| Llenyddiaeth Saesneg Canol |
| --- |
| Darluniad o Chaucer yn llawysgrif Ellesmere |
| Barddoniaeth gynnar
* *Ormulum*
* *Cursor Mundi*

 |
| Y rhamant
* *King Horn*
* *Floris and Blancheflour*
* *Of Arthour and of Merlin*
* *Ywain and Gawain*
* *The Siege of Troy*
* *King Alisaunder*

 |
| Yr adfywiad cyflythrennol
* William Langland (*Piers Plowman*)

 |
| Oes Chaucer
* Geoffrey Chaucer (*The Canterbury Tales*)
* John Gower

 |
| * ← Hen Saesneg
* Llên Lloegr
* 16g →
 |
| * v
* t
* e
 |

Y corff o lenyddiaeth a ysgrifennwyd yn Saesneg Canol, y ffurf ar yr iaith Saesneg a fodolai yn y cyfnod o'r 12g i'r 15g, yw **llenyddiaeth Saesneg Canol**. Cyfnod cymharol dawel yn hanes llenyddiaeth Saesneg oedd y 12g a'r 13g, a dim ond ychydig o lenyddiaeth Saesneg Canol sy'n goroesi o ganlyniad i oruchafiaeth y Normaniaid a statws Hen Ffrangeg, neu Eingl-Normaneg, fel iaith o fri. Fodd bynnag, llewyrchodd ysgrifennu yn yr amryw dafodieithoedd Saesneg yn y 14g. Y llenor blaenaf o'r oes hon yw Geoffrey Chaucer (tua 1343–1400), yr hwn sy'n un o feirdd gwychaf barddoniaeth Saesneg Lloegr a'i gampwaith *The Canterbury Tales* yn brif waith y cyfnod ac yn un o'r gweithiau pwysicaf yn holl lenyddiaeth yr iaith Saesneg. Cyfansoddai Chaucer ei farddoniaeth yn nhafodiaith Dwyrain Canolbarth Lloegr, a dderbyniwyd yn raddol yn ffurf safonol yr iaith lenyddol, er i'r gwahaniaethau hynod o ran orgraff ac ynganiad Saesneg barhau. Dygwyd arddull lenyddol newydd i'r amlwg gan waith Chaucer a John Wycliffe (tua 1328–1384), y dyn cyntaf i gyfieithu'r Beibl i'r Saesneg. Ymhlith prif lenorion eraill y 14g mae William Langland (tua 1332–tua 1386), awdur *Piers Plowman*; yr un a elwir "bardd Gawain", a briodolir iddo'r cerddi *Perle*, *Patience*, a *Cleanness* yn ogystal â'r campwaith *Sir Gawain and the Green Knight*; a John Gower (tua 1330–1408), a ysgrifennai yn Saesneg, Lladin, a Ffrangeg. Tua therfyn yr Oesoedd Canol yn Lloegr, cychwynnodd gwedd newydd ar lenyddiaeth o ganlyniad i ddyfeisio'r wasg argraffu. Un o'r llyfrau a gyhoeddwyd gan yr argraffwr arloesol o Sais, William Caxton (tua 1422–tua 1491), oedd y *Le Morte d'Arthur*, un o'r esiamplau gwychaf o'r rhamant sifalrig, gan Syr Thomas Malory (tua 1405–1471).

Barddoniaeth Saesneg Canol
--------------------------

 *Prif erthygl: Barddoniaeth Saesneg Canol*
Datblygodd yr iaith Saesneg Canol o'r 12g, a cheir telynegion byrion o'r cyfnod hyn hyd at y 14g, nifer ohonynt yn ddi-enw. Cenir am natur, y gwanwyn, serch, a duwioldeb y Cristion. Roedd baledi byrion a phenillion straeon yn boblogaidd o'r 13g hyd at yr 17g.

Blodeuai'r rhamant Saesneg yn y 14g, a nodweddir gan straeon y marchog crwydr, canu serch llys, a themâu sifalri. Un o'r rhamantau enwocaf o'r cyfnod, sydd yn tynnu ar chwedlau Brythonaidd Cylch Arthur, yw *Sir Gawayn and þe Grene Knyȝt*.

Galargan yn debyg i farwnad y Cymry yw'r elegi, a ysgrifennir er cof am un fu farw a hefyd i fyfyru ar destun marwolaeth neu einioes. Enghraifft o'r fath gerdd yw *Perle* (tua 1360) a ysgrifennwyd o bosib i goffáu merch y bardd, o bosib yr un bardd a gyfansoddodd *Sir Gawayn and þe Grene Knyȝt*.

Yn yr oes hon hefyd fe flodeuai'r aralleg, ffurf lenyddol ddamhegol sydd yn trosi rhinweddau a chysyniadau tebyg yn gymeriadau a gwrthrychau eraill yn y stori. Traethiad alegorïaidd o hanes Cristnogaeth yw *Piers Plowman* (tua 1362), a briodolir i William Langland.

Portread o Geoffrey Chaucer.
Bardd rhagoraf y cyfnod, ac un o lenorion pwysicaf a gwychaf yn holl lenyddiaeth yr iaith Saesneg, yw Geoffrey Chaucer. Yn ei gampwaith *The Canterbury Tales*, fe geir cylch o straeon difyr a adroddir gan griw o bererinion ar eu taith i Gaergaint. Darluniad dwfn a lliwgar ydyw o fywyd, iaith, digrifwch, a pherthnasau cymdeithasol yn Lloegr yr Oesoedd Canol. Ymhlith gweithiau eraill Chaucer mae'r stori serch *Troilus and Criseyde* a'r ddychangerdd ddamhegol *Parlement of Foules*.

Y ddrama
--------

Gwelai'r oes hon ddechreuad y ddrama Saesneg, ar ffurf dramâu moes, a ddatblygodd yn nechrau'r 15g, a chylchoedd o ddramâu dirgel, a fyddai'n boblogaidd o'r 13g hyd at yr 16g. Aralleg o'r rhinweddau a ffaeleddau yn brwydro dros yr enaid dynol ydy'r ddrama foes.

Gweler hefyd
------------

* Llenyddiaeth Normaneg Lloegr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Carlson, David. (2004). "The Chronology of Lydgate's Chaucer References". *The Chaucer Review* **38** (3): 246–254. doi:10.1353/cr.2004.0003. .

| * v
* t
* e
Llên Lloegr |
| --- |
| Yn ôl cyfnod | 
* Yr Oesoedd Canol
* 16eg ganrif
* 17eg ganrif (Yr Adferiad)
* 18fed ganrif
* 19eg ganrif
* 20fed ganrif

 |
| Yn ôl iaith | 
* Lladin
* Normaneg
* Saesneg (Hen Saesneg
* Saesneg Canol)

 |
| Barddoniaeth | 

|  |  |
| --- | --- |
| Yn ôl iaith | 
* Normaneg
* Lladin
* Saesneg

 |
| Yn ôl cyfnod | 
* Hen Saesneg
* Saesneg Canol
* Metaffisegwyr
* Cafaliriaid
* Y cyfnod Awgwstaidd
* Beirdd y Llynnoedd
* Rhamantiaeth
* Oes Fictoria
* Y Rhyfel Byd Cyntaf
* Moderniaeth
* Grŵp Auden
* Beirdd Lerpwl
* Barddoniaeth gyfoes

 |

 |
| Y nofel | 
* Nofel Ramantaidd
* Nofel ddychanol
* Nofel Gothig

 |
| Y ddrama | 
* Drama firagl
* Drama ddirgel
* Theatr Oes Elisabeth
* Theatr Oes Iago
* Theatr yr Adferiad
* Y ddrama Awgwstaidd
* Theatr Oes Fictoria
* Dynion ifanc dig
* Theatr gyfoes

 |
| Beirniadaeth | 
* Celf
* Ffilm
* Llenyddiaeth
* Theatr

 |


| * v
* t
* e
Llenyddiaeth Saesneg |
| --- |
| Yn ôl cyfnod | 
* Hen Saesneg
* Saesneg Canol
* Y Dadeni
* Rhamantiaeth
* Moderniaeth

 |
| Yn ôl gwlad neu ranbarth | 
* Yr Alban
* Awstralia
* Canada
* Y Caribî
* Cymru
* De Affrica
* India
* Iwerddon
* Lloegr (Barddoniaeth)
* Seland Newydd
* Unol Daleithiau America

 |
| Yn ôl cyfrwng neu ffurf | 
* Barddoniaeth
* Beirniadaeth
* Drama
* Nofel
* Stori fer

 |