Llenor a newyddiadurwr yn yr iaith Wyddeleg (yn bennaf) oedd **Pádraic Ó Conaire** (28 Chwefror 1882 – 6 Hydref 1928). Roedd yn frodor o Galway, gorllewin Iwerddon. Fe'i ystyrir yn un o ffigurau mwyaf llenyddiaeth Wyddeleg yr 20g.

Ei fywyd
--------

Ganwyd Ó Conaire yn fab hynaf i dafarnwr yn Galway. Trist fu hanes y teulu; bu farw'r rhieni cyn i'r bachgen gyrraedd 12 oed. Aeth ef a'i frodyr i fyw gyda'u hewythr yn Gairbh-Eanach, Ros Muc, Conamara. Tyfodd i fyny yn yr ardal wledig honno a daeth i fesitrioli'r Wyddeleg; pur Saesneg ei haith oedd tref Galway ond roedd Ros Muc yn rhan o'r Gaeltacht a'r iaith yn fyw ar dafod leferydd.

Yn 1899 aeth i weithio fel clerc i'r Bwrdd Addysg yn Llundain. Yno daeth i gysylltiad â'r *Conradh na Gaedhilge* (Cynghrair y Wyddeleg) a dechreuodd lenydda. Pan ddechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1914 penderfynodd Pádraic ddychwelyd i Iwerddon a cheisio ennill ei damaid trwy lenydda yn yr iaith a garai.

Treuliodd weddill ei oes yn ei wlad enedigol yn crwydro'r wlad. Daeth i arfer â thlodi a chaledi ond roedd yn benderfynol o gyfrannu at lenyddiaeth ei wlad. Daeth yn gymeriad adanbyddus ledled Iwerddon ond er iddo gyhoeddi sawl cyfrol o straeon byrion ni chafodd lwyddiant ariannol. O'r diwedd, yn 1928, penderfynodd fynd i Riga, prifddinas Latfia, efallai am fod yr holl sôn am y Chwyldro yn Rwsia wedi gafael yn ei ddychymyg a'i gyffroi. Byr fu ei arosiad yno a phan ddychwelodd i Ddulyn syrthiodd yn sâl yn ddirybudd. Bu farw yn Ward y Tlodion yn Ysbyty Richmond ar y chweched o Hydref y flwyddyn honno. Y cwbl a gafwyd yn ei feddiant oedd pibell, owns o faco ac afal.

Ei waith
--------

Yn ei straeon byrion mae dylanwad llenyddiaeth Ffrangeg a llenyddiaeth Saesneg yn amlwg. Mae'n bosibl ei gymharu â Maupassant. Sgwennai am y cefn gwlad, y trefi a'r pentrefi, Llundain a gwledydd tramor. Roedd ei destun a'i arddull yn chwa o awyr iach yn llenyddiaeth Wyddeleg y cyfnod, oedd yn drwm dan ddylanwad y chwedlau gwerin a wastad ynghlwm wrth yr Iwerddon wledig. Un nofel yn unig a gyhoeddodd, sef *Deoraidheacht* ('Ar wasgar') yn 1910.

Llyfryddiaeth
-------------

### Llyfrau Ó Conaire

* *An Scoláire Bocht, agus scéalta eile*, 1904
* *Nora Mharcais Bhig*, 1906
* *Deoraidheacht*, 1910
* *An Scoláire Bocht, agus scéalta eile*, 1913
* *An Chéad Chloch*, 1914
* *Seacht mBua an Éirí Amach*, 1918
* *An Crann Géagach*, 1919
* *Tír na n Íontais*, 1919
* *Béal an Uaignis*, 1921
* *Siol Éabha*, 1921
* *An Chinniúint*, 1924
* *Eachtraí Móra ón ár Stair*, 1924
* *Trí Truaighe na Scealaíochta*, 1924
* *Mór thimpeall na hÉireann, ar muir*, 1925
* *Fearfeasa Mac Feasa*, 1930
* *Brian Óg*
* *Beagnach Fíor*
* *Cubhair na dTonn*
* *Scéalta an tSáirsint Rua*
* *Seoigheach an Ghleanna*
* *M'asal Beag Dubh*

### Cyfieithiadau Cymraeg

* *Storïau ac Ysgrifau gan Pádraic Ó Conaire*, Trosiadau o'r Wyddeleg gan J. E. Caerwyn Williams (Y Clwb Llyfrau Cymreig, 1949)
* *Ystoriau Byr o'r Wyddeleg gan Pádraic Ó Conaire*, cyf. Tomás Ó Cléirigh a David Myrddin Lloyd (Llandysul, 1934)

Dolenni allanol
---------------

* Tom Kenny, "Ó Conaire — an fear", *Galway Advertiser*, 23 Chwefror 2007. Erthygl fer gyda llun prin o'r awdur.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 13733605
* LCCN: n85041682
* ISNI: 0000 0001 1597 8923
* GND: 11905728X
* SUDOC: 081074573
* NKC: xx0020950

 |