Mae **Archif Menywod Cymru** (Saesneg: *Women's Archive Wales* (AMC/WAW) yn elusen sy'n gweithio i ganfod a chadw adnoddau ar gyfer astudio menywod yn hanes Cymru. Sefydlwyd yn 1997.

Amcanion
--------

Ursula Masson, cyd-sylfaenydd AMC mewn digwyddiad Diwrnod Rhyngwladol y Merched a drefnwyd gan AMC yn 2003
Diffinnir ei amcanion fel: "Adnabod ac achub deunyddiau sy'n ymwneud â bywydau menywod yng Nghymru yn y gorffennol, y presennol a'r dyfodol, ac annog eu hadneuo mewn cadwrfeydd cyhoeddus priodol" a "Hybu dealltwriaeth o rolau menywod yn hanes Cymru, a'r cynhwysiant o fenywod mewn hanes a addysgir mewn ysgolion ac addysg uwch."

Mae AMC/WAW yn cefnogi ymchwil ac astudiaeth i hanes merched yng Nghymru, gan gynnwys merched Cymreig a merched eraill sydd wedi byw neu weithio yng Nghymru neu sydd wedi cyfrannu at hanes Cymru.

Fe'i cyd-sefydlwyd gan Ursula Masson, a oedd wedi sicrhau cyllid ymchwil ym 1995 i ddogfennu hanes mudiad rhyddhau menywod yng Nghymru. Ym mis Rhagfyr 1997 trefnodd hi a’i chynorthwyydd ymchwil Avril Rolph gyfarfod o lyfrgellwyr, archifwyr, haneswyr a phartïon eraill â diddordeb, a arweiniodd at ffurfio AMC/WAW. Cynhaliwyd y Cyfarfod Cyffredinnol gyntaf yn 1998 ac etholwyd yr hanesydd Deirdre Beddoe yn gadeirydd.

Casgliadau
----------

Cedwir casgliadau AMC/WAW mewn archifau sirol, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Amgueddfa Cymru, a llyfrgelloedd prifysgolion a llyfrgelloedd eraill.

Gweithgaredd
------------

Mae'r Archif yn cynnal darlithoedd a chynhadleddau, yn aml ar-lein er mwyn hwylustod i aelodau a'r cyhoedd. Mae'r nifer o'r rhain yn y Gymraeg a'r prosiectau mawrion yn ddwyieithog.

### Teithiau Treftadaeth

Mae'r Archif yn trefnu *Teithiau Treftadaeth* mewn gwahanol ardaloedd o Gymru er mwyn cyflwyno hanes menywod y fro. Fel enghraifft, trefnwyd 'Sioe Ar Daith: Hanes Menywod Cymru' yn y Gogledd yn Oriel Môn yn 2009 gyda Nia Powell o Adran Hanes Cymru Prifysgol Bangor, ac Annie Williams o Goleg Harlech yn traddodi darlithoedd.

Cyhoeddwyd adnodd *Teithiau Treftadaeth Menywod Cymru* sy'n cynnig llwybrau cerdded yn dangos hanes a phrif nodweddion hanes menywod ar draws Cymru ar gyfer trefi: Abertawe, Aberystwyth, Bangor, Y Barri, Caerdydd, Caerfyrddin, Casnewydd, Y Fenni, Llandudno, Merthyr Tudful, Narberth, Penarth, Y Fenni, Pontypridd, a Wrecsam.
Mae AMC yn rhedeg amryw o brosiectau gan gynnwys:

* *Gwir Gofnod o Gyfnod - Setting the Record Straight* (2019-2021)

### Arddangosfeydd

Cynhelir arddangosfeydd ar themâu arbennig a nifer ohonynt wedi ei digido ac ar wefan yr Archif:

* *Canrif Gobaith - Century of Hope* (2018-2019). Gellir gweld ffilm o ddigwyddiadau'r prosiect, a ddangoswyd yn ystod Eisteddfod AmGen 2021 (gan i Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn 2020 cael ei chanslo oherwydd Covid-19.

* *Sioeau ar Daith Hanes Menywod yng Nghymru* (2007-2010)

* *Lleisiau o Lawr y Ffatri* (2013-15) Ceir gwefan i'r Prosiect

* *Menywod yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf – y Profiad Cymreig* (2015-16) Ceir gwefan benodol i'r Prosiect

Gweler hefyd
------------

* Apêl Heddwch Menywod Cymru
* Placiau Porffor Menywod Cymru

Dolenni allannol
----------------

* Gwefan swyddogol Archif Menywod Cymru Archifwyd 2023-05-06 yn y Peiriant Wayback.
* Facebook Archif Menywod Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "About us". AMF/WAW. Cyrchwyd 1 November 2019.
2. ↑  "History". AMC/WAW. Cyrchwyd 1 November 2019.
3. ↑  "Ursula Masson". *100+ Welsh Women*. WEN Wales. Cyrchwyd 1 November 2019.
4. ↑  "Our collections". AMC/WAW. Cyrchwyd 1 November 2019.
5. ↑  "Sioe Ar Daith: Hanes Menywod Cymru". =BBC Cymru Fyw. 2009. Cyrchwyd 31 Ionawr 2024.
6. ↑  "Teithiau Treftadaeth Menywod". Gwefan Archif Menywod Cymru. Cyrchwyd 31 Ionawr 2024.
7. ↑  "Amdanom". Gwefan Archif Menywod Cymru. Cyrchwyd 31 Ionawr 2024.