Diod feddwol felys lliw coch o Wlad y Basg yw **patxaran**, gyda chyfaint alcohol tua 25-30%. Fel gyda jin eirin tagu, fe'i gwneir trwy drwytho eirin tagu (eirin duon bach) - ffrwythau'r ddraenen ddu (*Prunus spinosa*) mewn gwirod, ond defnyddir gwirod blas anis yn hytrach na jin i wneud patcaran. Weithiau bydd ychydig o ffa coffi, darn o risgl sinamon neu god fanila yn cael eu hychwanegu hefyd. Mae'n cael ei weini'n yn oer iawn, i'w hyfed ar ôl cinio neu swper, i helpu treulio'r pryd.

Yn 1988 crëwyd Dynodiad Daearyddol Gwarchodedig ar gyfer patxaran o Nafarroa Garaia.

Hanes
-----

Yn ôl y dogfennau, gweiniwyd patxaran yn y briodas rhwng Godofredo o Nafarroa a Teresa o Arellano yn 1415. Mab i Siarl III oedd Gonofre. Gwyddys bod y Frenhines Blanca wedi cymryd patxaran ym mynachlog Santa Maria de la Nieva yn 1441, fel planhigyn meddyginiaethol.

Fodd bynnag, yng nghartrefi Nafarroa Garaia y cynhyrchwyd patxaran yn bennaf hyd at y 19eg ganrif. Er nad yw'n adnabyddus iawn y tu allan i Wlad y Basg, lledaenodd yr arfer o'i greui i raddau yn Sbaen, gan fod llawer o bobl ifanc Nafarroa yn cario potel o patxaran yn ystod eu gwasanaeth milwrol.

Nafarroako patxarana Patxaran o Nafarroa Garaia
 Rhai o'r poteli a gymerodd ran yng Nghystadleuaeth Patxaran Cartref a gynhaliwyd yn Aretxabaleta yn 2013

Paratoi
-------

 Eirin tagu ar ddraenen ddu
I baratoi patxaran, mae angen 250 gram eirin tagu, a litr o wirod, gan adael iddynt drwytho am 7 neu 8 mis mewn lle oer, tywyll. Ar ôl peth amser, rhaid ei hidlo, ei gymysgu â surop (dŵr a siwgr wedi'i ferwi gyda'i gilydd) a'i rhoi mewn potel.

Gellir ychwanegu deilen llawryf neu ffa coffi  hefyd i roi blas arbennig iddo. Mewn rhai achosion, gellir ychwanegu llawer o gynhwysion eraill, fel blodau camri, pabi neu sinamon mâl.

Gweini
------

Argymhellir yfed patxaran mewn gwydr oer neu gwpan, rhwng 6 ac 8°C Er mwyn oeri'r ddiod, gellir gosod y botel yn yr oergell neu gellir ychwanegu ciwbiau iâ. Fodd bynnag, mae'n well peidio ychwanegu gormod o rew, gan ei fod yn newid y blas yn y dŵr.

Nid yw patxaran yn gwella gydag amser, ac argymhellir ei yfed cyn i 2 neu 3 blynedd fynd heibio ers ei gynhyrchu. Mae'r blas melys yn ei gwneud hi'n bosibl ei hyfed eto ac eto, ond gall yfed gormod achosi problemau stumog. Hefyd, fel y rhan fwyaf o wirodydd melys, mae'n gallu cyfrannu at ben mawr.

Coctels
-------

Er ei fod yn wirod sy'n cael ei yfed yn draddodiadol ar ei ben ei hun, yn ddiweddar mae wedi dechrau cael ei gymysgu â diodydd eraill, yn enwedig rhai pefriog. Heddiw, fe'i defnyddir mewn coctels.

Dyma'r prif goctels a wneir gyda patxaran: 

* Mojito patxaran
* Sorbed patxaran
* Patxaran gyda cava
* Patxaran gydag oren

Gwirodydd tebyg
---------------

Yng Nghymru (ac yn Iwerddon, yr Alban a Lloegr) gwneir **jin eirin tagu** (neu **jin eirin duon bach**).

Yng Nghatalonia, mae diod feddwol o'r enw ratafia yn cael ei gwneud trwy drwytho ffrwythau amrywiol mewn gwirod. Er mai cnau Ffrengig gwyrdd a ddefnyddir amlaf, weithiau defynddir eirin tagu.

Yn yr Almaen a gwledydd eraill Almaeneg eu hiaith, gelwir gwirodydd a wneir drwy drwytho eirin tagu yn Schlehenlikör, gyda fodca, gin neu rym yn sail iddynt, weithiau'n gymysg â sbeisys a siwgr. Brand poblogaidd yw Jägermeister, sy'n cael ei wneud â rym gwyn ac eirin tagu.

Yn Lloegr, ceir seidr gydag eirin tagu. Slider yw'r enw arno ac mae'n gynnyrch nodweddiadol yn Swydd Dyfnaint. Ail-ddefnyddir yr eirin tagu a ddefnyddiwyd i wneud jin eirin tagu.

Yn yr Eidal, gwneir gwirod o'r enw Bargnolino. Yno, hefyd, mae'r ffrwythau'n cael eu trwytho mewn alcohol gyda sbeisys a siwgr, ond mae'r ganran o alcohol yn uwch, tua 40-45%. 

Yn Japan mae diod tebyg o'r enw umeshu, a wneir trwy drwytho bricyll Japaneaidd (ume) a siwgr mewn gwirod o'r enw shōchū. Diod alcoholig yw Shōchū a geir trwy ddistyllu gwin reis.

Ofergoelion
-----------

Dywedir gan rhai bod bwyta'r eirin tagu ar ôl cynhyrchu patxaran yn eich troi'n wallgof, neu'n gwneud i chi gasáu patxaran am byth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   *Pacharán (más de cien años) | Mala Hierba Nunca*, 2015-07-13, adalwyd 2024-03-30
2. ↑  País, Ediciones El (2002-01-26), "Reportaje | El éxito del pacharán 'domesticado'" (yn es), *El País*, ISSN 1134-6582,
3. 1 2  "Pacharán, la bebida digestiva que «sanó» a una Reina navarra" (yn es), *abc*,
4. ↑  «Patxarana», *Sukaldean.com*.
5. ↑  "Experimentos a base de Pacharán" (yn es-ES), *abc*,
6. ↑  Correo, El, "El patxaran se cuela en la élite de los cócteles" (yn es-ES), *elcorreo.com*,
7. ↑  pamplona, dn.es. "Cócteles con pacharán, pinchos y maridajes, en Madrid Fusión" (yn es), *diariodenavarra.es*,
8. ↑  Webmaster, "Cocteles" (yn es-es), *www.pabloesparza.com*, adalwyd 2024-03-30
9. ↑  "Pacharán, sobremesa de rojizos destellos", *Cocina Semana*,
10. ↑  "Festa Concurs de la Ratafia - Confraria de la Ratafia | El web de la ratafia, amb tota la informació referent sobre receptes, activitats, festes, concursos, gastronomia, festes,..." (yn ca), *confrariaratafia.cat*,
11. ↑  "Schlehenlikör" (yn de), *Chefkoch.de*,
12. ↑  "Age restriction", *mast-jaegermeister.de*, adalwyd 2024-03-30
13. ↑  "Sloe gin" (yn en), *Wikipedia*, 2017-12-25,
14. ↑  "Tension brews as Golden Valley gin makers prepare for battle" (yn en), *Hereford Times*,
15. ↑  "La Guida Ufficiale dei Grass - Ricette - Bargnolino", *www.igrass.it*, adalwyd 2024-03-30
16. ↑   *About Umeshu - Japanese Umeshu*, 2009-08-08, adalwyd 2024-03-30