Mae ***Myfanwy*** yn gân boblogaidd a gyfansoddwyd gan Joseph Parry mewn pedair rhan i leisiau meibion, ac a gyhoeddwyd gyntaf yn 1875.

Cefndir
-------

Mae ffynonellau'n amrywio o ran a gyfansoddodd Dr. Parry'r gerddoriaeth ar gyfer cerdd a oedd eisoes yn bodoli gan Richard Davies (Mynyddog) ; 1833–1877) (y gred gyffredin) neu ai Davies ysgrifennodd y geiriau i alaw Parry yn dilyn ei defnyddio gyda thelyneg Saesneg, o'r enw *Arabella*, gan Thomas Walter Price (Cuhelyn; 1829 - 1869) ('Y Bywgraffiadur Cymreig') newyddiadurwr a bardd.

Mae'n bosibl bod telyneg Richard Davies wedi'i dylanwadu gan stori garu Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân, Llangollen o'r 14eg ganrif, a'r bardd Hywel ab Einion Lygliw. Yr hanes hwnnw hefyd oedd testun y gerdd boblogaidd, "Myfanwy Fychan" (1858), gan John Ceiriog Hughes (1832–87). Dywed rhai ffynonellau iddo gael ei ysgrifennu gyda chariad plentyndod Parry, Myfanwy Llywellyn, mewn golwg. Ym 1947, ysgrifennodd yr awdur a aned ym Merthyr-Tydfil Jack Jones lyfr o'r enw *Off to Philadelphia in the morning* lle mae'n adrodd yr hanes o fewn rhai agweddau o fywyd Parry, gan wehyddu ffeithiau yn ei naratif ffuglen.

Geiriau
-------

Paham mae dicter, O Myfanwy,  

Yn llenwi'th lygaid duon di?  

A'th ruddiau tirion, O Myfanwy,  

Heb wrido wrth fy ngweled i?  

Pa le mae'r wên oedd ar dy wefus  

Fu'n cynnau cariad ffyddlon ffôl?  

Pa le mae sain dy eiriau melys,  

Fu'n denu nghalon ar dy ôl?  

  

Pa beth a wneuthum, O Myfanwy,  

I haeddu gwg dy ddwyrudd hardd?  

Ai chwarae'r oeddit, O Myfanwy,  

Â thanau euraidd serch dy fardd?  

Wyt eiddo i'm trwy gywir amod,  

A'i gormod cadw'th air i mi?  

Ni fynaf byth mo'th law, Myfanwy,  

Heb gael dy galon gyda hi.  

  

Myfanwy, boed yr holl o'th fywyd,  

Dan heulwen ddisglair canol dydd.  

A boed i rosyn gwridog iechyd  

I ddawnsio ganmlwydd ar dy rudd;  

Anghofia'r oll o'th addewidion,  

A wneist i rywun, eneth ddel,  

A dyro'th law, Myfanwy dirion,  

I ddim ond dweud y gair "Ffarwél".

Hanes y geiriau
---------------

Gwerthwyd perchnogaeth yr hawlfraint gan Isaac Jones o Dreherbert i D.J. Snell o Abertawe yn 1930, a'i hailargraffodd y flwyddyn ganlynol. Mae'r fersiwn hwna ddangosir uchod, gyda'r moderneiddio canlynol o'r iaith:  

*digter* i *dicter*, *cynau* i *cynnau*, *ffol* i *ffôl*, *melus* i *melys*, *ol* i *ôl*, *chwareu* i *chwarau*, *thânau* i *thanau*, *auraidd* i *euraidd*, *ammod* i *amod*, *ddysglaer* i *ddisglair*, *ffarwel* i *ffarwél*.

Bu toreth o newidiadau geiriau ers 1931, gyda chymaint o berfformwyr yn ei orchuddio. Yn benodol, mae'r rhan fwyaf o fersiynau modern yn rhoi  *'nghariad* yn lle *cariad* yn Pennill 1, *cheisiaf fyth* yn lle *fynaf byth* a *Ai gormod* yn lle *A'i gormod* yn Pennill 2, a  *'ngeneth ddel* yn lee *eneth ddel* yn Pennill 3.

Alaw
----

Dyma'r llinell alaw o gyhoeddiad 1931.

\relative c'' { \time 4/4 \key des \major \autoBeamOff \tempo 8 = 200 \set Score.tempoHideNote = ##t \set Staff.midiInstrument = #"clarinet"
\partial 4 aes4                                %  0
des4. des8 des des es8. des16                  %  1
des4 c2 des4                                   %  2
es4. es8 ees ees f8. es16                      %  3
es4 (des2) aes4                                %  4
f'4. f8 f f ges8. f16                          %  5
f4 ees2 c8 (des)                               %  6
es4. es8 es ges f e                            %  7
f2 r4 aes,                                     %  8
bes4. bes8 bes bes des8. bes16                 %  9
bes4 aes2 des4                                 % 10
c4. c8 des c des es                            % 11
f2 r4 aes                                      % 12
aes4. ges8 bes,4 ges'                          % 13
ges4. f8 aes, aes\fermata des4                 % 14
des4. des8 des c f\fermata es                  % 15
des2. \bar "|."                                % 16
} \addlyrics {
Pa -- ham mae dic -- ter, O My -- fan -- wy,
Yn llen -- wi'th ly -- gaid du -- on di?
A'th ru -- ddiau ti -- rion, O My -- fan -- wy,
Heb wri -- do wrth fy ngwe -- led i?
Pa le mae'r wên oedd ar dy we -- fus
Fu'n cyn -- nau ca -- riad ffydd -- lon ffôl?
Pa le mae sain dy ei -- riau me -- lys
Fu'n de -- nu ngha -- lon ar dy ôl?
} Audio playback is not supported in your browser. You can lawrlwytho'r ffeil sain.

Defnydd a Pherfformiadau
------------------------

Yn ogystal â’r gân yn cael ei chanu yn y pedair rhan wreiddiol gan nifer o gorau, mae’r llinell alaw uchaf ar ei phen ei hun hefyd wedi dod yn gân serch unigol. Gan mlynedd ar ôl ei chyhoeddi gyntaf Ryan Davies perfformiodd y gân yn y Top Rank Suite gan ei chyflwyno fel "y gân serch fwyaf a ysgrifennwyd erioed". Cynhwyswyd recordiad byw o'r fersiwn hwn ar albwm Davies *Ryan at the Rank* a buan y daeth yn un o berfformiadau mwyaf nodedig a chyfarwydd Davies.

Dechreuodd dehongliad Davies boblogrwydd o'r newydd ar gyfer perfformio'r gân, yn enwedig gyda corau meibion. Dau o'r perfformiadau corawl mwyaf adnabyddus yw Côr Meibion Treorci, a Chôr Meibion Castell-nedd. Mae'r gân yn cael ei pherfformio'n aml yn Stadiwm y Mileniwm yn ystod gemau cartref Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru, a recordiodd Côr Orpheus Treforys fersiwn o'r gân ar gyfer yr albwm swyddogol Undeb Rygbi Cymru yn 2006.

Mae John Cale wedi perfformio'r gân drwy gydol ei yrfa, yn fwyaf nodedig perfformiad teledu ym 1992 ar y rhaglen S4C *Heno*. Recordiodd Bryn Terfel fersiwn corawl o'r gân ar ei albwm "We'll Keep a Welcome". Recordiodd Cerys Matthews fersiwn gitâr ar gyfer ei halbwm 2010 *Tir*.

Mewn diwylliant poblogaidd
--------------------------

Mae'r gân yn ymddangos yn ffilm John Ford a enillodd Wobr yr Academi *How Green Was My Valley* a hefyd yn yr olygfa olaf o'r Abertawe yn seiliedig ar ffilm *Twin Town*, lle caiff ei chanu gan aelodau o gorau lleol, gan gynnwys Côr Meibion Pontarddulais. Ar adeg allweddol o'r plot, mae prif gymeriad y ffilm 1992 *Hedd Wyn*, a enwebwyd am Wobr yr Academi, yn ei chanu i'w gyn ddyweddi.

Mae'n cael ei chwarae a'i drafod ym mhennod "Death and Dust" o'r sioe *Midsomer Murders*, yn ystod ymweliad â Chymru gan dditectifs o bentref Seisnig.

Yn y ddrama ramantus fywgraffyddol 'Edge of Love' yn 2008, mae Vera a Dylan Thomas a chwaraeir gan Kiera Knightley a Matthew Rhys yn canu’r gân gyda’i gilydd i ddathlu priodas ddiweddar Vera â William Killick a chwaraeir gan Cillian Murphy.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Parry, Joseph (1875). *Myfanwy (Arabella)*. Treherbert: Isaac Jones.
2. 1 2  "The Birth of Myfanwy". Cyrchwyd 11 February 2024.
3. ↑  128539/all "Song: Myfanwy written by Joseph Parry, Mynyddog | SecondHandSongs" Check `|url=` value (help).[*dolen marw*]
4. ↑  "Joseph Parry". BBC Cymru. 18 Tachwedd 2008. Cyrchwyd 10 Mai 2016.
5. ↑  "Joseph Parry & Chapel Row".
6. 1 2  Parry, Joseph (1931). *Myfanwy (Arabella)*. Swansea: Snell & Sons.
7. ↑  "Myfanwy Lyrics". Cyrchwyd 11 February 2024.
8. ↑  "Myfanwy sung by Ryan Davies (1937 - 1977) as shown at The Tribute To Ryan at Swansea Grand in 2018". *You Tube*. 12 Mai 2020. Cyrchwyd 11 Tachwedd 2021.
9. ↑  "John Cale - Myfanwy". *Heno S4C*. 9 Mawrth 2018. Cyrchwyd 11 Tachwedd 2021.
10. ↑  Price, Simon (28 Chwefror 2010). "John Cale: The long reign of the alternative Prince of Wales". The Independent. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 June 2022. Cyrchwyd 11 Tachwedd 2021.
11. ↑  "Parry: Myfanwy". *You Tube*. 15 Medi 2018. Cyrchwyd 11 Tachwedd 2021.
12. ↑  "Myfanwy". *You Tube*. 11 July 2019. Cyrchwyd 11 Tachwedd 2021.

Dolenni allanol
---------------

Nodyn:Wikisourcelang

* Midi rendition
* Trelawnyd Men's Choir Performs "Myfanwy"
* Morriston Orpheus Choir Performs "Myfanwy"
* Myfanwy - Neath Choir (Welsh-English Lyrics)
* Mal Buck at Tonyrefail Workingmen's Club

Gweler hefyd
------------

* Myfanwy Fychan, sef y "Myfanwy" o'r Oesoedd Canol y bu ei hanes rhamantus yn ysbrydolaeth i Geiriog gyfansoddi ei gerdd o'r un enw.