recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tudalen deitl argraffiad cyntaf *Faust* Rhan 1 (1808)
Cyfuniad o ddrama a cherdd hir mewn Almaeneg yw ***Faust*** gan Johann Wolfgang von Goethe. Fe'i ystyrir yn un o wethiau llenyddol enwocaf yr iaith Almaeneg.

Cyhoeddwyd y rhan gyntaf, *Faust. Der Tragödie erster Teil* ("Faust: y rhan gyntaf o'r Drasiedi") yn 1808, a'r ail ran, *Faust. Der Tragödie zweiter Teil* ("Faust: yr ail ran o'r Drasiedi") wedi marwolaeth Goethe yn 1832.

Roedd Goethe wedi bod yn gweithio ar y thema o'r cyfnod rhwng 1772 a 1775, pan ysgrifennodd fersiwn o'r stori a elwir yn Urfaust. Yn 1790, cyhoeddodd *Faust. Ein Fragment*, oedd yn ddatblygaid o ddeunydd yr Urfaust. Tra'r oedd y chwedl wreiddiol yn un Gristnogol, ychwanegodd Goethe elfennau clasurol a hanes carwriaeth Faust a Gretchen.

Cyfieithwyd i'r Gymraeg gan Cyfieithwyd gan T Gwyn Jones fel rhan o'r gyfres o lyfrau Cyfres y Werin yn 1922. Bu *Faust* gan Goethe hefyd yn ysbrydoliaeth i nifer o weithiau cerddorol adnabyddus, *Faust* gan Charles Gounod, *Damnedigaeth Faust* gan Hector Berlioz a *Symffoni Faust* gan Franz Liszt. Cafwyd cyfieithiad Cymraeg yn 1994 gan R. Gerallt Jones (Cyfres Dramâu Aberystwyth, CAA 1994).

Anton Kaulbach (1864–1934), *Faust a Mephisto* (olew ar gynfas, tua 1900)
Mae safle **Ffair Fach**, ger pentref Ffair-fach ychydig i'r de o dref Llandeilo, Sir Gaerfyrddin, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1965 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.88 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Y patrwm arferol yn y Cefnfor Tawel. Mae'r dŵr yn gynhesach (coch ag oren) yn y gorllewin, tra mae dŵr oer (gwyrdd) ger arfordir De America (ar y dde).
El Niño. Mae'r dŵr cynhesach yn ymestyn at arfordir De America.
Newidiadau sy'n achosi cynhesu yn nyfroedd rhan ddwyreiniol y Cefnfor Tawel o gwmpas glannau gorllewinol De America yw **El Niño** (Sbaeneg, yn golygu "y bachgen bychan"). Mae'r ffenomenon yn rhan o'r hyn a elwir yn **ENSO** (*El Niño-Southern Oscillation*); heblaw El Niño ceir oeri yn y dyfroedd hyn a elwir yn *La Niña* ("y ferch fechan"). Daw'r enw El Niño o'r bachgen Iesu, gan fod yr effeithiau yn ymddangos o gwmpas y Nadolig fel rheol.

Gall El Niño gael effaith sylweddol ar y tywydd ar draws rhannau helaeth o'r byd. Gall achosi newidiadau ym mhatrwm glawogydd, gan achosi llifogydd mewn rhai ardaloedd a sychder mewn eraill. Gall hefyd gael effaith fawr ar bysgodfeydd a phoblogaeth adar môr o gwmpas arfordir De America. Gwelwyd El Niño ddiwethaf o fis Medi 2006 hyd ddechrau 2007.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwelltwyfyn y cyrs**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwelltwyfynod y cyrs**; yr enw Saesneg yw *Fen Wainscot*, a'r enw gwyddonol yw *Arenostola phragmitidis*. Mae maint yr adenydd rhwng 32–36 mm.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwelltwyfyn y cyrs yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Enghraifft o ebost gwe-rwydo.
**Gwe-rwydo** (Saesneg: Phishing) yw'r ymgais dwyllodrus i gael gwybodaeth sensitif fel enw defnyddiwr, cyfrinair a manylion cerdyn credyd (ac arian), yn aml am resymau maleisus, trwy ymddwyn fel endid ddibynadwy mewn cyfathrebiad electronig. Gallai effaith flynyddol gwe-rwydo yn fyd-eang fod cymaint â US$5 biliwn.Nodyn:Better source

Mae gwe-rwydo fel arfer yn cael ei gyflawni trwy negeseuon ebost ffug neu negesau ennyd, ac mae'n aml yn dweud wrth ddefnyddwyr fewnbynnu eu gwybodaeth ar wefan ffug sy'n edrych fel gwefan ddilys, gyda'r unig wahaniaeth i'w weld yn y cyfeiriad. Mae negesuon sy'n honni eu bod o wefannau cymdeithasol, gwefannau arwerthu, banciau, proseswyr taliadau ar-lein neu weinyddwyr TGCh yn aml yn cael eu defnyddio i geisio baetio defnyddwyr.

Mae gwe-rwydo yn enghraifft o dechneg cynllwynio cymdeithasol sy'n cael ei ddefnyddio i dwyllo defnyddwyr, a manteisio ar wendidau yn niogeledd y we. Mae'r ymdrechion i ddelio a'r nifer gynyddol o achosion o we-rwydo yn cynnwys deddfwriaeth, hyfforddi defnyddwyr, ymwybyddiaeth y cyhoedd, a mesurau technegol i sicrhau diogeledd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Phishing attacks and countermeasures". *Handbook of Information and Communication Security*. Springer. 2010. ISBN 978-3-642-04117-4.
2. ↑  Van der Merwe, A J, Loock, M, Dabrowski, M. (2005), Characteristics and Responsibilities involved in a Phishing Attack, Winter International Symposium on Information and Communication Technologies, Cape Town, January 2005.
3. ↑  "20% Indians are victims of Online phishing attacks: Microsoft". *IANS*. news.biharprabha.com. Cyrchwyd February 11, 2014.
4. ↑  "Landing another blow against email phishing (Google Online Security Blog)". Cyrchwyd June 21, 2012.
5. ↑  Tan, Koontorm Center. "Phishing and Spamming via IM (SPIM)". Cyrchwyd December 5, 2006.
6. ↑  "What is Phishing?". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-10-16. Cyrchwyd 2018-09-26.
7. ↑  "Safe Browsing (Google Online Security Blog)". Cyrchwyd June 21, 2012.
8. ↑  Jøsang, Audun; et al. (2007). "Security Usability Principles for Vulnerability Analysis and Risk Assessment". *Proceedings of the Annual Computer Security Applications Conference 2007 (ACSAC'07)*. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2018-08-31. Cyrchwyd 2018-09-26.
Mae **Gweunydd Dwfnant** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 31 Rhagfyr 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.32 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Llechwedd-newydd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.03 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Clawr blaen *Gwedi Brad a Gofid*
Nofel gan T. Gwynn Jones yw ***Gwedi Brad a Gofid***, a gyhoeddwyd gan Gwmni'r Wasg Genedlaethol Gymreig, Caernarfon, yn 1898. Nofel ramantaidd yn ôl chwaeth y cyfnod ydyw, ond yn wahanol i fwyafrif y nofelau Cymraeg eraill o'r cyfnod mae'r iaith a mynegiant yn raenus. Fe'i disgrifrwyd gan Thomas Parry yn *Hanes Llenyddiaeth Gymraeg hyd 1900* fel "stori gyffrous, ac ynddi blot cywrain".

Cyhoeddwyd y nofel fesul pennod yn *Yr Herald Cymraeg* bob wythnos yn 1897-1898 cyn iddi gael ei chyhoeddi fel llyfr yn 1898. Cyflwynodd T. Gwynn Jones y gyfrol er cof am ei fam. Dyma ei nofel gyntaf.

Manylion cyhoeddi
-----------------

*Gwedi Brad a Gofid* / gan T. Gwynn-Jones. (*sic*) / Caernarfon: argaphwyd gan Gwmni'r Wasg Genedlaethol Gymreig, cyf. / 1898.

Ni chafwyd ail argraffiad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas Parry, *Hanes Llenyddiaeth Gymraeg hyd 1900* (Caerdydd, 1944), tud. 279.
2. ↑  David Jenkins, *Thomas Gwynn Jones* (Gwasg Gee, 1973), tud. 102-103.
Mae **Gweunydd Penstrowed** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.67 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Ty'n-y-llidiart** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Rhagfyr 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 10.93 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae  ***Guth ón mbreatain - Llais o Gymru*** yn flodeugerdd o gerddi Cymraeg wedi eu cyfieithu i'r Wyddeleg. Awdur y llyfr oedd Tadhg Ó Donoghue, (1874-1930), bardd ac awdur Gwyddelig. Cyhoeddwyd y llyfr ym 1912 gan wasg M. H. Gill & a Mhac, Baile Átha Cliath (Dulyn).

Yn rhagymadrodd y llyfr mae'r awdur yn nodi bod yr Iaith Wyddelig, trwy ormes, heb ei ddefnyddio lawer fel iaith lenyddol. Er fu'r Gymraeg hefyd dan ormes gan yr un gelyn, mae ganddi draddodiad hir a di-dor fel iaith barddoniaeth a rhyddiaith. Trwy gyfieithu llên Gymraeg i'r Wyddeleg mae'n gobeithio ysbrydoli llenorion Gwyddeleg i weld yr hyn sy'n bosib trwy lenydda mewn iaith fach dan ormes.

Mae'r llyfr yn cynnig cyfieithiadau o waith Dafydd ap Gwilym ond yn dibynnu yn helaeth ar flodeugerdd *Caniadau Cymru* William Lewis Jones. Ceir gyfieithiadau o gerddi Edward Morris, Huw Morys, Edward Richard, Twm o'r Nant, Cawrdaf, Robert Davies (Bardd Nantglyn), Dafydd Ddu Eryri, John Blackwell (Alun), Ieuan Glan Geirionydd, Eben Fardd, William Williams (Caledfryn), Talhaiarn, Owen Wynne Jones (Glasynys), William Thomas (Islwyn) a Mynyddog.

Mae'r awdur yn diolch i Syr John Morris Jones, T Gwynn Jones, T. J. Williams a Hughes a'i fab am eu cymorth yn y gwaith.

Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i ddarllen yn di dâl ar wefan Internet Archive.

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Copi o'r llyfr ar internet Archive adalwyd 7 Mawrth 2020
2. ↑  "Internet Archive: Digital Library of Free & Borrowable Books, Movies, Music & Wayback Machine". *archive.org*. Cyrchwyd 2020-03-07.
Term gwleidyddol yw **gwibddiplomyddiaeth**[1] sydd yn disgrifio ymdrechion diplomydd o wlad neu sefydliad allanol sydd yn gweithredu fel canolwr rhwng y prif bleidiau mewn anghydfod, trwy "wenoli" rhyngddynt, heb i'r prif bleidiau cwrdd a'i gilydd yn uniongyrchol.

Henry Kissinger (dde) yn ysgwyd llaw Anwar Sadat, Arlywydd yr Aifft, yn Nhachwedd 1973.
Defnyddiwyd y term Saesneg *shuttle diplomacy* yn gyntaf yn *The New York Times* yn Ionawr 1974 i ddisgrifio ymdrechion Henry Kissinger, Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau, yn sgil Rhyfel Yom Kippur.[2] Fe deithiodd Kissinger yn ôl ac ymlaen rhwng Israel, yr Aifft a Syria dros gyfnod o saith mis tra'n ceisio cael Israel i dynnu ei lluoedd milwrol yn ôl o diriogaethau'r ddwy wlad arall. Manteisiodd ar anwybodaeth y llywodraethau o amcanion a a gweithgareddau ei gilydd i lunio ac adolygu cynigion a chytundebau ar ben ei hunan, ac i ddewis pryd i gyflwyno gofynion a chyfaddawdau'r un ochr i'r ochr arall. Trwy hyn, fe gyflymodd y broses tuag at gytundeb terfynol.[3] Dychwelodd Kissinger i'r Dwyrain Canol ym Medi 1975 i sicrhau ail gytundeb rhwng Israel a'r Aifft.[4] Mae'n debyg taw hon oedd y tro cyntaf i ddiplomydd uwch o wlad mor bwerus i deithio ar frys a thro ar ôl tro wrth geisio ennill nod gyfyngedig.[5]

Defnyddir y term hefyd wrth edrych yn ôl ar ymdrechion Cyrus Vance, Dirprwy Ysgrifennydd Amddiffyn yr Unol Daleithiau, i atal rhyfel rhwng Gwlad Groeg a Thwrci ym 1967.[6] Llwyddodd Vance i berswadio'r Groegiaid i dynnu'r mwyafrif o'u lluoedd allan o Gyprus.[7][8]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "shuttle: shuttle diplomacy".
2. ↑  Bernard Gwertzman, "Reporter's Notebook: The Active Life On Kissinger's Shuttle in Middle East", *The New York Times* (16 Ionawr 1974).
3. ↑  James K. Sebenius, L. Alexander Green, ac Eugene B. Kogan, *Henry A. Kissinger as Negotiator: Background and Key Accomplishments* (Boston, Massachusetts: Ysgol Fusnes Harvard, 2016), t. 14.
4. ↑  Swyddfa'r Hanesydd, "Shuttle Diplomacy and the Arab-Israeli Dispute, 1974–1975", Adran Wladol yr Unol Daleithiau.
5. ↑  G. R. Berridge ac A. James, *A Dictionary of Diplomacy* (Basingstoke: Palgrave, 2003), t. 245.
6. ↑  Flora Lewis, "Reaction on Vance is positive abroad", *The New York Times* (4 Rhagfyr 1976).
7. ↑  Parker T. Hart, *Two NATO Allies at the Threshold of War: Cyprus, a Firsthand Account of Crisis Management, 1965–1968* (Durham, Gogledd Carolina: Duke University Press, 1990), tt. 68–81.
8. ↑  Norma Salem, *Cyprus: A Regional Conflict and its Resolution* (Basingstoke: Macmillan, 1992), t. 211.
Enw a roddir yn y Beibl Hebraeg ar y rhanbarth ffrwythlon i ddwyrain aberoedd Afon Nîl yng ngogledd yr Aifft yw **Gosen**, lle y bu'r Israeliaid yn preswylio am oddeutu 430 o flynyddoedd, rhwng dyfodiad Jacob ac ymadawiad yr Iddewon. Gelwir yn gyffredin **Tir Gosen** a **Gwlad Gosen**, a chyfeirir ati hefyd fel **Tir Rameses**. Nid oes tystiolaeth hynafol o'r enw Gosen ar y rhanbarth hwn ac eithrio'r Beibl ei hun. Mae'n cyfateb i ran orllewinol Wadi Tumilat, neu "Gamlas y Pharoaid".

Yn ôl y traddodiad Beiblaidd, rhoddwyd caniatâd i dylwyth Jacob ymsefydlu yng Ngosen, ardal a oedd yn gefnwlad i'r Hen Eifftiaid, o bosib oherwydd ei phellter oddi wrth y rhwydwaith o gamlesi Nilaidd a gloddwyd i ddyfrhau ffermydd. Yr oedd yr Hebreaid yn dal i fyw yn yr ardal adeg y deg pla, ac oddi yma arweiniodd Moses ei bobl allan o'r Aifft i ddiffeithwch Sinai.

Yn neges Joseff at ei dad y ceir y crybwylliad cyntaf am Gosen: "A chai drigo yng Ngwlad Gosen, a bod yn agos ataf fi, ti a'th feibion, a meibion dy feibion" (Genesis 45: 10).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  David A. Dorsey, "Goshen" yn *The HarperCollins Bible Dictionary*, golygwyd gan Paul J. Achtemeier et al. (Efrog Newydd: HarperCollins, 1996), tt. 384–5.
Actor o Gymru oedd **Guto Roberts** (13 Mawrth 1925 – 6 Mawrth 1999) a ymddangosodd mewn sawl cynhyrchiad llwyfan, ffilm a theledu yn y Gymraeg a'r Saesneg. Ganed ef yn 'Isallt Fawr', Cwm Pennant.

Gyrfa
-----

Magwyd Roberts yn Eifionydd.

Efallai mai rhan mwyaf adnabyddus Guto Roberts oedd ei ran fel Ephraim Hughes y cyn-weinidog eisteddfodol, parchu yn y ddrama gomedi Fo a Fe.

Cymerodd ran mewn nifer o gynhyrchidau eraill yn yr 1970au ymlaen gan gynnwys, rhan arweinydd eisteddfod yn y ffilm Hedd Wyn, Mr Evans yng nghyfres deledu *The Life and Times of David Lloyd George* (1981); y Parch Jenkins yng nghyfres deledu *Border Country* (1979); Jenkyn Tyler yn *Hawkmoor* (1978) a Proctor yng nghyfres ddrama *Brett* (1971).

Yn ei flynyddoedd olaf bu’n gynrychiolydd i Gyhoeddiadau Mei a Gwasg Dwyfor.

Cariad at Fro
-------------

Cyflwynodd ffilm cartref fer am Aberdaron sy'n adrodd hanes yr ardal a'i chymeriadau, yn 1967 Nodir ei fod yn byw yn Rhoslan, ger Cricieth arno. Gwnaeth hefyd ffilmio ffilm cartref fer arall *Helpu Dad* (1970) gyda'r Meic Povey ifanc yn actio ynddo a sgript gan Wil Sam

Gyhoeddwyd llyfr amdanno, *Y Fo* gan Wasg Carreg Gwalch ac fe'i golygwyd gan Dr Meredydd Evans.

Gwaddol
-------

Cyflwynodd Guto Roberts dros gant o eitemau gwerthfawr ar ffilm a fideo o ddigwyddiadau yn Eifionydd, sy’n amrywio o angladd T. H. Parry-Williams i bregeth gan Ifor Bowen Griffith a lluniau unigryw Robert Hughes, Uwchlaw’r Ffynnon wrth odre Yr Eifl i'r i’r Archif Sgrin a Sain Genedlaethol yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.

Dolenni
-------

* Archif Sgrin a Sain y Llyfrgell Genedlaethol Archifwyd 2018-08-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
Mae **Gweunydd Glan-y-glasnant** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 19 Ionawr 1993 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 12.42 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gweunydd Ceunant** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 9 Mawrth 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.83 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwibiwr Lulworth**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwibwyr Lulworth**; yr enw Saesneg yw *Lulworth Skipper*, a'r enw gwyddonol yw *Thymelicus acteon*.

Cafodd ei gofnodi gyntaf ym Mhrydain yn 1832 gan y naturiaethwr James Charles Dale ger Lulworth Cove, Dorset. Mae hyd ei adenydd rhwng 24–28 mm ac mae'r fenyw'n fwy na'r gwryw.

Dau löyn, ochr yn ochr.Benyw (chwith) a gwryw (dde). Mae'r math sy'n byw yn Affrica ychydig yn dywyllach eu lliw.

Gwledydd Prydain
----------------

Dim ond yn Swydd Dorset mae i'w ganfod yma, a hynny ar yr arfordir. Credir eu bont yn llewyrchu yma'n well nag maen nhw wedi'i wneud ers eu cofnodi gyntaf yn 1832.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwibiwr Lulworth yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Thymelicus acteon***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Tolman, Tom (1997). *Butterflies of Britain & Europe*. HarperCollinsPublishers. t. 320. ISBN 0-00-219992-0. Cyrchwyd 2009-07-05.
4. ↑  Moss, Stephen (2008-08-26). "On the trail of one of Britain's rarest butterflies". *The Guardian*. London. Cyrchwyd 2009-07-01.CS1 maint: date and year (link)
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwibiwr yr hocys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwibwyr yr hocys**; yr enw Saesneg yw *Mallow Skipper*, a'r enw gwyddonol yw *Carcharodus alceae*.

Fe'i gwelir yn ne a chanol Ewrop, gogledd Affrica a chanol Asia. Mae'n hoff iawn o greigiau cynnes i orffwys arno. Caiff ei neithdar o blanhigion llysieuog.

Mae'n dodwy ei wyau ar y planhigyn *Malva* (hocys) ac ar *Althaea officinalis* (hocysen y morfa).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwibiwr yr hocys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Delweddau
---------

* ŴyŴy
* Siani flewog ifancSiani flewog ifanc
* Siani flewogSiani flewog
* Siani flewog yn chwarae mig rhwng y dailSiani flewog yn chwarae mig rhwng y dail
*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Carcharodus alceae***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
*Xema sabini*
Aderyn sy'n byw yn agos i'r traeth ac sy'n perthyn i deulu'r Laridae ydy'r **gwylan Sabine** sy'n enw benywaidd; lluosog: **gwylanod Sabine** (Lladin: *Larus sabini*; Saesneg: *Sabine's Gull*).

Mae ei diriogaeth yn cynnwys Asia, Ewrop, America, Cefnfor yr Iwerydda'r Cefnfor Tawel ac mae ar adegau i'w ganfod ar draethau arfordir Cymru.

Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Lleiaf o Bryder' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan www.marinespecies.org; adalwyd 4 Mai 2014

 *Safonwyd yr enw* **Gwylan Sabine** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

* Termau safonol Gwefan Llên Natur.
*Thymelicus lineola* a'i hochor isod yn ddu.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwibiwr bach cornddu**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwibwyr bach cornddu**; yr enw Saesneg yw *Essex Skipper* neu'r *European Skipper*, a'r enw gwyddonol yw *Thymelicus lineola*. 2.5 to 2.9 cm ydy maint ei hadenydd.

* Thymelicus lineola ♂*Thymelicus lineola* ♂
* ♂  △ ♂ △
* ♀ ♀
* ♀  △ ♀ △

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwibiwr bach cornddu yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwibiwr bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwibwyr bach**; yr enw Saesneg yw *Small Skipper*, a'r enw gwyddonol yw *Thymelicus sylvestris*.

Gwibiwr bach (yr Almaen 2009)
Mae ganddo liw sydd rhywle rhwng oren a rhwd. Mae'r corff fodd bynnag yn arian-gwyn ac mae ganddo adenydd sy'n mesur rhwng 25–30 mm.

* Thymelicus sylvestris ♂ *Thymelicus sylvestris* ♂
* ♂  △ ♂ △

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwibiwr bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Thymelicus sylvestris***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn bar llydan**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion bar llydan**; yr enw Saesneg yw *Broad-barred White*, a'r enw gwyddonol yw *Hecatera bicolorata*. Gellir ei ganfod drwy Ewrop ac yn: Nhwrci, Iran, Israel, Libanus, Syria, Kirghizia, Tajikistan, gorllewin Siberia a Tsieina.

Oedolyn yn gorffwys
Siani flewog
Mae'n wyfyn cymharol fychan, gyda lled yr adenydd yn 28–35 mm. Fel llawer o wyfynod, yn y nos mae'n hedfan a hynny rhwng Mehefin ac Awst, yn ddibynol ar ei leoliad. Caiff ei ddenu gan olau a blodau. Mae'r siani flewog yn frwon a gwyrdd gyda diamwntiau tywyll ar hyd ei chefn.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn bar llydan yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwibiwr brith**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwibwyr brith**; yr enw Saesneg yw *Grizzled Skipper*, a'r enw gwyddonol yw *Pyrgus malvae*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwibiwr brith yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Pyrgus malvae***
Gwlithen fawr ger Manali, India
**Gwlithen**, **malwen wlith** neu **malwen ddu**, yw'r enw a roir i unrhyw gastropod bychan croengaled llysnafeddog o'r genws *Limax* a genera perthynol sy'n byw ar dir yn bennaf.

Mae amryw deuluoedd tacsonomig o wlithod tir yn perthyn i nifer o wahanol linachau sydd hefyd yn cynnwys malwod. O ganlyniad, nid yw'r gwahanol deuluoedd o wlithod yn perthyn yn agos, er gwaethaf y tebygrwydd o ran eu ffurf. Mae'r cyflwr di-gragen wedi ymddangos lawer gwaith yn annibynnol yn ystod y gorffennol ac felly mae'r categori "gwlithen" yn un lluosdylwythol.

Mae anatomi allanol gwlithen yn cynnwys tentaclau, mantell, cynffon, cêl, troed a weithiau cragen weddilliol.

Mae gwlithod yn ddeurywiol, gydag organau atgenhedlu gwrywaidd a benywaidd. Wedi esgor, maent yn dodwy tua deg ar hugain o wyau mewn twll yn y ddaear neu dan gysgod gwrthrych fel boncyff.

Mae gan wlithod ran bwysig yn yr ecosystem am eu bod yn bwyta deunydd planhigion sy'n pydru a ffwng. Mae'r rhan fwyaf o rywogaethau yn gyffredinolwyr, yn bwyta ystod eang o ddeunyddiau organig, gan gynnwys dail planhigion byw, madarch, a hyd yn oed celain. Mae rhai gwlithod yn ysglyfaethwyr ac yn bwyta gwlithod eraill a malwod, neu fwydod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Perverted cannibalistic hermaphrodites haunt the Pacific Northwest! "The Oyster's Garter". Theoystersgarter.com. 24 March 2008. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 13 April 2008. Cyrchwyd 15 August 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. 1 2 3  "What Do Slugs Eat?". animals.mom.me. Cyrchwyd 15 August 2016.
3. ↑  Keller, H. W.; Snell, K. L. (2002). "Feeding activities of slugs on Myxomycetes and macrofungi". *Mycologia* **94** (5): 757–760. doi:10.2307/3761690. JSTOR 3761690. PMID 21156549.. Adalwyd 15 August 2016.
4. ↑  "Worm-eating slug found in garden (**video**)". BBC News. 10 July 2008. Cyrchwyd 15 August 2016.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwibiwr brith Oberthur**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwibwyr brith Oberthur**; yr enw Saesneg yw *Oberthur's Grizzled Skipper*, a'r enw gwyddonol yw *Pyrgus armoricanus*.

Gellir ei weld drwy'r rhan fwyaf o Ewrop, ond nid yng ngwledydd Prydain. Mae ei adenydd rhwng 24–28 mm. Mae'r siani flewog yn hoff iawn o fwyta *Potentilla* a *Fragaria vesca* (llwyn mefus gwyllt).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwibiwr brith Oberthur yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pyrgus armoricanus***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Darlledwr a phregethwr oedd **Gwyn Erfyl** (9 Mehefin 1924 – 4 Mai 2007). Cynhyrchodd gyfoeth o raglenni gan greu archif o fywyd a phersonoliaethau Cymru yn ystod rhan olaf y ganrif ddiwethaf.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Gwyn Erfyl Jones yn fab i Miriam a William Tomley Jones. Fe'i magwyd ar Fferm Aberdeunant, ger Llanerfyl, yn Sir Drefaldwyn. Brawd iddo oedd y cerddor Gwilym Gwalchmai Jones. Mynychodd ysgol y pentref cyn mynd i Ysgol Uwchradd Llanfair Caereinion. Ei gredoau crefyddol dwfn a rwystrodd, fel dyn ifanc, rhag iddo ymuno â'r Fyddin ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd. Treuliodd dair blynedd adeg y rhyfel ar staff gwersylloedd carcharorion, yn bennaf yng Ngwersyll y Fenni.

Aeth ymlaen i'r brifysgol yn Aberystwyth lle dewisodd astudio athroniaeth o dan yr athronydd a'r cenedlaetholwr J. R. Jones. Gorfododd y pwnc a ddewisodd iddo ailasesu ei nod o ddod yn bregethwr, gan chwalu ei ffydd. Ar ôl graddio derbyniodd swydd darlithydd athroniaeth yng Ngholeg Harlech.

Gyrfa
-----

Ar ôl blwyddyn o waith ymchwil i'r Bwrdd Glo yn Llundain cafodd ei ordeinio ym 1954. Bu'n weinidog gyda'r Annibynwyr yn Nhrawsfynydd, Glanaman a Chaerdydd. Cychwynnodd yn y byd darlledu gan weithio yn rhan-amser ar gyfres *Y Dydd* cyn ymuno â'r staff llawn amser yn ddiweddarach. Gweithiodd hefyd ar raglen *Dan Sylw* - mwy na 40 rhifyn awr o hyd bob blwyddyn. Bu'n cyflwyno a chynhyrchu cyn dod yn is-bennaeth rhaglenni TWW ac HTV Cymru.

Enillodd enw da yn gyflym fel cyflwynydd treiddgar a diwylliedig ac fel cynhyrchydd y daeth ei raglenni yn gronicl heb ei ail o fywyd yng Nghymru a thu hwnt. Cafodd ei benodi'n Bennaeth Rhaglenni Dogfen a Chrefydd HTV Cymru'n 1980 ac ymddeol o'r swydd yn 1985.

Ef oedd golygydd *Barn* o 1975 tan 1979.

Derbyniodd radd er anrhydedd gan Brifysgol Cymru yn 1992.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod â Lisa ac roedd ganddynt pedair o ferched, yn cynnwys yr awdur a chomisiynydd teledu Angharad Jones a fu farw yn 2010. Merch arall yw Eleri Løvgreen, cyfieithydd a chynghorydd tref yng Nghaernarfon, sydd yn wraig i'r bardd, yr adlonwr a'r cyfieithydd Geraint Løvgreen.

Wedi ymddeol, bu'n weinidog lleyg. Bu farw yn 82 oed yn Ysbyty Gwynedd, Bangor, ar ôl byw am sawl blwyddyn yng Nghaernarfon.

Detholiad cyhoeddiadau
----------------------

* *Cerddi Gwyn Erfyl* (1970)
* *Dan Sylw* (1971)
* *Credaf* (1985)
* *Trwy Ddirgel Ffyrdd* (1997)
* *Cyfrol Deyrnged Jennie Eirian* (Gee, 1985).
* *Cerddi y Tad a'r Mab (-yng-Nghyfraith)*, gyda Geraint Løvgreen (2003)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) BFI - Gwyn Erfyl. Adalwyd ar 26 Medi 2020.
2. ↑  *Broadcaster Gwyn Erfyl dies aged 82*   (en) , Daily Post, 7 Mai 2007.  Cyrchwyd ar 26 Medi 2020.
3. ↑  *Marw Angharad Jones*  , Golwg360, 9 Ionawr 2010.  Cyrchwyd ar 26 Medi 2020.
4. ↑  Gwybodaeth leol
5. ↑  *Gwyn Erfyl wedi marw*  , BBC Cymru, 4 Mai 2007.  Cyrchwyd ar 26 Medi 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 72871158
* LCCN: n86060796
* ISNI: 0000 0000 2567 992X

 |
Mae **Gwylwyr Carreglefain** yn gopa mynydd a geir ym Mhenrhyn Llŷn; cyfeiriad grid SH324410. Saif i'r gogledd-ddwyrain o Nefyn.

Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 132 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 261 metr (856 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Carreg i grio arni ydy ystyr "Carreg-lefain"; sylwer fod Traeth Lafan hefyd yn

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion bach**; yr enw Saesneg yw *Small White*, a'r enw gwyddonol yw *Pieris rapae*.

Mae i'w ganfod yn Ewrop, gogledd Affrica, Asia a gwledydd Prydain. Yn ddiweddar cludwyd ef i diriogaethau newydd Gogledd America, Seland Newydd ac Awstralia, ble mae'n gwneud drwg mawr i blanhigion mwstad (*Sisybrium officinale*) a bresych.

Lled ei adenydd yw 32–47 mm (1.25–2 modfedd). Yng ngwledydd Prydain ceir dwy genhedlaeth ac fe'u gwelir yn hedfan rhwng Ebrill a Mai ac yna rhwng Gorffennaf ac Awst.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn byw gwyn bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

* Wyau
* Siani flewog
* Piwpa
* Pâr yn cymharu

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Pieris rapae***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pieris
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwibiwr y llennyrch**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwibwyr y llennyrch**; yr enw Saesneg yw *Chequered Skipper*, a'r enw gwyddonol yw *Carterocephalus palaemon*. Ystyr llennyrch yw llawer o lefydd agored mewn coedwig; unigol "llannerch".

Hyd ei adenydd yw rhwng 29 a 31 mm. Mae i'w ganfod yn yr Eidal, Portiwgal, Iwerddon, Denmarc, Sbaen, UDA, gwledydd Prydain a Gwlad Groeg. Caiff yr wyau eu dodwy yn yr Alban ar *Molinia caerulea*, yn Lloegr ar y planhigyn *Brachypodium sylvaticum* ac yn yr UDA ar *Calamagrostis purpurascens* sef ei hoff fwyd. Cânt eu dodwy rhwng Mehefin a Gorffennaf a chymerant 10 diwrnod i ddeor.

Diflannodd o Loegr yn 1976 ond cafwyd ymgais i'w ail gyflwyno yno yn yr 1990au.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwibiwr y llennyrch yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Delweddau
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Carterocephalus palaemon***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Awdur, cyfieithydd ac ysgolhaig Cymreig oedd **Gwyn Jones** (24 Mai 1907 – 6 Rhagfyr 1999). Roedd yn arbenigo yn hanes a llenyddiaeth y gwledydd Llychlynnaidd. Ganed ef ym mhentref Tredegar Newydd, yn awr ym mwrdeisdref sirol Caerffili.

Cyfieithodd nifer o weithiau i'r Saesneg, yn cynnwys *Four Icelandic Sagas* (1935), *The Vatndalers' Saga* (1944), *The Mabinogion* (1948), *Egil's Saga* (1960), *Eirik the Red and Other Icelandic Sagas* (1961) a *The Norse Atlantic Saga* (1964). Ysgrifennodd *A History of the Vikings* (1968) a *Kings, Beasts and Heroes* (1972).

Roedd hefyd yn ffigwr pwysgig mewn llenyddiaeth Saesneg Cymru. Roedd ei nofelau a chasgliadau o storïau byrion yn cynnwys *Richard Savage* (1935), *Times Like These* (1936), *The Nine Days' Wonder* (1937), *Garland of Hays* (1938), *The Buttercup Field* (1945), *The Flowers beneath the Scythe* (1952), *Shepherd's Hey* (1953) a *The Walk Home* (1962).

Ef a sefydlodd y cylchgrawn *The Welsh Review* yn 1939, a bu'n olygydd iddo hyd 1948. Cyhoeddodd dair cyfrol o ddarlithoedd ar lenyddiaeth Eingl-Gymreig: *The First Forty Years* (1957), *Being and Belonging* (1977), a *Babel and the Dragon's Tongue* (1981).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 97936279
* LCCN: n50039983
* ISNI: 0000 0003 5551 137X
* GND: 1055810099
* SELIBR: 311709
* SUDOC: 029047250
* BNF: cb120755145 (data)
* BIBSYS: 90144307
* NLA: 35252269
* NDL: 00469083
* NKC: jn20040519010
* BNE: XX900607
* CiNii: DA00483185
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Cymeriad ym mytholeg a llên gwerin Cymru a gysylltir â'r Arallfyd a'r Tylwyth Teg yw **Gwyn ap Nudd**.

Yn y chwedl Cymraeg Canol gynnar *Culhwch ac Olwen*, mae Gwyn yn cipio'r forwyn Creiddylad, ferch Lludd Llaw Ereint ar ôl iddi redeg i ffwrdd gyda Gwythyr ap Greiddawl, ymgeisydd Gwyn am ei chariad. Mae Gwyn a Gwythyr yn ymladd ei gilydd ar Galan Mai, brwydr symbolaidd efallai sy'n cynrychioli'r ymryson oesol rhwng y gaeaf a'r haf gyda Creiddylad yn cynrychioli y dduwies Natur. Yn y chwedl mae Gwyn yn un o'r rhai sy'n cynorthwyo yr arwr Culhwch i hela'r Twrch Trwyth.

Ceir cyfres o englynion cynnar yn Llyfr Du Caerfyrddin ar ffurf deialog rhwng Gwyn ap Nudd a Gwyddno Garanhir, sy'n portreadu Gwyn fel rhyfelwr nerthol heb arlliw o fytholeg o'i gwmpas. Rhestrir nifer o safleoedd brwydrau yn y gerdd, llawer ohonyn nhw yn yr Hen Ogledd.

Cyfeiria Dafydd ap Gwilym (14g) sawl gwaith at Wyn ap Nudd. Mae'n cyfeirio at y llwynog fel "edn i Wyn ap Nudd", er enghraifft, ac mae'r niwl yn "tyrau uchel eu helynt, / tylwyth Gwyn, talaith y gwynt".

Mewn chwedlau llên gwerin diweddarach mae Gwyn yn cymryd lle Arawn fel brenin Annwn. Yn y cyswllt hynny mae'n arwain Cŵn Annwn ar eu helfa wyllt trwy'r nos.

Gwyn ap Nudd yw brenin y Tylwyth Teg yn llên gwerin Cymru, a cheir sawl chwedl amdano. Mae un chwedl yn adrodd sut y daeth Sant Collen i lys Gwyn ap Nudd ym mynyddoedd Y Berwyn a'i orchfygu a dangos mai hud a lledrith yn unig oedd ei balas gwych. Yn y chwedl mae Gwyn a'i bobl yn gwisgo dillad lliw coch a glas.

Mae *gwyn* yn gytras â'r gair Gwyddeleg *fionn* ("gwyn, teg"). Ymddengys fod cysylltiad rhwng Gwyn ap Nudd a'r arwr Gwyddelig chwedlonol Fionn mac Cumhaill, oedd yn ŵyr i Nuada. Mae enw Nudd, tad Gwyn, yn ffurf Gymreig ar Nuada ac mae'r ddau yn gysylltiedig â'r duw Celtaidd Nodens.

Mae rhai ysgolheigion yn cynnig fod enw Y Berwyn yn deillio o'r ffurf Gymraeg Cynnar *bre wyn* "Allt Gwyn" (gweler hefyd Caer Drewyn, ger Corwen). Cysylltir Gwyn â llynnoedd sy'n gartref i bysgod (cf. Fionn a'r eog) a thylluanod.

Ceir cerdd adnabyddus am Gwyn ap Nudd gan Howell Elvet Lewis (Elfed).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas Parry (gol.), *Gwaith Dafydd ap Gwilym* (Caerdydd, ail arg. 1963), 26.40, 68.32.

Llyfryddiaeth
-------------

* Rachel Bromwich a D. Simon Evans (gol.), *Culhwch ac Olwen* (Caerdydd, 1988)
* T. Gwynn Jones, *Welsh Folklore and Folk-custom* (1930; arg. newydd 1979)
Gwledydd a dorrodd yn rhydd ac a gawsant annibyniaeth oddi wrth y 'DU'.
Mae gwladwriaeth y Deyrnas Unedig yn cynnwys pedair wlad a chenedl, sef yr Alban, Cymru, Gogledd Iwerddon, a Lloegr. Mae Cymru, Lloegr, a'r Alban yn ffurfio ynys Prydain Fawr, a Gogledd Iwerddon yn rhan ogledd ddwyreiniol o ynys Iwerddon. Mae Cymru, yr Alban, a (Gogledd) Iwerddon yn wledydd Celtaidd. Mae wlad Geltaidd Cernyw hefyd yn rhan o Brydain ac felly'r Deyrnas Unedig, ac ystyrid gan rai yn wlad a chenedl ychwanegol, ond yn gyfreithiol ac yn weinyddol mae hi'n sir yn Lloegr.

Lleolir llywodraeth y Deyrnas Unedig yn Llundain, ac mae hefyd gan Gymru, yr Alban, a Gogledd Iwerddon lywodraethau datganoledig. Mae Cymru a Lloegr yn rhannu'r un system gyfreithiol gydag rhywfaint o annibyniaeth i Gymru trwy Gyfraith Gyfoes Cymru, tra bo gan yr Alban a Gogledd Iwerddon systemau ar wahân eu hunain.

Mae nifer yn ystyried y Deyrnas Unedig neu Brydain yn genedl ei hunain sydd ag hunaniaeth genedlaethol Prydeindod.

Gweler hefyd
------------

* Y Gwledydd Cartref, term cyfunol am Gymru, yr Alban, Lloegr ac Iwerddon a ddefnyddir gan amlaf o fewn cyd-destun timau chwaraeon
* Ynys Brydain neu Ynys Prydain, yr enw Cymraeg traddodiadol ar yr ynys yn hanes traddodiadol Cymru.
* Ynys Manaw, cenedl Geltaidd a leolir rhwng Prydain ac Iwerddon sydd yn diriogaeth ddibynnol y Goron
* Ynysoedd Prydain, term am ynysoedd Prydain, Iwerddon, ac Ynys Manaw