recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Donald Trump yn annerch rali yn ystod ei ymgyrch am arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau.
Mae peroniaeth Arlywydd yr Ariannin, Juan Perón, wedi cael ei ystyried yn fudiad poblogaidd.
Mudiad neu agwedd wleidyddol sy'n cefnogi'r bobl gyffredin, gan amlaf o'i chyferbynnu â'r elît neu'r "sefydliad", yw **poblyddiaeth**. Gall fod yn ideoleg adain-chwith, adain-dde, neu'n cyfuno elfennau o'r ddau feddylfryd. Fel arfer mae poblyddwyr yn gwrthwynebu diddordebau'r ariannwyr a'r busnesau mawr a hefyd yn anghytuno â phleidiau sefydledig gan gynnwys y sosialwyr a'r mudiad llafur.

* Gyda'i rethreg o "y 99%" (y bobl) yn erbyn "yr 1%" (yr elitaidd), roedd y mudiad Occupy rhyngwladol yn enghraifft o fudiad cymdeithasol poblogaidd.Gyda'i rethreg o "y 99%" (y bobl) yn erbyn "yr 1%" (yr elitaidd), roedd y mudiad Occupy rhyngwladol yn enghraifft o fudiad cymdeithasol poblogaidd.
* Fel y diffinnir yn Siart Nolan, mae poblyddiaeth (a totalitariaeth) yn y chwith isaf.Fel y diffinnir yn Siart Nolan, mae poblyddiaeth (a totalitariaeth) yn y chwith isaf.
* Cartwn o 1896 lle mae William Jennings Bryan, cefnogwr pybyr i boblyddiaeth, wedi bod yn llyncu symbol Plaid Ddemocrataidd America.Cartwn o 1896 lle mae William Jennings Bryan, cefnogwr pybyr i boblyddiaeth, wedi bod yn llyncu symbol Plaid Ddemocrataidd America.

Gweler hefyd
------------

* Gwladwriaeth les
* Ôl-wirionedd
* Pragmatiaeth
* cwlt personoliaeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) populism. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Ionawr 2017.
Awdur Albanaidd yw **Pat McIntosh**. Mae hi’n ysgrifennu ffuglen trosedd hanesyddol a ffugwyddonol.

Bywyd a gyrfa
-------------

Cafodd McIntosh ei geni yn Lanarkshire yn yr Alban. Dechreuodd hi ysgrifennu yn saith oedd, ac mae hi’n dweud taw Angus MacVicar ysbrydolodd hi i ysgrifennu. Roedd hi’n byw a gweithio yng Nglasgow am nifer o flynyddoedd cyn symud i arfordir gorllewinol yr Alban. Cyn llwyddo fel awdur, gweithiodd hi fel "llyfrgellydd, croesawydd, athrawes daeareg a phalaeontoleg a thiwtor gyda’r Brifysgol Agored". Cafodd hi ei llwyddiant cyntaf fel awdur gyda chyfres o storïau byr ffugwyddonol a gafodd eu cyhoeddi yn yr antholeg "*The Year’s Best Fantasy Stories*" yn y 1970au, ond mae hi’n hysbys fel awdur oherwydd y gyfres trosedd hanesyddol gyda Gil ac Alys Cunningham, sydd wedi ei osod yn yr Alban ganoloesol. Dechreuodd y gyfres gyda ‘*The Haper’s Quine*’ yn 2004. Mae Constable & Robinson yn cyhoeddi’r llyfrau yn y Deyrnas Unedig, a Carrol & Graf yn yr Unol Daleithiau.

Cyhoeddiadau
------------

### Trosedd Hanesyddol

* *The Harper's Quine* (2004)
* *The Nicholas Feast* (2005)
* *The Merchant's Mark* (2006)
* *St. Mungo's Robin* (2006)
* *The Rough Collier* (2008)
* *The Stolen Voice* (2009)
* *A Pig of Cold Poison* (2010)
* *The Counterfeit Madam* (2011)
* *The Fourth Crow* (2012)
* *The King’s Corrodian* (2013)

### Storiau byr

* *Falcon's Mate* (1974)
* *Cry Wolf* (1975)
* *Ring of Black Stone* (1976)
* *The Cloak of Dreams* (1977)
* *Child of Air* (1979)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  ""Pat McIntosh" (cyfweliad ar wefan Art of Detection)". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-03-08. Cyrchwyd 2014-01-27.
2. ↑  Tudalen Pat McIntosh ar wefan Fantastic Fiction
Un o feibion Urien Rheged (fl. 550-90), brenin teyrnas Rheged yn yr Hen Ogledd, oedd **Rhiwallon fab Urien**, a elwir hefyd yn **Rhiwallon Wallt Banhadlen** (fl. ail hanner y 6g - dechrau'r 7g?).

Roedd ganddo dri frawd, sef Owain, Rhun a Pasgen. Ei frawd Owain a etifeddodd y deyrnas pan laddwyd Urien Rheged: canodd y bardd Taliesin iddo, ac i Urien hefyd, ond ni cheir canu ar glawr i Riwallon ei hun.

Ychydig o wybodaeth sydd gennym amdano, ond mae ganddo le yn hanes traddodiadol Cymru. Cyfeirir ato yn y Trioedd fel arweinydd un o 'Dri Hualogion Deulu Ynys Brydain', gyda theulu (gosgordd neu fintai o ryfelwyr) Cadwallon Llawhir a theulu Belyn o Lŷn. Cyfeiriad digon moel ydyw, sy'n cyfeirio at fintai Rhiwallon "yn ymladd â['r] Saeson". Cynigir Rachel Bromwich fod y term "hualogion" yn cyfeirio at ryw fath o *insignia* brenhinol.

Mae'r ddau gyfeiriad arall yn llai sicr, ond credir mai'r un yw "Rhiwallon Wallt Banhadlen" (a'i wallt yn felyn, yr un lliw â banadl) a Rhiwallon fab Urien. Roedd yn un o "Dri Deifniog" Ynys Brydain, gyda Gwalchmai fab Gwyar a Llachau fab Arthur; mae'r gair *deifniog* yn golygu "pwysig, sylweddol, cyfoethog" ac yn awgrymu statws brenhinol eto. Cyfeirir ato fel un o "Dri Hualog Ynys Brydain" hefyd, gyda Cadwaladr Fendigaid a Rhun ap Maelgwn Gwynedd.

Cyfeiriadau
-----------

* *Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain*, gol. Rachel Bromwich (Gwasg Prifysgol Cymru, 1961; argraffiad newydd, 1991), trioedd 4, 17, 62

| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |
Mae **Rhiw-fôr-fawr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Ionawr 1995 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 15.27 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Clawr *Lamalif*
Cylchgrawn misol *avant-guard* Morocaidd yn yr iaith Ffrangeg oedd ***Lamalif***, a gyhoeddwyd o 1966 hyd 1988. Bu'n llwyfan adnabyddus i feirniaid adain chwith *régime* llym y brenin Hassan II yn y 1970au a dechrau'r 1980au ac yn gyfrwng i drafod sawl agwedd ar ddiwylliant a hanes Moroco.

Hanes
-----

Sefydlwyd y cylchgrawn ym Mawrth 1966 gan y newyddiadurwraig ac awdures Zakya Daoud a'i gŵr gyda dim ond 20,000 Dirham o gyfalal. Y bwriad oedd rhoi gobaith i'r adain chwith am newid cyfeiriad yng ngwleidyddiaeth a chymdeithas Moroco. Daeth *Lamalif* yn gylchgrawn ymenyddol llwyddiannus a dylanwadol, y tu hwnt i'r disgwyl, gyda chylchrediad o 12,000, gyda nifer o gyfranwyr. 
Llwyddodd *Lamalif* i oroesi'r cyfnod o gyfnyngu llym ar ryddid barn yn y 1970au. Roedd yn barod i feirniadu pawb a phopeth: y pleidiau gwleidyddol, yr undebau llafur, y dosbarth canol, y frenhiniaeth a hyd yn oed y chwith ei hun. Cafwyd erthyglau am hanes Moroco hefyd, i gyd o safbwynt gwleidyddol blaengar a rhyddfrydol. Roedd erthyglau niferus am ddiwylliant Moroco hefyd, yn cynnwys byd ffilm Moroco.

Cafodd y cylchgrawn ei fygythu a'i sensro sawl gwaith. Er gwaethaf ei ddylanwad a'i boblogrwydd, nid oedd sôn am *Lamalif* yn y cyfryngau swyddogol a'r rhai a sensorwyd. O'r diwedd, caewyd y cylchgrawn yn 1988 pan wrthododd y golgyddion ildio i ofynion yr awdurdodau ac am gyfnod disgrifwyd y prif olygydd Zakya Daoud fel "gelyn cyhoeddus".

Ffynhonnell
-----------

* (Ffrangeg) "Les mille vies de Zakya Daoud" gan Abdeslam Kadiri Archifwyd 2009-12-02 yn y Peiriant Wayback. ar wefan TelQuel-online.com
Pentref bychan yng nghymuned Treforys, Sir Abertawe, Cymru, yw **Ynysforgan** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Fe'i lleolir i'r gogledd o ddinas Abertawe fymryn i'r de o Glydach. Rhed yr M4 heibio i'r de o'r pentref.

Gyferbyn ag Ynysforgan ceir Ynysdawe. Roedd gan y ddau le ran amlwg ym mywyd diwylliannol Morgannwg yn yr Oesoedd Canol am fod dau gartref y Tomasiaid yn gorwedd yno, un yn Ynysforgan a'r llall yn Ynysdawe. Yr enwocaf o'r teulu oedd Hopcyn ap Tomas (tua 1350 - 1400au), casglwr llawysgrifau, brudiwr a noddwr beirdd. Yn ôl traddodiad galwodd Owain Glyndŵr am ei gyngor fel brudiwr yn 1403 ac roedd Llyfr Coch Hergest a nifer o lawysgrifau eraill yn ei feddiant.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Mike Hedges (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Carolyn Harris (Llafur).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
2. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Lluniau o Ynysforgan

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Abertawe**

**Dinas**  

Abertawe
  
**Trefi**  

Casllwchwr  **·** Clydach  **·** Gorseinon  **·** Pontarddulais  **·** Treforys  **·** Tre-gŵyr
  
**Pentrefi**  

Burry Green  **·** Cadle  **·** Crofty  **·** Dyfnant  **·** Fforest-fach  **·** Garnswllt  **·** Y Gellifedw  **·** Y Glais  **·** Llandeilo Ferwallt  **·** Llanddewi  **·** Llangyfelach  **·** Llangynydd  **·** Llanilltud Gŵyr  **·** Llanmorlais  **·** Llanrhidian  **·** Llan-y-tair-mair  **·** Y Mwmbwls  **·** Nicholaston  **·** Oxwich  **·** Pen-clawdd  **·** Pengelli  **·** Pennard  **·** Pentre Poeth  **·** Pont-lliw  **·** Port Einon  **·** Reynoldston  **·** Rhosili  **·** Sgeti  **·** Y Crwys  **·** Ynysdawe  **·** Ynysforgan  **·** Ystumllwynarth
Athronydd, geiriadurwr a pheiriannydd Catalan oedd **Pompeu Fabra i Poch** (20 Chwefror 1868 - 25 Rhagfyr 1948) a roddodd drefn ar y Gatalaneg. Datblygodd orgraff yr iaith i fod yr hyn ydyw heddiw.

Yn ôl Josep Pla Fabra oedd y Catalan pwysicaf yr 20g, oherwydd ei lwyddiant fel ieithydd yn ailbobi'r iaith i'r hyn ydyw heddiw.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Pompeu Fabra yn 1868 yn rhif 32 yn stryd 'Carrer de la Mare de Déu de la Salut' yn yr hen bentref Gràcia, ac wedyn yn stryd Gran de Gràcia. Roedd yn fab i Josep Fabra i Roca a Carolina Poch i Martí, yr ifancaf o'r plant. Roedd ganddo ddeuddeg o frodyr a chwiorydd, ond bu farw deg ohonynt ac dim ond ef a dwy chwaer a dyfodd yn oedolion. Pan oedd yn bum mlwydd oed (1873) cyhoeddwyd gweriniarth cyntaf Sbaen, roedd ei dad yn weriniaethol ac fe'i etholwyd yn faer y dref. Er bod y teulu wedi symud i Barcelona pan oedd yn 6 mlwydd oed, roedd pob amser yn falch o'i wreiddiau, a'i gysylltiad â Gracia.

### Dechrau´r astudiaethau

Pompeu Fabra brifysgol fel dyn ifanc, gweld gan Ramon Casas (MNAC).
Astudiodd Fabra peirianneg ddiwydiannol yn y brifysgol a biloleg yn ei amser ei hun. Yn 1891 roedd L'Avenç wedi cyhoeddi y llyfr gramadeg '*Ensayo de gramática del catalán valenciano moderno'.*Roedd y cyhoeddiad yn cynnwys am y tro cyntaf sillafu ffonetig.

Yn 1902 gan fod Fabra wedi llwyddo yn ei arholiadau cemeg mynychodd 'LEscola d'enginyers de Bilbao'. Bu'n byw yn Bilbo (*Bilbao*) nes iddo farw yn 1912. Er gwaethaf y pellter rhyngddo ef a'i gartref, gweithiodd yn galed ar ei astudiaethau, yn enwedig mewn bioleg.

Yn 1906 cymerodd ran yn y Gyngres Ryngwladol o´r iaith Gatalanaidd er mwyn trafod sillafu Catalan. Oherwydd ei enw da a'i allu arbennig, gofynnodd Prat de la Riba iddo arwain prosiect safoni'r Catalaneg. Felly dychwelodd i Catalwnia a phenodwyd ef yn sefydlydd Adran Ieithyddol yr  IEC a hefyd yn 'càtedra' yn yr 'Estudis Universitaris Catalans'. Yn 1912 , cyhoeddodd **Gramática de la lengua catalana** yn Sbaeneg. Flwyddyn wedyn cyhoeddodd *Rheolau Sillafu* (1913). Bu llawer o ddadlau ynghylch y cyhoeddiad yma. Roedd y gwaith yma yn parchu ynganiad, y dafodiaith, a tharddiad geiriau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  lletres.net; Gwefan Gatalaneg
2. ↑  Pompeu Fabra, filòleg il·lustre... i excursionista;[*dolen marw*] 19 Ebrill 2012; gol. El Periódico de Catalunya.
Mae **Rhos Dirion** yn gopa mynydd a geir yn y Mynydd Du rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO211333. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 691 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 713 metr (2339 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap[*dolen marw*]
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Pencarreg-gopa a Moel Hyrddod** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Rhagfyr 1982 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 199.53 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Rhos Dolau-brân** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 03 Tachwedd 1982 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.38 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gêm fideo cyffro-antur yn y gyfres Pokémon yw ***Pokémon Quest***. Cafodd ei datblygu gan Game Freak a'i chyhoeddi gan Nintendo a The Pokémon Company. Fe'i rhyddhawyd ar gyfer Nintendo Switch ym mis Mai 2018, gyda fersiynau ar gyfer dyfeisiau Android ac iOS wedi'u rhyddhau ym mis Mehefin 2018. O fewn diwrnodau o'i lansio ar y Switch, roedd wedi gweld dros filiwn o lawrlwythiadau ledled y byd, ac wedi cyrraedd mwy na 7.5 miliwn o lawrlwythiadau ar ôl wythnos.

Mae dyluniad *Pokémon Quest* ar ffurf blociau, tebyg i *Minecraft*. Mae'r gêm wedi'i lleoli ar ynys o'r enw 'Tumblecube Island', sy'n cynnwys Pokémon siâp ciwb o'r enw "Pokéxel". Y Pokémon sy'n ymddangos yn y gêm yw'r rhai gwreiddiol o'r rhanbarth Kanto yn *Pokémon Red and Blue.* Yn y gêm, mae chwaraewyr yn rheoli'r gwersyll a thîm Pokémon. Prif dasg y chwaraewr yw cwblhau'r holl lefelau ar yr ynys, gan guro'r Pokémon gwyllt. Gellir rhannu'r broses gêm yn bedair rhan: rheoli gwersylloedd, mynd ar deithiau, hyfforddi a gwneud y gorau o Pokémon, a denu Pokémon newydd. Mae'r chwaraewr yn paratoi prydau bwyd yn y gwersyll er mwyn denu'r Pokémon newydd, ac mae gwahanol brydau yn denu gwahanol rai.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  DeFreitas, Casey (May 29, 2018). "Everything We Know About Pokemon Quest for Nintendo Switch". *IGN* (yn Saesneg). Cyrchwyd May 30, 2018.
2. ↑  Farokhmanesh, Megan (May 29, 2018). "The Nintendo Switch is getting a free Pokemon RPG today". *The Verge*. Cyrchwyd May 30, 2018.
Mae **Rhos Hen-glyn-isaf** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 19 Mehefin 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.05 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Grŵp o ynysoedd trofannol yn Ne Ddwyrain Asia ac ynysfor mwyaf y byd yw **Ynysfor Maleia** a leolir ar hyd ororau Cefnfor India â'r Cefnfor Tawel, rhwng gorynys Indo-Tsieina ac Awstralia. Mae'n cynnwys y 17,000 o ynysoedd yn Indonesia a'r 7,000 o ynysoedd yn y Philipinau, yn ogystal ag ynysoedd a rhannau o ynysoedd sydd yn eiddo i Frwnei, Dwyrain Timor, Maleisia, Papwa Gini Newydd, a Singapôr. Adwaenir yr ynysfor gan sawl term arall, gan gynnwys yr enw Indoneseg Nusantara a'r hen enw Ewropeaidd India'r Dwyrain.

Estynnir am ryw 6,000 km ar hyd y cyhydedd, gydag hyd o 3,500 km o'r gogledd i'r de ar ei fwyaf. Mae'r amryw ynysoedd yn amgylchynu moroedd Sulu, Celebes, Manda, Molucca, Jawa, Flores, a Savu. Gwahanir yr ynysoedd oddi ar dir mawr Asia i'r gogledd-orllewin gan Gulfor Malacca a Môr De Tsieina, oddi ar ynys Taiwan i'r gogledd gan Sianel Bashi, ac oddi ar Awstralia i'r de gan Gulfor Torres.

Yn nhermau strwythur y Ddaear, rhennir Ynysfor Maleia yn dair rhan: Ysgafell Sunda, sydd yn rhan o ysgafell gyfandirol Indo-Tsieina ac yn cynnwys Sumatra, Jawa, a Borneo; Ysgafell Sahul, sydd yn cysylltu cyfandir Awstralia â Gini Newydd; a'r ardal rhyngddynt, sydd yn cynnwys nifer o ynysoedd llai o faint. Fel arfer, cynhwysir Gini Newydd—a rheolir gan Indonesia yn y gorllewin a Phapwa Gini Newydd yn y dwyrain—yn rhan o'r ynysfor, er nad yw'n rhan o'r un plât tectonig â'r holl ynysoedd eraill; ni fyth cynhwysir Ynysoedd Andaman a Nicobar i'r gorllewin, nac Ynysfor Bismarck i'r dwyrain, na Thaiwan i'r gogledd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Malay Archipelago. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 13 Gorffennaf 2022.
Cadarnhawyd **Penderfyniad 68/262 Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig** ar 27 Mawrth 2014 gan 68fed sesiwn Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig. Derbyniwyd y cynnig, a alwyd yn *"Territorial integrity of Ukraine"*, fel ymateb i Rwsia'n meddiannu'r Crimea. Nid yw'r rhwymiad yn un gorfodol a chafodd ei gadarnhau gan 100 o aelod-wladwriaethau. Mae'r Penderfyniad yn cadarnhau ffiniau Wcráin a Refferendwm y Crime, 2014. Pleidleisiodd 11 o aelod-wladwriaethau yn erbyn y Cynnig, ymataliodd 58 ac roedd 24 yn absennol.

Cynigiwyd gan Ganada, Costa Rica, yr Almaen, Lithwania, Gwlad Pwyl a'r Wcrain. Cyfarfu'r Cynulliad Cyffredinol saith gwaith cyn hynny i drafod yr argyfwng, heb benderfyniad, gan i Rwsia ddefnyddio'r hawl i feto (ymatal).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*UN General Assembly adopts resolution affirming Ukraine's territorial integrity*". Xinhua. 28 Mawrth 2014. Cyrchwyd 30 Mawrth 2014.
2. ↑  "*Backing Ukraine's territorial integrity, UN Assembly declares Crimea referendum invalid*". UN. 27 Mawrth 2014. Cyrchwyd 30 Mawrth 2014.
Mae **Rhos Cruglas** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 11 Ebrill 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 4.58 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Pencreigiau'r Llan**, rhwng Llyn Conach a Llyn Pen-rhaeadr yng ngogledd Ceredigion, i'r gogledd-orllewin o gopaon Pumlumon, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Ebrill 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 233.58 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd **Penda** (bu farw 15 Tachwedd, 655 yn frenin teyrnas Eingl-Sacsonaidd Mersia o 626 hyd ei farwolaeth. Yn fab i Pybba, brenin Mersia, roedd yn un o frenhinoedd paganaidd olaf yr Eingl-Sacsoniaid, ac yn nodedig am gyngheirio gyda nifer o frenhinoedd Cymreig i wrthwynebu Northumbria. Ymddengys yn y traddodiadau Cymreig fel **Panna ap Pyd**.

Ffurfiodd Penda gynhrair gyda brenin Gwynedd, Cadwallon ap Cadfan, i ymosod ar Northumbria yn 633, a lladdwyd Edwin, brenin Northumbria ym Mrwydr Meigen gan roi meddiant ar Northumbria i Cadwallon a Penda. Mae'n debyg mai Cadwallon oedd arweinydd y cynghrair yma, ond pan laddwyd ef y flwyddyn wedyn, parhaodd Penda i ymgyrchu yn erbyn Northumbria, gan ladd Oswallt, brenin Northumbria ym mrwydr Maes Cogwy (*Maserfield*) naw mlynedd yn ddiweddarach. Sefydlodd ei hun fel y mwyaf grymus o'r brenhinoedd Eingl-Sacsonaidd; gorchfygodd Dwyrain Anglia a gyrrodd frenin Wessex i alltudiaeth. Yn 655 roedd yn ymgyrchu yn erbyn Brynaich mewn cynghrair ag olynydd Cadwallon fel brenin Gwynedd, Cadafael ap Cynfeddw. Gyda'r gelyn gerllaw, ymadawodd Cadafael a'i fyddin yn y nos, gan ennill iddo'i hun y llysenw "Cadafael Cadomedd". Gorchfygwyd Penda ym Mrwydr Winwaed a'i ladd.

Dilynwyd ef fel brenin rhan ddeheuol Mersia gan ei fab Peada, tra bu rhan ogleddol y deyrnas dan reolaeth Northumbria am gyfnod.

Mae awgrym mewn barddoniaeth Gymraeg ei fod hefyd wedi bod mewn cynghrair a'r brenin Cynddylan, gan fod cyfeiriad ym marwnad Cynddylan at ei barodrwydd i ddod ar alwad "mab Pŷb"; cyfeiriad mae'n ymddangos at Penda, mab Pybba.

Enwyd Llannerch Banna ym Maelor Saesneg ar ei ôl.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Arlunydd Cymreig oedd **Penry Williams** (cyn 2 Chwefror 1800 – 27 Gorffennaf 1885), a gofir am ei dirluniau o dde Cymru a Rhufain.

Hanes
-----

Paentiad o ffynnon (1859).
"Tu mewn i Waith Haearn Cyfarthfa yn y Nos" (1825).
Ganed Williams ym Merthyr Tudful, Morgannwg yn 1800 yn fab i'r saer cerrig William Williams. Dechreuodd beintio yn ifanc. Mae ei beintiadau cynnar yn cynnwys *Merthyr Riots* (1816), sy'n darlunio Terfysgoedd Merthyr. Ei ysgolfeistr ym Merthyr oedd Taliesin Williams (Taliesin ab Iolo), mab Iolo Morganwg. Mae'n bosibl mai Taliesin a ysbrydolodd Williams (ac eraill) i ddilyn gyrfa fel artist.

Aeth i astudio yn ysgolion yr Academi Frenhinol yn Llundain yn 1822, efallai trwy nawdd y meistr haearn William Crawshay. Yno bu'n fyfyriwr dan gyfarwyddyd Johann Heinrich Füssli (Henry Fuseli), yr artist mawr o'r Swistir.

Yn 1826, symudodd Williams i ymgartrefu yn Rhufain. Er iddo ddychwelyd i Gymru yn bur aml, arosodd yn Rhufain am weddill ei oes a bu farw yno yn 1885. Daeth yn gyfaill i arlunwr arall o Gymru, sef John Gibson. Cafodd 34 yn arddangosfa yn yr Academi Frenhinol rhwng 1822 a 1869, yn cynnwys portreadau o John Gibson a'r Arglwyddes Charlotte Guest, cyfieithydd y Mabinogion.

Casgliadau
----------

Ceir casgliad o ddyfrliwiau cynnar Penry Williams yn Amgueddfa Castell Cyfarthfa ym Merthyr Tudful.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Y Bywgraffiadur Arlein
2. 1 2  "Casglu'r Tlysau". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-11. Cyrchwyd 2009-09-19.

Dolenni allanol
---------------

* Lluniau dyfrlliw cynnar o Dde Cymru gan Penry Williams[*dolen marw*], ar wefan Casglu'r Tlysau.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 315943654
* LCCN: nr93017022
* ISNI: 0000 0004 4877 9375
* GND: 188440488
* ULAN: 500007531
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ymestynnodd yr oes rewlifol **Hwronaidd** (neu'r **Rhewlifiad Hwronaidd**) o 2,400 miliwn o flynyddoedd yn ôl tan 2,100 m o flynyddoedd yn ôl. Mae'n ymestyn drwy'r cyfnodau daearegol y Sideraidd a'r Rhycaidd o'r era Paleoproterosöig. Digwyddodd y Rhewlifiad Hwronaidd yn union wedi "Digwyddiad Anferthol yr Ocsigen"; digwyddiad pan welwyd cynnydd sydyn yn yr ocsigen yn yr atmosffer a lleihad yn y methan.

Diagram yn dangos y 4 Eon, gyda'r oes bresennol ar yr ochr dde. Yn y gwaeld ceir y 5 prif Oes Iâ.
Er ffurfio'r Ddaear ar ddechrau'r Eon Hadeaidd oerodd y Ddaear yn araf, dros gyfnod o amser a chafwyd o leiaf 5 Oes yr Iâ sylweddol: yr Hwronaidd, y Cryogenaidd (*Cryogenian*), yr Andea-Saharaidd (*Andean-Saharan*), Oes Iâ Karoo a'r Rhewlifiant Cwaternaidd sef yr Oes Iâ rydym yn byw ynddi heddiw. Ar wahân i'r 5 cyfnod hwn, mae'n fwy na phosibl nad oedd rhew yn unman ar y Ddaear yn ystod y cyfnodau eraill.

Geirdarddiad
------------

Daw enw'r gorgyfnod hwn o ddarganfyddiadau daearegol pwysig a wnaed yn Llyn Hwron, Gogledd America: sef olion tair haen o dyddodion rhewlifol wedi'u gwahanu gan dyddodion anrhewlifol.

Gweler hefyd
------------

* Oes yr Iâ

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lockwood, J.G.; van Zinderen-Bakker, E. M. (Tachwedd 1979). "The Antarctic Ice-Sheet: Regulator of Global Climates?: Review". *The Geographical Journal* **145** (3): 469–471. doi:10.2307/633219. JSTOR 633219.
2. ↑  Warren, John K. (2006). *Evaporites: sediments, resources and hydrocarbons*. Birkhäuser. t. 289. ISBN 978-3-540-26011-0.
Y Peloponnesos
Penrhyn yn ne Gwlad Groeg ac un o Beriffereiau Groeg yw'r **Peloponnesos** (Groeg: Πελοπόνησος *Pelopónnisos*). Ffurfia'r rhan o dir mawr Groeg sydd i'r de o Gwlff Corinth, ac fe'i cysyllrir a'r gweddill o dir mawr Groeg gan Isthmws Corinth. Ers adeiladu Camlas Corinth yn 1893, gellir ei ystyried yn dechnegol yn ynys. Nid yw Perifferi Peloponnesos yn cynnwys y cyfan o'r Peloponnesos daearyddol; mae rhan o hwnnw ym mheriffereiau Gorllewin Groeg ac Attica.

Heblaw am y cysylltiad dros y tir, neu yn awr ar draws Camlas Corinth, cysylltir y Peloponnesos a'r gweddill o Wlad Groeg gan bont, Pont Rio-Antirio a orffenwyd yn 2004, ar draws Gwlff Corinth.

Mae gan y Peloponnesos arwynebedd o 21,549 km² (8,320 milltir sgwar). Ardal fynyddig ydyw; y copa uchaf yw Mynydd Taygetus. Mae pedwar penrhyn, Messenia, Penrhyn Mani, Penrhyn Malea (neu Epidaurus Limera), ac Argolis.

Prif ddinasoedd y Peloponnesos, gydag ystadegau poblogaeth 2001, yw:

* Patras (169,242)
* Kalamata (54,065)
* Corinth (30,434)
* Tripoli (28,976)
* Argos (25,068)
* Pyrgos (24,765)
* Aigion (21,966)
* Sparta (16,473)
* Nafplio (13,124)

Ceir nifer o safleoedd archaeolegol pwysig iawn yn y Peloponnesos hefyd, yn eu plith Epidaurus, Mycenae, Olympia a Tiryns, yn ogystal â hen ddinasoedd Corinth a Sparta.
Ffilm ddrama am LGBT gan y cyfarwyddwr Patrice Chéreau yw ***Persécution*** a gyhoeddwyd yn 2009. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Persécution*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc a'r Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Patrice Chéreau a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Éric Neveux. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hiam Abbass, Charlotte Gainsbourg, Romain Duris, Michel Duchaussoy, Tsilla Chelton, Jean-Hugues Anglade, Alex Descas, Corinne Masiero a Gilles Cohen. Mae'r ffilm *Persécution (ffilm o 2009)* yn 99 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inglourious Basterds* sef ffilm gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan François Gédigier sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Patrice Chéreau ar 2 Tachwedd 1944 yn Lézigné a bu farw ym Mharis ar 25 Rhagfyr 2007. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1966 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Louis-le-Grand.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Yr Arth Aur
 * Gwobr yr Arth Arian i'r Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr Friedrich-Gundolf
 * Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau
 * Medal Goethe
 * Officier de l'ordre national du Mérite

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Patrice Chéreau nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
Pentref a chymuned yng Ngheredigion yw **Penrhiw-llan** (hefyd **Penrhiwllan**). Mae'n bentref canolig ei faint ar y ffordd A475 rhwng Llanbedr Pont Steffan a Chastell Newydd Emlyn, nepell o Landysul. Mae'r Afon Teifi yn llifo gerllaw.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Elin Jones (Plaid Cymru) ac yn Senedd y DU gan Ben Lake (Plaid Cymru).

Enwogion
--------

* Fflur Dafydd, Nofelydd, academydd a cherddores Cymreig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Enwau Lleoedd Safonol Cymru", Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 24 Ionawr 2023
2. ↑  British Place Names; adalwyd 24 Ionawr 2023
3. ↑  Gwefan Senedd Cymru
4. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ceredigion**

**Trefi**  

Aberaeron  **·** Aberteifi  **·** Aberystwyth  **·** Ceinewydd  **·** Llanbedr Pont Steffan  **·** Llandysul  **·** Tregaron
  
**Pentrefi**  

Aberarth  **·** Aber-banc  **·** Aber-ffrwd  **·** Abermagwr  **·** Abermeurig  **·** Aber-porth  **·** Adpar **·** Alltyblaca  **·** Betws Bledrws  **·** Betws Ifan  **·** Betws Leucu  **·** Bethania  **·** Beulah  **·** Blaenannerch  **·** Blaenpennal  **·** Blaenplwyf  **·** Blaen-porth  **·** Y Borth **·** Bow Street  **·** Bronant  **·** Bwlch-llan  **·** Capel Bangor  **·** Capel Cynon  **·** Capel Dewi  **·** Capel Seion  **·** Caerwedros  **·** Castellhywel  **·** Cellan  **·** Cilcennin  **·** Ciliau Aeron  **·** Clarach  **·** Cnwch Coch  **·** Comins Coch  **·** Cribyn  **·** Cross Inn (1)  **·** Cross Inn (2)  **·** Cwm-cou  **·** Cwmystwyth  **·** Cwrtnewydd  **·** Dihewyd  **·** Dôl-y-bont  **·** Eglwys Fach  **·** Felinfach  **·** Y Ferwig  **·** Ffair-rhos  **·** Ffostrasol  **·** Ffos-y-ffin  **·** Ffwrnais  **·** Gartheli  **·** Goginan  **·** Y Gors  **·** Gwbert  **·** Henfynyw  **·** Henllan  **·** Horeb  **·** Llanafan  **·** Llanarth  **·** Llanbadarn Fawr  **·** Llandre  **·** Llandyfrïog  **·** Llanddeiniol  **·** Llanddewi Brefi  **·** Llanfair Clydogau  **·** Llanfarian  **·** Llanfihangel y Creuddyn  **·** Llangeitho  **·** Llangoedmor  **·** Llangrannog  **·** Llangwyryfon  **·** Llangybi  **·** Llangynfelyn  **·** Llangynllo  **·** Llanilar  **·** Llanio  **·** Llan-non  **·** Llanrhystud  **·** Llansantffraid  **·** Llanwenog  **·** Llanwnnen  **·** Llechryd  **·** Lledrod  **·** Llundain-fach  **·** Llwyncelyn  **·** Llwyndafydd  **·** Llwyn-y-groes  **·** Morfa  **·** Mwnt  **·** Nanternis  **·** Penbryn  **·** Penparc  **·** Penrhiw-llan  **·** Penrhyn-coch  **·** Penuwch  **·** Pen-y-garn  **·** Plwmp  **·** Pontarfynach  **·** Ponterwyd  **·** Pontgarreg  **·** Pontrhydfendigaid  **·** Pontrhydygroes  **·** Pontsiân  **·** Rhydlewis  **·** Rhydowen, Ceredigion  **·** Rhydyfelin  **·** Rhydypennau  **·** Salem  **·** Sarnau  **·** Southgate  **·** Swyddffynnon  **·** Synod Inn  **·** Talgarreg  **·** Tal-y-bont **·** Temple Bar **·** Trefenter  **·** Trefilan  **·** Tremain  **·** Tre-saith  **·** Tre Taliesin  **·** Troedyraur  **·** Ysbyty Ystwyth  **·** Ystrad Aeron  **·** Ystrad Meurig  **·** Ystumtuen
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **rhiain y pin**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **rhiannedd y pin**; yr enw Saesneg yw *Pine Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Panolis flammea*. Fe'i ganfyddir mewn fforestydd pin drwy Ewrop.

Wyau
Lindys
32–40 mm ydy lled yr adenydd agored ac fe welir yr oedolyn ar ei adain rhwng Mawrth a Mai. Caiff ei ddenu gan olau a blodau'r helygen.

Mewn rhai amgylchiadau, caiff ei drin fel pla. Mae'n gaeafgysgu fel chwiler.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhiain y pin yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Michael Chinery, 1986
2. ↑  Bernard Skinner, 1984
3. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Llysieuyn blodeuol yn nheulu'r mintys yw **lafant** (Lladin: *Lavandula*; Saesneg: *Lavender*). Mae 39 math ohonynt a gellir eu canfod drwy Ewrop, gogledd Affrica ac India. Y math mwyaf poblogaidd yw'r *Lavandula angustifolia* (a arferid ei alw'n *L. officinalis*). Mae math o'r enw *L. stoechas* hefyd yn boblogaidd yn enwedig pan fo'n cael ei blannu i'r llygad yn hytrach na'r gegin.

Defnydd
-------

Mae'r mathau *Lavandula intermedia* a'r *Lavendin* yn cael eu tyfu a'u cynaeafu'n fasnachol er mwyn eu holew gan fod eu blodau'n eithriadol o fawr. Defnyddir yr olew ar gyfer aromatherapi ac fel antiseptig. Cânt hefyd eu defnyddio mewn *Potpourri* oherwydd sawr hyfryd y planhigyn. Ers canrifoedd fe'u rhoddid mewn sachau bychan er mwyn arogl da, gan gynnwys eu rhoi mewn cwpwrdd dillad i gadw'r gwyfyn i ffwrdd.

Yn y gegin
----------

Gan fod peth wmbredd o neithdar yn y blodau mae'r wenynen yn hoff iawn o lafant. Defnyddir y perlysieuyn hwn yn aml mewn pwdinau, yn enwedig siocled, a'i wneud yn "siwgr lafant" ac yn "syryp lafant" hefyd. Caiff ei ddefnyddio mewn te llysieuol megis te gwyrdd neu du er mwyn ei arogl ffres sy'n ymlacio person. Fe'i defnyddid yn ardal Provence i felysu bwyd a chaiff ei baru'n aml gyda chawsiau megis caws gafr a chaws dafad. Yr egin (sy'n cael ei galw'n "flodau") yw'r brif ran sy'n cael ei ddefnyddio yn y gegin gan mai ynddyn nhw mae'r olew. Mae rhai cogyddion o Ffrainc yn arbrofi gyda'r dail, hefyd. Ystyr y gair Lladin lavare yw "ymolchi" - sy'n cysylltu'r planhigyn hwn gyda'r arferiad Rhufeinig o'i roi mewn bath er myn yr arogl da a'i allu i ymlacio'r person. Gall dyfu hyd at 60 cm o uchder.

Rhinweddau meddygol
-------------------

Arferid ei ddefnyddio yn ystod yr Ail Ryfel Byd i olchi lloriau a waliau gan ei fod yn 'antiseptig' mor wych. Caiff ei ddefnyddio'n aml ar bigiadau pryfaid i leddfu'r boen ac i gadw pryfaid i ffwrdd. Mae rhoi ychydig ar eich talcen yn help i leddfu cur pen hefyd ac mae ynddo rinweddau sy'n eich ymlacio ac yn help i berson gysgu'n well. Gellir rhoi'r hadau a'r blodau yn y gobennydd. Er mwyn ymlacio cyn gwely, dylid rhoi tri blodeuyn bach mewn mwg a'i lenwi gyda dŵr poeth. Honnir fod yr olew yn help i gliri acne hefyd.

Dywedir y dylid defnyddio olew pur gan fod llai o sgil effeithiau iddo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Saesneg Prifysgol Maryland

Gweler hefyd
------------

* Meddygon Myddfai
* Llysiau Rhinweddol
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol
*Am y pentref o'r un enw ym Mhowys, gweler Rhydlydan, Powys.*
Pentref bychan gwledig yng nghymuned Pentrefoelas, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Rhydlydan**. Saif yn ne-ddwyrain y sir, yn ymyl i lôn yr A5, 2 filltir i'r dwyrain o Bentrefoelas a 4 milltir i'r gorllewin o Gerrigydrudion, tua 220m uwch lefel y môr. Arferai fod yn rhan o'r hen Sir Ddinbych.

Saif y pentref gwasgaredig ger bont ar afon Merddwr, sy'n ymuno yn afon Conwy fymryn yn is i lawr y cwm. Mae'n debyg iddo gael ei enw am fod groesfan lydan yma dros y tir corsiog a'r afon cyn i'r bont gael ei chodi.

Hanner milltir i'r gorllewin o Rydlydan ceir plasdy Plas Iolyn, a fu'n gartref i'r enwog Elis Prys (Y Doctor Coch) (?1512-1594?). Roedd y Dr Prys yn noddwr hael i feirdd gogledd Cymru. Adnewyddiodd Blas Iolyn tua'r flwyddyn 1560. Ymhlith y beirdd a ganodd glod lletygarwch Plas Iolyn y mae Tudur Aled, Siôn Tudur a Lewys Môn.

Tu ôl i'r hen blasdy, i'r de, ceir Garn Prys (534m).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 22 Tachwedd 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Rhydlys prinddail** (enw gwyddonol: *Marsupella sparsifolia*; enw Saesneg: *rounded rustwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Rhydlys prinddail** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Lleng Rufeinig oedd **Legio I Germanica**. Ffurfiwyd y lleng gan Iŵl Cesar tua 48 CC, ac mae'n deyg mai eu symbol oedd y tarw. Fodd bynnag, nid oes sicrwydd am ei blynyddoedd cynnar.

Rhwng 38 a 36 CC, ymladdodd dros Augustus dan Marcus Agrippa yn erbyn Sextus Pompeius yn Sicilia. Mae'n debyg iddi hefyd ymladd dan Agrippa yn erbyn y Cantabriaid yn Hispania Tarraconensis.

O 16 CC hyd 14 O.C. roeddynt yn Oppidum Ubiorum Cwlen heddiw, yn yr Almaen. Mae'n debyg iddynt ymladd dan Tiberius yn Vindelicia yn 15 - 13 CC. Roeddynt yn un o'r llengoedd yn yr Almaen a wrthryfelodd ar farwolaeth Augustus yn 14, ond llwyddodd eu legad Aulus Caecina Severus i'w perswadio i ddychwelyd i'w dyletswydd. Tua 43, symudwyd y lleng i Bonna (Bonn heddiw).

Wedi marwolaeth yr ymerawdwr Galba yn 69, cefnogodd y lleng Vitellius fel ymerawdwr. Gyrrwyd rhan o'r lleng i'r Eidal dan Fabius Valens, lle ymladdasant ym Mrwydr gyntaf Bedriacum. Pan wrthryfelodd y Batafiaid yr un flwyddyn, gorchfygwyd gweddill y lleng ganddynt yn Bonna. Yn ddiweddarach, cefnogodd y lleng Julius Sabinus ac Ymerodraeth y Galiaid. Chwalwyd y lleng gan Vespasian yn 70 wedi diwedd y gwrthryfel.
Lleng Rufeinig oedd **Legio VII *Claudia Pia Fidelis***. Ffurfiwyd y lleng gan Iŵl Cesar cyn 58 CC.

Roedd y lleng yma yn un o'r pedair lleng wreiddiol a ddefnyddiodd Cesar yn ei ymgyrch i goncro Gâl. Mae Cesar yn sôn an y lleng yma yn ymladd yn erbyn y Nervii yn 57 CC. Yn nechrau 56 CC, roedd y lleng, dan Publius Licinius Crassus, wedi gwersyllu dros y gaeaf yn nhiriogaeth yr Andécaves pan wrthryfelodd y Galiaid. Cipiwyd rhai o'i swyddogion gan y Veneti, gan ddechrau rhyfel rhyngddynt hwy a'r Rhufeiniaid. Cymerodd y lleng ran yn ymosodoadau Cesar ar Brydain yn 55 CC a 54 CC.

Yn ystod y rhyfel cartref rhwng Cesar a Pompeius, ymladdodd dros Cesar ym mrwydrau Dyrrhachium a Thapsus. Wedi diwedd y rhyfel, ymddeolodd y milwyr, a rhoddwyd tir iddynt yn yr Eidal. Wedi llofruddiaeth Cesar, ail-ffurfiwyd y lleng i gefnogi Augustus. Ymladdodd drosto yn erbyn llofruddion Iŵl Cesar ym mrwydr Philippi yn 42 CC.

Tua'r flwyddyn 10 O.C. symudwyd y lleng i Tilurium yn Dalmatia. Pan wrthryfelodd llywodraethwr Dalmatia yn erbyn yr ymerawdwr newydd, Claudius yn 42, bu gan y lleng yma ran amlwg yn y gwaith o orchfygu'r gwrthryfel, ac anrhydeddodd Claudius hi gyda'r teitl *Claudia Pia Fidelis*. Tua 58, fe'i symudwyd i dalaith Moesia.

Cefnogodd y lleng Vespasian yn 69 (Blwyddyn y Pedwar Ymerawdwr). Wedi dychwelyd i Moesia, bu'n ymladd yn erbyn y Daciaid. Yn 106, cymerodd yn o filwyr y lleng, Tiberius Claudius Maximus, frenin Dacia, Decebalus, yn garcharor. O tua 110 hyd tua 160, bu'r lleng yn y Dwyrain Canol, yn ymladd yn erbyn yr Iddewon a'r Parthiaid. Yn ddiweddarach, dychwelodd i Ewrop dan Marcus Aurelius i ymladd yn erbyn y Marcomannii.
Ynys anghyfannedd oddi ar arfordir de-orllewin Sir Benfro yw **Ynys Sgogwm** (Hen Norseg: *Skokholm*, o *skok* ("coed") a *holm* ("ynys isel"); Saesneg: *Skokholm*), sy'n gorwedd i'r de o Ynys Sgomer. Ei arwynebedd yw tua 1 filltir sgwâr.

Disgrifiad
----------

Mae'r ynys yn enwog am ei chlogwyni Hen Dywodfaen Coch sy'n gartref i nifer o adar môr. Gellir hwylio i'r ynys ar gychod o Martin's Haven ar y tir mawr, ond rhaid cael caniatâd ymlaen llaw gan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru i lanio arni. Ynghyd ag Ynys Sgomer, mae'r cyfan yn warchodfa natur a'r môr oddi amgylch yn warchodfa môr.

Daeth yr ynys yn adnabyddus y tu allan i Gymru diolch i waith R. M. Lockley, ornitholegwr blaenllaw, a astudiodd adar yr ynys lle bu fyw am flynyddoedd lawer, gan gyhoeddi sawl llyfr ac erthygl amdani. Yn ogystal â'r nifer fawr o adar môr sy'n bridio yno mae hefyd yn safle da i adar mudol sydd weithiau'n denu adar prin iawn.

Hanes
-----

Ystyr *Sgogwm* neu *Skokholm* yw "ynys goediog". Rhoddwyd ei henw iddi gan y Llychlynwyr a mordeithiau i foroedd de-orllewin Cymru ar ddechrau'r Oesoedd Canol gan adael enwau Norseg ar sawl ynys a llecyn arfordirol arall yn yr ardal. Mae'r enw'n gyffelyb ei ystyr i Stockholm, prifddinas Sweden.

Prynwyd yr ynys am £300 yn 1646 gan gyfreithiwr o'r enw William Philipps, ac arhosodd yn y teulu am 360 o flynyddoedd hyd farwolaeth ei ddisgynnydd olaf Mrs Osra Lloyd-Philipps (1920 - 24 Mawrth, 2005), perchennog Castell Dale. Gwerthwyd yr ynys i'r ymddiriedolaethau natur oedd yn gofalu amdani yn Ebrill 2006, diolch i roddion sylweddol gan aelodau o'r cyhoedd.

Ynys Sgogwm o arfordir Penfro

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mae "Sgogwm" yn ymddangos yng *Ngeiriadur yr Academi*.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Sgogwm ar wefan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru Archifwyd 2011-07-16 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Prynu'r ynys