Mae'r **Toyota Prius** (lluosog: **Prii**) yn gar trydan heibrid maint *hatchback* a ddatblygwyd ac a gynhyrchwyd gan gwmni Toyota. Mae model 2016 (y Prius Eco) yn cael ei ystyried gan Asiantaeth Gwarchod yr Amgylchedd, UDA fel y cerbyd petroliwm mwyaf effeithiol a gaiff ei werthu. Erbyn diwedd 2016 bydd yr ail genhedlaeth wedi eu lansio - y *Prius Prime'.*

Pan ddaeth allan yn gyntaf yn 1997 roedd ei effeithiolrwydd yn gyfystyr i wneud 42 myg ac erbyn 2016 roedd hyn wedi mwy na dyblu i 95 mpg-e. Erbyn 2016 roedd yn medru gwneud 0-60 mewn 10.6 eiliad a gallai deithio ar raddfa o 94 myg (cyfystyr), ac roedd ganddo bhp o 121 a chyflymder uchaf o112 milltir yr awr. Yn Rhifyn Haf 2016 o gylchgrawn gwerthuso ceir *Top Gear*, derbyniodd y Toyota Prius 7 marc allan o 10. Fe'i beirniadwyd am ddiffyg mwynhad o'i yrru, ond canmolwyd fod y raddfa milltir y galwyn yn eitha uchel. Roedd y fersiwn 'Active' yn gwerthu am £23,295 yng ngwledydd Prydain a'r fersiwn Excel yn gwerthu am £27,450.

Ym 1997 y gwerthwyd ef yn gyntaf, a hynny yn Japan, a'r Prius oedd y cerbyd heibrid cyntaf i gael ei fasgynhyrchu ac yn 2000 ehangwyd y gwerthiant i'r byd mawr crwn. Ym Mai 2008, cyrhaeddwyd carreg filltir bwysig pan werthwyd miliwn (1,000,000) o'r ceir, dwy filiwn erbyn Medi 2010, a thair milwin erbyn Mehefin 2013. Erbyn diwedd 2012 roedd yn cael ei werthu mewn 80 o wledydd: Japan ac UDA yn bennaf.

Ledled y byd, erbyn Mai 2008 roedd miliwn o'r ceir 'Toyota Prius c' wedi'u gwerthu ar gyfer y farchnad ddomestig (hy nid busnes), 2 filiwn ym Medi 2010 ac roedd 3 miliwn wedi'u gwerthu erbyn Mehefin 2013.

Datblygiadau
------------

Yn 2011, ehangwyd y teulu i gynnwys Prius V (pump), *hatchback* hir a *hatchback* cynnil. Lansiwyd fersiwn plyg-in yn 2012.

* Y genhedlaeth gyntaf: XW10; 1997–2003Y genhedlaeth gyntaf: XW10; 1997–2003
* Yr ail genhedlaeth: XW20; 2003–2009Yr ail genhedlaeth: XW20; 2003–2009
* Y drydedd genhedlaeth (yr un gyfredol): XW30; 2009–2015Y drydedd genhedlaeth (yr un gyfredol): XW30; 2009–2015
* Y bedwaredd cenhedlaeth: XW50; 2015-presennolY bedwaredd cenhedlaeth: XW50; 2015-presennol

Pan lansiwyd yr ail genhedloedd dadlenodd Asiantaeth Gwarchod yr Amgylchedd, UDA mai dyma'r car heibrid mwyaf effeithiol o ran milltiroedd/tanwydd. Yn Rhagfyr 2010 cipiodd y Chevrolet Volt y safle honno (60 milltir y galwyn) ond erbyn 2013 roedd y Prius c wedi adennill y safle.

Geirdarddiad
------------

Yn ôl Toyota, ystyr y gair Lladin *prius* ydy 'mynd o flaen' (rhywbeth neu rywun) a dewisiwyd y gair gan i'r cerbyd gael ei ryddhau cyn bod pobl yn ymwybodol o broblemau amgylcheddol.

Gofynnodd y cwmni i'r cyhoedd am enw lluosog, yn Chwefror 2011, ac ymhlith y ffefrynnau roedd: Prien, Prii, Prium, Prius, a Priuses. Dywedodd y cwmni y byddai'n defnyddio'r enw mwyaf poblogaidd yn ei hysbysebion ac ar 20 Chwefror datgelodd mai "Prii" o. In Latin *prius* is the neuter sinedd y dewis mwyaf poblogaidd.

Gweler hefyd
------------

* Cerbyd trydan cell danwydd (a'r Toyota Mirai)
* Car trydan
* Cerbyd trydan batri
* Brecio atgynhyrchiol
* Cerbyd trydan batri
* Tesla Model S a Tesla Model X

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Woodyard, Chris (2011-02-20). "*Voters decide Toyota Prii is now official plural for Prius*". *USA Today*. Cyrchwyd 2012-02-08. Italic or bold markup not allowed in: `|newspaper=` (help)
2. ↑  "2008 Toyota Prius" (Press release). Hybridcar.com. 2007-10-21. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2010-09-26.. Adalwyd 2011-11-30.
3. ↑  Ffigyrau profi'r *EPA 5-cycle*; mewn dinas.
4. ↑  Gweler *Top Gear: New Car Buyers Gide*; tud. 278.
5. ↑  Toyota (2012-05-22). "*Worldwide sales of Toyota Motor hybrids top 4M units; Prius family accounts for almost 72%*". Green Car Congress. Cyrchwyd 2012-05-22. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
6. ↑  "Toyota tops 2 million hybrid sales worldwide" (Press release). AutobloGreen. 2009-09-04. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2019-07-05.. Adalwyd 2009-10-24.
7. 1 2  "*Worldwide Prius Cumulative Sales Top 2M Mark; Toyota Reportedly Plans Two New Prius Variants for the US By End of 2012*". Green Car Congress. 2010-10-07. Cyrchwyd 2010-10-07. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
8. ↑  Toyota Europe News (2013-07-03). "*Worldwide Prius sales top 3-million mark; Prius family sales at 3.4 million*". Green Car Congress. Cyrchwyd 2013-07-03. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
9. ↑  *Sales of the Prius family (all figures in thousands) as of Gorffennaf 2015 consist of: 3,527.1 Prius liftbacks, 1,081.2 Prius c/Aqua, 582.4 Prius v/α/+ and 73.6 Prius PHVs.*
10. ↑  Toyota (2009-01-12). "Toyota Reveals All-New Prius". Bloomberg. Cyrchwyd 2015-01-02.
11. ↑  "*Toyota Prius Family*". Toyota. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-02-05. Cyrchwyd 5 Chwefror 2011.
12. ↑  *Prius Goes Plural - When One Becomes More* ar YouTube