Pypedwr Americanaidd oedd **James Maury** "**Jim**" **Henson** (24 Medi, 1936 – 16 Mai, 1990) a greodd sioeau poblogaidd fel y Muppets, a pherfformiodd ar *Sesame Street* a *The Muppet Show*. Mae'n bosibl taw Henson yw'r pypedwr mwyaf llwyddiannus erioed. Ceisiodd foderneiddio pypedwaith ag arbenigedd technegol i'w addasu i'r sgrîn, a defnyddio pypedau fel modd o adrodd straeon.

Y dyddiau cynnar
----------------

Ganwyd Henson yn Greenville, Mississippi, ar 24 Medi 1936 a chafodd ei fagu yn Leland, Mississippi, gan deulu o Seientiaid Cristnogol. Agronomegwr oedd ei dad oedd yn gweithio i Adran Amaeth yr Unol Daleithiau. Symudodd y teulu i Maryland a phan oedd Jim ym Mhrifysgol Maryland cafodd ei hurio gan sianel deledu leol i gynhyrchu rhaglen fer o'r enw *Sam and Friends*. Cyd-weithiodd â Jane Nebel, myfyrwraig, a phriododd y ddau ym 1959. Cafodd y ddau, bump o blant cyn iddynt wahanu ym 1986, ond ni wnaethont ysgaru a pharhaodd y berthynas yn glos hyd at ei farwolaeth.

Gyrfa
-----

Creodd Jim byped o froga ym 1956 ac fe'i enwodd yn "Kermit the Frog" ar ôl ffrind o'i blentyndod. Creodd ragor o 'Muppets', sef cyfansoddair o *marionette* a *puppet*, o rwber a brethyn, ac oedd yn gallu dangos emosiwn yn well na phypedau pren a rhoes iddynt "fywyd a sensitifrwydd" ar gyfer y teledu. Yn y 1950au a'r 1960au ymddangosodd y Muppets mewn hysbysebion ac ar sioeau adloniant megis *The Ed Sullivan Show* a *The Today Show*.

Cyflogwyd Henson ym 1969 gan y *Children's Television Workshop* i berfformio'i bypedau ar y rhaglen blant *Sesame Street*. Cyflwynodd Henson y cymeriadau Bert ac Ernie, Big Bird, Grover ac eraill i'r sioe. Darlledwyd *The Muppet Show* o 1976 hyd 1981, a llwyddodd i ennill 235 miliwn o wylwyr ar draws y byd ar adegau. Cydweithiodd â'r pypedwr Frank Oz ar *Sesame Street* a *The Muppet Show*. Cynhyrchodd Henson *The Muppet Movie* (1979), a chyfarwyddodd *The Great Muppet Caper* (1981), ffilmiau oedd yn serennu'r Muppets. Yn y 1980au creodd y rhaglen blant *Fraggle Rock* a'r gyfres *The Storyteller*. Gweithiodd hefyd ar y ffilmiau ffantasi *The Dark Crystal* (1982) a *Labyrinth* (1986), ond nid oedd yn llwyddiannus yn y swyddfa docynnau.

Gwobrau
-------

Yn ystod ei yrfa, enillodd Henson 18 Gwobr Emmy, saith Gwobr Grammy, a phedair Gwobr Peabody. Roedd yn enwog am ei garedigrwydd, ei ostyngeiddrwydd a'i daldra o 6'3". Bu farw Henson ar 16 Mai 1990 o niwmonia. Ar y cychwyn ni ddymunodd Henson fynd i'r ysbyty gan nad oedd eisiau trafferthu eraill, ac yn ôl ei wraig Jane mae'n debyg i gredoau Seientiaeth Gristnogol ei deulu "effeithio ei feddwl", er nad oedd Henson yn Seientiad Cristnogol gweithredol ers 15 mlynedd. Cafwyd gwasanaeth coffa gyda 5000 o alarwyr yn Eglwys Gadeiriol Ioan Ddwyfol, Dinas Efrog Newydd.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Jim Henson***

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6  (Saesneg) Padgett, John B. (17 Chwefror 1999). Jim Henson. Prifysgol Mississippi. Adalwyd ar 15 Medi 2012.
2. 1 2 3 4 5  (Saesneg) Collins, James (8 Mehefin 1998). Jim Henson. *TIME*. Adalwyd ar 15 Medi 2012.
3. ↑  (Saesneg) Blau, Eleanor (17 Mai 1990). Jim Henson, Puppeteer, Dies; The Muppets' Creator Was 53. *The New York Times*. Adalwyd ar 15 Medi 2012.
4. 1 2 3 4  (Saesneg) Schindehette, Susan (18 Mehefin 1990). Legacy of a Gentle Genius. *People*. Adalwyd ar 15 Medi 2012.
5. ↑  (Saesneg) Altman, Lawrence K. (29 Mai 1990). THE DOCTOR'S WORLD; Henson Death Shows Danger of Pneumonia. *The New York Times*. Adalwyd ar 15 Medi 2012.
6. ↑  (Saesneg) Evans, W.R. (1 Gorffennaf 1990). Henson rumor is groundless. *Toledo Blade*. Adalwyd ar 15 Medi 2012.
7. ↑  (Saesneg) Blau, Eleanor (22 Mai 1990). Henson Is Remembered as a Man With Artistry, Humanity and Fun. *The New York Times*. Adalwyd ar 15 Medi 2012.

Llyfryddiaeth
-------------

* Bacon, Matt. *No Strings Attached: The Inside Story of Jim Henson’s Creature Shop*. New York: MacMillan, 1997.
* Finch, Christopher. *Of Muppets and Men: The Making of The Muppet Show*. New York: Muppet Press/Alfred A. Knopf, 1981.
* Finch, Christopher, a Charles S. Finch. *Jim Henson: The Works: The Art, the Magic, the Imagination*. New York: Random House, 1993.
* Henson Associates. *The Art of the Muppets: A Retrospective Look at Twenty-five Years of Muppet Magic*. New York: Bantam, 1980.
* Henson, Jim. *The Muppet Show Book*. New York: Abrams, 1978.
* St. Pierre, Stephanie. *The Story of Jim Henson: Creator of the Muppets*. N.p.: Gareth Stevens, 1997.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Jim Henson ar IMDb
* (Saesneg) Jim Henson Legacy

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 46762408
* LCCN: n78067058
* ISNI: 0000 0000 7822 2974
* GND: 119198053
* SELIBR: 322198
* SUDOC: 026919516
* BNF: cb11907295m (data)
* BIBSYS: 90812850
* ULAN: 500474611
* NKC: pna2010578098
* BNE: XX1012425
* CiNii: DA0367442X

 |