Chwaraewr tenis Sbaenaidd yw **Rafael "Rafa" Nadal Parera** ([rafaˈel naˈðal]); ganed 3 Mehefin 1986) a gydnabyddir yn un o'r chwaraewyr gorau yn hanes y gêm. Gyda Roger Federer a Novak Djokovic, efe yw un o'r "Tri Mawr", y chwaraewyr gwrywaidd sydd wedi dominyddu byd tenis yn yr 21g. Enillodd Nadal 22 o deitlau senglau'r Gamp Lawn, gan gynnwys Pencampwriaeth Agored Ffrainc (Roland-Garros) 14 o weithiau, Wimbledon dwywaith, Pencampwriaeth Agored Awstralia dwywaith, a Phencampwriaeth Agored yr Unol Daleithiau pedair gwaith. Mae'n nodedig am ragori ar gwrtiau clai, ac am hynny fe'i elwir yn "Frenin y Clai".

Ganed ef ym Manacor, Mallorca, yn yr Ynysoedd Balearig, Sbaen. Cychwynnodd chwarae tenis yn 4 oed, dan hyfforddiant ei ewythr, Toni Nadal. Er iddo ysgrifennu gyda'i law dde, chwaraei yn y dull llawchwith ers ei flynyddoedd cynnar, gyda thrawiadau blaenlaw a gwrthlaw ill dau'n ddeuddwrn. Yn 12 oed, ar anogaeth ei ewythr, dechreuodd chwarae yn y dull llawchwith arferol, gyda thrawiad blaenlaw â'i law chwith yn unig, ond yn parhau gyda'i drawiad gwrthlaw deuddwrn. Trodd Nadal yn broffesiynol yn 2001 yn 15 oed, a chyrhaeddodd rownd gynderfynol y bechgyn yn Wimbledon yn 2002, yr unig dro iddo gystadlu fel chwaraewr iau mewn un o becampwriaethau'r Gamp Lawn.

Yn 2003 esgynnodd i'r rhestr o 50 chwaraewyr gwrywaidd uchaf y byd, ac yn Awst 2004, yn 18 oed, enillodd ei deitl cyntaf yn Nghylchdaith yr ATP, gan gipio cystadleuaeth senglau Pencampwriaeth Agored Idea Prokom yn Sopot, Gwlad Pwyl. Yn rownd derfynol Cwpan Davis yn Rhagfyr 2004, chwaraeodd Nadal ran allweddol wrth gipio'r gystadleuaeth i dîm cenedlaethol Sbaen, gan guro'r Americanwr Andy Roddick, Rhif 2 y byd, mewn pedair set. Daeth Nadal i'r amlwg fel un o chwaraewyr goreuaf yr ATP, ac yn haf 2005, wedi iddo guro Roger Federer, Rhif 1 y byd, yn y rownd gynderfynol, fe drechodd Mariano Puerta yng ngornest derfynol Roland-Garros, ei dro cyntaf i chwarae yn y bencampwriaeth honno. Enillodd 10 twrnamaint arall ar Gylchdaith yr ATP y flwyddyn honno, record ar gyfer chwaraewr gwrywaidd yn ei arddegau.

Datblygodd gelyniaeth gyfeillgar rhwng Nadal a Federer, a ystyrir yn un o'r ymgystadlaethau personol gwychaf yn hanes tenis. Yn 2006, enillodd Nadal bum twrnamaint ATP arall, gan gynnwys ei ail bencampwriaeth yn Roland-Garros, gan guro Federer mewn pedair set yn y rownd derfynol. Ychydig wythnosau'n ddiweddarach, fe gyrhaeddodd rownd derfynol Wimbledon, gan golli i Federer mewn pedair set. Sicrhaodd Nadal record wrth ennill 81 o ornestau yn olynol ar gwrtiau clai, cyn colli o'r diwedd i Federer ym Mai 2007 yn rownd derfynol Pencampwriaeth Agored Hamburg. Yn yr haf hwnnw, cyfarfu'r ddau eto yn rowndiau derfynol Roland-Garros a Wimbledon: enillodd Nadal y Bencampwriaeth Ffrengig am y trydydd tro, a chollodd Wimbledon eto i Federer, wedi pum set a barodd am bedair awr bron. Yn 2008, daeth Nadal yn y dyn cyntaf i ennill Roland-Garros a Wimbledon yn yr un flwyddyn, ers Björn Borg ym 1980: bu eto yn drech na Federer i ennill Roland-Garros am y pedwerydd tro yn olynol, ac am y tro cyntaf fe gurodd Federer yn rownd derfynol Wimbledon, wedi pum set a barodd am bump awr bron, a ystyrir yn un o'r gornestau gwychaf yn hanes tenis. Yn 2008 hefyd enillodd Nadal y fedal aur yng nghystadleuaeth senglau'r dynion yng Ngemau Olympaidd yr Haf yn Beijing, ac esgynnodd i safle Rhif 1 am y tro cyntaf, gan ddisodli cyfnod Federer yn chwaraewr uchaf y byd ers Chwefror 2004. Nadal oedd Rhif 2 y byd y tu ôl i Federer am record o 160 o wythnosau cyn iddo ennill y safle uchaf.

Yn 2009 enillodd Nadal Bencampwriaeth Agored Awstralia am y tro cyntaf, gan guro Federer mewn pum set yn y rownd derfynol. Yn annisgwyl, cafodd ei gurio gan Robin Söderling yn y bedwaredd rownd yn Roland-Garros, yr ornest gyntaf a gollwyd ganddo yn y bencampwriaeth honno. Ar ddiwedd y flwyddyn, cipiodd Gwpan Davis unwaith eto i Sbaen gan guro'r Tsieciaid Tomáš Berdych ac yna Jan Hájek yn y rownd derfynol. Dychwelodd i fuddugoliaeth yn Roland-Garros yn 2010, gan guro Söderling mewn tair set, ac enillodd Wimbledon unwaith eto gan guro Berdych mewn tair set. Ym Medi 2010 enillodd Bencampwriaeth Agored yr Unol Daleithiau am y tro cyntaf, gan sicrhau "Camp Lawn yr yrfa". Enillodd Roland-Garros am y chweched tro yn 2011, gan guro Federer eto yn y rownd derfynol, ond collodd yn y rownd derfynol i Novak Djokovic yn Wimbledon 2011, Pencampwriaeth Agored yr Unol Daleithiau 2011, a Phencampwriaeth Agored Awstralia 2012. O'r diwedd, bu'n drech na Djokovic yng ngornest derfynol Roland-Garros yn 2012, gan guro hefyd record Björn Borg o'r nifer fwyaf o deitlau senglau'r dynion yn y bencampwriaeth honno. Enillodd Roland-Garros eto yn 2013, y dyn cyntaf i ennill un o bencampwriaethau'r Gamp Lawn wyth gwaith. Enillodd Bencampwriaeth Agored yr Unol Daleithiau am yr eildro yn 2013, a Roland-Garros am y nawfed tro yn 2014.

Dioddefai Nadal gan anafiadau yn fynych yn ei yrfa, a chafodd fwlch ar ddiwedd tymor 2014 o'r herwydd. Methodd ennill yr un o bencampwriaethau'r Gamp Lawn yn 2015 a 2016. Fodd bynnag, enillodd ei ail fedal aur yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016 yn Rio de Janeiro. Cyrhaeddodd un o rowndiau derfynol y Gamp Lawn am y tro cyntaf ers tair mlynedd yn 2017, yn Awstralia, gan golli mewn pum set i Federer. O'r diwedd, enillodd Roland-Garros am y degfed tro a Phencampwriaeth Agored yr Unol Daleithiau am y trydydd tro yn 2017. Er i rai ragdybio y byddai ei anafiadau yn niweidio'i yrfa ddiweddarach, mae Nadal wedi parhau i ddominyddu'r cyrtiau clai yn ei dridegau, gan ennill Roland-Garros eto yn 2018, 2019, 2020, a 2022, ac hefyd wedi ennill Pencampwriaeth Agored Awstralia am yr eildro yn 2022 a Phencampwriaeth Agored yr Unol Daleithiau am y pedwerydd tro yn 2019.

O'r twrnameintiau Meistri'r ATP, mae Nadal wedi ennill Meistri Monte-Carlo 11 o weithiau, Pencampwriaeth Agored yr Eidal dengwaith, Pencampwriaeth Agored Canada pum gwaith, Meistri Hamburg/Madrid pum gwaith, Meistri Indian Wells teirgwaith, Meistri Madrid unwaith, a Meistri Cincinnati unwaith. Efe yw'r unig ddyn ar wahân i Björn Borg i ennill Pencampwriaeth Agored Ffrainc pedwar gwaith yn olynol, un o ddim ond tri dyn yn yr Oes Agored i ennill Pencampwriaeth Agored Ffrainc a Wimbledon yn yr un flwyddyn galendr, yr ail Sbaenwr i ennill Wimbledon, a'r unig ddyn i fynd i mewn i'r Gemau Olympaidd gyda safle yn y pump uchaf ac yna ennill medal aur yn y gystadleuaeth senglau. Nadal sy'n dal y record am ennill y mwyaf o ornestau olynol ar yr un arwyneb yn yr Oes Agored, gan iddo chwarae 81 o ornestau ar glai yn olynol o Ebrill 2005 i Mai 2007 heb gael ei drechu. O ganlyniad, ystyrid gan rai sylwebyddion a phrif chwaraewyr tenis fel y chwaraewr cyrtiau clai gorau erioed. Yn 2008, derbyniodd Gwobr Tywysog Asturias am chwaraeon.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Roger, Rafa to Meet in Record Sixth Grand Slam Final (4 Gorffennaf, 2008).
2. ↑  (Saesneg) It's official: Nadal will pass Federer for No. 1. NBC (1 Awst, 2008). Adalwyd ar 27 Medi, 2008.
3. ↑  (Saesneg) Garber, Greg (20 Mai, 2007). Federer ends Nadal's win streak. ESPN. Adalwyd ar 27 Medi, 2008.
4. ↑  (Saesneg) Harwitt, Sandra (8 Mehefin, 2008). Is Rafael Nadal the best clay-court player ever?. ESPN. Adalwyd ar 27 Medi, 2008.
5. ↑  (Saesneg) Perrotta, Tom (28 Ebrill, 2008). Nadal Appearing Unbeatable on Clay. *The New York Sun*. Adalwyd ar 27 Medi, 2008.
6. ↑  (Saesneg) Bondo, Peter. Endgame on Clay. TENNIS.com. Adalwyd ar 27 Medi, 2008.
7. ↑  (Saesneg) Rafael Nadal (enillwr Gwobr Chwaraeon 2008). Fundación Príncipe de Asturias. Adalwyd ar 27 Medi, 2008.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rafael Nadal***

* (Saesneg) (Sbaeneg) Gwefan swyddogol Rafael Nadal
* (Saesneg) Proffil ATP Tour ar gyfer Rafael Nadal

| Safleoedd chwaraeon |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Roger Federer** | **Rhif 1 y Byd**18 Awst 2008 – 6 Gorffennaf 2009 | Olynydd:**Roger Federer** |
|
| Rhagflaenydd:**Roger Federer** | **Rhif 1 y Byd**7 Mehefin 2010 – presennol | Olynydd:***deiliad*** |
| Gwobrau |
|
| Rhagflaenydd:**Nicolás Massú** | **Pencampwr Olympaidd**2008 | Olynydd:***deiliad*** |
|
| Rhagflaenydd:**Paul-Henri Mathieu** | **Gwobr ATP am y Newydd-ddyfodiad y Flwyddyn**2003 | Olynydd:**Florian Mayer** |
|
| Rhagflaenydd:**Joachim Johansson** | **Gwobr ATP am y Chwaraewr sydd wedi Gwella Mwyaf**2005 | Olynydd:**Novak Djokovic** |
|
| Rhagflaenydd:**Liu Xiang** | **Gwobr Laureus am Newydd-ddyfodiad y Flwyddyn**2006 | Olynydd:**Amélie Mauresmo** |

| * v
* t
* e
Dynion sydd wedi dal safle Rhif 1 y Byd Tenis |
| --- |
| 
* Ilie Năstase
* John Newcombe
* Jimmy Connors
* Björn Borg
* John McEnroe
* Ivan Lendl
* Mats Wilander
* Stefan Edberg
* Boris Becker
* Jim Courier
* Pete Sampras
* Andre Agassi
* Thomas Muster
* Marcelo Ríos
* Carlos Moyà
* Yevgeny Kafelnikov
* Patrick Rafter
* Marat Safin
* Gustavo Kuerten
* Lleyton Hewitt
* Juan Carlos Ferrero
* Andy Roddick
* Roger Federer
* Rafael Nadal
* Novak Djokovic

 |

| * v
* t
* e
Pencampwyr senglau dynion Pencampwriaeth Agored Awstralia\* |
| --- |
| 
* Yr Oes Agored
* (1969) Rod Laver
* (1970) Arthur Ashe
* (1971-72) Ken Rosewall
* (1973) John Newcombe
* (1974) Jimmy Connors
* (1975) John Newcombe
* (1976) Mark Edmondson
* (1977 [Ion]) Roscoe Tanner
* (1977 [Rhag]) Vitas Gerulaitis
* (1978-79) Guillermo Vilas
* (1980) Brian Teacher
* (1981-82) Johan Kriek
* (1983-84) Mats Wilander
* (1985) Stefan Edberg
* (1986) *dim cystadleuaeth*
* (1987) Stefan Edberg
* (1988) Mats Wilander
* (1989-90) Ivan Lendl
* (1991) Boris Becker
* (1992-93) Jim Courier
* (1994) Pete Sampras
* (1995) Andre Agassi
* (1996) Boris Becker
* (1997) Pete Sampras
* (1998) Petr Korda
* (1999) Yevgeny Kafelnikov
* (2000-01) Andre Agassi
* (2002) Thomas Johansson
* (2003) Andre Agassi
* (2004) Roger Federer
* (2005) Marat Safin
* (2006-07) Roger Federer
* (2008) Novak Djokovic
* (2009) Rafael Nadal
* (2010) Roger Federer
* (2011-13) Novak Djokovic
* (2014) Stanislas Wawrinka
* (2015–16) Novak Djokovic
* (2017-18) Roger Federer
* (2019-21) Novak Djokovic

 |

| * v
* t
* e
Pencampwyr senglau dynion Pencampwriaeth Agored Ffrainc\* |
| --- |
| 
* Yr Oes Agored
* (1968) Ken Rosewall
* (1969) Rod Laver
* (1970–71) Jan Kodeš
* (1972) Andrés Gimeno
* (1973) Ilie Năstase
* (1974–75) Björn Borg
* (1976) Adriano Panatta
* (1977) Guillermo Vilas
* (1978–81) Björn Borg
* (1982) Mats Wilander
* (1983) Yannick Noah
* (1984) Ivan Lendl
* (1985) Mats Wilander
* (1986–87) Ivan Lendl
* (1988) Mats Wilander
* (1989) Michael Chang
* (1990) Andrés Gómez
* (1991–92) Jim Courier
* (1993–94) Sergi Bruguera
* (1995) Thomas Muster
* (1996) Yevgeny Kafelnikov
* (1997) Gustavo Kuerten
* (1998) Carlos Moyà
* (1999) Andre Agassi
* (2000–01) Gustavo Kuerten
* (2002) Albert Costa
* (2003) Juan Carlos Ferrero
* (2004) Gastón Gaudio
* (2005–08) Rafael Nadal
* (2009) Roger Federer
* (2010-14) Rafael Nadal
* (2015) Stanislas Wawrinka
* (2016) Novak Djokovic
* (2017) Rafael Nadal

 |

| * v
* t
* e
Pencampwyr senglau dynion Wimbledon\* |
| --- |
| 
* Yr Oes Agored
* (1968-69) Rod Laver
* (1970–71) John Newcombe
* (1972) Stan Smith
* (1973) Jan Kodeš
* (1974) Jimmy Connors
* (1975) Arthur Ashe
* (1976–80) Björn Borg
* (1981) John McEnroe
* (1982) Jimmy Connors
* (1983–84) John McEnroe
* (1985–86) Boris Becker
* (1987) Pat Cash
* (1988) Stefan Edberg
* (1989) Boris Becker
* (1990) Stefan Edberg
* (1991) Michael Stich
* (1992) Andre Agassi
* (1993–95) Pete Sampras
* (1996) Richard Krajicek
* (1997–00) Pete Sampras
* (2001) Goran Ivanišević
* (2002) Lleyton Hewitt
* (2003–07) Roger Federer
* (2008) Rafael Nadal
* (2009) Roger Federer
* (2010) Rafael Nadal
* (2011) Novak Djokovic
* (2012) Roger Federer
* (2013) Andy Murray
* (2014) Novak Djokovic
* (2015) Novak Djokovic
* (2016) Andy Murray
* (2017) Roger Federer
* (2018–19, 2021–22) Novak Djokovic
* (2023) Carlos Alcaraz

 |

| * v
* t
* e
Pencampwyr senglau dynion Pencampwriaeth Agored yr Unol Daleithiau\* |
| --- |
| 
* Yr Oes Agored
* (1968) Arthur Ashe
* (1969) Rod Laver
* (1970) Ken Rosewall
* (1971) Stan Smith
* (1972) Ilie Năstase
* John Newcombe
* (1974) Jimmy Connors
* (1975) Manuel Orantes
* (1976) Jimmy Connors
* (1977) Guillermo Vilas
* (1978) Jimmy Connors
* (1979–81) John McEnroe
* (1982–83) Jimmy Connors
* (1984) John McEnroe
* (1985–87) Ivan Lendl
* (1988) Mats Wilander
* (1989) Boris Becker
* (1990) Pete Sampras
* (1991–92) Stefan Edberg
* (1993) Pete Sampras
* (1994) Andre Agassi
* (1995–96) Pete Sampras
* (1997–98) Patrick Rafter
* (1999) Andre Agassi
* (2000) Marat Safin
* (2001) Lleyton Hewitt
* (2002) Pete Sampras
* (2003) Andy Roddick
* (2004–08) Roger Federer
* (2009) Juan Martín del Potro
* (2010) Rafael Nadal
* (2011) Novak Djokovic
* (2012) Andy Murray
* (2013) Rafael Nadal
* (2014)  Marin Čilić
* (2015) Novak Djokovic
* (2016) Stanilas Wawrinka
* (2017) Rafael Nadal
* (2018) Novak Djokovic
* (2019) Rafael Nadal

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89826459
* LCCN: n2005075233
* ISNI: 0000 0000 8163 1971
* GND: 139076395
* SUDOC: 187745579
* BNF: cb15766905z (data)
* NDL: 01240017
* NKC: xx0148884
* The SBN id LO1V384160 is not valid.
* BNE: XX4435598

 |