Canwr a chyfansoddwr o Sir Fôn ydy **Arfon Wyn** (ganwyd Awst 1952) sy'n adnabyddus am ffurfio a chanu gyda'r band Y Moniars ac ei waith yn dysgu plant mewn ysgolion anghenion arbennig.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Magwyd Arfon yng Ngwalchmai tan yn 5 oed ac yna yn nhŷ capel yn Llanfair Pwllgwyngyll, Ynys Môn. Mynychodd yr ysgol gynradd leol yno cyn symud i Ysgol David Hughes, Porthaethwy. Bu yng Ngholeg y Normal, Bangor yn astudio Addysg gan ennill gradd anrhydedd Dosbarth Cyntaf am ei astudiaeth o gerddoriaeth i blant a chanddynt anabledd dysgu. Bu hefyd yng Ngholeg Prifysgol Bangor Bala Bangor yn astudio diwinyddiaeth am dair blynedd. Yna yn 1976 aeth i weithio i Ysgol Arbennig Hafon Lôn, Y Ffor.

Cerddoriaeth
------------

Ffurfiodd grŵp o'r enw The Resurrection ar ddiwedd ei amser yn yr ysgol. Grŵp oedd yn canu caneuon "prog rock" yn Saesneg. Daeth y band i ben gyda dyddiau ysgol. Tra ym Mhrifysgol Bangor, ffurfiodd Yr Atgyfodiad, band cristnogol oedd yn cyfuno caneuon Roc eu naws gydag elfennau o neges Cristnogol yn y geiriau. Hwn oedd un o'r grwpiau roc trwm cyntaf yn y Gymraeg. Bu iddynt berfformio llawer ar y teledu ac yn yr Eisteddfodau Cenedlaethol yn y 1970au. Roedd Gwyndaf a Dafydd Roberts yn aelodau o'r Atgyfodiad ac aethant ymlaen i ffurfio y grwp gwerin Ar Log maes o law. Bu iddynt ryddhau un EP vinyl gyda cwmni Sain. Canmolwyd yr EP gan Gruff Rhys yn ei gasgliad o ganeuon ar y CD "Welsh Rarebit".

Wedi i'r Atgyfodiad ddod i ben fe ffurfwyd y grŵp gwerin roc Pererin gyda Charlie Goodall, Einion Williams ac Aneurin Owen. Roedd y band yn boblogaidd yn y sîn roc geltaidd ar ddiwedd y 1970au, gan berfformio yn Llydaw ac Iwerddon. Roeddynt yn perfformio yn aml yn yr Ŵyl Bangeltaidd yn Iwerddon ac mewn gwyliau gwerin arall. Ychydig o sylw gafodd Pererin yng Nghymru ar y pryd, ond ar ddiwedd y 1990au cafodd *Haul ar yr Eira*, sef albwm gyntaf Pererin, sylw blaenllaw yn y llyfr *3001 Record Collector Dreams#' gan Hans Pokora. Bu'n rhaid i'r albwm gael ei ail rhyddhau o dan label Eidalaidd 'AKARA' i ateb angen byd eang am y gwaith. Ail rhyddhawyd tair albwm arall gan Pererin hefyd, sef* Teithgan*,* Tirion Dir *ac* Yng Ngolau Dydd *yn dilyn llwyddiant* Haul ar yr Eira*, y tro yma ar label gwerin Sbaenaidd o'r enw 'Guerssen Records'.*

Daeth Pererin i ben ddiwedd yr wythdegau, a bu bwlch byr tan iddo ffurfio ei fand nesaf, Y Moniars. Y bwriad oedd creu band tebyg i'r The Pogues ond yn Gymraeg. Roedd blas mwy bywiog ar y gerddoriaeth y tro hwn, a buan yr enillodd y Moniars sylw fel un o fandiau byw mwyaf prysur Cymru. Hyd yma, maent wedi rhyddhau pum casgliad sef: *Fe Godwn Eto' (1992),* I'r Carnifal *(1993),* Y Gorau o Ddau Fyd *(1995),* Hydnoed Nain yn Dawnsio *(1996),* Methu Cadw ni Lawr *(1998),* Cae o Yd *(2001),* Harbwr Diogel *(2002),* Edrych ymlaen at Edrych yn Ôl *(2005),* Cyn i'r Haul fynd Lawr *(2011).*

Bu'r Moniars o'r cychwyn yn fand a roddodd gyfle i sawl cerddor ifanc, ac roedd *Harbwr Diogel* yn cynnwys caneuon gyda'r gantores Elin Fflur - bu Arfon Wyn yn canu gyda'i mam, Nest Llywelyn, flynyddoedd ynghynt yn y band Pererin. Roedd prif gân yr albym *Harbwr Diogel* eisoes wedi ennill Cân i Gymru, gwobr yr oedd Arfon Wyn wedi ei hennill yn barod gyda'r gân "Cae o Yd". Mae eu halbym ddiweddaraf *Edrych Ymlaen at Edrych yn Ôl* (2005) yn cynnwys llais y gantores Sara Mai o Langefni, a llu o gerddorion ifanc eraill.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Dewch i'r Wledd* (Curiad, 1993)
* *Pwy Wnaeth y Sêr Uwchben?* (Curiad, 1992)

Gweler hefyd
------------

* Cân i Gymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  3001 Record Collector Dreams Gwefan Amazon. 31-01-2010
2. ↑  Bywgraffiad Pererin. Gwefan Prog Archives.com 31-01-2010
3. ↑  Pedair Albym Pererin wedi eu ail Rhyddhau Gwefan Forcedexposure.com 31-01-2010
4. ↑  Arfon Wyn - Athro, Canwr a Chyfansoddwr BBC Lleol. 31-01-2010

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 7709149489118893810007
* LCCN: no2017059142

 |