recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Chwarel Llangamarch** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 3 Tachwedd 1982 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.15 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Siart cylch sy'n dangos marwolaethau milwrol y Rhyfel Byd 1af - o ran y Cynghreiriaid, yn ôl gwlad.
*Erthygl ar y dull 2-D a 3-D o gyflwyno data yn weledol yw hwn, am y parau o wrthrychau sy'n cynrychioli fertigau, gweler: Graff (mathemateg arwahanol).*
Data wedi'i gynrychioli mewn modd graffigol a gweledol yw **siart**, neu 'siart data'. Cynrychiolir y data gan symbolau megis bariau mewn siart bar, llnellau mewn siart llinell neu sleisen mewn siart cylch. Gall arddangos data rhifol ar ffurf tabl neu ffwythiannau ac unrhyw strwythurau o symiau gan ei gyflwyno i'r darllenydd mewn modd gymharol syml.

Mae gan y term "siart", fel cynrychiolaeth graffigol o ddata, sawl ystyr:

* Math o ddiagram neu graff yw siart data, sy'n trefnu ac yn cynrychioli set o ddata rhifiadol neu ansoddol (*qualitative*).
* Gelwir mapiau gyda gwybodaeth ychwanegol (yn yr ymylon) yn aml yn siartiau, e.e. siartiau môr neu siartiau i fapio lleoliad awyrennau, a gall y siartiau hyn gael eu harddangos dros nifer o ran-fapiau.
* Weithiau, gelwir ffurfiau eraill ar gyfer parth yn siartiau, megis 'siart cordiau' mewn nodiant cerddoriaeth neu siart record ar gyfer poblogrwydd albwm.

Defnyddir siartiau'n aml i'w gwneud hi'n haws deall swm anferthol o ddata, a'r berthynas rhwng rhannau o'r data. Fel arfer, gall siartiau gael eu darllen yn gyflymach na'r data crai. Fe'u defnyddir mewn amrywiaeth eang o feysydd, a gellir eu creu â llaw (yn aml ar bapur graff) neu drwy gyfrifiadur gan ddefnyddio meddalwedd siartio. Mae rhai mathau o siartiau yn fwy defnyddiol ar gyfer cyflwyno set ddata benodol nag eraill. Er enghraifft, mae data sy'n cyflwyno canrannau mewn gwahanol grwpiau (fel atebion i holiadur: "bodlon", "anfodlon", "ansicr" ayb) yn cael eu harddangos yn aml mewn siart cylch, ond mae'n bosibl eu bod yn haws eu deall pan fyddant yn cael eu cyflwyno mewn siart bar llorweddol. Ar y llaw arall, mae'n bosibl y bydd y data sy'n cynrychioli niferoedd sy'n newid dros gyfnod o amser (fel "Incwm Blynyddol o 2018 i 2019") yn cael ei ddangos orau fel siart llinell.

Rhai mathau
-----------

### Siartiau mwyaf cyffredin

* Histogram, gyda llinell yn dangos y tuedd
* Siart bar o brinder rhywogaethau
* Siart cylch yn dangos canrannau porwyr gwe
* Siart llinell

1. Histogram: math o siart bar sy'n ddull o ddangos dosbarthiad amlder
2. Siart bar: dull o ddangos amlder dosbarthiad. Ceir nifer yr achosion ar yr echelin fertigol.
3. Siart cylch: fe'i defnyddir yn aml i ddangos hyn-a-hyn y cant (canrannau)
4. Siart llinell: sy'n dangos data cysylltiedig, di-dor.

### Plotio

* Plotio blychau
* Plotio dotiau (ystadegau)
* Plotio tebygolrwydd
* Plotio gwasgariad
* Plotio deuol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cary Jensen, Loy Anderson (1992). *Harvard graphics 3: the complete reference*. Osborne McGraw-Hill ISBN 0-07-881749-8 p.413
Mae **Chwarel Llanbradach** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.02 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Enghraifft o siart llinell.
Mae **siart llinell** neu 'graff llinell' yn fath o siart sy'n dangos gwybodaeth fel cyfres o bwyntiau data o'r enw 'marcwyr', sy'n cysylltu segmentau neu rannau o linell.

Dyma'r math symlaf a mwyaf sylfaenol o'r holl siartiau a geir, ac fe'i defnyddir mewn sawl maes. Defnyddir siart llinell yn aml i weld tueddiad mewn data dros gyfnod o amser - a elwir yn 'gyfres amser' - felly mae'r linell yn aml yn cael ei thynnu'n gronolegol. Yn yr achosion hyn fe'u gelwir yn "siartiau rhedeg".

Credir mai Francis Hauksbee (1660–1713), Nicolaus Samuel Cruquius (1678–1754), Johann Heinrich Lambert (1728–1777) a William Playfair (1759–1823) a ddefnyddiodd y siart llinell gyntaf.

Enghraifft
----------

Yn y gwyddorau arbrofol, mae'r data a gesglir o arbrofion yn aml yn cael ei arddangos ar ffurf graff. Er enghraifft, pe gesglid data ar gyflymder cerbyd ar adegau penodol, gellid arddangos y data fel hyn:

Enghraifft o siart llinell: cyflymder (milltir y fetr) ar echel-y ac amser ar echel-x.

| Treigliad amser (eil. neu *s*) | Cyflymder (m s−1) |
| --- | --- |
| 0 | 0 |
| 1 | 3 |
| 2 | 7 |
| 3 | 12 |
| 4 | 20 |
| 5 | 30 |
| 6 | 45.6 |

Mae'r tabl yma'n dangos yn effeithiol yr union werthoedd, ond gall fod yn ffordd aneffeithiol o ddeall y patrymau sylfaenol y mae'r gwerthoedd hynny'n eu cynrychioli.

Cynorthwyir y broses a ddisgrifir gan y data yn y tabl trwy gynhyrchu graff neu siart llinell o *Gyflymder yn erbyn Amser*. Mae delweddu o'r fath yn ymddangos yn y ffigur i'r dde.

Yn fathemategol, os ydym yn dynodi amser gan y newidyn {\displaystyle t}, a chyflymder trwy {\displaystyle v}, yna byddai'r ffwythiant sy'n cael ei blotio yn y graff yn cael ei ddynodi {\displaystyle v(t)} sy'n nodi bod {\displaystyle v} (y newidyn dibynnol) yn ffwythiant o {\displaystyle t}.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Burton G. Andreas (1965). *Experimental psychology*; tud.186
2. ↑  Neil J. Salkind (2006). *Statistics for People who (think They) Hate Statistics: The Excel Edition*; tud. 106.
3. ↑  Michael Friendly (2008). "Milestones in the history of thematic cartography, statistical graphics, and data visualization" Archifwyd 2018-09-26 yn y Peiriant Wayback.. pp 13–14. Adalwyd 7 Gorffennaf 2008.
Mae **Chwarel Heol Senni** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 11 Ebrill 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.34 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Chwarel lechi gerllaw Aberllefenni yn ne Gwynedd oedd **Chwarel (y) Ratgoed** neu **Chwarel (y) Ralltgoed** (ffurfiau amgen: yr Atgoed; yr Alltgoed). Hi yw'r fwyaf gogleddol o'r chwareli a wasanaethir gan Reilffordd Corris.

Enw
---

'Yr Atgoed' yw'r enw gwreiddiol ar yr ardal. Ystyr 'atgoed' yw coed sydd wedi aildyfu ar ôl cael eu torri. Cymharol gyfoes yw'r enwau sy'n cynnwys yr elfen 'allt'.

Hanes
-----

Dechreuodd gweithio llechi yma cyn 1840, pan grybwyllir y chwarel yn ewyllys Horatio Nelson Hughes. Caeodd y chwarel am gyfnod tua diwedd y 1840au, cyn ail-agor yn 1851. Yn y 1850au, roedd yn cael ei rhedeg gan John Rowlands fel rhan o Alltgoed Consols, partneriaeth oedd hefyd yn berchen ar Chwarel Braich Goch. Tua dechrau'r 1860au, diswyddwyd Rowlands a dychwelodd y chwarel i feddiant Horatio Nelson Hughes.

Agorwyd Tramffordd Ratgoed yn 1859 i gysylltu â Rheilffordd Corris. Roedd wedi cau erbyn 1900; ail-agorodd yn 1901 ond roedd wedi cau eto erbyn 1903. Ail-agorodd eto yn 1907. Yn 1924, prynwyd y chwarel gan Harber & Thomas Ltd. perchenogion Chwarel Llwyngwern. Caeodd yn derfynol yn 1946.

Llyfryddiaeth
-------------

* Alun John Richards, *Slate Quarrying at Corris* (Gwasg Carreg Gwalch, 1994)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gogledd Cymru". *Y Drych*. 12 Chwefror 1891. .
2. ↑  "Corris". *Y Negesydd*. 21 Medi 1900.
3. ↑  "Aberllefenni". *Y Negesydd*. 2 Gorffennaf 1903.
4. ↑  "Corris". *Y Negesydd*. 8 Mawrth 1906.
5. ↑  "Corris a'r cyffiniau". *Y Genedl Gymreig*. 25 Gorffennaf 1883.
6. ↑  "Corris". *Y Negesydd*. 11 Hydref 1906.
7. ↑  "Un enw mewn pum munud: Ratgoed". *Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2 Chwefror 2022.
8. ↑  Richards, Melville (1964). "Nodiadau amrywiol: Betws Ithel; Cae Mab Ynyr; Cefn y March Brethyn; Tanreg; atgoed, edwydd". *Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd* **20(4)**: 391.
Craig Dumbarton o'r de. Roedd caer Alt Clut ar y copa ar y dde.
Map o'r Hen Ogledd
Teyrnas Frythonig yn yr Hen Ogledd, yn yr ardal sydd nawr yn Strathclyde yng ngorllewin yr Alban oedd **Ystrad Clud** neu **Strat Clut** (Gaeleg: *Srath Chluaidh*). Gelwid y deyrnas hefyd yn **Alt Clut** (Cymraeg Diweddar "Allt Clud"), o'r enw am yr hyn a elwir heddiw'n Graig Dumbarton, lle roedd prifddinas y deyrnas. Efallai fod y deyrnas wedi datblygu o diriogaeth llwyth y Damnonii, a grybwyllir gan Ptolemi yn y cyfnod Rhufeinig.

Nid oes sicrwydd ymhle'r oedd ffiniau'r deyrnas, ond mae'n debyg ei bod yn ymestyn o ardal Loch Lomond, ar hyd dyffryn Afon Clud ac i'r de at ardal Aeron (o gwmpas Ayr heddiw). Cofnodir i "Coroticus" (Ceredig ap Cunedda) dderbyn llythyr gan Sant Padrig. Disgynnydd iddo ef oedd Rhydderch Hael, oedd yn cydoesi ag Urien Rheged. Yn 642, cofnodir i Frythoniaid Alt Clut dan Owain I, mab Beli I orchfygu byddin Dál Riata a lladd eu brenin, Dyfnwal Frych (Domnall Brecc). Ymgorfforwyd pennill yn dathlu'r fuddugoliaeth yma yn nhestun *Y Gododdin*.

Cofnodir anrheithio Allt Clud gan Lychlynwyr Dulyn yn 870. Yn ddiweddarach meddiannwyd y diriogaeth gan Deyrnas Alba a daeth yn rhan o Deyrnas yr Alban.

Cyhoeddwyd yr efengyl yn Ystrad Clud gan Sant Cyndeyrn, a sefydlodd fynachlog ar y safle a dyfodd i fod yn ddinas Glasgow. Yn ôl un fuchedd, ganwyd Gildas yn *Arecluta* (Ystrad Clud).

Diwedd Ystrad Clud
------------------

Credir i Edmund I, brenin Lloegr orchfygu'r ardal yn 945 gyda chymorth gwŷr Dyfed. Yn ôl ffynhonnell arall, fodd bynnag, daeth annibyniaeth Ystrad Clud i ben ar farwolaeth Owain II (Owain Foel) yn 1018.

Llyfryddiaeth
-------------

* Alcock, Leslie, *Kings and Warriors, Craftsmen and Priests in Northern Britain AD 550–850.* Society of Antiquaries of Scotland, Caeredin, 2003. ISBN 0-903903-24-5
* Lowe, Chris, *Angels, Fools and Tyrants: Britons and Anglo-Saxons in Southern Scotland.* Canongate, Caeredin, 1999. ISBN 0-86241-875-5


| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cigfachwr du** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cigfachwyr duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cracticus quoyi***; yr enw Saesneg arno yw *Black butcher bird*. Mae'n perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. quoyi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r cigfachwr du yn perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr cefnddu | Cracticus mentalis |  |
|
| Cigfachwr gyddfddu | Cracticus nigrogularis |  |
|
| Cigfachwr llwyd | Cracticus torquatus |  |
|
| Cigfachwr penddu | Cracticus cassicus |  |
|
| Cigfachwr tinwyn | Cracticus louisiadensis |  |
|
| Clochbioden ddu | Strepera fuliginosa |  |
|
| Clochbioden fraith | Strepera graculina |  |
|
| Clochbioden gefnddu | Gymnorhina tibicen |  |
|
| Clochbioden lwyd | Strepera versicolor |  |
|
| Tarianbig yr iseldir | Peltops blainvillii |  |
|
| Tarianbig yr ucheldir | Peltops montanus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cigfachwr du** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Rhamant Arthuraidd Cymraeg Canol yw **Ystoryaeu Seint Greal** (Cymraeg Diweddar: **Ystorïau Saint Greal**). Cyfieithiad neu addasiad o ddwy ramant Hen Ffrangeg ydyw, sef *La Queste del Saint Graal* a *Le Haut Livre du Graal* neu *Perlesvaus* sy'n ffurfio rhan o'r cylch a adweinir fel cylch Lawnslot-Greal. Golygwyd rhan gynta'r testun (*Y Cais*) gan Thomas Jones (cyhoeddwyd 1992). Golygwyd yr holl destun yn 1876 gan Robert Williams fel *Y Seint Greal* yn ei *Selections from the Hengwrt Manuscripts*.

Llawysgrifau
------------

Cedwir y testun mewn chwe llawysgrif. Y llawysgrif hynaf yw Peniarth 11 (diwedd y bedwaredd ganrif ar ddeg), yn llaw Hywel Fychan ap Hywel Goch o Fuellt, prif ysgrifennydd Llyfr Coch Hergest.

Llyfryddiaeth
-------------

* Thomas Jones (gol.), *Ystoryaeu Seint Greal*, (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1992)
* Albert Pauphilet (gol.), *La Queste del Saint Graal* (Paris, adargraffiad 1972)
* Albert Pauphilet, *Études sur la Queste del Saint Graal* (Paris, 1968)

Gweler hefyd
------------

* Bledri ap Cydifor
* Lawnslot-Greal
* Rhyddiaith Cymraeg Canol
Chwaraewraig Rygbi'r undeb yw **Sian Williams** (ganwyd 23 Hydref 1990), sy'n aelod o dîm Rygbi Cenedlaethol y Merched, Cymru. Yn 2016 roedd hefyd yn chwarae yn y rhes cefn yn nhîm Swydd Gaerwrangon (y *Worcester Warriors*) a Dreigiau Casnewydd Gwent. Yn ei gêm gyntaf dros ei gwlad curwyd yr Albanwyr ym Mhencampwriaethau Chwe Gwlad, merched.

Ganed Sian yn Wrecsam ar 4 Ebrill 1993. Dywed ei gwefan swyddogol ei bod yn 1.62 m (5 tr 4 mod) ac yn 74 cilogram. Bu'n chwarae rygbi ers oedd yn wyth oed, pan oedd yn chwarae gyda'i brodyr. Yn 2011, fe'i galwyd i dîm rygbi merched Cymru dan 20 oed, fel capten, gan guro'r Lloegr yn ei gem gyntaf. Yn yr un flwyddyn, chwaraeodd ei gêm gyntaf chwaraeodd i'r tîm llawn, yr oedolion, gan sicrhau buddugoliaeth arall - y tro hwn yn erbyn yr Alban.

Ar 10 Chwefror 2016 cyhoeddwyd ei bod am droi at y bêl gron yn broffesiynol. gan ymarfer yn llawn amser ond parhau mewn enw yn gyflogedig gan yr RAF.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Sian Williams". Wales Rugby Union. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-06-10. Cyrchwyd 2 Mai 2016.
2. 1 2  "RAF's Sian Williams Becomes First Professional Women's Rugby Union Player". Royal Air Force. 11 February 2016. Cyrchwyd 2 Mai 2016.
3. ↑  Abbandonato, Paul (10 Chwefror 2016). "Sian Williams is Wales' first female professional rugby player and she hopes other women follow her lead". Wales Online. Cyrchwyd 2 May 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cigfachwr tinwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cigfachwyr tinwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cracticus louisiadensis***; yr enw Saesneg arno yw *White-rumped butcher bird*. Mae'n perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. louisiadensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r cigfachwr tinwyn yn perthyn i deulu'r Cigfachwyr (Lladin: *Cracticidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cigfachwr cefnddu | Cracticus mentalis |  |
|
| Cigfachwr gyddfddu | Cracticus nigrogularis |  |
|
| Cigfachwr llwyd | Cracticus torquatus |  |
|
| Cigfachwr penddu | Cracticus cassicus |  |
|
| Cigfachwr tinwyn | Cracticus louisiadensis |  |
|
| Clochbioden ddu | Strepera fuliginosa |  |
|
| Clochbioden fraith | Strepera graculina |  |
|
| Clochbioden gefnddu | Gymnorhina tibicen |  |
|
| Clochbioden lwyd | Strepera versicolor |  |
|
| Tarianbig yr iseldir | Peltops blainvillii |  |
|
| Tarianbig yr ucheldir | Peltops montanus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cigfachwr tinwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ysgol gyfun ddwyieithog a leolir yn Llandysul, Ceredigion oedd **Ysgol Dyffryn Teifi**.

Sefydlwyd yr ysgol ar ei ffurf presennol, ar hen safle'r ysgol ramadeg, ym 1984 yn dilyn aildrefnu addysg yn Nyffryn Teifi. Yn 2016 caewyd yr ysgol ac agorwyd ysgol newydd yn Llandysul, sef Ysgol Bro Teifi. Mae hanes yr ysgol yn dyddio'n ôl i'r 19g, pan adnabyddwyd hi fel *Ysgol Ramadeg Llandysul* neu *Ysgol Ramadeg Dyffryn Teifi*.

Gwasanaethodd ddisgyblion ardaloedd canol Ceredigion a gogledd Sir Gaerfyrddin, a oedd yn dymuno dilyn addysg uwchradd trwy gyfrwng y Gymraeg. Yn academaidd cafwyd cofnod da o gyrhaeddiad ar ran yr ysgol ar lefelau, lleol, rhanbarthol ac yn genedlaethol a bu'r ysgol yn fuddugol mewn sawl cystadleuaeth genedlaethol megis yr Urdd. Rhoddwyd pwyslais o fewn yr ysgol ar werthoedd traddodiadol Gymreig, trwy gynnal gwasanaethau, gwersi a gweithgareddau eraill drwy gyfrwng yr iaith a thrwy mentrau eraill o fewn y gymuned lleol.

Yn 2001 roedd 570 o ddisgyblion yn yr ysgol, disgynodd y niferau hyn yn ddiweddarach, ond cynyddodd unwaith eto i 527 yn 2007, a disgwylid i'r niferau barhau i gynyddu'n raddol. Daeth 78% o'r disgyblion o gartrefi lle mae'r Gymraeg yn brif iaith yn 2001, cynyddodd y canran hyn i 83% yn 2007, gyda 91% o'r holl disgyblion yn siarad yr iaith i safon iaith gyntaf.

Cyn-ddisgyblion enwog
---------------------

*Gweler hefyd y categori Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Teifi*
* Fflur Dafydd - bardd, awdures, cantores
* Joshua Gerwyn Elias
* John Ceredig Evans
* Aled Gwyn Jones
* John Bowen Jones
* T. Llew Jones - bardd, awdur
* Emyr Llewelyn - ymgyrchwr gwleidyddol, mab T. Llew Jones
* Ryland Teifi - actor, canwr, cyfansoddwr

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol yr ysgol Archifwyd 2008-05-12 yn y Peiriant Wayback.
* *Atgofion Ysgol Ramadeg Dyffryn Teifi* - David Milwyn Evans, BBC Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   Adroddiad Ysgol Dyffryn Teifi , 16 Ebrill 2007. Estyn (20 Mehefin 2007). Adalwyd ar 23 Gorffennaf 2009.
2. 1 2 3   Adroddiad yr Ysgol, 15-18 Hydref 2001. Estyn (2001-12-17). Adalwyd ar 12 Ionawr 2009.
3. ↑  *Ysgol ardal newydd Llandysul yn 'arloesol'*  , BBC Cymru Fyw, 22 Mehefin 2016.  Cyrchwyd ar 24 Medi 2016.
Sianel deledu yn Llain Gaza sy'n perthyn i'r mudiad Hamas yw **Al-Aqsa TV**. Fe'i enwir ar ôl Mosg Al-Aqsa yn Jeriwsalem, un o brif leoedd sanctaidd Islam. Mae'n darlledu mewn Arabeg yn Llain Gaza a thrwy Ewrop ar loeren *Eurobird*.

Sefydlwyd y sianel yn 2004 yn ninas Gaza. Mae'n darlledu deunydd sydd wedi cael ei alw yn bropaganda gan elynion Hamas. Mae'n gefnogol i Hamas a'i ymgyrch yn erbyn Israel.

Ar 28 Rhagfyr 2008, bomiwyd stiwdios Al-Aqsa gan awyrennau Israelaidd fel rhan o ymosodiad Israel ar Gaza. Dinistriwyd yr adeilad yn llwyr, ond roedd y staff wedi symud digon o offer a deunydd allan yn barod, gan dybio y byddai'r adeilad yn uchel ar restr Israel o dargedau. Parhaodd y sianel i ddarlledu drwy ddefnyddio stiwdios bychain cudd a rhai symudol mewn faniau, gan lwyddo i ddarlledu felly er gwaetha'r bomio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan "terrorism-info.org"; adalwyd 2012

Dolenni allanol
---------------

* (Ffrangeg) "Gaza: Al-Aqsa TV dans la bataille contre Israël" 02.01.2009 Fideo gan Agence France-Presse yn rhoi hanes y sianel ar ddiwedd 2008 a dechrau 2009.
Addewid neu fwriad a wneir gan berson ar ddechrau blwyddyn newydd ydy **Adduned Blwyddyn Newydd**. Gan amlaf, mae'r adduned yn ymwneud â gosod nod neu darged personol i'ch hunan neu waredu rhyw arfer ddrwg o'ch bywyd. Nodwedd ganolog o adduned blwyddyn newydd sy'n ei wneud yn wahanol i addunedau neu addewidion eraill yw ei fod yn cael ei wneud cyn y Flwyddyn Newydd ac mae'n dynodi dechreuad newydd. Mae'r bobl sy'n rhoi adduned i'w hunain yn bwriadu cadw at yr adduned am y flwydddyn ganlynol. Ystyrir y newid a ddaw yn sgil yr adduned o fantais ac yn gwneud lles i'w ffordd o fyw.

Addunedau poblogaidd
--------------------

Cardiau post am addunedau ar ddechrau'r 20fed ganrif
Ymhlith yr addunedau mwyaf poblogaidd a wneir mae cyfrannu mwy at achosion da, i fod yn fwy blaengar neu i wneud mwy i edrych ar ôl yr amgylchedd.

Mae'r canlynol yn addunedau poblogaidd hefyd:

* Gwella iechyd: colli pwysau, gwneud mwy o ymarfer corff, bwyta'n iach, yfed llai o alcohol, stopio ysmygu, peidio cnoi ewinedd
* Gwella sefyllfa ariannol; dileu dyled, cynilo mwy
* Datblygu gyrfa: cael gwell swydd
* Gwella addysg: cael canlyniadau gwell, dysgu rhywbeth newydd (megis iaith dramor neu gerddoriaeth), astudio'n amlach
* Gwella hunan: i fod yn fwy trefnus, delio'n well â straen, rheoli amser, bod yn fwy annibynnol, gwylio llai o deledu, chwarae llai o gemau fideo
* Teithio mwy
* Gwirfoddoli i helpu eraill, rhoi i achosion da
* Meithrin gwell perthynas gydag eraill
* Lleihau yfed alcohol
* Ehangu cylch ffrindiau
* Arbrofi mwy gyda bwydydd o dramor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-12-30. Cyrchwyd 2012-12-31.
2. ↑
Mae  ***All Er Nuthin'*** yn gân o'r sioe gerdd *Oklahoma!* a'r ffilm o'r un enw a ysgrifennwyd gan y cyfansoddwr Richard Rodgers a'r libretydd Oscar Hammerstein II.

Cyd-destun
----------

Mae'r gân hon tua diwedd y sioe, lle mae'r cymeriadau eilaidd Will Parker ac Ado Annie Carnes yn penderfynu priodi. Mae Will yn bwyllog oherwydd ei fod yn gwybod mai Ado yw'r ferch *na all ddweud na* i ddynion sydd yn ei ffansio. 

*I heared how you was kickin' up some capers*
*When I was off in Kansas City, Mo*
*I heard some things you couldn't print in papers*
*From fellers who been talkin' like they know!* 
Mae Will yn gofyn am addewid o ffyddlondeb gan Annie, sy'n cytuno i fod yn ffyddlon iddo.

Wedi addo bod yn ffyddlon mae Annie yn sôn am ei gobeithion am blant:

Will: *He'd better look a lot like me!*
Ado Annie: *The spitt'n' image!* 
Yn ail ran y gan mae Will yn fflyrtian gydag ychydig o ferched eraill. Mae Annie wedyn yn canu am safonau dwbl Will adynion yn gyffredinol. Mae'n awgrymu bod dyn yn disgwyl i'w wraig fod yn ffyddlon tra ei fod ef yn parhau i fod yn "wyllt a rhydd." Mae Will yn falch pan mae'n ymddangos bod Annie am dderbyn ei safonau dwbl, ond mae Annie yn gadael iddo wybod na fydd hynny'n digwydd:

*So I ain't gonna fuss, ain't gonna frown*
*Have your fun, go out on the town,*
*Stay up late, and don't come home till three!*
*And go right off to sleep if you're sleepy.*
*There's no use waitin' up fer me!* 
Mae Annie yn cytuno i briodi, ond dim ond ar delerau lle maer ddau yn ffyddlon i'w gilydd.

Gweler hefyd
------------

Y gân *I Cain't Say No*, tua dechrau'r sioe, pan mae Annie yn egluro i'w ffrind Laurey am ei anhawster i "ddweud na" i ddynion sy'n dangos diddordeb cariadus tuag ati.

Dolenni allanol
---------------

Fideo Youtube o *All Er Nuthin* gyda Gene Nelson a Gloria Grahame yn chware rhannau Will ac Ado Annie.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Roden, Timothy; Wright, Craig; Simms, Bryan (17 April 2009). *Anthology for Music in Western Civilization*. Cengage Learning. t. 1714. ISBN 1-111-78420-5.
2. 1 2 3  Genius Music  *All Er Nothin' by Richard Rodgers* adalwyd 30 Ionawr 2019
Brenin Sbaen o 17 Medi 1665 hyd ei farwolaeth oedd **Siarl II** (Sbaeneg: **Carlos II**; 6 Tachwedd 1661 – 1 Tachwedd 1700). Efe oedd yr olaf o linach y Habsbwrgiaid i deyrnasu ar y wlad honno. Dioddefodd o sawl afiechyd ac anabledd meddyliol a chorfforol o ganlyniad i fewnfagwraeth yn ei frenhinllin, a chafodd yr enw *El Hechizado* ("yr un sydd wedi ei reibio").

Ganwyd ym Madrid yn fab i Felipe IV a'i ail wraig Mariana o Awstria. Fe ddaeth i'r orsedd yn 3 oed yn sgil marwolaeth ei dad ar 17 Medi 1665. Am ddeng mlynedd, cyflawnodd ei fam swyddogaethau'r teyrn fel rhaglyw, ac wedi iddo gyrraedd llawn oed parhaodd ei dylanwad hi yn y llywodraeth. Ymdrechodd Mariana i amddiffyn diddordebau ei mamwlad Awstria a bu sgandalau ynghylch ei ffefrynnau, yr offeiriad o Iesuwr Johann Eberhard Nithard a'r gweinidog Fernando de Valenzuela. Cynllwyniodd Juan José de Austria, hanner brawd anghyfreithlon Carlos, yn ei herbyn, a chafodd ei halltudio ym 1677. Wedi marwolaeth Juan ym 1679, dychwelodd Mariana i'r llys.

Yn ystod teyrnasiad Carlos, bu'n rhaid i Sbaen frwydro yn erbyn y Ffrancod yn yr Iseldiroedd yn ystod y Rhyfel Datganoli (1667–68) a'r Rhyfel Naw Mlynedd (1688–97). Collodd Sbaen cryn ddylanwad a grym rhyngwladol ac wynebodd dirywiad economaidd a chymdeithasol. Brenin gwan oedd Carlos, ac yn draddodiadol fe'i bortreadir yn bersonoliad o ddirywiad Sbaen yn niwedd yr 17g. Dadleua hanesyddion diweddar nad oedd Carlos i feio am holl broblemau'r wlad, a bod sawl agwedd o fywyd economaidd, gan gynnwys cynnyrch amaeth a'r diwydiant gwehyddu, wedi gwella yn ystod ei deyrnasiad.

Er iddo briodi ddwywaith, ni chafodd yr un plentyn, ac mae'n debyg yr oedd Carlos heb yr allu i gael plant. Ar ddiwedd ei deyrnasiad, problem yr olyniaeth oedd pwnc pwysicaf y llys. Ceisiodd yr Awstriaid a'r Ffrancod i berswadio Carlos i ddewis un o'i berthnasau estynedig o'r llinachau hynny i'w olynu yn frenin Sbaen. Yn ei ewyllys, enwodd ei or-nai Philippe, Dug Anjou yn olynydd iddo. Cychwynnodd Rhyfel Olyniaeth Sbaen yn sgil marwolaeth Carlos II yn 38 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Charles II, king of Spain. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 13 Hydref 2017.
2. ↑  (Saesneg) Jodi Campbell, "Charles II (Spain) (1661–1700)" yn *Europe, 1450 to 1789: Encyclopedia of the Early Modern World* (Gale, 2004). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 13 Medi 2017.

|  |
| --- |
| Siarl II, brenin Sbaen **Tŷ Hapsbwrg****Ganwyd:** 6 Tachwedd 1661 **Bu farw:** 1 Tachwedd 1700

 |
|
| Rhagflaenydd:**Felipe IV** | **Brenin Sbaen**17 Medi 1665 – 1 Tachwedd 1700 | Olynydd:**Felipe V** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 87648027
* LCCN: n50081499
* ISNI: 0000 0001 0922 3700
* GND: 118776797
* SELIBR: 209264
* SUDOC: 031037933
* BNF: cb10084964h (data)
* BIBSYS: 3099047
* ULAN: 500356629
* NLA: 48431264
* NKC: js20020117016
* The SBN id BVEV065697 is not valid.
* BNE: XX836090

 |
Mae **Cliff Wood - Golden Stairs** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1962 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 13.45 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
|  |
| --- |
| Erthyglau'n ymwneud â |
| Marwolaeth |
|  |
| Angeueg |
| Meddygaeth |
| Afiechyd anwelladwy · Awtopsi · Ewthanasia |
| Achosion a mathau |
| Cyfradd marw · Hil-laddiad · Hunanladdiad · Llofruddiaeth |
| Wedi marwolaeth |
| Amlosgiad · Angladd · Claddedigaeth · Cynhebrwng · Gwylnos |
| Y gyfraith |
| Corffgarwch · Crwner · Dienyddio · Etifeddiaeth · Ewyllys · Trengholiad |
| Crefydd ac athroniaeth |
| Aberth dynol · Anfarwoldeb · Atgyfodiad · Bywyd ar ôl marwolaeth · Merthyr · Ysbryd |
| Diwylliant a chymdeithas |
| Gweddw · *Memento mori* · Ysgrif goffa |
| Categori |
| * v
* t
* e
 |

Lladd bod dynol er offrymu ei fywyd i dduw neu fod goruwchnaturiol tebyg yw **aberth dynol**. Fel arfer nodir yr arfer gan bwysigrwydd tywallt gwaed a'i gysylltiad â'r enaid neu rym bywyd, ond ceir hefyd enghreifftiau o aberth dynol trwy dagu neu foddi.

Y Celtiaid
----------

Yn ôl yr awduron clasurol, yn eu plith Diodorus Siculus, Strabo, a Tacitus, ymarferwyd aberth dynol gan Geltiaid y cyfandir a Cheltiaid Ynysoedd Prydain ac Iwerddon. Y disgrifiad enwocaf ydy ardystiad Iŵl Cesar o ddyn gwellt enfawr yn llawn pobl ac anifeiliaid a gafodd ei losgi. Mae Tacitus yn lladd ar ddefodau'r Celtiaid ac yn haeru bod y derwyddon yn diberfeddu caethion ar yr allor er ymysgarddewiniaeth, sef darogan neu gyfathrebu â'r duwiau drwy edrych ar organau mewnol.

Ysgrifennai awduron diweddarach taw athrod oedd cyhuddiadau'r Rhufeiniaid, a bod aberth dynol yn ddefod brin gan y Celtiaid. Mae'n bosib yr oedd yn ffurf ar y gosb eithaf, a lleddid troseddwyr a charcharorion yn unig. Cafwyd hyd i gyrff mewn corsydd mewn amodau sy'n awgrymu iddynt gael eu haberthu, ac mae gan y rhain foliau llawn bwyd a gwallt ac ewinedd o gyflwr da. Mae'n debyg felly i garcharorion o statws uchel gael eu trin yn dda cyn eu haberthu. Mae ambell chwedl Geltaidd, er enghraifft *Togail Bruidne Dá Derga* yng Nghylch Wlster, yn sôn am aberth dynol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Human sacrifice. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 17 Awst 2017.
2. 1 2  Patricia Monaghan, *The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore* (Efrog Newydd: Facts On File, 2004), tt. 251–2.
Plasdy ym Maldwyn, Powys yw **Aberbechan** a fu am ganrifoedd yn gartref i deulu a noddai feirdd gogledd Powys. Saif ym mhlwyf Llanllwchaearn.

Noddi beirdd
------------

Roedd y teulu yn ddisgynyddion i Feilir Gryg, cyndad teuluoedd Gregynog a'r Faenor, Aberriw. Ceir cerddi gan feirdd a noddid gan Morys ab Owain (m. 1568) a'i dad yntau hefyd.

Mae'r bardd Ieuan Tew yn cymharu llys Aberbechan â goleuni llusern (*lawnter*) am ei fod mor uchel a disglair: 'Lawnter goleuder gwledydd'.

Un arall o'r beirdd a gysylltir ag Aberbechan yw Siôn Ceri (Siôn ab y Bedo ap Deio Fychan, bl. diwedd y 15g - 1540au), o gwmwd Ceri. Erys ar glawr cywydd i'r Grog yn Aberhonddu ganddo ar gais Rhys ap Morys, mab Morys ab Owain, o Aberbechan.

Roedd Rhys yn noddi beirdd eraill hefyd, yn cynnwys Huw Arwystli a Syr Ieuan o Garno. Parhaodd y traddodiad nawdd ar yr aelwyd i hanner cyntaf yr 16g, gan Thomas ap Rhys a'i ferch Gwen (m. 1639), gwraig Syr Rhisiart Prys o Gogerddan.

Plas Aberbechan yn y 1790au

Gweler hefyd
------------

* Beirdd yr Uchelwyr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Enid Roberts, *Tai Uchelwyr y Beirdd 1350-1650* (Cyhoeddiadau Barddas, 1986), tud. 2.
2. ↑  A. Cynfael Lake (gol.), *Gwaith Siôn Ceri* (Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd, Aberystwyth, 1996), cerdd 54.
Nofelydd, dramodydd ac awdur straeon byrion Eingl-Americanaidd oedd **Christopher William Bradshaw-Isherwood** (26 Awst 1904 – 4 Ionawr 1986).

Ganwyd ym mhentref High Lane, Swydd Gaer, sydd bellach ar gyrion Manceinion Fwyaf. Mynychodd Ysgol Repton a Choleg Corpus Christi, Caergrawnt. Gweithiodd fel ysgrifennydd a thiwtor preifat cyn iddo ennill ei damaid fel awdur yn sgil ei ddwy nofel gyntaf, *All the Conspirators* (1928) a *The Memorial* (1932). Fe drigodd ym Merlin o 1929 i 1933, ym mlynyddoedd olaf Gweriniaeth Weimar. Ysgrifennodd dwy nofel fer yn seiliedig ar ei brofiadau, *Mr. Norris Changes Trains* (1935) a *Goodbye to Berlin* (1939), a gyhoeddwyd yn ddiweddarach dan y teitl *The Berlin Stories*. Roedd y rhain yn ysbrydoliaeth i'r ddrama *I Am a Camera* (1951) a'r sioe gerdd *Cabaret* (1966). Ysgrifennodd hefyd gofiant o'i fywyd cynnar, *Lions and Shadows* (1938).

Fe ymfudodd i'r Unol Daleithiau ym 1939 ar wawr yr Ail Ryfel Byd ac ymsefydlodd yn ne Califfornia. Daeth yn ddinesydd Americanaidd ym 1946. Tua'r cyfnod hwn, daeth yn heddychwr ac yn ddilynwr Swami Prabhavananda, a throdd yn Hindŵ. Roedd ei weithiau wedi'r rhyfel yn cynnwys nofelau ar sail ei fywyd personol megis *A Single Man* (1964)a chofiannau: *Kathleen and Frank* (1971), *Christopher and His Kind* (1977), *My Guru and His Disciple* (1980). Cyhoeddwyd tair chyfrol o'i ddyddiaduron wedi iddo farw.

Dyn hoyw oedd Isherwodd, ac o 1953 hyd ei farwolaeth ei gymar oedd yr arlunydd Don Bachardy. Bu farw yn Santa Monica, Califfornia, o ganser yn 81 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Christopher Isherwood. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 28 Gorffennaf 2017.
2. ↑  (Saesneg) Christopher Isherwood is dead at 81, *The New York Times* (6 Ionawr 1986). Adalwyd ar 28 Gorffennaf 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 76317308
* LCCN: n79073501
* ISNI: 0000 0001 2282 0067
* GND: 118710958
* SELIBR: 206830
* SUDOC: 02693146X
* BNF: cb119082904 (data)
* BIBSYS: 90079496
* NLA: 35621479
* NDL: 00444315
* NKC: jn19990003914
* The SBN id CFIV006762 is not valid.
* BNE: XX977760
* CiNii: DA00459260
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **siobyn tywyll**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **siobynnau tywyll**; yr enw Saesneg yw *Dark Tussock*, a'r enw gwyddonol yw *Dicallomera fascelina*. Mae i'w ganfod yng nghanol Ewrop, yn Asia a Corea.

35–45 mm ydy lled yr adenydd agored ac fe'i welir yn hedfan ym Mehefin a Gorffennaf. Planhigion ydy prif fwyd y siani flewog: *Cytisus scoparius*, *Crataegus monogyna*, *Rubus fruticosus*, *Calluna vulgaris*, *Onobrychis viciifolia*, *Salvia pratensis* a *Lotus corniculatus*

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn tywyll yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ysgolhaig yw'r Athro **Sioned Davies** (ganed 1954) a chyn-bennaeth Ysgol y Gymraeg Prifysgol Caerdydd. Mae'n arbenigwr mewn llenyddiaeth Gymraeg ganoloesol, a'r Mabinogi yn enwedig.

Fe'i magwyd yn Llanbrynmair a'r Trallwng yn Sir Drefaldwyn, yn ferch i Elwyn Davies, prifathro ysgol, a Nest Pierce Roberts. Mae'n nith i'r ysgolhaig Enid Pierce Roberts, ac mae ganddi chwaer, Gwerfyl, a brawd, Huw.

Bu'n bennaeth Ysgol y Gymraeg Prifysgol Caerdydd am dros ugain mlynedd, cyn ymddeol o'r swydd yn 2017. Mae'n athro emerita yn y Brifysgol ar hyn o bryd.

Yn 2012, sefydlodd Llywodraeth Cymru grŵp annibynnol o dan ei chadeiryddiaeth i gynghori ar sut i wella darpariaeth Cymraeg ail iaith mewn ysgolion. Cyhoeddwyd adroddiad y grŵp yn 2013; roedd yn galw am gael gwared ar y cysyniad o Gymraeg ail iaith a sicrhau un continwwm o ddysgu'r Gymraeg ym mhob ysgol; enw'r adroddiad oedd *Un Iaith i Bawb*. Cafodd "Adroddiad Sioned Davies" ddylanwad sylweddol ar bolisi'r Llywodraeth ar ddysgu'r Gymraeg mewn ysgolion.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Pedeir Keinc y Mabinogi*, 1989
* *Crefft y Cyfarwydd*, 1995
* *Canhwyll Marchogyon* (gol.), 2000

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pennaeth Ysgol y Gymraeg Prifysgol Caerdydd yn gadael
2. ↑  Un iaith i bawb: Adolygiad o Gymraeg ail iaith yng Nghyfnodau Allweddol 3 a 4

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 43908201
* LCCN: no97063736
* ISNI: 0000 0001 2210 6445
* SUDOC: 117377813
* NKC: xx0183497

 |
Ffurfiwyd **Clwb Pêl-droed Merched Tref y Fenni** (Saesneg: *Abergavenny Town Women FC*) yn 2016 ac ar hyn o bryd maent wedi chwarae yng Uwch Gynghrair Merched Cymru. Lleolir y clwb yn nhref Y Fenni yn Sir Fynwy. Maent yn rhan o'r un clwb â C.P.D. Tref y Fenni.

Hanes
-----

Mae gwreiddiau C.P.D.M. Tref y Fenni yn hen dîm PILCS. Ffurfiwyd tîm merched PILCS yn 2011 ac yn dilyn ennill y gynghrair dwy flynyedd o'r fron ar lefel leol gwelwyd dyrchafiad yn 2013 i Uwch Gynghrair Merched Cymru.

Newidiwyd **Merched PILCS** i fod yn C.P.D.M. Tref y Fenni yn 2016. Nod symud i'r Fenni oedd denu'r chwaraewyr benywaidd gorau yn Sir Fynwy a'r cylch er mwy parhau â chynnydd yn Uwchgynghrair Merched Cymru. Ym mis Mehefin 2017 enillodd y clwb gystadleuaeth pum-bob-ochr genedlaethol CWPAN Y BOBL y Merched ar ôl curo C.P.D. Merched Tref Llanduno ym Mae Caerdydd ar ddiwrnod rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr UEFA a oedd yn cael ei chynnal yng Nghaerdydd y flwyddyn honno.

### Siom Adran Premier

Ar gyfer tymor 2021-22 datganodd Cymdeithas Bêl-droed Cymru ailstrwytho ac ailfrandio ar gyfer pêl-droed merched. 

Ailfrandwyd yr Uwch Gynghrair yn **Genero Adran Premier**. Cafwyd ceisiadau gan 15 clwb i gystadlu yn yr haen uchaf. Er i'r Fenni orffen yn bedwaredd yn yr Uwch Gynghrair yn 2019-20, ni wahoddwyd hwy i gystadlu yn yr Adran uchaf newydd oedd yn cynnwys wyth clwb. Dechreuodd Y Fenni tymor 2021-22 yn Adran South, sef ail haen y drefn newydd gyda'r posibilrwydd o esgyn i Adran Premier. Mewn datganiad gan y clwb dywedodd y Fenni: "Fe basiom ni gais trwydded Haen 1 CBDC, proses a orfodwyd ar glybiau yn ystod pandemig byd-eang. Roedd hyn yn golygu nad oedd ein seilwaith a'n cyfleusterau dan sylw. Yn ôl y clwbː "Er mawr siom, nod oeddem yn un o'r wyth tîm dethol. Fodd bynnag, nid yw dau glwb sydd wedi'u dewis [ Y Seintiau Newydd a'r Barri ] erioed wedi chwarae yn haen uchaf pêl-droed Merched Cymru."

Anrhydeddau
-----------

### Merched PILCS

Wedi’u ffurfio yn 2011 a theitlau cynghrair yn olynol ar lefel leol gwelwyd dyrchafiad yn 2013 i Uwch Gynghrair Merched Cymru yr Genero Adran Premier, bellach.

#### Y gynghrair

* 2013/14 - 2il yn yr Uwch Gynghrair
* 2014/15 - 3ydd yn yr Uwch Gynghrair
* 2015/16 - 5ed yn yr Uwch Gynghrair

#### Cwpanau

* 2012/13 Rownd Derfynol
* 2013/14 Rownd Derfynol
* 2014/15 Enillwyr Cwpan y Gynghrair 2014/15
* 2015/16 Ail Gwpan Cwpan y Gynghrair 2015/16

### Merched y Fenni

#### Cwpanau

* 2017 Enillwyr cystadleuaeth pum-bob-ochr cenedlaethol CWPAN Y BOBL i fenywod pan gynhaliwydd rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr UEFA y dynion yng Nghaerdydd y flwyddyn honno

Cit
---

Glas i gyd, fel cit tîm y dynion.

Dolenni
-------

* Tudalen ar y wefan swyddogol Archifwyd 2021-08-18 yn y Peiriant Wayback.
* Twitter @AbergavennyTFC[*dolen marw*]
* Facebook

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-08-18. Cyrchwyd 2021-08-18.
2. ↑
3. ↑
Mae **Coedydd y Garn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 22 Gorffennaf 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 22.98 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coedydd ac Ogofâu Elwy a Meirchion** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1977 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 82.69 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle. O fewn y safle ceir nifer o ogofâ eithriadol bwysig oherwydd y darganfuwyd ynddynt olion dyn ac offer o'r cyfnod cynhanes e.e. Ogof Bontnewydd.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad ee ei choed llydanddail a'i blodau prin. Yn ogystal ag Ogof Bontnewydd mae Ogof Cefn ac Ogof Galltfaenan yn cynnwys olion Pleistosen ac yn rhwydwaith o ogofâu gyda sawl ceg neu fynedfa. Yn Ogof Cefn cafwyd hyd i esgyrn hipopotamws, eliffant, rhinoseros a mamoth ac yng Ngalltfaenon darganfuwyd olion udfil (hiena) ac eirth. Mae Ogofâu Bpontnewydd a Chefn yn Henebion Cofrestredig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
2. ↑  [file:///C:/dros%20dro/SSSI\_0147\_Citation\_EN001.pdf Cyfoeth Naturiol Cymru;] adalwyd 3 Hydref 2014
Mae **Coedydd Llawr-y-glyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ebrill 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 100.36 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coedydd Derw Elwy** yn goedwig o goed derw yn bennaf a leolir ar lan Afon Elwy yn Sir Conwy. Mae wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 03 Gorffennaf 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 31.91 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol