Roedd **Osbwrn Wyddel** bl 13g yn uchelwr Gwyddelig, mae'n debyg o dras Gymreig. Trwy ei briodas ac etifeddes (dienw) Corsygedol daeth yn gyff nifer o deuluoedd bonheddig Meirionnydd.

Cefndir
-------

Yn ôl traddodiad roedd Osbwrn yn ddisgynnydd i'r Dywysoges Nest ferch Rhys ap Tewdwr a'i gŵr Gerald de Windsor. Chwaraeodd un o feibion Nest a Gerald, Maurice FitzGerald, rhan flaenllaw yn yr oresgyniad Normanaidd o'r Iwerddon. Yn ôl Syr William Betham, Herodr Wlster roedd Osbwrn yn ail fab i John Fitzgerald un o ddisgynyddion Maurice.

Dyfodiad i Gymru
----------------

Does dim sicrwydd pryd na pham daeth Osbwrn i Gymru. Mae gwahanol awduron yn rhoi gwahanol ddyddiadau o 1200 i 1260. Y traddodiad yw ei fod wedi dod o'r Iwerddon gyda 100 o ŵyr meirch gydag ef ac wedi cynnig ei wasanaeth ef a'i fyddin i Llywelyn ap Iorwerth neu Llywelyn ap Gruffudd a bod y tywysog wedi roi'r hawl i briodi aeres Corsygedol fel diolch iddo. Mae'r rheswm dros ddod yn wahanol mewn gwahanol adroddiadau:

* Fel gosgordd i amddiffyn Gruffudd ap Ednyfed Fychan ar ei ddychweliad i Gymru wedi iddo pechu Llywelyn Fawr.
* Ffoi rhag dialedd teulu Iarll Gwyddelig roedd wedi ei ladd
* Bod ei deulu wedi colli dylanwad ar ôl bod ar yr ochr a gollodd mewn rhyfel rhwng arweinwyr Gwyddelig.

Mae Darrell Wolcott mewn traethawd ar gyfer *Ancient Wales Studies* yn awgrymu bod Osbwrn wedi dod am y rheswm syml ei fod yn ail fab i uchelwr nad oedd am fod yn etifedd yn wlad ei enedigaeth a'i bod am geisio sefyllfa yn wlad ei hynafiad.

Yr unig beth a wyddys i sicrwydd am Osbwrn Wyddel yw ei fod yn ymddangos ar restr cymorthdaliadau lleyg Meirion am 1292/3, fel trethdalwr sylweddol yn nhrefgordd Llanaber.

Teulu
-----

Ymysg y teuluoedd bonheddig sydd yn honni eu bod yn ddisgynyddion i Osbwrn mae Fychaniaid Corsygedol, teulu Nannau o'r Nannau Llanfachreth, teulu Barwniaid Harlech Y Glynn, Wyniaid Glyncywarch, Wyniaid Peniarth a thrwy gyd briodas rhwng y teuluoedd hyn nifer fawr o rai eraill.

Marwolaeth
----------

Yn ôl traddodiad Osbwrn fu'n gyfrifol am adeiladu eglwys Llanaber a rhoddwyd ei weddillion i orwedd yno.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "OSBWRN WYDDEL (yn fyw yn 1293), | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2022-05-11.
2. ↑  "Osbwrn Wyddel [Osborn the Irishman] (fl. 1292–1293), dynastic founder". *Oxford Dictionary of National Biography* (yn Saesneg). doi:10.1093/ref:odnb/20868. Cyrchwyd 2022-05-11.
3. 1 2  Davies (Iolo Meirion), Edward (1870). *Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion*. Caernarfon: J Davies. t. 36.
4. ↑  Archaeologia Cambrensis Pumed Gyfres Cyf. III Rhif XII Hydref, 1886,  Rhiwaedog, Ynys Maen Gwyn, Dolau Gwyn, And Nannau
5. ↑  "Osbwrn Wyddel of Cors Gedol". *www.ancientwalesstudies.org*. Cyrchwyd 2022-05-11.
6. ↑  Williams-Jones, Keith (1976). *The Merioneth lay subsidy roll, 1292-3*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. t. 54. ISBN 0-7083-0597-0. OCLC 2837155.
7. ↑  Williams, Philip Nanney (2016). *Nannau : a rich tapestry of Welch history*. Welshpool, Powys, Wales: Llwyn Estates Publication. ISBN 978-0-9955337-0-7. OCLC 966259479.
8. ↑  Archaeologia Cambrensis, 1900 tud 126 *Glynn*
9. ↑  Cymru. Vol. 21, 1901 Eglwys Llanaber

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |