recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Past a wneir o gig neu bysgod wedi ei falu'n fân, yn aml gyda chynhwysion eraill, yw **pate** (Ffrangeg: *pâté*) sydd yn tarddu o goginiaeth Ffrainc. Gwahaniaethir rhwng *pâté en terrine*, sef gymysgedd wedi ei amlapio mewn braster, megis siwed, a'i goginio mewn llestr hir a dwfn er mwyn ei weini'n oer ar ffurf torth y gellir ei sleisio; a *pâté en croûte*, a ddodir mewn crwst er mwyn ei weini naill ai yn oer neu'n boeth, yn debyg i bei neu bastai. Yng Ngwledydd Prydain, mae pate fel arfer yn cyfeirio at *pâté en terrine*.

Gellir cymysgu'r past o gig mâl—cig moch, dofednod, cwningen, cig eidion, neu bysgod—â llysiau, perlysiau, sbeisys, a gwin neu frandi. Gweinir yn aml fel cwrs cyntaf, gyda bara.

Yn Ffrainc, ceir sawl math rhanbarthol ac achlysurol o bate, er enghraifft *Pâté de Pâques* a fwyteir adeg y Pasg, a *pâté de foie gras* a wneir o afu gŵydd neu hwyaden.

Gweler hefyd
------------

* Asbig
* Briwfwyd melys
* Briwgig
* Stwffin

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   pate. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 18 Tachwedd 2022.
2. ↑  (Saesneg) Pâté. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 18 Tachwedd 2022.
Gwrach neu "wraig hysbys" chwedlonol oedd **Peggy Abercamles** (neu **Abergamlais**) ac roedd yn byw yn ardal ardal Cilycwm ger Llanymddyfri.

Roedd Peggy Abercamles yn wrach o ardal Cil-y-cwm ger Llanymddyfri. Yn ôl y chwedl, roedd hi a’i brawd Wil yn aml yn cael eu gweld yn rhedeg o gwmpas yn y nos ar ffurf sgwarnogod.*The Best Online Novels*

Yn ôl un person o Flaennos (?), roedd Peggy, weithiau, yn ei chael hi'n anodd i reoli'r ysbrydion roedd wedi ei galw, ac un tro fe'i gwelodd yng nghanol cae, o fewn cylch amddiffynnol, gyda chwip yn ei llaw! www.gutenberg.org.

Abergamlais
-----------

Mae Abergamlais (LD3 8EY) yn adeilad hynafol sydd wedi bod yn nhelu'r 'Williams' ers canrifoedd. Cyn i'r teulu ddefnyddio'r cyfenw Williams, yng nghyfnod Harri VIII, enw'r teulu oedd Bullen a Boulogne cyn hynny. Rhoddwyd y tiroedd i Syr Thomas de Boulogne o Ffrainc gan iddo ymladd gyda Wiliam I, brenin Lloegr (Gwilym y Gorchfygwr). Mae'r teulu'n berchen y tir a'r plasdy ers hynny. Enw'r perchenogion yn 2019 oedd Anthony ac Andrea Williams.

Cyfeiriadau
-----------

* Ceir ei llun a'i hanes, gan Efa Lois, ar Twitter.
Mae **Penard** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 32.32 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Lleoliad y rhanbarth(au) pegynol
**Y pegynau** neu'r **rhanbarthau pegynol** yw'r ardaloedd o'r Ddaear sy'n amgylchynu pegynau daearyddol y Gogledd a'r De, sef i ogledd Cylch yr Arctig, neu i de Cylch yr Antarctig. Mae ganddynt hinsawdd begynol, sef tymereddau oer iawn, rhewlifiant trwm, a gwahaniaethau eithafol yn nhermau oriau golau dydd, gyda golau dydd 24 awr yn yr haf (haul canol nos), a thywyllwch parhaol yng nghanol y gaeaf.

Gorchuddir llawer o arwynebedd y rhanbarthau gan gapiau rhew. Mae maint y capiau rhew yn lleihau ar hyn o bryd fel canlyniad i newid hinsawdd a achosir gan allyriant carbon.

Mae gan blanedau a lloerennau eraill rhanbarthau pegynol diddorol. Mae'n debyg fod gan y lleuad maint sylweddol o rhew yn nhyllau tywyll ei phegynau. Mae gan y blaned Mawrth capiau pegynol, ond carbon deuocsid yw'r rhan fwyaf yn hytrach na dŵr rhewedig. Mae echelin Wranws ar gymaint o osgo nes fod un pegwn, ac yna'r llall, yn gwynebu'r haul mwy neu lai yn union, wrth i'r blaned gylchynnu'r haul.

Gweler hefyd
------------

* Pegwn y Gogledd
* Pegwn y De

| gw • sg • goRhanbarthau'r Ddaear |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Affrica** | Canolbarth · De · Dwyrain · Gogledd · Gorllewin |
|  | **Yr Amerig** | Canolbarth · Y Caribî · De · Gogledd |
|  | **Asia** | Canolbarth · De · De-ddwyrain · De-orllewin · Dwyrain · Gogledd |
|  | **Ewrop** | Canolbarth · De · Dwyrain · Gogledd · Gorllewin |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Oceania** | Awstralasia · Melanesia · Micronesia · Polynesia |
|  | **Y Pegynau** | Yr Antarctig · Yr Arctig |
|  | **Arall**  | Asia-Cefnfor Tawel · Isgyfandir India  · Y Dwyrain Canol · Y Dwyrain Pell · America Ladin  |
|  | **Cefnforoedd** | Arctig · Byd · De · India · Iwerydd · Tawel |

 |
| *Gweler hefyd: Cyfandiroedd y Ddaear* |
Mae **Parc Baron Hill** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1980 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 112.43 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Pilates
System ffitrwydd corfforol a ddatblygwyd gan Joseph Pilates yn hanner cyntaf yr 20g yw **Pilates** (/pɪˈlɑːtɪz/; Almaeneg: ynganiad: [[piˈlaːtəs]]). Galwodd Joseph Pilates ei ddull yn "**Contrology**". Mae'n cael ei arfer yn fyd-eang, yn arbennig mewn gwledydd Gorllewinol.

Ychydig o dystiolaeth sy'n sail i'r dybiaeth bod Pilates yn lleddfu poen yng ngwaelod y cefn, neu'n gwella cydbwysedd yr henoed.  Nid yw Pilates wedi'i brofi fel triniaeth effeithiol ar gyfer unrhyw gyflwr meddygol. Mae rhywfaint o dystiolaeth bod sesiynau Pilates rheolaidd yn gallu cynorthwyo gyda chyflyru cyhyrau oedolion iach, o gymharu â pheidio gwneud unrhyw ymarfer corff o gwbl.

Yn ei lyfr *Return to Life through Contrology*, mae Joseph Pilates yn cyflwyno ei ddull fel y gelfyddyd o symudiadau wedi'u rheoli, sydd i fod i deimlo fel ymarfer corff (yn hytrach na therapi) pan mae'n cael ei arfer fel y dylai. O wneud yn gyson, mae Pilates yn gwella hyblygrwydd, yn rhoi cryfder ac yn datblygu rheolaeth a gwytnwch trwy'r corff. Mae'n rhoi pwyslais ar aliniad, anadlu, datblygu craidd cryf, a gwella cydlyniad a chydbwysedd. Mae'r craidd, sef cyhyrau'r abdomen, gwaelod y cefn, a'r cluniau, yn aml yn cael ei alw yn y "pwerdy" ac yn cael ei ystyried yn allweddol i sefydlogrwydd yr unigolyn. Mae system Pilates yn caniatau i wahanol ymarferion gael eu haddasu i lefel yr unigolyn, a hefyd amcanion a chyfyngiadau'r hyfforddwr a'r ymarferydd. Gellir cynyddu dwysedd dros amser wrth i'r corff ddod i arfer â'r ymarferion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Pilates – pronunciation of Pilates by Macmillan Dictionary". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 November 2012. Cyrchwyd 8 July 2012. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Ellin, A. (21 June 2005). "Now Let Us All Contemplate Our Own Financial Navels". New York Times. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 17 April 2009. Cyrchwyd 2007-09-20. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
3. ↑  Pilates, Joseph (1998) [1945]. *Pilates' Return to Life through Contrology*. Incline Village: Presentation Dynamics. tt. 12–14. ISBN 0-9614937-9-8.
4. ↑  Mayo Clinic Staff (2012). "Pilates for Beginners: Explore the Core of Pilates". Mayo Clinic. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-18. Cyrchwyd 2012-11-04. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
5. ↑  Houglum, Peggy (2016). *Therapeutic Exercise for Musculoskeletal Injuries* (arg. 4th). Human Kinetics. tt. 297–299. ISBN 9781450468831.
Mae **Pleuloc'h** (Ffrangeg: *Plélo*) (Galaweg: *Piélo*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: *Département Côtes-d'Armor*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Brengoloù, Kastellaodren, Lannidig, Plerneg, Plagad, Plouvara, Tregonveur, Tregedel, Tremelar, Tremuzon, Tresigne ac mae ganddi boblogaeth o tua 3,239 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Daw'r enw o'r hen Lydaweg *ploe* (plwyf) a *loub* (pwll).

Pellteroedd
-----------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| O'r gymuned i: | Sant-Brieg (Saint-Brieuc)

Préfecture | Paris
Prifddinas Ffrainc | Calais
Prif Porthladd o Brydain | Caerdydd
Prifddinas Cymru | Llundain
Lloegr |
| Fel hed yr aderyn (km) | 14.077 | 390.492 | 436.395 | 326.089 | 384.758 |
| Ar y ffordd (km) | 20.020 | 467.679 | 593.934 | 695.316 | 762.308 |

 Mae'n ffinio gyda Brengoloù, Kastellaodren, Lannidig, Plerneg, Plagad, Plouvara, Tregonveur, Tregedel, Tremelar, Tremuzon, Tresigne ac mae ganddi boblogaeth o tua 3,239 (1 Ionawr 2020).

Poblogaeth hanesyddol
---------------------

Population - Municipality code 22182

Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
------------------------------------

* Église Saint-Pierre-et-Saint-Paul de Plélo

Gweler hefyd
------------

* Cymunedau Aodoù-an-Arvor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ETYMOLOGIE et HISTOIRE de PLELO
2. ↑  How far is it between

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Plélo***
Lleoliad Pliska ym Mwlgaria
Hen brifddinas Bwlgaria yn ystod blynyddoedd cynnar y 'Deyrnas Gyntaf' o 681 tan canol yr 890au oedd **Pliska**. Fe'i sefydlwyd gan Khan Asparukh ychydig o flynyddoedd cyn 680. Yn 892 daeth Pliska'n ganolfan gwrthryfel Paganaidd o dan arweinyddiaeth Brenin Vladimir. Ar ôl rhoi pen ar y gwrthryfel, disodlwyd Vladimir, a gosodwyd trydydd fab Boris I yn ei le fel Simeon I. Un o'i benderfyniadau cyntaf fel teyrn oedd symud y brifddinas i Preslav, tref gaerog gerllaw, mae'n debyg oherwydd bod dylanwad y Paganiaid yn dal yn gryf yn Pliska. Lleihaodd pwysigrwydd y dref o hynny ymlaen. Difethwyd y ddinas yn llwyr yn ystod ymosodiadau gan Rws Kiev ac Ymerodraeth Bysantiwm rhwng 969 a 972, a chafodd hi mo'i hailadeiladu wedyn.

Adfeilion y ddinas ganoloesol
Heddiw Pliska yw enw pentref bach yn agos at adfeilion y ddinas ganoloesol. Ei henw cynharach oedd **Aboba**, ac fe'i hailenwyd yn 1925, ryw deg ar hugain o flynyddoedd ar ôl i adfeilion y dref hanesyddol gael eu darganfod ym 1899. Mae adfeilion y ddinas hen yn gorwedd tua 3 km i'r gogledd o'r pentref cyfoes.

  



|  |
| --- |
| **Prifddinasoedd hanesyddol Bwlgaria** Baner Bwlgaria |
| Pliska (681-893) | Preslav (893-972) | Skopje (972-992) | Ohrid (992-1018) | Veliko Tarnovo (1185-1393, 1878-1879) | Sofia (ers 1879) |
**Osteoarthritis** yw'r math mwyaf cyffredin o arthritis yn y DU; mae'n gyflwr sy'n effeithio ar y cymalau. 
Mae niwed i'r cartilag (pad o feinwe gyswllt sy'n leinio'r cymalau) rhwng yr esgyrn yn peri i dyfiannau esgyrnog ddatblygu o gwmpas ymyl y cymalau. Mae hyn yn achosi llid y cymalau (synofitis). Y cymalau sydd fwyaf tebygol o gael eu heffeithio yw'r pengliniau, cluniau a chymalau bach y dwylo, ond gall unrhyw gymalau gael eu heffeithio. Fel rheol mae'n datblygu mewn unigolion dros 50 oed ac mae'n fwy cyffredin mewn menywod. Gall effeithio ar unigolion iau o ganlyniad i anaf neu gyflwr cymalau. Mae'r risg o gael yr anhwylder yn cynyddu ble mae'r dull o fyw (e.e. gwaith neu weithgaredd chwaraeon) wedi rhoi straen ar y cymalau dros gyfnodau hir. Nid oes iachâd i osteoarthritis ond gellir lleddfu'r symptomau drwy ymarfer ysgafn, esgidiau addas, ffisiotherapi neu lawdriniaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Iechyd a GofalCymdeithasol". *CBAC*. 2011. Cyrchwyd 2017. Check date values in: `|accessdate=` (help)
Gwleidydd o'r Alban yw **Patrick Grady** (ganwyd 5 Chwefror 1980) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ogledd Glasgow, yr Alban. Mae Patrick yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin, ble mae'n Llefarydd dros Ddatblygiadau Rhyngwladol.

Fe'i ganwyd yng Nghaeredin a'i fagu yn Inverness. Gweithiodd fel rheolwr eiriolaeth i'r Eglwys Babyddol yn yr Alban, Llundain ac ym Malawi am rai blynyddoedd cyn 2015.

Ymunodd gyda'r SNP yn 1997 pan oedd yn 17 oed, ac ef oedd arweinydd yr ymgyrch dros Annibyniaeth yn ardal Kelvin, Glasgow yn ystod Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Patrick Grady 19610 o bleidleisiau, sef 53.1% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 41.2 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9295 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*Analysis: SNP bucks trend for privately educated MPs*". *David Leask*. The Herald. 1 Mehefin 2015. Cyrchwyd 1 Mehefin 2015.
2. ↑  Braiden, Gerry (18 Medi 2014). "*Key battlegrounds: Glasgow*". *The Herald*. Newsquest. Cyrchwyd 11 Mai 2015. Italic or bold markup not allowed in: `|work=` (help)
3. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
4. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
*Gweler hefyd Penfro (gwahaniaethu).*
Roedd cantref **Penfro** yn un o saith gantref teyrnas Dyfed, yn ne-orllewin Cymru. Mae ei diriogaeth yn gorwedd yn ne-orllewin Sir Benfro heddiw.

Penfro oedd y mwyaf deheuol o saith gantref Dyfed. Mae'n uned naturiol o dir ar ffurf penrhyn isel sy'n ymestyn i'r môr rhwng Hafan Milffwrdd i'r gogledd a Bae Caerfyrddin i'r de. Ffiniai'r cantref â chantref Daugleddau i'r gogledd-orllewin a chantref Gwarthaf i'r gogledd-ddwyrain. Mae'n cynnwys tir amaethyddol da yn y gogledd ac roedd yn o'r rhannau mwyaf ffynianus yn y de-orllewin yn yr Oesoedd Canol Diweddar.

Rhywbryd yn yr Oesoedd Canol, rhanwyd cantref Penfro yn dri chwmwd, sef :

* Cwmwd Coed Raff
* Cwmwd Maenorbŷr
* Cwmwd Penfro

Ymhlith canolfannau crefyddol y cantref, y pwysicaf oedd Rhoscrowdder ar lan Hafan Milffwrdd, Penalun ac Ynys Bŷr gyda'i chlas hynafol.

Y canolfannau gweinyddol oedd Llonion (rhan o dref Penfro heddiw) yng nghwmwd Penfro, Arberth yn y gogledd (safle prif lys teyrnas Dyfed), a Dinbych-y-pysgod yn y dwyrain. Heb fod ymhell o'r dref olaf ceir Maenorbŷr, man geni Gerallt Gymro.

Daeth y cantref, fel gweddill y rhan hon o Benfro, dan reolaeth y Normaniaid yn gynnar. Ychydig iawn a wyddys am ei hanes cyn-Normanaidd.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru

Cyfeiriadau
-----------

* J. E. Lloyd, *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, 1937)
Roedd **Publius Ostorius Scapula** (bu farw 52) yn weinyddwr a chadfridog Rhufeinig fu'n llywodraethwr Prydain o 47 hyd ei farwolaeth. Ef fu'n gyfrifol am orchfygu Caradog a'i gymeryd yn garcharor.

Credir bod Publius Ostorius Scapula yn fab Quintus Ostorius Scapula, cyd-bennaeth cyntaf Gard y Praetoriwm a apwyntiwyd gan yr ymerawdwr Augustus ac yn ddiweddarach llywodraethwr Yr Aifft.

Nid oes gwybodaeth am ei yrfa gynnar ond yng ngaeaf 47 apwyntiwyd ef yn ail lywodraethwr Prydain gan yr ymerawdwr Claudius, i gymeryd lle Aulus Plautius. Roedd de-ddwyrain yr ynys eisoes wedi ei choncro, ond ymosododd rhai o'r llwythau ar ffiniau'r dalaith Rufeinig, gan gredu na fyddai'r llywodraethwr newydd yn barod i arwain ymgyrch mor hwyr yn y flwyddyn.

Ymosododd Ostorius ar yr Iceni, oedd yn byw yn y diriogaeth sy'n Norfolk heddiw, oedd wedi bod mewn cynghrair a'r Rhufeiniaid ond yna wedi gwrthryfela. Gorchfygwyd yr Iceni, ond ni ymgorfforwyd eu tiriogaeth yn y dalaith Rufeinig yr adeg yma.

Wedi concro'r llwythau oedd wedi codi mewn gwrthryfel, dechreuodd Ostorius ymgyrchu tu hwnt i ffiniau'r dalaith. Ymosododd ar y Deceangli yng ngogledd-ddwyrain Cymru yn 48, ond bu raid iddo ddychwelyd tua'r dwyrain pan fu gwrthryfel ymysg y Brigantes.

Wedi i'w lwyth ef ei hun, y Catuvellauni, gael eu gorchfygu gan y Rhufeiniaid yr oedd Caradog wedi symud i diriogaeth y Silwriaid yn ne-ddwyrain Cymru, ac wedi ei dderbyn fel eu harweinydd mewn rhyfel. Dan bwysau gan y Rhufeiniaid, aeth Caradog tua'r gogledd i diriogaeth yr Ordoficiaid, ond yn 51 gorchfygwyd ef gan Ostorius mewn brwydr, efallai ar lannau Afon Hafren.

Parhaodd y Silwriaid i ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid, a dywedir i Ostorius ddatgan fod y llwyth mor beryglus nes byddai raid eu lladd i gyd neu eu halltudio. Ymosododd y Silwriaid ar gorff o filwyr Rhufeinig oedd yn adeiladu caerau yn eu tiriogaeth, a dim ond trwy ymdrech fawr y gallodd y Rhufeiniaid eu hachub. Dywedir i'r Silwriaid gymeryd Rhufeinwyr yn garcharorion a'u rhannu ymhlith llwythau cyfagos i greu cynghrair yn erbyn Rhufain.

Bu farw Ostorius yn annisgwyl yn 52 heb fod wedi concro'r Silwriaid. Wedi ei farwolaeth gallasant orchfygu lleng oedd yn cael ei harwain gan Gaius Manlius Valens cyn i'r llywodraethwr newydd, Aulus Didius Gallus, gyrraedd. Dim ond 25 mlynedd yn ddiweddarach, dan Sextus Julius Frontinus, y gorchfygwyd y llwyth yn derfynol.

Euroswydd
---------

Mae rhai ysgolheigion yn y gorffennol wedi ceisio uniaethu Ostorius ag Euroswydd, tad Nisien ac Efnysien yn chwedl Branwen ferch Llŷr.
Y **Post Brenhinol** (Gaeleg yr Alban: *a' Phuist Rìoghail*; Saesneg: *The Royal Mail*) yw'r gwasanaeth post gwladol ar gyfer y Deyrnas Unedig a sefydlwyd yn 1516. Ar un adeg roedd gan y Post Brenhinol fonopoli yn y DU, ond bellach mae'n gorfod cystadlu mewn rhai meysydd â sawl gwasanaeth post arall. Hyd at yn ddiweddar y Post Brenhinol oedd berchen busnesau'r swyddfeydd post, ond cawsant eu dad-genedlaetholi. Bu'r Swyddfa Bost yn symbol o'r sefydliad ('swyddogol') Seisnig yng Nghymru yn ystod y 1960au a'r 70au gan aelodau o Gymdeithas yr Iaith, a welwyd yn meddiannu'r swyddfeydd lleol mewn sawl tref yng Nghymru er mwyn hawlio dogfennau a ffurflenni Cymraeg.

Blwch llythyrau Fictoraidd yng Nghaergrawnt
Un o is-grwpiau'r cwmni yw *Royal Mail Group Limited*, sy'n gyfrifol am ddosbarthu llythyrau, dan yr enw 'Post Brenhinol'. Postir y llythyr mewn 'blwch postio' neu fe ddaw'r postmon o amgylch i'w casglu gan fusneseuon. Yna daw'r postman i wagio'r blychau post yn ddyddiol, ar wahân i'r Sul a cheisiant ddosbarthu'r llythyrau y diwrnod wedyn, ond nid yw hyn yn cael ei warantu.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr trefi post yng Nghymru
* Swyddfa bost
* Swyddfa Bost Gyffredinol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "1st Class mail". Royal Mail. 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-12-25. Cyrchwyd 15 October 2013.
Mae **Palas Print** yn siop llyfrau Cymraeg ar Stryd Palas yng Nghaernarfon, Gwynedd. Mae'r siop yn gwerthu llyfrau, cryno-ddisgiau a chardiau ar gyfer bob achlysur yn Gymraeg ac yn Saesneg.

Beth sydd ar gael yn y siop?
----------------------------

Ceir darpariaeth dda o ffuglen, llyfrau teithio, cofiannau a llenyddiaeth i gerddwyr a dringwyr. Mae cerddoriaeth (y rhan fwyaf yn gerddoriaeth Cymraeg neu werin gyfoes ysbeidiol) yn cael ei chwarae yn y siop i greu awyrgylch cynnes a chroesawgar.

Perchnogion
-----------

Mae Eirian James a'i phartner Selwyn Jones yn gynghorwyr arbenigol, gyda brwdfrydedd arbennig dros ffuglen gyfoes a throseddau rhyngwladol. Hefyd, os nad oes ganddynt eitem mewn stoc, byddant yn ei archebu i chi erbyn y diwrnod canlynol.

Digwyddiadau
------------

Ymhlith yr ymwelwyr rheolaidd mae Carol Anne Duffy a Gillian Clarke. Yn aml maent yn darllen eu gwaith ac yn cymryd rhan mewn digwyddiadau. Yn aml mae copïau o’i llyfrau barddoniaeth (wedi eu llofnodi) mewn stoc i'w dosbarthu.

Busnes ym Mangor
----------------

Am bum mlynedd roedd Eirian James a’i phartner Selwyn Jones yn berchnogion ar siop Palas Print ym Mangor. Yn anffodus roedd rhaid cau y siop oherwydd nad oedd "yn gynaliadwy" felly gwnaed hyn Ddydd Sadwrn, Ionawr y pedwerydd ar hugain.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Swyddogol
Mae **Plaid Annibyniaeth y Deyrnas Unedig** (Saesneg: **United Kingdom Independence Party** neu **UKIP**) yn blaid wleidyddol sy'n anelu at dynnu'r Deyrnas Unedig allan o'r Undeb Ewropeaidd. Ei hail amcan yw tynhau rheolau mewnfudo i Brydain. Ar 9 Hydref 2014 yn yr is-etholaeth Clacton, Lloegr, etholwyd Douglas Carswell yn Aelod Seneddol cyntaf UKIP. Sicrhaodd UKIP 59.7% o'r bleidlais. Yn Mawrth 2017 gadawodd Carswell y blaid i sefyll fel aelod annibynnol.

### Polisi tuag at ddatganoli

Plaid gyda pholisïau unoliaethol yw UKIP, sy'n gwrthwynebu datganoli.

Douglas Carswell, Aelod Seneddol cyntaf y blaid
Ar gyfer Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2007 roedd ganddynt bolisi o ddiddymu Cynulliad Cenedlaethol Cymru, gan gyhuddo'r Cymry (a'r Alban) am bleidleisio dros "ranbartholi" oherwydd teimlad gwrth-Seisnig yn unig.. Roedd polisi'r blaid wedi newid erbyn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig yn 2010 i un o gadw'r Cynulliad ond i gael gwared o'r Aelodau. Serch hyn, maen nhw'n cynnig ymgeiswyr i etholiadau'r Cynulliad, er mwyn ymladd eu hachos o'r tu mewn.

### Etholiadau

Yn yr Etholiad Ewrop 2009 yng Nghymru, daeth UKIP yn bedwaredd gyda 12.8% o'r bleidlais a fwrwyd. John Bufton oedd Aelod Seneddol Ewropeaidd UKIP yng Nghymru o 2009 hyd 2014. Ymddeolodd yn 2014 ac ers hynny Nathan Gill sy'n cynrychioli UKIP dros Gymru. Mae yn byw yn Sir Fôn ond yn wreiddiol o Hull.

Yn Etholiadau Cynulliad Cymru, 2016, cynyddodd canran UKIP o'r pleidlais bron deirgwaith (o 4.7% i 12.5%) ac enillodd y blaid saith sedd rhanbarthol. Gwelwyd cwymp mawr yn y bleidlais UKIP yn etholiad cyffredinol DU yn 2019 yn ogystal ag etholiad i'r Senedd yn 2021 (0 12.5% i 1.6%), gan cholli y saith sedd rhanbarthol.

Yn ôl nifer fe wnaeth y ceidwadwyr cipio pleidleisiau UKIP yn etholiadau lleol 2021.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "UKIP Wales". UKIP Wales. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 Gorffennaf 2006. Cyrchwyd 18 Chwefror 2018. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑   Cyfweliad gydag Elwyn Williams o Blaid Annibyniaeth y Deyrnas Unedig
3. ↑  Tory MP Douglas Carswell defects to Ukip and forces byelection, *The Guardian* 28 August 2014, adalwyd 6 Medi 2014
4. ↑  Manifesto: Welsh Assembly Election, 3 May 2007 ABOLISH THE ASSEMBLY & LEAVE THE EU (Copi archif o wefan UKIP)
5. ↑  *But didn't the Welsh people vote for the assembly in a referendum?* (Copi archif o wefan UKIP)
6. ↑  Constitution 2010[*dolen marw*] o wefan y blaid yn ganolog.
7. ↑  UKIP: Plaid Genedlaethol Lloegr Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback. Richard Wyn Jones. Barn Mail 2013
8. ↑
9. ↑  "Welsh Election 2016: Labour just short as UKIP wins seats". BBC News. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 9 Mai 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
10. ↑  Mosalski, Ruth (2021-05-10). "The politicians who won't be returning to the Senedd". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-05-10.
11. ↑  "Election results: What the data reveals about Labour's performance - and the reasons for it". *Sky News* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-05-10.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
Mae **Pen-y-crug** yn gopa mynydd a geir rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO029303. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 224 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 331 metr (1086 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Plaid wleidyddol ym Mhuerto Rico sy'n ymgyrchu dros annibyniaeth i Buerto Rico oddi ar yr Unol Daleithiau yw **Plaid Annibyniaeth Puerto Rico** (Sbaeneg: *Partido Independentista Puertorriqueño*, **PIP**). Mae'n un o'r tair plaid mawr ym Mhuerto Rico a'r ail hynaf o'r pleidiau cofrestredig yno.

Arwydd y PIP
Fel rheol, gelwir cefnogwyr y PIP a'i ideoleg yn *independentistas* ("annibynwyr"), neu *pipiolos*.

Dechreuodd y blaid fel asgell etholiadol y mudiad o blaid annibyniaeth i Buerto Rico. Erbyn heddiw y PIP yw'r mwyaf o'r pleidiau sydd o blaid annibyniaeth a'r unig un a geir ar y papurau balot printiedig adeg etholiad (rhaid ychwanegu enwau ymgeiswyr eraill mewn ysgrifen).

Sefydlwyd y blaid ar 20 Hydref, 1946, gan Gilberto Concepción de Gracia (bu farw ym 1968). Teimlai fod y mudiad dros annibyniaeth wedi cael ei "fradychu" gan y Partido Popular Democrático, a rhoddasai heibio ei nod o ennill annibyniaeth lawn i Buerto Rico.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) [www.independencia.net/ingles/welcome.html Gwefan swyddogol PIP]
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Preblyn tlws yr iseldir** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: preblynnod tlws yr iseldir) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ptilorrhoa caerulescens***; yr enw Saesneg arno yw *Lowland rail babbler*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. caerulescens*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r preblyn tlws yr iseldir yn perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn dreingwt Spalding | Orthonyx spaldingii |  |
|
| Aderyn dreingwt Temminck | Orthonyx temminckii |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Preblyn tlws yr iseldir** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Syr Philip Redmond** CBE (ganwyd 10 Mehefin 1949) yn gynhyrchydd teledu Saesneg ac yn ysgrifennwr sgrin o Huyton, Lloegr. Mae'n adnabyddus am greu'r cyfresi deledu *Grange Hill*, *Brookside* a *Hollyoaks*. Mae hefyd wedi cynghori tîm cynhyrchu *Rownd a Rownd*.

Bywyd cynnar
------------

Llwyddodd Redmond yn ei arholiad "11-plus", ond mynychodd Ysgol Gatholig St Kevin yn Northwood, Kirkby (bellach yn Ysgol Uwchradd Gatholig yr Holl Saint, Kirkby). Yr oedd ei fam yn lanhawr a'i dad yn yrrwr bysiau.

Gadawodd yr ysgol gyda phedair lefel O ac un Lefel A a hyfforddodd i fod yn syrfëwr meintiau. Astudiodd Gymdeithaseg ym Mhrifysgol Lerpwl.

Gyrfa
-----

Ysgrifennodd Redmond benodau i gomedi sefyllfa ITV *Doctor in Charge* a chyfresi plant *The Kids from 47A*. Daeth yn adnabyddus am greu nifer o gyfresi teledu poblogaidd megis *Grange Hill* (BBC One, 1978–2008), gyda syniadau'r penodau cyntaf yn seiliedig ar ei amser yn St Kevin, *Brookside* (Channel 4, 1982-2003), *Rownd a Rownd* (S4C 1995—) a *Hollyoaks* (Channel 4, 1995—).

Am dros ugain mlynedd bu hefyd yn rhedeg ei gwmni cynhyrchu annibynnol ei hun, Mersey Television, cyn ei werthu yn 2005. Creodd Redmond hefyd y ddrama gyfreithiol, *The Courtroom*, a gafodd ei chanslo ar ôl 38 pennod.

Yn 2013, cyhoeddwyd hunangofiant Redmond *Mid-Term Report*. Rhyddhaodd ei nofel gyntaf, *Highbridge*, yn 2016.

Anrhydeddau
-----------

Mae Redmond yn Gymrawd Llysgennad ym Mhrifysgol John Moores Lerpwl.

Ym mis Tachwedd 2010 dyfarnwyd iddo radd Doethur er Anrhydedd mewn Llythyrau (D.Litt) o Brifysgol Caer.

Ef yw Cadeirydd Amgueddfeydd Cenedlaethol Lerpwl a Phanel Cynghori Annibynnol Dinas Diwylliant y DU.

Ym mis Chwefror 2012, datganodd Redmond ddiddordeb mewn sefyll fel Maer Etholedig Lerpwl.

Fe'i penodwyd yn Gomander Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE) yn yr Anrhydeddau Pen-blwydd 2004 am wasanaethau i ddrama, cafodd ei urddo'n farchog yn yr Anrhydeddau Pen-blwydd 2020 am wasanaethau i ddarlledu a'r celfyddydau yn y rhanbarthau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Birthday Honours 2020: Marcus Rashford, Joe Wicks and key workers honoured". *BBC News* (yn Saesneg). 2020-10-10. Cyrchwyd 2022-03-25.
2. ↑  Barry, Sion (2006-03-18). "Nant's new £8m deal for Rownd a Rownd". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-03-25.
3. ↑  "Highbridge by Phil Redmond review – drugland drama from the creator of Hollyoaks". *the Guardian* (yn Saesneg). 2016-01-14. Cyrchwyd 2022-03-25.
Mae **Phil Jagielka**(ganwyd 17 Awst 1982) yn chwarae i Everton F.C. a Lloegr. Mae'n enedigol o Manchester.

Gyrfa Clwb
----------

### Sheffield United

Chwaraeodd ei gem gyntaf i Sheffield United yn 2000 yn erbyn Swindon Town. 
Fe'i sefydlodd ei hun yn nhîm cyntaf Sheffield United yn nhymor 2002-03 a dechreuodd ddenu sylw clybiau eraill, gan gynnwys Leeds United, a oedd yn gysylltiedig â bid ar y cyd gwerth £ 6 miliwn ar gyfer Jagielka a'r undeb tîm, Michael Brown, ond Dywedodd Sheffield United y byddent yn gwrthsefyll unrhyw ymdrechion i arwyddo'r chwaraewyr. 
Nododd Jagielka ym mis Ebrill 2005 ei fod yn hapus i aros yn United, er bod gan nifer o glybiau'r Uwch Gynghrair ddiddordeb mewn ei arwyddo. Dywedodd y rheolwr unedig, Neil Warnock, wrth West Ham United ym mis Mehefin 2005 na fyddai Jagielka yn cael ei werthu, ac ym mis Gorffennaf gwnaeth Wigan Athletic gais gwerth £ 4 miliwn ar gyfer Jagielka, ac ar ôl hynny, fe wnaeth United codi eu prisiad ohono.
Erbyn diwedd tymor 2006-07, roedd Jagielka wedi gwneud 133 o gynghrair olynol ar gyfer United, gan gynnwys pob gêm gynghrair yn y tymhorau 2004-05 a 2005-06 a phob munud o dymor 2006-07.

### Everton F.C.

Yn y pen draw, arwyddodd Jagielka ar gyfer Everton F.C. ar 4 Gorffennaf 2007, mewn cytundeb gwerth £ 4 miliwn ar gontract pum mlynedd.
Dechreuodd Jagielka tymor 2008-09 fel canolfan ddewis cyntaf yn ôl, gan chwarae bob munud o bob gêm gynghrair hyd nes ei anafu mewn cartref 2-1 yn erbyn Manchester City. Cafodd ei enwi yn Uwch Gynghrair Chwaraewr y Mis ym mis Chwefror ac enillodd gefnogwyr a chwaraewr clwb Everton y tymor.
Ar 3 Ionawr 2013, llofnododd Jagielka gontract newydd yn Everton, a'i gadw yn Goodison Park tan 2017. Ym mis Ebrill 2013, cyhoeddodd y rheolwr David Moyes y byddai Jagielka yn cael ei benodi'n gapten clwb ar gyfer tymor 2013-14 ar ôl ymddeoliad Phil Neville.
Ar 27 Medi 2014, sgoriodd Jagielka ei gôl gyntaf mewn dau dymor gyda hanner voli 30-yard yn erbyn Lerpwl yn derby Glannau Merswy i lenwi'r gêm yn y funud 91ain.
Estynnodd Jagielka ei gontract gydag Everton am flwyddyn arall tan haf 2019 ar 2 Awst 2017.

Phil Jagielka 2017
Awdur a tiwtor Cymraeg yw **Pegi Talfryn** (ganwyd 1956/1957).

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Fe'i ganwyd yn Seattle, Talaith Washington. Er nid oedd ganddi unrhyw gefndir Cymreig roedd eisiau dod i Gymru ers yn ifanc a phenderfynodd ddod draw i astudio Cymraeg ym Mhrifysgl Llanbedr Pont Steffan a graddiodd yn 1979. Aeth ymlaen i wneud cwrs ysgrifenyddol dwyieithog yng Ngholeg Technegol Gwynedd, Bangor a chwrs ymarfer dysgu yn y Brifysgol ym Mangor.

Arhosodd yng Nghymru wedi cyfarfod ei gŵr, Ioan Talfryn.

Gyrfa
-----

Gwnaeth amrywiaeth o swyddi: dysgu prosesu geiriau Cymraeg a Gofal Plant yng Ngholeg Y Rhyl, Llandrillo; hyfforddi cynorthwywyr dosbarth yn y gymuned; ysgrifennu cyrsiau Cymraeg; athrawes gynradd; Swyddog y Dysgwyr gyda’r Eisteddfod Genedlaethol. Rhwng Jan 2010 – Oct 2015 roedd yn Reolwr Addysg yng nghanolfan iaith Nant Gwrtheyrn.

### Awdur

Hi yw awdur *Gangsters yn y Glaw* (2018) Gwasg Gomer - rhan o gyfres Amdani ar gyfer dysgwyr.

Bywyd personol
--------------

Mae hi’n mwynhau ysgrifennu storïau i bobl sy’n dysgu Cymraeg. Mae hi’n byw yn Waunfawr efo’i gŵr, Ioan ac mae ganddynt tri o blant.

Mae hi’n hoffi darllen llyfrau ditectif, cerdded, dysgu ieithoedd a chanu.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   LinkedIn Pegi Talfryn. Pegi Talfryn.
2. 1 2   Pegi Talfryn a'r Nant. Y Tiwtor.
3. ↑  "Pegi Talfryn - Authors". *www.gomer.co.uk*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-01-11. Cyrchwyd 2020-01-10.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 19153237737729210520

 |
Teyrnas yr Ostrogothiaid
Roedd yr **Ostrogothiaid** (Greuthung neu y Gothiaid Disglair), yn un o'r ddwy gangen o'r Gothiaid, llwyth Germanaidd yn wreiddiol o'r diriogaeth sy'n awr yn nwyrain Yr Almaen. Cangen arall y Gothiaid oedd y Fisigothiaid.

Ymddengys i lwyth y Gothiaid ymrannu yn ddau rywbryd tua'r 3g. Ymddengys i'r Ostrogothiaid sefydlu teyrnas rhwng Afon Donaw ac Afon Dniepr yn yr hyn sy'n awr yn Rwmania. Daethant dan reolaeth yr Huniaid am gyfnod, gan ymladd gyda'r Huniaid ym Mrwydr Chalons yn 451. Wedi marwolaeth Attila yn 453 daethant yn annibynnol, a gorchfygasant feibion Attlia ym Mrwydr Neadao 454 dan Theodemir.

Daethant i gytundeb a'r Ymerodraeth Rufeinig a sefydlwyd hwy yn Pannonia. Yn 488 daeth mab Theodemir, Theodoric Fawr, i gytundeb a'r Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain, Zeno, i gipio Yr Eidal oddi wrth Odoacer. Cipiwyd Ravenna yn 493, a chymerodd Theodoric y ddinas yma fel ei brifddinas. Meddiannodd yr Eidal i gyd, a chredir i hyd at 250,000 o Ostrogothiaid ymsefydlu yno. Daeth Theodoric hefyd yn reolwr y Fisigothiaid yn Sbaen.

Bu farw Theodoric yn 526, a gwanychwyd y deyrnas gan ymladd mewnol. Yn 535 gyrroedd yr Ymerawdwr Bysantaidd Justinianus I y cadfridog Belisarius i arwain ymgyrch yn erbyn yr Ostrogothiaid yn yr Eidal. Cipiodd Belisarius Napoli a Rhufain yn 536 a Ravenna yn 540. Galwyd Belisarius i'r dwyrain yn fuan wedyn, a gallodd yr Ostrogothiaid adennill tir dan eu brenin newydd Totila. Dychwelodd Belisarius i'r Eidal i'w wynebu yn 545, ond roedd yr ymerawdwr yn ei ddrwgdybio ac yn 548 galwyd ef yn ôl a rhoddwyd y fyddin i gadfridog arall, Narses. Lladdwyd Totila ym mrwydr Taginae yn 552 ac yn fuan wedyn daeth teyrnas yr Ostrogothiaid i ben.

Brenhinoedd yr Ostrogothiaid yn yr Eidal
----------------------------------------

* Theodemir (cyn cyrraedd yr Eidal)
* Theodoric Fawr 493-526
* Athalaric 526-534
* Theodahad 534-536
* Witiges 536-540
* Ildibad 540-541
* Eraric 541
* Totila 541-552
* Theia 552-553
Mae **Pen-yr-hen-allt** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 4.51 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Arweinydd y mudiad Ffeministaidd o Wrwgwái oedd **Paulina Luisi** (1875 - 1950) a oedd hefyd yn addysgwraig, geinecolegydd, gwleidydd a swffragét. Roedd nid yn unig yn feddyg benywaidd cynta'r wlad, ond hefyd yn athrawes ac yn brif olygydd y cylchgrawn *Acción Femenina*. 

Fe'i ganed yn Colón yn 1875 a bu farw yn Montevideo yn 1950.

Yn 1909, hi oedd y fenyw gyntf o Wrwgwái i ennill gradd feddygol yn Uruguay. Roedd hi'n uchel ei pharch a chynrychiolodd Wrwgwái mewn cynadleddau menywod rhyngwladol, a theithiodd ledled Ewrop. Mynegodd ei barn ar hawliau menywod, ac yn 1919, dechreuodd Paulina gorff i ymgyrchu dros hawliau menywod yn Wrwgwái. Erbyn 1922, roedd y Gynhadledd Menywod Pan-America wedi ethol Paulina Luisi yn Is-lywydd Anrhydeddus, a pharhaodd i fod yn ymgyrchydd nes i Wrwgwái roi'r hawl i fenywod bleidleisio.

Ganwyd Paulina Luisi yn yr Ariannin ym 1875. Roedd ei mam, Maria Teresa Josefina Janicki o dras Pwylaidd a chredir bod ei thad, Angel Luisi o dras Eidalaidd. Derbyniodd Paulina Luisi radd baglor yn 1899 ac yn ddiweddarach hi oedd y meddyg a'r llawfeddyg benywaidd cyntaf a raddiodd o Ysgol Feddygaeth Universidad de la República (Prifysgol Wrwgwái, 1908). Ei chwaer, Clotilde Luisi, oedd y fenyw gyntaf o Wrwgwái i astudio yng Nghyfadran y Gyfraith Prifysgol y Weriniaeth.

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Sosialaidd Wrwgwái.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Academi Brenhinol Galiseg am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhyw:. *ffeil awdurdod y BnF*. dynodwr BnF: 11154601g. dyddiad cyrchiad: 30 Rhagfyr 2018.
2. ↑  Man geni: .
3. ↑  Galwedigaeth: *Národní autority České republiky*. dyddiad cyrchiad: 16 Rhagfyr 2022.
4. ↑  Luisi, 1950: 30–31, 55–56; 1948: 37–39 in Little 1975: 391
5. ↑  Ehrick, 410

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 76158252
* LCCN: nr88002997
* ISNI: 0000 0000 5946 0539
* SUDOC: 183155572
* BNF: cb11154601g (data)
* NKC: xx0188881
* BNE: XX1726694

 |
Roedd cantref **Pebidiog** yn un o saith gantref teyrnas Dyfed, yn ne-orllewin Cymru. Roedd yn cynnwys safle Tyddewi, canolfan eglwysig bwysicaf y wlad. Heddiw mae tiriogaeth Pebidiog yn gorwedd yng ngogledd-orllewin Sir Benfro; dyma'r darn o dir mwyaf gorllewinol yng Nghymru.

Cadeirlan Tyddewi
Mae gan gantref Pebidiog arfordir hir ar Fae Ceredigion a Bae Sain Ffraid a nodweddir gan glogwynni a baeau bychain niferus. I'r dwyrain roedd afon Gwaun yn ffurfio ffin naturiol. Ffiniai Pebidiog â thri chantref arall yn Nyfed, sef Cemais i'r dwyrain a Daugleddau a Rhos i'r de. Cantref a nodweddir gan dir creigiog a rhosdiroedd ydyw, gyda lleiniau bychain o dir amaethyddol.

Rhywbryd yn ystod yr Oesoedd Canol, rhanwyd y cantref yn ddau gwmwd, sef :

* Cwmwd Pen Caer
* Cwmwd Mynyw

Canolfan bwysicaf y cantref oedd Tyddewi (Mynyw neu *Menevia*), safle Eglwys Gadeiriol Tyddewi a chanolfan cwlt Dewi Sant. Tyrrai pererinion o bob cwrdd o'r wlad a'r tu hwnt i Dyddewi ar hyd llwybrau pererin. Roedd dylanwad gwleidyddol Tyddewi yn fawr yn ogystal, ac ymddengys mai esgobion Tyddewi oedd arglwyddi'r cantref yn y cyfnod cynnar ; enwir un o'r ddau gwmwd ar ôl Tyddewi (Cwmwd Mynyw).

Cyfeiriadau
-----------

* J. E. Lloyd, *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, 1937)

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
Bryn yn y Mynydd Du yw **Pen-y-fâl**, hefyd **Mynydd Pen-y-fâl** neu **Y Fâl** (Saesneg: *Sugar Loaf* neu *The Sugar Loaf*). Saif tua 2 filltir i'r gogledd ddwyrain o dref y Fenni yn Sir Fynwy; cyfeiriad grid SO272187.

Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 183metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Copa Pen-y-fâl
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd) a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 596 metr (1955 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Carnedd gron Pen-y-fâl
* Coetir Pen-y-fâl (SoDdGA)
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Pêl-feryn cyswllt onglog 4-pwynt
Dyluniad Philip Vaughan
Roedd **Philip Vaughan** (1757 – 1824) yn ddyfeisiwr a haearnfeistr Cymreig a gofrestrodd batent gyda'r cynllun cynta o bêl-feryn yng Nghaerfyrddin yn 1794. 
Roedd ei gynllun yn rhedeg ar hyd trac mewn cydosodfa echel, a adnabuwyd fel ras peli, ac felly yn darddiad i'r cynllun pêl-feryn modern.

Roedd Cymro arall yn flaengar iawn yn y maes hwn, sef Joseph Henry Hughes o Birmingham a gofrestrodd batent am bêl-feryn amgen yn 1877. Dywedodd papur newydd y *Times* ar y pryd fod ei batent yn hynod werthfawr (*"highly valued"*).

Defnydd
-------

Defnyddir Bearings yn y mwyafrif o beiriannau cylchdroi yn y byd modern - i'w cael trwy'r rhannau cylchdroi mewn ceir, beiciau, trenau, awyrennau ac ati. Mae'r Bearings peli modern hyn yn gweithio yn yr un ffordd yn union â dyfeisiad cychwynnol Vaughan. Maent yn gwneud cerbydau'n fwy effeithlon trwy leihau'r ffrithiant rhwng y rhannau symudol. Heb berynnau, ni fyddai ein byd mecanyddol yn gweithio.

Bywgraffiad
-----------

Roedd Vaughan yn berchennog ac yn asiant i'r ffowndri haearn yng Nghaerfyrddin ac yng Nghydweli. Roedd yn berchen ar un tŷ o'r enw 'Green Hall' ym mhentref y Four Road ger Cydweli, a defnyddiodd hefyd Villa ar fryn Llangynnwr, a adeiladwyd ar ei gyfer gan John Morgan Sr. Priododd ag Elizabeth Griffiths ym 1793 yn Eglwys San Pedr, Caerfyrddin.

Ar 1 Ionawr 1800 arwyddodd Philip Vaughan weithred cyd-berchnogaeth gyda John Morgan Junior, William a Thomas Morris, a William Morgan, y partneriaid i gyd yn cytuno i ddod â £12,000 mewn cyfranddaliadau cyfartal o £2,400 yr un. Ar yr un diwrnod cychwynnodd y cyd-bartneriaid brydles 21 mlynedd ar gyfer melinau rholio Caerfyrddin gan John Morgan Sr. Roedd y brydles yn cynnwys Kidwelly Forge, Blackpool Forge, y melinau tun a chymalau amrywiol ar gyfer y cwrs dŵr a arweiniodd at waith Caerfyrddin.

Etholwyd Philip Vaughan yn fwrdeisydd Caerfyrddin ar 2 Hydref 1797. Bu farw ym 1824. Aeth ei fab, o'r un enw, ymlaen i fod yn gyfreithiwr ac yn faer yn Aberhonddu.

Darllen
-------

* Carlisle, R. P. *Scientific American Inventions and Discoveries: All the Milestones in Ingenuity*, John Wiley & Sons, 2004. ISBN 0-471-24410-4
* Rowland, K. T. *Eighteenth Century Inventions*, University of Michigan, 1974.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Philip Vaughan, Carmarthen 1757-1824
2. ↑  Carlisle, p. 512.
3. ↑  Rowland, p. 160.
4. ↑  *Roads Were Not Built for Cars: How cyclists were the first to push for good ...* gan Carlton Reid; adalwyd Tachwedd 2015
5. ↑  The Carmarthen Antiquary, Vol xii, 1976, pp. 31-54.
6. ↑  The Carmarthen Antiquarian Society, Vol ii, 1916-1917, pp. 60-61
Mae **Pen-y-graig-goch** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 07 Hydref 2010 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.67 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Yn seicoleg, mae **perffeithiaeth** yn golygu’r duedd i osod safonau sydd mor uchel nad oes modd eu cyrraedd, neu eu bod yn cael eu cyrraedd drwy gryn drafferth.

Mae perffeithwyr yn credu fod unrhyw beth nad yw’n berffaith yn ofnadwy a bod hyd yn oed mân ddiffygion yn drychinebus. Er enghraifft, tra bo’r rhan fwyaf o bobl yn credu ei bod hi’n bwysig gwneud eich gorau glas a pheidio â gwneud camgymeriadau, maen nhw’n cydnabod bod gwneud camgymeriadau o bryd i’w gilydd yn anorfod, ac nad yw un camgymeriad yn golygu eu bod nhw wedi methu yn llwyr. Fodd bynnag, mae pobl sydd â pherffeithiaeth yn meddwl na ddylent fyth wneud camgymeriadau a bod camgymeriad yn golygu eu bod yn fethiant llwyr neu eu bod yn berson gwael am iddynt siomi eraill.

Mae’r meddylfryd hwn yn golygu bod gwneud camgymeriadau yn frawychus iawn iddynt. Yn bur aml, mae’r ymgais i fod yn berffaith yn achosi straen a siomedigaeth oherwydd methu â chyrraedd y safonau rydych chi wedi eu gosod i chi eich hunan. O dipyn i beth, gallech chi ddechrau credu eich bod chi’n ddiffygiol o’ch cymharu â phobl eraill.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol yn unig. Allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi.* 
*Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o’r dudalen **Sut i Oresgyn Perffeithiaeth?** ar wefan* 
, sef gwefan at y diben o ddarparu gwybodaeth a chefnogaeth am iechyd meddwl yn y Gymraeg. Mae gan y dudalen penodol hwnnw drwydded agored ***CC BY-SA 4.0***; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio’r gwaith.
***Am driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall*** |
Cerdd a geir yn Llyfr Taliesin yw ***Preiddiau Annwn***, neu yn yr orgraff wreiddiol ***Preiddeu Annwfn***. Cerdd weddol fer ydyw, ac nid yw'r ystyr ymhobman yn hollol sicr, ond mae'n adrodd hanes ymgyrch gan Arthur a'i wŷr i Annwfn i gyrchu pair. Barn y mwyafrif o ysgolheigion yw ei bod yn dyddio o tua'r flwyddyn 900, felly mae'n un o'r ffynonellau cynharaf sy'n ymdrin ag Arthur.

Gellir casglu o'r gerdd ei hun mai Taliesin sy'n siarad ynddi. Dywed ei fod wedi cael ei ddawn fel bardd o bair hud. Dywed iddo deithio gydag Arthur a thair llongaid o'i wŷr i Annwfn, yn cynnwys Prydwen, llong Arthur, ond mai dim ond saith gŵr a ddychwelodd. Disgrifir pair brenin Annwn, na wnaiff ferwi bwyd i lwfrddyn. Nid oes eglurhad beth ddigwyddodd fel mai dim ond saith o'r cwmni a ddychwelodd.

Ceir hanes tebyg yn chwedl *Culhwch ac Olwen*, lle mae Arthur a'i wŷr yn hwylio i Iwerddon i gael pair Diwrnach Wyddel. Yn *Culhwch ac Olwen*, lleddir Diwrnach gan Llenlleawc Wyddel, a cheir cyfeiriad at "Lleawch" a "Lleminawc" yn *Preiddiau Annwn*. Cred rhai ysgolheigion y gellir uniaethu'r cymeriadau yma. mae'r **Pair Dadeni** yn bair sy'n gallu adfywio celaneddau'r meirw. Mae'r Pair Dadeni yn chwarae rhan bwysig yn chwedl *Branwen ferch Llŷr*, yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi.

Nododd R. S. Loomis debygrwydd rhwng yr hanes am gaer o wydr a amddiffynid gan 6,000 o filwyr yn *Preiddiau Annwn* a hanesion tebyg yn y *Lebor Gabála Érenn* o Iwerddon a'r *Historia Britonum*. Awgrymodd rhai ysgolheigion fod cysylltiad rhwng yr hanes yn *Preiddiau Annwn* a'r chwedlau diweddarach am y Greal Santaidd.