recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Chwarel Pant Glas** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Mehefin 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.65 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Mae **Chwarel Mountain Cottage** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 30 Tachwedd 1993 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.37 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Chwarel Pont Trefgarn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.4 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **cidoffofir** (sydd â’r enw brand Vistide) yn feddyginiaeth wrthfirysol y gellir ei rhoi drwy bigiad a ddefnyddir yn bennaf i drin cytomegalovirus (CMV) retinitis (haint ar retina’r llygad) mewn pobl sydd ag AIDS. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₈H₁₄N₃O₆P. Mae cidoffofir yn gynhwysyn actif yn Vistide.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- llid ar y retina sytomegalofirws

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Cidoffofir, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- GS-0504
 - Cidofovirum
 - Cidofovir anhydrous
 - Cidofovir
 - 1-[(S)-3-Hydroxy-2-(phosphonomethoxy)propyl]cytosine
 - 1-(S)-[3-Hydroxy-2-(phosphonomethoxy)propyl]cytosine
 - [[(S)-2-(4-amino-2-oxo-1(2H)-pyrimidinyl)-1-(hydroxymethyl)ethoxy]methyl]phosphonic acid
 - [(S)-2-(4-Amino-2-oxo-2H-pyrimidin-1-yl)-1-hydroxymethyl-ethoxymethyl]-phosphonic acid
 - (S)-HPMPC
 - (S)-1-[3-Hydroxy-2-(phosphonylmethoxy)propyl]cytosine

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Cidoffofir". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Carol y Swper; yn cael ei chanu'n draddodiadol (dynion yn unig) yn Llanfair Dyffryn Clwyd; Rhagyr 2015
Carolau a genir yng ngwasanaeth y plygain, yn yr eglwys rhwng tri a chwech o'r gloch y bore, fel arfer, ar fore dydd Nadolig, yw **carolau plygain**. Cred rhai y daw'r gair 'plygain' o'r gair Lladin *pullicantio*, sef 'ar ganiad y ceiliog'; cred eraill mai o'r gair 'plygu' y daw. Mae sawl amrywiad ar y gair: pylgen, pilgen, plygan, plygen a.y.y.b. Ceir enghraifft o'r gair mewn llawysgrifau Cymraeg mor gynnar a'r 13g ('pader na pilgeint na gosber'). Sylwer hefyd nad oedd 'carol' yn golygu'r yn peth yn union ag y mae heddiw ; enw ar fath o gerdd draethiadol, gan amlaf ar y mesurau rhydd, ydyw 'carol' a cheir enghreifftiau o garolau seciwlar hefyd, e.e. y carolau haf. Er y gellid galw y carolau plygain yn "garolau Nadolig" felly, mae eu naws yn bur wahanol i'r carolau Nadolig sy'n gyfarwydd i ni heddiw.

Enghreifftiau o garolau Plygain
-------------------------------

Prif garol y Plygain ydy'r olaf yn y gwasanaeth, sef Carol y Swper.

* 'Pa Beth yw'r Golau' gan barti o Lanrwst.
* Trawd o Lanfair Dyffryn Clwyd yn canu 'Seinio Clod'

### Sain

* Parti'r Berfeddwlad yn canu 'Clywch Clywch Newyddion Gorau'
* Parti o Lanrwst yn canu 'Daeth Nadolig fel Arferol'
* Parti o Lanrwst yn canu 'Dyma'r dydd y ganed Iesu'
* Triawd o Lanfair Dyffryn Clwyd yn canu 'Deffrown Deffrown!'
* Hogia'r Berfeddwlad yn canu 'Pan oedd y Baban Iesu'.
* Hedd ap Emlyn a Robin Llwyd ab Owain yn canu 'Tramwywn ar Gyflym adenydd.

Dolenni allanol
---------------

* Arfon Gwilym yn canu rhai o'r hen garolau plygain.[*dolen marw*]
* Gwefan Sain Ffagan. Archifwyd 2011-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Blog Caneuon Gwerin.
*Erthygl am y blaid wleidyddol yw hon; am y mudiad diwylliannol gweler al-Nahda.*
Arwyddlun Hizb al-Nahda
Plaid wleidyddol Islamig yn Nhiwnisia yw **Hizb al-Nahda** neu **Hizb Ennahda** (Arabeg النهضة "Plaid y Dadeni"; Ffrangeg, *Parti de la Renaissance*). Ei llywydd presennol yw Rached Ghannouchi. Er mai *al-Nahda* yw'r enw Arabeg safonol, cyfeirir ati yn Nhiwnisia wrth y ffurf Arabeg llafar Tiwnisaidd, sef *En-Nadha* (*Ennadha*) neu "*Nahda*".

Hanes
-----

Cafodd y blaid ei sefydlu yn wreiddiol dan yr enw *Action islamique*, wedyn newidiodd ei henw i Fudiad y Tuedd Islamig, ac wedyn yn 1989 i *Hizb al-Nahda*. Er iddynt ar y dechrau arddel syniadau Sayyid Qutb a Maududi, o'r 1980au ymlaen dechreuasant eu disgrifio eu hunain fel "plaid Islamig gymhedrol". Dywedant eu bod o blaid democratiaeth a ffurf "Diwnisaidd" ar Islamiaeth a fyddai'n cydnabod lluosogaeth wleidyddol. Galwant hefyd am drafod gyda'r Gorllewin. Fodd bynnag, maent yn gwrthod syniadau arferol y Gorllewin am natur democratiaeth ryddfrydig ac am weld cyfansoddiad gwaelodol Islamaidd yn lle'r un seciwlar presennol yn Nhiwnisia. Mae rhai wedi cyhuddo un o'i phrif arweinwyr, Rashid Al-Ghannushi, o fod a hanes o gefnogi trais, ac eto y prif gyhuddiad yn ei erbyn gan llywodraeth Tiwnisia oedd trefnu plaid wleidyddol anghyfreithlon.

Ar ddiwedd y 1980au a dechrau'r ddegawd olynol cyhoeddai'r blaid bapur newydd anghyfreithlon, *Al-Fajr*. Cafodd golygydd *Al Fajr*, Hamadi Jebali, ei ddeddfrydu i 16 mlynedd o garchar yn 1992 am berthyn i grŵp gwaharddedig ac am "gynllwynio trais gyda'r bwriad o newid natur y wladwriaeth." Caniatawyd i aelodau o en-Nahda sefyll yn etholiadau 1989 ond cafodd y mudiad ei wahardd yn llwyr yn 1991. Credir fod yr orsaf teledu Arabeg *El Zeitouna* yn gysylltiedig ag al-Nahda.

Cafodd canoedd o aelodau a chefnogwyr y blaid eu harestio a charcharu. Ar 27 Chwefror 2006, fel rhan o amnesti cyffredinol i garcharorion gwleidyddol, rhyddhawyd nifer o'r carcharorion hyn ar orchymyn Zine Abedine Ben Ali, Arlywydd Tiwnisia.

Llywodraeth
-----------

Yn dilyn Chwyldro Tiwnisia, dychwelodd Ghannouchi o alltudiaeth dramor a daeth en-Nahda yn rym pwysig yng ngwleidyddiaeth y wlad. Yn wyneb natur ranedig y pleidiau seciwlar niferus, enillodd en-Nahda yr etholiad cyntaf i'w gynnal ar ôl cwymp Ben Ali a ffurfiodd lywodraeth leiafrifol. Cafwyd cyfnod helbulus gyda streiciau a phrotestiadau gan y Chwith seciwlar a'r undebau llafur yn erbyn polisiau islamaidd ceidwadol en-Nahda.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Columbia World Dictionary of Islamism*, Olivier Roy a Antoine Sfeir, gol. 2007, tt.354-5
2. ↑  Erthygl ar www.nawaat.org[*dolen marw*]

Dolenni allanol
---------------

* (Arabeg) Gwefan swyddogol al-Nahda Archifwyd 2011-12-22 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) erthygl gan MERIA Archifwyd 2005-10-23 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Erthygl gan Emmanuel Sivan Ffeil PDF
Roedd **Iard sgrap Dai Woodham** yn iard sgrap yn y Barri, Bro Morgannwg, ac oedd yn allweddol yn hanes Rheilffyrdd treftadaeth Prydain. Daeth dros 80% o’r locomotifau sydd yn rhedeg arnynt heddiw o Iard sgrap Dai Woodham. Aeth 297 locomotifau i’r iard a chafodd 213 eu hachub a throsglwyddo i reilffyrdd treftadaeth..

Hanes
-----

Sefydlwyd y cwmni gan Albert Woodham yn 1892 gyda iard yn Heol Thomson, Y Barri. Prynwyd ac ailwerthwyd pren, raffau a metal o’r cymniau yn ardal Dociau’r Barri. Gadawodd un o’i feibion, Dai, y fyddin ym 1947, a chymerodd y cwmni drosodd, yn ei ailenwi'r Brodir Woodham..

Yn y 1960au, penderfynwyd cael gwared o locomotifau stêm Rheilffyrdd Prydeinig; sgrapiwyd llawer gan weithdai y rheilffyrdd, ond aeth rhai i gwmnïau sgrap dros Brydain. Cymerodd y Brodir Woodham llawer ohonynt, a miloedd o wagenni hefyd. Roedd sgrapio wagenni’n broses cyflymach ac yn rhatach, felly cadwyd y locomotifau wrth gefn. Sylweddolwyd yn gyflym gan reilffyrdd treftadaeth, a gan unigolion hefyd, bod nifer fawr o locomotifau stêm ar gael i brynu. Roedd Dai Woodham yn ddyn busnes, ond datblygwyd perthynas rhyngddo a’r rheilffyrdd treftadaeth. Arhosodd locomotifau yn y iard sgrap tra chodwyd digon o arian i’w prynu. Erbyn 1987, roedd y locomotifau i gyd wedi gadael yr iard. Prynwyd y 10 olaf gan y cyngor lleol; rhai o’r deg wedi cael eu hatgyweirio, a’r gweddill wedi defnyddio i drwsio locomotifau eraill..

* Locomotif GWR 6023 King Edward II yn y iard sgrap, 1982Locomotif GWR 6023 *King Edward II* yn y iard sgrap, 1982
*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Gwefan walesonline
Seiclwr proffesiynol Ffrengig oedd **Christophe Agnolutto** (ganwyd 6 Rhagfyr 1969, Soisy-Sur-Montmorency, Paris).

Ei gampweithiau pennaf yw ennill cymal 7 yn Tour de France 2000 ar ôl reidio ar ei ben ei hun am 80 o'r 127 kilomedr o Tours i Limoges. Mewn steil tebyg, enillodd Tour de Suisse 1997 yn annisgwyl, pan na aeth yr enwogion yn y ras ar ei ôl pan dorrodd i ffwrdd o flaen y ras ar yr ail gymal, nid oedd unrhyw un yn gallu adennill yr amser a gollasont iddo yn y cymal hon a daliodd ymlaen i grys yr arweinydd hyd ddiwedd y ras.

Ymddeolodd Agnolutto ar ddiwedd tymor rasio 2006.

Canlyniadau
-----------

1997
1af Tour de Suisse (2.1)
1af Cymal 2, Tour de Suisse (2.1)
1af A Travers le Morbihan (1.2)
97fed Tour de France
1998
1af Cymal 6, Tour de Romandie (2.HC)
31af Tour de France
1999
1af Brenin y Mynyddoedd Tour de Luxembourg (2.2)
2000
66ed Tour de France (2.HC)
1af Cymal 7, Tour de France
2001
120fed Tour de France
2002
144ydd Tour de France
2004
3ydd Tour de la Region Wallonne (2.3)
2005
1af Cymal1, Tour du Poitou Charentes de la Vienne (2.1)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ymddeoliad Agnolutto". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2006-10-20. Cyrchwyd 2007-10-09.
Mae **Custos Rotulorum** (lluosog: *Custodes Rotulorum*); sef y Lladin am *geidwad y rholiau*; yn swydd ddinesig hynafol yng Nghymru a Lloegr.

Dyletswydd y Custos Rotulorum yw cadw cofnodion sir ar ran y Goron. Gan fod cyrff statudol, bellach, yn gyfrifol am gadw cofnodion am bethau megis perchnogaeth tir, trethdalwyr, y sawl sydd a'r etholfraint, deiliaid trwyddedau ac ati mae'n swydd seremonïol erbyn hyn.

Yn wreiddiol y Custos Rotulorum oedd y swyddog dinesig uchaf mewn sir, yn bwysicach na'r Raglaw a'r Siryf. Rhwng 1710 a 1836 unwyd y swydd, yn raddol, gyda swydd yr Arglwydd Raglaw. Ers 1836 y mae pob deiliad o'r *Arglwyddiaeth Raglaw* yng Nghymru a Lloegr wedi bod yn *Custos Rotulorum* hefyd.

Cyfeiriadau
-----------

* Encyclopædia Britannica (11eg argraffiad) 1911. Cambridge University Press.

 gw • sg • go**Custodes Rotulorum Cymru**

 Sir Frycheiniog  **·** 
 Sir Gaerfyrddin  **·** 
 Sir Gaernarfon  **·** 
 Ceredigion  **·** 
 Sir Ddinbych  **·** 
 Sir y Fflint  **·** 
 Sir Faesyfed  **·** 
 Sir Feirionnydd  **·** 
 Ynys Môn  **·** 
 Morgannwg  **·** 
 Sir Benfro  **·** 
 Sir Fynwy  **·** 
 Sir Drefaldwyn  **·**
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Corsfrwynen wen** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rhynchospora alba* a'r enw Saesneg yw *White beak-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Corsfrwynen Wen.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Corsfrwynen wen***
Boneddiges Elx, celfyddyd Iberaidd
Roedd yr **Iberiaid** yn bobl oedd yn byw yn nwyrain a de-ddwyrain Penrhyn Iberia yn y cyfnod cynhanesyddol a'r cyfnod hanesyddol cynnar. Fe'i disgrifir fel pobl byr gyda gwallt tywyll.

Roedd yr Iberiaid wedi eu rhannu yn llwythau, ac yn ddiweddarch datblygasant wareiddiad mwy cymhleth, gyda threfi. Roedd ganddynt berthynas fasnachol â'r Ffeniciad, y Carthaginiaid a'r Groegiaid, gyda gwahanol fetalau ymhlith eu prif gynnyrch.

Cred rhai ysgolheigion eu bod wedi cyrraedd Sbaen rywbryd yn y cyfnod Neolithig, efallai cyn gynhared a'r pedwerydd mileniwm CC.. Cred eraill eu bod yn rhan o boblogaeth wreiddiol gorllewin Ewrop. Cyrhaeddodd y Celtiaid Benrhyn Iberia yn ystod y mileniwm cyntaf CC. a daeth gwareiddiad Celtaidd i deyrnasu yn y gogledd a'r gorllewin. Parhaodd y gwareiddiad Iberaidd yn y de a'r dwyrain, tra yn y canol unodd yr Iberiaid a'r Celtiaid i ffurfio'r Celtiberiaid.

Mae ei hiaith, Ibereg, yn rhywfaint o ddirgelwch. Nid yw'n un o'r ieithoedd Indo-Ewropeaidd; cred rhai ei bod yn perthyn i Basgeg ond mae eraill yn anghytuno.

Y prif ardaloedd ieithyddol ar Benrhyn Iberia tua 250 CC
Ambell dro defnyddir "Iberiaid" fel enw ar boblogaeth Ynys Prydain cyn dyfodiad y Celtiaid. Yn ôl y syniad yma, hwy gododd y cromlechi ac hefyd Côr y Cewri. Mae'n debyg mai hyn oedd ym meddwl y bardd R. Williams Parry yn ei gerdd *Yr Iberiad*. Erbyn hyn, fodd bynnag, nid yw'r syniad o symudiadau mawr o bobl yn disodli'r boblogaeth flaenorol yn cael ei dderbyn gan y rhan fwyaf o archaeolegwyr, sy'n credu fod y boblogaeth wedi parhau yr un fath yn ei hanfod ers o leiaf y cyfnod Neolithig.
*Gweler hefyd Dinas (gwahaniaethu).*
Pentref bychan tua 3 milltir i'r gogledd o'r Bont-faen ym Mro Morgannwg, de Cymru, yw **City** (ni cheir ffurf Gymraeg ar yr enw).

Mae tarddiad ac ystyr yr enw lle "City" yn ansicr. Yn amlwg nid yw'n air Cymraeg yn y ffurf honno ond fe allai fod yn ffurf Seisnig ar enw Cymraeg sydd bellach yn anhysbys. Yn ôl rhai trigolion lleol mae'n llygriad o "Saith tŷ" ond ymddengys hynny'n annhebygol. Ond ceir yr hen air Cymraeg *cyty*, sy'n golygu "cydbreswyliad, cymdeithas dan yr unto; … tŷ a rennir ag eraill; tŷ dan yr unto", ac mae'n bosibl mai dyna a geir yn yr enw "City". Boed hynny fel y bo, ni cheir enw Cymraeg cydnabyddedig ar y pentref.

Does dim siopau yn City heddiw. Bu yno dafarn y *City Inn* ond mae wedi cau rwan. Ceir neuadd pentref.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Geiriadur enwau lleoedd Canolfan Bedwyr
2. ↑   cyty. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 21 Ionawr 2021. Ni nodir enghraifft o'r enw lle.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen



Chwiliwch am ***City***  
yn Wiciadur.
Mae **Corsydd Llangloffan**, ger pentref Llangloffan yn Sir Benfro, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 17 Chwefror 1992 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 56.7 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Clochbioden fraith** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: clochbiod brithion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Strepera graculina***; yr enw Saesneg arno yw *Pied currawong*. Mae'n perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. graculina*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r clochbioden fraith yn perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr cefnddu | Cracticus mentalis |  |
|
| Cigfachwr gyddfddu | Cracticus nigrogularis |  |
|
| Cigfachwr llwyd | Cracticus torquatus |  |
|
| Cigfachwr penddu | Cracticus cassicus |  |
|
| Cigfachwr tinwyn | Cracticus louisiadensis |  |
|
| Clochbioden ddu | Strepera fuliginosa |  |
|
| Clochbioden fraith | Strepera graculina |  |
|
| Clochbioden gefnddu | Gymnorhina tibicen |  |
|
| Clochbioden lwyd | Strepera versicolor |  |
|
| Tarianbig yr iseldir | Peltops blainvillii |  |
|
| Tarianbig yr ucheldir | Peltops montanus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Clochbioden fraith** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Hen dref farchnad a phlwyf sifil yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Cockermouth**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Cumberland.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,761.

Mae'r dref wedi’i lleoli ar gyrion Parc Cenedlaethol Ardal y Llynnoedd. Mae Caerdydd 354 km i ffwrdd o Cockermouth ac mae Llundain yn 412 km. Y ddinas agosaf ydy Caerliwelydd sy'n 36.7 km i ffwrdd.

Daw’r enw gan fod tarddiad Afon Cocker yno. Mae Afon Derwent hefyd yn llifo drwy’r dref. Y llyn agosaf yw Llyn Bassenthwaite, sydd 6 milltir i ffwrdd.

Canwyd y bardd William Wordsworth yn Cockermouth ar 7 Ebrill 1770. Treuliodd flynyddoedd cyntaf ei fywyd yno cyn cael ei yrru i ysgol ramadeg yn Swydd Gaerhirfryn yn wyth oed. Ffigwr enwog arall sy’n gysylltiedig a'r dref yw Bing Crosby. Bu’r canwr a'r cyflwynydd Americanaidd ar sawl ymweliad ȃ'r dref i bysgota gan aros yng Ngwesty’r Trout, oedd bryd hynny yn eiddo i’r Arglwydd Egremont.

Yn 2009 a 2015, bu i Cockermouth ddioddef o lifogydd drwg. Roedd y brif stryd dan lifogydd ac effeithiwyd ar gannoedd o dai a busnesau.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Bragdy Jennings
* Castell Cockermouth
* Ty Wordsworth
* Gwesty'r Trout (Bwyty Derwent)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 11 Mehefin 2019
2. ↑  City Population; adalwyd 11 Mehefin 2019

 gw • sg • go**Dinasoedd a threfi Cumbria**

**Dinas**  

Caerliwelydd
  
**Trefi**  

Alston **·** 
Ambleside **·** 
Appleby-in-Westmorland **·** 
Aspatria **·** 
Barrow-in-Furness **·** 
Bowness-on-Windermere **·** 
Brampton **·** 
Broughton-in-Furness **·** 
Cleator Moor **·** 
Cockermouth **·** 
Dalton-in-Furness **·** 
Egremont **·** 
Grange-over-Sands **·** 
Harrington **·** 
Kendal **·** 
Keswick **·** 
Kirkby Lonsdale **·** 
Kirkby Stephen **·** 
Longtown **·** 
Maryport **·** 
Millom **·** 
Penrith **·** 
Sedbergh **·** 
Silloth **·** 
Ulverston **·** 
Whitehaven **·** 
Wigton **·** 
Windermere **·** 
Workington
Mae **Corsydd Llanbrynmair** - a leolir ger pentref Llanbryn-mair ym Maldwyn, gogledd Powys - wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 7 Rhagfyr 1983 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 34.97 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Cyn ŵr busnes a phêl-droediwr Cymreig oedd **Albert Westhead Pryce-Jones OBE** (26 Mai 1870 – 17 Awst 1946). Llwyddodd i ennill Cwpan Cymru gyda'r Drenewydd yn ogystal ag ennill 1 cap dros Gymru ym 1895.

Bywyd cynnar
------------

Roedd Pryce-Jones yn fab i Syr Pryce Pryce-Jones, perchennog busnes gwerthu drwy'r post y *Royal Welsh Warehouse* ac Aelod Seneddol Bwrdeistref Trefaldwyn. Cafodd Pryce-Jones ei addysg yn Ysgol Amwythig lle roedd yn gricedwr a phêl-droediwr o fri. Ym 1889 aeth i astudio yng Ngholeg Clare, Caergrawnt lle cynrychiolodd Prifysgol Caergrawnt mewn pêl-droed a tenis yn ogystal â bod yn gapten ar dîm criced y Coleg.

Gyrfa bêl-droed
---------------

Ar ôl gadael y Brifysgol, ymunodd Pryce-Jones â'i frawd, William Ernest Pryce-Jones yn nhîm Y Drenewydd ac roedd y ddau yn rhan o'r tîm drechodd Wrecsam yn rownd derfynol Cwpan Cymru ym 1894-95 ac yn yr un tymor casglodd ei unig gap rhyngwladol wrth chwarae dros Gymru mewn gêm gyfartal 1-1 yn erbyn Lloegr yn y Queen's Club, Llundain.

Bywyd busnes
------------

Ar ôl gadael y Brifysgol, ymunodd â busnes ei dad yn Y Drenewydd. Roedd Pryce-Jones hefyd yn aeod o'r Fyddin Diriogaethol fel swyddog yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig.. Ym 1911 symudodd i Calgary yng Nghanada ym 1911 er mwyn sefydlu cangen o'r RWW yn y ddinas a cheisio disodli'r Hudson Bay Company fel prif fusnes masnachol yr ardal.

Aeth y busnes yng Nghanada i'r wal pan adawodd Pryce-Jones er mwyn dychwelyd i Brydain Fawr er mwyn brwydro yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Rhyfel Byd Cyntaf
-----------------

Ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf cododd Pryce-Jones fataliwn lleol yn Calgary er mwyn hwylio i ymladd dros yr Ymerodraeth. Gadawodd yr 113th Lethbridge (Calgary) Highlanders am Loegr ym mis Medi 1916 ond oherwydd colledion enbyd yn ystod y brwydro yn Ffrainc cafodd y bataliwn ei rannu rhwng sawl bataliwn Canadaidd arall.

Bu farw ei fab, Reginald 'Rex' Pryce-Jones, yn ystod Brwydr y Somme ar 18 Tachwedd 1916.

Ymddeoliad
----------

Ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, bu Pryce-Jones yn byw yn Llundain cyn symud i fyw i'r Ariannin ym 1938, lle bu farw ym 1946.

Gweler hefyd
------------

Ei frodyr:

* Edward Pryce-Jones AS
* Y Cyrnol Henry Morris Pryce-Jones, CB; CVO; DSO, MC; MVO
* William Ernest Pryce-Jones

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Davies, Gareth M.; Garland, Ian (1991). *Who's Who of Welsh International Soccer Players*. Bridge Books. t. 171. ISBN 1 872424 11 2.
2. ↑  "Welsh Cup Final 1894-95". *Welsh Football Data Archive*. welshsoccerarchive.co.uk.
3. ↑  "England 1-1 Wales". eu-football.info.
4. 1 2 3  Jackson, Jasmin (2006). *On the Way!*. Trafford Publishing. t. 51. ISBN 1412031397.
5. 1 2  "Canadian Museum of History". Canadian Museum of History.
6. ↑  "Colonels of the Canadian Expeditionary Force: The Welshman". Patriots, Crooks and Safety Firsters.
7. ↑  "Rex Pryce-Jones". *Canadian Virtual War Memorial*. Veterans Affairs Canada.
Mae **Chno Dearg - Meall Garbh** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN371727. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Clwb chwaraeon yw **Amed SK**, (hen enw **Diyarbakır Büyükşehir Belediyespor)** yn Diyarbakır, dinas Gyrdaidd yn Nhwrci. Yn 2015/16 roedd y clwb pêl-droed yn chwarae yn ail adran Twrci a dyma yw clwb pêl-droed Cyngor Metrolopolitan Diyarbakir.

Ym mis Hydref 2014, newidiwyd enw'r clwb i Amedspor (Amed yw enw Cyrdaidd y ddinas). Roedd Ffederasiwn Twrci yn chwyrn yn erbyn y newid enw, a chafodd y clwb ddirwy.

Yn mis Chwefror 2016 cafodd eu chwaraewr Deniz Naki ei atal rhag chwarae am 12 gêm a dirwy fawr am ysgrifennu cofnod Facebook yn talu teyrnged i'r rhai a fu farw ac a anfwyd wrth amddiffyn ardaloedd Cyrdaidd rhag y Wladwriaeth Islamaidd..

Yn ystod gêm gwpan yn erbyn Basaksehir yn nhymor 2015/16, bu grŵp cefnogwyr Bariket yn lleisio ey cefnogaeth ei ddinasoedd Sur a Cizure, a oedd fel eu dinas hwythau yn destun cyrffyw hirhoedlog gan fyddin Twrci, ac o ganlyniad cyhuddwyddwyd y clwb o "bropoganda eidiolegol", cawsant ddirwy a gwaharddwyd cefnogwyr o'u gêm nesaf. Yn yr un gêm roedd chwaraewr Basaksehir wedi gwneud saliwt milwr er teyrnged i filwyr Twrci a oedd wedi marw yn y gwrthdaro rhwng y Cyrdiaid a Thwrci.

Ar ddechrau eu gêm gwpan yn erbyn Fenerbahçe, safodd chwaraewyr y ddau dîm yn llonydd am hanner mynd ar ôl y chwiban gyntaf mewn protest yn erbyn gwaharddiad Deniz Naki.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Diyarbakır Büyükşehir BLD'nin adı değişti". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-08-15. Cyrchwyd 2016-07-02.
2. ↑
3. ↑
4. 1 2  , Damiano Benzoni. Rhifyn 350 When Saturday Comes Ebrill 2016

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol (Twrceg)
Bardd, dramodydd, ac awdur straeon byrion Iddewig o Wlad Pwyl yn yr iaith Iddew-Almaeneg oedd **Isaac Leib Peretz** (Yitskhak Leybush Perets; 18 Mai 1852 – 3 Ebrill 1915) sydd yn nodedig am ei lên ddifyr a dychanol yn ogystal â'i gyfraniadau at ysgolheictod gwyddonol yn yr iaith.

Ganed yn Zamość yn ne-ddwyrain Gwlad Pwyl, a oedd ar y pryd yn rhan o Ymerodraeth Rwsia. Cychwynnodd ar ei yrfa lenyddol yn ysgrifennu yn yr iaith Hebraeg, ond ymhen fawr o dro trodd at yr Iddew-Almaeneg fel ei brif gyfrwng. Mae ei ffuglen yn ymwneud gan amlaf â bywyd y shtetl a phrofiadau'r Iddewon tlawd yn Nwyrain Ewrop. Ceisiai Peretz annog ei gyd-Iddewon i gyfoethogi eu diwylliant seciwlar a'u byd materol cymaint â'u crefydd a'u hurddas ysbrydol. Dylanwadwyd arno gan y mudiadau neo-Ramantaidd a Symbolaidd yn llên Gwlad Pwyl. Cesglir ei straeon byrion yn y cyfrolay *Bakante bilder* (1890), *Khasidish* (1907), a *Folkstimlekhe geshikhtn* (1908). Un o'i ddramâu amlycaf, sydd yn ymwneud â themâu hanes a diwylliant Iddewig, yw *Die goldene keyt* (1909). Peretz oedd golygydd y cyfnodolyn *Di yudishe bibliotek* (1891–95), a chyfrannodd sawl erthygl ar bynciau ffiseg, cemeg, economeg, ac ati. Cyhoeddodd hefyd y gyfrol ffeithiol *Bilder fun a provints-rayze* (1891) am fywyd yng nghefn gwlad Pwyl, a'r hunangofiant *Mayne zikhroynes* (1913–14).

Teithiodd llenorion Iddewig ifainc, gan gynnwys Sholem Asch a Jacob Glatstein, i dŷ Peretz yn Warsaw. Yn niwedd ei oes, Peretz oedd un o brif arweinwyr y mudiad Iddew-Almaenaidd, gyda Mendele Mocher Sforim a Sholem Aleichem, a ddadleuodd dros hyrwyddo hunaniaeth Iddewig drwy ddiwylliant Iddew-Almaeneg yn hytrach na sefydlu gwladwriaeth Seionaidd. Gwasanaethodd Peretz yn ddirprwy gadeirydd yng Nghynhadledd Czernowitz (1908) i hyrwyddo'r iaith Iddew-Almaeneg a'i diwylliant. Bu farw yn Warsaw yn 62 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) I.L. Peretz. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Tachwedd 2020.
Ty clwb
Cafodd **Clwb Hwylio Pwllheli** ei sefydlu yn 1958 ac yn glwb hwylio ym Mhwllheli, Gwynedd. Dros y blynyddoedd mae'r clwb wedi symud y lleoliad ei chlwb sawl gwaith, ac mae wedi dod hefyd i fod yn drefnydd cenedlaethol a rhyngwladol hwylio a digwyddiadau hwylio dingi.

Hanes
-----

Cafodd y clwb ei sefydlu yn 1958 mewn adeiladau dros dro i'r dwyrain o Garreg yr Imbill (Saesneg: *Gimblet Rock*). Yn y dyddiau cynnar roedd aelodaeth yn cael ei rannu gyda'r Clwb Gimlet Rock, clwb cymdeithasol oedd yn caniatáu aelodau i yfed alcohol ar y Sul, ni chaniateir mewn tafarndai ar y pryd. Fel rhannodd aelodaeth o'r Clwb Gimlet Rock mudodd i mewn i estyniad i'r adeilad GRC, lle cawsant y defnydd o'r ystafelloedd cysgu ar y llawr cyntaf, lle roedd y "Bridge" i reoli rasys yn cael ei leoli hefyd.

Roedd aelodaeth yn gynnar yn cynnwys sawl Folkboats a Stellas, ac roedd rasys yn aml yn ffyrnig, gyda pherchnogion yn hwylio i o Glwb Hwylio De Sir Gaernarfon yn Abersoch i gystadlu yn rasys naill a'r llall.

Yn y 1970au cynnar roddwyd Les Caddick, un o'r aelodau cyntaf, Dell Cei Dory fach a allfwrdd, gan wneud y clwb yn hunangynhaliol ar gyfer ei chwch diogelwch. Er bod yr aelodaeth fawr oedd ar gyfer hwylio a rasio cychod hwylio, gyda llawer yn rasio yn gyfres Gymdeithas Môr Gwyddelig a Rasio Môr blynyddol, fe wnaeth yr ochr dingi dechrau cynyddu. Roedd Ras blynyddol Pellter Hir Dingis i Abersoch ac yn ôl, er enghraifft, ac roedd pencampwriaethau Merlin Rocket cenedlaethol yn cael ei chynnal - y bencampwriaeth dingi cyntaf o'r fath ym Mhwllheli.
Mae **Creag Uchdag** yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN708323. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Iscopaon
--------

* Creag nan Eun: 852m,  Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Meall nan Oighreag: 833m,  Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cyflwr neu haen o'r meddwl sy'n gorwedd yn is na'r ymwybyddiaeth effro ac sy'n waelodol iddi, sef rhan o'r meddwl nad ydym yn ymwybodol ohono yn uniongyrchol ond sy'n lliwio ein meddwl effro, yw'r **isymwybod**. Mae'n gysyniad a gysylltir â gwaith y seicolegydd Sigmund Freud a'r mudiad Swrealaeth.

Yn ystod y 19g ceir arwyddion yng ngwaith sawl athronydd fel Leibniz, Schelling a Nietzsche fod agweddau ar y meddwl dynol sy'n gorwedd yn is neu'n ddyfnach na'r meddwl effro, ond Sigmund Freud oedd y cyntaf i archwilio a cheisio dadansoddi a diffinio'r isymwybod. Mae ei ddarganfyddiadau, sydd wedi cael dylanwad mawr ar feddwl yr 20g a'r ganrif hon, yn ganolog i seicdreiddiad (seicoanalysis).

Credai artistiaid y mudiad Swrealaeth, y gellir rhyddhau'r meddwl, ac yna rhyddhau'r unigolyn a'r gymdeithas, trwy defnyddio cynneddfau dychmygol yr isymwybod, a chyrraedd cyflwr breuddwydiol sy'n wahanol i (neu hyd yn oed yn mwy gwir na) realiti pob dydd. Creda Swrealwyr y gall y realiti hwn greu chwyldro personol, diwylliannol, a chymdeithasol, a bywyd o ryddid, barddoniaeth a rhywioldeb di-derfyn.

Cafodd y cysyniad o'r isymwybod ddylanwad mawr ar waith mytholegwyr hefyd, gan awgrymu fod yr agoriad i ddeall sawl agwedd ar chwedlau a chredoau i'w cael yn yr haen gyntefig, waelodol hon o'r meddwl a dychymyg dynol.

Llyfryddiaeth
-------------

* H. F. Ellenberger, *The Discovery of the Unconscious* (Efrog Newydd, 1970)
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **coegfritheg**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **coegfrithegion**; yr enw Saesneg yw *Duke of Burgundy*, a'r enw gwyddonol yw *Hamearis lucina*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r goegfritheg yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

* Hamearis lucina ♂*Hamearis lucina* ♂
* Hamearis lucina ♂  △*Hamearis lucina* ♂ △
* Hamearis lucina ♀*Hamearis lucina* ♀

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hamearis lucina***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Creag Mhor - Meall Tionail** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN390378. Enw'r fam fynydd ydy Creag Mhor. Saif ger Aberfeldy, i'r de o Loch Lyon; enw'r fam-fynydd ydy Creag Mhor.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Sefydlwyd Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen (DDR) ym 1949 ac adunodd â Gweriniaeth Ffederal yr Almaen ar 3 Hydref 1990. Cyhoeddwyd cyfansoddiad gwreiddiol y wlad ar 7 Hydref 1949; roedd yn seiliedig yn drwm ar Gyfansoddiad Weimar, gan sefydlu'r DDR yn weriniaeth ffederal a democrataidd. Gan nad oedd y fersiwn gwreiddiol yn adlewyrchu gwir hinsawdd wleidyddol y DDR, penderfynwyd ar gyfansoddiad newydd ym 1968.

Cyfansoddiad 1949
-----------------

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Cyfansoddiad 1968
-----------------

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Newidiadau 1974
---------------

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Cynnig 1990
-----------

Yn Ebrill 1990, datblygodd y fforwm democrataidd *Runder Tisch* (Bwrdd Crwn) gynnig am gyfansoddiad newydd i'r DDR i adlewyrchu'r newidiadau democrataidd a welwyd yn sgîl cwymp Mur Berlin yn Nhachwedd 1989, ond erbyn hynny yr oedd y *Volkskammer* etholedig newydd yn symud tuag at aduniad llwyr â'r Gweriniaeth Ffederal, ac felly daeth y cyfansoddiad drafft i ddim.

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* (Almaeneg) Cyfansoddiad 1949 y DDR
* (Almaeneg) Cyfansoddiad 1968 y DDR
* (Saesneg) Rhannau o Gyfansoddiad 1968 y DDR Archifwyd 2005-08-25 yn y Peiriant Wayback.
* (Almaeneg) Cyfansoddiad 1974 y DDR
* (Almaeneg) Drafft a gynigwyd ym 1990 am gyfansoddiad newydd i'r DDR
Mae **Coedydd y Barri** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 4 Ebrill 2007 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 119.96 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Coegdresglen fannog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: coegdresglod mannog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cinclosoma punctatum***; yr enw Saesneg arno yw *Spotted quail thrush*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. punctatum*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r coegdresglen fannog yn perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn dreingwt Spalding | Orthonyx spaldingii |  |
|
| Aderyn dreingwt Temminck | Orthonyx temminckii |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Coegdresglen fannog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Chwarel Penarth** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 15 Awst 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 9.11 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Mae **Chwarel Llanofer**, ger pentref Llanofer yn Sir Fynwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1981 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.14 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Llenor Seisnig oedd **Izaak Walton** (9 Awst 1593 – 15 Rhagfyr 1683) sydd yn nodedig fel awdur *The Compleat Angler* (1653) ac am ei fywgraffiadau.

Ganed Izaak Walton ar 9 Awst 1593 yn Stafford, Swydd Stafford. Cafodd rywfaint o addysg cyn aeth yn brentis i lieiniwr yn Llundain. Yno, daeth i feddiant siop ei hun ac enillodd incwm digonol. Darllenwr brwd oedd Walton, ac er iddo dderbyn dim ond ychydig o addysg roedd yn hoff o astudiaethau ysgolheigaidd a fe fu'n gyfeillgar â gwŷr hyddysg. Bu'n byw yn agos i Eglwys St Dunstan, ac roedd yn weithgar yn ei blwyf ac yn gyfaill i ficer yr eglwys, y bardd John Donne. Buont yn aml yn pysgota gyda'i gilydd.

Priododd Walton â Rachel Floud yn 1626, a chawsant saith o blant. Bu farw pob un ohonynt yn fabanod, ac yn 1642 bu farw Rachel hefyd. Priododd Walton ag Anne Ken, hanner-chwaer yr emynydd Thomas Ken, yn 1647, a chawsant dri phlentyn, a bu farw un ohonynt yn faban. Yn ystod Rhyfeloedd Cartref Lloegr, Brenhinwr pybyr oedd Walton. Yn 1640 ysgrifennodd *The Life and Death of Dr. Donne* a gyhoeddwyd mewn argraffiad o bregethau ei ddiweddar gyfaill. Cyhoeddodd ei ail fywgraffiad, *The Life of Sir Henry Wotton*, yn 1651. Ysgrifennodd ei waith enwocaf, *The Compleat Angler, or, the Contemplative Man’s Recreation*, yn 1653 a chyhoeddodd pedwar golygiad arall ohono yn ystod ei oes.

Yn sgil yr Adferiad, penodwyd ei gyfaill George Morley yn Esgob Caerwynt a rhoddwyd caniatâd i Walton fyw ym mhalas yr esgob am weddill ei oes. Ysgrifennodd ddau gofiant arall, *The Life of Mr. Richard Hooker* (1665) a *The Life of Mr. George Herbert* (1670), a chyhoeddwyd casgliad o'i holl fywgraffiadau yn 1670. Cyhoeddodd ei fywgraffiad olaf, am yr Esgob Robert Sanderson, yn 1678. Bu farw ar 15 Rhagfyr 1683 yng Nghaerwynt, yn 90 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Izaak Walton. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 20 Ionawr 2020.