Roedd **Emyr Currie-Jones CBE** (17 Ionawr 1917 – 13 Hydref 2008) yn gyfreithiwr a gwleidydd lleol y Blaid Lafur yng Nghaerdydd. Roedd yn Gadeirydd Cyngor Sir De Morgannwg ac yn adnabyddus am ei rôl yn cyflwyno addysg Gymraeg yng Nghaerdydd. Fe’i disgrifiwyd fel "enghraifft ragorol o gynghorydd lleol a lywiodd addysg gyfrwng Cymru trwy lawer o storm wleidyddol."

Cefndir
-------

Ganwyd Currie-Jones ar 17 Ionawr 1917 yng Nghaernarfon, i Grace Currie a Lewis Jones. Roedd yn siaradwr Cymraeg rhugl ac aeth i Ysgol Sir Gaernarfon cyn graddio o Goleg Prifysgol Cymru Aberystwyth, [2] lle rhannodd lety gyda D. Myrddin Lloyd, a'r awdur adnabyddus, Emyr Humphreys.. Yn dilyn hynny daeth Currie-Jones yn gyfreithiwr yng Nghaerdydd. Priododd â Mary Catherine Jones.

Gyrfa gyfreithiol
-----------------

Daeth Currie-Jones yn gyfreithiwr yng Nghaerdydd ac roedd yn erlyn cyfreithiwr i Gyngor Dinas Caerdydd rhwng 1950 a 1955. Daeth yn bartner yn y cwmni cyfreithiol, Rees, Currie-Jones, Davies ac Evans, a leolir yn Arcêd y Castell ac roedd hefyd yn llywydd Cymdeithas Cyfraith Caerdydd a'r Cylch. Ymddeolodd o'r arfer cyfreithiol ym 1987.

Gwleidyddiaeth a gwasanaeth cyhoeddus
-------------------------------------

Etholwyd Currie-Jones yn gynghorydd Llafur ar Gyngor Dinas Caerdydd ym 1966, gan ddod yn Gadeirydd y Pwyllgor Addysg, gan golli ei sedd cyngor wedi hynny ond cael ei ailethol ym 1971 ar gyfer ward Cathays. Ar ôl creu De Morgannwg, daeth Currie-Jones yn Gadeirydd cyntaf Cyngor Sir De Morgannwg, rhwng 1973 a 1975. Cynrychiolodd ward Cathays rhwng 1973 a 1977, gan golli ei sedd yn etholiad 1977. Cafodd ei ailethol i Gyngor wardiau "Trelái ac Ely" rhwng 1981 a 1989.

Fel Cadeirydd y Pwyllgor Addysg ar Gyngor Dinas Caerdydd llwyddodd i osod y sylfaen ar gyfer ysgol Gymraeg gyntaf Caerdydd, Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf. Yn erbyn gwrthwynebiad cryf i'r syniad, perswadiodd Undeb Cenedlaethol yr Athrawon (NUT) a llefarydd y Ceidwadwyr ar y Gymraeg, i'w gefnogi.

Dyfarnwyd CBE iddo yn Anrhydeddau Blwyddyn Newydd 1976 am wasanaethau cymdeithasol a llywodraeth leol yn Ne Cymru.

Roedd yn Gristion o ran ffydd ac yn ddiacon ac ysgrifennydd yng Nghapel Minny Street, Caerdydd. Roedd hefyd yn heddychwr gydol ei oes.

Roedd Currie-Jones hefyd yn aelod o Gyd-bwyllgor Addysg Cymru, Cyngor Coleg Prifysgol Caerdydd a Chyngor yr Iaith Gymraeg. Roedd yn gaderydd pwyllgor gwaith Eisteddfod Caerdydd 1978  ac roedd yn Llywydd anrhydeddus Eisteddfod Genedlaethol Cymru pan ddaeth i Gaerdydd yn 2008, hefyd yn Gadeirydd y pwyllgor trefnu.

Roedd yn aeod o lys Llywodraethwyr Prifysgol Abertawe, Cyngor Ysgol Feddygaeth Genedlaethol Cymru, Llys Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Chyngor Llyfrau Cymru.

Gwaith Gwirfoddol
-----------------

Bu'n gwasanaethu'n wirfoddol yn y Dwyrain Canol a'r Eidal gyda mudiad Cronfa Achub y Plant a'r UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration). Roedd yn gefnogwr o Urdd Gobaith Cymru a chyfrannodd £3,000 yn ei cymunrodd i'r mudiad.

Bu farw Currie-Jones ar 13 Hydref 2008, yn 91 oed.

Dolenni
-------

* Papurau Emyr Currie-Jones Archifwyd 2021-05-26 yn y Peiriant Wayback. yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Huw Thomas; Colin H. Williams, eds. (2013), "Political Power in Cardiff Council", *Parents, Personalities and Power: Welsh-medium Schools in South-east Wales*, University of Wales Press, pp. 143-144, ISBN 978-0-7083-2584-1,
2. 1 2 3 4  "Un o'r 'hoelion wyth' yn marw". *BBC Cymru* (yn Welsh). 16 November 2008. Cyrchwyd 26 August 2019.CS1 maint: unrecognized language (link)
3. ↑
4. ↑  M. Wynn Thomas (2018), *Emyr Humphreys*, University of Wales Press, p. 10, ISBN 978-1-78683-297-9,
5. 1 2 3 4 5  "Obituary: Emyr Currie-Jones". *South Wales Echo*. 2 December 2008. Cyrchwyd 26 August 2019.
6. ↑  "Labour landslide turns Town Hall tables". *South Wales Echo*. 14 May 1971. t. 13. Labour's gains in Cardiff will bring back some familiar faces to the council chamber... the former Labour chairman of the Education Committee, Coun. Emyr Currie-Jones, ousted one of the Tory whips, Mr Herbert Nunn, in Cathays.
7. ↑  "South Glamorgan County Council Election Results 1973-1993" (PDF). The Elections Centre (Plymouth University). Cyrchwyd 27 August 2019.
8. ↑  "South Glamorgan County Council Election Results 1973-1993" (PDF). The Elections Centre (Plymouth University). Cyrchwyd 27 August 2019.
9. ↑
10. 1 2
11. ↑  "2008: 'Y bylchau yn y wal'". *BBC Online* (yn Welsh). 31 December 2008. Cyrchwyd 28 August 2019.CS1 maint: unrecognized language (link)
12. ↑