**Adfywiad yr iaith Gernyweg** ( Cernyweg: *dasserghyans Kernowek*) yn broses barhaus i adfywio'r defnydd o'r iaith Gernyweg. Dechreuodd diflaniad yr iaith Gernyweg brysuro yn ystod y 13g, ond dechreuodd ei dirywiad gyda lledaeniad Eingl-Sacsonaidd yn y 4edd a'r 5g.  Bu farw'r person olaf yr adroddwyd arno i fod â gwybodaeth lawn am ffurf draddodiadol o Gernyweg, John Davey, ym 1891. Dechreuodd y mudiad adfywiad ddiwedd y 19eg ganrif o ganlyniad i ddiddordeb hynafiaethol ac academaidd yn yr iaith, a oedd bron wedi diflannu, a hefyd o ganlyniad i'r mudiad adfywiad Celtaidd. Yn 2009, newidiodd UNESCO ei ddosbarthiad o Gernyweg o "ddiflanedig" i "mewn perygl enbyd", a welir fel carreg filltir ar gyfer adfywiad yr iaith.

Adfywiad
--------

 Plac coffaol ar gartref Henry Jenner gydag arysgrif ddwyieithog arno
Yn ystod y 19g roedd yr iaith Gernyweg yn destun o ddiddordeb hynafiaethol a rhoddwyd nifer o ddarlithoedd ar y pwnc a chyhoeddwyd pamffledi arno. Ym 1904, cyhoeddodd yr ysgolhaig iaith Geltaidd ac actifydd diwylliannol Cernyw Henry Jenner *A Handbook of the Cornish Language*. Yn aml, ystyrir cyhoeddi'r llyfr hwn fel dechrau'r mudiad adfywiad cyfredol. Roedd y sillafu yn y llyfr hwn yn seiliedig ar yr hyn a ddefnyddiwyd pan oedd Cernyweg yn iaith gymunedol yn y 18g.

### Cernyweg Unedig

Y prosiect cyntaf i godio sillafu Cernyweg a darparu orgraff reolaidd ar gyfer yr iaith adfywiedig oedd un Robert Morton Nance a amlinellodd ei waith yn *Cornish for All* ym 1929. Yn wahanol i waith Jenner ar Gernyweg Ddiweddar, seiliwyd orgraff Nance, o'r enw Cernyweg Unedig (Unified Cornish), yn bennaf ar Gernyweg Canol y 14g a'r 15g. Credai Nance fod y cyfnod hwn yn bwynt uchel i lenyddiaeth Cernyw. Yn ogystal â chyflwyno system sillafu safonol, estynnodd Nance yr eirfa ardystiedig gyda ffurfiau wedi'u seilio'n bennaf ar Lydaweg a Chymraeg, a chyhoeddodd eiriadur o Gernyweg Unedig ym 1938. Roedd dull puryddol Nance yn ffafrio ffurfiau 'Celtaidd' hŷn yn hytrach na'r ffurfiau mwy diweddar yn hanesyddol sy'n deillio o Saesneg Canol a Saesneg Modern Cynnar.

Daeth gwaith Nance yn sail i Gernyweg adfywiedig a'i orgraff oedd yr unig un a ddefnyddiwyd am y rhan fwyaf o'r 20g. Fodd bynnag, wrth i'r ffocws symud o Gernyweg ysgrifenedig i lafar, roedd ffurfiad stiff, hynafol Nance o'r iaith yn ymddangos yn llai addas ar gyfer adfywiad llafar. Hefyd, nid oedd gan ffonoleg Nance rai gwahaniaethau y dangosodd ymchwil ddiweddarach eu bod yn bodoli mewn Cernyweg traddodiadol. Mae Cernyweg Unedig yn dal i gael ei defnyddio gan rai siaradwyr sydd, er yn cydnabod ei ddiffygion, yn teimlo ei fod wedi gwasanaethu’n dda am ddegawdau cyntaf yr adfywiad.

### Kernewek Kemmyn

Ym 1986, mewn ymateb i anfodlonrwydd â Cernyweg Unedig, cynhaliodd Ken George astudiaeth o synau Cernyweg a dyfeisiodd orgraff newydd, *Kernewek Kemmyn* neu *Common Cornish*, yn seiliedig ar ei ymchwil.  Fel Cernyweg Unedig, cadwodd Kernewek Kemmyn sylfaen o Gernyweg Ganol ond gweithredodd orgraff a oedd yn dyheu am fod mor ffonemig â phosibl. Dadleuodd George y byddai'r berthynas lawer agosach hon rhwng synau ac ysgrifennu yn gwneud Cernyweg yn llawer haws i'w dysgu a'i dysgu.

Ym 1987, ar ôl blwyddyn o drafod, cytunodd Kesva an Taves Kernewek *(Bwrdd yr Iaith Cernyweg)* i'w fabwysiadu. Achosodd ei fabwysiadu gan Fwrdd yr Iaith Cernyweg raniad yn y gymuned iaith Gernyweg, yn enwedig gan fod pobl wedi bod yn defnyddio hen system Nance ers blynyddoedd ac yn anghyfarwydd â'r un newydd. Er iddo gael ei fabwysiadu gan fwyafrif o siaradwyr Cernyw (mae amcangyfrifon amrywiol yn ei roi ar oddeutu 55-80%), cafodd ei feirniadu gan Nicholas Williams a Jon Mills am amryw resymau, yn ogystal â'r rhai a oedd yn gweld ei orgraff nofel yn rhy wahanol i Gernyweg draddodiadol a'i chonfensiynau sillafu.

### Cernyweg Unedig Ddiwygiedig

Ym 1995, heriwyd *Kernewek Kemmyn* ei hun gan Nicholas Williams a restrodd 26 o ddiffygion tybiedig yn *Kernewek Kemmyn* yn ei lyfr *Cornish Today*. Fel dewis arall, dyfeisiodd a chynigiodd Williams adolygiad o Gernyweg Unedig, o'r enw Unified Cornish Revised (neu UCR). Adeiladodd UCR ar Gernyweg Unedig, gan wneud y sillafu yn rheolaidd wrth gadw mor agos â phosibl at arferion orthograffig yr ysgrifenyddion canoloesol. Yn yr un modd â Kernewek Kemmyn, defnyddiodd UCR ddeunyddiau rhyddiaith Tuduraidd a Chernyweg Ddiweddar nad oeddent ar gael i Nance. Cyhoeddwyd geiriadur Saesneg-Cernyweg cynhwysfawr o Unified Cornish Revised yn 2000 a gwerthodd ddigon o gopïau i deilyngu ail argraffiad. Ymddangosodd ymateb i’r beirniadaethau yn *Cernyweg Heddiw* yn fuan wedi hynny yn *Kernewek Kemmyn - Cornish for the Twenty First Century* gan Ken George a Paul Dunbar. Ymddangosodd gwrth-ateb i'r olaf yn 2007.

### Cernyweg Modern

Yn gynnar yn yr 1980au, cyhoeddodd Richard Gendall, a oedd wedi gweithio gyda Nance, system newydd yn seiliedig ar weithiau awduron Cernyw diweddarach yr 17g a'r 18g, ychydig cyn i'r iaith wywo. Mae'r amrywiaeth hon, o'r enw Modern Cornish, a elwir hefyd yn Late Cornish, yn defnyddio cystrawennau gramadegol diweddarach, ychydig yn symlach a geirfa a sillafu a gafodd ei ddylanwadu'n fwy gan y Saesneg. Mae'r orgraff wedi cael nifer o newidiadau. Y prif gorff sy'n hyrwyddo Cernyweg Modern yw Cussel an Tavas Kernuak .

### Partneriaeth Iaith Cernyweg

Yn ymarferol, nid oedd y gwahanol ffurfiau ysgrifenedig hyn yn atal siaradwyr Cernyw rhag cyfathrebu â'i gilydd yn effeithiol. Fodd bynnag, roedd bodolaeth orgraffau lluosog yn anghynaladwy o ran defnyddio'r iaith mewn addysg a bywyd cyhoeddus, gan nad oedd yr un orgraff erioed wedi sicrhau consensws eang. Yn dilyn cydnabod Cernyweg yn 2002 o dan Ran II o'r Siarter Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd Rhanbarthol neu Leiafrifol, a sefydlu'r Bartneriaeth Iaith Gernyweg (*Keskowethyans an Taves Kernewek)* wedi hynny, daeth mwy o angen am gonsensws. Mewn ymateb i hyn, cychwynnodd y Bartneriaeth broses i gytuno ar ffurflen safonol i'w defnyddio mewn addysg a bywyd cyhoeddus.

Yn 2007 ffurfiwyd Comisiwn Iaith Cernyweg annibynnol yn cynnwys cymdeithasegwyr iaith ac ieithyddion o'r tu allan i Gernyw i adolygu'r pedair ffurf bresennol (Unedig, UCR, Cernyweg Ddiwddar a Kemmyn) ac ystyried a allai unrhyw un o'r orgraffau presennol hyn fod yn addas i'w mabwysiadu fel ffurf Cernyweg safonol, neu a ddylid mabwysiadu pumed dosbarth newydd. Gwnaeth dau grŵp gynigion o orgraffau wedi'u cyfaddawdu:

* Datblygodd a chynigiodd Grŵp *UdnFormScrefys* ( *Ffurflen Ysgrifenedig Sengl* ) orgraff, Kernowak Standard, yn seiliedig ar ffurfiau orthograffig traddodiadol a bod â pherthynas glir rhwng sillafu ac ynganu, gan ystyried tafodieithoedd Cernyweg Canol a Chernyweg Ddiweddar o Gernyweg Adfywiedig.  Ers cyhoeddi'r Ffurflen Ysgrifenedig Safonol, mae Safon Kernowak wedi esblygu i ddod yn set o welliannau arfaethedig i'r SWF.
* Cynigiodd dau aelod o Weithgor Ieithyddol y CLP, Albert Bock a Benjamin Bruch, orgraff arall o'r enw *Kernowek Dasunys* (Cernyweg Ail-unedig) a geisiodd gysoni orgraffau UC, KK, RLC, ac UCR.  Defnyddiwyd y cynnig hwn fel ffynhonnell fewnbwn ar gyfer y SWF ond nid yw'n cael ei ddefnyddio fel orgraff ar wahân.
* Nid oedd aelodau grŵp o’r enw *Kaskyrgh Kernewek Kemmyn* (Ymgyrch dros Kernewek Kemmyn) yn cytuno â chreu safon newydd, gan ddadlau y dylai orgraff Kernywek Kemmyn presennol ddod yn safon.

Yn y pen draw, penderfynodd y broses SWF fod yr orgraffau presennol yn rhy ddadleuol i'w hystyried a bod angen orgraff gyfaddawd newydd y gallai pob grŵp ei chefnogi.

### Ffurflen Ysgrifenedig Safonol

Arwydd ddwyieithog Cernyweg a Saesneg ar fws, 2021
Ar 9 Mai 2008, cyfarfu’r Bartneriaeth Iaith Gernyweg â’r fanyleb ar gyfer y Ffurf Ysgrifenedig Safonol (Cernyweg: *Furv Skrifys Savonek*; Saesneg: *Standard Written Form*) fel y brif eitem ar yr agenda. Cynrychiolwyd pob un o'r pedwar grŵp iaith Cernyweg, Cernyweg Unedig, Cernyweg Unedig Diwygiedig, Kernewek Kemmyn a Cernyweg Modern yn y cyfarfod hwn. Roedd ymatebion i'r orgraff arfaethedig o'r gwahanol grwpiau iaith yn gymysg, Kowethas an Yeth Kernewek, Cussel an Tavaz Kernûak, Kesva an Taves Kernewek ac Agan Tavas, ond roedd y mwyafrif eisiau eu datrys a'u derbyn. Dywedodd y Bartneriaeth Iaith Gernyweg y byddai'n 'creu cyfle i chwalu rhwystrau ac roedd y cytundeb yn nodi carreg gamu sylweddol yn yr iaith Gernyweg'. 

Cynhaliwyd y bleidlais i gadarnhau'r SWF ac ar 19 Mai 2008 cyhoeddwyd bod y orgraff wedi'i chytuno. Dywedodd Eric Brooke, cadeirydd y Bartneriaeth Iaith Gernyweg: *"Mae hyn yn nodi carreg gam sylweddol yn natblygiad yr iaith Gernyweg.* *Ymhen amser bydd y cam hwn yn caniatáu i'r iaith Gernyweg symud ymlaen i ddod yn rhan o fywydau pawb yng Nghernyw."*    Cynhyrchwyd y pedwerydd (ac olaf) drafft o'r Ffurflen Ysgrifenedig Safonol ar 30 Mai 2008. 

Ar 17 Mehefin 2009, mabwysiadodd beirdd Gorseth Kernow, dan arweinyddiaeth y Prifardd Vanessa Beeman, trwy fwyafrif llethol ac ar ôl dau ddegawd o ddadlau, y SWF ar gyfer eu seremonïau a'u gohebiaeth. O'r dyddiau cynharaf o dan Prifeirdd Henry Jenner a Morton Nance, roedd Cernyweg Unedig wedi'i defnyddio ar gyfer seremoni'r Gorseth.

### Kernowek Safonol

*Mae Kernowek Standard* (Cernyweg Safonol) yn set arfaethedig o ddiwygiadau i'r SWF. Mae'n seiliedig ar y cynnig cychwynnol (o'r enw *Kernowak Standard* ac sydd bellach wedi'i ddynodi'n KS1) ar gyfer y SWF, a ddatblygwyd gan grŵp o'r enw UdnFormScrefys. Ar ôl cyhoeddi manyleb SWF, sefydlodd aelodau’r grŵp hwn grŵp newydd, Spellyans, i nodi diffygion yn y SWF a chynnig atebion i’w hystyried ar gyfer adolygiad SWF a gynhaliwyd yn 2013. Defnyddiwyd yr orgraff sy'n deillio o gymhwyso'r diwygiadau hyn, Kernowek Standard, mewn nifer o lyfrau, gan gynnwys argraffiad o'r Beibl a gramadeg gynhwysfawr, *Desky Kernowek* .

Tablau cymhariaeth
------------------

Mae'r tabl hwn yn cymharu sillafu rhai geiriau Cernyweg mewn gwahanol orgraffau ( Cernyweg Unedig - UC, Cernyweg Unedig Diwygiedig - UCR, Kernewek Kemmyn - KK, Cernyweg Ddiweddar Adfywiedig -RLC, y Ffurf Ysgrifenedig Safonol - SWF,  a Kernowek Standard - KS ).

| UC | UCR | KK | RLC | SWF | KS | Cymraeg |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kernewek | Kernowek | Kernewek | Kernûak | Kernewek, Kernowek | Kernowek | Cernyweg |
| gwenenen | gwenenen | gwenenenn | gwenen | gwenenen | gwenenen | gwenynen |
| cadar, chayr | chayr, cadar | kador | cader, chair | kador, cador | chair, cadar | cadair |
| kēs | cues | keus | keaz | keus | keus | caws |
| yn-mēs | yn-mēs | yn-mes | a-vêz | yn-mes | in mes | tu fas |
| codha | codha | koedha | codha | kodha, codha | codha | cwympo |
| gavar | gavar | gaver | gavar | gaver | gavar | gafr |
| chȳ | chȳ | chi | choy, chi, chy | chi, chei | chy | tŷ |
| gwēus | gwēus | gweus | gwelv, gweus | gweus | gweùs | gwefus |
| aber, ryver | ryver, aber | aber | ryvar | aber | ryver, aber | aber |
| nyver | nyver | niver | never | niver | nyver | nifer |
| peren | peren | perenn | peran | peren | peren | gellygen |
| scōl | scōl | skol | scoll | skol, scol | scol | ysgol |
| megy | megy | megi | megi | megi, megy | megy | ysmygu |
| steren | steren | sterenn | steran | steren | steren | seren |
| hedhyū | hedhyw | hedhyw | hedhiu | hedhyw | hedhyw | heddiw |
| whybana | whybana | hwibana | wiban, whiban | hwibana, whibana | whybana | chwibanu |
| whēl | whēl | hwel | whêl 'work' | hwel, whel | whel | chwarel |
| lün | luen | leun | lean | leun | leun | llawn |
| arghans | arhans | arghans | arrans | arhans | arhans | arian |
| arghans, mona | mona, arhans | muna | arghans, mona | arhans, mona | mona | arian / pres |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Ferdinand, Siarl (2-December-2013). "A Brief History of the Cornish Language, its Revival and its Current Status" (PDF). e-Keltoi 2: 199-227. Retrieved 18 April 2016
2. ↑  Kernowek Standard website
3. ↑  "Kernowek Dasunys website". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-09-07. Cyrchwyd 2012-11-09.
4. ↑  BBC News 19 May 2008 – Breakthrough for Cornish language
5. ↑  BBC News 19 May 2008 – Standard Cornish spelling agreed
6. ↑  "Cornish Language Partnership – Standard Written Form Ratified". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-06-05. Cyrchwyd 2012-11-09.
7. ↑  Kernowek official website
8. ↑  Williams, Nicholas (2012). *Desky Kernowek: A complete guide to Cornish*. Evertype. ISBN 978-1-904808-99-2 (hardcover), ISBN 978-1-904808-95-4 (paperback)
9. ↑  Kernowek Standard: An orthography for the Cornish Language/Wolcum dhe Gernowek Standard! Standard rag Screfa an Tavas Kernowek (in Cornish and English), kernowek.net; accessed 17 January 2016.