recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Actores Americanaidd yw **Barbara Barrie** (ganwyd 23 Mai 1931) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel mewn teledu a ffilm, ac fel nofelydd ac awdur plant.

Ganed **Barbara Ann Berman** yn Chicago lle mynychodd Brifysgol Texas, Austin.

Daeth i amlygrwydd ym 1964 gyda'i pherfformiad fel Julie yn y ffilm nodedig *One Potato, Two Potato*, yr enillodd Wobr yr Actores Orau amdani yng Ngŵyl Ffilm Cannes. Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Evelyn Stoller yn *Breaking Away*, a ddaeth ag enwebiad Gwobr Academi iddi am yr Actores Gefnogol Orau ym 1979 ac enwebiad Gwobr Emmy ym 1981 pan ail-adroddodd y rôl yn y gyfres deledu yn seiliedig ar y ffilm.

Ar y teledu efallai ei bod yn fwyaf adnabyddus am ei phortread, rhwng 1975 a 1978, o wraig y capten yn y sitcom ditectif o'r enw *Barney Miller*. Mae Barrie hefyd yn adnabyddus am ei gwaith yn y theatr, a derbyniodd enwebiad Gwobr Tony am yr Actores Nodwedd Orau (*Best Featured Actress*) mewn Sioe Gerdd ym 1971 am ei rôl fel Sarah yng Nghwmni Stephen Sondheim.

Magwraeth
---------

Ganwyd Barbara Ann Berman yn Chicago, Illinois, yn ferch i rieni Iddewig, Frances Rose (g. Boruszak) a Louis Berman. Symudodd y teulu i Texas pan oedd hi'n naw oed, lle cafodd ei magu yn Corpus Christi. Roedd ganddi un brawd, Geoffrey Melvin Berman (1924–1983). Ar ddechrau ei gyrfa actio, dewisodd "Barrie" fel ei henw llwyfan yn lle "Berman".

Graddiodd o Ysgol Uwchradd Hŷn Corpus Christi ym 1948 a mynychodd Goleg Del Mar ygan astudio newyddiaduraeth, ac yna trosglwyddodd i Brifysgol Texas yn Austin (UT-Austin), lle graddiodd gyda gradd Baglor yn y Celfyddydau Cain mewn Drama, ym 1952. Yna symudodd i Efrog Newydd i ddechrau ei gyrfa broffesiynol.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhyw: *Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol*. dyddiad cyrchiad: 4 Tachwedd 2018.
2. ↑  Dyddiad geni: "Barbara Barrie". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Barbara Barrie". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Barbara Barrie". *Discogs*. Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
3. ↑  Pfefferman, Naomi (25 Chwefror 2000). "Worshipping Suburbia". The Jewish Journal of Greater Los Angeles. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 Hydref 2006. Cyrchwyd 2006-12-13.
4. ↑  Barbara Barrie profile, filmreference.com; accessed 24 Tachwedd 2014.
5. ↑  Profile, familysearch.org; accessed 24 Tachwedd 2014.
6. ↑  No author. "Local girl in first starring role," *Corpus Christi Caller-Times*, 17 Chwefror 1957, tud. 7F.
Cyfrol gan Aled Sion Davies a Lynn Davies yw ***Aled a'r Fedal Aur*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Mae'n gyfrol yn y gyfres Stori Sydyn. Stori'r Pencampwr Paralympaidd, Aled Sion Davies yw hi. Enillodd fedal aur am daflu'r ddisgen a medal efydd am daflu'r siot yng Ngemau Paralympaidd Llundain 2012. Yn 21 mlwydd oed roedd yn un o'r athletwyr ieuengaf yn nhîm Prydain ac yn un o'r rhai mwyaf llwyddiannus.

Rhan o adolygiad Trefor Jones
-----------------------------

Mae'n sôn am ei uchelgais ac am siom fawr 2013. Esbonia'r dosbarthiadau gwahanol, y dylanwad mae nawdd yn ei gael ar berfformiadau a swyddogaeth y pwyllgor sy'n rheoli holl gampau'r athletwyr anabl. 

Disgrifia Aled yr amheuon a'r anawsterau wrth i gyffuriau a'r camddefnydd ohonynt amharu ar degwch y cystadlu. Cyfeiria'n benodol at ei brofiad yn Seland Newydd pan gafodd enillydd y fedal aur ei ddiarddel. Pwysleisia'r rheidrwydd i fod yn ofalus ac yn gyfrifol wrth ystyried cymryd meddyginiaeth o unrhyw fath. Mae'r stori hefyd yn ein tywys i wledydd ar hyd a lled y byd.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 1 Awst 2017.
Cantores o Gymraes yw **Alys Mair Williams** (ganwyd 1987). Mae'n canu caneuon pop gyda dylanwadau gwerin a jazz ac mae'n cynnwys riffiau byrfyfyr wrth ganu.

Bywgraffiad
-----------

Magwyd Alys yng Nghaernarfon ond cafodd ei geni yn Llanelwy. Stephen John Williams yw ei thad a gafodd ei fagu yn Llandudno ac Ann Llwyd Williams yw ei mam a gafodd ei magu ym Mangor, Mae gan Alys un brawd iau o’r enw Ifan Rhys Williams. Mae gan Alys efeilliaid ac mae wedi dyweddïo gyda Sion Jones ac yn priodi ym mis Gorffennaf 2019.

Alys yn Eiseddfod Caerdydd, 2018.
Alys yn Eiseddfod Caerdydd, 2018.
Aeth Alys i Ysgol Gynradd Y Gelli, Caernarfon ac yna i Ysgol Syr Hugh Owen, Caernarfon. Astudiodd lefel A yng Ngholeg Menai, Bangor ac aeth ymlaen i astudio Therapïau Amgen yn Lerpwl.

Mae Alys yn hoff iawn o ysgrifennu caneuon a hefyd yn hoff o goginio a chael ffrindiau draw am fwyd. Mae hefyd yn hoffi cadw yn heini a mynd i'r gampfa a mynd â’i chi Mati Mw am dro. Mae hefyd yn hoffi siopa hen ddillad ‘Vintage’ a tydi hi byth yn gadael y tŷ heb ruban yn ei gwallt.

Ymddangosiad ar *The Voice*
---------------------------

Aeth Alys ar raglen *The Voice* yn 2012 ond ni aeth drwodd i'r 'clyweliadau dall' oherwydd nerfau - teimlodd nad oedd wedi canu’n dda iawn. Aeth yn ôl y flwyddyn ganlynol, 2013 i brofi ei bod hi yn gallu gwneud yn well na’r flwyddyn gynt. Y flwyddyn honno fe wnaeth y pedwar barnwr droi ond dewisodd Alys y canwr Tom Jones fel ei mentor. Gwnaeth Alys lawer o ffrindiau ar raglen *The Voice* a daeth ymlaen yn dda iawn gyda'i mentor Tom Jones. Roedd Alys yn arfer bod yn nerfus iawn cyn canu ond ar ôl ymddangos ar y rhaglen llwyddodd i goresgyn ei nerfau gan fynd ymlaen i ganu ar raglenni a oedd yn cael eu darlledu yn fyw i filiynau o bobl, ac ennill bywoliaeth drwy ganu.

Caneuon
-------

Dros ei gyrfa mae Alys wedi ysgrifennu sawl cân:

* Dim ond
* Llwytha'r gwn
* Fy mhlentyn i
* Pan for nos yn hir
* Cymylau
* Gweld y byd mewn lliw
* Gerfydd fy nwylo gwyn
* Synfyfyrio
* Lle ma dy galon
* Un seren
* Don't mind
* Llonydd
* Celwydd
* Do wrong
* Multigold
* Lliwiau
* Hawl i fyw
* Is this love
* Blodau papur
* Llygad Ebrill
* Tyrd ata i

Yn 2019 roedd yna albwm newydd ar ei ffordd. Cyhoeddwyd y caneuon yma ar gael ar wefannau Youtube, Spotify, Google play music ac Deezer.

Dolenni allanol
---------------

* Alys Williams ar Twitter
* Alys Williams ar Facebook
Mae **Ben Tirran - Wester Watery Knowe** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO349782.

Enw'r fam fynydd ydy Ben Tirran.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Ben Tirran - Wester Watery Knowe yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Adfeilion plasdy Aberpergwm (2010)
Plasdy yng Nglyn Nedd yw **Aberpergwm**, a fu'n un o ganolfannau diwylliannol mawr Morgannwg am ganrifoedd ac a fu'n enwog am ei nawdd i'r beirdd ac am ei gasgliad o lawysgrifau.

Hanes
-----

Roedd Aberpergwm yn gyrchfan i'r beirdd a chedwir ar glawr canu mawl i bedair cenhedlaeth o'i benteuluoedd. Diau fod y traddodiad nawdd yno yn hŷn, ond y noddwr hysbys cyntaf oedd Rhys ap Siancyn (bl. 1430-50). Roedd Rhys yn medru olrhain ei achau yn ôl i Einion ap Collwyn, pennaeth o Wynedd a symudodd gyda'i wŷr i Forgannwg yn yr 11g; roedd ei ddisgynyddion yn cynnwys noddwyr a beirdd ledled Morgannwg. Y noddwr pwysicaf yn Aberpergwm oedd ŵyr Rhys ap Siancyn, sef Rhys ap Siôn.

Canodd y rhan fwyaf o feirdd canoloesol hysbys Morgannwg i deulu Aberpergwm. Roedd y beirdd hyn yn cynnwys Iorwerth Fynglwyd a Deio ab Ieuan Du. Daw'r llinell adnabyddus honno am y Ddraig Goch mewn cywydd gan Deio ab Ieuan Du i ddiolch i Siôn ap Rhys o Aberpergwm am darw coch; y tarw yw'r "ddraig" (trosiad am ryfelwr). Dyma'r cwpled am y "ddraig" (a'r fuwch sy'n ei disgwyl) sy'n dangos fel y cafodd y llinell enwog ei thynnu allan o'i gyd-destun:

Y ddraig goch ddyry cychwyn
Ar ucha'r llall ar ochr llwyn.
Gwyddys fod Aberpergwm yn gartref i gasgliad pwysig o lawysgrifau Cymraeg a Lladin. Mae un o gerddi Guto'r Glyn i Rhys ap Siancyn yn cyfeirio at "gronicl" (Brut y Tywysogion, efallai), bucheddau'r seintiau, llyfrau achau, trioedd, chwedlau a rhai o weithiau'r Gogynfeirdd, yn cynnwys cerddi Cynddelw Brydydd Mawr.

Erbyn y 18fef ganrif roedd Aberpergwm yn gartref i Rees Williams (m. 1812). Mae lle i ystyried mai ef oedd yr olaf yng Nghymru i gyflogu bardd teulu, sef Dafydd Nicolas.

Ar ôl cyfnod fel ysgol breifat, llosgwyd y plasdy rywbryd ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Mae'n adfail erbyn hyn.

*Brut Aberpergwm*
-----------------

Daeth Aberpergwm yn enw cyfarwydd yng Nghymru a'r tu hwnt yn y 19eg ganrif diolch i un o ffugiadau mawr Iolo Morganwg. Lluniodd fersiwn honedig o *Frut y Tywysogion* a'i alw yn *Frut Aberpergwm*. Seiliodd Iolo ei ffugwaith ar lawysgrif ddilys a fu'n eiddo teulu Aberpergwm, ond newidiodd y testun yn sylweddol ac ychwanegu deunydd o'i ben a'i bastwn ei hun. Tadogodd y cyfan ar Garadog o Lancarfan. Fel gweddill ffugiadau llenyddol a hynafiaethol Iolo, mae'r cronicl yn rhoi lle amlwg iawn i Forgannwg yn hanes Cymru'r Oesoedd Canol. Cafodd ei argraffu yn y *Myvyrian Archaiology of Wales*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Caerdydd, 1948), tud. 3-4 *et seq.*.
2. ↑  A. Eleri Davies (gol.), *Gwaith Deio ab Ieuan Du a Gwilym ab Ieuan Hen* (Caerdydd, 1992).
3. ↑  G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Caerdydd, 1948), tud. 21.
4. ↑  G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Caerdydd, 1948), tt.3-4, 8.
Pentref glan-môr yng nghymuned Saint-y-brid, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Aberogwr** (Saesneg: *Ogmore-by-Sea*). Gorwedd tua 3 milltir i'r de o dref Pen-y-bont ar Ogwr ger aber Afon Ogwr ym Môr Hafren.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jane Hutt (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Alun Cairns (Ceidwadwr).

Yr arfordir
-----------

Mae'r traeth, sy'n dywodlyd pan fo'r llanw allan, yn cynnig golygfa dros Graig y Sger allan yn y môr ac i arfordir Dyfnaint a Gwlad yr Haf ar dywydd braf. Ar ochr arall yr aber gellir gweld tywynod Merthyr Mawr. Mae'r arfordir creigiog yn atynnu dringwyr a cheir nifer o ffosilau yn y graig.

Bu'r arfordir hwn yn ddrwgenwog am longdrylliadau yn y gorffennol. Aeth nifer o longau i ddinistr ar Graig y Sger, crib isel o gerrig ysgythrog a orchuddir gan y môr pan fo'r llanw i mewn. Ar un adeg bu Aberogwr yn un o'r llefydd yng Nghymru lle arferai rhai o'r trigolion gamarwain llongau trwy chwifio llusernau a'u harwain felly i longdryllio ar y cregiau er mwyn eu hysbeilio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Enwau Lleoedd Safonol Cymru", Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 26 Ebrill 2023
2. ↑  British Place Names; adalwyd 25 Ebrill 2023
3. ↑  Gwefan Senedd Cymru
4. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
*Gofal: ceir mynydd arall o'r enw Benvane (821m).*
Mae **Ben Vane** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN277098. Mae'n un o Alpau Arrochar ac yn cael ei ysturied fel Munro.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Ben Tirran - The Snub** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO335757. Ceir carnedd ar y copa. Y fam fynydd ydy Ben Tirran.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Ben Tirran - The Snub yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Fhada** neu **Ben Attow** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Duich i Cannich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH018192. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Mae'r daith orau i ben y mynydd yn cychwyn o Morvich i'r gogledd-orllewin.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Luibhean** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN242079. Mae'n un o Alpau'r Arrochar yn Ucheldir Argyll, wedi'i leoli i ochr ogleddol Glen Croe, rhwng Loch Long (Swydd Dunbarton) a Loch Fyne yn y gorllewin.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-09-24 yn y Peiriant Wayback.
* Gwefan Saesneg Munro Magic

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Abernant (gwahaniaethu).*
Pentref ger Aberdâr yn Rhondda Cynon Taf yw **Aber-nant**. Yn Saesneg tueddir i ddefnyddio'r sillafiad "Abernant", a arferid gynt yn Gymraeg cyn y safoni a fu ar sillafiadau enwau lleoedd Cymru yn 1957. Saif Aber-nant i'r de-ddwyrain o Aberdâr, yng Nghymoedd De Cymru. Pentref glofaol ydoedd a gafodd ei sefydlu yn 1801 pan sefydlwyd gwaith haearn yn Aberdâr. Ymhlith y tai cyntaf i'w codi yno roedd *Little Row* a *Moss Place*.

Mae strydoedd Aber-nant yn adlewyrchu pwysigrwydd y diwydiant glo a dur yn yr ardal yn y 19eg ganrif gydag enwau'r strydoedd yn brawf o hynny: *Engineer's Row*, *Foreman's Row* a *Collier's Row* ayb.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Llifogydd yn y pentref yn Rhagfyr 1912. |

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Vikki Howells (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Beth Winter (Llafur).

Gorsaf reilffordd
-----------------

Agorwyd Gorsaf Reilffordd Aber-nant yn 1854 ar hyd Dyffryn Nedd a hyd at Merthyr Tudful.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Comisiynydd y Gymraeg;[*dolen marw*] 
Cyrchwyd 12 Awst 2020
2. ↑  [ Rhestr o Enwau Lleoedd: A Gazetteer of Welsh Place-names. Pwyllgor Iaith a Llenyddiaeth Bwrdd Gwybodau Celtaidd Prifysgol Cymru. 1996. (Argraffiad Cyntaf: 1957). Golygwyd gan Elwyn Davies (1912-1994). ISBN 0708310389.]
3. 1 2  "Abernant". Rhondda Cynon Taff Library. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-18. Cyrchwyd June 7, 2010.
4. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
5. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Rhondda Cynon Taf**

**Trefi**  

Aberdâr  **·** Aberpennar  **·** Glynrhedynog  **·** Llantrisant  **·** Pontypridd  **·** Y Porth  **·** Tonypandy  **·** Treorci
  
**Pentrefi**  

Aberaman  **·** Abercwmboi  **·** Abercynon  **·** Abernant  **·** Y Beddau  **·** Blaenclydach  **·** Blaencwm  **·** Blaenllechau  **·** Blaenrhondda  **·** Brynna  **·** Brynsadler  **·** Cefn Rhigos  **·** Cefnpennar  **·** Cilfynydd  **·** Coed-elái  **·** Coed-y-cwm  **·** Cwmaman  **·** Cwm-bach  **·** Cwm Clydach  **·** Cwmdâr  **·** Cwm-parc  **·** Cwmpennar  **·** Y Cymer  **·** Dinas Rhondda  **·** Y Ddraenen Wen  **·** Efail Isaf  **·** Fernhill  **·** Ffynnon Taf  **·** Y Gelli  **·** Gilfach Goch  **·** Glan-bad  **·** Glyn-coch  **·** Glyn-taf  **·** Y Groes-faen  **·** Hirwaun  **·** Llanharan  **·** Llanhari  **·** Llanilltud Faerdref  **·** Llanwynno  **·** Llwydcoed  **·** Llwynypïa  **·** Y Maerdy  **·** Meisgyn  **·** Nantgarw  **·** Penderyn  **·** Pendyrus  **·** Penrhiw-ceibr  **·** Penrhiw-fer  **·** Penrhys  **·** Pentre  **·** Pentre'r Eglwys  **·** Pen-yr-englyn  **·** Pen-y-graig  **·** Pen-y-waun  **·** Pont-y-clun  **·** Pont-y-gwaith  **·** Y Rhigos  **·** Rhydyfelin  **·** Ton Pentre  **·** Ton-teg  **·** Tonyrefail  **·** Tonysguboriau  **·** Trealaw  **·** Trebanog  **·** Trecynon  **·** Trefforest  **·** Trehafod  **·** Treherbert  **·** Trehopcyn  **·** Trewiliam  **·** Tynewydd  **·** Wattstown  **·** Ynys-hir  **·** Ynysmaerdy  **·** Ynysybŵl  **·** Ystrad Rhondda
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn clochog clecian** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar clochog clecian) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Psophodes olivaceus***; yr enw Saesneg arno yw *Eastern whipbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. olivaceus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r aderyn clochog clecian yn perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn dreingwt Spalding | Orthonyx spaldingii |  |
|
| Aderyn dreingwt Temminck | Orthonyx temminckii |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn clochog clecian** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Ben Nevis - Carn Dearg (copa de-orllewinol)** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN155701.

Y fam fynydd ydy Ben Nevis. Mae ganddo ddau is-gopa o'r un enw, ac er mwyn gwahaniaethu rhyngddynt gelwir y naill yn dde-orllewin (1,221 m) a'r llall (hwn) yn ogledd orllewin. Ceir bryncyn llawer llai hefyd o'r enw Meall an t-Suidhe - i'r gorllewin o Ben Nevis.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn dail talcen aur** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar dail talcen aur) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chloropsis aurifrons***; yr enw Saesneg arno yw *Golden-fronted leafbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dail (Lladin: *Irenidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. aurifrons*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r aderyn dail talcen aur yn perthyn i deulu'r Adar Dail (Lladin: *Irenidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn cefnlas bychan | Irena puella |  |
|
| Aderyn cefnlas mantellddu | Irena cyanogastra |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn dail talcen aur** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ardal Aetolia.
Ardal o Wlad Groeg ar lan ogleddol Gwlff Corinth yw **Aetolia**. Erbyn heddiw mae'n rhan o dalaith Aetolia-Acarnania. Yn draddosiadol, fe'i henwyd ar ôl Aetolus, mab Endymion.

Yn y gorllewin, mae Afon Achelous yn gwahanu Aetolia oddi wrth Acarnania, tra yn y goledd mae'n ffinio ar Epirus a Thessalia ac yn y dwyrain ar Locris. Yn y cyfngod clasurol, roedd yn cael ei wahani i **Hen Aetolia** yn y gorllewin ac **Aetolia Newydd** yn y dwyrain. Roedd yn ardal wyllt a mynyddig, a daeth yn enwog ym mytholeg Roeg fel lleoliad hela Baedd Calydonia.

Y boblogaeth wreiddiol oedd y Curetes a'r Leleges, ond dywedir i Roegaid o Elis, dan arweiniad Aetolus, ymsefydlu yno. Bu gan yr Aetoliaid rhan yn Rhyfel Caerdroea dan eu brenin, Thoas.

Sefydlasant Gynghrair Aetolia yn gynnar, a daeth i fod yn rym milwrol yng Ngroeg, gan wrthwynebu Macedon a Chynghrair Achaea. Yn wahanol i Gynghrair Achaea, gwneid gwahaniaeth rhwng aelodau llawn a chyngheiriad oedd dan reolaeth yr aelodau llawn. Byddai'r cynghrair yn cyfarfod bob dwy flynedd, gyda gemau yn cael eu cynnal.

Ochrodd yr Aetoliaid gyda Antiochus III, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd, yn erbyn Gweriniaeth Rhufain, a phan orchfygwyd Antiochus gan y Rhufeiniaid yn 189 CC, daethant dan reolaeth Rhufain. Yn 146 CC, daeth Aetolia yn rhan o dalaith Rufeinig Achaea.

Pobl enwog o Aetolia
--------------------

* Aitolos (mytholegol)
* Andraemon
* Thoas, yn ystod Rhyfel Caerdroea
* Alexander Aetolus (tua 280 CC), bardd
* Damocritus, cadridog yn ystod Rhyfel Aetolia
* Nicolaus o Aetolia, cadfridog Helenistaidd
* Theodotus o Aetolia, cadfridog Helenistaidd
* Cosmas o Aetolia (1714 - 1779), mynach

Bu'r bardd Nicandros yn byw yno am gyfnod hir hefyd.
Mae **Ben Vane - Beinn Dubh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN274115. Gan mai hyd lwybrau'r fam fynydd Ben Cane mae'r rhan fwyaf o gerddwyr yn ei deithio, mae Beinn Dubh, fel arfer, yn dawel fel y bedd.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Tarsuinn** yn gopa mynydd rhwng Glen Rosa to the east and Glen Iorsa i'r gorllewin, ar Ynys Arran yn yr Alban; cyfeiriad grid NR960412. Ceir mynydd arall o'r un enw yn *Wester Ross*. Gelweir y math hwn o fynydd yn Corbett.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Ynys Arran
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Ynysoedd Heledd
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gweinidog, newyddiadurwr, cyfieithydd a phrifardd yw'r Parchedig **Aled Gwyn** (22 Awst 1940).

Bywyd cynnar
------------

Ganed D Aled Gwyn Jones yng Nghastell Newydd Emlyn, Ceredigion, yr ifancaf o Fois Parc Nest. Fe'i magwyd ar y fferm gan ei rieni Gwenni (Gwendolen) a Gwyn Jones. Hyfforddodd ar gyfer y weinidogaeth yn Aberystwyth ac Abertawe a graddiodd yn 1963.

Gyrfa
-----

Cychwynnodd fel gweinidog ifanc yn Eglwys Henllan Amgoed ym mis Medi 1966. Gwasanaethodd hefyd fel cynghorydd sir dros Blaid Cymru. Symudodd i Gapel Soar Maesyrhaf, Castell-nedd yn 1976.

Aeth ymlaen i ddod yn newyddiadurwr gyda BBC Radio Cymru.

Cafodd ei goroni yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergele 1995 gan ei frawd John Gwilym Jones a oedd yn Archdderwydd ar y pryd. Ysbrydolwyd ei gerdd "Melodiau" gan y brofedigaeth o golli ei wyres, Gwennan.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod â'r ddarlledwraig Menna Gwyn (1941–2006) hyd ei marwolaeth. Mae ganddynt ddau o blant, Non a Rolant.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Aled Gwyn - Gwestai Penblwydd. BBC Cymru (20 Awst 2017). Adalwyd ar 27 Awst 2020.
2. ↑   David Edward Pike (15 Ebrill 2017). The Story of Henllan and Her Ministers. Adalwyd ar 27 Awst 2020.
3. ↑  *Yr ifanc a ŵyr? Prifeirdd*  , BBC Cymru Fyw, 6 Ebrill 2016.  Cyrchwyd ar 27 Awst 2020.
4. ↑  *O gartref i'r Goron a'r Gadair.*  , Daily Post, 22 Rhagfyr 2007.  Cyrchwyd ar 28 Awst 2020.
5. ↑  *Menna Gwyn yn marw*  , BBC Cymru, 6 Ebrill 2006.  Cyrchwyd ar 27 Awst 2020.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn dail gwyrdd mawr** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar dail gwyrdd mawr) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chloropsis sonnerati***; yr enw Saesneg arno yw *Greater green leafbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dail (Lladin: *Irenidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. sonnerati*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r aderyn dail gwyrdd mawr yn perthyn i deulu'r Adar Dail (Lladin: *Irenidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn cefnlas bychan | Irena puella |  |
|
| Aderyn cefnlas mantellddu | Irena cyanogastra |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn dail gwyrdd mawr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn gwrychog bronddu** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar gwrychog bronddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Notharchus pectoralis***; yr enw Saesneg arno yw *Black-breasted puffbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. pectoralis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aderyn gwrychog bronddu yn perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn gwrychog adeinwennol | Chelidoptera tenebrosa |  |
|
| Aderyn gwrychog llwytgoch | Hypnelus ruficollis |  |
|
| Aderyn gwrychog penddu | Bucco noanamae |  |
|
| Aderyn gwrychog torchog y Dwyrain | Malacoptila striata |  |
|
| Lleian wynebwen | Hapaloptila castanea |  |
|
| Mynach bach | Micromonacha lanceolata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn gwrychog bronddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn gwrychog torchfrown** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar gwrychog torchfrown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Notharchus ordii***; yr enw Saesneg arno yw *Brown-banded puffbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. ordii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r aderyn gwrychog torchfrown yn perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn gwrychog adeinwennol | Chelidoptera tenebrosa |  |
|
| Aderyn gwrychog llwytgoch | Hypnelus ruficollis |  |
|
| Aderyn gwrychog penddu | Bucco noanamae |  |
|
| Aderyn gwrychog torchog y Dwyrain | Malacoptila striata |  |
|
| Lleian wynebwen | Hapaloptila castanea |  |
|
| Mynach bach | Micromonacha lanceolata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn gwrychog torchfrown** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Beinn Mholach - Beinn Bhoidheach** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN567655. Enw'r fam fynydd ydy Beinn Mholach.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
The red woman
Mae **Alfred Freddy Krupa** (Krūppa) Barwn 1af de Krupa GCCR (ganwyd 14 Mehefin 1971) yn bensaer cyfoes Croateg, prif ddrafftydd, ffotograffydd celf ac athro celf.

Krupa, y paentiwr, wrth ei waith.
Alfred Freddy Krupa wrth ei waith (olew ar gynfas)
Fe'i ganwyd yn Karlovac, Iwgoslafia.

Teulu
-----

Mae gan ei deulu gryn amrywiaeth o ran ethnigrwydd, ac maent ers rhai cenedlaethau'n ymwneud â'r celfyddydau gweledol. Roedd ei daid a'i nain o Wlad Pwyl ac yn perthyn i deulu'r Oppenheim. Arddangoswyd gwaith ei daid Alfred Krupa yn Topusko yn 1944, ac roedd yn un o sefydlwyr Mudiad Celf Gwrthffasgaidd Croatia a Chymdeithas Ddyfrlliw Iwgoslafia.

Enwogrwydd
----------

Mae'n arlunydd eitha poblogaidd, yn bennaf am ei waith inc, ac am ei ffotograffau. Fe'i rhestrwyd fel un o brif arlunwyr y byd yn y *Who's Who in American Art* (36ed rhifyn).

Ffeithiau
---------

Mae Krupa yn gwisgo Vintage Awtomatig Omega Seamaster 1970 (Sgwâr Wyneb) er 1986. Mae yn ei deulu ers bron i 50 mlynedd, a oedd gynt yn eiddo i'w arlunydd a dyfeisiwr enwog Alfred Krupa Sr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  .
2. ↑
3. ↑
4. 1 2
5. ↑
6. ↑
7. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 305600435
* LCCN: no2017000688
* ISNI: 0000 0004 2156 4702
* GND: 106052757X
* ResearcherID: AAE-4008-2020
* ULAN: 500355803

 |
*Ceir sawl Beinn Mhòr; mae'r erthygl ganlynol yn cyfeirio at y mynydd yn Ne Uist.*

Mae **Beinn Mhor** (neu **Beinn Mhòr**) yn gopa mynydd a geir ar Uibhist a Deas (De Uist) yn yr Alban; cyfeiriad grid NF808310. Heb os, dyma fynydd uchaf yr ynys.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Ynysoedd Heledd
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Tardda **Afon Cleddau Ddu** (ffurf amgen: *Cleddy Ddu*) ar lethrau Mynydd Preselau ym Mlaencleddau ym mhlwyf Mynachlog-ddu, a llifa tua'r de-orllewin heibio Llawhaden. Mae'n rhan o Afon Cleddau. Gwelir effaith o llanw ger Pont Canaston. Ymuna a'r afon Cleddau Wen ym Mhwynt Picton.

Mae aber Daugleddau yn ddwfn ac yn harbwr naturiol da; gall tanceri olew o 300,000 tunnell a mwy ei ddefnyddio. Oherwydd hyn, adeiladwyd nifer o burfeydd olew yma.

Cadwraeth
---------

Mae Afon Cleddau Ddu wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (*SSSI*) ers 24 Mawrth 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 372.38 hectar. Gyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau biolegol er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd biolegol fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyfeiriadau
-----------

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Vilgot Sjöman yw ***Alfred*** a gyhoeddwyd yn 1995. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Alfred*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Vilgot Sjöman a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Karin Rehnqvist. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rita Russek, Björn Gustafson, Robert Gustafsson, Féodor Atkine, János Gosztonyi, Jarl Kulle, Ági Margitai, Heio von Stetten, Sven Wollter, Manuel Bonnet, Viveka Seldahl, Yves Jacques, Sif Ruud, Bertil Norström a Tomas Bolme. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1995. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Braveheart* sef ffilm gan Mel Gibson am yr Alban a rhyfel annibyniaeth y genedl, dan arweiniad William Wallace, yn erbyn y goresgynwyr Seisnig o Loegr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Vilgot Sjöman ar 2 Rhagfyr 1924 yn Stockholm a bu farw yn yr un ardal ar 23 Awst 2014. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1948 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Califfornia, Los Angeles.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Vilgot Sjöman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 491 |  | Sweden | Swedeg | 1964-03-16 |
| En Handfull Kärlek |  | Sweden | Swedeg | 1974-01-01 |
| *Ett äktenskap i kris* |  | Sweden |  |  |
| Ingmar Bergman Gör En Film |  | Sweden | Swedeg | 1962-01-01 |
| Jag Är Nyfiken – En Film i Blått |  | Sweden | Swedeg | 1968-01-01 |
| Jag Är Nyfiken – En Film i Gult |  | Sweden | Swedeg | 1967-01-01 |
| Lyckliga Skitar |  | Sweden | Swedeg | 1970-01-01 |
| Stimulantia |  | Sweden | Swedeg | 1967-01-01 |
| Syskonbädd 1782 |  | Sweden | Swedeg | 1966-01-01 |
| Älskarinnan |  | Sweden | Swedeg | 1962-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn clochog tincian** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar clochog tincian) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Psophodes occidentalis***; yr enw Saesneg arno yw *Chiming wedgebill*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. occidentalis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r aderyn clochog tincian yn perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn dreingwt Spalding | Orthonyx spaldingii |  |
|
| Aderyn dreingwt Temminck | Orthonyx temminckii |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn clochog tincian** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Grŵp ethnig Germanaidd o dras Iseldiraidd yn bennaf yw'r **Affricaneriaid** sydd yn frodorol i Dde Affrica ac yn siarad yr iaith Affricaneg. Maent yn disgyn o'r Boeriaid, ffermwyr a ymsefydlodd yn Nhrefedigaeth y Penrhyn yn ail hanner yr 17g.

Sefydlwyd y wladfa barhaol gyntaf gan y Vereenigde Oost-Indische Compagnie yn neheudir Affrica ym 1652, ar Benrhyn Gobaith Da, dan arweiniad Jan van Riebeeck. Anogwyd i Iseldirwyr ac Ewropeaid eraill ymfudo i'r wladfa, ac erbyn 1707 roedd 1,779 o bobl yno. Mae trwch y llinach Affricaneraidd yn disgyn o'r boblogaeth hon. Ychwanegwyd at y niferoedd hefyd gan Hiwgenotiaid a ffoes o Ffrainc i Dde Affrica, a chan setlwyr Almaenig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Boer (people). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 12 Tachwedd 2021.

Darllen pellach
---------------

* W. A. de Klerk, *The Puritans in Africa: A Story of Afrikaner-dom* (Llundain: R. Collins, 1975).
* Allen Drury, *A Very Strange Society: A Journey to the Heart of South Africa* (Efrog Newydd: Trident, 1967).
* H. Giliomee, *The Afrikaner: Biography of a People* (Tref y Penrhyn: Tafelberg, 2003).
* D. Harrison, *The White Tribe of Africa: South Africa in Perspective* (Johannesburg: Macmillan, 1981).
* I. Wilkins ac H. Strydom, *The Super-Afrikaners. Inside the Afrikaner Broederbond* (Johannesburg: Jonathan Ball, 1978).
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn gwrychog barfog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar gwrychog barfog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Malacoptila panamensis***; yr enw Saesneg arno yw *White-whiskered puffbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. panamensis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Teulu
-----

Mae'r aderyn gwrychog barfog yn perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn gwrychog adeinwennol | Chelidoptera tenebrosa |  |
|
| Aderyn gwrychog llwytgoch | Hypnelus ruficollis |  |
|
| Aderyn gwrychog penddu | Bucco noanamae |  |
|
| Aderyn gwrychog torchog y Dwyrain | Malacoptila striata |  |
|
| Lleian wynebwen | Hapaloptila castanea |  |
|
| Mynach bach | Micromonacha lanceolata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn gwrychog barfog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn gwrychog brych** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar gwrychog brychion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nystalus striolatus***; yr enw Saesneg arno yw *Striolated puffbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. striolatus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r aderyn gwrychog brych yn perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn gwrychog adeinwennol | Chelidoptera tenebrosa |  |
|
| Aderyn gwrychog llwytgoch | Hypnelus ruficollis |  |
|
| Aderyn gwrychog penddu | Bucco noanamae |  |
|
| Aderyn gwrychog torchog y Dwyrain | Malacoptila striata |  |
|
| Lleian wynebwen | Hapaloptila castanea |  |
|
| Mynach bach | Micromonacha lanceolata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn gwrychog brych** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn gwrychog hanner torchog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar gwrychog hanner torchog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Malacoptila semicincta***; yr enw Saesneg arno yw *Semicollared puffbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. semicincta*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aderyn gwrychog hanner torchog yn perthyn i deulu'r Adar Gwrychog (Lladin: *Bucconidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn gwrychog adeinwennol | Chelidoptera tenebrosa |  |
|
| Aderyn gwrychog llwytgoch | Hypnelus ruficollis |  |
|
| Aderyn gwrychog penddu | Bucco noanamae |  |
|
| Aderyn gwrychog torchog y Dwyrain | Malacoptila striata |  |
|
| Lleian wynebwen | Hapaloptila castanea |  |
|
| Mynach bach | Micromonacha lanceolata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn gwrychog hanner torchog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*