recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pentref bychan yng nghymuned Betws-yn-Rhos, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Dolwen**. Fe'i lleolir ar groesffordd lle mae'r B5383 o Fae Colwyn yn cwrdd â'r B5381 sy'n cysylltu Glan Conwy, i'r gorllewin, a Llanelwy i'r dwyrain. Y dref agosaf yw Bae Colwyn, tua 4 milltir i'r gogledd.

Llifa dwy o isafonydd Afon Dulas heibio i'r pentref ar ei ffordd o'r bryniau i aberu ym Môr Iwerddon ger Llanddulas. Yr enw ar un o'r isafonydd hyn ers talwm oedd Afon Dhôl Wen (c1700), sef tarddiad enw'r pentref.

Cyfeirir at y pentref am y tro cyntaf mewn dogfen sy'n dyddio o 1546.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 24 Tachwedd 2021
2. ↑  *Dictionary of Welsh Placenames*, gol. Hywel Wyn Owen a Richard Morgan (Gwasg Gomer, 2007)

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
Mae **Culfor La Pérouse**, neu Culfor **Sōya**, yn gulfor sydd yn gwahanu ynys ddeheuol Rwsiaidd Sakhalin (Karafuto) a rhan mwyaf gogledd  o Saipan sef Ynys Hokkaidō, ac yn cysylltu  Môr Japan yn y gorllewin gan Môr Okhotsk yn y dwyrain.

Mae'r culfor yn 42 km o hyd a 140m o ddyfnder. Mae rhan gulaf y culfor yn y gorllewin rhwng Rwsia ym Mhentir Krillion a Phentir Soia yn Siapan, sydd hefyd â'r dyfader mwyaf bas yn 60m yn unig. Mae ynys bach creigiog a enwir yn Kamen Opasnosti (sydd yn enw priodol yn Rwsiaidd a olygir "Craig Beryglus") wedi ei leoli yn nyfroedd Rwsiaidd yng ngogledd-ddwyreiniol yr culfor, 12.8 km i'r de-ddwyrain o Bentir Krillion. Mae ynys bychain arall sef Bentenjima, yn gorwedd ger  lannau Siapanëaidd y culfor.

Fe elwid y culfor ar ôl Jean-François de Galaup, comte de Lapérouse, a  archwiliodd y culfor yn 1787.

Mae dyfroedd tiriogaethol Siapan ymestyn i dair milltir forol i Gulfor La Porous yn unig, yn hytrach na'r deuddeg arferol, yn ôl pob deall i ganiatáu llongau rhyfel a llongau danforrol arfog niwclear  Llynges yr Unol Daleithiau i tramwyo'r  culfor heb darfu ar  waharddiad Siapan ar arfau niwclear ar ei thiriogaeth.

Hanes
-----

Rhwng 1848 ac 1892, bu llongau hela morfilod  Americanaidd yn pasio trwy'r culfor yn y gwanwyn a'r haf, ar eu ffordd o gynefinnoedd y morfilod Right ym  Môr Siapan hyd at  Môr Okhotsk i hela'r morfilod Right a morfilod pen bwa. Fe ddrylliwyd llong y *David Paddack* (352 o dunnelli), o dan gapteiniad Capten Swain, o Nantucket, Massachusetts, UDA oedd ar ei ffordd adref yn llawn cargo yn y culfor yn 1848.

Y Culfor La Pérouse a'i siartwyd gan Lapérouse ei hun.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Oceanographic Features of LaPerouse Strait", North Pacific Marine Science Organization, June 1984; retrieved 2 November 2016.
2. ↑  THE 17TH AND 18TH CENTURIES Archifwyd 2008-03-25 yn y Peiriant Wayback. Error in webarchive template: Check `|url=` value. Empty.
3. ↑  Kyodo News, "Japan left key straits open for U.S. nukes", *Japan Times*, June 22, 2009.
4. ↑  *Eliza Adams*, of Fairhaven, Aug. 4, 1848, Old Dartmouth Historical Society (ODHS); *Arnolda*, of New Bedford, June 17, 1874, ODHS; *Cape Horn Pigeon*, of New Bedford, July 13-14, 1892, Kendall Whaling Museum.
5. ↑  *Bowditch*, of Warren, Aug. 6, 1848, Nicholson Whaling Collection.
6. ↑  Starbuck, Alexander (1878). *History of the American Whale Fishery from Its Earliest Inception to the year 1876*. Castle. ISBN 1-55521-537-8.
Mae **Dolydd Castell Newydd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 24 Gorffennaf 1987 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.87 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd **Dafydd Cadwaladr** (1752 – 9 Gorffennaf 1834) yn gynghorwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (M.C.) ac yn fab i Cadwaladr Dafydd a'i wraig Catrin o Erw Dinmael, Llangwm, sir Conwy.

Bu ei rieni yn dilyn anterliwtiau a chymhorthau gwau traddodiadol, a thra'n ifanc dysgodd Dafydd o'r *Llyfr Gweddi*, ac i rigymu a darllen fel yr arferai adrodd y *Bardd Cwsg* a *Thaith y Pererin* yn y cymhorthau. Gweithiodd fel gwas ffarm mewn sawl lle ac yna, yn 1771, aeth i weini at y pregethwr William Evans o Fedw Arian ger y Bala.

Priododd Judith Humphreys yn 1777 a symydodd y ddau i fyw i dyddyn Penrhiw, sef eiddo y Parch. Simon Lloyd. Ganwyd naw plentyn iddynt, a daeth dwy o'r merched yn adnabyddus yn eu dydd, sef: Elizabeth Davis, y nyrs 'Betsi Cadwaladr' (Balaclava), a Bridget a fu'n gweini gydag Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer yn Llundain ac yn Llanofer.

Dechreuodd Dafydd bregethu tua 1780 a gan y medrai'r Beibl ar dafod-leferydd, dywedasai un o'i ferched mai dan wau (h.y. 'yn gyflym iawn') y paratoai ei bregethau. Arferai gerdded pellteroedd maith i gyhoeddi'r efengyl ar hyd a lled Cymru, gan gynnwys Llundain, ac fel llawer o bregethwyr Methodistaidd eraill ei ddydd, roedd yn gyfaill mawr i Thomas Charles. Dafydd Cadwaladr a ganodd farwnadau i Mr. a Mrs. Charles , a bu farw yntau ar 9 Gorffennaf 1834, a'i gladdu yn Llanycil .

* Penrhiw, Llanycil cartref Dafydd CadwaladrPenrhiw, Llanycil cartref Dafydd Cadwaladr
* Bedd Dafydd Cadwaladr yn Eglwys Sant Beuno, LlanycilBedd Dafydd Cadwaladr yn Eglwys Sant Beuno, Llanycil

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Y Bywgraffiadur Cymreig - Dafydd Cadwaladr. Llyfrgell Cenedlaethol Cymru. Adalwyd ar 14 Ebrill 2016.
2. ↑  Cadwaladr, Dafydd (1815) ; *Ehediadau y Meddwl.* Bala
3. ↑  Di-enw. (1836) ; *Ychydig gofnodau am fywyd a marwolaeth Dafydd Cadwaladr, yr hwn a fu farw Gorffennaf 9, 1834, wedi bod yn bregethwr llafurus ym mysg y Trefnyddion Calfinaidd 52 mlynedd*. Bala.

Llyfryddiaeth
-------------

* *O'r Ychydig Gofnodau ar … Dafydd Cadwaladr*, dienw, cyhoeddwyd yn y Bala yn 1836.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Logo Dydd Miwsig Cymru, 2016 - cyfredol
Dydd Miwsig Cymru 2017 yn y Castle Emporium, Stryd y Fuwch Goch (Stryd Womanby), Caerdydd
Mae **Dydd Miwsig Cymru** yn ddiwrnod arbennig a gynhelir yn flynyddol er mwyn hyrwyddo cerddoriaeth Gymraeg. Cynhaliwyd y DMC gyntaf yn 2016. Gellid dadlau y byddai 'Dydd Miwsig Cymraeg' yn fwy penodol.

Cefnogaeth
----------

Cefnogir ac ariannir nifer o ddigwyddiadau'r Diwrnod gan Uned yr Iaith Gymraeg o fewn Llywodraeth Cymru. Bwriad y diwrnod yw apelio at rychwant eang o chwaeth cerddoriaeth gyfoes gan ddangos bod pob fath o fiwsig ar gael yn yr iaith Gymraeg; cennad gwefan y Llywodraeth ar gyfer y diwrnod yw, "P’un a ydych chi’n hoffi miwsig indi, roc, pync, ffync, gwerin, electronica, hip hop neu unrhyw beth arall, mae miwsig anhygoel yn cael ei greu yn y Gymraeg i chi ei ddarganfod. Mae’r diwrnod yn dathlu pob math o fiwsig Cymraeg." Gwneir ymdrech i gyrraedd ac apelio at gynulleidfa neu gyfryngau Saesneg ei hiaith, ac at ddysgwyr Cymraeg.

Ymhlith y cyrff eraill sy'n rhan o'r trefnu a'r hyrwyddo mae: Mentrau Iaith Cymru, Sŵn, BBC Horizons, Forté Project, Clwb Ifor Bach a Big Fish Little Fish.

Hanes
-----

Cynhaliwyd y Diwrnod gyntaf yn 2013. Ers hynny mae amrywiaeth eang iawn o artistiaid Cymraeg wedi bod yn rhan o'r dathliad gan gynnwys; Mellt, Gwenno Saunders, The Gentle Good, Chroma, Adwaith, Candelas, Meic Stevens, Los Blancos, ac Alffa.

Un o brif symbylwyr y Diwrnod yw'r cyflwynydd a'r DJ, Huw Stephens bu'n cyflwyno ar BBC Radio 1. Mae'r digwyddiad yn gwneud ymdrech i gyflwyno gerddoriaeth Gymraeg yn y Saesneg. Gwneir defnydd hefyd o sêr Cymraeg a Chymreig megis yr actor Rhys Ifans a'r actores Ruth Jones

Digwyddiadau
------------

Hyrwyddir y diwrnod mewn sawl ffordd:

* Perfformiadau cerddorol a gigs byw, gan gynnwys mewn ysgolion megis Ysgol Glantaf, Caerdydd Ysgol Gyfun Llanhari a chanolfannau trefol a maelfeydd
* Llwytho a rhannu cerddoriaeth Gymraeg ar-lein a drwy ffrydio e.e. ar Spotify a hynny yn ôl chwaeth gerddorol neu ddiddordeb.
* Sgyrsiau, cyfweliadau a chyflwyniadau ar gerddoriaeth Gymraeg
* Caneuon a chyfweliadau ar y radio a'r teledu Cymraeg , gan aneulu at gyfryngau Saesneg eu hiaith  yn ogystal â Chymraeg.
* Gweithredu drwy rwydwaith Mentrau Iaith Cymru i drefnu gigs a digwyddiadau mewn ysgolion a chymunedau.

Dolenni
-------

* Gwefan ganolog Dydd Miwsig Cymru
* Tudalen YouTube Dydd Miwsig Cymru
* 'Beth yw Dydd Miwsig Cymru? What is Dydd Miwsig Cymru?' gyda Huw Stephens (2019)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "Poetry in motion - discover the language of Wales". 2 April 2013. Cyrchwyd 3 May 2019.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  Mainwaring, Rachel (9 February 2018). "This is what's happening for Welsh Language Music Day". *walesonline*. Cyrchwyd 3 May 2019.
8. ↑  Bartleet, Larry (1 February 2018). "How to celebrate Welsh Language Music Day 2018". *NME* (yn Saesneg). Cyrchwyd 3 May 2019.
9. ↑
10. ↑
11. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-09-03. Cyrchwyd 2021-09-03.
12. ↑
13. ↑
14. ↑
15. ↑
16. ↑
17. ↑
18. ↑
19. ↑
Mae **Egineg** (Ffrangeg: *Acigné*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Liffré, Beuzid-ar-C'hoadoù, Brec'heg, Cesson-Sévigné, Noyal-sur-Vilaine, Servon-sur-Vilaine, Thorigné-Fouillard ac mae ganddi boblogaeth o tua 6,865 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 35001

Hanes
-----

Mae tystiolaeth o anheddu hynafol yn yr ardal yn mynd yn ôl i tua 3500 CC.

Bu Sant Martin o Tours neu ei ddisgyblion yn efengylu yn yr ardaloedd yn y 4g.

Ym 1010, ildiodd Rivallon, Barwn Gwitreg ei diriogaethau yn Egineg i'w mab Renaud. Bu'r llinach yn para hyd y 16g, pan ddaeth y llinell i ben gyda phriodas Judith d'Acigné i farsial Cossé-Brissac.

O'r 11eg i'r 18g, bu cyfran o diriogaeth y gymuned yn perthyn i'r Abatai Sant Melaine a Sant Georges yn Roazhon.

Ym 1234 cafodd y castell ei ddinistrio gan Ddug Llydaw, Pierre Mauclerc i gosbi Alain Egineg am ochri gyda'r brenin Ffrainc (Louis IX) yn ei erbyn

Yn ystod y Chwyldro Ffrengig, ochrodd y dref gyda'i chlerigwyr a chafodd ei gosbi gan gael ei ddinistrio gan fintai o'r gwarchodlu cenedlaethol ym 1792.

Cysylltiadau Rhyngwladol
------------------------

Mae Egineg wedi'i gefeillio â:

* Yr Almaen Wachtendonk, yr Almaen, ers 1980
* Rwmania Șeica Mare, Rwmania, ers 1993

Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
------------------------------------

* Croes y fynwent
* Tŵr Dŵr
* Eglwys Sant Martin
* Gorsaf trenau
* Neuadd y dref
* Croesau min y ffordd

* Croes y fynwent Croes y fynwent
* Cerflyn o'r Forwyn Mair wrth droed y groesCerflyn o'r Forwyn Mair wrth droed y groes
* Cerflyn St Ann wrth droed y groes Cerflyn St Ann wrth droed y groes
* Tŵr Dŵr Tŵr Dŵr
* Eglwys Sant Martin Eglwys Sant Martin
* RheilfforddRheilffordd
* Neuadd y drefNeuadd y dref
* Croes min ffordd y pererinionCroes min ffordd y pererinion

Gweler hefyd
------------

* Cymunedau Il-ha-Gwilen

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Le patrimoine des communes d'Ille-et-Vilaine, Ed. Flohic, Paris, 2000.

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
 ***Acigné***
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Crafanglys coch y coed** (enw gwyddonol: *Nowellia curvifolia*; enw Saesneg: *wood-rust*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru a llawer o wledydd eraill.

Disgrifiad
----------

Mae dail unigolwedi eu gosod bob yn ail, ac wedi eu mewnosod ar draws ac ar hyd y coesau, gyda rhai yn gorgyffwrdd; maent yn 0.5–1 mm. o hyd ac ychydig yn llai ar draws.

Mae'r llysiau afu deiliog bytholwyrdd hyn yn ffurfio rhwydwaith isel o goesynnau deiliog hyd at 4 cm ar draws. Fodd bynnag, gall sawl rhwydwaith o goesynnau deiliog dyfu gyda'i gilydd, gan gwmpasu ardal ehangach. Dim ond 0.5–1 mm yw'r coesynnau unigol. Maen nhw'n dryleu (*translucent*), yn wyrdd golau, coch golau, neu bron yn wyn ac yn eithaf mawr mewn diamedr ar gyfer maint y planhigyn. Yn ogystal, mae celloedd y coesau yn amlwg yn fwy o ran maint na rhai'r dail.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Crafanglys coch y coed** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Cymeriad yn yr Hen Destament ac ail frenin teyrnas unedig Israel oedd **Dafydd** (Hebraeg: דוד) (teyrnasodd tua 1010 CC – 970 CC). Yn draddodiadol, cyfeirir ato hefyd fel **Dafydd Broffwyd**.

Ceir ei hanes yn nifer o lyfrau'r Hen Destament: I Samuel a II Samuel, Llyfr Cyntaf y Cronicl ac Ail Lyfr y Brenhinoedd. Ef oedd y mab ieuengaf mewn teulu mawr. Daeth i sylw trwy ladd y cawr Goliath pan oedd yr Israeliaid yn ymladd yn erbyn y Ffilistiaid. Rhoddwyd Michal, merch Saul, brenin cyntaf Israel, yn wraig iddo. Yn ddiweddarach, aeth Saul yn genfigennus o'i lwyddiant milwrol yn erbyn y Ffilistiaid, a bu raid iddo ffoi.

Daeth yn frenin pan laddwyd Saul a'i fab Jonathan, yn ymladd yn erbyn y Ffilistiaid. Am y saith mlynedd cyntaf, teyrnsai o Hebron, ond yna gwnaeth Jeriwsalem yn brifddinas iddo, wedi iddo gipio'r ddinas oddi wrth y Jebiwsiaid. Bu ganddo nifer o wragedd, a chafodd nifer o feibion ganddynt hwy a chan ordderchwragedd, yn eu plith Solomon, a'i olynodd ar yr orsedd, oedd yn fab i Bathseba, gweddw Urias.

Yn y traddodiad Cristnogol, roedd Dafydd yn gyndad i Iesu Grist. Cafodd yr enw 'Dafydd Broffwyd' yn yr Oesoedd Canol ac mae Islam yn ei ystyried fel proffwyd yn olyniaeth Moses ac yn un o ragflaenwyr pwysicaf y proffwyd Mohamed. Yn draddodiadol, dywedir mai ef oedd awdur Llyfr y Salmau. Mae wedi bod yn destun poblogaidd i arlunwyr a cherflunwyr ar hyd y canrifoedd; yr enwocaf o'r gweithiau hyn yw *Dafydd* gan Michelangelo.

Gweler hefyd
------------

* Llyfr y Salmau
* Seren Dafydd

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 28348953
* LCCN: n79055293
* ISNI: 0000 0001 0137 3309
* GND: 118523929
* SUDOC: 028616669
* BNF: cb14569207z (data)
* NLA: 36499986
* NKC: jn20010525328

 |
Ton lanw a welir ar ddyfroedd isaf Afon Hafren yn ne-orllewin Lloegr yw **Eger Hafren**. Mae'r eger yn cael ei ffurfio pan fydd y llanw'n codi ym Môr Hafren ac mae'r dŵr ymchwydd yn cael ei orfodi i mewn i sianel culhau Afon Hafren. Mae'r dyfroedd yn cael eu gwthio i fyny'r afon fel cyfres o donnau, cyn belled â Chaerloyw a thu hwnt.

Mae'r egrau'n digwydd ddwywaith y dydd ar tua 130 diwrnod o'r flwyddyn. Mae'r rhai mwyaf i'w cael tuag amseroedd y cyhydnosau ond gellir gweld rhai llai trwy gydol y flwyddyn. Mae tonnau hyd at ddau fetr o uchder yn cael eu hyrddio i fyny’r afon ar hyd at 16 cilomedr yr awr. Mae'r digwyddiadau mwyaf yn denu llawer o wylwyr a syrffwyr sy'n reidio'r tonnau.

* Eger Hafren ger Minsterworth, 10 Chwefror 2009
* Syrffwyr yn reidio Eger Hafren wrth iddi basio Newnham yn 2006
* Dŵr garw y tu ôl i'r don

Dolennau allanol
----------------

* (Saesneg) Gwybodaeth ar gyfer gwylwyr a syrffwyr

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Eger Hafren***
Roedd cantref **Eginog** yn un o dri chantref Ystrad Tywi yn nheyrnas Deheubarth. Ar wahanol adegau yn ei hanes cyn dyfodiad y Normaniaid bu dan reolaeth arglwyddi Ystrad Tywi, Seisyllwg a Deheubarth.

Gorweddai rhwng afon Tywi a phenrhyn Gŵyr yn ne-orllewin Cymru, ar lan Bae Caerfyrddin. I'r gorllewin ffiniai â Chantref Gwarthaf, i'r gogledd â'r Cantref Mawr a'r Cantref Bychan, ac i'r dwyrain â Nedd. Ymestynnai felly o Benfro hyd y Mynydd Du, gan gynnwys llawer o diroedd brasaf y rhan honno o Gymru.

Ymddengys i Eginog ymrannu'n fuan yn dri chwmwd a ddaeth i gymryd lle'r hen gantref fel uned weinyddol, i bob pwrpas, sef:

* Cwmwd Cydweli
* Carnwyllion
* Gŵyr

Yn wreiddiol nid oedd ond dau gwmwd yn Eginog, sef Cydweli a Gŵyr, ond rhannwyd Cydweli yn ddwy ran a rhoddwyd yr enw Carnwyllion ar hanner ddwyreiniol yr hen gantref tra chadwyd yr enw Cydweli ar y cwmwd newydd i'r gorllewin.

Roedd canolfannau pwysicaf y cantref yn cynnwys Llangyfelach a'i eglwys gysegredig i Ddewi Sant, Ystum Llwynarth (cartref Sant Illtud) a chlas Llandeilo Ferwallt. Mae lleoliad canolfan wleidyddol y cantref yn ansicr: Casllwchwr efallai.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru

Cyfeiriadau
-----------

* John Edward Lloyd, *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co, 1911; 3ydd arg. 1937)
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow cwyrbilen felen** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid cwyrbilen felen) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crax daubentoni***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-knobbed curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. daubentoni*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow cwyrbilen felen yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow cwyrbilen felen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Nautilus pompilius*
Molwsg morol o'r teulu *Nautilidae* o seffalopodau yw **cragen Bedr** neu **nawtilws** a ddosberthir mewn chwe rhywogaeth yn y genera *Nautilus* ac *Allonautilus*.

Canfyddir pedair rhywogaeth y *Nautilus* yn ne'r Cefnfor Tawel: *Nautilus belauensis* ger Palaw, *Nautilus macromphalus* ger Caledonia Newydd, *Nautilus stenomphalus* yn y Bariff Mawr, a *Nautilus pompilius* oddi ar arfordir dwyreiniol Awstralia, Micronesia, a mor bell i'r gogledd â Japan. Gwyddys am ddwy rywogaeth ddiflanedig, *Nautilus cookanum* a *Nautilus praepompilius*.

Mae dwy rywogaeth yr *Allonautilus* yn byw yn nyfroedd dwfn ym Melanesia ac Ynysoedd Swnda Lleiaf. Un o anifeiliaid prinnaf y byd ydy *Allonautilus scrobiculatus*, neu'r gragen Bedr grych, a ddarganfuwyd yn nwyrain Gini Newydd yn 1984. Ni chafwyd hyd i enghraifft o *Allonautilus perforatus* eto oni bai am gregyn gweigion ger ynys Bali.

Mae'r seffalopod a elwir cragen Bedr bapur, er ei fod yn edrych yn debyg i gragen Bedr, yn fath o octopws.
System o addysgu ar gyfer myfyrwyr prifysgol israddedig ac weithiau uwchraddedig yw **cwrs prifysgol**. Mae'n debyg i gwricwlwm ysgol ond gan ei fod yn rhaglen addysg uwch disgwylir i fyfyrwyr bod yn llawer mwy annibynnol yn eu hastudiaethau.

Mae'r adran prifysgol yn llunio fframwaith o arweiniad pedagogaidd i'r pwnc gan athrawon, darlithwyr, neu diwtoriaid, sydd yn cynnwys dulliau addysgu megis darlithoedd, seminarau, a thiwtorialau, ac adnoddau dysgu megis rhestrau darllen. Disgwylir gwaith astudio annibynnol gan fyfyrwyr, gan amlaf darllen, ymchwil, gwneud nodiadau, ac adolygu. Gall myfyrwyr hefyd gweithio gyda'i gilydd mewn gwaith grŵp. Asesir myfyrwyr trwy arholiadau a gwaith cwrs, megis traethodau, gwaith seminar, traethawd hir, neu dasgau eraill, ac mae rhywfaint o farciau'r asesiadau hyn yn cyfrannu at radd derfynol eu gradd academaidd.

Yn aml fe rennir cyrsiau prifysgol yn fodiwlau, sydd yn canolbwyntio ar agweddau ac is-bynciau penodol o bwnc y cwrs. Er enghraifft, gall fodiwlau cwrs y gyfraith gynnwys athroniaeth gyfreithiol, cyfraith droseddol, cyfraith contract, cyfraith camwedd, a chyfraith deuluol.

Mae'n bosib i fyfyrwyr astudio mwy nag un pwnc trwy radd Anrhydedd Cyfun mewn rhai gwledydd. Mewn nifer o wledydd gall fyfyrwyr astudio dau wahanol bwnc, ond gyda mwy o ganolbwynt ar un na'r llall, trwy raglen prif bwnc/is-bwnc. Mae hyn yn boblogaidd iawn yn yr Unol Daleithiau, ond nid cymaint yn y Deyrnas Unedig, lle mae'r mwyafrif o fyfyrwyr yn astudio un pwnc ar gyfer gradd yn unig.

Yn aml mae astudiaethau myfyrwyr uwchraddedig yn llwyr annibynnol, ond mae'n bosib i radd meistr gynnwys cwrs arweiniol yn rhannol neu yn llwyr.
Mae **Dagestan** (/ ˌdæɡɪˈstæn, -ˈstɑːn /; *Rwsieg*: Дагеста́н), yn swyddogol Y Weriniaeth Dagestan (Rwseg: Респу́блика Дагеста́н), yn weriniaeth yn Rwsia sydd wedi'i lleoli ar Fôr Caspia, yng Ngogledd y Cawcasws yn Nwyrain Ewrop. Ar flaen deheuol Rwsia, mae'r weriniaeth yn rhannu ffiniau tir â gwledydd Aserbaijan a Georgia i'w de a'i de-orllewin; ac yn ffinio a'r gweriniaethau Rwsiaidd Tsietsnia a Kalmykia i'r gorllewin a'r gogledd, wrth ffinio â Crai Stavropol i'r gogledd-orllewin. Makhachkala yw'r brifddinas a'r ddinas fwyaf; mae yna ddinasoedd eraill yno fel Derbent, Kizlyar, Izberbash, Kaspiysk a Buynaksk.

Mae'r weriniaeth yn cwmpasu ardal o 50,300 cilomedr sgwâr (19,400 milltir sgwâr), gyda phoblogaeth o dros 3 miliwn o drigolion. Mae'n un o'r rhai mwyaf amrywiol yn ieithyddol ac yn ethnig, yn ogystal â gweriniaeth fwyaf heterogenaidd Rwsia. Mae trigolion y weriniaeth yn siarad ieithoedd Gogledd y Cawcasws a ieithoedd Tyrcaidd yn bennaf, ond Rwsieg yw brif iaith yn y weriniaeth.
Planhigyn blodeuol yw **Craf y geifr** (Lladin: *Allium ursinum*; Saesneg: Wild *Garlic* neu *Ransoms*; Ffrangeg: *Ail des vignes*) sy'n tyfu'n wyllt ar ochr ffyrdd. Mae ganddo sawl enw Cymraeg gan gynnwys: **Garlleg gwyllt**, Craf gwyllt, Craf y meysydd, Garlleg y brain, Garlleg Mair, Winwnsyn gwyllt, Winwnsyn y cŵn a Thriagl y tlawd.

Mae gan bob rhan ohono arogl garlleg cryf iawn. Maint y bwlb tanddaearol ydy rhwng 1 a 2 cm o ran diamedr. Mae'r prif goesyn rhwng 30 – 120 cm o daldra gyda 2 - 4 deilen hir rhwng 15 – 60 cm o ran hyd a'r rheiny yn drwchus gyda theimlad cŵyr cannwyll iddyn nhw. Pethau cymharol fychan ydy'r blodau: 2 – 5 mm yn unig o liw gwyn ysgafn, ysgafn a chwe phetal i bob un. Maen nhw'n blodeuo rhwng Mehefin ag Awst.

Oherwydd natur 'olewog' y dail, nid yw chwynladdwyr yn effeithiol iawn ar y planhigyn a gall fynd yn rhemp mewn gardd.

Coginio
-------

Gellir defnyddio'r gwreiddyn yn lle garlleg yn y gegin i roi blas ar fwyd. Mae cig oen neu gig eidionnau sydd wedi pori ar arlleg gwyllt yn blasu o arlleg. Trosglwyddir y blas mewn modd derbyniol ond mae'n cael ei gyfrif yn chwynyn pan fo'n tyfu mewn cae o weiriau megis gwenith neu ŷd. Mae'r dail yn fwytadwy yn yr haf a'r hydref.

Ffeithiau difyr
---------------

Dyma gasgliad o waith ymchwil plant Ysgolion Llangoed a Biwmares (Bro Seiriol), Ynys Môn:

* Mae'r planhigyn yma yn perthyn i'r teulu nionod gwyllt.
* Hefyd mae’n blanhigyn sy’n luosflwydd.
* Mae pob rhan o’r planhigion yn cynnwys arogl garlleg.
* Fe all prif goes y planhigyn dyfu rhwng 30 cm i 120 cm o dal.

Rhinweddau meddygol
-------------------

Dywedir y gall gynorthwyo'r claf sy'n dioddef o asma a chlefydau eraill sy'n ymwneud â'r ysgyfaint a bod yn y planhigyn elfennau sy'n clirio'r gwaed. Mae'n effeithiol i ladd llyngyr mewn plant hefyd.

Gellir rhwbio'r sudd dros y corff i gadw gwybed a phryfaid eraill i ffwrdd.

Mae Craf y geifr wedi cael ei ddefnyddio ers canrifoedd fel llysieuyn gwrthfacteria (gwrthfiotig), ac mae ymchwil gwyddonol diweddar yn profi ei fod yn effeithiol iawn.

Gweler hefyd
------------

* Meddygon Myddfai
* Llysiau Rhinweddol
* Perlysiau
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwaith prosiect Menter Môn, Mehefin-Gorffennaf 2019
2. ↑  'Plants for a Future'
3. ↑  Papur Saesneg o'r enw 'Antibacterial activities of Allium vineale'
Codwyd **Colosws Rhodos** tua 280 CC i amddiffyn y fynedfa i harbwr Rhodos. Roedd ganddo daldra o tua 30m. Fe'i ystyrid yn un o Saith Rhyfeddod yr Henfyd.

Safai ar ddau ben y ddau forglawdd a amddiffynai'r harbwr, a dywedir bod llongau dan hwyliau llawn yn medru pasio o dano. Fe'i gwnaed allan o efydd ar lun dyn cydnerth, noeth neu led-noeth, a oedd yn cynrychioli Helios, duw'r Haul. Roedd yn waith y peirianydd ac artist Chares o Lindos, disgybl Lysippos, a dywedir iddo gymryd 12 flynedd i'w orffen. Y tu mewn iddo rhedai grisiau haearn troellog i fyny i'r pen, ac oddi yno gellid gweld ymhell â chymorth gwydrau o ryw fath a hongiai ar wddw y Colosws.

Dechreuwyd ar y gwaith tua 300–280 CC, a daeth yn enwog yn gyflym ledled yr Hen Fyd. Ond nid arosodd yn gyfan yn hir iawn. Yn 224 neu 222 CC trawyd ynys Rhodos gan ddaeargryn a chwympodd rhan uchaf y Colosws i'r harbwr. Cafwyd sawl ymgais i adfer y Colosws ond methiant fu hynny bob tro; honnai'r ynyswyr fod oracl a gafwyd yn Delphi wedi rhagweld hynny. Dywedir i'r gweddillion gael eu gwerthu gan y Saraseniaid, oedd wedi meddianu'r ynys, i fasnachwr Iddewig o Edessa yn 672 OC. Roedd yna gymaint o efydd fel y bu rhaid wrth 900 camel i'w gludo i ffwrdd.

Ceir cyfeiriadau at y Colossus yng ngwaith Plinius yr Hynaf (liber 34, pennod 7, 18).

Colosws Rhodos (engrafiad lliwiedig gan Martin Heemskerck, 16g)

Ffynonellau
-----------

* J. Lempriere, *A Classical Dictionary* (arg. newydd, Llundain, d.d.)
* Oskar Seyffert, *A Dictionary of Classical Antiquities* (Llundain, 1902)
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cwplws**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **cyplysau**; yr enw Saesneg yw *Chevron*, a'r enw gwyddonol yw *Eulithis testata*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r cwplws yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Dagenham a Rainham** (Saesneg: *Dagenham and Rainham*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dagenham a Rainham yn Llundain FwyafEtholaeth Dagenham a Rainham yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Jon Cruddas (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Mae ***Cyfrinach Nana Crwca*** yn llyfr ffuglen gomedi Prydeinig i blant. Ysgrifennwyd y llyfr Saesneg gwreiddiol, *Gangsta Granny* (2011)*,* gan David Walliams gyda darluniadau gan Tony Ross. Cyfieithwyd y llyfr i'r Gymraeg gan Gruffudd Antur a fe'i gyhoeddwyd gan Atebol yn 2014. Hon yw pedwaredd nofel Walliams a'r gyntaf i Antur drosi i'r Gymraeg.

Plot
----

Mae'n gas gan Ben, bachgen ifanc, orfod aros gyda'i Nain bob nos Wener wrth i'w rieni fynd i weld sioe ddawnsio o'r enw *Strictly Stars Dancing*. Mae Nain wastad yn rhoi prydau gyda bresych iddo i'w bwyta, cawl bresych gan amlaf, ac maent drwy'r amser yn chwarae Scrabble gan nad yw'r teledu wedi gweithio ers y 1980au. Mae Ben yn dwli ar waith plymwr ac y mae'n tanysgrifio i'r cylchgrawn Plumbing Weekly ers talwm, cylchgrawn y mae'n prynu o siop Raj. Nid yw rhieni Ben am iddo fod yn blymwr, eu huchelgais oedd i'w hunig plentyn fod yn ddawnsiwr neuadd proffesiynol.

Un diwrnod, mae Ben yn ffonio ei rieni o dŷ Nain ac yn gofyn iddynt fynd ag ef adref. Mae Mam a Dad yn anwybyddu cais Ben. Awgrymir fod Nain yn gwrando ar y sgwrs gan nad yw yn gallu ei chlywed yn chwyrnu. Y bore nesaf, mae Nain yn ymddangos yn drist ac yn ddigalon.

Ar yr un bore, mae Nain yn rhoi wyau wedi'i berwi i Ben, ac mae, gan nad yw yn eu hoffi, yn fflicio'r melynwy at y ffenest. Mae Ben yn dechrau chwilio am y tun bisgedi, gan mae'n gwybod bod bisgedi siocled blasus i'w cael ynddo. Mae'n synnu o achos y mae'r tun yn teimlo'n llawer drymach na'r arfer. Mae Ben yn dadsgriwio'r caead ac mae'n darganfod nifer o ddiemyntau, modrwyau, breichledi, cadwyni a chlustdlysau wedi'i clystyru gyda'i gilydd yn y tun. Mae Ben yn clywed Nain yn dod ac mae'n rhoi'r tun yn ôl ac yn mynd yn ôl i'w sedd wrth y bwrdd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gangsta Granny By David Williams - Review". *The Guardian*. 3 January 2012. Cyrchwyd 16 April 2013.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwrasow nos** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwrasowiaid nos) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nothocrax urumutum***; yr enw Saesneg arno yw *Nocturnal curassow*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. urumutum*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r cwrasow nos yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cwrasow nos** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Dover**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dover yng NghaintEtholaeth Dover yng Nghaint
* Caint yn LloegrCaint yn Lloegr

Sefydlwyd Dover fel etholaeth sirol yn 1918. Cyn hynny roedd wedi bod yn etholaeth fwrdeistrefol.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1918

* 1918–1921: Vere Ponsonby (Ceidwadol Clymblaid)
* 1921–1922: Thomas Polson (Grŵp Seneddol Annibynnol)
* 1922–1945: John Jacob Astor (Ceidwadol)
* 1945–1950: John Thomas (gwleidydd o Brydain) (Llafur)
* 1950–1964: John Arbuthnot (Ceidwadol)
* 1964–1970: David Ennals (Llafur)
* 1970–1987: Peter Rees (Ceidwadol)
* 1987–1997: David Shaw (Ceidwadol)
* 1997–2010: Gwyn Prosser (Llafur)
* 2010–2019: Charlie Elphicke (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2019–presennol: Natalie Elphicke (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Arlunydd Seisnig oedd **Cynthia Lennon** (née **Powell**; 10 Medi 1939 – 1 Ebrill 2015). Hi oedd gwraig cyntaf y cerddor John Lennon a mam Julian Lennon.

Cafodd ei magu yn Hoylake, Cilgwri i deulu dosbarth canol. Bu'n fyfyrwraig yng Ngholeg Celf Lerpwl ble y cyfarfu â Lennon a oedd yn astudio caligraffi yn yr un adran. Wedi iddi feichiogi priododd y ddau ar 23 Awst 1962 yn Lerpwl. Ym 1968, gadawodd Lennon hi am Yoko Ono ac ysgarodd y ddau ar 8 Tachwedd 1968. Priododd yr Eidalwr Roberto Bassanini yn 1970 a'i ysgaru ym 1973. Priododd John Twist y drydedd waith - peiriannydd o Swydd Gaerhirfryn a bu'r ddau yn byw yn Rhuthun am gyfnod gan redeg *Oliver's Bistro*, yn Stryd y Ffynnon, ond ysgarodd yntau yn 1983. I ysgol fonedd Rhuthun yr aeth ei mab Julian.

Newidiodd ei henw'n ôl i 'Lennon' a bu'n bartner am 17 mlynedd i Jim Christie. Yn ystod yr adeg yma, ym 1978, sgwennodd lyfr *A Twist of Lennon*. Priododd am y pedwerydd tro - gyda Noel Charles, perchennog clwb nos, o 2002 hyd at ei farwolaeth yn 2013. Yn 2005, cyhoeddodd lyfr arall, mwy personol am ei chyfeillgarwch i John Lennon. Symudodd i fyw i Majorca, Sbaen lle y bu farw o gancr yn 75 oed.

Cyfeiriadau
-----------
Ysgolhaig beiblaidd o Gymru oedd **Dafydd Rhys ap Thomas** (2 Mai 1912 - 19 Mai 2011).

Cefndir
-------

Cafodd ei eni ym Mhorthaethwy yn 1912, yn fab i'r Parchedig W. Keinion Thomas ai wraig Jeannete (née Thomas).

Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Biwmares a Phrifysgol Bangor, lle y graddiodd mewn Hebraeg ac Ieithoedd Semitaidd ym 1934. Derbyniodd gradd M.A. mewn Diwinyddiaeth o Goleg Mansfield, Rhydychen, ac enillodd B.D. ym Mhrifysgol Llundain. Ym 1937 aeth i Brifysgol Berlin gan fwriadu astudio am ddoethuriaeth, ond bu'n rhaid iddo roi'r gorau i'r cwrs o herwydd twf Natsïaeth cyn cychwyn Yr Ail Ryfel Byd.

Teulu
-----

Ym 1940 priododd Menna, merch y Parchedig George Davies a Mrs Marianne Davies, Blaenau Ffestiniog, bu iddynt dau o blant.

Gwaith
------

Ym 1938 dechreuodd gweithio fel athro'r Hebraeg ym Mhrifysgol Bangor, gan aros yno hyd ei ymddeoliad ym 1977.

Cofir ap Thomas yn bennaf fel ysgolhaig Yr Hen Destament. Ei gyfraniad pennaf oedd cyfieithu cyfrol o draethodau gan Martin Noth o'r Almaeneg i'r Saesneg; *The Laws and the Pentateuch and other studies* (1966). Cyhoeddodd hefyd *Primer of Old Testament text criticism* (1947) a Gramadeg Hebraeg y Beibl (1976) ar y cyd a Gwilym H. Jones. Cyfranodd cyfieithiadau o'r Hen Destament ar gyfer Y Beibl Cymraeg Newydd (1976).

Marwolaeth
----------

Bu farw yn 2011 yn 99 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orwedd ym Mlaenau Ffestiniog.

Cyhoeddiadau
------------

* *A primer of Old Testament text criticism* (1947)
* *The Psalms in Israel's worship* cyfieithiad o waith Norwyeg Sigmund Mowinckel (1962)
* *The laws in the Pentateuch and other studies* cyfieithiad o waith Martin Noth (1966)
* *The society for Old Testament study : a short history, 1917-1967* (1968)
* *Archeoleg y Beibl* cyfraniad i *Efrydiau Beiblaidd Bangor 1 : cyfrol deyrnged i'r Athro Bleddyn Jones Roberts, MA, DD* (1973)
* *Gramadeg Hebraeg y Beibl* gyda Gwilym H Jones (1976)
* *Offrwm ac Aberth* cyfraniad i *Efrydiau Beiblaidd Bangor 3 : cyfrol deyrnged i Isaac Thomas* (1978)
* *Ffynonellau Hanes yr Eglwys* gyda R. Tudur Jones (1979)

Roedd y gyfrol *Efrydiau Beiblaidd Bangor 2*, yn deyrnged i Dafydd Rhys ap Thomas ar adeg ei ymddeoliad ef ym 1977.

Cyfeiriadau
-----------

* Dafydd Rhys ap Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

1. ↑  World Cat - Ap-Thomas, D. R. (Dafydd Rhys) adalwyd 23 mawrth 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 13893492
* LCCN: n88668341
* ISNI: 0000 0001 1744 6365
* SUDOC: 204704227
* NLA: 35154959
* NKC: xx0169012

 |
Gwleidydd Bwlgaraidd oedd **Dimitar Blagoev** (Bwlgareg *Димитър Благоев*) (14 Mehefin 1856 – 7 Mai 1924).

Fe'i ganwyd ym mhentref Zagorichani (heddiw *Vasileiás*, Gwlad Groeg) ym 1856. Tra oedd yn astudio ym Mhrifysgol St Petersburg rhwng 1881 a 1885, dechreuodd ddarllen llenyddiaeth ysgrifenwyr Marcsaidd. Sylfaenodd Blaid Ddemocrataidd Gymdeithasol Bwlgaria (*Balgarskata sotsialdemokraticheska partiya*, BSDP) ym 1891. Ymunodd y blaid honno â Phlaid Gweithwyr Ddemocrataidd Gymdeithasol Bwlgaria (*Balgarskata rabotnicheska sotsialdemokraticheska partiya*, BRSDP) ym 1894. Arweiniodd asgell Farcsaidd y blaid newydd yn erbyn y 'diwygwyr' megis Krastyu Rakovski a Yanko Sakazov. Fe'i hetholwyd i'r Cynulliad Cenedlaethol ym 1899 ac eto ym 1902. Arweiniodd y frwydr o fewn y blaid at rwyg, pryd ymunodd Blagoev â'r grŵp Marcsaidd, y BRSDP (sosialwyr cul). Cynhaliodd ef greadigaeth undeb llafur Bwlgaria ym 1904. Croesawodd y blaid Chwyldro Rwsia 1905, a dechreuodd agosáu at bolsieficiaid Rwsia. Ym 1919 ymunodd y blaid â'r Trydydd International (Yr International Comiwnyddol neu Comintern), ac fe'i hailenwyd fel Plaid Gomiwnyddol Bwlgaria. Bu farw Blagoev yn Sofia ar 7 Mai 1924. Ym 1950 ailenwyd tref Gorna Dzhumaya er parch iddo fel Blagoevgrad, yr enw y mae'n ei ddwyn hyd heddiw.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 22134494
* LCCN: n80144490
* ISNI: 0000 0001 0855 8015
* GND: 119495686
* SUDOC: 110608364
* BNF: cb10992713b (data)
* NLA: 35180728
* NKC: uk2013758004

 |
Bargyfreithiwr ac awdur oedd **Elias Wynne Cemlyn-Jones** (16 Mai 1888 – 6 Mehefin 1966).

Ganwyd **Elias Wynne** ar 16 Mai 1888 yn ardal Gwredog, Amlwch, Ynys Môn, yn fab i John Cemlyn Jones, o Gaerffili a Gaynor Hannah, merch John Elias Jones o Benmaenmawr. Bu farw ei dad pan oedd yn blentyn, ond derbyniodd addysg breifat yn Ysgol Mostyn, Parkgate, Swydd Gaer, yna yn Ysgol Amwythig ac ar ól hynny yn Llundain. Cyfreithiwr oedd ei dad, ac felly, nid annisgwyl iddo ddewis llwybr tebyg a dilyn gyrfa fel bargyfreithiwr. Daeth cyfle iddo yn ei ugeiniau cynnar i deithio a gweld ychydig o'r byd gyda'i fodryb, sef chwaer ei fam. Yn ystod y *grand tour* hwn rhwng 1910-11, ymwelodd y ddau â Thaleithiau Unedig (America), Canada, Japan, Korea, Tsieina a gwledydd eraill. Wedi dychwelyd i Brydain, rhwng 1912-14 cafodd gyfle i barhau á'i yrfa trwy weithio'n fel ysgrifennydd preifat i Syr Ellis Jones Ellis-Griffith, A.S. yn y Swyddfa Gartref, ond pan ddaeth y Rhyfel Byd Cyntaf, 1914-18, bu'n gwasanaethu fel capten gyda'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig. Priododd Muriel Gwendoli yn 1914, sef merch Owen Owen, Machynlleth a Lerpwl, perchennog y gadwen fawr o siopau, a ganwyd iddynt ddau fab a dwy ferch.

Wedi'r Rhyfel Mawr
------------------

Wedi'r gyflafan, gwasanaethodd ar nifer o bwyllgorau a chyrff cyhoeddus, e.e. Cyngor Sir Món o 1919 ymlaen (ac fel cadeirydd a henadur yn 1938-30), Cymdeithas y Cynghorau Sir, Cyngor Canolog Whitley, y Gwasanaeth Iechyd, Cyngor Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Cyngor Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor a.y.b. Safodd fel ymgeisydd Rhyddfrydol yn Ne Croydon yn 1923, ac yn Mrycheiniog a Maesyfed yn 1929, ond yn aflwyddiannus.

Taith mawr Rwsia
----------------

Erbyn 1931 penderfynodd fynd ar daith arall, o 7000 o filltiroedd trwy Rwsia, gyda Frank Owen i ddal awyrgylch y wlad wedi'r chwyldro ar gyfer nofel yr oedd y ddau'n cydweithio arni. Cyhoeddwyd disgrifiodd o'r daith yn *Y Ford Gron*, Medi 1931, a chyhoeddwyd y nofel, *Red Rainbow*, yn 1932. Ynddi, trwy adrodd stori gyffrous, ceisiai'r awduron rybuddio'r cyhoedd ym Mhrydain o nerth bygythiol Rwsia.

Yr Ail Ryfel Byd
----------------

Pan ddaeth yr Ail Rhyfel Byd, 1939-46, bu'n gwasanaethu y tro hwn gyda'r *War Agricultural Executive Committee* ar Ynys Món. Cafodd ei urddo'n farchog yn 1941.

Bu farw Elias Wynne ar 6 Mehefin 1966 ac fe'i claddwyd yn Amlwch, Ynys Món.

### Ffynhonellau

*Who's who in Wales*, A & C Black, (1937)

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 31795190
* LCCN: no2008009309

 |