Roedd yr **Uwchgapten Walter Clopton Wingfield MVO** (16 Hydref 1833 - 18 Ebrill 1912) yn ddyfeisiwr Cymreig a swyddog yn y Fyddin Brydeinig a oedd yn un o arloeswyr tenis lawnt. Fe'i cyflwynwyd i Oriel Anfarwolion Tenis Rhyngwladol ym 1997, fel sylfaenydd tenis lawnt fodern. Mae esiampl o'r offer gwreiddiol ar gyfer y gamp a phenddelw o Wingfield i'w weld yn Amgueddfa Tenis Lawnt Wimbledon.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Wingfield ym 1833 yn Rhiwabon yn fab i Clopton Lewis Wingfield, uwchgapten yn y 66ain Gatrawd Traed, a Jane Eliza, merch Syr John Mitchell KCB. Bu farw ei fam ym 1836 ar ôl genedigaeth ei hail blentyn a bu farw ei dad ym 1846 o rwystr y coluddyn. Magwyd Walter gan ei ewythr a'i hen ewythr. Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Rossall, ac ym 1851 aeth i mewn i'r Academi Filwrol Frenhinol, Sandhurst, ar yr ail ymgais trwy ddylanwad ei hen ewythr oedd yn gyrnol.

Gyrfa
-----

O Sandhurst comisiynwyd Wingfield yn Gornet yng Ngwarchodlu 1af y Dragwniaid gan wasanaethu yn India. Ym 1858 daeth Wingfield yn gapten ac ym 1860 cymerodd ran yn yr ymgyrch yn Tsieina ac roedd yn bresennol wrth orchfygu Peking. Dychwelodd i Brydain ym 1861 a ymddeolodd o'r dragwniaid flwyddyn yn ddiweddarach.

Wedi ymadael a'r fyddin bu'n fyw ar ei ystâd Rhysnant, Llandrinio, Sir Drefaldwyn. Gwasanaethodd fel Ynad Heddwch i Sir Drefaldwyn ac yn Uwchgapten y Mataliwn Iwmyn y sir.

Teulu
-----

Ar 1 Tachwedd 1858 priododd Alice, merch ieuengaf y Cadfridog Wheeler Cleveland, bu iddynt dri mab a merch. Bu'r meibion marw o'i flaen mewn amgylchiadau trychinebus.

Tenis lawnt
-----------

Llyfr rheolau'r gêm gan Wingfield, 1874
Ar ddiwedd y 1860au, roedd Wingfield yn un o'r bobl bu'n arbrofi gyda fersiwn lawnt o denis. Cynigiodd peli rwber wedi fwlcaneiddio oedd yn bownsio cyfle i ddatblygu fersiwn o denis brenhinol i chware yn yr awyr agored. Dyfeisiodd Wingfield gêm a alwodd yn *sphairistike*. Cymerodd yr enw o'r Roeg ar gyfer "gemau pêl gymnasteg", ond, ar gyngor ffrindiau, ychwanegodd y geiriau neu L*awn Tenis* at ei deitl. Yn ôl traddodiad, arddangosodd y gêm gyntaf mewn parti Nadolig gwledig yn Nantclwyd ym 1873, cyn cael patent ar ei gyfer ym mis Chwefror 1874. Fodd bynnag, mae'n rhaid mai hwn oedd y fersiwn derfynol, oherwydd ei fod wedi ei arddangos i'r Arglwydd Lansdowne ym misoedd yr haf, 1869. Nid Wingfield oedd yr unig un i geisio dyfeisio gêm seiliedig ar dennis i'w chware yn yr awyr agored, ar yr un pryd bu Harry Gem ac Augurio Perera yn dangos eu gêm o'r enw *Pelota* yn Leamington Spa.

Cafodd Wingfield patent ar gyfer *A New and Improved Court for Playing the Ancient Game of Tennis* a dechreuodd farchnata ei gêm yng ngwanwyn 1874. Bun gwerthu setiau bocs a oedd yn cynnwys peli rwber a fewnforiwyd o'r Almaen yn ogystal â rhwyd, polion, marcwyr cwrt, racedi a llawlyfr cyfarwyddyd.

Roedd y setiau ar gael gan asiant Wingfield, French and Co yn Pimlico, Llundain, ac yn costio rhwng pump a deg gini'r un. Yn ei fersiwn ef, chwaraewyd y gêm ar lys siâp awrwydr ac roedd y rhwyd yn uwch (4 troedfedd 8 modfedd). Roedd yn rhaid i'r gwasanaeth gael ei wneud o flwch siâp diemwnt ar un pen yn unig ac roedd yn rhaid i'r gwasanaeth bownsio y tu hwnt i linell y gwasanaeth yn hytrach nag o'i flaen. Mabwysiadodd system sgorio seiliedig ar Rackets lle'r oedd gemau'n cynnwys 15 pwynt (o'r enw 'aces'). Rhwng Gorffennaf 1874 a Mehefin 1875 gwerthwyd 1,050 o'i setiau Tenis, yn bennaf i'r bendefigaeth.

Roedd Tenis lawnt yn dod yn gêm amgen i griced yng Nghlwb Criced Marylebone (MCC) ac fe'i chwaraewyd ar faes Lords. Ym 1875 gawliodd John Moyer Heathcote gyfarfod yn y MCC i sefydlu set o reolau cyffredinol ar gyfer y gamp a gwahoddwyd Wingfield i gymryd rhan. Mabwysiadwyd cwrt awrwydr a dull sgorio Wingfield a ystyriodd Wingfield fod ei gamp bellach wedi ei ymddiried i'r MCC. Yn ystod y cyfnod hwn, bu'n dioddef trasiedïau personol gan gynnwys afiechyd meddwl ei wraig a marwolaeth ei dri mab ifanc a pherodd iddo golli pob diddordeb yn y gêm. Ym 1877 lansiodd Clwb Tenis Lawnt a Chroce Lloegr Bencampwriaeth Wimbledon. Mewn cydweithrediad â chynrychiolwyr y MCC, datblygwyd set newydd o reolau a oedd yn hepgor llawer o gyflwyniadau Wingfield.

Ysgrifennodd Wingfield ddau lyfr am denis: *The Book of the Game* (1873) a *The Major's Game of Lawn Tennis* (1874).

Marwolaeth
----------

Bu farw Wingfield ar 18 Ebrill 1912 yn ei gartref yn Llundain, 33 St George's Square, Belgravia, o emffysema a broncitis, y bu'n dioddef ohonynt ers sawl blwyddyn. Fe'i claddwyd ym mynwent Kensal Green. Mae'n cael ei gofio gan gerflun yng nghyntedd y Gymdeithas Tenis Lawnt sy'n ei ddynodi fel '*Dyfesiwr Tenis Lawnt*.

.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tyzack, Anna,The True Home of Tennis *Country Life*, 22 June 2005
2. ↑  J. Perris (2000) Grass tennis courts: how to construct and maintain them p.8. STRI, 2000
3. 1 2 3  W. (2004, September 23). Wingfield, Walter Clopton (1833–1912), inventor of lawn tennis. Oxford Dictionary of National Biography. adalwyd 17 Chwef. 2019
4. ↑  "FATAL CARELESSNESS WITH A REVOLVER - The Cardigan Observer and General Advertiser for the Counties of Cardigan Carmarthen and Pembroke". 1887-01-15. Cyrchwyd 2019-02-17.
5. ↑  "SHOCKING ACCIDENT OFF SINGAPORE - Pontypool Free Press and Herald of the Hills". D. Walkinshaw. 1877-01-27. Cyrchwyd 2019-02-17.
6. ↑  Barrett, John (2010). The Original Rules of Tennis. Oxford: Bodleian Library. tud. 13–19. ISBN 9781851243181
7. ↑  Birley, Derek (1993). Sport and the Making of Britain. Manchester: Manchester University Press. tud. 313. ISBN 9780719037597

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 121118571
* LCCN: nb2010011880
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |