Map o Gymru.

Dŵr
---

 Cronfa ddŵr isaf Gorsaf Bwer Dinorwig, cynllun trydan dŵr pwmpio 1,800 MW, un o'r cynlluniau mwyaf o'i fath yn Ewrop 
Gyda’i dir mynyddig a digon o law, mae gan Gymru dignoedd o ddwr. Mae gan y wlad lawer o gronfeydd dynol ac mae Cmru'n allforio dŵr i Loegr yn ogystal â chynhyrchu pŵer trwy trydan dŵr. Mae’r grŵp mwyaf o gronfeydd dŵr, yng Nghwm Elan ac yn cynnwys Claerwen. Mae cyrff eraill o ddŵr yn cynnwys Llyn Tegid, Llyn Trawsfynydd, Llyn Efyrnwy, Cronfa Ddŵr Talybont a Llyn Brianne. Mae rhai o'r rhain yn lefydd poblogaidd ar gyfer gweithgareddau awyr agored fel hwylio, caiacio, beicio, pysgota a gwylio adar.

Mae tarddiad nifer o afonydd arwyddocaol ym mynyddoedd Cymru, gan gynnwys Afon Dyfrdwy, Afon Teifi, Afon Tywi, Afon Gwy, ac Afon Hafren ac mae gan bob un ohonynt bysgodfeydd sylweddol yn enwedig eogiaid a sewin .

Ynni adnewyddadwy
-----------------

Mae gwynt yn adnodd arall sydd gan Gymru yn helaeth. Mae "Gwynt y Môr" yn un o nifer o ffermydd gwynt alltraeth oddi ar arfordir Gogledd Cymru ac Ynys Môn, a dyma’r ail fferm wynt fwyaf o’i bath yn y byd. Mae ffermydd gwynt eraill ar safleoedd mewndirol, ucheldir yn bennaf, ond nid oes un yn y parciau cenedlaethol Eryri a Bannau Brycheiniog.

Glo
---

Mae Maes Glo De Cymru yn ymestyn o rannau o Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin yn y gorllewin, i Flaenau Gwent a Thorfaen yn y dwyrain ac mae Maes Glo Gogledd Cymru yn llai ac yn rhannu o Sir y Fflint a Sir Ddinbych. Cloddiwyd llawer iawn o lo yng Nghymru yn ystod y Chwyldro Diwydiannol a rhan gyntaf yr ugeinfed ganrif, ac wedi hynny gostyngodd y stociau glo. Daeth y pyllau oedd yn weddill yn aneconomaidd wrth i lo tramor ddod ar gael am brisiau ise ac fe gaeodd y pwll dwfn olaf yng Nghymru yn 2008.

Mwynau metel
------------

 
Bu'r haearnfaen ar hyd ymyl gogleddol Maes Glo De Cymru yn brysur cynhyrchu haearn ac roeddent yn bwysig wrth gychwyn y Chwyldro Diwydiannol yn Ne Cymru.

Cloddiwyd plwm, arian ac i raddau llai sinc yn ardaloedd ucheldirol afonydd Ystwyth a Rheidol ac ym mlaenddyfroedd Afon Hafren am ganrifoedd a chloddiwyd dyddodion llai hefyd ym Mhentre Helygain yn Sir y Fflint yn ystod meddiannaeth y Rhufeiniaid ym Mhrydain. Roedd yna hefyd safleoedd mwynau yng Nghlwyd lle roedd plwm, arian ac weithiau sinc yn cael eu cloddio.

Roedd llawer o gopr yn cael ei allforio o Fynydd Parys ar Ynys Môn a oedd, yn ei anterth, y mwynglawdd copr mwyaf yn y byd. Roedd copr wedi bod yn hysbys ac yn cael ei gloddio ers o leiaf yr Oes Efydd gyda mwynglawdd copr soffistigedig o'r Oes Efydd ar y Gogarth ger Llandudno. Roedd gweithfeydd copr llai yn Eryri ac roedd diwydiant copr llewyrchus yno ers dechrau’r 1800au. Er y cawsont eu hecsbloetio, nid oes un o'r mwynau hyn yn cael ei gloddio ar raddfa fasnachol heddiw.

Carreg
------

 Chwarel y Penrhyn tua 1900
Mae cerrig yn cael eu cloddio mewn gwahanol rannau o Gymru, ac mae chwarela a chloddio llechi wedi bod yn ddiwydiant mawr yng Ngogledd Cymru. Roedd Chwarel Cilgwyn yn cael ei gweithio yn y 12g, ond yn ddiweddarach daeth Blaenau Ffestiniog yn ganolbwynt cynhyrchu. Mae Chwarel y Penrhyn yn dal i gynhyrchu llechi, er ar lai o gapasiti o gymharu â’i hanterth, ac mae Ceudyllau Llechi Llechwedd wedi’u troi’n atyniad i ymwelwyr.  Mae nifer o'r rheilffyrdd a arferai gludo'r llechi i'r porthladdoedd wedi eu hadfer fel atyniadau twristiaid, gan gynnwys Rheilffordd Ffestiniog a Rheilffordd Talyllyn.

Olew a nwy
----------

Mae gan Gymru rywfaint o botensial ar gyfer cynhyrchu olew a nwy ar y tir. Gellir cael nwy siâl trwy ffracio ac mae methan mewn gwythiennau glo heb ei gloddio, y gellir ei echdynnu. Ffynhonnell nwy bosibl arall yw hylosgiad tanddaearol o wythiennau glo i gynhyrchu syngas, sef cymysgedd o hydrogen, methan a charbon monocsid.

Amgylchedd naturiol
-------------------

Map o Gymru
Mae gan Gymru lawer o ardaloedd gwarchodedig gan gynnwys tri pharc cenedlaethol: Eryri, Bannau Brycheiniog ac Arfordir Penfro. Mae ganddi bum Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol; Ynys Môn, Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy, Penrhyn Gŵyr, Penrhyn Llŷn, a Dyffryn Gwy.

Môr ac arfordir
---------------

Oherwydd ei lleoliad yn wynebu cefnfor egnïol iawn, mae gan Gymru nifer o draethau tywodlyd, arfordir sy'n gyforiog o glogwyni môr ac amrediad llanw cymharol uchel mewn sawl ardal. Yn 2020 roedd gan arfordir Cymru 40 o draethau Baner Las, tri marina Baner Las ac un gweithredwr cychod Baner Las.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Dinorwig Power Station" (yn Saesneg). Mitsui & Co. Ltd. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 12 Mai 2016. Cyrchwyd 23 Ebrill 2016.
2. ↑  "Shimmering waters: Welsh lakes and reservoirs". *Visit Wales* (yn Saesneg). Welsh Government. Cyrchwyd 23 Ebrill 2016.
3. ↑  Denholm-Hall, Rupert (18 June 2015). "World's second largest offshore wind farm opens off coast of Wales". *Wales Onlone*. Cyrchwyd 23 Ebrill 2016.
4. ↑  "Interactive Map of Renewable and Alternative Energy Projects in the UK". *Renewable Energy in the UK*. Cyrchwyd 23 Ebrill 2016.
5. ↑  "South Wales (geological map)". *Geological Maps of Selected British Regions*. University of Southampton. Cyrchwyd 22 Ebrill 2016.
6. ↑  "The North Wales Coalfield". Coalmining History Research Centre. 1953. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 March 2016. Cyrchwyd 22 Ebrill 2016.
7. ↑  "Coal mine closes with celebration". *BBC News*. 25 January 2008. Cyrchwyd 22 April 2016.
8. ↑  "Blaenavon World Heritage Site". Cyrchwyd 23 Ebrill 2016.
9. ↑  "Denbighshire, Flintshire & Wrexham Metalliferous Sites" (yn Saesneg). North Wales Miners Association Trust. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 Ebrill 2016. Cyrchwyd 23 Ebrill 2016.
10. ↑  "Copper in Wales" (yn Saesneg). ESRC - Swansea University. Cyrchwyd 10 Medi 2020.
11. ↑  Bevins, Richard E. (1994). *A Mineralogy of Wales* (yn Saesneg). National Museum Wales. tt. 18–26. ISBN 978-0-7200-0403-8.
12. ↑  Lindsay, Jean (1974). *A History of the North Wales Slate Industry* (yn Saesneg). David and Charles. t. 314. ISBN 0-7153-6264-X.
13. ↑  "Llechwedd Slate Caverns". Cyrchwyd 23 Ebrill 2016.
14. ↑  Richards, Alun John (1999). *The Slate Regions of North and Mid Wales and Their Railways* (yn Saesneg). Gwasg Carreg Gwalch. t. 14. ISBN 0-86381-552-9.
15. ↑  "Extracting onshore oil and gas". Natural Resources Wales. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 26 Mai 2016. Cyrchwyd 23 Ebrill 2016.
16. ↑  "Areas of Outstanding Natural Beauty". *Welsh Government website* (yn Saesneg). Welsh Government. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 25 Mehefin 2012. Cyrchwyd 6 Hydref 2010.
17. ↑  Knapman, Joshua (14 Mai 2019). "All of Wales' Blue Flag beaches in 2019". *walesonline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 15 Mai 2020.

| * v
* t
* e
Cymru  |
| --- |
| 

| * v
* t
* e
Hanes |
| --- |
| 
* Cynhanes
* Cyfnod y Rhufeiniaid
* Oes y Seintiau
* Yr Oesoedd Canol Cynnar
* Oes y Tywysogion
* Yr Oesoedd Canol Diweddar
* Cyfnod y Tuduriaid
* Yr 17g
* Y 18g
* Y 19g
* Yr 20g
* Yr 21g

 |

 |
| 

| * v
* t
* e
* Daearyddiaeth a'r amgylchedd
 |
| --- |
| Cyffredinol | 
* Daeareg
* Hinsawdd

 |
| Rhanbarthau a lleoliadau | 
* Cantrefi a chymydau
* Cymunedau
* Rhanbarthau
* Siroedd a dinasoedd
* Trefi

 |
| Tirffurfiau | 
* Afonydd
* Llynnoedd
* Moroedd, baeau a phentiroedd
* Mynyddoedd
* Ynysoedd

 |
| Bywyd gwyllt | 
* Ffawna
	+ Adar
* Fflora

 |

 |
| 

| * v
* t
* e
* Gwleidyddiaeth
* Economi
 |
| --- |
| Gwleidyddiaeth | 
* Cenedlaetholdeb
* Etholiadau
* Heddychaeth
* Pleidiau gwleidyddol

 |
| Llywodraeth | 
* Senedd Cymru
	+ Y gyfraith
	+ Etholaethau
* Llywodraeth Cymru
	+ Prif Weinidog Cymru
* Llywodraeth leol
* Senedd y Deyrnas Unedig
	+ Etholaethau
* Llywodraeth y Deyrnas Unedig
	+ Prif Weinidog
	+ Swyddfa Cymru
	+ Ysgrifennydd Gwladol

 |
| Economi | 
* Banciau
* Cwmnïau
* Diwydiant
	+ Amaeth
	+ Copr
	+ Glo
	+ Gweithgynhyrchu
	+ Gwlân
	+ Llechi
	+ Pysgota
* Hanes economaidd
* Twristiaeth

 |

 |
| 

| * v
* t
* e
* Demograffeg
* Cymdeithas
* Diwylliant
 |
| --- |
| Demograffeg | 
* Crefydd
	+ Cristnogaeth
	+ Iddewiaeth
	+ Islam
* Grwpiau ethnig
	+ Cymry
	+ Asiaid
	+ Duon
* Hanes demograffig
* Ieithoedd
	+ Cymraeg
	+ Y Fro Gymraeg
	+ Saesneg Gymreig

 |
| Cymdeithas | 
* Addysg
* Cludiant
* Gofal iechyd
	+ GIG
	+ Ysbytai
* Gwyddoniaeth a thechnoleg
* LHDT
* Rhywioldeb
* Trosedd

 |
| Diwylliant | 
* Cerddoriaeth
	+ Cymraeg
	+ Gwerin
* Coginiaeth
* Y cyfryngau
	+ Radio
	+ Teledu
* Chwaraeon
	+ Meysydd
	+ Pêl-droed
	+ Rygbi'r undeb
	+ Pêl-fâs
* Eisteddfod
* Ffasiwn
* Ffilm
* Hiraeth
* Llên
	+ Llên gwerin Cymru
	+ Llenyddiaeth Gymraeg
	+ Llenyddiaeth Saesneg Cymru
* Symbolau cenedlaethol
	+ Baneri
	+ Cenhinen
	+ Cenhinen Bedr
	+ Dewi Sant
	+ Y Ddraig Goch
	+ Y faner genedlaethol
	+ "Hen Wlad fy Nhadau"

 |

 |
| Rhestr pynciau'n ymwneud â Chymru **·** Categori |