Clefyd heintus a achosir gan firws brech y mwnci yw **brech y mwnci** (a enwyd yn **mpox** gan Sefydliad Iechyd y Byd) sydd yn effeithio ar rai anifeiliaid, gan gynnwys bodau dynol. Mae symptomau yn dechrau gyda thwymyn, cur pen, poen yn y cyhyrau, chwyddo'r chwarennau lymff, a theimlo wedi blino, ac yna ceir brech sydd yn ffurfio pothelli ac yn ymgrawennu. Ymddangosir y symptomau cyntaf rhyw ddeng niwrnod wedi cysylltiad â'r firws, a pharheir y symptomau am ddwy i bedair wythnos, gan amlaf.

Lledaenir brech y mwnci trwy sawl modd, gan gynnwys cyffwrdd cig y gwyllt, brathiad neu grafiad gan anifail, hylifau'r corff, gwrthrychau heintiedig, neu gysylltiad agos â rhywun sydd wedi ei heintio. Credir i'r firws darddu o gnofilod yn Affrica. Gellir cadarnhau diagnosis drwy brofi anaf ar y croen am DNA y firws. Gall yr afiechyd ymddangos yn debyg i frech yr ieir.

Gallai brechlyn y frech wen atal haint brech y mwnci gydag effeithioldeb o 85%. Yn 2019, derbyniwyd defnydd y brechlyn Jynneos yn erbyn brech y mwnci ar gyfer oedolion yn Unol Daleithiau America. Nid oes yr un briod feddyginiaeth ar gyfer brech y mwnci feddygol; gall y cyffuriau cidofovir a brincidofovir fod yn effeithiol i raddau. Yn Affrica, gall y gyfradd marwolaeth fod mor uchel â 10% heb driniaeth.

Ymddengys y clefyd fel arfer yng Nghanolbarth a Gorllewin Affrica. Darganfyddwyd y firws yn gyntaf ymhlith mwncïod mewn labordai ym 1958. Canfuwyd yr achosion cyntaf ymhlith bodau dynol ym 1970 yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd y Congo. Yn 2003 cafwyd 71 o achosion yn yr Unol Daleithiau o ganlyniad i lygod codog a fewnforiwyd o Ghana i siopau anifeiliaid. Yn 2022 cafwyd yr achosion cyntaf o drosglwyddo brech y mwnci rhwng bodau dynol y tu hwnt i Affrica, a hynny yn y Deyrnas Unedig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "WHO recommends new name for monkeypox disease". *www.who.int* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-11-28.
2. ↑  "About Monkeypox". *CDC* (yn Saesneg). 11 May 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 15 October 2017. Cyrchwyd 15 October 2017.
3. 1 2 3 4 5  "Signs and Symptoms Monkeypox". *CDC* (yn Saesneg). 11 May 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 15 October 2017. Cyrchwyd 15 October 2017.
4. 1 2  "Transmission Monkeypox". *CDC* (yn Saesneg). 11 May 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 15 October 2017. Cyrchwyd 15 October 2017.
5. 1 2 3  "2003 U.S. Outbreak Monkeypox". *CDC* (yn Saesneg). 11 May 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 15 October 2017. Cyrchwyd 15 October 2017.
6. 1 2  "Human monkeypox". *Clinical Infectious Diseases* **58** (2): 260–267. January 2014. doi:10.1093/cid/cit703. PMID 24158414.
7. ↑  "Treatment | Monkeypox | Poxvirus | CDC". *www.cdc.gov* (yn Saesneg). 2021-07-18. Cyrchwyd 2022-05-18.
8. ↑  "FDA approves first live, non-replicating vaccine to prevent smallpox and monkeypox". *FDA* (yn Saesneg). 24 September 2019. Cyrchwyd 27 September 2019.
9. 1 2  "Treatment | Monkeypox | Poxvirus | CDC". *www.cdc.gov* (yn Saesneg). 28 December 2018. Cyrchwyd 11 October 2019.
10. ↑  Bunge, Eveline M.; Hoet, Bernard; Chen, Liddy; Lienert, Florian; Weidenthaler, Heinz; Baer, Lorraine R.; Steffen, Robert (11 February 2022). "The changing epidemiology of human monkeypoxNodyn:SndA potential threat? A systematic review" (yn en). *PLOS Neglected Tropical Diseases* **16** (2): e0010141. doi:10.1371/journal.pntd.0010141. ISSN 1935-2735. PMC 8870502. PMID 35148313. .
11. 1 2  "Monkeypox". *CDC* (yn Saesneg). 11 May 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 15 October 2017. Cyrchwyd 15 October 2017.