recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Fferm Chwarel Crug** yn Sir Gaerfyrddin wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1980 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.56 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Fferm Pentwyn, Penallt** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 18 Mai 1993 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.59 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Dolydd Pen-y-cefn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 10 Rhagfyr 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.35 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
"Y Galiad clwyfedig" - copi Rhufeinig o gerflun enwog o ryfelwr Galataidd, o Bergamon (Amgueddfa'r Capitol, Rhufain)
*Gweler hefyd Galatia a Galatia (gwahaniaethu).*
Roedd y **Galatiaid** yn bobloedd Celtaidd a fudodd
o ardal yng nghanolbarth Ewrop, trwy'r Balcanau, i fyw
yn Asia Leiaf tua 278 CC. Mae awduron Clasurol yn dweud
eu bod nhw wedi'u rhannu'n dri llwyth mawr - y Tolisto(b)agii, y Trocmi
a'r Tectosages - a bod y llwythau hynny yn eu tro wedi'u rhannu'n
bedwar is-lwyth yr un (*tetrarchau*). Roedd eu hiaith, Galateg, yn debyg iawn i'r iaith Aleg a siaredid yng Ngâl.

Ymsefydlasant yng ngorllewin canolbarth Anatolia ar ôl cael eu gwahodd yno gan y brenin Nicomedes I o deyrnas Bithynia i'w gynorthwyo yn erbyn y Persiaid. Ymladdasant sawl gwaith yn erbyn brenhinoedd Pergamon; dethlir buddugoliaethau'r Pergamoniaid drsotynt mewn cyfres o gerfluniau enwog sydd wedi goroesi fel copïau Rhufeinig. Yn ddiweddarach daeth eu tiriogaeth yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig, ond dim ond ar ôl brwydr hir i gadw eu hannibyniaeth a barodd o 189 CC pan gollasant frwydr bwysig, hyd at 25 CC pan greodd yr ymerodr Augustus dalaith Galatia.

Ymddengys fod y llythyr enwog at y Galatiaid gan Sant Paul yn annerch cymunedau Cristnogol ifainc mewn rhannau gwledig o Galatia. Ymddengys fod yr iaith Alateg wedi parhau yn y parthau hynny hyd at y 3edd neu'r 4g cyn iddi gael ei disodli gan yr iaith Roeg ac ar ôl hynny Tyrceg.

Gweler hefyd
------------

* Asia Leiaf
* Celtiaid
* Galatia
Yr Alaeth Hirfain (NGC 5866), galaeth lensaidd yng nghytser Draco. Mae'r ddelwedd hon yn dangos y gall galaethau lensaidd cadw cryn dipyn o lwch yn eu disg. Nid oes fawr ddim nwy, ac felly fe'u hystyrir yn ddiffygiol o ranmater rhyngserol. 
Mae **galaeth lensaidd** (a ddynodir S0) yn fath o alaeth ganolraddol rhwng yr eliptig (a ddynodir E) a galaeth droellog mewn cynlluniau dosbarthiad morffolegol galaethau. Mae'n cynnwys disg ar raddfa fawr ond nid oes iddi freichiau troellog ar raddfa fawr. Mae galaethau lensaidd yn galaethau disg sydd wedi defnyddio neu golli'r rhan fwyaf o'u mater rhyngserol ac felly ychydig iawn sy'n parhau ynddynt o ran ffurfiant sêr parhaus sydd ganddynt.  Fodd bynnag, gallant gadw llwch sylweddol yn eu disgiau. O ganlyniad, maent yn cynnwys sêr sy'n heneiddio yn bennaf (fel galaethau eliptig). Er gwaethaf y gwahaniaethau morffolegol, mae galaethau lensaidd ac eliptig yn rhannu priodweddau cyffredin fel nodweddion sbectrol a chysylltiadau graddio. Gellir ystyried y ddau yn galaethau math cynnar sy'n esblygu'n oddefol, o leiaf yn rhan leol y Bydysawd. Yn cysylltu galaethau E â galaethau S0 mae galaethau ES, gyda'u disgiau ar raddfa ganolradd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  R. J. Buta; H. G. Corwin, Jr.; S. C. Odewahn (2007s). *The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies*. Cambridge: Cambridge University. ISBN 978-0521820486.
2. ↑  DeGraaff, Regina Barber; Blakeslee, John P.; Meurer, Gerhardt R.; Putman, Mary E. (December 2007). "A Galaxy in Transition: Structure, Globular Clusters, and Distance of the Star-Forming S0 Galaxy NGC 1533 in Dorado". *The Astrophysical Journal* **671** (2): 1624–1639. arXiv:0710.0893. Bibcode 2007ApJ...671.1624D. doi:10.1086/523640.
3. ↑  Liller, M.H. (1966), The Distribution of Intensity in Elliptical Galaxies of the Virgo Cluster. II
Mae **Drosgol** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN759878. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 355 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd) a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 550 m (1804tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr mynyddoedd uchaf y byd

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Eglwys gadeiriol Anglicanaidd yn nhref Llanelwy, Sir Ddinbych, Cymru, yw **Eglwys Gadeiriol Llanelwy**. Mae'n gadeirlan Esgobaeth Llanelwy a sedd Esgobion Llanelwy.

Hanes
-----

Mae ei hanes cyn cyfnod y Normaniaid yng Nghymru yn dywyll. Codwyd yr eglwys gadeiriol ar ei safle bresennol tua'r flwyddyn 1100. Yn 1282 cafodd ei llosgi i lawr gan filwyr Edward I o Loegr yn ystod ei gyrch olaf ar Wynedd. Dechreuwyd ar y gwaith o godi adeilad newydd yn fuan wedyn ond ni chwbleuwyd y gwaith tan 1381. Dioddefodd yr adeilad newydd yn ystod rhyfel annibyniaeth Owain Glyn Dŵr pan losgwyd y cangelldy yn 1402; arosodd y rhan honno o'r adeilad heb do hyd tua 1480. Cafodd ei difrodi gan dân unwaith eto gan wŷr Oliver Cromwell pan gafodd y cangelldy ei losgi'n ulw. Yn 1869 adferwyd yr eglwys gadeiriol gan y pensaer George Gilbert Scott, ond effeithiwyd ar yr adeilad gwreiddiol yn sylweddol.

Egwlys Gadeiriol Llanelwy o'r awyr
Hen engrafiad yn dangos Eglwys Gadeiriol Llanelwy (canol) cyn i waith Gilbert Scott ei newid
Heddiw mae muriau mewnol yr adeilad yn ddigon plaen a diaddurn, diolch yn bennaf i waith Scott. Yn yr eil ddeheuol ceir delw cerfiedig yr esgob Anian, a fu'n esgob Llanelwy yn 1282 pan losgwyd y gadeirlan gan y Saeson. Yn ei ymyl ceir maen cerfiedig hynafol arall, a adnabyddir fel "Maen y Milgi" am ei fod yn dangos milgi yn hela sgawrnog; dywedir ei fod yn dod o feddrod tywysoges o'r enw Efa (aelod o deulu brenhinol Powys efallai).

Cofeb y Cyfieithwyr ac amgueddfa
--------------------------------

* Y GofebY Gofeb
* John DaviesJohn Davies
* Richard DaviesRichard Davies
* Gabriel GoodmanGabriel Goodman
* Thomas HuetThomas Huet
* William MorganWilliam Morgan
* Edmwnd PrysEdmwnd Prys
* William SalesburyWilliam Salesbury

O flaen y gadeirlan ceir cofeb i gyfieithwyr y Beibl i'r Gymraeg, gan gynnwys William Salesbury, cyfieithydd cyntaf y Testament Newydd cyfan i'r Gymraeg, a'r Esgob William Morgan, a benodwyd yn esgob Llanelwy yn 1601.

Ceir amgueddfa yn y gadeirlan gyda hen Feiblau a darnau o gerflunwaith.

Cyfeiriadau
-----------
Argraffiad 1835 o'r Geiriadur
Geiriadur Ffrangeg awdurdodol a gyhoeddir gan yr Académie française yn Ffrainc ac sy'n cynrychioli un o brif oruchwylion y sefydliad hwnnw yw'r ***Dictionnaire de l’Académie française*** (*Geiriadur yr Academi Ffrengig*). Cyhoeddwyd argraffiadau newydd diwygiedig, ar ôl proses hir o drafod ac ymgynghori, yn 1694, 1718, 1740, 1762, 1798, 1835, 1878, 1935. Ysgrifennwyd y rhagymadrodd i'r argraffiad cyntaf gan y llenor Charles Perrault. Mae'r nawfed argraffiad yn cael ei baratoi ers 1992, ond hyd yn hyn dim ond y rhannau *A-Emz* a *Éoc-Map* sydd wedi dod allan.

Dyma eiriadur "swyddogol" yr iaith Ffrangeg. Yn wahanol i eiriaduron disgrifiadol fel *Le Robert* neu'r *Petit Larousse*, sy'n ceisio disgrifio cyflwr yr iaith fel y mae'n cael ei defnyddio ar lafar a'i hysgrifennu yn gyfoes, mae'r *Dictionnaire de l’Académie française* yn ceisio cadw yr iaith Ffrangeg lenyddol fel y dylai gael ei hysgrifennu (a'i siarad). Gellid dweud felly mai ei swyddogaeth yw cadw "purdeb" yr iaith.

Dolenni allanol
---------------

* (Ffrangeg) *Dictionnaire de l’Académie française* Archifwyd 2007-08-07 yn y Peiriant Wayback. (gwefan swyddogol).
* (Ffrangeg) *Dictionnaire de l’Académie française*.
* (Ffrangeg) *Dictionnaire de l’Académie française* ar-lein : 8fed argraffiad 9fed argraffiad, anghyflawn (argymhellir gan yr Académie française)
* (Saesneg) *Dictionnaire de l’Académie française* ar-lein : Argraffiadau hanesyddol - 1af, 4ydd, 5ed, 6ed - a'r 8fed (Prifysgol Chicago).
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Dwyrain Lewisham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Ealing, Southall yn Llundain FwyafEtholaeth Ealing, Southall yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: Syd Bidwell (Llafur)
* 1992–2007: Piara Khabra (Llafur)
* 2007–presennol: Virendra Sharma (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Eglwys gadeiriol Anglicanaidd yn nhref Aberhonddu, Powys, Cymru, yw **Eglwys Gadeiriol Aberhonddu**. Mae'n canolfan Esgobaeth Abertawe ac Aberhonddu a phrif sedd Esgob Abertawe ac Aberhonddu. Nid yw'n hynafol iawn yn ei ffurf bresennol ond mae ei gwreiddiau'n gorwedd yn y 12g a chyfnod y Normaniaid yn Aberhonddu.

Priordy Ioan Efengylydd
-----------------------

Sedydlwyd Priordy Benedictaidd Ioan Efengylydd tua chanol y 12g pan roddodd yr Arglwydd Bernard Newmarch eglwys Aberhonddu i Abaty Battle yn Sussex. Buasai Gerallt Gymro yn archddiacon yn y priordy yn 1172. Yn ddiweddarach galwodd yno gyda Baldwin, Archesgob Caergaint yn 1188 yn ystod ei daith trwy Gymru yn y flwyddyn honno, ar ei ffordd o Henffordd i dde Cymru. Dyma hoff eglwys Reginald de Braose (m. 1211), tad Gwilym Brewys (m. 1230), cariad Siwan gwraig Llywelyn Fawr, a oedd yn perthyn i deulu lleol de Breos: *yr eglwys a garaf fwy na'r lleill i gyd*. Cyfrannai ei deulu'n hael i'r eglwys a'r priordy.

Nid oes llawer wedi parhau o'r adeilad Benedictaidd. Mae'r rhan fwyaf o'r adeilad presennol yn dyddio o'r 13g a'r ganrif olynol. Roedd cymeriad y priordy wedi dirwyio pan ymwelodd Pecham, Archesgob Caergaint yn 1283 a chyhuddo'r prior o fod yn feddw ac anostest. Yn 1291 wyth fynach ac un prior oedd yno a gwerth y priordy yn £122 gan ei wneud yn un o'r cyfoethocaf yng Nghymru.

Eglwys Gadeiriol Aberhonddu tua chanol y 19g

Yr eglwys ganoloesol
--------------------

Beddfaen Normanaidd o Eglwys Gadeiriol Aberhonddu
Yn yr Oesoedd Canol roedd yr eglwys yn enwog am ei Chrog. Cerflun anferth o groes Crist oedd hi, yn hongian uwchben yr Ysgrîn a rannai'r eglwys yn ddau - un hanner i'r lleygwyr a'r llall i'r mynachod. "Crog Aberhonddu" oedd ei henw, a cheir nifer o gyfeiriadau ati yng ngwaith Beirdd yr Uchelwyr ar ddiwedd yr Oesoedd Canol. Roedd yn aur i gyd a chredid ei bod yn gallu iacháu'r claf. Roedd pobl yn dod ar bererindod iddi o bob rhan o dde Cymru a'r Gororau.

Cafodd y Grog ei difetha pan ddiddymwyd y priordy yn 1534, ond yn ffodus mae nifer o gerrig bedd canoloesol gyda chroesau blodeuog cerfiedig arnynt i'w gweld o gwmpas yr eglwys o hyd. Mae'r bedyddfaen Normanaidd wedi goroesi hefyd; mae'n enwog am y 30 o gwpannau wedi'u cerfio oddi amgylch ei wefus.

Yr eglwys heddiw
----------------

Cafodd ei hatgyweirio'n sylweddol, fel nifer o eglwysi eraill, yn y 19g. Gyda Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru yn 1923, crewyd esgobaeth newydd ar gyfer Aberhonddu ac Abertawe gydag eglwys Aberhonddu yn eglwys gadeiriol iddi.

Hefyd yn yr eglwys mae Capel Harvard, capel y *South Wales Borderers*, y milwyr o dde Cymru a ymladdant ym Mrwydr Rorke's Drift yn Ne Affrica, ynghyd â'u baner ym Mrwydr Isandhlawana (1879).

Llyfryddiaeth
-------------

* Rod Cooper, *Abbeys and Priories of Wales* (Abertawe, 1992)
Mae **Foinaven - An t-Sail Mhor** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Durness i Loch Shin yng ngogledd eithaf Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NC338483. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Enw'r fam fynydd yw Foinaven.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Dyffryn Bach Howey** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 17 Ionawr 1994 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 24.96 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Dyffryn Grose
Mae **Dyffryn Grose** yn rhan o Barc Genedlaethol y Mynyddoedd Gleision ac yn cynnwys y Fforest Blue Gum yn Ne Cymru Newydd, Awstralia. Mae'r dyffryn wedi osgoi datblygiad i raddau helaeth oherwydd y clogwynau anferth ar ei ddwy ochr

Daeth pobl frodorol i'r dyffryn tua 22,000 mlynedd yn ôl, yn benodol y gymuned Darak, ac efallai mae'r gymuned Gandagara wedi byw yn y rhan deheuol.

Diwydiant
---------

Torrwyd coed ar waelod y dyffryn ar dechrau'r pedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd pyllau glo yng Nghors Asgard o 1891 i 1908, ac yn Blair Athol rhwng 1920 a 1924. Agorwyd Glofa Canyon yn y 1920au; caewyd y lofa ym 1997, ond rhyddheir gwastraff o'r glo, haearn a sinc i'r afon hyd at heddiw

Twristiaeth
-----------

Gellir gweld y Dyffryn o dref Katoomba, a denir miloedd o dwristiaid i'r ardal pob blwyddyn. Mae'r Mynyddoedd Gleision yn Safle Treftadaeth y Byd ar restr UNESCO.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan bushwalking NSW
2. 1 2  "Asesiad yr Adran Amgylchedd a Newid Hinsawdd NSW" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2016-03-05. Cyrchwyd 2014-12-02.
3. ↑  Gwefan rhaglen deledu Catalyst, ABC
4. ↑  Gwefan UNESCO
Band post-hardcore o St Albans, Swydd Hertford, Loegr a ffurfiwyd ym 1999 gan y prif leisydd Rou Reynolds a'r prif gitarydd Rory Clewlow ydy **Enter Shikari**. Cychwynodd y band o dan yr enw "Hybryd", gyda "Rou" ar y gitar a llais, Chris ar y gitar fâs a Rob ar y drymiau. Cyhoeddodd y grŵp EP gyda'r teitl *Commit No Nuisance* ac ymhlith y caneuon gorau roedd *Perfect Pygmalion* a *Fake*.

Lansiwyd *Take To The Skies* yn 2007 ac ers hynny maen nhw wedi chwarae mewn dros 500 o gigs.

Mae'r band wedi'i enwi ar ôl cwch ewyrth Roughton "Rou" Reynolds ac a oedd hefyd yn gymeriad (Shikari) mewn drama a sgwennodd cyn ffurfio'r band. Mae hefyd yn golygu'r "heliwr" mewn ieithoedd fel Hindŵ, Hindi a Nepali. Shikari also means 'Hunter'

Disgograffi
-----------

* *Take to the Skies* (2007)
* *Common Dreads* (2009)
* *A Flash Flood of Colour* (2012)
* *The Mindsweep* (2015)
* *The Spark* (2017)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ankeny, Jason. "Enter Shikari - AllMusic". Allmusic. Cyrchwyd 15 Chwefror 2011.
2. ↑  Access All Areas.net.au. "Enter Shikari | Artist Interviews". Access All Areas. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-05-22. Cyrchwyd 12 Mawrth 2011.

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 155570397
* LCCN: n2011019729
* ISNI: 0000 0001 0405 1559
* GND: 10340777-7
* NKC: osa2010596613

 |
Parc bychan yng nghanol Caerdydd yw **Gerddi Sant Ioan**. Mae wedi ei leoli rhwng Eglwys Sant Ioan Fedyddiwr a Hen Lyfrgell Caerdydd. Mae'r parc yn tua 1500 m² o ran maint ac wedi'i ffensio gyda ffens haearn. Mae'n agored i'r cyhoedd yn unig yn ystod y dydd ac mae'r mynediad yn cael ei chau am 17.00 awr. Ar y safle, nesaf i rai hen goed yw rhai gwelyau blodau a chofeb canolog ar ffurf cysegr.

Cafodd yr ardal ei rhannu o'r gweddill y fynwent Sant Ioan yn ystod yr 1890au, pan adeiladwyd llwybr cyhoeddus gan Gorfforaeth Caerdydd rhwng Stryd Working a'r Farchnad Ganolog Caerdydd.

Mae'r parc wedi'i gyfarparu gyda meinciau, ac felly yn arbennig o addas ar gyfer aros ac oedi. Oherwydd ei cylchedd hytrach hylaw, mae'n llai addas ar gyfer gweithgareddau chwaraeon, e.e. loncian. Mae'r llwybr croesi drwy'r parc yn byrfodd poblogaidd rhwng y ddwy ardal siopa a mannau eraill o ddiddordeb.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The macabre reason for the numbers on these paving slabs in Cardiff city centre". *WalesOnline*. Media Wales. 6 Mawrth 2019. Cyrchwyd 12 Hydref 2020.
Dyffryn eang yn ne Gwynedd yw **Dyffryn Dysynni**. Llifa afon Dysynni drwyddo. Yn yr Oesoedd Canol roedd y dyffryn yn rhan o gwmwd Ystumanner, cantref Meirionnydd. Rhed y dyffryn o fryniau Cadair Idris i lawr i Fae Ceredigion.

Lleolir Castell y Bere yn rhan uchaf y dyffryn, ym mhlwyf hanesyddol Llanfihangel-y-Pennant. Mae'n sefyll ar grug neu fryncyn isel ar lan ddeheuol Afon Cader, ffrwd sy'n aberu yn Afon Dysynni hanner milltir i'r gorllewin o'r castell. Mae hen lwybr dros fwlch Nant yr Eira ac un arall ar lan Afon Dysynni yn ei gysylltu ag Abergynolwyn i'r dwyrain.

Ger yr arfordir ceir pentrefi Llanegryn ac, ar ymyl y dyffryn, Tywyn. Nid nepell o Lanegryn, ar lan ogleddol y dyffryn, ceir plasty Peniarth, lle diogelwyd rhai o'r llawysgrifau Cymreig pwysicaf. Roedd gwylfa ar ben Craig yr Aderyn, hanner ffordd i lawr y dyffryn, i amddiffyn Castell y Bere.

Castell y Bere gyda bryniau Cadair Idris yn y cefndir
Hen ysgubor nid nepell o Graig y Deryn
Oddi yma i'r Bala y cerddodd Mary Jones i ymofyn Beibl gan Thomas Charles yn 1800. Ganed y geiriadurwr a'r golygydd William Owen Pughe ym mhlwyf Llanfihangel-y-Pennant ar y 7 Awst 1759.
Roedd **María Eva Duarte de Perón** neu **Evita Perón** (7 Mai 1919 – 26 Gorffennaf 1952), ganed **María Eva Duarte**, yn actores a gwleidydd poblogaidd, a aned yn Los Toldos, Buenos Aires. Ail wraig yr Arlywydd Juan Domingo Perón (1895–1974) ydoedd a bu'n Foneddiges Gyntaf yr Ariannin o 1946 tan ei marwolaeth ym 1952. Yn aml cyfeirir ati fel **Eva Perón**, neu'r term Sbaeneg o annwylder Evita, sy'n golygu "Eva Fach".

Ei hanes
--------

Plentyn llwyn a pherth ydoedd a anwyd yng nghefn gwlad yr Ariannin ym 1919. Ym 1934, pan oedd yn 15 mlwydd oed, aeth i'r brifddinas, Buenos Aires lle dilynodd yrfa fel actores ym myd y llwyfan, radio a ffilm.

Cyfarfu Eva y Cadfridog Juan Perón ar 22 Ionawr, 1944, mewn noson elusennol yn Stadiwm Park Luna ym Buenos Aires, er mwyn codi arian i'r rhai a ddioddefodd yn Naeargryn San Juan. Priododd y ddau y flwyddyn ganlynol. Ym 1946, etholwyd Juan Perón yn Arlywydd yr Ariannin. Dros y chwe mlynedd ganlynol, daeth Eva Perón yn ffigur dylanwadol o fewn yr undebau llafur o blaid Peron, gan siarad ar ran hawliau'r gweithwyr. Rheolodd y Gweinidogaethau Gwaith ac Iechyd a sefydlodd Sefydliad Eva Perón er mwyn hyrwyddo lles cymdeithasol yn y wlad. Cefnogai Evita ddiwygiadau poblogaidd o blaid y werin. Oherwydd hynny a'i gwaith elusennol cawsai ei haddoli gan y tlodion yn ystod ei hoes fer. Gweithiai'n galed o blaid rhoi'r hawl i bleidleisio i ferched. Hyhi hefyd a sefydlodd y Blaid Benywaidd Peronaidd.

Ym 1951, derbyniodd Eva Perón yr enwebiad Peronaidd i fod yn Is-Arlywydd yr Ariannin. Yn ei hymgais, cafodd gefnogaeth o sylfeini gwleidyddol Peronaidd a dosbarth gweithiol, incwm isel yr Ariannin a gyfeiriwyd atynt fel *descamisados* neu'r "rhai heb grysau". Fodd bynnag, golygodd gwrthwynebiad gan elite y wlad a'r lluoedd arfog, ynghyd â'i hiechyd bregus ei bod wedi tynnu ei henw'n ôl. Ym 1952, ychydig cyn ei marwolaeth i gancr yn 33 mlwydd oed, rhoddwyd y teitl swyddogol o "Arweinydd Ysbrydol y Genedl" iddi gan y Gynghrair Archentaidd.

Bedd Perón ym mynwent Recoleta yn Buenos Aires

Dylanwad
--------

Ysgrifennodd Andrew Lloyd-Webber a Tim Rice y sioe gerdd enwog *Evita* amdani yn 1978. Elaine Paige a chwaraeodd ran Evita. Yn y ffilm o'r un enw Madonna a chwaraeodd ran Evita.

Gweler hefyd
------------

* Evita - sioe gerdd Andrew Lloyd Webber.

Dolenni allanol
---------------

* Sefydliad Hanes Eva Perón
* Gwefan am Evita Archifwyd 2009-09-04 yn y Peiriant Wayback.
* *Evita: More Peronist than Peron* - ffeil sain gan y BBC

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 39410524
* LCCN: n79091465
* ISNI: 0000 0000 8374 0442
* GND: 118739980
* SELIBR: 83362
* SUDOC: 027367495
* BNF: cb12124774g (data)
* BIBSYS: 90213036
* NLA: 35417580
* NDL: 00621277
* NKC: jn20000720222
* The SBN id LO1V149643 is not valid.
* BNE: XX925219
* CiNii: DA10661166

 |
Roedd **Flavius Aëtius** neu **Aetius**, (c. 396 - 21 Medi 454), yn gadfridog Rhufeinig yng nhyfnod olaf yr ymerodraeth yn y gorllewin. Mae'n fwyaf enwog am gael y gorau ar Attila, brenin yr Hyniaid ym Mrwydr Chalons yn 451.

Ganed Aëtius yn Durostorum yn nhalaith Moesia (Silistra, Bwlgaria heddiw). Roedd ei fam yn frodor o'r Eidal a'i dad yn Sgythiad. Ymunodd a'r fyddin a daeth i amlygrwydd yn fuan. Treuliodd rai blynyddoedd fel gwystl, yn gyntaf yn llys Alaric I, brein y Gothiaid (efallai 405–408), ac yn ddiweddarach yn llys Rugila, brenin yr Hyniaid. Yn In 425, arweiniodd Aëtius fyddin o Hyniaid i'r Eidal i gefnogi Joannes, oedd wedi ei gyhoeddi ei hun yn ymerawdwr. Erbyn iddo gyrraedd Ravenna roedd Joannes eisoes wedi ei orchfygu a'i ddienyddio. Daeth Aëtius i gytundeb a Galla Placidia, oedd yn rheoli dros ei mab ieuanc Valentinian III, a phenodwyd ef i'r swydd o *Magister militum per Gallias* ("Meistr y Milwyr yng Ngâl").

Gorchfygodd Aëtius y Fisigothiaid ger Arles. Yn 432 aeth yn frwydr yn yr Eidal rhyngddo ef a chadfridog Rhufeinig arall, Bonifacius. Byddin Bonifacius gafodd y gorau o'r frwydr, ond clwyfwyd ef mor ddifrifol nes iddo farw rai misoedd wedyn. Rhwng 433 a 450, Aëtius oedd yn rheoli'r ymerodraeth yn y gorllewin mewn gwirionedd.

Yn 451, ymosododd Attila ar y gorllewin gyda byddimn enfawr o Hyniaid, Ostrogothiaid a chyngheiriaid eraill. Gwnaeth Aëtius gytundeb a Theodoric I, brenin y Fisigothiaid, ynghyd a'r Alaniaid a'r Ffranciaid, i wrthwynebu Attila. Bu brwydr fawr ger Châlons-en-Champagne ar 20 Medi, 451 (neu 20 Mehefin yn ôl rhai ffynonellau). Er i Theoderic gael ei ladd yn y frwydr, gorfodwyd i'r Hyniaid encilio. Y flwyddyn wedyn ymosodoss Attila ar yr Eidal.

Roedd yr ymerawdwr Valentinian yn amheus o Aëtius, a llwyddodd y seneddwr Petronius Maximus a'r siambrlen Heraclius i berswadio Valentinian i ladd Aëtius. Ar 21 Medi, 454, pan ddaeth Aëtius i lys Valentinian yn Ravenna i gyflwyno adroddiad ariannol, lladdodd yr ymerawdwr ef. Y flwyddyn wedyn llofruddiwyd Valentinian ei hun gan Optila a Thraustila, dau Hyn oedd yn gyfeillion i Aëtius.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89676542
* LCCN: n85070668
* ISNI: 0000 0000 8565 5516
* GND: 118643932
* SELIBR: 216665
* SUDOC: 030029678
* HDS: 010326
* BNE: XX4808202

 |
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Gainsborough**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gainsborough yn Swydd LincolnEtholaeth Gainsborough yn Swydd Lincoln
* Swydd Lincoln yn LloegrSwydd Lincoln yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–presennol: Edward Leigh (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Ffeminist a swffragét o Loegr oedd **Dora Thewlis** (15 Mai 1890 - 1976) a fu'n ymgyrchydd brwd dros sicrhau'r bleidlais i ferched.

Fe'i ganed yn Honley ger Huddersfield, Swydd Efrog ar 15 Mai 1890, yn un o 7 plentyn James a Eliza Thewlis. Gwehydd oedd ei thad, ac yn ei harddegau, trodd Dora hefyd ei golygon tua'r melinau gwlân. Roedd y teulu yn sosialwyr rhonc.
 Yn saith oed, gallai ddal pen rheswm am faterion gwleidyddol y cyfnod. Mewn pentref cyfagos, tuag ugain mlynedd cyn ei genedigaeth, sefydlwyd un o gwmniau cydweithredol cyntaf gwledydd Prydain.

Swffragét
---------

Ym mis Mawrth 1907, teithiodd i Lundain gyda charfan fawr o fenywod o Swydd Efrog a Swydd Gaerhirfryn i gymryd rhan mewn protest arfaethedig yn Nhŷ'r Senedd yn dilyn methiant ail ddarlleniad Bill Willoughby Dickinson's ar 8 Mawrth. Roedd yn un ar bymtheg oed, ac roedd newydd ymuno gydag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod (*Women's Social and Political Union*), cangen Huddersfield, lle roedd ei mam eisoes yn aelod. Gyda 75 o ferched eraill, fe'i harestiwyd am fod yn rhan o gynllun i dorri i mewn i Balas San Steffan. Yn y Llys, galwodd y barnwr hi "y Babi Swffragét" ac yn "llaw fach o'r felin" gan y wasg. Ymddangosodd ar dudalen flaen y Daily Mirror ddiwrnod wedi'r digwyddiad, gyda'r pennawd "Suffragettes storm the House." Awgrymodd y barnwr y gallai ei rhieni ei chymryd er mwyn rhoi trefn arni. Eu hymateb oedd fod Dora Thewlis yn ddigon aeddfed i sefyll ar ei thraed ei hun, a'u bod yn ei chefnogi i'r carn. Carcharwyd hi yng ngharchar Holloway am ychydig dros pythefnos.

Ymfudodd i Awstralia cyn dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, ac felly ni welodd erioed bleidlais menywod yn Lloegr, ac yn 1918 priododd Jack Dow. Cyrhaeddodd Melbourne, gyda'i chwaer Evelyn, ar 9 Hydref 1912; erbyn 1920 roedd ei rhieni ac aelodau eraill y teulu hefyd wedi ymfudo yno. Yn 1918 priododd John Thomas Dow a chawsant ddau o blant.

Bu farw yn Ascot Vale, Victoria, Awstralia yn 1976.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Herbert, Ian (8 Mai 2006). "Dora Thewlis: The Lost Suffragette". *The Independent*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-05-07. Cyrchwyd 20 Mehefin 2012.
2. 1 2  "Dora Thewlis: The Lost Suffragette". *The Independent* (yn Saesneg). 2006-05-08. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-03-15. Cyrchwyd 2017-03-14.
3. ↑  huddersfield.exposed; adalwyd 27 Ebrill 2019.
4. ↑  McCaffrey, Julie (10 Mehefin 2006). "The Baby Suffragette". *Daily Mirror*.
Logo Dora the Explorer
Cymeriad animeiddiedig mewn cyfres deledu addysgol o America yw***Dora the Explorer***. Crewyd y cymeriad gan Chris Gifford, Valerie Walsh Valdes ac Eric Weiner. Daeth *Dora the Explorer* yn gyfres deledu yn 2000, ac mae'r rhaglen yn parhau ar rwydwaith deledu Nickelodeon, sy'n cynnwys sianel Nick Jr.. Darlledwyd fersiwn gyda throslais Sbaeneg am y tro cyntaf ym mis Medi 2006, fel rhan o floc *Nick en español* ar sianel Telemundo. Ers Ebrill 2008, mae'r fersiwn yma wedi parhau ar Univision fel rhan o'r bloc *Planeta U*.

Mae addasiad ffilm 'gweithredu byw' yn yr arfaeth gan Paramount Pictures a bwriedir ei rhyddhau ym mis Awst 2019.

Mae'r gyfres yn seiliedig ar anturiaethau Dora, merch Latina saith mlwydd oed. Mae'n mynd ar drywydd perthnasol i weithgaredd sydd wedi cymryd ei sylw, a hynny yng nghwmni sach cefn porffor sy'n gallu siarad a mwnci o'r enw Boots (sydd wedi'i enwi ar ôl ei esgidiau coch). Mae pob pennod yn cyflwyno cyfres o weithgareddau neu ddigwyddiadau, ac mae disgwyl i Dora a Boots, gyda chymorth y gynulleidfa, ddatrys posau sy'n seiliedig ar rigymau, yr iaith Sbaeneg, neu gyfri.

O dro i dro, mae Dora yn dod ar draws Swiper, llwynog sy'n lladrata. Er mwyn ei atal, rhaid i Dora ddweud "Swiper no swiping" dair gwaith. Weithiau mae disgwyl i'r gynulleidfa helpu Dora a Boots i ddod o hyd i'r eitemau sydd wedi'u dwyn. Maen nhw weithiau yn gorfod wynebu hen ellyll blin - "Grumpy Old Troll" - sy'n byw o dan bont y mae'n rhaid iddyn nhw ei chroesi. Mae'r ellyll yn rhoi rhigwm iddyn nhw ei ddatrys, eto gyda chymorth y gynulleidfa, cyn eu bod yn cael croesi.

Mae pob pennod yn diweddu gyda Dora yn llwyddo i gyrraedd y nod, ac yn canu can o lawenydd gyda Boots. Mae'r gyfres wedi'i chyfieithu i nifer o ieithoedd, gan gynnwys Arabeg, Cantonaidd, Iseldireg, Gwyddeleg, Hindi, Daneg, Tyrceg. Nid yw wedi'i chyfieithu i'r Gymraeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kit, Borys (October 23, 2017). "'Dora the Explorer' Movie in the Works With Nick Stoller (Exclusive)". *The Hollywood Reporter*. Cyrchwyd October 23, 2017.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dringwr pen plaen** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: dringwyr pen plaen) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Rhabdornis inornatus***; yr enw Saesneg arno yw *Plain-headed creeper*. Mae'n perthyn i deulu'r Dringwyr y Philipinau (Lladin: *Rhabdornithidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. inornatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r dringwr pen plaen yn perthyn i deulu'r Dringwyr y Philipinau (Lladin: *Rhabdornithidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Dringwr pen plaen | Rhabdornis inornatus |  |
|
| Dringwr penrhesog | Rhabdornis mystacalis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Dringwr pen plaen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Rhaglen deledu yw ***Ffermio*** sy'n cael ei darlledu ar S4C bob nos Lun am 8.25pm.

Lansiwyd y gyfres yn 1997 gyda'r cyflwynwyr Sulwyn Thomas, Gerallt Pennant, Rachael Garside a Haf Meredydd wrth y llyw.

Ffermio yw'r unig gyfres deledu ym Mhrydain sy'n delio'n benodol â materion amaethyddol.

Ail-lansio 2005
---------------

Yn 2005, ail-lansiwyd y gyfres gyda chyflwynwyr newydd a brand newydd. Roedd yr ail-lansiad yn cynnwys y rhaglen Ffermio wythnosol ar S4C a Bwletin newyddion a thywydd ddwy waith yr wythnos ar S4C Digidol. Y cyflwynwyr newydd oedd Iola Wyn, Daloni Metcalfe, Alun Elidyr a Mererid Wigley. Mae'r gyfres yn cyflwyno gwybodaeth fanwl ar y byd amaethyddol, yn ogystal â phynciau o ddiddordeb ehangach.

Cyflwynwyr Ffermio 1997 - 2004
Mae Ffermio'n parhau i ddarparu fforwm cyfoes ar gyfer ffermwyr a materion amaeth ac i gwestiynu gwleidyddion ac arweinwyr yr undebau ynglŷn â newidiadau sy'n effeithio ar y diwydiant. Fodd bynnag, mae hefyd yn trin a thrafod pynciau gwledig mewn ffordd sy'n apelio at y gynulleidfa drefol a gwledig gyffredinol, sy'n ymddiddori ym mywyd cefn gwlad.

Bu'r Bwletin Ffermio yn cynnwys manylion cynhwysfawr ar ddeddfwriaeth a phrisiau'r farchnad er enghraifft, oedd yn caniatáu eitemau hirach yn y rhaglenni hanner-awr ar bynciau o ddiddordeb ehangach fel bwyd organig, trafnidiaeth, iechyd a chartrefi mewn ardaloedd gwledig a phortreadau o gymeriadau cefn gwlad o bob oed a chefndir. Mererid Wigley oedd prif gyflwynydd y rhaglen hon, tan Awst 2008. Ymunodd y darlledwr Terwyn Davies â'r rhaglen fel gohebydd yn Awst 2008, gan ddod yn brif gyflwynydd y rhaglen yn Ionawr 2009 tan ddiwedd y gyfres ym Mai 2009.

Cyflwynwyr Ffermio 2005 - 2011

Ail-lansio 2011
---------------

Yn Ionawr 2011, ail-lansiwyd y gyfres eto gydag ymadawiad Iola Wyn a Mererid Wigley fel cyflwynwyr. Ar 24 Ionawr 2011 gwnaeth Meinir Jones ei hymddangosiad cyntaf ar y gyfres fel cyflwynydd newydd y rhaglen.
Daeth i'r amlwg hefyd y byddai'r darlledwr Terwyn Davies yn ymuno â'r gyfres yn ystod cyfnod mamolaeth Daloni Metcalfe yn Chwefror 2011.

Cynhyrchir Ffermio ar gyfer S4C gan gwmni teledu annibynnol Telesgôp.

Dolen allanol
-------------

* ffermio.tv
Roedd **Syr George Tyler KH**, (28 Rhagfyr 1792 - 4 Mehefin 1862) yn swyddog yn Llynges Frenhinol Prydain, yn llywodraethwr trefedigaethol ac yn Aelod Seneddol Ceidwadol dros etholaeth Sir Forgannwg.

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Tyler ym Mhenfro yn fab hynaf y Llyngesydd Charles Tyler.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg y Llynges Frenhinol Portsmouth.

Priododd, ar 21 Medi 1819, Harriet Margaret, merch y Gwir Anrh. John Sullivan, a'r Ledi Harriet, merch George, trydydd iarll Swydd Buckingham; bu iddynt saith mab a phedair merch. Roedd eu merch, Caroline, yn fam i Windham Henry Wyndham-Quin, AS De Morgannwg 1895 - 1906.

Gyrfa
-----

Wedi cyfnod o dair blynedd o hyfforddiant yng Ngholeg y llynges daeth Tyler yn aelod llawn o'r llynges ym 1809. Ym 1811 bu'n ymladd yn erbyn y llynges Ffrengig ym Mae Kiberen oddi ar arfordir Llydaw pan gollodd ei fraich dde, derbyniodd pensiwn gan y llywodraeth o £200 y flwyddyn am yr anaf, ond parhaodd ei yrfa yn y llynges. Gwasanaethodd fel Rhaglaw'r Lluman ar long ei dad oddi ar arfordir Penrhyn Gobaith Da, De'r Affrig cyn cael ei godi'n Comander ym 1815 ac yn Gapten ym 1822. Rhwng 1833 a 1840 gwasanaethodd fel rhaglaw lywodraethwr Ynys St Vincent. Daeth yn llyngesydd wrth gefn ym 1852, ac yn is-lyngesydd ym 1857.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Pan ddyrchafwyd Edwin Wyndham-Quin i Dŷ'r Arglwyddi ym 1851 etholwyd Tyler yn ddiwrthwynebiad i'w olynu fel yr Aelod Seneddol Ceidwadol. Cadwodd ei sedd yn ddiwrthwynebiad yn etholiad 1852 ac ymneilltuodd o'r Senedd ar adeg etholiad 1857.

Anrhydeddau
-----------

Penodwyd Tylor yn Farchog yn yr Urdd Guelphic ym 1833 a'i urddo'n Farchog ym 1838 fel cydnabyddiaeth am ei wasanaeth wrth drefnu rhyddfreinio caethion St Vincents.

Marwolaeth
----------

Bu farw yng Nghastell Dwnrhefn, cartref y teulu Wyndham-Quin yn 69 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  J. K. Laughton, ‘Tyler, Sir Charles (1760–1835)’, Rev. Andrew Lambert, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2008  adalwyd 22 Ion 2017]
2. ↑  "MAJORWYNDHAMQUINMPBEREAVED - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1898-10-22. Cyrchwyd 2017-01-23.
3. ↑  "8LOCALlWTJfiLLItrxfiJNUllj - The Pembrokeshire Herald and General Advertiser". Joseph Potter. 1862-06-13. Cyrchwyd 2017-01-23.
4. ↑  Williams, William Retlaw The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliesr times to the present day, 1541-1895

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Edwin Wyndham-Quin** | **Aelod Seneddol Sir Forgannwg**1851 – 1857 | Olynydd:**Henry Hussey Vivian** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Dyffryn Gwaun** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 25.36 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem smotiau aur Lempke**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau smotiau aur Lempke**; yr enw Saesneg yw *Lempke's Gold Spot*, a'r enw gwyddonol yw *Plusia putnami*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem smotiau aur Lempke yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn]] sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem fforch aur hardd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau fforch aur hardd**; yr enw Saesneg yw *Beautiful Golden Y*, a'r enw gwyddonol yw *Autographa pulchrina*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem fforch aur hardd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem deusmotiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau deusmotiog**; yr enw Saesneg yw *Double-spotted Spangle*, a'r enw gwyddonol yw *Megalographa bimaculata*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem deusmotiog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Pencadlys Fritt Ord yn Oslo.
Sefydlwyd **Institusjonen Fritt Ord** (Norwyeg, yn golygu **Sefydliad Rhyddid Mynegiant**; enw Saesneg swyddogol: *Freedom of Expression Foundation*), y cyfeirir ato fel rheol fel **Fritt Ord**, yn Oslo, Norwy ar 7 Mehefin 1974 er mwyn hyrwyddo a diogelu rhyddid mynegiant i lenorion, ysgrifenwyr ac artistiaid yn gyffredinol. Mae Fritt Ord yn gweithio yn bennaf yn Norwy ei hun ond mewn achosion arbennig mae'n gweithio yn erbyn sensoriaeth mewn gwledydd eraill hefyd. Y Cadeirydd ar hyn o bryd yw'r Athro Francis Sejersted, hanesydd ym Mhrifysgol Oslo.

Prif amcan Fritt Ord yw amddiffyn a hyrwyddo rhyddid mynegiant a'r amgylchiad i fwynhau hynny yn Norwy, yn enwedig trwy hyrwyddo a chefnogi dadleuon agored a'r hawl diymwad i bawb fynegi eu barn. Yn ogystal, mae'n cefnogi agweddau eraill ar ddiwylliant Norwy. Mae'n rhoi dwy wobr flynyddol, sef y Wobr Rhyddid Mynegiant a'r Deyrnged Rhyddid Mynegiant, ac yn cynnig cefnogaeth uniongyrchol i brosiectau arbennig, naill ai o'i benderfyniad ei hun neu ar gais gan eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fritt Ord: hanes
2. ↑  Fritt Ord: gweinyddiaeth
3. ↑  Fritt Ord: amcanion

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Fritt Ord (Norwyeg) (Saesneg)
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem Caint**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau Caint**; yr enw Saesneg yw *Tunbridge Wells Gem*, a'r enw gwyddonol yw *Chrysodeixis acuta*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem Caint yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.