Awdur o Loegr, ysgrifennydd sgrin a chyn actores yw **Lynda La Plante**, CBE (ganwyd **Lynda Titchmarsh**, 15 Mawrth 1943). Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ysgrifennu'r gyfres troseddau teledu *Prime Suspect* .

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Lynda La Plante yn Lynda Titchmarsh ar 15 Mawrth 1943. Wedi'i geni a'i magu yn Lerpwl, hyfforddodd La Plante ar gyfer y llwyfan yn Academi Frenhinol Celf Ddramatig. Ar ôl gorffen ei hastudiaethau, gan ddefnyddio’r enw llwyfan Lynda Marchal, ymddangosodd gyda’r Royal Shakespeare Company mewn amrywiaeth o gynyrchiadau, yn ogystal â chyfresi teledu poblogaidd gan gynnwys *Z-Cars*, *Educating Marmalade*, *The Sweeney*, *The Professionals*, a *Bergerac*. Fodd bynnag, fel actores efallai ei bod yn cael ei chofio orau fel yr ysbryd a oedd yn dioddef o twymyn gwair Tamara Novek yng nghyfres blant y BBC, *Rentaghost*. Ym 1974, cymerodd La Plante ei swydd ysgrifennu sgript gyntaf ar gomedi sefyllfa plant ITV *The Kids from 47A* .

Gyrfa
-----

Daeth ei llwyddiant mawr ym 1983 pan greodd ac ysgrifennodd y gyfres lladrad chwe rhan *Widows* i Thames Television. Roedd y plot yn ymwneud â pedair gweddw oedd yn lladron arfog yn cyflawni heist a gynlluniwyd gan eu diweddar gwŷr. Dilynodd ail gyfres o *Widows* ym 1985, tra bod dilyniant *She's Out* wedi dechrau'r stori ddeng mlynedd yn ddiweddarach.

Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *The Legacy*, ym 1987 a chafodd lwyddiant beirniadol a gwerthiant da. Daeth ei hail, trydydd a phedwaredd nofel yn fuan wedi hynny - *The Talisman* (1987), *Bella Mafia* (1990) ac *Entwined* (1993) - daeth pob un ohonynt yn llwyddo yn rhyngwladol. Yn 1990 dechreuodd La Plante weithio ar ei phrosiect teledu nesaf, *Prime Suspect*, a ryddhawyd gan Granada ym 1991. *Roedd Prime Suspect yn* serennu Helen Mirren fel DCI Jane Tennison, yn darlledu yn y DU yn ogystal ag ar PBS yn yr Unol Daleithiau fel rhan o'r rhaglen *flodeugerdd Mystery!*. Yn 1993 enillodd La Plante Wobr Edgar gan Mystery Writers of America am ei gwaith ar y gyfres. Yn 1992 ysgrifennodd ffilm deledu o'r enw *Seekers*, gyda Brenda Fricker a Josette Simon yn serennu, a gynhyrchwyd gan Sarah Lawson .

Yn 1993 ffurfiodd La Plante ei chwmni cynhyrchu teledu ei hun, La Plante Productions a thrwy ei chwmni newydd ysgrifennodd a chynhyrchodd gyfres boblogaidd *The Governor* (ITV 1995-96), *Supply &amp; Demand* (ITV 1997-98), *Killer Net* (Channel 4 1998), cyfresi *clodfawr Trial &amp; Retribution* (ITV 1997-2009), *Mind Games* (ITV 2001) a *The Commander* (ITV 2003–08). Yn ystod y cyfnod hwn hefyd rhyddhaodd La Plante y gyfres o lyfrau Cold: *Cold Shoulder*, *Cold Blood* a *Cold Heart*, ac wedyn *Sleeping Cruelty* (2000) - gan ychwanegu at ei rhestr o'r gwerthwyr gorau.

Yn 1996 cyd-ysgrifennodd ac uwch-gynhyrchodd La Plante *The Prosecutors* (NBC) gyda Tom Fontana (gyda Stockard Channing yn serennu), ysgrifennodd a chynhyrchodd *Bella Mafia* (1998 CBS) (gyda Vanessa Redgrave yn serennu), a addasodd La Plante o'i nofel o'r un enw. Yn 2001 cyd-gynhyrchodd *The Warden* (2001 TNT), gyda Ally Sheedy yn serennu, amrywiad o gyfres La Plante, *The Governor*. Fe wnaeth La Plante hefyd gyd-gynhyrchu ei haddasiad o *Widows* (2002 ABC) y DU a chynhyrchu peilot *Cold Shoulder* (2006 New Regency / CBS) gyda Kelly McGillis, a oedd yn seiliedig ar ei chyfres Cold. Roedd La Plante hefyd yn gynhyrchydd gweithredol ar addasiad Daniel Petrie Jnr o’i sioe *Framed* (2002 TNT) a oedd yn serennu Sam Neill a Rob Lowe .

Rhyddhaodd La Plante *Royal Flush* (2002), ac yna dechreuodd weithio ar ei chyfres Anna Travis, sy'n cynnwys *Above Suspicion* (2004), *The Red Dahlia* (2005), *Clean Cut* (2007), *Deadly Intent* (2008), *Silent Scream* (2009 ), *Blind Fury* (2010), *Blood Line* (2011), *Backlash* (2012), a *Wrongful Death* (2013). Mor llwyddiannus oedd y llyfrau nes i gyfres deledu yn y DU gael ei hysgrifennu a'i chynhyrchu gan La Plante gyda Kelly Reilly a Ciarán Hinds yn serennu.

Bywyd personol
--------------

Roedd hi'n briod â'r cerddor Richard La Plante am 17 mlynedd, tan eu hysgariad ym 1996. Tua 2003, mabwysiadodd fab. Ei enw yw Lorcan La Plante.

Gweithiau
---------

**Dolly Rawlins**

* *Widows* (1983/2018)
* *Widows II* (1985) / Widows' Revenge (2019)
* *She's Out* (1995)

**Legacy**

* *The Legacy* (1987)
* *The Talisman* (1987)

**Jane Tennison**

* *Prime Suspect* (1991)
* *Prime Suspect 2* (1992)
* *Prime Suspect 3* (1993)
* *Tennison* (2015) (basis of British TV series Prime Suspect 1973)
* *Hidden Killers* (2016)
* *Good Friday* (2017)
* *Murder Mile* (2018)
* The Dirty Dozen (2019)

**Lorraine Page**

* *Cold Shoulder* (1994)
* *Cold Blood* (1996)
* *Cold Heart* (1998)

**Trial And Retribution**

* *Trial and Retribution* (1997)
* *Trial and Retribution II* (1998)
* *Trial and Retribution III* (1999)
* *Trial and Retribution IV* (2000)
* *Trial and Retribution V* (2002)
* *Trial and Retribution VI* (2002)

**Anna Travis**

* *Above Suspicion* (2004)
* *The Red Dahlia* (2006)
* *Clean Cut* (2007)
* *Deadly Intent* (2008)
* *Silent Scream* (2009)
* *Blind Fury* (2010)
* *Bloodline* (2011)
* *Backlash* (2012)
* *Wrongful Death* (2013)

**Nofelau**

* *Bella Mafia* (1991)
* *Civvies* (1992)
* *Entwined* (1992)
* *Framed* (1992)
* *Seekers* (1993)
* *Comics* (1993)
* *The Governor* (1995)
* *The Governor 2* (1996)
* *Sleeping Cruelty* (2000)
* *Royal Flush* (2002)
* *Twisted* (2014)

**Straeon Byrion**

* *The Little One* (2012)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Index entry". *FreeBMD*. ONS. Cyrchwyd 6 March 2011.
2. ↑  "BFI biodata". Ftvdb.bfi.org.uk. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-10-17. Cyrchwyd 14 February 2012.
3. ↑  "Only 57? Lynda La Plante used to be older than me, says Robinson, 59" *The Daily Telegraph* (8 February 2004). Retrieved 8 December 2009.
4. ↑  "Biography". lyndalaplante.com. Cyrchwyd 15 November 2018.
5. ↑  "Lynda La Plante on Savilie, the seventies and having a son (From HeraldScotland)". *Heraldscotland.com*. 7 September 2013. Cyrchwyd 2017-03-02.
6. ↑  Woods, Judith (2008-10-17). "Lynda La Plante's life story will be 'vicious'". *Telegraph*. Cyrchwyd 2017-03-02.

Dolenni allanol
---------------

* + Linda La Plante ar IMDb
	+ Lynda La Plante Archifwyd 2007-09-30 yn y Peiriant Wayback. yn yr MBC Encyclopedia of Television
	+ Lynda La Plante biography and credits ar BFI's Screenonline
	+ Gwefan swyddogol
	+ La Plante Productions