Llun lloeren o'r Sahara.
Mae'r **Mur Mawr Gwyrdd** neu **Fur Mawr Gwyrdd** **y Sahara a'r Sahel** (Ffrangeg: *Grande muraille verte pour le Sahara et le Sahel*, Saesneg: *Great Green Wall of the Sahara and the Sahel*) yn fenter flaenllaw Affrica i frwydro yn erbyn cynyddu'r anialwch. O dan arweiniad yr Undeb Affricanaidd, nod y fenter yw trawsnewid bywydau miliynau o bobl trwy greu brithwaith o dirweddau gwyrdd a ffrwythlon ledled Gogledd Affrica.

Y syniad gwreiddiol oedd llinell o goed o'r dwyrain i'r gorllewin yn ffinio Anialwch y Sahara. Mae nod y Mur Mawr Gwyrdd wedi esblygu i fod yn fosaig o ymyriadau sy'n mynd i'r afael â'r heriau sy'n wynebu'r bobl yn y Sahel a'r Sahara. Mae'n rhaglen o ddatblygiad gwledig, gyda nod cyffredinol y bartneriaeth i gryfhau hydwythedd rhanbarthol a systemau naturiol gyda rheolaeth gadarn ar yr ecosystem, amddiffyn treftadaeth wledig, a gwell amodau byw.

Mae'r prosiect yn ymateb i effaith gyfunol sychder a diraddio adnoddau naturiol mewn ardaloedd gwledig. Mae'n bartneriaeth sy'n cefnogi cymunedau sy'n gweithio tuag at reolaeth gynaliadwy a defnydd coedwigoedd ac adnoddau naturiol eraill. Mae'n ceisio helpu cymunedau i addasu at newid yn yr hinsawdd, yn ogystal â gwella diogelwch bwyd.

Disgwylir i boblogaeth y Sahel ddyblu erbyn 2039, sydd wedi ychwanegu brys at y prosiect.

Hanes
-----

Yn y 1950au gwnaeth yr archwiliwr Prydeinig Richard St. Barbe Baker alldaith yn y Sahara. Yn ystod yr alldaith 25,00 milltir cynigiodd "ffrynt gwyrdd" i weithredu fel byffer coed 30 milltir i ddal nôl yr anialwch a oedd yn ehangu. Ail-ymddangosodd y syniad yn 2002, yn yr uwchgynhadledd arbennig yn N'Djamena, prifddinas Tsiad, ar achlysur *Diwrnod y Byd i Frwydro yn Erbyn Diffeithdirio a Sychder*. Fe'i cymeradwywyd gan Arweinwyr y Gynhadledd ac aelodau'r Gymuned Gwladwriaethau Sahel-Sahara yn ystod eu seithfed sesiwn a gynhaliwyd yn Ouagadougou, prifddinas Bwrcina Ffaso, ar 1–2 Mehefin 2005. Cymeradwyodd yr Undeb Affricanaidd ef yn 2007 fel "Mur Mawr Gwyrdd y Sahara a Menter y Sahel" (GGWSSI).

Arweiniodd gwersi a ddysgwyd o Argae Gwyrdd Algeria a Mur Gwyrdd Tsieina at ddull amlsector integredig. Menter plannu coed yr oedd yn wreiddiol, a esblygodd y prosiect yn rhaglen o ddatblygiad. Yn 2007, cyfarwyddodd CHSG y prosiect i fynd i'r afael ag effeithiau cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol dirywiad tir a chynyddu'r anialwch. Wedi hynny, creodd y gwledydd Burkina Faso, Jibwti, Eritrea, Ethiopia, Mali, Mawritania, Niger, Nigeria, Senegal, Swdan a Chad yr Asiantaeth Led-Africanaidd y Mur Mawr Gwyrdd (PAGGW).

Yn 2014, lansiodd yr Undeb Ewropeaidd a Sefydliad Bwyd ac Amaeth y Cenhedloedd Unedig, mewn cydweithrediad â phartneriaid Affricanaidd eraill, y rhaglen Gweithredu yn Erbyn Cynnydd yr Anialwch, i adeiladu ar y prosiect Mur Mawr Gwyrdd. Creodd Nigeria asiantaeth dros dro i gefnogi datblygiad y Mur Mawr Gwyrdd.

Erbyn 2016, roedd tua 15 y cant o'r ardal targed wedi'i blannu. Yn 2016, roedd gan 21 o wledydd brosiectau yn ymwneud â'r Mur Mawr Gwyrdd, gan gynnwys adfywiad naturiol a gefnogir gan ffermwyr.

Prif egwyddorion
----------------

Mae'r prosiect yn cwmpasu'r llain Sahara, ei ffiniau gogledd a de, gan gynnwys gwerddonau'r Sahara, a llefydd fel Cabo Verde. Mae'r Mur Mawr Gwyrdd yn bwriadu cryfhau'r mecanweithiau presennol i wella eu heffeithlonrwydd trwy synergedd a gweithgareddau gydlynu. Mae'r prosiect $8 biliwn yn bwriadu adfer 100 miliwn hectr (1 miliwn km²) o dir diraddiedig erbyn 2030, a fyddai'n creu 350,000 o swyddi gwledig ac yn amsugno 250 miliwn o dunelli o CO2 o'r awyrgylch.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Puiu, Tibi (2019-04-03). "More than 20 African countries are planting a 8,027-km-long 'Great Green Wall'". *ZME Science* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2019-04-16.
2. 1 2  "The Man of the Trees and the Great Green Wall: A Baha'i's Environmental Legacy for the Ages". *Wilmette Institute*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 November 2015.
3. 1 2  Grande Muraille Verte.
4. ↑  "Action Against Desertification". *Food and Agriculture Organization (FAO) of the UN*. Cyrchwyd 1 September 2019.
5. ↑  Saifi, Merdas (2015). "The Green Dam in Algeria as a tool to combat desertification". *Planet@Risk* (Davos: Global Risk Forum) **3** (1): 68–71. ISSN 2296-8172.
6. ↑   *Harmonized regional strategy for implementation of the "Great Green Wall Initiative of the Sahara and the Sahel"*, adalwyd 12 March 2017
7. ↑  "Background". *Action Against Desertification*. FAO. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 November 2015.
8. ↑  "Nigeria creates agency for 'Great Green Wall' project". *Premium Times*. 9 September 2014. Cyrchwyd 1 September 2019. The Federal Government has approved the establishment of the Interim Office of the National Agency for the Great Green Wall, GGW.
9. ↑  Helen Palmer (2 May 2016). "Africa's Great Green Wall is making progress on two fronts". *PRI*. Public Radio International. Cyrchwyd 1 September 2019.
10. ↑  Jim Morrison (23 August 2016). "The "Great Green Wall" Didn't Stop Desertification, but it Evolved Into Something That Might". *Smithsonian.com*. Smithsonian. Cyrchwyd 1 September 2019.