Technoleg a greir i warchod data yw **amgryptio disgiau** digidol. Mae'r dechnoleg, ar ffurf meddalwedd neu galedwedd, yn trosi'r data neu'r wybodaeth yn god na ellir mo'i ddarllen na'i ddehongli gan bobl heb yr awdurdod i wnued hynny. Fel arfer, ceir dwy ran i'r encryptiad, dwy allwedd fel pe tae: y naill yn cloi'r wybodaeth, a'r llall yn ei ryddhau. Ei bwrpas, felly yw diogelu'r data yn fewnol i'r cwmni neu'r sefydliad a'i creodd.

Ceir 'amgryptio disgiau cyfan', lle amgryptir y ddisg cyfan ar wahân i'r rhan honno sy'n prosesu neu'n bwtio'r ddisg sef y *master boot record* (MBR). Ceir hefyd 'amgryptio rhannau o ddisg', neu ffeil ar y ddisg, ond unwaith eto, nid yw'n arferol i amgryptio'r system weithredu (yr OS). Wedi dweud hyn, erbyn 2019 roedd yn bosib 'amgryptio disgiau cyfan' (disgiau a seiliwyd ar galedwedd), gan gynnwys yr MBR.

Amgryptiad tryloyw
------------------

Mae **amgryptio tryloyw**, a elwir hefyd yn **amgryptio amser real** (weithiau: 'amgryptio ar amrantiad' (*on-the-fly*) (OTFE), yn ddull a ddefnyddir gan feddalwedd amgryptio disgiau. Mae "tryloyw" yn cyfeirio at y ffaith bod data wedi'i amgryptio neu ei ddadgryptio'n otomatig wrth ei lwytho neu ei gadw ar ddisg heb i'r defnyddiwr terfynol fod yn ymwybodol o hynny.

Gydag amgryptio tryloyw, mae'r ffeiliau ar gael yn syth ar ôl i'r allwedd-amgryptio gael ei ddarparu, ac fel rheol, caiff y cyfan ei osod fel pe bai'r gyrrwr yn un ffisegol, real, gan wneud y ffeiliau yr un mor hygyrch a ffeiliau heb eu hamgryptio. Ni ellir darllen unrhyw ddata sy'n cael ei storio ar ddisg sydd wedi'i hamgryptio (dadgryptio) heb ddefnyddio'r cyfrinair neu'r allweddau-amgryptio cywir. Mae'r system ffeiliau gyfan o fewn y ddisg wedi'i hamgryptio (gan gynnwys enwau ffeiliau, enwau ffolderi, cynnwys ffeiliau a metadata arall).

Er mwyn bod yn dryloyw i'r defnyddiwr terfynol, mae amgryptio tryloyw fel rheol yn ei gwneud yn ofynnol defnyddio gyrwyr-dyfais, sef meddalwedd sy'n galluogi'r broses o amgryptio. Er bod angen hawliau mynediad gweinyddwyr i osod gyrwyr-dyfais fel hyn, gall data wedi'i amgryptio gael ei ddefnyddio gan ddefnyddwyr arferol heb yr hawliau hyn.

Yn gyffredinol, felly, mae pob dull o amgryptio a dadgryptio data'n ddi-dor, heb i'r defnyddiwr terfynol fod yn ymwybodol o hynny, yn cael ei alw'n amgryptio tryloyw.

Amgryptio ar lefel system-ffeiliau
----------------------------------

Nid yw amgryptio disg yn disodli amgryptio ffeiliau ym mhob sefyllfa. Mae amgryptio disg yn cael ei ddefnyddio weithiau ar y cyd ag amgryptio lefel ystem-ffeiliau (*filesystem-level encryption*) gyda'r bwriad o ddarparu amgryptiad mwy diogel. Gan fod amgryptio disg, yn gyffredinol, yn defnyddio'r un allwedd ar gyfer amgryptio'r gyrrwr cyfan, mae'r holl ddata yn cael ei dadgryptio pan fydd y system yn rhedeg. Fodd bynnag, mae rhai datrysiadau amgryptio disg yn defnyddio nifer o allweddi gwahanol ar gyfer amgryptio rhannau gwahanol o'r ddisg. Os bydd hacyr wedi llwyddo i gael mynediad i'r cyfrifiadur yn ystod amser rhedeg, yna mae ganddo fynediad i bob ffeil. Y dull o ddod dros y broblem hon yw drwy ddarparu allweddi gwahanol i rannau gwahanol o'r ddisg.

Yn hytrach, mae ffeiliau confensiynol ac amgryptio ffolder yn caniatáu gwahanol allweddi ar gyfer gwahanol ddogniau o'r ddisg. Felly ni all ymosodwr dynnu gwybodaeth o ffeiliau a ffolderi sydd wedi'u hamgryptio o hyd.

Yn wahanol i amgryptiad disg, nid yw amgryptiad ar lefel system-ffeiliau, fel arfer, yn amgryptio'r metadata e.e. strwythur y cyfeiriaduron (*directory structure*), enwau ffeiliau, stamp amser, maint ayb.

Darllen pellach
---------------

* Casey, Eoghan; Stellatos, Gerasimos J. (2008). "The impact of full disk encryption on digital forensics". *Operating Systems Review* **42** (3): 93–98. doi:10.1145/1368506.1368519.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Y Termiadur Addysg* Caolfan Bedwyr, Bangor; adalwyd 14 Chwefror 2019.
2. ↑  ""Truecrypt User Guide"" (PDF). *grc.com*.
3. ↑  "t-d-k/LibreCrypt". *GitHub*.