Canwr pop Cymraeg a chyflwynydd teledu yw **Brychan Llŷr** (ganwyd 1970), sy'n enedigol o fferm y tu allan i Aberteifi, Ceredigion.

Plentyndod ac addysg
--------------------

Ganed yn fab i'r Prifardd Dic Jones a Sylvia Jean (Sian) Jones, a mynychodd Ysgol Gynradd Blaenporth ac Ysgol Uwchradd Aberteifi. Aeth ymlaen i astudio celf yng Ngholeg Caerfyrddin.

Ffurfio'r band 'Jess'
---------------------

Ffurfiodd y band Jess gyda ffrindiau ysgol yn 1987 a daeth i wir amlygrwydd yn ystod diwedd yr 1980au, gan chwarae gigs ledled Cymru, a Brychan yn hudo'r merched gyda'i bersona Jim Morrison-aidd, hanner noeth (o'r canol i fyny!)

Rhyddhaodd Jess eu halbwm gyntaf *Jess* (1988) ar label Fflach, ac fe'i dilynwyd gan *Y Gath* (1989), a ddangosai aeddfedrwydd anarferol a chyd chwarae tynn ac arbrofol. Cydnabyddir mai eu halbwm nesaf, *Hyfryd i Fod yn Fyw* (1990) yw eu campwaith. Mae'n un o albwms gorau y 1990au (mewn unrhyw iaith), gyda chlasuron megis "Julia Gitar" a "Shiglidi Bot" yn dangos band yn llithro'n ymddangosiadol ddiymdrech o un arddull i'r llall - seicadelia, gwerin, ffync, roc a phop.

Roedd ffiniau'r band roc gitâr traddodiadol yn cael eu gwthio i'r eithaf. Ar ôl rhyddhau *Paris Hotel* (1992), yn ôl tueddiad y cyfnod, trodd Jess i ganu'n Saesneg, a rhyddhawyd *Sextravaganja* (1993) a oedd yn cynnwys fersiynau Saesneg o rai o ganeuon *Paris Hotel*. Recordiwyd rhywfaint o ddeunydd ar gyfer albwm bellach, o'r enw *Pink*, ond nid yw wedi gweld golau dydd hyd yma, er bod y chwedlau o'i chwmpas yn awgrymu y gallai fod eu halbwm gorau oll.

* Brychan Llyr, Jess. Roc Ystwyth, 1989. Llun: Medwyn Jones.Brychan Llyr, Jess. Roc Ystwyth, 1989. Llun: Medwyn Jones.

Canu fel unigolyn
-----------------

Wedi hynny, ar ôl perfformio'n fyw ar deledu cenedlaethol yr Eidal, tawelwch fu o ran Jess, ond ni thawelwyd egni cerddorol Brychan Llŷr. Roedd yr albwm *U4Ria* (1997) yn dipyn o ymadawiad cerddorol, gyda Brychan yn rhydd i arbrofi efo'i lais dros wahanol fathau o arddulliau dawns (jyngl, hip-hop garage), a bu'n ormod o bwdin i lawer o ffans traddodiadol Jess i'w llyncu. Serch hynny, roedd yn albwm o flaen ei hamser, ac yn gam dewr ymlaen gan artist oedd â'i fryd ar ddilyn llwybr cerddorol bendant ei hun.

Mabwysiadodd ymagwedd uniongyrchol, foel ar gyfer ei albwm unigol gyntaf, *Veleno Rumoroso* (1998), gyda 10 cân acwstig a recordiodd yn ei stiwdio gartref, ond roedd gwreiddioldeb y caneuon dwyieithog a llais anhygoel, aml-haenog Brychan yn nodweddion amlwg. Mae ei ail albym unigol *Vexed Fanatica* (2000) ( Unigolyn? Dwyn llawer o'm syniadau y cwnt!) yn llawer mwy sylweddol - dros 48 munud o hyd, ond roedd yn dangos eto fod byd cerddorol Brychan yn fythol symudol, ac nad oedd diben ei gategoreiddio o dan bennawd unrhyw arddull arbennig. Roedd *Bad Pink Vibe* (2001) yn albwm fwy hwyliog, a hanner y caneuon wedi eu recordio fel perfformiadau byw, ac roedd yn cynnwys cyfraniad a ffrwyth cydweithio gyda Randy Bernsen, sydd wedi cydweithio gyda rai o enwau mwyaf y sîn jazz gyfoes.

Ei albwm ddiweddaraf yw *Reel in Between*, sy'n cynnwys cyfraniadau gan ei hen bartner o ddyddiau Jess, Chris Lewis, ac amryw o gerddorion Eidalaidd. Er mai cymharol ychydig o sylw a gafodd ei recordiau unigol yng Nghymru, gwnaeth dipyn o enw iddo'i hun yn yr Eidal, lle y mae'n ymwelydd cyson.

Mae'n rhedeg gwersyll tîpis ar fferm ei deulu ym Mlaenannerch. Sir Benfro, ac mae'n gyflwynydd teledu a radio prysur.

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Proffil y band gan BBC Cymru