**Pastitsio** ( Groeg (iaith): παστίτσιο) yw dysgl pasta wedi'i bobi o Wlad Roeg gyda briwgig a saws béchamel. Ceir amrywiadau o'r ddysgl mewn gwledydd eraill ym Môr y Canoldir.

Enw a tharddiad
---------------

 Pastitsio
Mae Pastitsio yn cymryd ei enw o'r *pasticcio* Eidalaidd, teulu mawr o basteiod sawrus wedi'u pobi a allai fod yn seiliedig ar gig, pysgod neu basta. Roedd nifer o ryseitiau wedi'u dogfennu o ddechrau'r 16eg ganrif, ac yn parhau hyd heddiw. Mae fersiynau Eidaleg yn cynnwys crwst ar y top; mae rhai yn cynnwys béchamel.

Erbyn yr 16eg ganrif defnyddir y gair *pasticcio* ar gyfer unrhyw fath o basti neu bei ac mae'n dod o'r gair Lladin llafar *pastīcium* sy'n deillio o *basta*, ac mae'n golygu "pei".

Yng Nghyprus a Thwrci, fe'i gelwir yn "macaroni ffwrn" (Groeg: μακαρόνια του φούρνου, *makarónia tou foúrnou*, Twrceg: fırında makarna). Yn yr Aifft, fe'i gelwir yn macarona béchamel.

Gwlad Groeg
-----------

 Pastitsio Gwlad Groeg
Dyfeisiwyd yr amrywiad cyfoes mwyaf diweddar a mwyaf poblogaidd o pastitsio gan Nikolaos Tselementes, cogydd Groegaidd a hyfforddwyd yn Ffrainc ar ddechrau'r 20fed ganrif. Cyn fe, roedd gan pastitsio lenwad o basta, afu, cig, wyau, a chaws, nid oedd yn cynnwys béchamel, ac roedd wedi'i lapio mewn ffilo, yn debyg i'r rhan fwyaf o ryseitiau pasticcio Eidalaidd, a oedd wedi'u lapio mewn crwst: "fe newidiodd y ddysgl yn llwyr a'i wneud yn fath o *au gratin*".

Mae gan fersiwn Tselementes - sydd bellach ym mhobman - haen waelod o *bucatini* neu basta tiwbaidd arall, gyda chaws neu wy fel rhwymwr; haen ganol o friwgig eidion, neu gymysgedd o friwgig eidion a briwgig mochyn, gyda saws tomato , sinamon a chlofs. Defnyddir sbeisys eraill fel nytmeg neu *allspice* yn yr haen uchaf o saws béchamel neu saws *mornay*. Yn aml bydd caws gafr wedi'i gratio ar ei ben. Mae pastitsio yn ddysgl gyffredin, ac yn aml mae'n cael ei weini fel prif gwrs, gyda salad.

Cyprus
------

Yng Nghyprus, mae'n ddysgl bwysig yn ystod priodasau a dathliadau fel y Pasg, lle mae'n cael ei weini ynghyd â chig wedi'i rostio. Mae ryseitiau'n amrywio, ond fel arfer mae'r saws cig yn y canol wedi'i wneud o borc, cig eidion neu gig oen; dim ond weithiau y defnyddir tomatos, ac ychwanegir mintys, persli neu sinamon am flas. Ar y top mae caws halloumi wedi'i gratio neu gaws *anari*, er weithiau caiff caws ei ychwanegu at y saws gwyn yn unig.

Mae fersiwn Cyprus Twrcaidd o'r rysáit hon (Twrceg : bol peynirli makarna fırında) sy'n amnewid dau fath o gaws, *kaşar peyniri* a *beyaz peyniri*, yn lle'r cig.

Yr Aifft
--------

Enw'r fersiwn Aifft yw مَكَرونَة بَشَّمَل *makarōna beshamel* yn Arabeg yr Aifft, h.y. "macaroni gyda béchamel". Fel arfer caiff ei wneud o basta penne neu facaroni, saws briwgig gyda thomato a nionyn, a saws gwyn yn aml wedi'i gyfoethogi â chaws Rumi. Gellir hefyd pobi wy neu gaws ar ei ben. Cyflwynwyd y ddysgl i'r Aifft gan fewnfudwyr Groegaidd ac Eidaleg yn yr 19eg ganrif.

Malta
-----

Ym Malta, caiff *timpana* (mae'r enw mae'n debyg yn deillio o *timballo*, dysgl pasta wedi'i bobi arall) ei wneud trwy daflu macaroni lledferwi mewn saws tomato sy'n gynnwys ychydig bach o friwgig eidion neu gorn-bîff, wedi'i rwymo â chymysgedd o wy a chaws wedi'i gratio. Weithiau ychwanegir wyau wedi'u berwi'n galed neu ymennydd defaid. Yna caiff y macaroni ei amgáu mewn cas crwst neu gaead cyn ei bobi.   Dysgl debyg heb y casin crwst yw *imqarrun*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bartolomeo Scappi, *Opera*, 1570, *passim*: 43 recipes
2. ↑  Accademia Italiana della Cucina, *La Cucina: The Regional Cooking of Italy*, pp. 310–313
3. ↑  Pellegrino Artusi, *La scienza in cucina e l'arte di mangiar bene*, 1983 reprint, first edition 1891: 10 recipes
4. ↑  Vincenzo Buonassisi, *Piccolo Codice della Pasta*, Rizzoli 1973: 11 recipes
5. ↑  Vincenzo Buonassisi, *Il Nuovo Codice della Pasta*, Rizzoli 1985 ISBN 8817110388: 41 recipes
6. ↑  Touring Club Italiano, *Guida all'Italia Gastronomica*, 1931: 2 recipes; 1984 edition: 3 recipes
7. ↑  Luigi Carnacina, Luigi Veronelli, *La cucina rustica regionale* = *La buona vera cucina italiana*, Rizzoli, 1966: 3 recipes
8. ↑  Στοΐλη, Μελίσσα (September 25, 2012). "Το αυθεντικό παστίτσιο". *Το Βήμα (To Vima)* (yn Groeg). Athens. Cyrchwyd November 13, 2020.
9. ↑  John Florio, *A Worlde of Wordes: Or Most copious and exact Dictionarie in Italian and English*, London, 1598 p. 261
10. ↑  "Pasticcio". *Vocabolario della lingua italiana*. Treccani. Cyrchwyd 5 March 2014.
11. ↑  "Μακαρόνια του φούρνου". *foodmuseum.cs.ucy.ac.cy* (yn Groeg). Cyprus Food Virtual Museum. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-07-26. Cyrchwyd 26 November 2015.
12. ↑  "Chef´s Choice – Cypriot Recipes – Baked Macaroni (Pastitsio / Fırında Makarna)". Cyrchwyd 16 December 2018.
13. ↑  "Traditional Dishes of Cyprus" (PDF). Cyprus Ministry of Agriculture Natural Resources and Environment. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2021-08-31. Cyrchwyd 16 December 2018.
14. ↑  "KIBRIS USULÜ FIRINDA MAKARNA" (yn Tyrceg). Kıbrıs Ortam. Cyrchwyd 16 December 2018.
15. 1 2  Aglaia Kremezi, "Nikolas Tselementes", *Cooks and Other People*, Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, p. 168
16. ↑  "Μακαρόνια του φούρνου". *foodmuseum.cs.ucy.ac.cy* (yn Groeg). Cyprus Food Virtual Museum. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-07-26. Cyrchwyd 26 November 2015.
17. ↑  "Greek Mediterranean Cuisine". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-02-05. Cyrchwyd 2021-07-26.
18. ↑  "Bol Peynirli Fırın Makarna" (yn Tyrceg). Mynet Yemek. Cyrchwyd 16 December 2018.
19. ↑  McWilliams, Mark (7 May 2016). *Food and Communication: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2015*. Oxford Symposium. ISBN 9781909248496.
20. ↑  Sheehan, Sean (2000). *Malta*. Marshall Cavendish. t. 120. ISBN 9780761409939.
21. ↑  "Maltese Timpana". *SBS Food*. Cyrchwyd 2019-10-29.