Gogledd Cymru
Rhanbarth answyddogol mwyaf gogleddol Cymru yw **Gogledd Cymru**, sy'n ffinio â Chanolbarth Cymru i'r de a Lloegr i'r dwyrain. Mae ei ddiffiniad yn amrywio rhywfaint, ond fel arfer mae'n cynnwys Ynys Môn, Penrhyn Llŷn, ac Eryri, a'r afonydd Conwy, Clwyd, a Dyfrdwy.

Diffinio'r rhanbarth
--------------------

Yn hanesyddol, bu'r rhan fwyaf o ogledd Cymru yn rhan o Deyrnas Gwynedd. Yn weinyddol, mae'n cynnwys awdurdodau unedol Môn, Gwynedd, Conwy, Dinbych, Fflint, a Wrecsam. Mae gan y rhanbarth boblogaeth o ryw 738,000 o bobl.

Gellir ymrannu'r rhanbarth yn ddau is-ranbarth sy'n bur wahanol o ran hanes a diwylliant, er bod ganddynt llawer mewn cyffredin hefyd. Mae'r gogledd-orllewin - yn fras, siroedd traddodiadol Sir Fôn, Sir Gaernarfon a Meirionnydd - yn fwy Cymraeg na'r gogledd-ddwyrain, er bod rhannau o'r olaf, yn enwedig cefn gwlad Sir Ddinbych, yn dal yn gadarnleoedd Cymraeg. Mae'r ymraniad hwn yn hen, gyda'r gogledd-orllewin yn cyfateb yn fras i diriogaeth Gwynedd Uwch Conwy a'r gogledd-ddwyrain i'r Berfeddwlad (Gwynedd Is Conwy): mor ddiweddar â'r 19g arferai pobl gyfeirio at y gogledd gyfan fel 'Gwynedd' (cf. yn enw'r Gwyneddigion).

Unedau gweinyddol, hen a newydd
-------------------------------

### Awdurdodau unedol

Creuwyd yr awdurdodau unedol yn 1996.

* Bwrdeistref Sirol Conwy
* Sir Ddinbych (gwahanol i'r sir hanesyddol)
* Sir y Fflint (gwahanol i'r sir hanesyddol)
* Gwynedd (gwahanol i'r sir gadwedig)
* Bwrdeisdref Sirol Wrecsam
* Ynys Môn

### Siroedd cadwedig

Dyma'r siroedd a greuwyd yn 1974. Ers 1996 maent yn 'siroedd cadwedig' yn unig.

* Gwynedd
* Clwyd

### Siroedd gweinyddol

Creuwyd y siroedd hyn dan y Ddeddf Llywodraeth Leol yn 1888. Cawsant eu seilio ar y siroedd traddodiadol, ond nid oeddynt yn union yn union yr un fath. Roedd y siroedd gweinyddol yn cael eu defnyddio ar gyfer llywodraeth leol tan 1974.

* Sir Ddinbych
* Sir Gaernarfon
* Sir Feirionydd
* Sir Fôn
* Sir y Fflint

Cyfryngau lleol
---------------

### Radio a theledu

Does dim gwasanaeth teledu rhanbarthol ar gyfer y gogledd, sy'n cael ei wasanaethu gan BBC Cymru ac ITV Wales yn Saesneg ac S4C yn Gymraeg. Mae dwy orsaf radio genedlaethol Cymru, Radio Cymru yn Gymraeg a Radio Wales yn Saesneg, ar gael trwy'r rhan fwyaf o'r gogledd, er bod anawsterau derbyn signal mewn rhai ardaloedd yn y bryniau.

Mae gorsafoedd radio annibynnol yn y rhanbarth yn cynnwys: Marcher Sound (Wrecsam, Sir y Fflint), Coast 96.3 (arfordir y gogledd, ond heb gynnwys y gorllewin eithaf) a Champion 103 (Audurdodau unedol Gwynedd a Môn). Yn ogystal gellir gwrando Radio Maldwyn (a fwriedir ar gyfer Sir Drefaldwyn) yn ardal Wrecsam.

### Rhyngrwyd

Fel rhan o'i brif safle, mae gan BBC Cymru/BBC Wales ddwy adran 'Lleol i Mi' o dudalennau newyddion a gwybodaeth leol ar gyfer y gogledd-orllewin a'r gogledd-ddwyrain, yn y Gymraeg a'r Saesneg. Maent yn cynnwys tudalennau ar rai trefi a phentrefi lle gall pobl leol gyfrannu straeon a phytiau gwybodaeth.

### Y wasg

Y prif bapur newydd yw'r *Daily Post* (Saesneg gydag atodiad Cymraeg wythnosol), sy'n galw ei hun "*the paper for North Wales*". Ceir nifer o bapurau bro yn lleol, yn eu mysg *Y Pentan* (Dyffryn Conwy a'r glannau), Llanw Llŷn (Penrhyn Llŷn), Y Ffynnon (Eifionydd). Yn ogystal ceir sawl papur Saesneg wythnosol, yn cynnwys y *North Wales Weekly News*.

Gweler hefyd
------------

* Gwyndodeg, tafodiaith ranbarthol y Gogledd
* Heddlu Gogledd Cymru
* Rhanbarth Gogledd Cymru (Cynulliad Cenedlaethol)
* Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru
* Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru
* Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Gorau Meibion Gogledd Cymru

  



| Rhanbarthau Cymru |  |
| --- | --- |
| Canolbarth | De | Gogledd | Gorllewin |