Bardd yn yr Hen Saesneg, iaith yr Eingl-Sacsoniaid, a flodeuai yn yr 8g neu'r 9g oedd **Cynewulf**. Priodolir iddo bedair cerdd a gofnodwyd mewn llawysgrifau yn niwedd y 10g: *Elene* a *The Fates of the Apostles* yn Llyfr Vercelli, a *Christ II* a *Juliana* yn Llyfr Caerwysg.

Yn hanesyddol cafodd y gerdd ddefosiynol *The Dream of the Rood* ei phriodoli iddo hefyd, ond bellach ni chydnabyddir unrhyw dystiolaeth dros hynny.

Yr awdur
--------

Ni wyddys unrhyw ffeithiau am fywyd Cynewulf. Priodolir y pedair cerdd i'r enw hwnnw, neu Cynwulf, mewn llythrennau rwnig, sydd yn ymddangos mewn diweddglo i bob un gerdd ar ffurf acrostig neu ddychymyg. Mae odlau yn y gerdd *Elene* yn dangos iddo ysgrifennu yn nhafodiaith naill ai Northymbria neu Fersia, yn hytrach nag iaith Sacsoneg y Gorllewin. Mae'n bosib yr oedd Cynewulf yn glerigwr dysgedig, oherwydd y mae'r holl farddoniaeth yn seiliedig ar ffynonellau Lladin. Yn y 19g, ysgrifennwyd bywgraffiadau dychmygol o Cynewulf gan hanesyddion llenyddol, a fe gafodd ei gysylltu gydag Esgob Ynys Metgawdd, un o aelodau Pumed Gyngor Clofesho (803), neu abad o Drebedr yn y 9g a ddaeth yn Esgob Caerwynt.

Barddoniaeth
------------

| Llenyddiaeth Hen Saesneg |
| --- |
| Darluniad o'r duw Woden yn llawysgrif Lacnunga |
| Barddoniaeth grefyddol
* Cædmon
* Cynewulf

 |
| Arwrgerddi
* *Beowulf*

 |
| Rhyddiaith
* *Cronicl yr Eingl-Sacsoniaid*

 |
| * ← Cyn-Sacsonaidd
* Llên Lloegr
* Saesneg Canol →
 |
| * v
* t
* e
 |

### *Elene*

Cerdd o 1,321 o linellau ydy *Elene*, sy'n ymddangos yn Llyfr Vercelli. Hanes ydyw o ddarganfyddiad y Wir Groes gan y Santes Helena, mam yr Ymerawdwr Cystennin Fawr.

### *The Fates of the Apostles*

Merthyroleg ar fydr, mewn 122 o linellau, ydy *The Fates of the Apostles* sydd yn traddodi cenadaethau a marwolaethau'r Deuddeg Apostol. Mae'n dilyn *Andreas* yn Llyfr Vercelli, a weithiau fe'i ystyrir yn rhan olaf y gerdd honno. Er gwaethaf y themâu tebyg, cerdd ar wahân a chanddi strwythur ei hunan ydy *The Fates of the Apostles*. Agora'r gerdd yn adroddiant y llais cyntaf, a chlo'r bardd gan ymofyn ar y darllenwr a'r gwrandäwr i weddïo amdano ac i wrando'n astud i glywed enw'r bardd.

### *Christ II*

Ymddangosir *Christ II*, neu *The Ascension*, yn Llyfr Caerwysg, ac mae 427 o linellau'r gerdd yn goroesi. Hon yw'r ail ran o driawd ar fuchedd yr Iesu, a ysgrifennir gan wahanol awduron. Ffurf delynegol ydyw ar homili a ysgrifennwyd gan y Pab Grigor I ar bwnc y Dyrchafael. Mae'n bosib i Cynewulf ysgrifennu'r adran hon i bontio emynau'r Dyfodiad yn *Christ I* â'r gerdd Ddydd y Farn yn *Christ III*.

### *Juliana*

Buchedd y Santes Iwliana mewn 731 o linellau yw *Juliana*, yn Llyfr Caerwysg, yn seiliedig ar waith rhyddiaith yn yr iaith Ladin. Cafodd Iwliana ei charcharu am iddi wrthod priodi'r Rhufeiniwr anghred Eleusius, a llwyddodd i amddiffyn ei henaid rhag temtiadau'r Diafol cyn iddi farw'n ferthyres.

Arddull
-------

Nodir barddoniaeth Cynewulf gan themâu a thechnegau sydd yn tynnu ar y traddodiad Lladin, yn enwedig yr arddull rhethregol clasurol sydd mor wahanol i gylchymadroddion y llên Eingl-Sacsoneg. Câi'r cerddi eu lliwio â delweddaeth yr arwrgerdd Germanaidd a bywyd y werin Eingl-Sacsonaidd, yn enwedig yn y disgrifiadau o frwydrau a mordeithiau. Fel arfer, mae Cynewulf yn dilyn ei ffynonellau yn agos, gan ychwanegu dim ond myfyrdodau ac epilogau sydd yn galw ar y darllenwr i weddïo dros y bardd. Rhennir y cerddi hirach, *Elene* a *Juliana*, yn ganiadau (*fitts*), yn debyg o ran hyd i farddoniaeth *Guthlac B* a *The Phoenix* yn Llyfr Caerwysg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) The Dream of the Rood. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 7 Tachwedd 2018.
2. 1 2  (Saesneg) Cynewulf. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 7 Tachwedd 2018.
3. 1 2 3 4 5 6  Jane Roberts, "Cynewulf" yn *The Wiley Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England* (ail argraffiad) golygwyd gan Michael Lapidge et al. (Caerfuddai: John Wiley & Sons, 2014), tt. 136–7.