Roedd **David Llewellyn Harding** (12 Hydref, 1867 – 26 Rhagfyr, 1952), a oedd yn defnyddio'r enw llwyfan **Lyn Harding**, yn actor Cymreig a dreuliodd 40 mlynedd ar y llwyfan cyn mynd i wneud ffilmiau mud, ffilmiau llais a rhaglenni radio. Roedd ganddo bresenoldeb llwyfan mawreddog a bygythiol a arweiniodd at o'n cael ei gastio fel y gelyn mewn nifer o ffilmiau, yn arbennig rhan yr Athro Moriarty mewn addasiadau dramatig o straeon Sherlock Holmes.

Cefndir
-------

Ganwyd Lyn Harding yn Llansanffraid Gwynllŵg yn fab i Richard Harding  ac Elizabeth (née Llywellyn). Ar adeg ei eni roedd y teulu yn byw ar aelwyd ei dad cu, Dafydd Llywelyn, sef tafarn Church House. Roedd yr aelwyd yn un Gymraeg ei iaith ac roedd y teulu yn driw i achos yr Annibynwyr. Wedi marwolaeth ei dad cu a salwch ei dad etifeddodd Lyn y dafarn a bu'n gweithio fel tafarnwr wrth *orffwys* rhwng cynyrchiadau.

Gyrfa
-----

Dechreuodd ei yrfa fel prentis i ddilledydd yng Nghasnewydd, cyn symud ymlaen i fod yn weithiwr yn siop dillad crand Samuel Hall & Co. Stryd Fawr, Caerdydd. Dechreuodd roi darlleniadau o waith Shakespeare ac awduron eraill mewn capeli a chyfarfodydd cymdeithasol yng Nghaerdydd gan ennill clod fel un o adroddwr gorau'r ddinas Ym 1890, digwyddodd taro ar grŵp o actorion teithiol ar drên ac wedi sgwrs gofynnwyd iddo lenwi dros actor oedd yn dioddef salwch yn eu perfformiad. Trwy hyn cafodd ei ran broffesiynol cyntaf yn y ddrama *The Grip Of Iron* a agorodd ar 28 Awst 1890 yn y *Theatr Royal*, Bryste. Wedi hynny bu'n teithio'r theatrau taleithiol gan dderbyn clod beirniadol am ei berfformiadau grymus.

Ym 1894 aeth ar y cyntaf o'i deithiau rhyngwladol gan berfformio yn India, China a Japan. Cafodd ei rôl gyntaf yn Llundain yn Theatr Shakespeare, Clapham, ar 19 Gorffennaf 1897. Wedi hynny bu'n ffigwr amlwg ar lwyfannau Llundain yn chware roliau megis Dug Efrog yn *Richard II* yn y Theatr Royal ym 1903, Bill Sikes yn *Oliver Twist* (1905), Prospero yn *The Tempest* ym 1906.

Gwnaeth ei ymddangosiad ffilm gyntaf ym 1920 yn chware'r brif ran, Feather Dakers, yn *A Bachelor Husband*; ffilm rhamant wedi selio ar stori gyfres i ferched gan Ruby M. Ayres, a gyhoeddwyd gyntaf yn y Daily Mirror.. Bu'n actio mewn pedwar ffilm fud arall cyn gwneud ei ffilm sain gyntaf *Sleeping Partners* (1930) ffilm arswyd lle mae gwraig sy'n cael ei hanwybyddu gan ei gŵr yn gwario noson gyda hen ddyn gwŷd (Harding) ar ôl iddo roi cysbair iddi. Aeth ymlaen i chware mewn tua 20 o ffilmiau eraill gan gynnwys fersiwn 1937 o *I Claudius* a fersiwn 1939 o *Goodby Mr Chips*. Bu'n gweithio ar wahanol adegau gyda John Gielgud, Ralph Richardson ac Anthony Quayle.

Ei ymddangosiad llwyfan olaf oedd fel Abu Hassan yn *Chu Chin Chow* yn y West End ym 1941 pan oedd yn 74 mlwydd oed. Yn 80 oed, chwaraeodd rhan Owain Glyndŵr yn *Henry IV* Shakespeare ar gyfer radio'r BBC.

Bu farw yn Llundain yn 85 mlwydd oed.

Galari
------

* Amy Brandon-Thomas a Lyn Harding (fel Syr Francis Drake)Amy Brandon-Thomas a Lyn Harding (fel Syr Francis Drake)
* Phyllis Neilson-Terry a Lyn HardingPhyllis Neilson-Terry a Lyn Harding
* Lyn Harding fel Harri VIII yn y ffilm When Knighthood Was in FlowerLyn Harding fel Harri VIII yn y ffilm *When Knighthood Was in Flower*

Ffilmiau
--------

* 1920 *A Bachelor Husband*
* 1920 *The Barton Mystery* (mud)
* 1922 *Les Misérables*
* 1922 *When Knighthood Was in Flower*
* 1922 *Tense Moments with Great Authors*
* 1924 *Yolanda*
* 1927 *The Further Adventures of the Flag Lieutenant*
* 1927 *Land of Hope and Glory*
* 1930 *Sleeping Partners*
* 1931 *The Speckled Band* (fersiwn sain o ffilm 1920)
* 1932 *The Barton Mystery*
* 1933 *The Constant Nymph*
* 1934 *The Lash*
* 1934 *The Man Who Changed His Name*
* 1934 *Wild Boy*
* 1935 *Escape Me Never*
* 1935 *The Triumph of Sherlock Holmes*
* 1935 *An Old Spanish Custom*
* 1936 *Spy of Napoleon*
* 1936 *The Man Who Changed His Mind*
* 1937 *Fire Over England*
* 1937 *Knight Without Armour*
* 1937 *Les Perles de la couronne*
* 1937 *Please Teacher*
* 1937 *Silver Blaze*
* 1937 *Les perles de la couronne*
* 1937 *The Mutiny of the Elsinore*
* 1937 *Underneath the Arches*
* 1939 *Goodbye, Mr. Chips*
* 1939 *The Missing People*
* 1941 *The Prime Minister*
* 1941 *Murder at the Baskervilles*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "MR LYN HARDING'S FATHER DEAD - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1908-03-11. Cyrchwyd 2019-02-16.
2. ↑  Yr Archif Genedlaethol Cyfrifiad 1871 Gwynllyw RG10/5350; Ffolio: 22; Tudalen: 15; Church House, Church Road
3. ↑  "AN ACTOR AS LICENSEE - South Wales Echo". Jones & Son. 1899-06-17. Cyrchwyd 2019-02-16.
4. ↑  "WALESDAYBYDAY - The Western Mail". Abel Nadin. 1891-08-13. Cyrchwyd 2019-02-16.
5. ↑  "CONVERSAZIONE AT CARDIFF - The Western Mail". Abel Nadin. 1890-06-06. Cyrchwyd 2019-02-16.
6. ↑  "ICymricChatterings - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1894-02-20. Cyrchwyd 2019-02-16.
7. ↑  Low, Rachael. History of the British Film, 1918-1929. George Allen & Unwin, 1971.

Dolenni allanol
---------------

* Lyn Harding ar IMDb
* Lyn Harding ar Gronfa Ddata Rhyngrwyd Broadway Golygu ar Wicidata

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 305407223
* LCCN: no98074359
* GND: 1043036016
* BNE: XX5249184

 |