Awdur o Sais oedd **Lionel Thomas Caswall Rolt** (11 Chwefror 1910 – 9 Mai 1974). Roedd o’n arloeswr ym meysydd teithio camlesi a rheilffyrdd treftadaeth. Ysgrifennodd fywgraffiadau peirianwyr sifil pwysig megis Isambard Kingdom Brunel a Thomas Telford.

Daeth ei dad yn ôl i Brydain ar ôl weithio ar fferm gwartheg yn Awstralia, planhigfa yr yr India ac yn methu ennill ei ffortiwn yn Yukon. Collodd fwyafrif ei bres wrth bythsoddu a symudodd y teulu i bâr o fythynnod yn Stanley Pontlarge, Caerloyw.

### Bywyd cynnar

Astudiodd Tom yng Ngholeg Cheltenham, a dechreuodd gwaith dysgu am dyniant stêm cyn dechrau prentisiaeth gyda’r cwmni Kerr Stuart yn Stoke, lle oedd ei ewythr, Kyrle Willans, yn brif beiriannydd datblygu. Prynodd Willans gwch camlas a gosododd peiriant stêm. Doedd hi ddim posibl cyfeirio’r cwch, a disodlwyd y peiriant stêm gan beiriant Ford model T.

### Ceir

Aeth Kerr Stuart i’r wal ym 1930, a datblygodd Rolt ddiddordeb mewn hen geir. Prynodd nifer ohonynt, gan gynnwys Alvis ‘Cefn Hwyaden’ 1924 y cedwydd am weddill ei oes.

Prynodd rhan o bartneriaeth garej modur yn Hartley Wintney, Swydd Hampshire. Efo eraill, dechreuodd Clwb Hen Sbortsgeir ym 1934. Sefydlodd a helpodd i greu Ras Riwiau Prescott. Ysgrifennodd y llyfr *Horseless Carriage* ym 1959 yn erbyn masgynhyrchiad.

### Cressy

Penderfynodd Rolt i fyw ar gwch, a phrynodd ‘Cressy’ oddi ar ei ewythr. Priododd Angela Orred ar 11 Gorffennaf 1939 ac aethant ar Gamlas Rhydychen.

### Ail Ryfel Byd

Gweithiodd ar beiriannau Merlin ar gyfer awyrennau Spitfire yn ffatri Rolls-Royce yng Cryw, ond yn fuan daeth cynnig o waith yn Ffowndri Cloch Aldbourne]] yn Swydd Wiltshire, lle gweithiodd o am dros flwyddyn. Ysgrifennodd o lyfr, ‘Painted Ship’, yn disgrifio taith gyntaf ‘Cressy’ ond nad oedd galw am lyfrau yn ymwneud â chamlesi. Ond cyhoeddwyd y llyfr gyda’r enw ‘Narrow Boat’ yn Rhagfyr 1944 a daeth o’n boblogaidd.

### Cymdeithas Dyfrffyrdd Mewndirol

Cafodd Rolt lythyrau oddi ar Robert Aickman a Charles Hadfield, a ffurfiwyd y gymdeithas ym May 1946 gan y tri ohonynt. Roedd y camlesi wedi cael eu gwladoli ym 1947. Trefnodd Rolt ymdrech i atal cau Camlas Stratford-upon-Avon, a threfnodd Arddangosfa Dyfrffyrdd llwyddiannus, yn dechrau yn Llundain a theithiodd yr wlad. Awgrymodd cynnal rali cychod yn Market Harborough. Cafodd ffrae efo Aickman ym 1951 a diarddelwyd o’r gymdeithas. Gadawodd ‘Cressy’ ac aeth yn ol i aelwyd ei deulu yn Stanley Pontlarge. Gadawodd ei wraig i ymuno a sircws Billy Smart.

### Rheilffordd Talyllyn

Andfonodd Rolt lythyr at y *Birmingham Post* ym 1954, a dechreuwyd hanes y Gymdeithas Warchod y Rhielffordd Talyllyn, a daeth o’n gadeirydd y gymdeithas. ac wedyn i 'Railway Adventure'. Priododd Rolt Sonia Smith, cyn-actores. Roedd hi wedi bod yn aelod o Gyngor Gymdeithas y Ddyfrffyrdd Mewndirol.

### Awdur

Ysgryfennodd Rolt mwy o lyfrau yn y 50au, gan gynnwys awtobiograffiadau Isambard Kingdom Brunel. Ym 1950, rhoddodd Rolt y Darlith Brunel cyntaf yng [[Coleg Brunel o Dechnoleg, y daeth yn brifysgol hwyrach ymlaen. <ref>, a siaradodd hefyd am George Stephenson a Robert Stephenson, a Thomas Telford.

Plac coffa yng Nghaer

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ian Mackersey, *Tom Rolt and the Cressy Years* (Llundain: M & M Baldwin, 1985)
2. ↑  "Gwefan Amgueddfa Genedlaethol Rhilffordd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-03-08. Cyrchwyd 2022-12-20.
3. ↑  L.T.C. Rolt, *Horseless Carriage* (Llundain: Constable, 1950)
4. ↑  David Bolton, *Race Against Time: How Britain's Waterways were Saved* (Llundain: Methuen, 1990)
5. ↑  Hanes y BBC[*dolen marw*]