Albert Jenkins (Rygbi'r Undeb)

Roedd **Albert Edward Jenkins** (11 Mawrth, 1895 - 7 Hydref, 1953) yn chwaraewr rygbi a fu'n chwarae i Glwb Rygbi Llanelli (y "Sgarlets") ac yn rhyngwladol dros Gymru rhwng 1919 a 1928. Bu Jenkins yn un o'r cefnwyr gorau i chware dros Lanelli gan gael ei gymharu ag arwyr diweddarach y Sgarlets megis Lewis Jones a Phil Bennett. Roedd Jenkins yn daclwr cryf ac yn rhedwr hynod o gyflym o ddechrau stond. Roedd hefyd yn giciwr ardderchog gyda'r naill droed a'r llall a gallai ergydio'r bêl dros hanner hyd y cae.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Jenkins yn Llanelli ym 1895 yn un o 7 o blant William Jenkins, gweithiwr yn y dociau, a Margaret ei wraig. Bu'n gweithio yn y gwaith tunplat ac yn y dociau; gwrthododd sawl cais i droi at rygbi'r gynghrair fel chwaraewr proffesiynol. Ym 1917 Priododd a Annie Sophia Rosser (1895-1945), bu iddynt 4 o blant, ond bu farw un yn ei fabandod.

Gyrfa rygbi
-----------

Dechreuodd Jenkins chwarae rygbi gyda thîm o'r enw *The Sand Lads* tua 1909; tîm ieuenctid yn ardal Llanelli a oedd yn chwarae eu gemau ar y traeth ar faes oedd wedi ei farcio gyda llinellau ar y tywod. Ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf ymunodd Jenkins â Chatrawd y Milwyr Traed Cymreig, gan chwarae ar ran tîm ei gatrawd.. Wedi dychwelyd o'r Rhyfel ym 1919 ymunodd â thîm hyn Llanelli, gan ddod yn arwr i'r clwb. Chwaraeodd dros Lanelli yn erbyn Seland Newydd ddwywaith gan golli ym 1924 ond gan eu curo 3-0 ym 1926.

### Gyrfa ryngwladol

Cynrychiolodd Jenkins ei wlad ar 14 achlysur, gan ennill ei gap cyntaf yn erbyn Lloegr ar 14 Ionawr 1920. Ei gêm orau oedd yr un yn erbyn Iwerddon ym 1920 lle bu'n gyfrifol am greu tri chyfle i'w gyd-chwaraewr Bryn Williams i sgorio ceisiadau, sgorio cais ei hun, cicio dau drosiad a chicio gôl adlam. Bu'n gapten ar y tîm cenedlaethol ar ddau achlysur.

* Lloegr 1920, 1923
* Ffrainc 1920, 1921, 1922, 1923
* Iwerddon 1920, 1923, 1928
* yr Alban 1920, 1921, 1923, 1928
* Seland Newydd 1924

Marwolaeth
----------

Wedi salwch hir bu farw yn Ysbyty Cyffredinol Dosbarth Llanelli ar 7 Hydref 1953 yn 58 mlwydd oed ac fe'i claddwyd ym *Mynwent y Box* gydag anrhydedd angladd dinesig gan Gyngor Fwrdeistref Llanelli ar 12 Hydref 1953.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Welsh Rugby Union player profiles[*dolen marw*]
2. ↑  Y Bywgraffiadur JENKINS, ALBERT EDWARD ( 1895 - 1953 ), adalwyd 22 Mai, 2016
3. ↑  ESPN *In many games he touched greatness* adalwyd 22 Mai, 2016
4. ↑  Yr Archif Genedlaethol, Cyfrifiad 1911 cyfeirnod RG14/32862 RG78PN1876 RD596 SD3 ED17 SN30; 28 Bryn Road Llanelly
5. ↑  Bedd y teulu ar 26:00 Munud o *Yr Wythnos - Albert Jenkins*  adalwyd 22 Mai 2016
6. ↑  Gareth Williams, *Jenkins, Albert Edward (1895–1953)*, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Jan 2011 adalwyd 23 Mai, 2016
7. ↑  Albert Jenkins : Rugby Player adalwyd 22 Mai 2016
8. ↑  3:10 Munud o *Yr Wythnos - Albert Jenkins*  adalwyd 22 Mai 2016
9. ↑  Smith (1980), pg 467.
10. ↑  Hanes Mynwent anghydffurfiol Llanelli Archifwyd 2016-06-09 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 23 Mai, 2016

Dolenni allanol
---------------

* **Rhaglen deledu**: *Yr Wythnos* yn Archif LlGC o ragleni HTV *Rhaglen am un o chwaraewyr rygbi gorau Llanelli a Chymru, Albert Jenkins. Mae nifer fawr o hen gefnogwyr rygbi y dref yn cael eu holi ond ychydig iawn ohonyn nhw sy'n medru cytuno ar hanes bywyd Albert!*
* **Llun**: Wales' Albert Jenkins on the attack, Wales v France, Swansea, February 24, 1923
* **Llun**: Albert Jenkins

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |