recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Glofa Lewis Merthyr, yn awr yn rhan o Barc Treftadaeth Cwm Rhondda
Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, de Cymru, yw **Trehafod**. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 816.

Trehafod yw'r fwyaf deheuol o gymunedau'r Rhondda. Mae Parc Treftadaeth Cwm Rhondda ar safle Glofa Lewis Merthyr, a arferai fod yn un o byllau glo mwyaf cynhyrchiol Cymru.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Trehafod (pob oed) (698)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Trehafod) (62)** |    | 9.1% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Trehafod) (632)** |    | 90.5% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Trehafod) (150)** |    | 46.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Rhondda Cynon Taf**

**Trefi**  

Aberdâr  **·** Aberpennar  **·** Glynrhedynog  **·** Llantrisant  **·** Pontypridd  **·** Y Porth  **·** Tonypandy  **·** Treorci
  
**Pentrefi**  

Aberaman  **·** Abercwmboi  **·** Abercynon  **·** Abernant  **·** Y Beddau  **·** Blaenclydach  **·** Blaencwm  **·** Blaenllechau  **·** Blaenrhondda  **·** Brynna  **·** Brynsadler  **·** Cefn Rhigos  **·** Cefnpennar  **·** Cilfynydd  **·** Coed-elái  **·** Coed-y-cwm  **·** Cwmaman  **·** Cwm-bach  **·** Cwm Clydach  **·** Cwmdâr  **·** Cwm-parc  **·** Cwmpennar  **·** Y Cymer  **·** Dinas Rhondda  **·** Y Ddraenen Wen  **·** Efail Isaf  **·** Fernhill  **·** Ffynnon Taf  **·** Y Gelli  **·** Gilfach Goch  **·** Glan-bad  **·** Glyn-coch  **·** Glyn-taf  **·** Y Groes-faen  **·** Hirwaun  **·** Llanharan  **·** Llanhari  **·** Llanilltud Faerdref  **·** Llanwynno  **·** Llwydcoed  **·** Llwynypïa  **·** Y Maerdy  **·** Meisgyn  **·** Nantgarw  **·** Penderyn  **·** Pendyrus  **·** Penrhiw-ceibr  **·** Penrhiw-fer  **·** Penrhys  **·** Pentre  **·** Pentre'r Eglwys  **·** Pen-yr-englyn  **·** Pen-y-graig  **·** Pen-y-waun  **·** Pont-y-clun  **·** Pont-y-gwaith  **·** Y Rhigos  **·** Rhydyfelin  **·** Ton Pentre  **·** Ton-teg  **·** Tonyrefail  **·** Tonysguboriau  **·** Trealaw  **·** Trebanog  **·** Trecynon  **·** Trefforest  **·** Trehafod  **·** Treherbert  **·** Trehopcyn  **·** Trewiliam  **·** Tynewydd  **·** Wattstown  **·** Ynys-hir  **·** Ynysmaerdy  **·** Ynysybŵl  **·** Ystrad Rhondda
Math o salwch gwres difrifol yw **trawiad gwres**, a elwir hefyd yn **drawiad haul**, ac mae'n achosi i dymheredd y corff gynyddu i dros 40.0 °C (104.0 °F), gall ddioddefwyr deimlo'n ddryslyd o ganlyniad i'r cyflwr. Achosa symptomau eraill hefyd, er enghraifft croen coch, sych neu laith, cur pen a phenysgafnder. Mae modd i'r cyflwr ddatblygu'n raddol neu'n sydyn. Mewn achosion eithafol gall arwain at gymhlethdodau difrifol fel strôc, rhabdomyolysis, neu fethiant yr arennau.

Achosir trawiad gwres gan dymereddau allanol uchel neu orweithio corfforol. Mae ffactorau risg yn cynnwys poethdonnau a lleithder uchel; defnyddio rhai cyffuriau megis diwretigion, beta-atalyddion, neu alcohol; clefyd y galon, ac anhwylderau croen. Mewn achosion nad sy'n gysylltiedig â gorymarfer corfforol, y mae'r cyflwr fel arfer yn taro’r rheini sy'n hŷn neu â phroblemau iechyd hirdymor. Rhoddir diagnosis ar sail symptomau. Math o hyperthermia (gorwres) yw trawiad gwres. Mae'n wahanol i dwymyn sy'n achosi cynnydd ffisiolegol yn y pwynt gosod tymheredd.

Gellir osgoi'r cyflwr drwy yfed digon o hylif a chysgodi o wres allanol gormodol. Wrth drin y cyflwr rhaid oeri'r corff yn gyflym. Argymhellir defnyddio dulliau megis chwistrellu'r dioddefwr â dŵr, defnyddio gwyntyll, gosod yr unigolyn mewn dŵr ag iâ, neu gynnig hylifau mewnwythiennol oer. Er bod gosod pecynnau iâ ar yr unigolyn yn synhwyrol, ni argymhellir defnyddio'r dull hwnnw'n unig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Warning Signs and Symptoms of Heat-Related Illness". *www.cdc.gov* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar Gorffennaf 13, 2017. Cyrchwyd Gorffennaf 17, 2017. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Gaudio, FG; Grissom, CK (April 2016). "Cooling Methods in Heat Stroke.". *The Journal of emergency medicine* **50** (4): 607–16. doi:10.1016/j.jemermed.2015.09.014. PMID 26525947.
3. ↑  "Tips for Preventing Heat-Related Illness|Extreme Heat". *www.cdc.gov* (yn Saesneg). Mehefin 19, 2017. Archifwyd o'r gwreiddiol ar Gorffennaf 29, 2017. Cyrchwyd Gorffennaf 17, 2017. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Ffordd o fywoliaeth fugeiliol sy'n nomadaidd i raddau yw **trawstrefa** neu **hafota a hendrefa** a nodweddir gan symud da byw yn dymhorol i ardal arall. Y ffurf arferol yw mudo i diroedd pori mynyddig yn y tymhorau cynnes ac i symud i diroedd isel yn ystod gweddill y flwyddyn. Gellir hefyd trawstrefa rhwng lledredau, er enghraifft gan fugeiliaid ceirw Siberia sy'n mudo rhwng y taiga isarctig a'r twndra Arctig. Arferai hefyd trin cnydau gan y mwyafrif o bobloedd sy'n trawstrefa. Y prif gwahaniaeth rhwng trawstrefa a bugeilyddiaeth nomadaidd yw'r trigfannau sefydlog sydd gan amaethwyr sy'n trawstrefa.

Tarddai'r gyfundrefn drawstrefa yng Nghymru o'r Oesoedd Canol, os nad o gyfnod cynharach. Symudai'r amaethwr, ei deulu a'i anifeiliaid i'r hafod neu'r lluest ar y mynydd ym misoedd yr haf. Byddid yn gofalu am wartheg yn yr hafod rhwng Calan Mai a Chalan Gaeaf. Dychwelodd i'r hendref ar lawr gwlad yn y gaeaf. Fel rheol, safle ar dir âr ffrwythlon oedd yr hendre a fu'n tyfu cnydau heb ymyrraeth wedi i'r gwartheg gael eu symud i'r hafod yn yr haf. Peidiodd yr arfer hon wrth i ddefaid ddisodli gwartheg fel prif gynhaliaeth economi'r ucheldir ar ddiwedd yr 17g. Datblygodd hafodydd ar draws y wlad yn ffermydd ucheldir cyflawn, ac erbyn 1800 yr oedd hafota a hendrefa wedi diflannu o Gymru.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   trawstrefa. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 1 Awst 2015.
2. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [transhumance].
3. ↑  (Saesneg) transhumance. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 1 Awst 2015.
4. ↑  Davies, John et al. (gol.) *Gwyddoniadur Cymru yr Academi Gymreig* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 2008), t. 427 [HAFOD A HENDRE].

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***drawstrefa***
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas hardd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision hardd/heirdd**; yr enw Saesneg yw *Beautiful Utetheisa*, a'r enw gwyddonol yw *Utetheisa bella*. Mae i'w ganfod yng nghyfandir America.

33–46 mm ydy maint yr adenydd agored.

Prif fwyd y lindys ydy *Crotalaria* a *Melilot*

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas hardd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Planhigyn blodeuol drewllyd, a chwynyn yw **Troed-yr-ŵydd drewllyd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Amaranthaceae* yn y genws *Chenopodium*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Chenopodium vulvaria* a'r enw Saesneg yw *Stinking goosefoot*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llysgwyn Drewllyd, Llygwyn Drewllyd, Mamog Ddrewllyd, Rhogai, Rhoglus, Trwynsor.

Daw'r enw o'r Lladin *vulva*, sef gwain merch, gan fod yr arogl (yn ôl rhai yn reit debyg). which resembles dry fish. Fodd bynnag, fe'i defnyddir i wella afiechydon yn Ewrop ac Asia.

Mae'n blanhigyn lluosflwydd. Nid oes ganddo stipwl (neu ddeilen fach). Fel arfer mae'r dail yn ddanheddog.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Botanical Latin" William T. Stearn
2. ↑  "Flora silvestre y ornamental del Campus de la Universidad Pablo de Olavide" M. Luceño & al. (2005)

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Troed-yr-ŵydd drewllyd***
Mae **Quinag - Sail Gorm**  neu **Sail Ghorm** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Scourie i Lairg yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NC198304. Enw'r fam-fynydd yw Quinag. Ceirn carnedd fawr o gerrig ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **traeth baner las** yn draeth morol neu ddŵr croyw adloniadol sy'n ateb gofynion llym o ran safonau'r dŵr trwy gydol y cyfnod nofio blaenorol. Rhoddir statws baner las i farinas hefyd.

Rhoddir statws baner las i draethau mewn dros 30 o wledydd yn Ewrop, De Affrica, Seland Newydd, Canada a'r Caribi yn seiliedig ar safonau a meini prawf a osodir ac a reolir gan y mudiad di-elw, Sefydliad dros Ymgyrch Addysgu Amgylcheddol (Sa:*Foundation for Environmental Education (FEE) Campaign*).

Rhaid i draeth sy'n ateb gofynion statws draeth las sicrhau safon glendid y dŵr, diogelwch, darpariaeth gwasanaethau a rheolaeth amgylcheddol cyffredinol. Darperir cyfleoedd nofio glân a diogel mewn awyrgylch di-gŵn.

Dynoda'r hawl i hedfan Baner Las ar draeth neu ddyfroedd adloniadol fod safonau amgylcheddol uchel yno a chaiff ei ystyried yn bluen yng nghap awdurdodau lleol a darparwyr cyfleusterau adloniadol ar y dŵr.

Yn 2008, roedd gan Sbaen 455 o draethau baner las, tra bod gan Gwlad Groeg 430 a Twrci 258. Mae yna 41 o draethau yng Nghymru sydd wedi derbyn statws baner las.

Cymru
-----

 *Prif erthygl: Traethau baner las Cymru*
Ceir 38 o draethau glas yng Nghymru.

AmrothAmroth
AbersochAbersoch
Gogledd AbersochAberystwyth
AberporthAberporth
Abermaw (Bermo)Abermaw
BenllechBenllech
BorthBorth
MwmbwlsMwmbwls
Aberllydan (Broadhaven)Aberllydan
Bae Caswell10
Bae Coppet's Hall9
DaleDale
Dinas DinlleDinas Dinlle
Dinas DinlleBae Langland
Llanddona3
Traeth LlanddwynLlanddwyn
LlanfairfechanLlanfairfechan
LlangrannogLlangrannog
Lydstep6
CeinewyddCeinewydd
NiwgwlNiwgwl
Cefn SidanCefn Sidan
PenmaenmawrPenmaenmawr
Abergele1
AberteifiTraeth Popit
Port Einon9
Porth Dafarch4
PorthcawlPorthcawl
PrestatynPrestatyn
PwllheliPwllheli
Llandrillo yn Rhos2
Saundersfoot8
TyddewiTyddewi
Traeth y Castell7
Traeth y Gogledd7
Traeth y De7
Bae Trearddur5
Bae TrecoBae Treco
Traeth Penbryn, TresaithTresaith
Tywyn, GwyneddTywyn
Bae Whitmore, Y BarriY Barri
**Traethau Baner Las Cymru ers 2012**.  
Yn 2013 roedd 33 traeth a 5 marina wedi'u cofrestru. Mae'r map hwn yn lleoli traethau a gofrestrwyd fel rhai "baner las" ers 2012, gan gynnwys:  
 1 Abergele, 2 Llandrillo yn Rhos, 3 Llanddona, 4 Porth Dafarch, 5 Bae Trearddur, 6 Cei Newydd, 7 Traethau Dinbych y Pysgod, 8 Saundersfoot, 9 Port Einon, 10 Bae Caswell

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Blue Flag Beaches of Wales 2009[*dolen marw*] 08-08-2009. Adalwyd 11-05-2009

Dolenni allanol
---------------

* Ymgyrch y Faner Las
* Baneri Glas yn ôl gwlad Archifwyd 2008-05-29 yn y Peiriant Wayback.
* Baneri Glas yng Ngwlad Groeg Archifwyd 2009-04-29 yn y Peiriant Wayback. (rhestr o'r 430 o draethau) Archifwyd 2009-04-08 yn y Peiriant Wayback.
* Baneri Glas ym Mhortiwgal Archifwyd 2008-02-02 yn y Peiriant Wayback. (193 traeth)
* Baneri Glas yn yr Eidal Archifwyd 2008-02-14 yn y Peiriant Wayback. (214 traeth)
* Baneri Glas yn Sbaen Archifwyd 2009-05-27 yn y Peiriant Wayback. (447 traeth)
* Meini prawf y traethau Archifwyd 2009-04-28 yn y Peiriant Wayback.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Blue Flag beach***
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas brith**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision brith**; yr enw Saesneg yw *Speckled Footman*, a'r enw gwyddonol yw *Coscinia cribraria*. Mae i'w ganfod yn Ewrop a g0gledd-orllewin Affrica, Kazakhstan, Siberia, Mongolia a gogledd-orllewin Tsieina.

Lindys (neu siani flewog) *Coscinia cribraria*Linnaeus: 10fed Cyfrol *Systema Naturae*, 1758
30–35 mm ydy lled yr adenydd agored ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Gorffennaf ac Awst, yn ddibynol ar ei union leoliad.

Prif fwyd y siani flewog ydy planhigion megis: *Festuca*, *Calluna vulgaris* a *Plantago lanceolata*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas brith yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas brych**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision brych**; yr enw Saesneg yw *Dotted Footman*, a'r enw gwyddonol yw *Pelosia muscerda*. Mae i'w ganfod yn ardal y Palaearctig.

Delwedd allan o lyfr John Curtis: *British Entomology*, cyfrol 5
24–28 mm ydy lled yr adenydd agored ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Mehefin a Medi, yn ddibynol ar ei union leoliad.

Cen carreg ac algae ydy prif fwyd y siani flewog.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas brych yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mudiad yn llenyddiaeth Sbaeneg yw ***costumbrismo*** (o'r gair Sbaeneg *costumbre*, sef "arfer") sydd yn portreadu defod a moes bob dydd rhyw gymuned neu grŵp cymdeithasol penodol, yn enwedig bywyd cefn gwlad. Cafodd mudiad *costumbrismo* yn y 19g ddylanwad pwysig ar ddatblygiad y nofel wledig yn Sbaen ac yn America Ladin.

Ymddengys *costumbrismo* ar ei ffurf gyntefig yn Oes Aur Sbaen yn ystod yr 16g a'r 17g. Datblygodd yn fudiad poblogaidd ym marddoniaeth Sbaeneg yn nechrau'r 19g, ac yn ddiweddarach ar ffurf rhyddiaith a elwir *cuadros de costumbres* ("golygfeydd arferion"), brasluniau llenyddol sydd yn pwysleisio cymeriadau lleol ac arferion gwlad, ac yn aml o safbwynt dychanol neu athronyddol. Ymhlith y Sbaenwyr i ragori yn y ffurf lenyddol hon oedd Mariano José de Larra (1809–37) a Ramón de Mesonero Romanos (1803–82), ill dau yn nodedig am bortreadu dinasyddion Madrid. Ysgrifennodd Serafín Estébanez Calderón (1799–1867) *Escenas andaluzas* (1847), cyfrol o ddarluniadau o fywyd gwledig Andalucía, rhanbarth a fu hefyd yn gefndir i nofelau gan Fernán Caballero (1796–1877) a Pedro Antonio de Alarcón (1833–91). Ardal fynyddig Cantabria oedd yn lleoliad i nofelau José María de Pereda (1833–1906).

Ymledodd *costumbrismo* i wledydd Sbaeneg America Ladin a dylanwadodd yn gryf ar nifer o glasuron y 19g, gan gynnwys y stori fer *El matadero* (cyhoeddwyd 1871) gan Esteban Echeverría (1805–51), yr ysgrif hir *Facundo* (1845) gan Domingo Faustino Sarmiento (1811–88), a'r nofel *María* (1867) gan Jorge Isaacs (1837–95). Parhaodd y traddodiad hyd ganol yr 20g mewn ambell wlad, megis Wrwgwái a Costa Rica, sydd yn pwysleisio ar ddelfrydau gwledig o hanes y genedl.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Costumbrismo. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Tachwedd 2019.
2. ↑  Daniel Balderston, "costumbrismo" yn *Encyclopedia of Latin American and Caribbean Literature 1900–2003*, golygwyd gan Daniel Balderston a Mike Gonzalez (Llundain: Routledge, 2004), t. 157.

Darllen pellach
---------------

* S. Bueno (gol.), *Costumbristas cubanos del siglo XIX* (Caracas: Biblioteca Ayacucho, 1987).
* M. Castro Rawson, *El costumbrismo en Costa Rica* (San José: Editorial Costa Rica, 1966).
* C. Goic, "Costumbres y experiencia" yn *Historia y crítica de la literatura hispanoamericana* (Barcelona: Editorial Crítica, 1991), tt. 147–77.
* M. Watson, *El cuadro de costumbres en el Perú decimonónico* (Lima: Pontificia Universidad Catóca del Perú, 1979).
Troedwas gwridog
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas gwridog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision gwridog**; yr enw Saesneg yw *Rosy Footman*, a'r enw gwyddonol yw *Miltochrista miniata*. Mae i'w ganfod yn ardaloedd y Palaearctig.

23–27 mm ydy maint yr adenydd agored ac mae'n hedfan yn y nos rhwng Mehefin a Medi.

Prif fwyd y lindys ydy cen carreg.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas gwridog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Traeth Llanon** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 31 Gorffennaf 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 27.21 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas sidanaidd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision sidanaidd**; yr enw Saesneg yw *Northern Footman*, a'r enw gwyddonol yw *Eilema sericea*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas sidanaidd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Pws Esgid Uchel: darlun pin ac inc gan Gustave Doré i ddarlunio chwedlau Perrault
Cymeriad o fyd llên gwerin yn wreiddiol sy'n gymeriad adnabyddus mewn chwedlau i blant ac yn y pantomeim yw **Pws Esgid Uchel**. Cofnodir ei chwedl mewn print am y tro cyntaf fel *Le Maître chat ou le Chat botté* yn y gyfrol o chwedlau *Les Contes de ma mère l’Oye* (1697) gan Charles Perrault.

Yn chwedl Perrault mae Pws Esgid Uchel yn adrodd hanes ffantasïol cath sy'n medru siarad ac ymresymu sy'n cynorthwyo trydydd fab melinydd i drechu ellyll ac ennill llaw tywysoges.

Pan fu farw, gadawodd hen felinydd ei gyfoeth i'w rannu rhwng ei dri fab. Mae'r hynaf yn etifeddu'r felin ei hun, yr ail hynaf y mul, a'r ieungaf y gath. Heb ddimai goch yn ei boced a methu gwybod beth i'w wneud efo'i ran, yn ei anobaith mae'r mab ieuengaf yn meddwl am fwyta'r gath. Ond mae'r gath, er mawr syndod i'w feistr newydd, yn dagelu ei bod yn medru siarad. Mae'n gwisgo fel y dyn ifanc, diolch i hen sach a phar o sgidiau uchel a llawer o ystryw, ac yn llwyddo i gyflwyno'r dyn ifanc i'r llys fel gŵr bonheddig ifanc, Ardalydd Carabas, gan ei alluogi yn y diwedd, ar ôl sawl antur, i ennill llaw merch y brenin a'i phriodi.

Credir fod gwreiddiau'r chwedl yn gorwedd yng nghyfnod yr Henfyd. Cofnodir fersiwn yn Fenis yn 1634. Mae'n debyg fod Perrault wedi codi'r chwedl Ffrangeg o'r traddodiad llafar.

Ceir fersiwn Gymraeg o'r chwedl i blant gan Myrddin ap Dafydd (*Pws Esgid Uchel*, Gwasg Carreg Gwalch ).

Dolenni allanol
---------------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pws Esgid Uchel***

* (Ffrangeg) *Le Maître chat ou le Chat botté* Testun chwedl Perrault
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pwtyn Doubleday**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pytiau Doubleday**; yr enw Saesneg yw *Doubleday's Pug*, a'r enw gwyddonol yw *Eupithecia cauchiata*.

Ei diriogaeth yw Ewrop.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pwtyn Doubleday yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Aflonyddwch yn y cyflenwad gwaed i gyhyr y galon yw **trawiad ar y galon** neu **cnawdnychiad myocardiaidd**.

Y rheswm amlaf am drawiad ar y galon yw rhwystr yn y rhydwelïau coronaidd, y rhydwelïau sy'n arwain o siambrau'r galon at gyhyr y galon, neu'r *myocardiwm*. Achosir y rhwystr gan haenau o golesterol sy'n adeiladu yn y rhydwelïau, ac yn ffurfio clot.

Mae difrifwch y trawiad yn dibynnu ar leoliad union y clot; os mai i ran fechan o'r cyhyr y rhwystrir cyflenwad y gwaed, gallai'r trawiad ar y galon fod yn fach, heb i'r claf wybod amdano. Ond os rhwystrir cyflenwad y gwaed i ran fwy o'r cyhyr, gall arwain yn gyflym at arest cardiaidd a marwolaeth.

Mae dros 300,000 o bobl yn dioddef o drawiad ar y galon bob blwyddyn yn y DU, ac mae hanner ohonynt yn marw, ond gallai mwy o fywydau gael eu harbed trwy driniaeth cyflym â CPR, diffibriliad a meddyglynnoedd cardiadd. Felly mae GIG Cymru (a gwasanaethau eraill) yn cynghori pobl i alw am ambiwlans pan geir y tybiaeth cyntaf o drawiad ar y galon. Mae'r symptomau mwyaf cyffredin yn cynnwys:

* diffyg anadl
* golwg afliwiog neu lwyd, oerni chwysu,
* poen yng nghanol y frest, gall ymestyn i'r breichiau, i lawr i'r bol neu i fyny i'r gwar
* chwydu
* cyfog neu deimlad cyffredinol o salwch
* ymdeimlad enbyd o fod marwolaeth gerllaw.

Gweler hefyd
------------

Methiant y galon
Calonnau Cymru
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Lina Wertmüller yw ***Travolti Da Un Insolito Destino Nell'azzurro Mare D'agosto*** a gyhoeddwyd yn 1974. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Medusa Film. Lleolwyd y stori yn yr Eidal a chafodd ei ffilmio yn Sardinia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Lina Wertmüller a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Piero Piccioni. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mariangela Melato, Giancarlo Giannini, Eros Pagni, Isa Danieli, Aldo Puglisi, Riccardo Salvino a Lorenzo Piani. Mae'r ffilm *Travolti Da Un Insolito Destino Nell'azzurro Mare D'agosto* yn 114 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Godfather Part II* sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Ennio Guarnieri oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Franco Fraticelli sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lina Wertmüller ar 14 Awst 1928 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 5 Chwefror 1988. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1963 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Academi Genedlaethol Celfyddydau Dramatig Silvio D'Amico.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Berliner Kunstpreis
 * Gwobr Crystal
 * seren ar Rodfa Enwogion Hollywood

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 63% (Rotten Tomatoes)
* 7.4/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Lina Wertmüller nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. .. .. .. .. . .
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 15 Ebrill 2016.
4. 1 2  "Swept Away... by an Unusual Destiny in the Blue Sea of August". *Rotten Tomatoes* (yn Saesneg). Cyrchwyd 4 Medi 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 238189174
* LCCN: no2014094377
* GND: 7859266-5
* SUDOC: 165136138

 |
Mae "Afallon" yn ailgyfeirio i'r erthygl hon. Am y nofel, gweler Afallon (nofel).
*Marwolaeth y brenin Arthur* gan E. Byrne-Jones.
Ynys hud yn y gorllewin a gysylltir â chwedlau ynghylch y brenin Arthur yw **Ynys Afallon** neu **Ynys Afallach**. Ymddengys fod yr enw yn dod o *Historia Regum Britanniae* o waith Sieffre o Fynwy. Ceir disgrifiad llawnach o'r ynys yn *Vita Merlini* Sieffre, lle disgrifir hi fel *insula pomorum que fortunata vocatur*. Fe'i disgrifir fel gwlad ieuenctid bythol, gwledda a ffrwythlondeb. Dywedir fod naw chwaer yn rheoli'r ynys, gyda Morgen yn ben arnynt. Gellir cymharu'r syniad a Tír na n-Óg y traddodiad Gwyddelig.

Dywedir i Arthur gael ei gludo i Ynys Afallon wedi iddo gael ei glwyfo hyd angau ym Mrwydr Camlan, yn ymladd yn erbyn Medrawd. Yn *Brut y Brenhinedd*, fersiwn Gymraeg o waith Sieffre, fe'i gelwir yn "Ynys Afallach", gan awgrymu cysylltiad ag Afallach. Efallai mai T. Gwynn Jones a boblogeiddiodd y ffurf "Ynys Afallon" yn ei awdl *Ymadawiad Arthur*, lle disgrifia'r ynys:

*Draw dros y don mae bro dirion nad ery*
*Cwyn yn ei thir, ac yno ni thery*
*Na haint na henaint fyth mo'r rhai hynny*
*A ddêl i'w phur, rydd awel, a phery*
*Pob calon yn hon yn heiny a llon,*
*Ynys Afallon ei hun sy' felly.*
Cysylltir Ynys Afallon a Glastonbury yng Ngwlad yr Haf gan William o Malmesbury a chan Gerallt Gymro. Yn 1191, cyhoeddwyd fod mynachod Abaty Glastonbury, wrth ail-adeiladu rhan o'r abaty yn dilyn tân yn 1184, wedi cael hyd i fedd gyda thair arch ynddo. Ar un arch roedd croes o blwm gyda'r arysgrif:

**HIC JACET SEPULTUS INCLITUS REX ARTURIUS IN INSULA AVALONIA**
"Yma y gorwedd yr enwog frenin Arthur yn Ynys Afallon".
Yn yr arch roedd gweddillion gŵr 2.40 medr o daldra. Y farn gyffredinol ymysg ysgolheigion yw mai twyll oedd hyn.
Machlud ar draeth Towyn, Chwefror 2020.
Traeth tywodlyd braf ar arfordir gogleddol Llŷn, Gwynedd, Cymru yw **traeth neu lan 'môr Towyn**. Cyfeirnod grid OS SH231376, lledred 52.9063°G, hydred 4.6308°Gn. Mae llwybr drol yn dilyn i lawr o'r ffordd gyferbyn â Fferm Towyn i lawr i'r traeth, heibio siop a chaffi poblogaidd Cwt Tatws a maes carafanau bach. Wrth gyrraedd pen y gallt fe ddewch ar draws Llwybr Arfordir Cymru lle mae posib troi i'r dde a cherdded tuag at traeth caregog Bieg/Bîg ac ymlaen tuag at Rhosgor neu i'r chwith i gyfeiriad Porth Ysglaig a Phorth Cychod a Phorth Ysgaden. Fel sy'n nodedig o lawer o draethau a phorthladdoedd Llŷn, gelltydd o bridd a chlai go serth sydd yma hefyd, er bod llwybr drol gyfleus yn eich tywys i lawr i'r traeth ei hun.

Does dim cyfleusterau i lawr ar y traeth ei hun ac mae'n anaddas ar gyfer pobl sy'n ddibynnol ar gadair olwyn ond mae meinciau pren wedi eu gosod uwch ben y traeth ar ben yr allt lle mae posib eistedd a gwylio'r olygfa.

Yn ystod yr haf mae'r traeth yn medru bod yn brysur gyda ymwelwyr, ond os fyddwch yn ffodus a chael y traeth i chi'ch hun, mae'n le hudolus. Mae'r traeth gyda cherrig brig llwyd-ddu hynafol o'r Oes Cambraidd naill ben iddi. Allan yn y môr mae cyfres o greigiau a ddaw i'r golwg ar drai, yn lleol fe'i gelwir yn 'Greigiau Delysg' yn ôl y gwymon a dyfai yno, Mae posib nofio i gyrraedd Cerrig Delysg ar dop trai.

Hefyd ym mhen ogleddol y traeth mae craig fach llyfn a ddaw i'r golwg yn dibynnu ar faint o dywod fydd ar y traeth ar y pryd. 'Carreg Yr Ebol' oedd yr enw oedd arni: 

> *"Yr Ebol, ac arni yr hyn a ddisgrifir gan Myrddin Fardd yn ôl troed ceffyl. Dywedir ganddo fod hen goel am y graig hon. Pe bai'r môr yn golchi'r tywod oddi arni byddai'r ŷd y flwyddyn ganlynol yn ddrud iawn, "ac os gorchuddiai y tywod hi, y byddai popeth yn hynod o isel a di-ofyn." "* 
> 
> 

Traeth Towyn yn yr haul.
Traeth Towyn, yn gwynebu'r gogledd.
Ym mhen gogleddol traeth mae posib cerdded o gwmpas y creigiau brig i gyrraedd traeth bach tywodlyd a chuddiedig Pengalld, a'i gelwyd ar ôl y tyddyn agosaf iddo.

Gweler hefyd
------------

* Tudweiliog
* Porth Ysgaden
* Porth Gwylan
* Porth Ychain
* Porth Cychod
* Porth Cesyg
* Llwybr Arfordir Cymru
* Llangwnnadl
* Traeth Penllech
* Porth Ysglaig
* Coetan Arthur/Cromlech Cefnamwlch
* Penllech

Cyfeiriad
=========

1. ↑  Gruffydd, Elfed (1991). *Ar Hyd Ben 'Ralld*. Pwllheli: Clwb y Bont. t. 24.
**Unoliaethwr** neu **Undebwr** (Saesneg: *Unionist*) yw person sy'n dymuno i'w gwlad neu ranbarth eu hunain ddod neu barhau yn rhan o wlad fwy. Mae "Undebwr" yn derm mwy amwys, gan y gall hefyd gyfeirio at aelod o Undeb Llafur.

Cyfeirir at bobl sy'n dymuno i Gymru neu'r Alban barhau yn rhan o'r Deyrnas Unedig fel Unoliaethwyr, a defnyddid y term hefyd am ochr y Gogledd yn Rhyfel Cartref America, oedd yn gwrthwynebu ymraniad y wlad. Y defnydd mwyaf cyffredin ar hyn o bryd yw fel term cyffredinol am Unoliaethwyr yng Ngogledd Iwerddon, sy'n dymuno parhau yn rhan o'r Deyrnas Unedig ac yn gwrthwynebu uno a Gweriniaeth Iwerddon. Y blaid Unoliaethol fwyaf yng Ngogledd Iwerddon ar hyn o bryd yw Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd.

Mae'r Blaid Geidwadol yn y Deyrnas Unedig yn defnyddio'r term yn ei henw ffurfiol, "Plaid Geidwadol ac Unoliaethol".

Pleidiau unoliaethol
--------------------

Gogledd Iwerddon:

* Unoliaethwyr Gogledd Iwerddon
	+ Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd
	+ Plaid Unoliaethol Ulster
	+ Llais Unoliaethol Traddodiadol

Gweler hefyd
------------

* Undeb llafur
Tudalen flaen *Om Begrebet Ironi med stadigt Hensyn til Socrates* (Daneg am *Ar Gysyniad Eironi gan Gyfeirio'n barhaol at Socrates*), traethawd ymchwil gan Søren Kierkegaard.
Traethawd hir a gyflwynir fel rhan o radd academaidd yw **traethawd ymchwil**, **thesis** (lluosog: thesisau neu theses), **traethawd estynedig**, neu **draethawd doethurol**. Ymdriniaeth gan yr awdur o bwnc penodol yw hi, sy'n cyflwyno ymchwil, darganfyddiadau a chasgliadau. Mae ei strwythur a chynnwys yn amrywio yn ôl sefydliad addysg, ond yn aml maent yn cynnwys crynodeb, adolygiad llenyddol, a llyfryddiaeth yn ogystal â phrif gorff y gwaith. Mae'n rhaid i rai myfyrwyr gwblhau cynnig ymchwil cyn cyflwyno eu traethawd ymchwil.

Mae defnydd y termau amrywiol am y math hwn o waith yn amrywio yn ôl gwlad. Mewn prifysgolion y Deyrnas Unedig, cyflwynir traethawd hir neu draethawd estynedig (Saesneg: *dissertation*) fel rhan o radd israddedig neu weithiau gradd meistr ddysgedig, a chyflwynir traethawd ymchwil neu thesis fel rhan o radd meistr ymchwil neu ddoethuriaeth (a elwir weithiau yn draethawd doethurol yn achos doethuriaeth).

Gweler hefyd
------------

* Addysg uwchraddedig
* Cwrs prifysgol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Griffiths, Bruce a Jones, Dafydd Glyn. *Geiriadur yr Academi* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995 [argraffiad 2006]), t. 1467 [thesis].
*Nomen* (chwith) neu enw genedigol Tutankhamun a'i *praenomen* neu enw brenhinol.
Roedd **Nebkheperure Tutankhamun** (weithiau*Tutenkh-*, *-amen*, *-amon*) yn frenin Yr Hen Aifft rhwng 1333 CC. a 1324 CC,). Roedd yn aelod o'r 18fed Frenhinllin yn y cyfnod a elwir y Deyrnas Newydd. Ei enw yn wreiddiol oedd Tutankhaten, sy'n golygu "Delw byw yr Aten", tra mae Tutankhamun yn golygu "Delw byw Amun".

Mae cryn dipyn o ddadlau wedi bod ynglŷn â theulu Tutankhamun. Y farn fwyaf cyffredin yn ddiweddar yw ei fod yn fab i Akhenaten ac un o'i wragedd, Kiya, nad oedd yn brif wraig iddo. Roedd yn briod ag Ankhesenpaaten, merch i Akhenaten a Nefertiti ac felly efallai yn hanner chwaer iddo.

Roedd Akhenaten wedi bod yn gyfrifol am chwyldro crefyddol, gan ymwrthod a duwiau traddodiadol yr Aifft ac addoli Aten, a gynrychiolid gan yr haul. Daeth Tutankhamun i'r orsedd yn fachgen tua 9 oed, ac ymhen rhyw ddwy flynedd wedyn dychwelwyd at y duwiau traddodiadol, yn cynnwys Amun, a newidiodd y brenin ei enw o Tutankhaten 

i Tutankhamun. Oherwydd ei oed, mae'n debyg mai y swyddogion oedd yn llywodraethu ar ei ran, yn arbennig Ay, a wnaeth y penderfyniad.

Bu Tutankhamun farw yn 19 oed; efallai o ganlyniad i dorri ei goes mewn damwain yn ôl ymchwil diweddar ar ei gorff. Nid oedd o bwysigrwydd arbennig fel brenin, gan iddo farw yn fuan ar ôl dod yn ddigon hen i deyrnasu drosto'i hun, ond daeth yn un o frenhinoedd mwyaf adnabyddud yr Hen Aifft oherwydd i'w feddrod gael ei ddarganfod yn Nyffryn y Brenhinoedd gan Howard Carter yn 1922. Tra'r oedd beddrodau'r rhan fwyaf o frenhinoedd yr Aifft wedi eu hysbeilio gan ladron ganrifoedd lawer yn ôl, roedd y rhan fwyaf o'r trysorau oedd wedi eu claddu gyda Tutankhamun yn dal yn y bedd, i bob golwg am fod pawb wedi anghofio lle yr oedd.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Smenkhkare** | **Brenin yr Aifft**1332 CC – 1324 CC | Olynydd:**Ay** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 2939164357922613250006
* LCCN: n79066005
* ISNI: 0000 0000 9993 1817
* GND: 118624792
* SUDOC: 028202171
* BNF: cb12008509v (data)
* NKC: jn20030210005

 |
Am ddefnyddiau eraill gweler trol (gwahaniaethu).
Arwydd "peidiwch â bwydo'r troliau": ar nifer o wefannau, caiff defnyddwyr eu hargymell i anwybyddu troliau yn hytrach na rhoi unrhyw fath o sylw iddynt.
Defnyddiwr rhyngrwyd yw **trôl** (lluosog: troliau) sydd yn postio negeseuon enynnol, dieithr, neu amherthnasol mewn cymuned ar-lein, megis fforwm, ystafell sgwrsio, neu flog, gan obeithio pryfocio ymateb emosiynol gan ddarllenwyr neu i aflonyddu trafodaeth arferol y gymuned. Mae'r diffiniad yn oddrychol, a defnyddir yn aml, yn enwedig gan y cyfryngau traddodiadol, i ddisgrifio gweithredoedd sy'n bodloni diffiniad aflonyddwch, megis difwyno tudalennau gwe sy'n talu teyrnged i unigolion meirw.

Cysylltir trolio yn aml â chymuned Anonymous a gwefannau megis 4chan.

Geirdarddiad
------------

Cymreigiad o'r gair Saesneg *troll* yw "trôl". Dadleuol yw geirdarddiad y gair yn Saesneg. Mae'n bosib ei fod yn tarddu o'r ferf *troll(ing)*, trolio yn Gymraeg, sef modd o bysgota lle llusgir llinynau trwy'r dŵr (nid i'w gymysgu â threillio, lle llusgir rhwyd bysgota neu dreillrwyd trwy'r dŵr). Yn yr achos hon gwelir troliau rhyngrwyd yn trolio am ymatebion emosiynol y tu ôl iddynt. Y geirdarddiad posib arall yw'r enw *troll*, trol yn Gymraeg, sy'n dynodi cawr ym mytholeg Llychlyn, creaduriaid sydd yn ddrygionus fel troliau rhyngrwyd.

Trolio a'r gyfraith
-------------------

Ym mis Hydref 2010 cafodd Colm Coss, dyn 36 oed o Fanceinion, Lloegr, ei ddedfrydu i 18 wythnos yn y carchar am bostio negeseuon aflan ar dudalennau Facebook oedd yn talu teyrnged i unigolion meirw, gan gynnwys Jade Goody. Galwodd ei hunan yn "drôl".

Ym mis Medi 2011 cafodd Sean Duffy, dyn 25 oed o Reading, Lloegr, ei ddedfrydu i 18 wythnos yn y carchar am drolio wrth bostio ar wefannau Facebook a YouTube. Plediodd yn euog i ddanfon negeseuon anweddus neu sarhaus. Roedd ei bostiau yn targedu Natasha MacBryde, merch 15 oed a neidiodd o flaen trên wedi iddi gael ei bwlio. Derbyniodd Duffy hefyd ASBO sy'n ei wahardd rhag defnyddio gwefannau rhwydweithio cymdeithasol am 5 mlynedd.

Ym Mawrth 2012 carcharwyd Liam Stacey am ysgogi casineb hiliol wedi iddo bostio sylwadau ar wefan Twitter. Cafodd ei labelu'n drôl gan rai cyfryngau, sy'n galw ar ddiffiniad cryn ehangach o drolio.

Gweler hefyd
------------

* Seiberfwlio

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cronfa Genedlaethol o Dermau Bwrdd yr Iaith Gymraeg.
2. ↑  (Saesneg) Definition of: trolling. PCMAG.COM.
3. ↑  (Saesneg) What is a troll?. Prifysgol Indiana (5 Mai 2008).
4. ↑  (Saesneg) Police charge alleged creator of Facebook hate page aimed at murder victim. *The Courier Mail* (22 Gorffennaf 2010).
5. ↑  (Saesneg) Jade Goody website 'troll' from Manchester jailed. BBC (29 Hydref 2010).
6. ↑  (Saesneg) Reading man jailed for dead girl 'trolling' insults. BBC (13 Medi 2011).
7. ↑  (Saesneg) Muamba 'troll' jailed after racist comments. ITV (30 Mawrth 2012). Adalwyd ar 8 Ebrill 2012.
8. ↑  (Saesneg) Muamba Twitter troll is jailed. *The Sun* (27 Mawrth 2012). Adalwyd ar 8 Ebrill 2012.
Milwr a gwleidydd o Giwba oedd **Gerardo Machado y Morales** (29 Medi 1871 – 29 Mawrth 1939) a wasanaethodd yn Arlywydd Ciwba o 1925 i 1933.

Ganwyd yn Camajuaní yn nhalaith Villa Clara. Cyrhaeddodd reng brigadydd yn y fyddin chwyldroadol yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Ciwba (1895–98). Wedi ei orchestion yn y rhyfel, gwasanaethodd dan lywodraeth yr Arlywydd José Miguel Gómez (1909–13). Enillodd ei ffortiwn yn y 1910au drwy fentrau amaethyddol a buddsoddi mewn cwmnïau cyhoeddus. Dychwelodd i wleidyddiaeth genedlaethol yn arweinydd y Blaid Ryddfrydol yn 1920. Fe'i etholwyd yn arlywydd y wlad yn 1924, a chychwynnodd yn y swydd ar 20 Mai 1925.

Gorchmynnodd Machado raglen o weithiau cyhoeddus ar raddfa eang er mwyn lleddfu effeithiau'r Dirwasgiad Mawr. Ceisiodd yn enwedig ehangu cynnyrch siwgr y wlad i wrthsefyll y cwymp byd-eang mewn pris siwgr, prif allforyn Ciwba. Er iddo ennill cefnogaeth y mwyafrif helaeth o'r wlad ar ddechrau ei arlywyddiaeth, cafodd Machado ei feirniadu am gyfoethogi ei hunan ar bwrs y wlad, a throdd yn raddol yn unben ar Giwba. Cynhaliwyd etholiad arlywyddol 1928 heb wrthwynebiad iddo. Cyfyngwyd ar ryddid y wasg yn ystod ei ail dymor, a chynyddodd protestiadau yn ei erbyn, yn enwedig gan fyfyrwyr. Erbyn 1933, roedd anhrefn ar draws y wlad, ac ymdrechai'r Unol Daleithiau ymyrryd yn y sefyllfa drwy gyfrwng y llysgennad Sumner Welles. Cyhoeddwyd streic gyffredinol, ac o'r diwedd trodd y fyddin yn ei erbyn. Sefydlwyd llywodraeth dros dro gan Carlos Manuel de Céspedes y Quesada, a chafodd Machado ei alltudio ar 12 Awst 1933.

Bu farw ym Miami Beach, Fflorida, yn 67 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Gerardo Machado y Morales. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 8 Medi 2019.
Roedd **Rachel Barrett** (12 Tachwedd 1875 - 26 Awst 1953) yn swffragét a golygydd papur newydd o Gaerfyrddin. Ar ôl mynychu Prifysgol Aberystwyth daeth yn athrawes gwyddoniaeth. Yn 1906, rhododd y gorau ar hyn ar ôl clywed Nellie Martell yn siarad am y bleidlais i ferched. Daeth yn aelod o'r Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched (neu WSPU) a symudodd i Lundain. Ym 1907 daeth yn drefnydd i'r WSPU ac ar ôl Christabel Pankhurst ffoi i Paris, gofynnwyd i Barrett fod yn gyd-drefnydd yr ymgyrch WSPU. Yn 1912, er nad oedd ganddi gefndir newyddiadurol, cafodd ofalu am y papur newydd *The Suffragette* oedd newydd ei ffurfio. Cafodd Barrett ei arestio ar fwy nag un achlysur ar gyfer gweithgareddau sy'n gysylltiedig â'r mudiad pleidleisio a rhwng 1913 a 1914, treuliodd amser yn anhysbys gan osgoi ail-arestio.

Roedd mewn perthynas a'r awdur Awstraliaidd I. A. R Wylie; cefnogodd y ddau ohonyn nhw Radclyffe Hall yn ystod treial anlladredig llyfr Hall, *The Well of Loneliness*.

Cefndir
-------

Ganwyd Barrett yng Nghaerfyrddin ym 1874 i Rees Barrett, syrfëwr tir a ffyrdd, a'i ail wraig Anne Jones, y ddau yn siaradwyr Cymraeg.  Fe'i magwyd yn nhref Llandeilo gyda'i brawd hynaf Rees a chwaer iau, Janette. Erbyn Cyfrifiad 1881, ei mam Anne oedd yr oedolyn sengl yn byw yn eu cyfeiriad ar Alan Road; bu farw ei thad ym 1878. Addysgwyd Barrett mewn ysgol breswyl yn Stroud, ynghyd â'i chwaer, a enillodd ysgoloriaeth i Brifysgol Aberystwyth. Graddiodd yn 1904 gyda gradd BSc yn Llundain a daeth yn athro gwyddoniaeth. Addysgodd yn ysgolion Llangefni, Caerfyrddin a Phenarth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Crawford 2003, t. 35.
2. ↑  (Saesneg) Morrell, Caroline. "Rachel Barrett". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/63825.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
3. ↑  "Rachel Barrett: England and Wales Census, 1881". *Familysearch.org*. Cyrchwyd 17 Chwefror 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Hanesydd Prydeinig o dras Almaenig oedd Syr **Geoffrey Rudolph Elton** (Gottfried Rudolf Otto Ehrenberg; 17 Awst 1921 – 4 Rhagfyr 1994). Roedd yn athro hanes ym Mhrifysgol Caergrawnt am ddeugain mlynedd ac yn arbenigo ar gyfnodau'r Tuduriaid a'r Stiwartiaid yn hanes Lloegr, ac hanes cyfansoddiadol a gwleidyddol yn enwedig.

Ganwyd Gottfried Rudolf Otto Ehrenberg yn Tübingen, Baden-Württemberg, yn fab i'r ysgolhaig clasurol Victor Ehrenberg (1891–1976). Penodwyd Victor yn athro hanes yr Henfyd ym Mhrifysgol Almaeneg Prâg yn 1929, ac yno mynychodd Gottfried y Stephans-Gymnasium. Iddewon oedd y teulu Ehrenberg, a symudasant i'r Deyrnas Unedig ychydig wythnosau cyn i'r Almaen Natsïaidd feddiannu Tsiecoslofacia gyfan yn 1939. Aeth Gottfried i ysgol breswyl Rydal ym Mae Colwyn. Nid oedd yn ddigon rhugl yn Saesneg i ennill ysgoloriaeth i astudio hanes ym Mhrifysgol Rhydychen, felly gweithiodd yn athro yn Rydal tra'n astudio cyrsiau gohebol o Brifysgol Llundain. Derbyniodd ei radd hanes yn 1943.

Cafodd ei alw i'r Fyddin Brydeinig yn 1943 a gwasanaethodd yng nghatrodau'r troedfilwyr a chudd-wybodaeth yn yr Eidal yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Cafodd ei orchymyn gan y fyddin i seisnigo'i enw, a derbyniodd ei ddinasyddiaeth Brydeinig yn 1947. Enillodd ddoethuriaeth o Brifysgol Llundain yn 1947 a chafodd swydd darlithydd cynorthwyol hanes ym Mhrifysgol Caergrawnt yn 1949. Daeth yn gymrawd Coleg Clare, Caergrawnt yn 1954, a daliodd swydd athro hanes modern Regius yn y brifysgol o 1983 i 1988.

Cafodd ei urddo'n farchog yn 1986. Bu farw o drawiad ar y galon yn ei gartref yng Nghaergrawnt yn 73 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Wolfgang Saxon, "Sir Geoffrey Rudolph Elton, 73, Tudor Historian at Cambridge", *The New York Times* (17 Rhagfyr 1994). Adalwyd ar 15 Medi 2019.