recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cymunedau Gwlad yr Iâ
**Cymunedau Gwlad yr Iâ**

Yn y delwedd:

* Gwyrdd = Austur-Skaftafellssýsla
* Piws = Vestur-Skaftafellssýsla

n·s·g
Cymunedau a Siroedd Gwlad yr Iâ

**Siroedd**  

Árnessýsla | Austur-Barðastrandarsýsla | Austur-Húnavatnssýsla | Austur-Skaftafellssýsla | Borgarfjarðarsýsla | Dalasýsla | Eyjafjarðarsýsla | Gullbringusýsla | Kjósarsýsla | Mýrasýsla | Norður-Ísafjarðarsýsla | Norður-Múlasýsla | Norður-Þingeyjarsýsla | Rangárvallasýsla | Skagafjarðarsýsla | Snæfells- og Hnappadalssýsla |  Strandasýsla |Suður-Múlasýsla | Suður-Þingeyjarsýsla | Vestur-Barðastrandarsýsla | Vestur-Húnavatnssýsla | Vestur-Ísafjarðarsýsla | Vestur-Skaftafellssýsla
**Trefi annibynnol**  

Akranes | Akureyri | Bolungarvík | Dalvík | Eskifjörður | Garðabær | Grindavík | Grundarfjörður | Hafnarfjörður | Húsavík | Ísafjörður | Keflavík | Kópavogur | Neskaupstaður | Njarðvík | Ólafsfjörður | Ólafsvík | Reykjavík | Sauðárkrókur | Selfoss | Seltjarnarnes | Seyðisfjörður | Siglufjörður | Vestmannaeyjar

---

**Cymunedau**  

**Norðvesturkjördæmi**  

Akraneskaupstaður | Hvalfjarðarsveit | Skorradalshreppur | Borgarbyggð | Eyja- og Miklaholtshreppur | Snæfellsbær | Grundarfjarðarbær | Helgafellssveit | Stykkishólmsbær | Dalabyggð | Reykhólahreppur | Vesturbyggð | Tálknafjarðarhreppur | Bolungarvíkurkaupstaður | Ísafjarðarbær | Súðavíkurhreppur | Árneshreppur | Kaldrananeshreppur | Strandabyggð | Bæjarhreppur | Húnaþing vestra | Húnavatnshreppur | Blönduósbær | Höfðahreppur | Skagabyggð | Sveitarfélagið Skagafjörður | Akrahreppur
  
  
**Norðausturkjördæmi**  

Fjallabyggð | Grímseyjarhreppur | Dalvíkurbyggð | Arnarneshreppur | Hörgárbyggð | Akureyrarkaupstaður | Eyjafjarðarsveit | Svalbarðsstrandarhreppur | Grýtubakkahreppur | Þingeyjarsveit | Skútustaðahreppur | Aðaldælahreppur | Norðurþing | Tjörneshreppur | Svalbarðshreppur | Langanesbyggð | Vopnafjarðarhreppur | Fljótsdalshérað | Fljótsdalshreppur | Borgarfjarðarhreppur | Seyðisfjarðarkaupstaður | Fjarðabyggð | Breiðdalshreppur | Djúpavogshreppur
  
  
**Suðurkjördæmi**  

Sveitarfélagið Hornafjörður | Skaftárhreppur | Mýrdalshreppur | Rangárþing eystra | Rangárþing ytra | Ásahreppur | Vestmannaeyjabær | Flóahreppur | Sveitarfélagið Árborg | Skeiða- og Gnúpverjahreppur | Hrunamannahreppur | Bláskógabyggð | Grímsnes- og Grafningshreppur | Hveragerðisbær | Sveitarfélagið Ölfus | Grindavíkurkaupstaður | Sandgerðisbær | Sveitarfélagið Garður | Reykjanesbær | Sveitarfélagið Vogar
  
  
**Suðvesturkjördæmi**  

Hafnarfjarðarkaupstaður | Garðabær | Sveitarfélagið Álftanes | Kópavogsbær | Seltjarnarneskaupstaður | Mosfellsbær | Kjósarhreppur
  
  
**Reykjavíkurkjördæmi suður og Reykjavíkurkjördæmi norður**  

Reykjavík
Cymry sydd â llinach hollol neu'n rhannol Eidalaidd yw'r **Cymry Eidalaidd**. Digwyddodd y mwyafrif o ymfudo o'r Eidal i Gymru yn y 19eg ganrif a dechrau'r 20g, ac ymgartrefodd y nifer fwyaf ohonynt yn Sir Forgannwg a Chasnewydd.

Hanes yr ymfudo
---------------

Daw nifer o fewnfudwyr Eidalaidd i Gymru o'r Apenninau, yn enwedig tref Bardi, a sefydlon nhw rhwydwaith o gaffis, parlyrau hufen iâ, a siopau pysgod a sglodion yng Nghymru o'r 1890au ymlaen. Yn y Rhondda cafodd eu galw'n "Bracchis" ar ôl perchennog caffi o'r adeg gynnar o fewnfudo. Aeth y brodyr Frank ac Aldo Berni, a ddechreuodd busnes ym Merthyr Tudful, ymlaen i sefylu'r gadwyn Berni Inn.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, datganwyd bod Cymry Eidalaidd heb ddinasyddiaeth Brydeinig yn estroniaid gelyn a chafodd nifer eu caethiwo ar Ynys Manaw neu yng Nghanada. Bu farw 53 o Gymry Eidalaidd pan suddwyd yr *Arandora Star* ym 1940.

Cymry Eidalaidd enwog
---------------------

* Victor Spinetti, actor
* Joe Calzaghe, paffiwr
* Enzo Maccarinelli, paffiwr
* Pino Palladino, cerddor
* David D'Auria, pêl-droediwr
* Donato Nardiello, pêl-droediwr
* Daniel Nardiello, pêl-droediwr
* Robert Sidoli, chwaraewr rygbi
* Peter Sidoli, chwaraewr rygbi
* Andrew Vicari, arlunydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Bardi - The Italian Connection Archifwyd 2011-10-05 yn y Peiriant Wayback.
2. 1 2 3  Gwyddoniadur Cymru yr Academi Gymreig (2008).
3. ↑  (Saesneg) Service marks 70th anniversary of ship tragedy. BBC (2 Gorffennaf 2010).

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Amici Val Ceno Galles
* BBC Cymru – Eidalwyr yng Nghymru
Pentref ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf yw **Abercwmboi**. Saif ar y ffordd B4275, i'r de-ddwyrain o dref Aberdâr, ac ar lan Afon Cynon.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Vikki Howells (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Beth Winter (Llafur).

Tarddiad yr enw
---------------

Anaml ceir cyfuno aber a cwm mewn enw lle. Yn ôl Gwynedd O. Pierce, mae'n debyg taw nant o'r enw Confoe yw ail elfen yr enw a throdd dros amser yn "cwmboi", gyda'r acen ar y sillaf olaf. Mae'n bosib hefyd nad yw'r elfen "aber" yn cyfeirio at y man lle rhed y nant i Afon Cynon, ond yn hytrach mewn ystyr ffrwd neu nant yn syml. Mae'r ystyr hon o "aber" mewn enwau lleoedd yn gyffredin yn y gogledd, ond mae'n bosib taw Abercwmboi yw un o'r ychydig o enghreifftiau yn y de.

Enwogion
--------

* S.O. Davies, gwleidydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
2. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014
3. ↑  Gwynedd O. Pierce, Tomos Roberts a Hywel Wyn Owen. *Ar Draws Gwlad: Ysgrifau ar Enwau Lleoedd* (Llanrwst, Gwasg Carreg Gwalch, 1997), t. 7.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Rhondda Cynon Taf**

**Trefi**  

Aberdâr  **·** Aberpennar  **·** Glynrhedynog  **·** Llantrisant  **·** Pontypridd  **·** Y Porth  **·** Tonypandy  **·** Treorci
  
**Pentrefi**  

Aberaman  **·** Abercwmboi  **·** Abercynon  **·** Abernant  **·** Y Beddau  **·** Blaenclydach  **·** Blaencwm  **·** Blaenllechau  **·** Blaenrhondda  **·** Brynna  **·** Brynsadler  **·** Cefn Rhigos  **·** Cefnpennar  **·** Cilfynydd  **·** Coed-elái  **·** Coed-y-cwm  **·** Cwmaman  **·** Cwm-bach  **·** Cwm Clydach  **·** Cwmdâr  **·** Cwm-parc  **·** Cwmpennar  **·** Y Cymer  **·** Dinas Rhondda  **·** Y Ddraenen Wen  **·** Efail Isaf  **·** Fernhill  **·** Ffynnon Taf  **·** Y Gelli  **·** Gilfach Goch  **·** Glan-bad  **·** Glyn-coch  **·** Glyn-taf  **·** Y Groes-faen  **·** Hirwaun  **·** Llanharan  **·** Llanhari  **·** Llanilltud Faerdref  **·** Llanwynno  **·** Llwydcoed  **·** Llwynypïa  **·** Y Maerdy  **·** Meisgyn  **·** Nantgarw  **·** Penderyn  **·** Pendyrus  **·** Penrhiw-ceibr  **·** Penrhiw-fer  **·** Penrhys  **·** Pentre  **·** Pentre'r Eglwys  **·** Pen-yr-englyn  **·** Pen-y-graig  **·** Pen-y-waun  **·** Pont-y-clun  **·** Pont-y-gwaith  **·** Y Rhigos  **·** Rhydyfelin  **·** Ton Pentre  **·** Ton-teg  **·** Tonyrefail  **·** Tonysguboriau  **·** Trealaw  **·** Trebanog  **·** Trecynon  **·** Trefforest  **·** Trehafod  **·** Treherbert  **·** Trehopcyn  **·** Trewiliam  **·** Tynewydd  **·** Wattstown  **·** Ynys-hir  **·** Ynysmaerdy  **·** Ynysybŵl  **·** Ystrad Rhondda
Credir fod **Abercuawg** yn enw cynnar ar aber afon Dulas, ffrwd sy'n aberu yn Afon Dyfi ger Machynlleth, Powys. Mae ganddo arwyddocad arbennig yn llenyddiaeth Cymru, yn y Gymraeg a'r Saesneg fel ei gilydd.

Er nad yw'r enw ei hun wedi goroesi fel enw lle, ceir hen blasdy o'r enw Dol Cuog (*Dol Cuawg*) ym Mhenegoes, ger Machynlleth.

Ceir y cyfeiriad cynharaf ar glawr yn y gerdd 'Claf Abercuawg', dilyniant o englynion a gyfansoddwyd gan fardd anhysbys yn y 9fed neu'r 10g ac sy'n rhan o gylch Canu Llywarch Hen. Yn y gerdd honno mae rhyfelwr claf yn cwyno am na all fynd i ryfela bellach. Cyfeiria sawl gwaith at ganu'r gog, sy'n dwyshau ei dristwch:

Yn Aber Cuawc yt ganant gogeu
Ar gangheu blodeuawc:
Gwae claf a'e clyw yn vodawc.
Cyfieithwyd y gerdd i'r Saesneg gan Edward Thomas a'i chyhoeddi yn ei gyfrol ddylanwadol *Beautiful Wales* (1905).

Yn ei ddarlith adnabyddus *Abercuawg* (1977), ceisiodd y bardd cenedlaetholgar R. S. Thomas ddiffinio hanfod Cymru a Chymreictod gan gyfeirio sawl gwaith at Abercuawg a'r hen gerdd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ifor Williams (gol.), *Canu Llywarch Hen* (Caerdydd, 1935), tud. 162.
2. ↑  *Canu Llywarch Hen*, cerdd VI.
Iaith gyffredin a chymysgiaith o'r Ddaneg a'r Norwyeg, y ddwy ohonynt yn ieithoedd Germanaidd Gogleddol, yw **Dano-Norwyeg** (*dansk-norsk*) a ddatblygodd ymhlith uchelwyr yn ninasoedd Norwy yn y 18g ac a barhaodd trwy gydol y 19g. Daeth y ffurf ieithyddol hon i'r amlwg yng nghyfnod diweddar Denmarc–Norwy, pan oedd Daneg yn iaith swyddogol y deyrnas, a pharhaodd y Ddaneg yn brif iaith ysgrifenedig Norwy er i'r wlad honno arwahanu oddi ar Ddenmarc ac uno â Sweden ym 1814. Roedd y Ddano-Norwyeg mwy neu lai yn unfath â'r Ddaneg ond ynganiad ei geirfa wedi addasu at yr acen Norwyaidd. Tafodieithoedd Norwyeg lleol oedd iaith y werin ar draws Norwy.

Y frwydr ieithyddol
-------------------

*Gweler hefyd: Ieithoedd Norwy.*
Yn sgil twf cenedlaetholdeb Rhamantaidd a'r deffroad diwylliannol yn y 19g, cychwynnwyd dadl ynglŷn ag iaith genedlaethol Norwy. Cytunodd llenorion a ffigurau diwylliannol eraill y wlad bod yn rhaid fabwysiadu ffurf ysgrifenedig ar Norwyeg a oedd yn gwrthod tra-arglwyddiaeth y Ddaneg. 

Rhennid y frwydr ieithyddol rhwng y rhai oedd yn dadlau dros greu iaith genedlaethol newydd i'w mabwysiadu ar unwaith, a'r rhai oedd o blaid datblygu Norwyeg ysgrifenedig yn raddol ac yn naturiol. Y prif ladmerydd dros ffurfio safon lenyddol o'r newydd oedd yr ieithydd Ivar Aasen. Cynhyrchodd Aasen *Landsmaal* ("iaith gwlad"), iaith ysgrifenedig ar sail tafodieithoedd hynafaidd gorllewin Norwy. Ei nod oedd creu ffurf ysgrifenedig a oedd yn debycach i iaith lafar gwlad ac felly'n addas i hyrwyddo llythrennedd, ac o ganlyniad addysg a thaliadau democrataidd, ymhlith y werin. Ar ochr arall y ddadl, rhoddwyd yr enw *Riksmaal* ("iaith genedlaethol") ar ffurf ysgrifenedig oedd yn debycach i Ddano-Norwyeg ac yn adlewyrchu iaith lafar yr uchelwyr. Dadleuodd yr addysgwr Knud Knudsen dros ddatblygu Norwyeg ysgrifenedig yn raddol ar sail ynganiadau'r dosbarthiadau uchaf, a *Riksmaal* oedd y ffurf gynnar ar *bokmål* ("iaith y llyfr"). Dilynwyd esiampl Knudsen gan y mwyafrif o lenorion Norwyaidd, gan gynnwys Bjørnstjerne Bjørnson ac Henrik Ibsen, ac mae eu gweithiau hwy yn debycach o lawer i Ddaneg nac i Norwyeg modern. Ymhlith y rhai i gefnogi achos *Landsmaal* oedd Aasmund Olafsson Vinje ac Arne Garborg, a mabwysiadwyd y ffurf honno yn iaith lenyddol a elwir yn ddiweddarach yn *nynorsk* ("Norwyeg newydd").

Ym 1885, pleidleisiodd y Storting, senedd Norwy, dros roddi statws cyfartal i *Riksmaal* a *Landsmaal* mewn dogfennau llywodraethol a defnyddiau swyddogol eraill. Yn 1892, rhoddwyd hawl i bob ardal ysgol yn Norwy benderfynu pa ffurf ar yr iaith i'w defnyddio yn yr ysgol leol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jan Sjåvik, *Historical Dictionary of Norway* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2008), tt. 123–25.
Ardal yn rhan ddeheuol Alsace yn Ffrainc yw **Sundgau**. Ffurfin ei ffîn ddeheuol gan ffîn y Swistir a mynyddoedd Jura, yn y dwyrain gan ddyffryn afon Rhein, yn y gogledd gan Mulhouse ac yn y gorllewin gan Fwlch Belfort. Y brif ddinas yw Altkirch. Daw'r enw o'r Almaeneg, yn golygu "gwlad y de".

Llifa afon Ill trwy'r ardal, o'r de i'r gogledd, i ymuno ag afon Rhein. Ardal amaethyddol ydyw yn bennaf. Mae'r pysgod ar yr arfbais yn cyfeirio at y pysgod Carp a gedwid gan y mynachod mewn llynnoedd bychain yn y cylch. Mae *carpe frite* yn parhau i fod yn fwyd nodweddiadol o'r ardal.

Yn y ganrif 1af CC, roedd yr ardal yma yn nhiriogaeth llwyth Galaidd y Sequani. Ymsefydlodd Almaenwyr yn yr ardal wedi i'r Sequani alw hurfilwyr Almaenig dan Ariovistus i'w hamddiffyn rhag llwyth yr Aedui tua 70 CC. Gorchfygwyd Ariovistus gan Iŵl Cesar yn 58 CC. Yn 405, croesodd yr Alamani afon Rhein i feddiannu'r diriogaeth, yna daeth yn eiddo'r Ffranciaid, a daeth yn rhan o deyrnas Austrasia.

Tua 750, rhannwyd Dugiaeth Alsace yn ddwy ran, Nordgau a Sundgau. Yn ddiweddarach, daeth yn eiddo rheolwyr Habsburg dugiaeth Awstria. Daeth yn eiddo Ffrainc ar ddiwedd y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain, yma gyda'r gweddill o Alsace daeth yn rhan o'r Almaen yn 1870 wedi'r rhyfel rhwng Ffraic a Prwsia. Ymladdwyd rhai o frydrau cyntaf y Rhyfel Byd Cyntaf yma yn Awst 1914. Yn 1918, dychwelodd y Sundgau i Ffrainc gyda'r gweddill o Alsace.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn ffrigad Ynys y Dyrchafael** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar ffrigad y Dyrchafael) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Fregata aquila***; yr enw Saesneg arno yw *Ascension frigate bird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Ffrigad (Lladin: *Fregatidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *F. aquila*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aderyn ffrigad Ynys y Dyrchafael yn perthyn i deulu'r Adar Ffrigad (Lladin: *Fregatidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn ffrigad Ynys y Dyrchafael | Fregata aquila |  |
|
| Aderyn ffrigad Ynys y Nadolig | Fregata andrewsi |  |
|
| Aderyn ffrigad bach | Fregata ariel |  |
|
| Aderyn ffrigad gwych | Fregata magnificens |  |
|
| Aderyn ffrigad mawr | Fregata minor |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn ffrigad Ynys y Dyrchafael** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyddonydd o'r Undeb Sofietaidd yw **Tatyana Golikova** (Rwseg: Татья́на Алексе́евна Го́ликова; ganed 9 Chwefror 1966), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd.

Manylion personol
-----------------

Ganed Tatyana Golikova ar 9 Chwefror 1966 yn Mytishchi ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Economeg Plekhanov, Rwsia a Phrifysgol Peirianneg ac Economeg Sant Petersburg. Priododd Tatyana Golikova gyda Viktor Khristenko. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Urdd Anrhydedd, Urdd Teilyngdod "Am waith dros yr Henwlad", Dosbarth Iaf, Urdd Teilyngdod "Am waith dros yr Henwlad", Dosbarth II, Urdd Teilyngdod "Am waith dros yr Henwlad", Dosbarth III, Urdd Teilyngdod "Am waith dros yr Henwlad", Dosbarth IV, Urdd Cyfeillgarwch, urdd am Wasanaeth dros yr Henwlad, Dosbarth II, Medal Stolypin P. A. Urdd Teilyngdod República del Daguestan, Gwobr Rwsiaidd, Tystysgrif er Anrhydedd Arlywydd Ffederasiwn Rwsia, Tystysgrif Teilyngdod Ffederasiwn Rwsia ac Urdd y Dywysoges Olga.

Gyrfa
-----

Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethur Nauk mewn Economeg.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol Arianeg Ffederasiwn Rwsia

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 58530676
* LCCN: n2007041650

 |
Mae **Alarch Bewick** (*Cygnus columbianus bewickii* neu *Cygnus bewickii*) yn aelod o'r teulu Anatidae (elyrch, gwyddau a hwyaid). Mae'n aderyn cyffredin trwy'r rhan fwyaf o Ewrop a rhannau gorllewinol o Asia. Cafodd ei enwi ar ôl yr arlunydd Thomas Bewick.

Alarch Bewick yw'r lleiaf o'r tri alarch sy'n nythu yn Ewrop, yn mesur 115–127 cm a 170–195 cm ar draws yr adenydd. Mae'n edrych yn debyg i Alarch y Gogledd, ond mae'n llai a'i wddf yn fyrrach. Fel Alarch y Gogledd, mae patrwm o ddu a melyn ar y pig, ond mae mwy o ddu nag o felyn ar big Alarch Bewick, tra mae Alarch y Gogledd yn dangos mwy o felyn nag o ddu.

Mae yn nythu yn yr Arctig ar draws gogledd Rwsia, ar wlyptiroedd. Mae'r elyrch yma yn paru am oes. Yn y gaeaf mae'r adar sy'n nythu yn y gorllewin yn symud tua'r de a'r gorllewin i aeafu yn yr Iseldiroedd a Phrydain. Mae'r adar sy'n nythu yn y dwyrain yn gaeafu yn Japan a Tsieina.

Nid yw Alarch Bewick yn nythu yng Nghymru, a nifer fechan sy'n gaeafu yma fel rheol. Weithiau gellir gweld rhai ymysg heidiau o Alarch y Gogledd.

Enwau yn yr ieithoedd Celtaidd
------------------------------

Dyma enw'r aderyn hwn mewn rhai o'r ieithoedd Celtaidd eraill:

* Gwyddeleg: Eala Bhewick
* Llydaweg: Alarc'h Bewick

Cyfeiriadau
-----------
*Fregata magnificens*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn ffrigad gwych** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar ffrigad gwych) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Fregata magnificens***; yr enw Saesneg arno yw *Magnificent frigate bird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Ffrigad (Lladin: *Fregatidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *F. magnificens*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aderyn ffrigad gwych yn perthyn i deulu'r Adar Ffrigad (Lladin: *Fregatidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn ffrigad Ynys y Dyrchafael | Fregata aquila |  |
|
| Aderyn ffrigad Ynys y Nadolig | Fregata andrewsi |  |
|
| Aderyn ffrigad bach | Fregata ariel |  |
|
| Aderyn ffrigad gwych | Fregata magnificens |  |
|
| Aderyn ffrigad mawr | Fregata minor |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn ffrigad gwych** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Dynes gyda tabwrdd/tambwrîn o gardyn post Ffrengig, 1910
Offeryn cerddorol syml a chynnar yw'r **tambwrîn** a elwir hefyd weithiau yn *tambwrdd*. Daw o'r Ffrangeg drwy'r Saesneg, *tambourine*. Gall **tabwrdd** hefyd gyfeirio at ddrwm bychan (heb glychau) a elwir yn *tabor* yn Ffrangeg.

Cenir y tabwrdd fel rheol fel ychwanegiad i offerynnau eraill megis gitâr a hefyd drymiau mwy datblygedig. Yn aml cenir y tabwrdd gan ganwr mewn grŵp neu fand pop neu werin.

Gwneithuriad
------------

'Daira' tambwrîn Persieg, murlun o Balas Jehel Sotun yn Isfahan, 17g
Yn draddodiadol bydd gan y tabwrdd groen anifail (llo neu afr) wedi ei ymestyn dros ffrâm crwn a chlychau neu symbalau bychain wedi eu cynnwys tu fewn i'r ffrâm bren hwnnw. Bellach defnyddir croen artiffisial a gwneir y ffrâm fel rheol o blastig. Yn ogystal â defnydd cerddorol fe ddefnyddir y tabwrdd hefyd mewn perfformiadau gymnasteg a dawns er mwyn creu effaith a dod ag amrywiaeth.

Amrywiaethau rhanbarthol
------------------------

Ceir amrywiaethau o'r tabwrdd ar draws y byd gan ei fod yn un o'r offerynnau symlaf a chynharaf gan ddynol ryw ac yn hawdd i'r gyhyrchu.

* **Pandero** - drwm Basgeg. Gelwir yr offeryn yn Pandeiro (Portiwgaleg), *tambour de basque* (Ffrangeg), *tamburello basco* (Eidaleg).
* **Tamborí** - drwm Catalaneg un llaw â llaw ddwbl, wedi'i chwarae ar y cyd â'r *flabiol* gan un chwaraewr (y Tambourinaire) yn y Cobla, Capel Sardana.
* **Tamburello** - a ddefyddir yn nhraddodiad canu gwerin Yr Eidal.
* **Riq** - tabwrdd yn y gwledydd Arabaidd,
* **Daf** - Iran
* **Daria** - yw'r gair mewn sawl iaith yng Nghanolbarth Asia.
* **Pandeiro** - yn offeryn bwysig yng ngherddoriaeth werin Brasil.

Arddull canu'r tambwrîn
-----------------------

Gellir taro'r tambwrîn â'r bysedd, cledr y llaw, dwrn neu ffyn. Mewn dawnsfeydd, mae'r tambwrîn yn aml yn cael ei daro yn erbyn y penelin neu'r pen-glin. Yn ogystal, gellir cynhyrchu cylch sain hirach yn ogystal â'r cylch clampio trwy ysgwyd neu drwy rwbio gyda'r baw dros y croen.

Tambwrîn mewn cerddoriaeth Gymraeg
----------------------------------

Gwneir defnydd o'r tambwrîn mewn cerddoriaeth gyfoes Gymraeg ers degawdau. Byddai nifer o grwpiau cynnar y Sîn Roc Gymraeg yn defnyddio'r offeryn syml a rhad er mwyn ychwanegu at naws y gerddoriaeth.

Etymoleg
--------

Benthyciad o'r Saesneg Canol, "tabour", neu’n uniongyrchol o’r Hen Ffrangeg yw "tabwrdd" gyda'r -dd ar diwedd y gair o dan ddylanwad y gair "bwrdd". gan roi'r lluosog "tabyrddau". Mae'n golygu 'drwm bychan' ond gall hefyd olygu tambwrîn.

Daw'r gair "tambwrîn" o'r bychanig Ffrengig o tambour, Tambourine, "drwm", o'r Arabeg ṭambūr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Duden online
2. ↑   tabwrdd. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 11 Awst 2022.
3. ↑  W. H. Worrell, "Notes on the Arabic Names of Certain Musical Instruments", *Journal of the American Oriental Society* 68:1 (Ionawr–Mawrth 1948), tt.66–8
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn dreingwt Temminck** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: adar dreingwt Temminck) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Orthonyx temminckii***; yr enw Saesneg arno yw *Spine-tailed logrunner*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. temminckii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aderyn dreingwt Temminck yn perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn dreingwt Spalding | Orthonyx spaldingii |  |
|
| Aderyn dreingwt Temminck | Orthonyx temminckii |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn dreingwt Temminck** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Golygydd a llenor Cymreig oedd **Arthur Hughes** (2 Ionawr 1878 – 25 Mehefin 1965), a gofir fel golygydd dwy flodeugerdd ac fel gŵr a gyfranodd yn sylweddol i fywyd diwyllianol Y Wladfa ym Mhatagonia.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Arthur Huhges yn Nhalsarnau, Meirionnydd, yn 1878, yn fab i'r meddyg John Hughes Jones a'i wraig Annie, sy'n fwy adnabyddus wrth ei henw barddol Gwyneth Vaughan.

Roedd yn feirniad llenyddol craff a ymddiddorai mewn barddoniaeth Gymraeg. Golygodd ddwy flodeugerdd bwysig yn y 1900au, sef *Cywyddau Cymru* (1909) a *Gemau'r Gogynfeirdd* (1910). Ymfudodd i Batagonia y flwyddyn wedyn a bu'n byw yno am weddill ei oes. Ysgrifennodd nifer o erthyglau i gylchgronau Cymraeg.

Roedd yn dad i Irma Hughes de Jones.

Llyfryddiaeth
-------------

### Golygydd

* *Cywyddau Cymru* (Jarvis a Foster, Bangor, 1909; ail argraffiad, Bangor 1926)
* *Gemau'r Gogynfeirdd* (1910)

### Erthygl amdano

* Thomas Parry, 'Arthur Hughes', *Taliesin*, rhif 38, 1979.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Y Bywgraffiadur Cymreig - Hughes, Arthur.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 5209155286621587180007

 |
Meddyg o Iemen oedd **Abdullah Hamood Mohammed Alkhamesi** (28 Mawrth 1941 – 31 Awst 2017).

Ganwyd yn Sana'a, yn fab i Hamood Alkhamesi a oedd yn feddyg llysiau i Ahmad bin Yahya, Brenin ac Imam Gogledd Iemen. Enillodd Abdullah ysgoloriaeth i'r Undeb Sofietaidd ym 1959 ac astudiodd yn Athrofa Feddygol Odessa Pirogov. Yno, fe briododd Svetlana Petrovna ym 1965, a chawsant pedwar plant yn ystod y briodas. Dychwelodd Abdullah i Iemen gyda'i wraig ym 1967, yng nghanol y rhyfel cartref (1962–70). Efe oedd un o'r meddygon hyfforddedig cyntaf yn y wlad, ac arweiniodd yr undeb feddygol gyntaf i ennill cydnabyddiaeth o amhleidioldeb y doctoriaid gan ddwy ochr y rhyfel. Gweithiodd hefyd gyda Sefydliad Iechyd y Byd i frwydro'n erbyn clefydau trofannol megis bilharzia a malaria. Enillodd gradd meistr mewn rheolaeth feddygol o Brifysgol Moscfa ym 1973.

Fe sefydlodd adran Cymdeithas y Cilgant Coch yn Iemen ym 1973. Fel ysgrifennydd cyffredinol, llwyddodd i ddod ag ambiwlansiau, clinigau 24-awr, a llinellau ffôn brys i Iemen. Trwy'r Cilgant Coch yn Iemen, darparodd gymorth argyfwng ar draws Corn Affrica a rhanbarth y Gwlff, er enghraifft yn ystod daeargrynfeydd yn Dhamar, Gogledd Iemen, ym 1982 ac Iran ym 1990. Wedi'r rhyfel cafodd Abdullah ei benodi'n bennaeth ar uno gwasanaethau meddygol y gogledd a'r de gan yr Arlywydd Ibrahim al-Hamdi. Treuliodd y cyfnod o 1974 hyd uno'r wlad ym 1990 yn teithio yn ôl ac ymlaen i Aden i drafod, hyd yn oed mewn adegau o drais.

Ymddeolodd o'r Cilgant Coch yn Iemen yn 2002 a sefydlodd clinig di-dâl lleol. Yn nhymor y gwanwyn 2017, cafodd afiechyd ac roedd angen arno lawdriniaeth ar y galon. Cafodd un lawdriniaeth ym mis Awst, ond nid oedd modd iddo dderbyn rhagor o driniaeth oherwydd y rhyfel cartref ac ni allai gael ei symud tramor oherwydd cyfyngiadau gan Sawdi Arabia. Bu farw yn 76 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Abdullah Alkhamesi obituary, *The Guardian* (24 Hydref 2017). Adalwyd ar 28 Hydref 2017.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **bachadain fylchog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **bachadenydd bylchog**; yr enw Saesneg yw *Scalloped Hook-tip*, a'r enw gwyddonol yw *Falcaria lacertinaria*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Siani flewog

Wedi deor o'i ŵy mae'r bachadain fylchog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Tarddiad system gyfesurynnol Cartesaidd, wedi'i ddangos gydag *O*.
Mewn mathemateg, mae **tarddiad** gofod Ewclidaidd yn bwynt ac yn lleoliad arbennig, a ddynodir fel arfer gan y llythyren *O*, ac a ddefnyddir fel pwynt cyfeirio sefydlog ar gyfer geometreg y gofod o'i amgylch.

Mewn problemau ffisegol, mae'r dewis o darddiad yn aml yn fympwyol, sy'n golygu y bydd unrhyw ddewis yn rhoi yr un ateb yn y pen draw. Mae hyn yn caniatáu dewis pwynt tarddiad sy'n gwneud y fathemateg mor syml â phosib, yn aml trwy fanteisio ar ryw fath o gymesuredd geometrig.

System gyfesurynnol Cartesaidd
------------------------------

 *Prif erthygl: System gyfesurynnol Cartesaidd*
Mewn system gyfesurynnol Cartesaidd, y tarddiad yw'r pwynt lle mae echelinau'r system yn croesi. Mae'r tarddiad hwn yn rhannu'r ddwy echelin yn ddau hanner: yr isechelin positif a'r isechel negatif. Yna gellir lleoli pwyntiau gan gyfeirio at y tarddiad trwy roi eu cyfesurynnau (mewn rhifau), h.y. tafluniad o'u lleoliad ar hyd pob echelin, naill ai yn y cyfeiriad positif neu'r negatif. Mae cyfesurynnau'r tarddiad bob amser yn sero, er enghraifft (0,0) mewn dau ddimensiwn, a (0,0,0) mewn tri dimensiwn.

Systemau cyfesurynnol eraill
----------------------------

Mewn system gyfesurynnol pegynlinol (*polar coordinate system*), gellir galw'r tarddiad hefyd yn 'begwn'. Nid oes ganddo'i hun gyfesurynnau pegynliniol sydd wedi'u diffinio'n glir, oherwydd bod cyd-gysylltiadau pegynliniol unrhyw bwynt yn cynnwys yr ongl a wneir gan yr echelin-x positif a'r pelydr o'r tarddiad i'r pwynt, ac nid yw'r pelydryn hwn wedi'i ddiffinio'n glir ar gyfer y tarddiad ei hun.

Gellir cyfeirio darddiad y plân cymhleth fel y pwynt lle mae echelin real ac echelin ddychmygol yn croestorri. Mewn geiriau eraill, dyma'r rhif cymhleth sero.

Termau
------

* hafaliad pegynlinol - *polar equation*

Gweler hefyd
------------

* Geometreg ddadansoddol
* Graff llinell

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Madsen, David A. (2001), *Engineering Drawing and Design*, Delmar drafting series, Thompson Learning, p. 120, ISBN 9780766816343, .
2. ↑  Pontrjagin, Lev S. (1984), *Learning higher mathematics*, Springer series in Soviet mathematics, Springer-Verlag, p. 73, ISBN 9783540123514.
3. ↑  Tanton, James Stuart (2005), *Encyclopedia of Mathematics*, Infobase Publishing, ISBN 9780816051243, .
4. ↑  Gonzalez, Mario (1991), *Classical Complex Analysis*, Chapman & Hall Pure and Applied Mathematics, CRC Press, ISBN 9780824784157.
Roedd **Daniel Gooch** (24 Awst 1816 – 15 Hydref 1889) yn beiriannydd, enwog am ei waith efo Rheilffordd y Great Western.

Ganwyd Gooch yn Bedlington. Daeth yn beiriannydd yn ffatri locomotifau Edward Pease a Robert Stephenson yn Newcastle upon Tyne, ac wedyn yng Ngwaith Haearn Tredegar. Daeth yn orychwylydd locomotifau i Reilffordd y Great Western ym 1837, yn 21 oed. Roedd ei locomotifau'n gyflymach na locomotifau rheilffyrdd eraill, oherwydd lled y cledrau, 7 troedfedd yn hytrach na led safonol y rheilffyrdd eraill. Cynlluniodd o gyfanswm o 340 math gwahanol o locomotifau. Cynlluniodd o Gwaith Rheilffordd Swindon. Gadawodd y rheilffordd ym 1864 i ganolbwyntio ar ddatblygiad cysylltiad telegraffig, a daeth yn gadeirydd y Cwmni Adeiladwaith a Cynhaliaeth Telegraff (Telcon) ac yn gyfarwyddwr Cwmni Telegraff Anglo-American. Goruchwyliodd ef osodiad y cebl cyntaf dros y Môr Iwerydd ym 1866, ac un arall o Brest i Ganada ym 1869. Ym 1865, daeth yn Aelod Seneddol i Cricklade hyd at 1885. Ym 1865, daeth yn gadeirydd Rheilffordd y Great Western.

Bu farw Gooch ar 15 Hydref 1889.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Grace's Guide
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Joko Anwar yw ***A Copy of My Mind*** a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yn Indonesia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Indoneseg a hynny gan Joko Anwar. 

 Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Indoneseg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Joko Anwar ar 3 Ionawr 1976 ym Medan. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2003 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Bandung Institute of Technology.

Derbyniad
---------


Cafodd ei henwebu am y gwobrau canlynol: IFFR audience award.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Joko Anwar nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A Copy of My Mind |  | Indonesia | Indoneseg | 2015-01-01 |
| *Ajang Ajeng* |  | Indonesia |  |  |
| Gundala |  | Indonesia | Indoneseg | 2019-01-01 |
| Janji Joni |  | Indonesia | Indoneseg | 2005-04-27 |
| *Joni Be Brave* |  | Indonesia | Indoneseg | 2003-12-08 |
| Kala |  | Indonesia | Indoneseg | 2007-04-19 |
| *Modus Anomali* |  | Indonesia | SaesnegIndoneseg | 2012-04-26 |
| Pengabdi Setan (ffilm, 2017 ) |  | Indonesia | Indoneseg | 2017-09-28 |
| Perempuan Tanah Jahanam |  | Indonesia | IndonesegJafaneg | 2019-01-01 |
| Pintu Terlarang |  | Indonesia | Indoneseg | 2009-01-22 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.
Mae **demeclocyclin** (INN, BAN, USAN), sydd â’r enwau brand Declomycin, Declostatin, Ledermycin, Bioterciclin, Deganol, Deteclo yn ogystal â Detravis, Meciclin, Mexocine, Clortetrin, yn wrthfiotic tetracyclin lled-synthetig sy’n deillio o rywogaeth o Streptomyces aureofaciens. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₁H₂₁ClN₂O₈. Mae demeclocyclin yn gynhwysyn actif yn Declomycin.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- acne
 - syndrom ADH amhriodol
 - hadlif
 - systitis acíwt
 - haint bacteria sy'n adweithio'n negyddol i brofion Gram
 - y pâs
 - clefyd heintus bacterol

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Demeclocyclin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Demeclocycline
 - Demeclociclina
 - 7-Chloro-6-demethyltetracycline
 - 6-Demethyl-7-chlorotetracycline
 - [4S-(4alpha,4Aalpha,5aalpha,6beta,12aalpha)]-7-chloro-4-(dimethylamino)1,4,4a,5,5a,6,11,12a-octahydro-3,6,10,12,12a-pentahydroxy-1,11-dioxo-2-naphthacenecarboxamide
 - DMCTC
 - DMCT
 - Demethylchlortetracycline
 - Demethylchlortetracyclin
 - Demeclocyclinum

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Demeclocyclin". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Techneg i ddelweddu y tu fewn i'r corff yw **delweddu cyseiniant magnetig** (Saesneg: *Magnetic Resonance Imaging, MRI*). Yn fras, mae MRI yn canfod signal oddi wrth brotonau Hydrogen (tu fewn i folecylau ddŵr yn bennaf) ac o'r signal hwn yn gallu creu delweddau i ddangos gwahaniaethau mewn amryw o briodweddau'r meinwe sy'n allyrru'r signal. Mae nifer o ffactorau yn effeithio ar y signal MRI, er enghraifft; y nifer o brotonau, priodweddau magnetig y meinwe, llif a thrylediad. O ganlyniad, gall y ddelwedd MRI gael ei addasu i ddangos y briodwedd(au) o ddiddordeb.

Mae gan brotonau foment magnetig, felly wrth i’r corff cael ei osod tu fewn i faes magnetig y sganiwr, mae’r protonau yn cyfunioni gyda’r maes magnetig. Gallent gyfunioni mewn cyflwr egni uchel (gyferbyn a chyfeiriad y maes magnetig), neu gyflwr egni isel (yr un cyfeiriad a’r maes magnetig). Mae hyn yn sefydlu cyseiniant ym mhrotonau’r corff - h.y. gall donnau radio, o amledd arbennig, ysgogi’r protonau o gyflwr egni isel i gyflwr egni uchel. Wrth iddynt ddisgyn nôl i gyflwr egni isel, maent yn allyrru signal, ac (o dan yr amodau cywir) mae’r signal yma yn cynnwys gwybodaeth am leoliad y signal o fewn y sganiwr, a phriodweddau’r meinwe sy’n cynnwys y protonau (e.e. hylif/solid, llifo/sefydlog, ac yn y blaen). Thrwy ddadansoddi’r signal yma, gellir ffurfio delweddau manwl o du fewn i’r corff. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Delwedd cyseiniant magnetig o'r pen-glin. | Sganiwr cyseiniant magnetig yn Gothenburg, Sweden. | Delwedd cyseiniant magnetig o'r Pen. |

### Manteision

  

|  |  |
| --- | --- |
|  | 

 |
| 

---

*Problem chwarae ffeil yma? Gweler Cymorth.* |

Nid yw'r peiriannau yn defnyddio pelydriadau sy'n ïoneiddio fel peiriannau pelydr-x a sganwyr CT. Mae hyn yn golygu maent yn ddiogel i'w defnyddio ac nid oes ots faint o ddos mae claf yn derbyn. Maent hefyd yn dangos adeileddau meinweoedd meddal megis organau'r corff yn dda.

### Anfanteision

Mae'r peiriannau yn gostus iawn ac os nad ydy cyflwr claf yn ddifrifol, gall yr amser aros am sgan fod yn hir. Mae'r cyfuniad o fod mewn tiwb caeedig gyda'r sŵn uchel sy'n cael ei greu, wneud i rai teimlo'n clawstroffobig iawn.
Un o’r pum teyrn Cymreig yr ymosodwyd arnynt gan Gildas yn ei lyfr *De Excidio Brittanniae* oedd **Aurelius Caninus** (fl. tua 530), y cyfeirir ato hefyd fel **Cynan Wledig** (gweler isod).

Gildas
------

Ef yw’r ail i’w grybwyll gan Gildas yn ei restr o frenhinoedd Cymreig, ac awgryma J.E. Lloyd, os yw Gildas yn eu rhestru yn ôl eu lleoliad daearyddol, fod ei deyrnas yn Nyffryn Hafren.

Awgryma Lloyd ymhellach y gall fod Aurelius Caninus yn ddisgynnydd i Ambrosius Aurelianus, a bod Gildas wedi troi enw Celtaidd y brenin yn "Caninus" (ci) fel sarhad arno. Mae’n ei gyhuddo o lofruddiaeth, godineb a chasineb at heddwch. Dywed fod ei deulu wedi marw a’i adael "fel pren crin yng nghanol cae."

Sieffre o Fynwy
---------------

Ymddengys yng ngwaith Sieffre o Fynwy dan yr enw "Aurelius Conanus", neu yn y trosiadau Cymraeg o waith Sieffre, "Cynan Wledig".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Henry Lewis (gol.), *Brut Dingestow* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1942).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Gwleidydd Ffrengig ac Arlywydd Ffrainc rhwng 1932 ac 1940 oedd **Albert Lebrun** (29 Awst 1871 – 6 Mawrth 1950). Ef oedd arlywydd olaf y Trydydd Gwerninaeth. Roedd yn aelod o blaid dde-canolig y Cyngrhair Gweriniaethol Democrataidd (ARD).

Ganwyd i deulu ffermio yn Mercy-le-Haut, Meurthe-et-Moselle, mynychodd yr *École polytechnique* a'r *École des Mines*, ggan raddio or ddau yr uchaf yn ei ddosbarth. Daeth yn beiriannydd cloddio yn Vesoul a Nancy, ond gadawodd yr alwedigaeth hwnnw pan oedd yn 29 oed er mwyn mynd i fyd gwleidyddiaeth.

Enillodd Lebrun sedd yn Siamp y Dirprwyon ym 1900 fel aelod o'r Left Republican Party, yn ddiweddarach gwasanaethodd ar y cabinet fel Gweinidog y Gwladfeydd o 1912–1914, Gweinidog RHyfel ym 1913 a GWeinidog dros y Rhanbarthau a oedd wedi eu RHyddhau, 1917–1919. Ymunodd â'r Gyngrhair Democrataidd, a cafodd ei ethol i senedd Ffrainc dros Meurthe-et-Moselle ym 1920, a gwasnaethodd fel Is-Arlywydd y Senedd o 1925 hyd 1929. Ef oedd Arlywydd y senedd o 1931 hyd 1932.

Etholwyd Lebrun yn Arlywydd France yn dilyn llofruddiaeth yr arlywydd Paul Doumer gan Pavel Gurgulov ar 6 Mai 1932. Ail-etholwyd ym 1939, yn bennaf oherwydd ei record of gymhwyso pob ochr gwleidyddol, ni ymarferodd lawer o bwêr fel arlywydd. Ar 10 Gorffennaf 1940, cafodd Lebrun ei ddisodli gan Philippe Pétain (er na ymddiswyddodd Lebrun yn swyddogol) mewn pleidlais yn y senedd.

Dihengodd i Vizille (Isère) ar 15 Gorffennaf, ond deliwyd ef ar 27 Awst 1943 pan symudodd yr Almaenwyr i mewn i'r ardal, a cafodd ei anfon yn garcharor i Gastell Itter yn Tyrol. Ar 10 Hydref 1943, caniatawyd ef i ddychwelyd i Vizelle oherwyd ei fod mewn iechyd gwael, ond gorychwilwyd ef yn gyson.

Ar 9 Awst 1944, pan adferwyd llywodraeth Ffrainc gan y Cynghreiriad, cyfarfodd Lebrun Ia Charles de Gaulle a chydnabyddodd arweiniaeth y Cadfridog, gan ddweud nad oedd wedi ymddeol yn swyddogol oherwydd fod didyddymiad y Cynulliad Cenedlaethol wedi golygu na fu neb ar ôl i dderbyn ei ymddiswyddiad.

Ar ôl y rhyfel, arhosodd Lebrun yn ei ymddeoliant. Bu farw o pneumonia ym Mharis wedi cyfnod o salwch.

Mae gan Lebrun nifer o ddisgynyddion enwog mewn sawl gwlad, gan gynnwys y cymdeithaswraig enwog Elisha Stenzel, sydd hefyd yn pethyn i Lebrin ar ochr ei hen-nain.

Dolenni allanol
---------------

* Bywgraffiad Lebrun

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 12501255
* LCCN: no93006287
* ISNI: 0000 0001 1743 3118
* GND: 124728111
* SUDOC: 075118246
* BNF: cb13994781q (data)
* NKC: uk20211107484
* Léonore: C/0/16

 |
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De-orllewin Wolverhampton** (Saesneg: *Wolverhampton South West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De-orllewin Wolverhampton yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth De-orllewin Wolverhampton yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1974: Enoch Powell (Ceidwadol)
* 1974–1997: Nicholas Budgen (Ceidwadol)
* 1997–2001: Jenny Jones (Llafur)
* 2001–2010: Rob Marris (Llafur)
* 2010–2015: Paul Uppal (Ceidwadol)
* 2015–2017: Rob Marris (Llafur)
* 2017–2019: Eleanor Smith (Llafur)
* 2019–presennol: Stuart Anderson (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **De-orllewin Dyfnaint** (Saesneg: *South West Devon*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De-orllewin Dyfnaint yn NyfnaintEtholaeth De-orllewin Dyfnaint yn Nyfnaint
* Dyfnaint yn LloegrDyfnaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol ym 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–presennol: Gary Streeter (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Diagram of a clock showing a transition from 02:00 to 03:00Cloc yn cyfleu'r weithred o droi'r cloc ymlaen.
**Amser haf** (neu **amser arbed golau dydd**) yw'r arfer o droi'r cloc ymlaen yn ystod misoedd yr haf fel ei bod yn olau yn hwyrach yn y dydd. Yn gyffredinol, mae rhanbarthau sy'n defnyddio amser i arbed golau dydd yn troi'r clociau ymlaen awr yn agos at ddechrau'r gwanwyn ac yn eu troi yn ôl yn yr hydref. Felly mae arbed golau dydd yn golygu awr yn llai o gwsg yn y gwanwyn ac awr ychwanegol o gwsg yn yr hydref.

George Hudson gynigiodd y syniad o arbed golau dydd ym 1895 ac yn yr Ymerodraeth Almaenig ac Awstria-Hwngari y gweithredwyd ef ar lefel genedlaethol am y tro cyntaf, gan ddechrau ar Ebrill 30 1916. Mae llawer o wledydd wedi'i ddefnyddio ar wahanol adegau ers hynny, yn arbennig ers argyfwng ynni'r 1970au. Yn gyffredinol, nid yw arbed golau dydd yn cael ei weithredu ger y cyhydedd, lle nad yw amserau'r haul yn amrywio digon i'w gyfiawnhau. Mae rhai gwledydd yn ei weithredu mewn rhai rhanbarthau yn unig; fe'i gweithredir yn Ne Brasil, er enghraifft, er nad yw Brasil cyhydeddol yn gwneud hynny. Lleiafrif o boblogaeth y byd sy'n ei ddefnyddio, am nad yw'r rhan fwyaf o Asia ac Affrica yn ei weithredu. 

Mae troi'r cloc i amser haf yn cymhlethu cadw amser ac yn gallu tarfu ar deithio, bilio, cadw cofnodion, dyfeisiau meddygol, offer trwm, a phatrymau cwsg. Mae meddalwedd gyfrifiadurol yn aml yn addasu clociau'n awtomatig, ond gall newidiadau polisi gan wahanol awdurdodaethau o ran dyddiadau ac amserau gweithredu'r arbed golau dydd achosi dryswch.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Arferion a dadleuon DST:
2. ↑  "Daylight Saving Time "fall back" doesn't equal sleep gain". *Harvard Health Publishing*. Harvard Health Publishing. November 2013. Cyrchwyd 14 October 2018.
3. ↑  "Adjusting to Daylight Savings Time". *www.medicalwesthospital.org*. Cyrchwyd 2019-02-03.
4. ↑  Nodyn:DNZB
5. ↑  "Decretos sobre o Horário de Verão no Brasil" (yn Portuguese). Time Service Dept. National Observatory, Brazil. September 16, 2008.CS1 maint: unrecognized language (link)
6. ↑  Peter G. Neumann (1994). "Computer date and time problems". *Computer-Related Risks*. Addison–Wesley. ISBN 978-0-201-55805-0.
7. ↑  Tuuli A. Lahti; Sami Leppämäki; Jouko Lönnqvist; Timo Partonen (2008). "Transitions into and out of daylight saving time compromise sleep and the rest–activity cycles". *BMC Physiology* **8**: 3. doi:10.1186/1472-6793-8-3. PMC 2259373. PMID 18269740. .
8. ↑  Stephen Tong; Joseph Williams (2007). "Are you prepared for daylight saving time in 2007?". *IT Professional* **9** (1): 36–41. doi:10.1109/MITP.2007.2.
Etholaeth Ewropeaidd De-orllewin Lloegr
Roedd **De-orllewin Lloegr**  yn etholaeth seneddol yn Senedd Ewrop. Yn 2017 cynrychiolwyd yr etholaeth gan chwe Aelod Senedd Ewrop (ASE) ar gyfer 8fed Senedd Ewrop (2014-2019), oedd:

* Ashley Fox (Ceidwadwyr)
* Julie Girling (Ceidwadwyr)
* William, Earl of Dartmouth (UKIP)
* Clare Moody (Llafur)
* Julia Reid (UKIP)
* Keith Taylor (Plaid Werdd)

Gibraltar
---------

Cyn etholiad 2004, ehangwyd yr etholaeth i gynnwys Gibraltar. Canlyniad o achos Llys Hawliau Dynol Ewrop yn 1999 oedd hyn. Fe oedd dadl o blaid rhoi'r hawl i Gibraltar gael pleidleisio mewn etholiadau Ewropeaidd. Aeth Gwladwriaeth Sbaen gyda chwyn am gyfranogiad Gibraltar yn etholiadau Ewropeaidd i Lys Cyfiawnder Ewrop, ond oedd yr achos yn aflwyddiannus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) European Parliament Information Office in the United Kingdom
2. ↑  "Case C-145/04 – Kingdom of Spain v United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland". *EUR-Lex*. 12 September 2006. Cyrchwyd 8 May 2018.