː] | **bm** | [ᵇm]3 |
| **nn** | [nː] | **dn** | [ᵈn]3 |
| **s** | [s], [z] | **j** | [dʒ] |
| **y** | [ı], [ıː] | **e** | [ɛ], [eː] |

### Llythrennau traddodiadol

Y **llythrennau traddodiadol** (Saesneg: *traditional graphs*) yw'r drydedd set o lythrennau wahanol. Mae'r llythrennau hyn yn nes at y rhai yr oedd ysgrifenwyr Cernyweg yn eu defnyddio'n draddodiadol, ac felly mae'n well gan rai siaradwyr Cernyweg y rhain heddiw. Er y caiff llythrennau traddodiadol eu derbyn yn llwyr fel ffordd gywir o sillafu a bod croeso i unigolion eu defnyddio, maent yn wahanol i lythrennau amrywio gan nad ydynt yn gyfartal â llythrennau safonol, ac "ni fyddant yn ymddangos mewn gwerslyfrau iaith sylfaenol neu mewn dogfennau swyddogol a gynhyrchir gan gyrff cyhoeddus".

| Safonol | Traddodiadol |
| --- | --- |
| **hw** | **wh** |
| **i** | **y**1 |
| **k** | **c**2 |
| **ks** | **x** |
| **kw** | **qw** |

**^1**  Diacen ar ddiwedd gair

**^2**  O flaen *a*, *l*, *o*, *r* ac *u*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  An Outline of the Standard Written Form of Cornish PDF, *Cornish Language Partnership*
2. ↑  Cornish language makes a comeback, *The Daily Telegraph*, 21 Mai 2008
3. ↑  Gorsedh Kernow adopts SWF Archifwyd 2010-10-17 yn y Peiriant Wayback. *LearnCornish.net*, 31 July 2009
4. ↑  SWF Review - Cornish Language Partnership[*dolen marw*]
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *An Outline of the Standard Written Form of Cornish* PDF, Partneriaeth yr Iaith Gernyweg
6. ↑  "Cornish Dictionary "lowen"". Cyrchwyd 28 Awst 2014.
7. 1 2  "Cornish Dictionary "eur"". Cyrchwyd 27 Awst 2014.
8. 1 2 3 4  "SWF Review Report". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-09-03. Cyrchwyd 27 Awst 2014.
9. ↑  "Cornish Dictionary "pluwek"". Cyrchwyd 27 Awst 2014.

Dolenni allanol
---------------

* Standard Written Form Archifwyd 2014-08-19 yn y Peiriant Wayback. *Partneriaeth yr Iaith Gernyweg*
* Emendations to the Specification, November 2008 PDF, *Partneriaeth yr Iaith Gernyweg*
* SWF Dictionary (2012)[*dolen marw*]