Bu **Alvin Langdon Coburn** (11 Mehefin 1882 - 23 Tachwedd 1966) yn arloeswr ffotograffiaeth gynnar a rhoddodd y gorau i'w yrfa fel un o ffotograffwyr enwocaf ei gyfnod er mwyn symud i fyw yn Harlech ac wedyn Llandrillo-yn-Rhos i ganolbwyntio ar fod yn Saer Rhydd.

Arbrofodd a thorrodd tir newydd gyda sawl techneg ac arddull. Cysylltir yn amlaf gyda *Symbolism, Pictorialism* a chreu delweddau *Vortographs* a oedd wedi'u dylanwadu gan y grŵp celfyddydol Seisnig y *Vorticists*.

Ganwyd yn ninas Boston, Massachusetts, Unol Daleithiau i deulu cyfoethog. Symudodd i Lundain cyn rhoi'r gorau i'w yrfa ffotograffig a symud eto i fyw yng Nghymru. Derbyniodd wahoddiad i ymuno â Gorsedd y Beirdd ym 1927.

Bywyd Cynnar a Ffotograffiaeth
------------------------------

Dechreuodd Langdon Coburn dynnu lluniau yn wyth oed pan gafodd gamera Kodak 4x5 yn anrheg. Amlygodd ei ddalent am ffotograffiaeth bron yn syth a dangoswyd ei waith gyda llawr o elît byd y camera.

Yn 16 oed cyfarfu â'r ffotograffydd rhyngwladol enwog F. Holland Day a fu'n gymorth mawr iddo gael i waith mewn arddangosfa'r *Royal Photograhic Society* yn Llundain.

Fel canlyniad i'w luniau cael eu gweld yn Llundain fe wahoddwyd i ymuno'r grŵp ffotograffig y *Linked Ring* gan Fredrick H, Evans. Hefyd cyhoeddwyd Alfred Stieglitz ei luniau yng nghylchgrawn 'Camera'. Y ddau yn enwau mawr ffotograffiaeth y cyfnod a'i gynorthwyodd i ddysgu ac arddangos. 

Teithiodd yn helaeth rhwng Ewrop a'r Unol Daleithiau o 1899 a 1912. Tynnodd luniau tirweddau a dinasoedd, yn enwedig yn Llundain ond roedd yn fwyaf adnabyddus am gyfres o bortreadau enwogion. Ymhlith yr enwau mawrion a dynnoedd eu lluniau mae awduron ac artistiaid fel Henri Matisse, George Bernard Shaw, Auguste Rodin, Mark Twain, Theodore Roosevelt, W.B. Yeats a H.G. Wells.

Ar ddechrau'r 20g bu ffotograffiaeth yn dal yn ddyfodiad cymharol newydd gyda byd celf y cyfnod yn araf i'w hystyried a'i harddangos ochr ac ochr a pheintio a cherfluniaeth. Roedd gwaith tirwedd *Pictorialist* Langdon Coburn yn gyfraniad sylweddol wrth ddatblygu a chydnabod ffotograffiaeth yn gelfyddyd yn hytrach na dim ond yn 'gynnyrch peiriant'. Ystyrir Langdon Coburn a Stieglitz yn sylfaenwyr *Pictorialism*.

Arbrofodd hefyd gydag *Autochrome Lumière* a fu'n broses ffotograffiaeth liw arloesol.

Yn 1912 fe briododd â Edith Wightman Clement yn Boston a symudodd y cwpl i Loegr gan beidio byth â dychwelyd i'r Unol Daleithiau.

Yn Llundain, (yn rhannol o dan ddylanwad ei gyfaill y bardd Ezra Pound) fe gydweithiodd gyda grŵp avant-garde newydd y *Vorticists*. Yn ystod y cyfnod hwn, fe newidiodd i ffotograffiaeth haniaethol *(abstract)*, a'u alwodd yn *vortographs*. Defnyddiwyd drychau a gwydrau dros lens y camera i greu patrymau rhanedig yn debyg i waith peintwyr Ciwbaidd a Dyfodolwyr *(Futurists)* y cyfnod. Ystyrir ei *vortographs* yn arloesol wrth torri tir newydd yn natblygiad ffotograffiaeth gynnar.

Symud i Gymru a'r Seiri Rhyddion
--------------------------------

Plac ar ei hen dŷ yn Harlech
Collodd Langdon Coburn ei ddiddordeb yn ffotograffiaeth am obsesiwn gyda *mysticism*, hud a lledrith, derwyddon ac yn dod yn aelod brwd o'r Seiri Rhyddion. Fel llawer o artistiaid a llenorion y cyfnod bu'n aelod o'r 'Theosophical Society' mudiad a ymddiddorodd yn hud a *mysticism*.

Dechreuodd gysylltiad Langdon Coburn gyda Chymru ym 1916 pan ymwelodd â Harlech ar wahoddiad George Davison (1854-1930), pennaeth Kodak yng ngwledydd Prydain. (Trowyd 'Wern Fawr', tŷ George Davison i fod yn Goleg Harlech blynyddoedd wedyn). Dwy flynedd yn ddiweddarach fe brynodd Langdon Coburn darn o dir yn Harlech ac adeiladodd tŷ haf a alwodd yn 'Cae Besi'.

Wrth iddo golli pob diddordeb yn ffotograffiaeth dywedir iddo daflu dros 15,000 o blatiau gwydr a negatifau ffotograffig a wedyn symud i fyw yn barhaol Harlech.

Fel aelod selog o'r Seiri Rhyddion ddaeth yn *Inspector General, Thirty-third Degree, for North Wales of The Ancient and Accepted Rite* a hefyd yn *Provincial Grand Master of the Mark Degree for North Wales*. Hefyd ymchwiliodd mewn i hanes, seremonïau a symbolau'r Seiri Rhyddion gan deithio trwy Gymru a Lloegr i ymweld â nifer fawr o 'Lodges'.

Gwahoddwyd i ymuno â Gorsedd y Beirdd ym 1927, yn derbyn y wisg werdd yn Eisteddfod Lerpwl.

Ar ôl yr Ail Ryfel Byd symudodd i fyw yn Llandrillo-yn-Rhos ger Fae Colwyn ble bu'n byw tan ddiwedd ei oes ym 1966 yn Awen, Ebberstone Road East. Fe'i gladdwyd gerllaw yn Eglws Llandrillo.

Lluniau adnabyddus
------------------

* SpiderwebsPhotogravuere a gyhoeddwyd yn Camera Work, 1908*Spiderwebs*  
Photogravuere a gyhoeddwyd yn *Camera Work*, 1908
* The Octopus, Efrog Newydd*The Octopus*, Efrog Newydd

Portreadau enwogion
-------------------

* George Bernard Shaw, 1908George Bernard Shaw, 1908
* Auguste Rodin, 1908Auguste Rodin, 1908
* William Butler Yeats, 1908William Butler Yeats, 1908
* Theodore Roosevelt, 1907Theodore Roosevelt, 1907
* Joseph Conrad, 1916Joseph Conrad, 1916
* Alvin Langdon Coburn, hunanbortread, 1922Alvin Langdon Coburn, hunanbortread, 1922

Llundain 1920au
---------------

* Westminster Abbey*Westminster Abbey*
* Regent's Canal*Regent's Canal*
* Hyde Park Corner*Hyde Park Corner*
* The Tower Bridge*The Tower Bridge*

Llyfryddiaeth
-------------

* Alvin Langdon Coburn, *Alvin Langdon Coburn, Photographer, An Autobiography*, Dover Publications, 1978, ISBN 0-486-23685-4

Dolenni
-------

* Mae'r llyfr Eneidiau gan Aled Jones Williams 2013, yn cynnwys cymeriad sy'n fyfyrwraig ifanc o Lerpwl ar drywydd hanes Alvin Langdon Coburn.
* Lleoliad Bedd Alvin Langdon Coburn
* YouTube, The Art of Photography
* Alvin Langdon Coburn ar Photogravure.com[*dolen marw*]
* Gwefan y National Media Museum Archifwyd 2011-01-07 yn y Peiriant Wayback.
* National Portrait Gallery - Coburn Archifwyd 2007-11-17 yn y Peiriant Wayback.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Alvin Langdon Coburn***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mike Weaver: *Alvin Langdon Coburn, Symbolist Photographer* NY, 1986, s. 6,20
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2015-01-23.
3. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-02-04. Cyrchwyd 2015-01-26.
4. ↑
5. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2015-01-23.
6. ↑