Roedd **Valerie Jean Solanas** (9 Ebrill 1936 – 25 Ebrill 1988) yn ffeminist radicalaidd Americaniad. Yn enwog am ysgrifennu'r *SCUM Manifesto* (S.C.U.M. yn sefyll dros *Society for Cutting Up Men*) ac am geisio lladd yr artist enwog Andy Warhol yn y 1960au.

Bywyd
-----

Ganwyd yn New Jersey, cafodd berthynas cythryblus gyda'i mam a llystad yn dilyn ysgariad ei rhieni. Fel canlyniad aeth i fyw gyda'i nain a thaid ond gafodd ei cham-drin gan ei thaid a oedd yn alcoholig. Rhedodd Solanas i ffwrdd gan fyw'n ddigartref am gyfnod.

Daeth hi allan fel lesbian yn y 1950au. Graddiodd mewn seicoleg o Brifysgol Maryland a symudodd i Berkeley, Califfornia. Yno dechreuodd ysgrifennu ei gwaith mwyaf adnabyddus *The SCUM Manifesto*, a oedd yn annog merched i chwalu'r llywodraeth, gwrthdroi'r system ariannol, mabwysiadu awtomeiddio llwyr a chael gwared a dynion.

Symudodd i Efrog Newydd yng nghanol y 1960au. Llwyddodd gyfarfod Andy Warhol a gofynnodd iddo gynhyrchu ei drama *Up Your Ass*. Rhoddodd sgript i Warhol, ond nid oedd ganddo fawr o ddiddordeb yn y ddrama. Yn ddiweddarach cwynodd Solanas fod Warhol wedi dwyn neu golli'r sgript a mynnodd iawndal.

Perfformiodd hi yn ffilm Warhol *I, a Man* a derbyniodd dâl o $25. Yn 1967 dechreuodd Solanas gyhoeddi'r *Scum Manifesto* ar ei liwt ei hun. Cynigodd Maurice Girodias perchennog yr Olympia Press gyhoeddi ei gwaith yn y dyfodol. Roedd Girodias wedi herio'r system sensoriaeth y cyfnod ar sawl achlysur ac wedi cyhoeddi awduron fel Samuel Beckett, Jean Genet a Henry Miller ac awduron oedd yn cael eu hystyried yn anweddus ar y pryd fel William S. Burroughs.

Maniffesto SCUM
---------------

Yn 1967, cyhoeddodd Solanas y *SCUM Manifesto* (y llythrennau SCUM yn sefyll dros *Society for Cutting Up Men*). Mae'r maniffesto yn feirniadaeth ddamniol o ddiwylliant patriarchaidd gan ddadlau fod dynion wedi difetha'r holl fyd.

Mae Solanas yn cyflwyno'r theori bod dynion ond yn ferched anghyflawn oherwydd diffyg Cromosom-Y. Yn ôl y maniffesto mae'r diffyg genetig yma'n achosi dynion i fod ag emosiynau cyfyngedig, trachwantus a heb empathi ag eraill heblaw am ei synhwyrau corfforol ei hunain.

Mae rhai wedi dadlau bod y maniffesto'n barodi, pryfociad, hiwmor neu ddychanol. Ond mynnodd Solanas fod y gwaith yn gwbl ddifrifol.

Mae'r maniffesto wedi'i ail-gyhoeddi dros ddeg o weithiau, cyfieithu i dros ddwsin o ieithoedd ac wedi'i ddyfynnu’n helaeth.

Saethu Andy Warhol
------------------

Meddyliodd Solanas fod Warhol a Giodias yn cynllwyno yn ei herbyn a phrynodd gwn yn wanwyn 1968.

Ar 3 Mehefin, 1968 aeth i stiwdio Warhol The Factory. Saethodd Warhol gan ei anafu'n ddifrifol ond ildiodd ei hun i'r heddlu yn syth wedyn. Cafodd hi ddiagnosis o baranoia sgitsoffreneg a phlediodd yn euog o ymosod gyda'r bwriad o achosi niwed. Treuliodd dair blynedd yn y carchar ble cafodd driniaeth am ei phroblemau meddyliol.

Yn dilyn ei rhyddhau, daliodd i hyrwyddo'r SCUM Manifesto.

Bu farw Valerie Solanas o niwmonia yn San Francisco ym 1988.

Ffilm *I shot Andy Warhol*
--------------------------

Ym 1996, chwaraeodd Lili Taylor y rhan o Solanas yn y ffilm I Shot Andy Warhol am ei hanes yn ceisio lladd Warhol. Gofynnodd gyfarwyddwr y ffilm, Mary Harron, am ganiatâd i ddefnyddio caneuon gan y The Velvet Underground, ond gwrthododd Lou Reed, a oedd yn poeni am y ffilm yn clodfori Solanas a oedd Reed yn ystyried ar fai am farwolaeth gynnar Warhol oherwydd problemau iechyd a achoswyd gan y saethu.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Valerie Solanas (1967), *SCUM Manifesto* (hunan-gyhoeddedig)
2. ↑  Dana Heller (2001), "Shooting Solanas: radical feminist history and the technology of failure", *Feminist Studies* 27 (1): doi:10.2307/3178456. JSTOR 3178456.
3. ↑  Alexandra DeMonte (2010), "Feminism: second-wave", yn Roger Chapman, *Culture Wars: An Encyclopedia of Issues, Viewpoints, and Voices* (Armonk, NY: M. E. Sharpe). ISBN 978-1-84972-713-6.
4. ↑  James Martin Harding (2010), *Cutting Performances: Collage Events, Feminist Artists, and the American Avant-Garde* (Ann Arbor, MI: University of Michigan Press). ISBN 978-0-472-11718-5.
5. 1 2 3  Hewitt, Nancy A. (2004). "Solanas, Valerie", yn *Notable American Women: A Biographical Dictionary Completing the Twentieth Century*, gol. Susan Ware a Stacy Lorraine Braukman (Cambridge, MA: Harvard University Press). ISBN 0-674-01488-X.
6. ↑
7. ↑  Michael Schaub (2003), "The 'Idiot Madness' of Valerie Solanis", *Bookslut*; adalwyd 27 Tachwedd 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 135325
* LCCN: n87823639
* ISNI: 0000 0000 7835 1258
* GND: 119500655
* SELIBR: 282886
* SUDOC: 082971412
* BNF: cb12719745x (data)
* BIBSYS: 4060336
* ULAN: 500489709
* NKC: jn19990008066
* BNE: XX835890
* CiNii: DA18744700

 |