Roedd **Yr Arglwydd Granville Charles Henry Somerset** (27 Rhagfyr 1792 – 23 Chwefror 1848) yn wleidydd Torïaidd Cymreig a wasanaethodd fel un o Aelodau Seneddol Sir Fynwy o 1816 i 1848.

Bywyd Personol
--------------

Roedd Somerset yn ail fab Henry Somerset, 6ed dug Beaufort a'r Ledi Charlotte Sophia merch Granville Leveson-Gower, Ardalydd 1af Stafford. Bu ei frawd hyn, Henry Somerset Ardalydd Caerwangon, yn AS Bwrdeistrefi Sir Fynwy rhwng 1813 a 1831.

Derbyniodd ei addysg elfennol gan diwtoriaid cartref cyn mynd i Goleg Eglwys Crist, Rhydychen ym 1811 gan raddio yn BA ym 1813 gyda'r ail ddosbarth yn y clasuron, MA ym 1817 a DCL ym 1834

Ym 1822 priododd Emily Smith (bu farw 1869), merch Robert Smith, Barwn 1af Carrington, bu iddynt bump o blant.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Roedd gan Dugiaeth Bedford ystadau a dylanwad yn Sir Frycheiniog, Sir Fynwy, Sir Forgannwg, Sir Gaerloyw, Swydd Rhydychen a Wiltshire, gan hynny roedd gan Somerset sicrwydd o sedd Seneddol mewn cyfnod lle fu dylanwad tirfeddiannwr pwerus yn bwysicach na dylanwad yr etholwyr.

Ym 1816 olynodd Somerset ei ewythr, Yr Arglwydd Arthur John Henry Somerset, (1780-1816) fel ail AS Sir Fynwy gan gadw'r sedd am weddill ei fywyd.

Gwasanaethodd fel Arglwydd y Trysorlys yng ngweinyddiaeth yr Arglwydd Lerpwl ym 1819 gan ymddiswyddo ym 1827 ar etholiad George Canning fel prif weinidog gan ei fod yn anghytuno a pholisïau Canning parthed rhoi hawliau i Gatholigion. Cafodd ei ail benodi i'r Trysorlys gan Ddug Wellington ym 1829. Pan syrthiodd llywodraeth Wellington ym 1830 cynigiodd Somerset enw Syr Robert Peel fel arweinydd y Torïaid.

Rhwng 1830 a 1834 bu'r Chwigiaid mewn grym yn San Steffan a fu Somerset yn aelod o'r wrthblaid. Ar etholiad Peel fel Prif Weinidog cafodd Somerset ei benodi'n Gomisiynydd Coedwigoedd a Fforestydd a chael ei benodi'n aelod o'r Cyfrin Gyngor. Rhwng 1841 a 1846 gwasanaethodd fel Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn gyda sedd yn y cabinet o 1844.

Dim ond unwaith bu'n rhaid i Somerset sefyll etholiad cystadleuol yn ei yrfa wleidyddol hir, sef etholiad cyffredinol 1847, safodd tri Ceidwadwr ar gyfer ddwy sedd Mynwy, y deiliaid Charles Octavius Swinnerton Morgan a Granville Somerset a chefnder Granville, Edward Arthur Somerset; cefnogodd Henry, 7fed Dug Beaufort a brawd Granville, eu cefnder. Bu Granville yn llwyddiannus, ond codwyd deiseb yn herio'r etholiad gan ei frawd a'i gefnder, bu farw Granville cyn i'r deiseb cael ei chlywed gyda rhai yn beio ei farwolaeth ar yr anghydfod teuluol.

| Etholiad cyffredinol 1847: Sir Fynwy |
| --- |
| Plaid | Ymgeisydd | Pleidleisiau | % | ±% |
|
|  | Ceidwadwyr |  **Charles Octavius Swinnerton Morgan** | 2,334 | 34.5 |  |
|  | Ceidwadwyr | **Yr Arglwydd Granville Somerset** | 2,230 | 33.1 |  |
|  | Ceidwadwyr | Edward Arthur Somerset | 2,187 | 32.4 |  |
| **Mwyafrif** | 104 |  |  |
| **Mwyafrif** | 47 |  |  |
| **Y nifer a bleidleisiodd** |  |  |  |
|  | Ceidwadwyr yn **cadw** | **Gogwydd** |  |  |
|  | Ceidwadwyr yn **cadw** | **Gogwydd** |  |  |

Marwolaeth
----------

Bu farw Somerset yn Harley Street, Llundain a'i gladdu ym mynwent Kensal Green, Llundain 

* Somerset ar gefn ei geffylSomerset ar gefn ei geffyl

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Margaret Escott, ‘Somerset, Lord Granville Charles Henry (1792–1848)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009 adalwyd 14 Rhagfyr 2015
2. ↑  The History of Parliament on line *SOMERSET, Lord Granville Charles Henry (1792-1848), of Troy, Mon.*  adalwyd 14 Rhagfyr 2015
3. ↑  "THE PETITION AGAINST LORD GRANVILLE SOMERSET - Monmouthshire Merlin". Charles Hough. 1847-12-18. Cyrchwyd 2015-12-14.
4. ↑  "THE LATE LAMENTED LORD GRANVILLE SOMERSET - Monmouthshire Merlin". Charles Hough. 1848-03-04. Cyrchwyd 2015-12-14.
5. ↑  "The Funeral - Monmouthshire Merlin". Charles Hough. 1848-03-04. Cyrchwyd 2015-12-14.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Arthur John Henry Somerset** | **Aelod Seneddol Sir Fynwy**1816 – 1848 | Olynydd:**Edward Arthur Somerset** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 43146462561127770011
* GND: 1101586575
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |