Dechreua **hanes Affrica** gyda'r bodau dynol cyntaf a'u rhagflaenwyr ac felly ar sawl ystyr gellid ystyried cyfandir Affrica fel crud y ddynolryw. Mae wedi bod yn gartref i sawl gwareiddiad a diwylliant dros y canrifoedd.

Cynhanes
--------

 *Prif erthygl: Cynhanes Affrica*
Mae Affrica yn gartref i'r tir cyfannedd hynaf ar y ddaear, ac mae'r hil ddynol yn tarddu o'r cyfandir yma. Yn ystod blynyddoedd canol yr ugeinfed ganrif, darganfu anthropolegwyr nifer o ffosilau a thystiolaeth o weithgaredd ddynol, mor gynnar â 7 miliwn o flynyddoedd yn ôl, efallai. Darganfu'r teulu Leakey enwog (sydd â chysylltiadau â Phrydain ag Affrica), gweddillion ffosilaidd nifer o rywogaethau o fodau dynol cynnar, oedd yn debyg i epaod, megis *Australopithecus afarensis* (wedi'i ddyddio'n radiometregol i 3.9-3.0 miliwn o flynyddoedd CC), *Paranthropus boisei* (2.3-1.4 miliwn CC) a *Homo ergaster* (c. 600,000-1.9 miliwn CC). Credir eu bod wedi esblygu'n ddyn modern. Mae'r rhain yn ddarganfyddiadau pwysig yn astudiaeth esblygiad dynol.

Gwareiddiaid hynafol
--------------------

Eglwys Arch y Cyfamod yn Axum, Ethiopia
Datblygodd Affrica nifer o wareiddiaid unigryw, er enghraifft gwareiddiad yr Hen Aifft a Kush, Ethiopia, Simbabwe Fawr, ymerodraeth Mali a theyrnasoedd y Maghreb.

Cyfnod Modern
-------------

Yn 1482, sefydlodd y Portiwgaliaid y gyntaf o nifer o orsafoedd masnachu ar hyd arfordir Gini, yn Elmina. Y prif nwyddau a fasnachwyd oedd caethweision, aur, ifori a sbeisiau. Cafodd darganfyddiad America yn 1492 ei ddilyn gan ddatblygiad mawr yn y fasnach caethweision.

Ond ar yr un pryd roedd caethwasiaeth yn dod i ben yn Ewrop, ar ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, dechreuodd y pweroedd ymerodraethol Ewropeaidd "Ymgiprys am Affrica". Meddiannon nhw ran fwyaf o'r cyfandir, a chreu nifer o wladwriaethau a chenhedloedd trefedigaethol, gan adael ddim ond dwy genedl annibynnol: Liberia, gwladfa'r Americanwyr Duon, ac Ethiopia. Parhaodd y feddiannaeth tan ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Wedi hynny, fe enillodd y gwladwriaethau trefedigaethol annibyniaeth yn raddol, ac erbyn hyn maent i gyd yn annibynnol.

Heddiw, mae Affrica'n gartref i dros 50 o wledydd annibynnol, ac mae gan bob un ond am ddau yr un ffiniau a luniwyd yn ystod oes gwladychiaeth Ewropeaidd.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goHanes Affrica  |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Yr Aifft1 **·** 
Algeria **·** 
Angola **·** 
Gweriniaeth Ddemocrataidd Congo **·** 
Benin **·** 
Botswana **·** 
Bwrcina Ffaso **·** 
Bwrwndi **·** 
Camerŵn **·** 
Cabo Verde **·** 
Gweriniaeth Canolbarth Affrica **·** 
Y Comoros **·** 
Gweriniaeth y Congo **·** 
Arfordir Ifori **·** 
De Affrica **·** 
De Swdan **·** 
Jibwti **·** 
Eritrea **·** 
Ethiopia **·** 
Gabon **·** 
Y Gambia **·** 
Ghana **·** 
Gini Gyhydeddol **·** 
Gini **·** 
Gini Bisaw **·** 
Eswatini **·** 
Cenia **·** 
Lesotho **·** 
Liberia **·** 
Libia **·** 
Madagasgar **·** 
Malawi **·** 
Mali **·** 
Mawritania **·** 
Mawrisiws **·** 
Moroco **·** 
Mosambic **·** 
Namibia **·** 
Niger **·** 
Nigeria **·** 
Rwanda **·** 
*Gweriniaeth Ddemocrataidd Arabaidd Sahrawi* **·** 
Sambia **·** 
São Tomé a Príncipe **·** 
Senegal **·** 
Seychelles **·** 
Sierra Leone **·** 
Simbabwe **·** 
Somalia **·** 
Swdan **·** 
Tansanïa **·** 
Tiwnisia **·** 
Togo **·** 
Tsiad **·** 
Wganda
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

*Azawad* **·** 
Ceuta2 **·** 
*Gorllewin Sahara* **·** 
Madeira3 **·** 
Mayotte4 **·** 
Melilla2 **·** 
Puntland **·** 
Réunion4 **·** 
Saint Helena, Ascension a Tristan da Cunha5 **·** 
Socotra6 **·** 
*Somaliland* **·** 
Yr Ynysoedd Dedwydd2 **·** 
Sansibar7
 |
|  |
| Dynodir gwlad anghydnabyddedig neu a gydnabyddir yn rhannol gan *lythrennau italig*.1 Gwlad drawsgyfandirol; gorynys Sinai yn Ne Orllewin Asia.  2 Cymunedau/Dinas ymreolaethol Sbaenaidd.  3 Rhanbarth ymreolaethol Portiwgalaidd.  4 Tiriogaeth dramor Ffrengig.  5 Tiriogaeth dramor Brydeinig.  6 Rhan o Yemen.  7 Rhan o Tanzania. |

 |