recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Actor a cherddor oedd **Dafydd Dafis** (1 Medi 1958 – 3 Ebrill 2017).

Magwyd **Dafydd Tomos Davies** yn Rhosllannerchrugog ac roedd ganddo frawd hyn Ifan a brawd iau William Rhys. Ei dad oedd John Tudor Davies MBE, cyn arweinydd Côr Meibion Rhosllannerchrugog, a fu farw yn 2015. Aeth i Ysgol Morgan Llwyd lle gymerodd ran mewn sawl opera roc. Yn ei arddegau fe'i hysbrydolwyd wrth glywed cerddoriaeth jazz Miles Davis ac fe ddysgodd chwarae'r sacsoffon fel oedolyn. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru yng Nghaerdydd ac yna gweithiodd gyda Cwmni Theatr Cymru.

Bu'n chwarae gyda nifer o fandiau Cymreig yn cynnwys band Steve Eaves. Perfformiodd sawl gwaith ar Cân i Gymru ac un o'i ganeuon mwyaf adnabyddus oedd "Tŷ Coz", a gyfansoddwyd gan Iwan Llwyd ac Elwyn Williams ar gyfer y gystadleuaeth yn 1993. Cyhoeddwyd dau albwm ar label Sain ac un albwm ar label Fflach yn cynnwys albwm unigol *Ac Adre' Mor Bell Ag Erioed* yn 1995. Cydweithiodd gyda Pwyll ap Siôn ar yr albwm *Ôl y Fflam* (Sain, 2006).

Roedd wedi actio yn y cyfresi *Paradwys Ffŵl*, *Rownd a Rownd*, *Tipyn o Stâd*, *Porth Penwaig*, *Pen Talar* ac *Yr Heliwr* ymhlith eraill. Defnyddiodd yr enw Tom Richmond ar gyfer ei waith actio am gyfnod oherwydd bod aelod arall o Equity gyda'r un enw.

Bywyd personol
--------------

Priododd yr actores Manon Elis yn 2001.

Fe'i canfuwyd yn farw ym Mhorthaethwy ar 3 Ebrill 2017.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Yr actor a’r cerddor Dafydd Dafis wedi marw*  , Golwg360, 4 Ebrill 2017.
2. ↑  Cwmni Snapyn - Ty'r Cwmniau
3. ↑  *Tributes paid to popular musician and actor who grew up in Rhos*   (en) , The Leader, 7 Ebrill 2017.
4. 1 2  *Teyrngedau i'r cerddor ac actor Dafydd Dafis*  , BBC Cymru Fyw, 4 Ebrill 2017.
5. ↑  *The love that gave me sax appeal and all that jazz; Dafydd Dafis tells Jill Tunstall what sparked his lifelong passion for music.*   (en) , Daily Post, 19 Awst 2006.  Cyrchwyd ar 4 Ebrill 2017.
6. ↑  *Tributes for Dafydd Dafis after actor found dead*   (en) , Daily Post, 4 Ebrill 2017.
7. ↑   Eco'r Wyddfa. Eco'r Wyddfa (Tachwedd 2001). Adalwyd ar 4 Ebrill 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Dafydd Dafis (actor) ar wefan Internet Movie Database
Awdur, bargyfriethiwr ac ymgyrchydd iaith oedd **Dafydd Jenkins** neu **David Arwyn Jenkins** fel y’i bedyddwyd (1 Mawrth 1911 – 5 Mai 2012). Daeth yn arbennigwr ar Gyfreithiau Hywel Dda.

Bywyd cynnar
------------

Fe’i ganed yn Llundain i rieni a oedd â’u gwreiddiau yng Ngheredigion. Mynychodd Ysgol Merchant Taylor ac yn dilyn cael ysgoloriaeth yn y gwyddorau aeth i Goleg Sidney Sussex, Caergrawnt, lle newidiodd at y Gyfraith ar gyfer ail ran ei radd.

Gwaith fel bargyfriethiwr
-------------------------

Pan alwyd ef i’r bar yn 1934, ymunodd â Chylchdaith Cyfraith De Cymru a symudodd i fyw i Gaerfyrddin.

Ymgyrchu
--------

Daeth yn weithgar gyda Phlaid Genedlaethol Cymru ac yn 1936 cyhoeddodd lyfr *Tân yn Llŷn* am achos ‘Yr Ysgol Fomio’. Gadawodd ei waith yn y llysoedd ac yn 1938 trefnodd Ddeiseb yr Iaith a alwodd am ddefnydd swyddogol o’r Gymraeg yn y Llysoedd Barn. Roedd yn wrthynebwr cydwybodol gan ei fod yn heddychwr o argyhoeddiad, ac yn ystod yr Ail Ryfel Byd ffermiai yn Nhrawsnant Isaf yng Ngheredigion.

Yr academydd
------------

Dechreuodd ddarlitho yn Adran y Gyfraith, Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1965, ac o 1975 hyd ei ymddeoliad yn 1978, daliai Gadair bersonol yn Hanes Cyfraith a Chyfraith Hywel Dda. Enillodd Y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberpennar 1946 am *Hanes y Nofel Gymraeg*. Cyfansoddod lu o adroddiadau ar amaethyddiaeth ac ar bynciau gwleidyddol a hanesyddol.

Cyhoeddiadau
------------

* *Tân yn Llŷn* (1936)
* *Llyfr Colan* (1963)
* *Cyfraith Hywel* (1970)
* *Hywel Dda: The Law* (1986) – cyfieithiad o *Gyfraith Hywel*

Teulu
-----

Priododd Gwyneth Owen ac fe gawsant un mab.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Stephens, Meic (28 Mai 2012). Professor Dafydd Jenkins: Barrister and authority on the laws of medieval Wales. *The Independent*. Adalwyd ar 19 Gorffennaf 2013.
2. ↑  Owen, Morfudd (2012). *Dafydd Jenkins (1911-2012)*, Rhifyn 593. Barn
3. ↑  Yr Athro Dafydd Jenkins yn 100 oed Archifwyd 2013-05-27 yn y Peiriant Wayback. Tudalen newyddion gwefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Dolen allanol
-------------

* Professor Dafydd Jenkins: Barrister and authority on the laws of medieval Wales Archifwyd 2012-06-16 yn y Peiriant Wayback. Ysgrif coffa yn The Independent.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 7422742
* LCCN: n83149009
* ISNI: 0000 0000 8354 007X
* GND: 1044166673
* SUDOC: 167551655

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow tagellog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid tagellog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crax globulosa***; yr enw Saesneg arno yw *Wattled curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. globulosa*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow tagellog yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow tagellog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Daren Fach** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1960 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 12.47 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Llun o Gwm Glas Bach gan Eric Jones.
Cwm Glas Bach  
Cwm Glas BachLleoliad Cwm Glas Bach
**Cwm Glas Bach** - cwm ym Mwlch Llanberis, ar ochr ogledd-ddwyreiniol Crib y Ddysgl / Garnedd Ugain (un o'r Wyddfa a'i chriw); tua cilometr a hanner i'r de-ddwyrain o Nant Peris. Enw arall arno yw **Cwm Hetiau** gan y byddai hetiau pobl oes Fictoria yn chwythu o'r grib i lawr i'r cwm. Yn y cwm ceir cymuned o blanhigion Arctig-Alpaidd, sy'n cynnwys Woodsia alpina, Polystichum lonchitis (rhedynen gelynnog), Galium boreale, Thalictrum alpinum, a Silene acaulis (gludlys mwsogaidd).

O'i gymharu â llawer o gymoedd eraill, mae gan Cwm Glas Bach gasgliad llawer mwy cyfoethog o blanhigion na sy'n arferol ar fynydd yng Nghymru. Mae'r gair **glas** yn yr enw yn cyfeirio at y cyfoeth hwn - oherwydd natur calchog y creigiau yn y cwm. Mae nifer o gymoedd eraill wedi cael enwau tebyg, e.e. Cwm Glas Mawr a Chwm Glas Crafnant.

Gweler hefyd
------------

* Cwm Idwal

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Parc Cenedlaethol Eryri[*dolen marw*]; adalwyd 05 Rhagfyr 2013
Gwleidydd a seiciatrydd o Gymro oedd y Dr **Dafydd John Lewys Huws** (29 Tachwedd 1935 – 3 Gorffennaf 2011). Bu'n flaenllaw ym maes melinau gwynt Cymru hefyd.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Cafodd Dafydd Jones ei eni yn Aberystwyth a'i fagu yn Llandre. Treuliodd ychydig o'i flynyddoedd cynnar yn Cenia, lle yr oedd ei dad yn gweithio fel daearegwr yn y diwydiant mwyngloddio, a sicrhaodd ei rieni yr oedd athro i ddysgu'r Gymraeg iddo. Mynychodd Ysgol Ramadeg Ardwyn ac astudiodd yn Ysgol Feddygaeth Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd. Aeth ati i dreulio'i holl oedolaeth yng Nghaerdydd.

Gyrfa fel seiciatrydd
---------------------

Gweithiodd Dafydd Huws i'r Cyngor Ymchwil Meddygol am bum mlynedd cyn cymryd swydd seiciatrydd ymgynghorol yn Ysbyty'r Eglwys Newydd yng Nghaerdydd o 1970 hyd iddo ymddeol ym 1996. Roedd yn Gadeirydd adran seiciatrig Awdurdod Iechyd De Morgannwg ac yn aelod o Ymgyrch Feddygol Cymru yn erbyn Arfau Niwclear. Bu'n edmygydd o'r seiciatrydd Cymreig Ernest Jones.

Gwleidyddiaeth
--------------

Roedd Dafydd Huws yn genedlaetholwr Cymreig brwd ers ei ddyddiau ysgol, ac roedd yn hoff o ddweud: "Mae bod yn Gymro neu'n Gymraes yn golygu perthyn, teimlo ein bod ni'n perthyn – beth bynnag yw ein hiaith, lliw neu grefydd." Ym 1969 daeth yn gynghorydd cyntaf Plaid Cymru ar Gyngor Caerdydd, yn cynrychioli Ward Plasmawr. Safodd Huws yn erbyn George Thomas am etholaeth Gorllewin Caerdydd yn etholiadau cyffredinol 1970, Chwefror 1974, ac Hydref 1974, a safodd am sedd Ceredigion ym 1979 ac eto yng Nghaerdydd ym 1983. Safodd am etholaeth De Cymru yn etholiad Senedd Ewrop ym 1984, gan ennill 13,201 o bleidleisiau (6.8 y cant o'r cyfanswm). Roedd yn Gadeirydd Cenedlaethol Plaid Cymru yn yr 1980au. Derbynodd wobr gan y blaid a roddwyd i'w weddw Rhian yng nghynhadledd flynyddol y blaid ym mis Medi 2011.

Ynni gwynt
----------

Cafodd Dafydd Huws ei ysbrydoli ym maes ynni gwynt gan y Ganolfan Dechnoleg Amgen ger Machynlleth ac gan ymweliad â Denmarc. Gyda'i wraig, Rhian, fe sefydlodd gwmni Ynni Amgen Cyf. a bu'n gyfrifol am sefydlu un o ffermydd gwynt cyntaf yng Nghymru ar Fynydd Gorddu, ger Tal-y-bont, Ceredigion. Yn ôl Eryl Vaughan, Rheolwr Gyfarwyddwr Ynni Gwynt Cymru, "fe gyfrannodd yn aruthrol at ddatblygu ynni gwynt yng Nghymru" ac mae'r fferm wynt hon "yn waddol i'r genedl".

Bywyd personol
--------------

Priododd Rhian Jones ym 1976 a chafodd dau fab (Aled a Geraint) a thair merch (Gwenan, Elen a Carys). Roedd Huws yn Gristion a addolodd mewn capeli Cymraeg trwy gydol ei fywyd. Erbyn diwedd ei oes roedd yn byw yn y Ffwrnes Blwm ger Caerffili, a bu farw o ganser yn 75 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  (Saesneg) Stephens, Meic (14 Medi 2011). Dafydd Huws: Psychiatrist, Plaid Cymru stalwart and wind-farm pioneer. *The Independent*. Adalwyd ar 26 Mai 2013. Fersiwn ar storfa Google.
2. 1 2 3 4 5   Y seiciatrydd Dafydd Huws wedi marw. BBC (3 Gorffennaf 2011). Adalwyd ar 26 Mai 2013.
3. ↑   Marw’r seiciatrydd Dr Dafydd Huws. Golwg360 (3 Gorffennaf 2011). Adalwyd ar 26 Mai 2013.
4. ↑   Hanes Fferm Wynt Mynydd Gorddu. Ynni Amgen Cyf.. Adalwyd ar 26 Mai 2013.
Roedd **Dafydd y Sgotyn** (bu farw c. 1138) yn glerigwr a fu'n Esgob Bangor rhwng 1120 a 1138.

Mae rhywfaint o amheuaeth o ba genedl yr oedd Dafydd, fe'i disgrifir mewn gwahanol ffynonellau fel Cymro ac fel Gwyddel. Er gwaethaf ei enw, nid ymddengys ei fod yn Albanwr. Roedd yn Würzburg cyn 1110, ac yn y flwyddyn honno aeth gyda'r Ymerawdwr Henry V i'r Eidal. Ysgrifennodd hanes y daith yma.

Etholwyd ef yn Esgob Bangor trwy ddylanwad Gruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, yn 1120.Roedd yr esgob blaenorol, Hervé le Breton, wedi cael ei yrru o'i esgobaeth gan y Cymry, a chan na allai Gruffudd a brenin Lloegr gytuno ar esgob newydd, bu'r esgobaeth yn wag am tua ugain mlynedd. Bygythiodd Gruffudd y byddai'n trefnu i'r esgob newydd gael ei gysegru yn Iwerddon yn hytrach na chan Archesgob Caergaint. Yn y diwedd cytunodd y brenin Harri I i dderbyn apwyntiad Dafydd, ar yr amod ei fod yn derbyn awdurdod Archesgob Caergaint drosto. Cysegrwyd ef gan Ralph, Archesgob Caergaint ar 4 Ebrill 1120 yn San Steffan.

Bu Dafydd yn gyfrifol am ail-adeiladu Cadeirlan Bangor, gyda chymorth rhodd sylweddol o arian gan Gruffudd ap Cynan. Mae'r rhannau hynaf o'r eglwys gadeiriol bresennol yn dyddio o'i gyfnod ef. Y cofnod olaf amdano yn Historia Gruffud vab Kenan yw ei fod yn bresennol wrth wely marw Gruffudd ap Cynan yn 1137. Credir y gall fod wedi dychwelyd i Würzburg i orffen ei oes fel mynach.

Llyfryddiaeth
-------------

John Edward Lloyd (1911) *The history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Cwm Eithin** |

Cyfrol gan Hugh Evans sy'n disgrifio bywyd gwerin cefn gwlad Cymru tua chanol y 19g yw ***Cwm Eithin***. Fe'i cyhoeddwyd yn 1931 gan Wasg y Brython, Lerpwl, sef cwmni cyhoeddi'r awdur ei hun. Mae'n seiliedig ar brofion yr awdur o gymdeithas amaethyddol glos ei fro enedigol, yn Llangwm yn yr hen Sir Ddinbych.

Cyhoeddwyd y deunydd gwreiddiol fel cyfres o ysgrifau yn *Y Brython* rhwng 1923 a 1926. Ail-luniodd yr awdur yr ysgrifau i'w cyhoeddi fel llyfr a fyddai'n disgrifio amgylchiadau bywyd, gwaith, crefydd, cymdeithas ac arferion ffermwyr bychain ac amaethwyr Gogledd Cymru yn yr oes a fu, gan fod y cof am y gymdeithas honno'n prysur ddiflannu yn ei ddyddiau ef. Fel yr esbonia yn ei gyflwyniad,

> Credaf mai ychydig iawn o'r to sydd yn codi a ŵyr y nesaf peth i ddim am un o'r cyfnodau caletaf a fu erioed yn hanes Cymru, sef tua hanner cyntaf y ganrif ddiwethaf. Dywaid Syr O. M. Edwards mai dyna'r cyfnod y bu fwyaf o ddioddef eisiau bwyd yn hanes ein cenedl. Yr ydym ninnau yn byw mewn cyfnod caled, ac efallai y bydd yn galetach yn y dyfodol, er yn wahanol iawn i amser y tadau. Ond pwy a ŵyr na all darllen am y modd y brwydrodd llawer tad a mam am fwyd i'r plant bach ganrif yn ôl fod yn symbyliad i ryw dad a mam eto yn y dyfodol?
> 
> 

Mae'r gyfrol yn cynnwys ysgrifau manwl ar sawl agwedd o fywyd y werin, yn cynnwys y cefndir hanesyddol, bywyd y ffermwyr a'r gweision a'r morynion, y tai a bythynod a'u dodrefn, offer a chelfi amaethyddol, hen ddiwydiannau gwledig, hen ddefodau ac arferion, dylanwad y capeli ymneilltuol a'r ymfudo o'r wlad i ddinasoedd mawr Lloegr a'r tu hwnt.

Manylion cyhoeddi
-----------------

*Cwm Eithin* gan Hugh Evans; (Gwasg y Brython, Lerpwl, 1931.)

Cyfieithwyd i'r Saesneg wrth y teitl *Gorse Glen*, gan E. Morgan Humphreys (1948).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cwm Eithin*, tud. vii.
Awdur Cymraeg oedd **Dafydd Parri** (29 Gorffennaf 1926 – 29 Tachwedd 2001) a ddaeth yn fwyaf adnabyddus am ei gyfresi poblogaidd o lyfrau ffuglen i blant yn cynnwys Cyfres y Llewod a Chyfres Cailo. Bu farw yn 75 oed yng Nghartref y Bont, Llanrwst wedi gwaeledd hir.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd yn Rowen, Sir Conwy a fe'i hyfforddwyd fel athro yng Ngholeg Normal, Bangor.

Gyrfa
-----

### Dysgu

Aeth i ddysgu mewn amryw ysgolion yn Sir y Fflint cyn cymryd swydd athro Hanes a Daearyddiaeth yn Ysgol Dyffryn Conwy, Llanrwst. Roedd yn un o'r criw dedwydd o addysgwyr a weithiodd yn galed i gyflwyno addysg cyfrwng Cymraeg i ogledd-orllewin Cymru. Cynhyrchodd ddeunydd ar gyfer gwerslyfrau daearyddiaeth yn Gymraeg ar gyfer yr ysgolion newydd dwyieithog.

### Gwerthu llyfrau

Gyda'i wraig bu'n gwerthu llyfrau drwy ymweld â chymdeithasau Cymraeg yn Sir y Fflint, Sir Gaer ac ardal Wrecsam, cyn sefydlu siop lyfrau a recordiau Cymraeg yn Llanrwst yn 1955. Roedd ei wraig yn rhedeg y siop tra oedd Dafydd yn gweithio fel athro. Symudodd eu merch Gwawr Dafydd yn ôl i'r ardal ar ddechrau'r 1980au i sefydlu busnes gwasanaeth swyddfa 'Bys a Bawd' a phan ymddeolodd ei mam o'i gwaith llawn amser yn 1986 fe unwyd y siop lyfrau gyda'r busnes. Fe aeth y siop ar werth yn 2007 a fe'i prynwyd gan Dwynwen Berry.

### Awdur

Daeth yn awdur cynhyrchiol yn y 1970au. Rhwng 1975 a 1980 ysgrifennodd dros 30 o lyfrau yn cynnwys 23 stori antur i blant yng Nghyfres y Llewod a chyfres am gi defaid o'r enw Cailo. Ysgrifennodd dwy gyfrol o storïau byr ar gyfer oedolion hefyd, *Nos Lun a Storïau Eraill* (1976) a *Bwrw Hiraeth* (1981). Ail-gyhoeddwyd pump o gyfres y Llewod ar ddiwedd y 1990au.

Bywyd personol
--------------

Priododd Arianwen Walters yn 1953 ac roedd ganddynt un ferch, Gwawr Dafydd a phedwar mab: yn cynnwys y prifardd ac awdur Myrddin ap Dafydd, y dyn busnes Deiniol ap Dafydd a'r darlledwr Iolo ap Dafydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Meic Stephens (4 Rhagfyr 2001). Obituaries - Dafydd Parri. independent.co.uk. Adalwyd ar 13 Ebrill 2016.
2. 1 2  *Marw'r awdur Dafydd Parri*  , BBC Cymru, 30 Tachwedd 2001.  Cyrchwyd ar 13 Ebrill 2016.
3. ↑  *Dathlu 50 mlynedd o werthu llyfrau*  , BBC Cymru, 17 Medi 2005.  Cyrchwyd ar 13 Ebrill 2016.
4. ↑  *Bys a Bawd bookshop owner returns to TV for advert*   (en) , *dailypost.co.uk*, Trinity Mirror, 23 Awst 2012.  Cyrchwyd ar 13 Ebrill 2016.
5. ↑   Y Lolfa - Dafydd Parri. Y Lolfa. Adalwyd ar 25 Ebrill 2016.
6. ↑   Gwales - Dafydd Parri. Gwales. Adalwyd ar 25 Ebrill 2016.
7. ↑  *Llanrwst's Welsh language publishing company celebrates 20 years*   (en) , *dailypost.co.uk*, Trinity Mirror, 18 Mawrth 2010.  Cyrchwyd ar 13 Ebrill 2016.
8. ↑   Eisteddfod Genedlaethol 2013. BBC Cymru. Adalwyd ar 14 Ebrill 2016.

Gweler hefyd
------------

* Cyfres y Llewod

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* LCCN: n77002665

 |
Gwawdlun o Robert McCall CB (ynghynt CF) yn gwisgo'i ynau sidan ym Mar Cymru a Lloegr (1903).
Mewn nifer o deyrnasoedd y Gymanwlad, cyfreithegwr a benodir trwy freinlythyrau yw **Cwnsler y Brenin** (ôl-enw: **CB** neu **KC**) neu **Cwnsler y Frenhines** (ôl-enw: **CF** neu **QC**) yn ystod teyrnasiad brenhines. Dywedir eu bod yn *Gwnsleriaid ei Fawrhydi* (neu *ei Mawrhydi*)*, dysgedig yn y Gyfraith*.

Mae Cwnsleriaid y Brenin yn gwisgo gŵn sidan. Dywedir bod un sy'n gwneud cais i fod yn Gwnsler y Brenin yn **gwneud cais am sidan**, a bod un sy'n dod yn Gwnsler y Brenin yn **cael sidan**. Gellir hefyd cyfeirio at Gwnsleriaid y Brenin fel **sidanwyr**.

Mewn gwledydd eraill, mae swyddi fel Uwch Gwnsler, Uwch Adfocad neu Gwnsler yr Arlywydd yn debyg i Gwnsler y Brenin.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5  Lewis, Robyn. *Termau Cyfraith* (Llandysul, Gwasg Gomer, 1972), t. 155.
2. ↑  O'r Saesneg: *King's Counsel*.
3. ↑  O'r Saesneg: *Queen's Counsel*.
4. ↑  Lewis (1972), t. 174.
5. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [**silk**, to apply for].
6. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [**silk**, to take].
7. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [**silk**].

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Gwnsler y Brenin***

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Gwnsler y Frenhines***
Cwm mynyddig ym Meirionnydd, Gwynedd, yw **Cwm Prysor**. Gorwedd i'r dwyrain o Drawsfynydd.

Mae union ystyr y gair *prysor* yn ansicr, ond mae'n debygol ei fod yn gyfuniad o'r gair *prysg*, sef "llwyni" neu "mangoed", a'r terfyniad *-or* sy'n dynodi amledd. Gellid cynnig fod yr enw yn cyfeirio at y prysgwydd a dyfai yn y cwm.

Yr A4212 yn dringo o Gwm Prysor
Llifa Afon Prysor ar hyd y cwm, o'i tharddle yn Llyn Conglog Mawr ar ymyl y Migneint.

Tua milltir ahanner o ben uchaf y cwm, ger Craig yr Aderyn, ceir adfeilion Castell Prysor, castell sy'n dyddio o gyfnod Owain Gwynedd. Arhosodd Brenin Lloegr Edward 1af yma yn 1284, a mae llythyr a ysgrifennodd wedi ei gyfeirio o'r castell, yn bodoli.

Roedd y rheilffordd o Blaenau Ffestiniog i Bala yn rhedeg drwy'r cwm, ond fe'i caewyd pan foddwyd Cwm Tryweryn i greu cronfa ddŵr i Lerpwl yn 1965.

Yng Nghwm Prysor mae Yr Ysgwrn, cartref Hedd Wyn, Bardd y Gadair Ddu.

Ar un adeg bu Cwm Prysor yn lle digon diarffordd ond heddiw mae'r ffordd A4212 rhwng Trawsfynydd a'r Bala yn rhedeg trwyddo.

Brodor arall o Gwm Prysor yw'r awdur a'r cerddor Dewi Prysor.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  'Enwau lleoedd' yn *Atlas Meirionnydd* (Y Bala, 1975).
Mae **Cwm Gwynllyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1980 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 89.76 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Bardd o Wynedd a flodeuai ar ddechrau'r drydedd ganrif ar ddeg oedd **Elidir Sais** (fl. 1195 - 1246). Cyfyng iawn yw ein gwybodaeth amdano. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu'n gryf ei fod yn perthyn i deulu barddol Meilyr Brydydd ac yn frodor o Fôn.

Llawysgrifau
------------

Ceir y testun cynharaf o un o'r cerddi yn Llawysgrif Hendregadredd gyda chopi arall ynghyd â phump testun ychwanegol yn Llyfr Coch Hergest. Mae'r gweddill i'w cael mewn sawl llawysgrif arall, y bwysicaf ohonyn nhw yn llaw John Davies o Fallwyd (17g).

Hanes
-----

Mae'n bur debyg fod Elidir yn fab i Walchmai ap Meilyr ac felly bod Meilyr Brydydd yn daid iddo. Os felly y bu, byddai'n frawd i'r beirdd Meilyr ap Gwalchmai ac Einion ap Gwalchmai. Cysylltir y teulu dysgedig hyn, yr enghraifft bwysicaf o deulu barddol yng nghyfnod Beirdd y Tywysogion, â thiroedd etifeddol yn ardal Trefeilyr a lleoedd eraill yng nghwmwd Malltraeth (cantref Aberffraw) a chwmwd Menai (cantref Rhosyr).

Mae'r enghreifftiau cymharol brin o'r llysenw 'Sais' yn y cyfnod yn golygu rhywun a fedrai siarad rhywfaint o Saesneg neu wedi ymweld â Lloegr (does dim tystiolaeth fod Elidir wedi mynd i Loegr fel cennad i dywysog Gwynedd).

Cerddi
------

Mae deg o gerddi Elidir Sais wedi goroesi. Mae pump ohonyn nhw yn awdlau i Dduw. Ceir tair marwnad ganddo, un i Hywel ab Arthen (uchelwr lleol o ardal Meisgyn, Morgannwg), un arall i Rhodri ab Owain Gwynedd, ewythr Llywelyn Fawr, ac un anghyffredin iawn i Ednyfed Fychan, distain Llywelyn, a Thegwaredd ab Iarddur gyda'i gilydd. Canodd fawl i Dafydd ab Owain Gwynedd, ail ewythr Llywelyn, sy'n awgrymu iddo gael ei noddi gan y tywysog hwnnw a'i frawd Rhodri cyn i Lywelyn sefydlu ei awdurdod yng Ngwynedd. Yn olaf ceir dadolwch (cerdd o gynghor) i Lywelyn ab Iorwerth ei hun.

Llyfryddiaeth
-------------

Testun
* J.E. Caerwyn Williams (gol.), *Gwaith Meilyr Brydydd a'i ddisgynyddion* (Caerdydd, 1994). Cyfres Beirdd y Tywysogion.

Erthygl
* Bedwyr Lewis Jones (gol.), *Gwŷr Môn* (Caernarfon, 1979). Pennod gan Tomos Roberts ar deulu Meilyr Brydydd a'i ddisgynyddion.

  


| Beirdd y Tywysogion | Y Ddraig Goch |
| --- | --- |
| Bleddyn Fardd | Cynddelw Brydydd Mawr | Dafydd Benfras | Daniel ap Llosgwrn Mew | Einion ap Gwalchmai | Einion ap Gwgon | Einion ap Madog ap Rhahawd | Einion Wan | Elidir Sais | Goronwy Foel | Gruffudd ab yr Ynad Coch | Gruffudd ap Gwrgenau | Gwalchmai ap Meilyr | Gwernen ap Clyddno | Gwgon Brydydd | Gwilym Rhyfel | Gwynfardd Brycheiniog | Hywel ab Owain Gwynedd | Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel | Iorwerth Fychan | Llygad Gŵr | Llywarch ap Llywelyn | Llywarch Llaety | Llywarch y Nam | Llywelyn Fardd I | Llywelyn Fardd II | Madog ap Gwallter | Meilyr ap Gwalchmai | Meilyr Brydydd | Owain Cyfeiliog | Peryf ap Cedifor | Y Prydydd Bychan | Phylip Brydydd | Seisyll Bryffwrch |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Albert Dupontel yw ***Désiré*** a gyhoeddwyd yn 1992. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Albert Dupontel, Éric Elmosnino, Michel Vuillermoz, Nicolas Marié a Philippe Uchan. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1992. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Reservoir Dogs* sef ffilm noir am ladrad gan Quentin Tarantino.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Albert Dupontel ar 11 Ionawr 1964 yn Saint-Germain-en-Laye. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1988 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* ‎chevalier des Arts et des Lettres
 * Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Albert Dupontel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑ . dyddiad cyrchiad: 14 Chwefror 2021.
2. 1 2  .
Cyfansoddwr, actor, dramodydd a sgriptiwr Cymreig ydy **Dafydd James**. Cafodd ei hyfforddi yn y London International School of Performing Arts (LISPA) ac yn ddiweddar cyflwynodd ei ddoethuriaeth mewn perfformio i Brifysgol Warwick.

Mae ef wedi cyfansoddi a chyfarwyddo nifer o sioeau gan gynnwys *The Hunting of the Snark*; *Ghost Shirt*; *Mythed*; *Pinocchio*; *Apocalypse Wow*; *If That’s All There Is*; *Blast*; *Woof Woof Kerching* a *Geek Tragedy* yng Canolfan y Mileniwm, Caerdydd; *Under Milk Wood*, *Strike 25 (Mess up the Mess)* a *Plentyn yr Eira*.

Mae ef wedi perfformio gyda chwmnïau Theatr Genedlaethol Cymru; Theatr Na N’og; yn ogystal â bod yn athro ac yn westai arbennig i'r RSAMD; Sherman Cymru; BAC; y Lyric (Hammersmith); a'r Gate.

Fel sgriptiwr, ysgrifennodd ar gyfer y *Fiction Factory* ar y gyfres deledu Gymraeg *Caerdydd* a chafodd ei gomisynu i ysgrifennu dwy ddrama ar gyfer Script Cymru. Mae ei ddrama ddiweddaraf – *Llwyth* – ar daith o amgylch Cymru a Llundain ar hyn o bryd.

Dolenni allanol
---------------

* Cyfansoddwr Daf James: Creu’r gerddoriaeth ar gyfer Y Sioe Gerdd: Bae Teigr
Cân werin yn Gymraeg, gan David Owen (telynor) yw **"Dafydd y Garreg Wen"** Pan oedd ar ei wely angau, yn ôl y traddodiad, galwodd Dafydd am ei delyn a chyfansoddodd yr alaw enwog a enwir yn *Dafydd y Garreg Wen* ar ei ôl. Bu farw yn 29 mlwydd oed.

Gan mlynedd yn ddiweddarach yn 1873, ysgrifennodd John Ceiriog Hughes y geiriau a gysylltir yn arferol â'r gân.

'Cariwch', medd Dafydd, 'fy nhelyn i mi,
Ceisiaf cyn marw roi tôn arni hi.
Codwch fy nwylaw i gyraedd y tant;
Duw a'ch bendithio fy ngweddw a'm plant!
Neithiwr mi glywais lais angel fel hyn:
"Dafydd, tyrd adref, a chwarae trwy'r glyn!"
Delyn fy mebyd, ffarwel i dy dant!
Duw a'ch bendithio fy ngweddw a'm plant!'

Yr alaw *Dafydd y Garreg Wen*
-----------------------------

Dafydd Owen a ysgrifennodd yr alaw, a rhoddwyd geiriau arni gan Ceiriog.

* Tud 1–2 o *Welsh Melodies for the Harp* gan John Thomas
* Tud 3–4
* Tud 5–6
* Tud 7

* |  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Dafydd y Garreg Wen** |

Cyfeiriadau
-----------
Gwleidydd o'r Alban yw **Eilidh Whiteford** (ganwyd 24 Ebrill 1969) a oedd yn Aelod Seneddol dros Banff a Buchan rhwng 2015 a 2017; mae'r etholaeth yn Aberdeen a Swydd Aberdeen, yr Alban. Mae Eilidh Whiteford yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganwyd yn Aberdeen a'i phriod yw Stephen Smith. Gweithiodd am rai blynyddoedd fel Darlithwraig ym Mhrifysgol Glasgow ac yna fel rheolwraig elusen *Scottish Carers' Alliance* ac *Oxfam*.

Etholiad 2010
-------------

Wedi ei hethol yn Etholiad Cyffredinol 2010, fe'i gwnaed yn Llefarydd dros Fwyd, Pysgota a Materion Gwledig.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Eilidh Whiteford 27487 o bleidleisiau, sef 60.2% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +19 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 14339 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Hunangofiant Dafydd Hywel ganddo ef ei hun ac Alun Wyn Bevan yw ***Dafydd Hywel: Hunangofiant Alff Garnant*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Gomer. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Hunangofiant di-flewyn ar dafod y cymeriad brith, lliwgar a'r actor Dafydd Hywel.

Rhan o adolygiad Rhiannon Evans yn Gwales
-----------------------------------------

Dywed Rhiannon Evans ar wefan Gwales:

Dyn oedd â thipyn o feddwl o'i farn ei hun oedd Alf Garnett y sitcom Till Death Us Do Part, yn adweithiol a rhagfarnllyd. I'r graddau ei fod yntau hefyd yn hoff o gael dweud ei ddweud, gesyd Dafydd Hywel ei hun yn yr un mowld â'r cymeriad crintachlyd hwnnw a bortreadwyd gan Warren Mitchell.

Magwyd Dafydd Hywel yng Nglanaman – nefoedd ar y ddaear i blentyn yn y 1950au, a rhestrir pob siop a charreg yn y pentref, a phob person oedd yn byw yno. Mae ei deyrnged i'w fam yn un gynnes, ac mae'r mab yn galon i gyd wrth gofio'i chyflwr bregus ar ddiwedd ei hoes, yn dioddef o glefyd Alzheimer. Mae'n canmol ei dad, ei ffrind gorau a'r un a'i cyflwynodd i'r campau y bu'n eu dilyn weddill ei oes – rygbi, criced a bocsio. Bu farw ei dad o ganser yn 85 oed: dyma'r diwrnod y dechreuodd Dafydd Hywel beidio â chredu bod Duw i gael. 

Adroddir nifer o hanesion difyr am yrfa broffesiynol yr awdur, gan restru'r dramâu a'r sioeau sydd wedi aros yn ei gof, er enghraifft 'The Mouse and the Woman', stori fer gan Dylan Thomas a addaswyd ar gyfer y sgrin fawr gan Vincent Kane a Karl Francis. Sonnir hefyd am Yr Alcoholig Llon, a sut y daeth Alcoholics Anonymous i ddangos y ffilm drosodd a throsodd yn eu sesiynau, er budd mawr i'r rheini oedd yn chwilio am ryddhad o afael y cyffur. Ar gynffon y rhestr gynyrchiadau manteisir ar y cyfle i ddatgan barn am gyflwr y byd ffilmiau cyfoes yng Nghymru. 

Ar lefel bersonol, bu Dafydd Hywel yn weithgar iawn yn yr ymgyrch i sefydlu ysgolion Cymraeg yng Nghaerdydd. Roedd cynllun ar droed i fynnu bod ei blant yn mynychu ysgolion cynradd gwahanol, y naill yn agos i'r cartref a'r llall bellter mawr i ffwrdd. Wedi ymgyrch filain caniatawyd lle i'r ddau yn Ysgol Coed-y-gof. Adroddir stori ingol Aber-fan yma hefyd, a cholli'r 144, gan gynnwys 116 o blant. Tynnir sylw at yr anghyfiawnder a fu wrth ddosbarthu'r arian a gasglwyd i gefnogi'r gymuned: o ddefnyddio £150,000 o arian Cronfa Aber-fan i glirio'r tip a'i wneud yn ddiogel yn hytrach nag i helpu'r teuluoedd dioddefus. 

Nid yw'n osgoi nodi'r troeon tywyll yn ei fywyd – ei anffyddlondeb i Betty, ei wraig, ei gyfnodau o yfed trwm, ei iselder, a'i drafferthion ariannol. Telir teyrnged gynnes i nifer o ffrindiau agos a fu'n gefn iddo drwy'r adegau anodd hyn pan oedd, yn iaith Dyffryn Aman, ‘wedi mynd off y raels'. 

Cyflwynir yr hunangofiant yn nhafodiaith hyfryd Dyffryn Aman. Mae'n gyfrol sy'n adrodd stori bywyd, y gwych a'r gwachul.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 1 Awst 2017.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Lee Man-hee yw ***Dychwelyd*** a gyhoeddwyd yn 1967. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***귀로*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Kim Jin-kyu. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1967. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *You Only Live Twice* sef ffilm llawn cyffro gan Lewis Gilbert. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lee Man-hee ar 6 Hydref 1931 yn Seoul a bu farw yn yr un ardal ar 7 Rhagfyr 1959.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Lee Man-hee nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Assassin* |  | De Corea | Corëeg | 1969-01-01 |
| Cheongnyeo |  | De Corea | Corëeg | 1974-01-01 |
| Diwedd yr Hydref |  | De Corea | Corëeg | 1966-01-01 |
| Dychwelyd |  | De Corea | Corëeg | 1967-07-27 |
| *Market* |  | De Corea | Corëeg | 1965-01-01 |
| *The Marines Who Never Returned* |  | De Corea | Corëeg | 1963-01-01 |
| *The Seven Female POW's* |  |  |  | 1965-01-01 |
| Trap Trionglog |  | De Corea | Corëeg | 1975-01-01 |
| Y Ffordd i Sampo |  | De Corea | Corëeg | 1975-05-23 |
| Y Grisiau Drwg |  | De Corea | Corëeg | 1964-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Cul Mor - Creag nan Calman** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Lochinve i Ullapool yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NC159113. Ceir carnedd ar y copa. Saif y copa hwn yng nghysgod y fam-fynydd: Cul Mor.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach arian yr aethnen**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau arian yr aethnen**; yr enw Saesneg yw *Swallow Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Pheosia tremula*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach arian yr aethnen yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mynydd ym Mynyddoedd y Berwyn yw **Cyrniau Nod**. Saif ychydig i'r gogledd-orllewin o bentref Pennant Melangell ym Mhowys. Mae'r copa (cyf.OS SH 988 279) yn rhan o ffîn Parc Cenedlaethol Eryri ac wedi'i leoli rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SH988279. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 488 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Ceir tarddle nifer o afonydd ar ei lethrau: Afon Tanat, Afon Cedig a Nant Ystrad-y-Groes.

Y copa
------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 667 m (2188tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Eliant** (Ffrangeg: *Elliant*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Coray, Ergué-Gabéric, Landudal, Langolen, Rosporden, Saint-Yvi, Tourch ac mae ganddi boblogaeth o tua 3,328 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29049

Henebion a Safleoedd o ddiddordeb
---------------------------------

### Carneddau Keringard

* 
* 

### Yr Eglwys

Cafodd eglwys Saint-Gilles o Elliant ei ddynodi fel heneb o bwys hanesyddol ym 1924

* Elliant : l'église Saint-Gilles 1Elliant : l'église Saint-Gilles 1
* Elliant : l'église Saint-Gilles 2Elliant : l'église Saint-Gilles 2
* Elliant : l'église Saint-Gilles 3Elliant : l'église Saint-Gilles 3

### Capel Tréanna

Adeiladwyd y capel rhwng 1476 a 1492 gan Charles a Jeanne Tréanna er cof am Plœuc ei wraig. 

* Elliant : la chapelle de Tréanna 1Elliant : la chapelle de Tréanna 1
* Elliant : la chapelle de Tréanna 2Elliant : la chapelle de Tréanna 2
* Elliant : Porth y capelElliant : Porth y capel

### Capel Sant Mihangel

* Elliant : la chapelle Saint-MichelElliant : la chapelle Saint-Michel
* Ffynnon y capelFfynnon y capel

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Penn-ar-Bed

Cyfeiriadau
-----------

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Eliant***
Eglwys Bresbyteraidd yng Nghaernarfon
Mae **Eglwys Bresbyteraidd Cymru**, a elwir hefyd y **Methodistiaid Calfinaidd** neu'r **Trefnyddion Calfinaidd**, yn enwad anghydffurfiol Cymreig.

Datblygodd yr enwad allan o'r Diwygiad Methodistaidd yn y 18g dan arweiniad Howel Harris, Daniel Rowland a William Williams, Pantycelyn, ac yn ddiweddarach Thomas Charles. Yn y cyfnod yma roedd yn fudiad o fewn yr eglwys Anglicanaidd, a dim ond yn 1811 y dechreuodd ordeinio gweinidogion ei hun. Cwblhawyd y broses o ymwahanu pan gyhoeddodd Gyffes Ffydd yn 1823. Tyfodd yr enwad yn gyflym yn hanner cyntaf y 19g, dan arweiniad gwŷr fel Thomas Jones (Dinbych) (1756 - 1820), John Elias (1774 - 1841) a John Jones, Talysarn, i fod y mwyaf o enwadau anghydffurfiol Cymru. Roedd yn wahanol i'r enwad arall anghydffurfiol a arddelai'r enw 'Methodistiaid', sef y Methodistiaid Wesleaidd a ddilynai John Wesley yn Lloegr ac a ymledodd yng Nghymru yn ddiweddarach. Calfiniaieth a arddelai'r Methodistiaid yng Nghymru a Chalfinaidd oedd diwynyddiaeth yr enwad o'r dechrau. Bu tŵf pellach yn dilyn Diwygiad 1904-1905, dan arweiniad Evan Roberts, ond ers hynny mae nifer yr aelodau wedi gostwng yn sylweddol.

Ar 31 Rhagfyr 2005 roedd gan yr enwad 33,363 o aelodau gyda 69 o weinidogion llawn amser ac 20 o weinidogion rhan amser. Llywydd presennol y Gymanfa Gyffredinol (2012-13) yw'r Parch Dafydd Andrew Jones, Caerdydd. Yr Ysgrifennydd Cyffredinol yw'r Parch. Meirion Morris.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Hanes Methodistiaeth Galfinaidd Cymru*, golygwyd dros Gymdeithas Hanes Eglwys Methodistiaid Calfinaidd Cymru gan Gomer Morgan Roberts. Cyfrol 1 : *Y deffroad mawr*; Cyfrol 2 : *Cynnydd y corff*; Cyfrol 3 *Y Twf a'r Cadarnhau*.(Caernarfon : Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd).
* R. Geraint Gruffydd*, Y Gair a'r Ysbryd: Ysgrifau ar Biwritaniaeth a Methodistiaeth*, gol. E. Wyn James (2019)

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Eglwys Bresbyteraidd Cymru Archifwyd 2007-06-26 yn y Peiriant Wayback.
*Gweler hefyd Corinth (gwahaniaethu)*
Dinas hynafol a phorthladd pwysig yn ne canolbarth Gwlad Groeg yw 
**Corinth** (Groeg: *Korinthos*). Fe'i lleolir yng nghornel gogledd-ddwyreiniol y Peloponnese ar Isthmws Corinth. Sefydlwyd y porthladd presennol i'r de o'r ddinas yn 1858 ger safle'r ddinas glasurol. Gerllaw mae Camlas Corinth sy'n cysylltu Gwlff Saronica a Gwlff Corinth. Corinth yw prifddinas rhanbarth Corinth.

Mae tystiolaeth archaeolegol yn dangos fod pobl yn byw ar safle Corinth ar ddechrau'r trydydd fileniwm CC. Datblygodd dinas hynafol Corinth fel canolfan masnach yn yr 8g CC. Tyfodd i fod y ddinas-wladwriaeth ail fwyaf ar dir mawr Groeg a'r cyfoethocaf ohonynt i gyd ar ôl Athen. Y ddinas honno oedd prif gystadleuydd Corinth a'i chynghreiriad Sparta am rym a dylanwad yn y byd Groegaidd ac arweiniodd hynny at y Rhyfel Peloponnesaidd (431-404 CC). Llwyddodd Corinth i wrthsefyll grym yr Ymerodraeth Rufeinig am gyfnod ond fe'i dinistriwyd gan y Rhufeiniaid yn 146 CC. Cafodd ei hailsefydlu fel trefedigaeth Rufeinig yn 44 CC. Blodeuodd eto fel canolfan masnach yn y cyfnod Rhufeinig ond yn ystod y cyfnod Bysantaidd crebychodd i fod yn dref fach ddigon di-nod.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Camlas Corinth
* Eglwys gadeiriol

Teml Apollo yn hen ddinas Corinth

Enwogion
--------

* Eumelus, bardd
* Timoleon (c.411 CC-337 CC), gwleidydd a milwr
* Priscilla ac Aquila, ffrindiau Yr Apostol Paul
Arfbais Eglwys Anglicanaidd Canada
Eglwys Anglicanaidd ymreolus yng Nghanada yw **Eglwys Anglicanaidd Canada** (Saesneg: *Anglican Church of Canada*, Ffrangeg: *l'Église anglicane du Canada*) sydd yn aelod o'r Cymundeb Anglicanaidd.

Hanes
-----

Eglwys Crist yn nhalaith Ontario.
Codwyd yr eglwys Anglicanaidd cyntaf yng Nghanada yn Halifax, Nova Scotia, yn 1750. Yr esgob Anglicanaidd cyntaf a gysegrwyd i weithio'r tu allan i Brydain ac Iwerddon oedd Charles Inglis, Esgob Nova Scotia, a hynny yn 1787. Yn 1832 daeth yr Eglwys Anglicanaidd yn eglwys wladol Canada. Sefydlwyd y Synod Cyffredinol yn 1893 i uno a llywodraethu'r amryw esgobaethau.

Strwythur ac aelodaeth
----------------------

Cyfarfod y Synod Cyffredinol yn Halifax yn 2010.
Mae gan Eglwys Anglicanaidd Canada 30 o esgobaethau, ac esgob yn bennaeth ar bob un. Mae hefyd dau esgob ychwanegol sydd yn gweithio tu hwnt i ffiniau unrhyw ardal benodol: yr Esgob Ordinari i Luoedd Arfog Canada, a'r Esgob Anglicanaidd Brodorol Cenedlaethol. Trefnir yr esgobaethau yn bedair talaith eglwysig, a phob un dan arweiniad archesgob. Cynhelir synodau lleol a rhanbarthol gan yr esgobaethau a'r taleithiau yn ogystal â'r Synod Cyffredinol sydd yn ymgynnull pob tair mlynedd i lywodraethu'r eglwys ar lefel genedlaethol. Llywydd y Synod Cyffredinol ydy'r primas, sydd yn bennaeth ar Eglwys Anglicanaidd Canada. Lleolir pencadlys yr Eglwys yn Toronto, dinas fwyaf Canada. Ar ddechrau'r 21g roedd rhyw 2,900 o eglwysi a 680,000 o aelodau gan Eglwys Anglicanaidd Canada.

Pynciau llosg
-------------

### Ysgolion preswyl

O'r 19g hyd at 1969, rheolwyd system o ysgolion preswyl gan yr Eglwys Anglicanaidd i gymhathu plant brodorol i'r gymdeithas wen. Roedd camdriniaeth gorfforol a rhywiol yn gyffredin yn yr ysgolion, yn ogystal â'r hiliaeth yn erbyn diwylliant cynhenid y plant. Yn 1993 ymddiheuriodd yr Eglwys yn swyddogol am yr ysgolion, ac yn 2003 cytunodd i dalu $24 miliwn yn iawndal i 80,000 o gyn-ddisgyblion.

### Uniadau cyfunryw

Ers 2002, bu cryn dadlau yn yr Eglwys ynghylch uniadau cyfunryw.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Anglican Church of Canada. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 12 Ionawr 2018.

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Miroslav Krobot yw ***Díra U Hanušovic*** a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd yn y Weriniaeth Tsiec. Cafodd ei ffilmio yn Vikantice. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Miroslav Krobot. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lenka Krobotová, Tatiana Vilhelmová, Ivan Trojan, Lukáš Latinák, Klára Melíšková, Simona Babčáková, Martin Myšička, David Novotný, René Přibil, Hynek Čermák, Jaroslav Plesl, Zdeněk Julina, Johanna Tesařová, Petr Komínek, Vladimír Valenta, Miluše Hradská, Marie Logojdová a Hana Doulová. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. 
Jan Baset Střítežský oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Otakar Senovský a Jan Daňhel sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Miroslav Krobot ar 12 Tachwedd 1951 yn Šumperk. Derbyniodd ei addysg yn Janáček Academy of Music and Performing Arts.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Miroslav Krobot nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Gwledydd Corn Affrica
Rhanbarth yng ngogledd-ddwyrain Affrica yw **Corn Affrica** sy'n cynnwys gwledydd Eritrea, Ethiopia Jibwti,, a Somalia. Mewn ystyr ddaearyddol, ceir diffiniad cul sy'n gyfystyr â **Phenrhyn Somalia**, hynny yw Somalia a dwyrain Ethiopia yn unig. Hwn yw pentir mwyaf dwyreiniol y cyfandir. Cynhwysir  rhannau o Genia, Swdan, De Swdan ac Wganda gan ddiffiniadau ehangach sy'n cysylltu hanesion y bobloedd a diwylliannau hyn. Rhennir Gwlff Aden oddi ar Gefnfor India gan Gorn Affrica, a lleolir gorynys Arabia ar ochr draw'r culfor. Mae'r penrhyn yn ymwthio allan tua 100 km i Fôr Arabia, ac mae'n gorwedd ar hyd ochr ddeheuol Gwlff Aden. Y Sahel sydd i ogledd y Corn.

Daearyddiaeth a chymdeithas hynod o amrywiol sydd yng Nghorn Affrica, gan gynnwys Ucheldiroedd Ethiopia, diffeithwch yr Ogaden, ac arfordiroedd Eritrea a Somalia, ac yn gartref i nifer fawr o bobloedd gan gynnwys yr Amhara, y Tigray, yr Oromo, a'r Somaliaid. Mae'r mwyafrif ohonynt yn siarad ieithoedd Affro-Asiaidd ac yn Fwslimiaid neu'n Gristnogion. O ganlyniad i leoliad yr ardal, bu hanes hir o gysylltiadau ag Arabia, yr Aifft, a De Orllewin Asia.

Daearyddiaeth a hinsawdd
------------------------

Corn Affrica fel y'i gwelir o Wennol Ofod NASA yn 1993. Mae'r lliwiau oren a melyn yn y ddelwedd hon yn dynodi hinsawdd gras a lletgras.
Mae Corn Affrica yn ardal sych sydd bron yn gytbell o'r cyhydedd a Throfan Cancr. Ystyrir Socotra, ynys fach ger arfordir Somalia sydd yng Nghefnfor India, fel rhan o Affrica. Mae'n 3600 km². Mae'n diriogaeth o Iemen, gwlad mwyaf deheuol Arabia.

Ffawna a fflora
---------------

Sebra Grevy (*Equus grevyi*).
Ymhlith anifeiliaid Corn Affrica mae'r babŵn, y sebra, yr amodeil (neu gerbil Somalïaidd), y baedd dafadennog, yr asyn gwyllt Somalïaidd, a'r corgerbil Somalïaidd. Mae'r dic-dic arian, y dibatag (neu gafrewig Clarke), gafrewig Speke, a'r beira i gyd dan fygythiad.

Mae Corn Affrica yn dioddef o orbori ac dim ond rhyw 5% o'i gynefin gwreiddiol sy'n aros. Bygythiad mawr arall ar Socotra yw datblygiad isadeiledd, sydd yn rhoi natur unigryw yr ynys honno mewn perygl.

Hanes
-----

### Hanes modern

Mae Corn Affrica yn rhanbarth sydd yn dioddef o newyn, rhyfel, sychder a thrychinebau naturiol yn aml. Rhwng 1982 a 1992 bu farw tua dwy filiwn o bobl fel canlyniad o ryfel a newyn. Yn ddiweddar mae argyfwng bwyd wedi difrodi'r rhanbarth.

Ers 2002 mae'r ardal wedi bod o dan sylw'r Unol Daleithiau, Ffrainc, yr Almaen, ac un ar ddeg o wledydd Affricanaidd ynghylch y Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth.

Economi
-------

Mae gwledydd y rhanbarth yn dibynnu ar rai allforion allweddol:

* Ethiopia: Coffi – 80% o'r holl allforion.
* Somalia: Bananas a da byw – dros 50% o'r holl allforion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Michael Hodd, *East Africa Handbook* 7fed argraffiad, (Passport Books, 2002), t. 21
2. ↑  (Saesneg) Horn of Africa. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 22 Hydref 2018.