**Pencampwriaeth Rygbi'r Pedair Gwlad 1888** oedd y chweched yn y gyfres o Bencampwriaethau'r Pedair Gwlad rygbi'r undeb. Chwaraewyd tair gêm rhwng 4 Chwefror a 10 Mawrth. Cafodd ei herio gan Iwerddon, Yr Alban a Cymru. Cafodd Lloegr eu gwahardd o'r Bencampwriaeth oherwydd eu bod wedi gwrthod ymuno â'r Bwrdd Rygbi Rhyngwladol.

Tabl
----

| Safle | Gwlad | Gemau | Pwyntiau | Pwyntiautabl |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Chwarae | Ennill | Cyfartal | Colli | Dros | Yn erbyn | Gwahan. |
| 1 |  Iwerddon | 2 | 1 | 0 | 1 | 2 | 1 | +1 | **2** |
| 1 |  yr Alban | 2 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | +1 | **2** |
| 1 |  Cymru | 2 | 1 | 0 | 1 | 0 | 2 | −2 | **2** |
|

Canlyniadau
-----------


|  |
| --- |
| 4 Chwefror 1888 |

| Cymru  | (1 Cais) 0–0 (0 Cais) |  yr Alban |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Casnewydd |



|  |
| --- |
| 3 Chwefror 1888 |

| Iwerddon  | 2–0 |  Cymru |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Dulyn |



|  |
| --- |
| 10 Chwefror 1888 |

| yr Alban  | 1–0 |  Iwerddon |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Caeredin |

### System sgorio

Penderfynwyd canlyniad y gemau ar gyfer y tymor hwn ar y goliau a sgoriwyd. Dyfarnwyd gôl ar gyfer trosiad llwyddiannus ar ôl cais, ar gyfer gôl adlam neu ar gyfer gôl o farc. Pe bai nifer y goliau'n gyfartal, byddai unrhyw geisiadau heb eu trosi yn cael eu cyfri i ganfod enillydd. Os nad oedd enillydd clir o gyfrir ceisiadau, cyhoeddwyd bod yr ornest yn gêm gyfartal.

Y gemau
-------

### Cymru v. Yr Alban


|  |
| --- |
| 4 Chwefror 1888 |

|  Cymru | 1 Cais – dim |  yr Alban |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Pryce-Jenkins |  |  |

|  |
| --- |
| Rodney Parade, CasnewyddDyfarnwr: J Chambers (Iwerddon) |

Dr T. J. Pryce Jenkins, sgoriwr cais Cymru
**Cymru:** Ned Roberts (Llanelli RFC), George Bowen (Abertawe), Arthur Gould (Casnewydd), Pryce-Jenkins (Cymry Llundain), Jem Evans (Caerdydd), William Stadden (Caerdydd), Tom Clapp (Casnewydd) *capt.*, Richard Powell (Casnewydd), Willie Thomas (Cymry Llundain), Alexander Bland (Caerdydd), Frank Hill (Caerdydd), Dick Kedzlie (Caerdydd), John Meredith (Abertawe), Tom Williams (Abertawe), William Howell (Abertawe)

**Yr Alban:** HFT Chambers (Prifysgol Caeredin), Bill Maclagan (Albanwyr Llundain), HJ Stevenson (Edinburgh Academicals), MM Duncan (Prifysgol Caergrawnt), Charles Orr (West of Scotland), CFP Fraser (Prifysgol Glasgow), CW Berry (Fettesian-Lorettonian), AT Clay (Edinburgh Academicals), A Duke (Royal HSFP), TW Irvine (Edinburgh Academicals), MC McEwan (Edinburgh Academicals), DS Morton (West of Scotland), Charles Reid |C Reid (Edinburgh Academicals) *capt.*, LE Stevenson (Prifysgol Caeredin), TB White (Edinburgh Academicals)

Cyflawnodd Cymru eu buddugoliaeth gyntaf dros yr Alban  gyda chais ymddangosiad cyntaf gan Pryce-Jenkins. Ar ôl y cais fe wnaeth Cymru newid eu tactegau i ddifetha'r gêm trwy orwedd ar y bêl neu gicio'r bêl i'r ystlys i atal chwarae'r Alban. Yn ystod y gêm fe diriodd yr Alban y bêl dros linell Cymru bum gwaith ond ni chawsant gais gan y dyfarnwr Chambers. 

---

### Iwerddon v. Cymru


|  |
| --- |
| 3 Mawrth 1888 |

|  Iwerddon | 1Gôl, 2Gais, 1G.A–dim |  Cymru |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Warren Shanahan  **Trosiad:** Rambaut  **G. Adlam:** Carpendale |  |  |

|  |
| --- |
| Lansdowne Road, DulynMaint y dorf: 4,000Dyfarnwr: George Rowland Hill (Lloegr) |

G R Hill dyfarnwr Iwerddon v Cymru
**Iwerddon** Dolway Walkington (C R Gogledd yr Iwerddon), Maxwell Carpendale (Monkstown), Daniel Frederick Rambaut (Prifysgol Dulyn), CR Tillie (Prifysgol Dulyn), RG Warren (Landsdowne), JH McLaughlin (Dinas Derry), HJ Neill (C R Gogledd yr Iwerddon) *capt.*, EW Stoker (Wanderers), FO Stoker (Wanderers), WG Rutherford (Tipperary), T Shanahan (Landsdowne), CM Moore (Prifysgol Dulyn), J Moffatt (Belfast Academy), RH Mayne (Belfast Academy), W Ekin (Queen's College)

**Cymru:** Ned Roberts (Llanelli), Pryce-Jenkins (Cymry Llundain), George Bowen (Abertawe), Charlie Arthur (Caerdydd), Jem Evans (Caerdydd), Charlie Thomas (Casnewydd), Tom Clapp (Casnewydd) *capt.*, Richard Powell (Casnewydd), Frank Hill (Caerdydd), Dick Kedzlie (Caerdydd), Willie Thomas (Cymry Llundain), Alexander Bland (Caerdydd), John Meredith (Abertawe), Tom Williams (Abertawe), William Howell (Abertawe)

Y gêm hon oedd buddugoliaeth gyntaf Iwerddon dros Gymru, a welodd Iwerddon yn defnyddio Shanahan, blaenwr, i rôl blaenasgellwr. Credir mai hwn yw'r tro cyntaf i flaenwr gael ei ddefnyddio i lenwi safle ar yr asgell. Cafodd Shanahan gêm ragorol, gan sefydlu cais Warren a sgorio ei hun. Chwaraeodd Cymru’n wael. Ar ôl y gêm cafodd wyth o’r chwaraewyr, gan gynnwys y capten Clapp, eu gollwng o garfan Cymru.

Nodwyd y gêm hon hefyd fel y gêm gyntaf lle na wnaeth y dewiswyr Cymreig unrhyw newidiadau ym mhecyn Cymru gan gadw'r un blaenwyr a chwaraeodd yn erbyn yr Alban. Hwn hefyd oedd y tro olaf i Gymru chwarae naw blaenwr, gan fabwysiadu'r system pedwar tri chwarter ar ôl ei ddefnydd llwyddiannus yn eu gêm yn erbyn Māori Seland Newydd ym mis Rhagfyr 1888.

---

### Yr Alban v. Iwerddon


|  |
| --- |
| 10 Mawrth 1888 |

|  yr Alban | 1Gôl – dim |  Iwerddon |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Macfarlan  **Trosiad:** Berry |  |  |

|  |
| --- |
| Raeburn Place, CaeredinDyfarnwr: J McLaren (Lloegr) |

**Yr Alban:** HFT Chambers (Prifysgol Caeredin), Bill Maclagan (Albanwyr Llundain), HJ Stevenson (Edinburgh Academicals), DJ McFarlan (Albanwyr Llundain), Charles Orr (West of Scotland), Andrew Ramsay Don-Wauchope (Fettesian-Lorettonian), CW Berry (Fettesian-Lorettonian), A Malcolm (Prifysgol Glasgow), A Duke (Royal HSFP), TW Irvine (Edinburgh Academicals), MC McEwan (Edinburgh Academicals), DS Morton (West of Scotland), Charles Reid (Edinburgh Academicals) *capt.*, HT Ker (Glasgow Academicals), TB White (Edinburgh Academicals)

**Iwerddon** RW Marrow (Lisburn), Maxwell Carpendale (Monkstown), A Walpole (Prifysgol Dulyn), CR Tillie (Prifysgol Dulyn), RG Warren (Landsdowne), JH McLaughlin (Dinas Derry), HJ Neill (C R Gogledd yr Iwerddon) *capt.*, EW Stoker (Wanderers), WA Morton (Prifysgol Dulyn), Victor Le Fanu (Landsdowne), T Shanahan (Landsdowne), CM Moore (Prifysgol Dulyn), J Moffatt (Belfast Academy), RH Mayne (Belfast Academy), W Ekin (Queen's College)

Er i'r Iwerddon golli i’r Alban am y chweched tro yn olynol, fe wnaeth eu sgôr uwch dros Gymru eu galluogi i ennill y Bencampwriaeth am y tro cyntaf. Roedd yr ornest hefyd yn nodedig am fod y gêm ryngwladol olaf gan gapten dylanwadol yr Alban, Charles Reid, a ddaeth â’i yrfa i ben gydag ugain cap, record ar gyfer blaenwr ar y pryd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "FOOTBALL - The Western Mail". Abel Nadin. 1888-02-04. Cyrchwyd 2020-06-16.
2. ↑  "THE FAMOUS VICTORY AT NEWPORT - The Cardiff Times". David Duncan and William Ward. 1888-02-11. Cyrchwyd 2020-06-16.
3. ↑  "WALES V IRELAND - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1888-03-05. Cyrchwyd 2020-06-16.

Dolenni allanol
---------------

* "6 Nations History". rugbyfootballhistory.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 14 October 2007. Cyrchwyd 2007-10-28.

Llyfryddiaeth
-------------

* Godwin, Terry (1984). *The International Rugby Championship 1883-1983*. London: Willows Books. ISBN 0-00-218060-X.
* Griffiths, John (1987). *The Phoenix Book of International Rugby Records*. London: Phoenix House. ISBN 0-460-07003-7.

|
|  |
| RhagflaenyddY Pedair Gwlad 1887 | **Pencampwriaeth Rygbi'r Pedair Gwlad****1888** | OlynyddY Pedair Gwlad 1889 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goPencampwriaeth y Chwe Gwlad |
| --- |
|  |
| **Timau** | 
* Yr Alban
* Cymru
* Yr Eidal
* Ffrainc
* Iwerddon
* Lloegr


---

 |  |
|  |
| **Y Pedair Gwlad** | 
* 1883
* 1884
* 1885
* 1886
* 1887
* 1888
* 1889
* 1890
* 1891
* 1892
* 1893
* 1894
* 1895
* 1896
* 1897
* 1898
* 1899
* 1900
* 1901
* 1902
* 1903
* 1904
* 1905
* 1906
* 1907
* 1908
* 1909


---

 |
|  |
| **Y Pum Gwlad** | 
* 1910
* 1911
* 1912
* 1913
* 1914
* 1920
* 1921
* 1922
* 1923
* 1924
* 1925
* 1926
* 1927
* 1928
* 1929
* 1930
* 1931


---

 |
|  |
| **Y Pedair Gwlad** | 
* 1932
* 1933
* 1934
* 1935
* 1936
* 1937
* 1938
* 1939


---

 |
|  |
| **Y Pum Gwlad** | 
* 1947
* 1948
* 1949
* 1950
* 1951
* 1952
* 1953
* 1954
* 1955
* 1956
* 1957
* 1958
* 1959
* 1960
* 1961
* 1962
* 1963
* 1964
* 1965
* 1966
* 1967
* 1968
* 1969
* 1970
* 1971
* 1972
* 1973
* 1974
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999


---

 |
|  |
| **Y Chwe Gwlad** | 
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2020
* 2021
* 2022
* *2023*


---

 |
|  |
| **Gwobrau** | 
* Y Gamp Lawn
* Y Goron Driphlyg
* Cwpan Calcutta
* Tlws y Mileniwm
* Quaich y Ganrif
* Tlws Giuseppe Garibaldi
* Tlws yr Auld Alliance
* Cwpan Doddie Weir


---

 |
|  |
| **Stadia presennol** | 
* Baner Yr Alban Murrayfield
* Baner Cymru Stadiwm y Mileniwm
* Baner Yr Eidal Stadio Olimpico
* Baner Ffrainc Stade de France
* Baner Gweriniaeth Iwerddon Stadiwm Aviva
* Baner Lloegr Twickenham

 |

 |