recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Colne Valley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Colne Valley yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Colne Valley yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1892: Henry Beaumont (Rhyddfrydol, wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1892–1907: James Kitson (Rhyddfrydol)
* 1907–1910: Victor Grayson (Llafur Colne Valley)
* 1910–1916: Charles Leach (Rhyddfrydol)
* 1916–1922: Frederick Mallalieu (Rhyddfrydol)
* 1922–1931: Philip Snowden (Llafur, wedyn Llafur Cenedlaethol)
* 1931–1935: Lance Mallalieu (Rhyddfrydol)
* 1935–1939: Ernest Marklew (Llafur)
* 1939–1963: Glenvil Hall (Llafur)
* 1963–1966: Patrick Duffy (Llafur)
* 1966–1970: Richard Wainwright (Rhyddfrydol)
* 1970–1974: David Clark (Llafur)
* 1974–1987: Richard Wainwright (Rhyddfrydol)
* 1987–1997: Graham Riddick (Ceidwadol)
* 1997–2010: Kali Mountford (Llafur)
* 2010–2017: Jason McCartney (Ceidwadol)
* 2017–2019: Thelma Walker (Llafur)
* 2019–presennol: Jason McCartney (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Mae **Craig Nyth-y-Gigfran (Y Blaen Llym)** yn gopa mynydd a geir yn y Moelwynion yn Eryri; cyfeiriad grid SH685464. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 524 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 554 metr (1818 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mynydd yng Ngwynedd sy'n rhan o Grib Nantlle yw **Craig Cwm Silyn**. Saif i'r de-ddwyrain o bentref Talysarn yn Nyffryn Nantlle, gyda Llynnau Cwm Silyn islaw'r clogwyni ar ei ochr ogleddol. Ef yw copa uchaf Crib Nantlle; gyda Bwlch Dros-bern yn ei wahanu oddi wrth gopa is Mynydd Tal-y-mignedd i'r gogledd-ddwyrain. I'r de-orllewin mae copa Garnedd Goch.

Mae'r clogwyni ar yr ochr ogleddol, yn cynnwys Craig yr Ogof a Clogwyn y Cysgod, yn gyrchfan boblogaidd i ddringwyr. I'r de o'r copa, mae Cwm Braich-y-ddinas yn arwain i lawi i Gwm Pennant.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 734 metr (2408 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Park Cheol-su yw ***Colofn o Niwl*** a gyhoeddwyd yn 1987. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Choi Myung-gil. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1987. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Last Emperor* sef ffilm gan Bernardo Bertolucci. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Park Cheol-su ar 20 Tachwedd 1948 yn Daegu a bu farw yn Yongin ar 30 Tachwedd 2017. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1978 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Sungkyunkwan.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Park Cheol-su nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *301* |  | De Corea | Corëeg | 1995-01-01 |
| Aeddfedrwydd Poenus |  | De Corea | Corëeg | 1980-01-01 |
| Cadair Werdd |  | De Corea | Corëeg | 2005-01-01 |
| Colofn o Niwl |  | De Corea | Corëeg | 1987-01-01 |
| Gwthiwch! Gwthiwch! |  | De Corea | Corëeg | 1997-01-01 |
| *Mother* |  | De Corea | Corëeg | 1985-01-01 |
| *Oseam* |  | De Corea | Corëeg | 1990-01-01 |
| Seoul Evita |  | De Corea | Corëeg | 1992-01-01 |
| *Stray Dogs* |  | De Corea | Corëeg | 1983-01-01 |
| *The Rain at Night* |  | De Corea | Corëeg | 1973-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.
Ffilm ar gerddoriaeth a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Armando de Miranda yw ***Capas Negras*** a gyhoeddwyd yn 1947. Fe'i cynhyrchwyd yn Portiwgal. Lleolwyd y stori yn Llundain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jaime Mendes. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Amália Rodrigues, Artur Agostinho ac Alberto Ribeiro. Mae'r ffilm *Capas Negras* yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1947. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Out of the Past* sy’n ffilm am dditectif breifat yn newid ei waith, gan Jacques Tourneur. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Armando de Miranda ar 16 Tachwedd 1904 yn Portimão a bu farw yn Brasil ar 11 Awst 1929.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Armando de Miranda nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| A Volta De José Do Telhado |  | Portiwgal | 1949-09-27 |
| Capas Negras |  | Portiwgal | 1947-01-01 |
| *José do Telhado* |  | Portiwgal | 1945-12-12 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 27 Mai 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 27 Mai 2016.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Coriolaceae* yw'r **Crawen ewynnog** (Lladin: ***Oxyporus latemarginatus***; Saesneg: *Frothy Porecrust*). 'Y Crawennau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Crwstyn neu haen sych yw 'cramen'. Mae'r teulu *Coriolaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Polyporales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Coriolaceae
------------------------------------

Mae gan **Crawen ewynnog** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Crawen ewynnog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Cae Tŷ-hen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.28 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cae'r Meirch** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 23 Chwefror 1994 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 85.62 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Creag Dhubh (copa gogleddol)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG985607. Y fam-fynydd yw Spidean Coire nan Clach (neu Beinn Eighe).

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Tachwedd 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Anffurfiad y cymal sy'n cysylltu bawd troed â'r droed yw **bynion**. Mae bawd troed yn aml yn gwyro tuag at y bysedd traed eraill ac mae'r cymal yn goch ac yn boenus. Mae'n cychwyn yn raddol. Gall cymhlethdodau gynnwys bwrsitis neu arthritis.

Mae'r union achos yn aneglur. Mae'r ffactorau arfaethedig yn cynnwys gwisgo esgidiau sy'n rhy dynn, hanes teuluol, ac arthritis gwynegol. Yn gyffredinol, gwneir diagnosis ar sail y symptomau a chanlyniadau profion pelydr-X.  Bynionét yw'r term a ddefnyddir ar gyfer cyflwr tebyg sy'n effeithio ar fys bach troed.

Gall triniaeth gynnwys esgidiau priodol, orthoteg, neu gyffuriau gwrthlid ansteroidol. Os na fydd hyn yn gwella'r symptomau, gellir gwneud llawdriniaeth. Mae'n effeithio ar tua 23% o oedolion. Effeithir menywod yn amlach na dynion. Fel arfer mae'n cychwyn rhwng 20 a 50 mlwydd oed. Mae'r cyflwr hefyd yn dod yn fwy cyffredin wrth i rywun fynd yn hŷn. Fe'i disgrifiwyd yn glir am y tro cyntaf ym 1870.

Symptomau
---------

Llun yn dangos bynion
Mae symptomau bynion yn cynnwys croen llidiog o gwmpas y bynion, poen wrth gerdded, cymal poenus a choch, a bawd troed yn gwyro tuag at y bysedd traed eraill. Mae'n bosib y bydd pothelli yn ffurfio o gwmpas y bynion hefyd. 

Gall presenoldeb bynions arwain at anawsterau wrth geisio cael o hyd i esgidiau addas a gallant orfodi rhywun i brynu esgid maint mwy er mwyn gwneud lle i'r bynion. Os bydd camffurfiad y bynion yn ddigon difrifol, gall y droed frifo mewn gwahanol leoedd hyd yn oed heb gyfyngiad esgidiau. Fe'i hystyrir wedyn yn broblem fecanyddol gyda blaen y droed.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Caeau Bryn Ifor** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 11 Mawrth 2011 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.49 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau Clochfaen-isaf** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 31 Hydref 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.3 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau Cefn Cribwr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Tachwedd 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 25.07 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Etholaeth seneddol yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Corby**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Corby yn Swydd NorthamptonEtholaeth Corby yn Swydd Northampton
* Swydd Northampton yn LloegrSwydd Northampton yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983. Mae'n gwasanaethu'r un ardal yn effeithiol ag ardaloedd an-fetropolitan Bwrdeistref Corby ac Ardal Dwyrain Swydd Northampton gyda'i gilydd.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: William Powell (Ceidwadol)
* 1997–2010: Phil Hope (Llafur)
* 2010–2012: Louise Bagshawe (Ceidwadol)
* 2012–2015: Andy Sawford (Llafur)
* 2015–presennol: Tom Pursglove (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Mae **Cruach Innse** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN279763. rock 15m SSW of cairn

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Cors Bwlch-y-baedd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 29.76 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Mae **Cors Caranod** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 46.29 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Mae **Cors Blaen y Wergloedd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1977 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 4.26 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Bryn Gwyn** neu **Bryngwyn** yn enw ar sawl llecyn. Gallai gyfeirio at:

Archaeoleg
* Castell Bryn Gwyn, safle archeolegol ym Môn
* Coed Bryngwyn, bryngaer Geltaidd ger Meifod, Powys
* Meini hirion Bryn Gwyn, cylch cerrig ym Môn
* Parc Paleontolegol Bryn Gwyn, yn ardal Gaiman yn y Wladfa, Yr Ariannin, lle ceir nifer fawr o ffosilau

Copa mynydd
* Bryn Gwyn (mynydd); Y Berwyn

Safle o Ddiddordeb Gwynddonol
* Neuadd Bryngwyn, Powys

Pentrefi
Cymru:

* Bryngwyn, Ceredigion
* Bryngwyn, Powys
* Bryngwyn, Sir Fynwy

Yr Ariannin:

* Bryn Gwyn, Chubut

Ysgol
* Ysgol Gyfun Bryngwyn, Llanelli

Gweler hefyd
* Gwynfryn (gwahaniaethu)


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Mae **Cors Aberthin**, ger pentref Aberthin, Bro Morgannwg, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 23 Mawrth 2010 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.71 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
*Mae'r erthygl hon yn cyfeirio at y mynydd o'r enw Bryn Pydew. Am y pentref gweler Pydew*.
Mae **Bryn Pydew** yn gopa mynydd a geir rhwng Cyffordd Llandudno a Bae Colwyn yn Sir Conwy, gogledd Cymru; cyfeiriad grid SH811790. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 16 m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Ar 27 Hydref 1944 trawyd y mynydd gan awyren Halifax, a lladdwyd un allan o griw o saith.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 128 metr (420 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Damwain Bryn Pydew
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Cors Fforest Goch** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 09 Chwefror 2011 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.62 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd **Daniel Brinley 'Bryn' Evans** (16 Ionawr 1902 – 29 Ebrill 1970) yn fewnwr i rygbi undeb rhyngwladol Cymru a chwaraeodd i Gymru ac i Abertawe.

Gyrfa Rygbi
-----------

Yn wreiddiol, chwaraeodd Evans rygbi ar gyfer clwb is Penclawdd, a bu'n gapten i'r tim uwch yn ystod tymor 1929/30, cyn iddo symud ac ymuno â thîm arbennig Abertawe.

Chwaraeodd Evans un gêm yn unig i Gymru, sef yn erbyn yr Alban fel rhan o Bencampwriaeth y Gwledydd Cartref 1933. Roedd Cymru newydd ddychwelyd ar ôl buddugoliaeth hanesyddol dros Loegr yng  ngêm agoriadol y gystadleuaeth, pan enillodd y tîm yn Twickenham am y tro cyntaf. Roedd gobeithion Cymreig yn uchel ar gyfer yr ail gêm a oedd yn erbyn yr Alban yn St Helens, cae cartref Abertawe. Roedd y detholwyr am gadw'r un tîm a oedd wedi curo'r Saeson, ond roedd Maurice Turnbull wedi ei anafu. Felly penderfynodd y detholwyr ollwng ei bartner, y dibynadwy Harry Bowcott i ganiatáu i bartneriaeth Abertawe o Evans a Ron Morris gymryd eu lle. Er fod y gem ar dir cartref ac yn erbyn tîm dibrofiad yr Alban, collodd Cymru o 11-3, a gollyngwyd Evans ar gyfer y gêm nesaf ac ni wnaeth gynrychioli ei wlad eto.

### Gemau Rhyngwladol

**Cymru**

* yr Alban 1933

Llyfryddiaeth
-------------

* Godwin, Terry (1984). *The International Rugby Championship 1883-1983*. London: Willows Books. ISBN 0-00-218060-X.
* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Cardiff: University of Wales Press. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Welsh Rugby Union player profiles[*dolen marw*]
2. ↑  Penclawdd RFC Archifwyd 2008-09-16 yn y Peiriant Wayback. Club history
3. ↑  Smith (1980), pg 465.
Mae **Creag Dhubh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Etive i Glen Lochy yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN258520. Ceir sawl Creag Dhubh; dyma'r un sydd wedi'i leoli ger Glen Etive.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Cors Cefn Llwyd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 10 Awst 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.09 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Bryn Gilwern** (mapiau Saesneg: *Gilwern Hill*) yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll, Powys; cyfeiriad grid SO098582. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 295 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Farilyn a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 439 metr (1440 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Ionawr 2003.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cors yng ngogledd Ceredigion yw **Cors Fochno**. Saif ar lan ddeheuol aber Afon Dyfi, rhwng yr aber a'r briffordd A487, wedi ei rhannu rhwng cymunedau Y Borth, Geneu'r Glyn a Llangynfelyn. Mae'n un o'r ddwy gyforgors fwyaf yng Nghymru; Cors Caron yw'r llall. Llunir cyforgorsydd mewn mannau lle mae dŵr yn casglu oherwydd traeniad gwael. Ffurfir mawn, gan fod diffyg ocsigen yn arafu pydriad y defnyddiau planhigol. Bydd ymgasgliad y mawn yn codi arwyneb y gors uwchben y tir o'i chwmpas i ffurfio llun cromen.

Ffurfia Cors Fochno ran o Warchodfa Natur Genedlaethol Dyfi, sydd yn ei dro yn rhan o Fiosffer Dyfi, yr unig warchodfa biosffer UNESCO yng Nghymru. Hyd ganol yr 20g roedd y trigolion lleol yn torri mawn o'r gors ar gyfer tanwydd.

Ceir nifer o chwedlau am y gors, yn enwedig y stori am Lyffant Cors Fochno, sy'n un o'r anifeiliaid hynaf yn y chwedl *Culhwch ac Olwen*. Mae'r gors hefyd yn cael ei chrybwyll yn aml yn y brudiau fel safle un o'r brwydrau tynghedfennol rhwng y Cymry a'u cynghreiriad Celtaidd a'r Saeson. Mae Evan Isaac yn ei gyfrol *Coelion Cymru* yn rhoi hanes Gwrach Cors Fochno; credid ei bod yn achosi afiechyd oedd yn creu cryndod yn y dioddefwyr. Ymddengys mai malaria oedd yr afiechyd ond ceir sawl enghraifft arall ym mytholeg Geltaidd Prydain ac Iwerddon o gysylltu gwrach (h.y. dynes hen hagr, yn hytrach na witsh) â chorsydd. Dywedir hefyd mai ger ymyl Cors Fochno yr oedd gored Gwyddno Garanhir, lle cafodd Elffin hyd i'r baban Taliesin.

Yn 2004, cafodd yr archaeolegydd Gwilym Hughes hyd i ffordd neu drac wedi ei gwneud o foncyffion coed, yn dyddio o'r Canol Oesoedd cynnar, oedd wedi ei gladdu yn y gors.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) BBC Cymru: 'Cors Fochno Dig' Archifwyd 2007-07-08 yn y Peiriant Wayback.
Canolfan S4C Yr Egin - Pencadlys S4C, yng Nghaerfyrddin
Mae **Canolfan S4C Yr Egin** neu **Yr Egin** yn adeilad yng Nghaerfyrddin, yn bencadlys i S4C ac yn ganolfan i'r diwydiannau creadigol. Mae'n bartneriaeth rhwng S4C a Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant gyda'r adeilad wedi ei leoli ar gampws y Brifysgol yn gyfagos i adeiladau y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a Theatr Genedlaethol Cymru.

Ym mis Ebrill 2018 penodwyd Carys Ifan fel cyfarwyddwr Yr Egin. Cynhelir gŵyl agor Yr Egin rhwng 22 Hydref a 3 Tachwedd 2018. Agorwyd yr adeilad yn swyddogol ar 25 Hydref 2018.

Yn dilyn tendr cystadleuol am ddylunio'r adeilad cyhoeddwyd ar 6 Gorffennaf 2018 fod y gwaith wedi ei ddyfarnu i'r cwmni pensaernïol ROA o Gastell Newydd Emlyn a'r cwmni rhyngwladol BDP. Cychwynodd y gwaith adeiladu ar 30 Mawrth 2017 a chwblhawyd y gwaith erbyn Gwanwyn 2018. Mae'r adeilad ar siâp triongl a mae 3,700 metr sgwâr o ofod ar gael, gydag S4C yn brif denant a lle i nifer o gwmnïau eraill. Yng Ngorffennaf 2018 cyhoeddwyd rhai o denantiaid cyntaf Yr Egin, casgliad amrywiol o gwmnïau sy'n gweithio yn y diwydiannau creadigol: Atebol; Big Learning Company; Captain Jac; Asset Finance Solutions; Gorilla; Highly; Lens 360; Moilin; Optimwm; a Trywydd

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol
* Canolfan S4C Yr Egin ar Twitter
* Canolfan S4C Yr Egin ar Facebook

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant. S4C.
2. ↑  *Penodi Carys Ifan yn gyfarwyddwr newydd Yr Egin*  , BBC Cymru Fyw, 19 Ebrill 2018.  Cyrchwyd ar 12 Hydref 2018.
3. ↑  *Agor Canolfan S4C yng Nghaerfyrddin, Yr Egin yn swyddogol*  , BBC Cymru Fyw, 25 Hydref 2018.
4. ↑   Datgelu mwy am ganolfan 'arloesol' S4C, Yr Egin. BBC Cymru Fyw (2 Awst 2016).
5. ↑  *Cyhoeddi pwy fydd tenantiaid cyntaf Yr Egin, cartref newydd S4C*  , Golwg360, 19 Gorffennaf 2018.  Cyrchwyd ar 12 Hydref 2018.
**Crib Nantlle** yw'r enw a roddir i gyfres o fryniau yn Eryri yng Ngwynedd, sy'n ymestyn i'r de-orllewin o bentref Rhyd-Ddu am tua 9 km gan orffen uwchben Talysarn a Nebo. Y grib yma sy'n ffurfio ffin ddeheuol Dyffryn Nantlle, tra mae Cwm Pennant i'r de ohoni.

Y Garn gerllaw Rhyd Ddu yw'r man cychwyn arferol i gerdded Crib Nantlle.
Gan ddechrau gerllaw Rhyd-Ddu, mae Crib Nantlle yn cynnwys y bryniau canlynol: Y Garn (633m), Mynydd Drws-y-Coed (695m), Trum y Ddysgl (709m), Mynydd Tal-y-Mignedd (653m), Craig Cwm Silyn (734m), Garnedd-goch (701m) a Mynydd Craig Goch (609m).

Mae llawer llai o gerddwyr a dringwyr ar Grib Nantlle nag yn y rhannau mwyaf poblogaidd o Eryri megis Yr Wyddfa neu Dryfan. Gellir cerdded y grib o'r ddau ben, ond cychwyn o Ryd-Ddu yw'r dull mwyaf poblogaidd. Er nad yw'r grib yn anodd iawn yn dechnegol, mae angen gofal mewn mannau.

Does dim gwasanaethau bws ar hyd Dyffryn Nantlle, ond mae gwasanaeth tacsi am isafswm tâl o £5.00, a gefnogir gan y cyngor a sefydliadau eraill.

Llyfryddiaeth
-------------

* Terry Marsh (1993) *The summits of Snowdonia* (Robert Hale) ISBN 0-7090-5248-0

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cymdeithas y Cerddwyr". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-05. Cyrchwyd 2011-04-05.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Criblys y de** (enw gwyddonol: *Lophocolea semiteres*; enw Saesneg: *southern crestwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod ar arfordir Gwynedd a Phenfro yng nghanol yr Alban ac yn nwyrain a de Lloegr.

Disgrifiad
----------

Yn debyg i'w berthynas *L. heterophylla*, mae'r planhigyn hwn (a gyflwynwyd yn gymharol ddiweddar i wledydd Prydain) yn llysieuyn deiliog, gwyrdd golau, gwelw gyda dail cyfan neu ddail gyda rhiciau ar eu hymylon. Mae'r coesyn yn 0.5–3 mm o led, gyda dail hyd at 1.8 mm o led a 1.5 mm o hyd.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Criblys y de** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 26 Medi 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Taldra cyfartalog fel crynodeb:  
1. o'r boblogaeth heterogenaidd, sef rhyw gwahanol (rhes uchaf)  
2. o'r boblogaeth homogenaidd, neu'r un rhyw (rhes isaf).
Mewn ystadegaeth, **canolduedd** neu "ganol y dosbarthiad" yw gwerth canolog neu nodweddiadol y dosbarthiad tebygolrwydd. Mae dosbarthiad tebygolrwydd yn ffwythiant mathemategol mewn arbrawf, sy'n rhoi i ni'r tebygolrwydd y gall canlyniad neu ganlyniadau ddigwydd neu beidio a digwydd. Ar lafar gwlad, gelwir y mesur canolig hwn yn "gyfartaledd". Bathwyd y cysyniad o ganolduedd ar ddechrau'r 20g.

Y mesurau mwyaf cyffredin o'r canolduedd yw'r cymedr, y canolrif a'r modd. Mae tuedd yn golygu natur neu awydd i weithredu neu symud i ryw gyfeiriad, pwrpas, neu bwynt, felly gair cyfansawdd yw "canolduedd": canol + tuedd. Gellir cyfrifo canolduedd set feidraidd o werthoedd neu ddosbarthiad damcaniaethol. Weithiau mae awduron yn defnyddio canolduedd i ddynodi'r tueddiad data meintiol i glystyru o gwmpas rhyw werth canolog.

Fel arfer, mae canolduedd dosbarthiad o ganlyniadau yn cyferbynnu gyda'i wasgariad (hynny yw, sut mae'r canlyniadau wedi'u gwasgaru) neu amrywiant (*variability*). Mae dadansoddwyr data'n aml yn ceisio penderfynu os yw canolduedd y data'n "gryf" neu'n "wan", yn seiliedig ar ei wasgariad.

Y berthynas rhwng cymedr, canolrif a modd
-----------------------------------------

Gweler hefyd: cymedr, y canolrif a'r modd.
Mewn dosbarthiad unmodd, mae'r terfynau canlynol yn wybyddus ac yn siarp:

{\displaystyle {\frac {|\theta -\mu |}{\sigma }}\leq {\sqrt {3}},}
{\displaystyle {\frac {|\nu -\mu |}{\sigma }}\leq {\sqrt {0.6}},}
{\displaystyle {\frac {|\theta -\nu |}{\sigma }}\leq {\sqrt {3}},}
lle *μ* yw'r cymedr, *ν* yw'r canolrif, *θ* yw'r modd, a *σ* yw'r gwyriad safonol.

Am bob dosbarthiad,

{\displaystyle {\frac {|\nu -\mu |}{\sigma }}\leq 1.}

Gweler hefyd
------------

* Haprwydd (ystadegol)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Geiriadur Prifysgol Cymru".
2. ↑  Upton, G.; Cook, I. (2008) *Oxford Dictionary of Statistics*, OUP ISBN 978-0-19-954145-4 (gweler: "central tendency")
3. ↑  Dodge, Y. (2003) *The Oxford Dictionary of Statistical Terms*, OUP ar gyfer yr *International Statistical Institute*. ISBN 0-19-920613-9 (entry for "central tendency")
4. ↑  Johnson NL, Rogers CA (1951) "The moment problem for unimodal distributions". *Annals of Mathematical Statistics*, 22 (3) 433–439
5. ↑  Hotelling H, Solomons LM (1932) The limits of a measure of skewness. Annals Math Stat 3, 141–114
6. ↑  Garver (1932) Concerning the limits of a mesuare of skewness. Ann Math Stats 3(4) 141–142
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Criblys deubig** (enw gwyddonol: *Lophocolea bidentata*; enw Saesneg: *bifid crestwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae'n debyg mai dyma'r llysiau afu deiliog mwyaf cyffredin yn Ynysoedd Prydain, ac fe'i ceir mewn ystod eang o gynefinoedd: ar lawr gwlad mewn coetir, glaswelltir a rhostir, a hefyd ar blanhigion a chreigiau eraill.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Mae *L. bidentata* yn fregus a thryloyw, ac yn wyrdd golau, gyda dail deulabed amlwg (tua 2 mm o hyd). Mae'r coesynnau'n 2–4 mm o led, a gallant dyfu sawl centimetr o hyd.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Criblys deubig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Criblys deubig bach** (enw gwyddonol: *Lophocolea bispinosa*; enw Saesneg: *great crestwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru. Cofnodwyd ef 1962 (Paton 1974b, 1999: 392) yn gyntaf ar bump o Ynysoedd Syllan a chyrhaeddodd Cernyw erbyn 1997. Mae'n cytrefu swbstradau asidig noeth, gan ffurfio clytiau isel trwchus a all ddod yn fetr neu fwy ar draws. Nid yw *L. bispinosa* yn gyffredin iawn, ond mae ar gynnydd. O ran pryd a gwedd, mae'n eitha tebyg i un o rywogaethau'r *Cephalozia*, yn fach ac yn fregus.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Criblys deubig bach** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Braigh Coire Chruinn-bhalgain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Pitlochry i Braemar a Blairgowrie yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN945724. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"