Ardal faestrefol yn Llundain Fwyaf, Lloegr – yn rhannol ym Mwrdeistref Llundain Wandsworth, ac yn rhannol ym Mwrdeistref Llundain Merton – ydy **Tooting**. Saif tua 5 milltir (8 km) i'r de-dde-orllewin o ganol Llundain.

Hanes
-----

Map yn dangos etholaeth Tooting ym Mwrdeistref Metropolitanaidd Wandsworth fel a ymddangosodd yn 1916.
Mae Tooting wedi bodoli ers cyn y Sacsonaidd. Gallai'r enw olygu *pobl Tota*, ac yn y cyd-destun hwn gallai Tota wedi bod yn bennaeth un o lwythi'r ardal. Fel arall, gallai'r enw darddu o'r ferf *to tout*, "i wylio allan", fel 'Twtil' yng Nghaernarfon. Efallai y bu gwylfan yma ar y ffordd i Lundain; felly "pobl y gwylfannau" 

Adeiladodd y Rhufeiniaid ffordd a alwyd wedyn yn *Stane Street* gan y Saeson, o Lundain (Londinium) i Chichester (Noviomagus Regnorum), a phasiodd drwy Tooting. Mae Ffordd Fawr Tooting High Street wedi ei adeiladu ar y ffordd yma. Yn amseroedd y Sacsoniaid, rhoddwyd Tooting a Streatham (yna Toting-cum-Stretham) i Abaty Cherstey (Abbey of Chertsey). Yn ddiweddrarch rhoddwyd holl neu o leiaf rhan o'r tir, i Suene (Sweyn), a goelwyd ei fod yn Lychlynnwr (Viking). Yn 933, credir bod Brenin Athelstan wedi cadarnhau fod y tiroedd gan gynnwys Totinge (Tooting) ym mherchnogaeth Abaty Chertsey.

Ymddangosa Tooting yn *Llyfr Dydd y Farn* (1086) fel *Toting*: cedwid Lower Tooting o Chertsey Abbey gan Haimo y Siryf o Gaint pan oedd ei asedau yn 1 eglwys, 21⁄2 yn dir coch (tir aredig) a 5 acer (2 hectar) o ddôl. Galwyd y bobl yno i dalu pedair punt i'r penarglwyddi (*overlords*). Yn ddiweddarach yng nhyfnod y Normaniaid death i feddiant teulu'r De Gravenel, ac ar eu hôl hwyn fe'i ail-ennwyd  yn **Tooting Graveness**. Tan newidiadau bychan yn y 19fed ganrif roedd yn cynnwys 2 km2 (0.77 mi sgw)
.

Am ganrifoedd gweinyddwyd Upper Tooting, neu **Tooting Bec** fel rhan o Streatham; roedd yma faenor a gadwyd gan Abaty Hellouin Bec, yn Normandi, ac ychwanegwyd y gair "Bec" i'r enw. Ei asedau, yn ôl *Dydd y Farn* oedd 5 croen lledr. Roedd yno bump a hanner tir âr (tir coch).

Fel llawer o faestrefi de Llundain, datblygodd Tooting yn hwyr yn ystod Oes Fictoriana. Digwyddodd rhan o'r datblygiad yn yr oes Edwardaidd a chafwyd datblygiad sylweddol arall yn ystod y 1920au â'r 1930au.

* 1902: Agorwyd Llyfrgell Tooting fel adeilad unllawr. Ychwanegwyd ail lawr yn 1906. Yn 2012 ail-adeiladwyd y llyfrgell.
* 1906: Agorwyd Tooting Bec Lido.
* 1930: Sefydlwyd ysbyty St Benedict's Hospital gan Gyngor Sir Llundain London County Council
* 1931: Agorwyd sinema Granada cinema gyda perfformiad o *Monte Carlo*
* 1954: Dechreuodd Ysbyty San Siôr/ St George's Hospital ail-leoli i Tooting o Hyde Park Corner, gan gymeryd trosodd Ysbytai Grove Fever a Fountain.
* 2003: Cwblhawyd ail-ddatblygiad Ysbyty San Sior/ St George's Hospital .

Gwleidyddiaeth
--------------

Aelod Seneddol tros Tooting yw Dr. Rosena Allin-Khan (Y Blaid Lafur (DU)) ac fe'i hetholwyd yn gyntaf yn 2016 mewn is-etholiad i gynrychioli (etholaeth seneddol Tooting)  yn dilyn etholiad ei rhaglynnydd Sadiq Khan yn Faer ym Mai 2016.

Ers sefydlu etholaeth seneddol Tooting mae'r sedd wedi'i ddal gan y Blaid Lafur.

Trafnidiaeth
------------

Arwydd 'tube' Tooting Broadway 
Mae Tooting wedi ei sefydlu ar y Northern line— gyda gorsafoedd ar ben a gwaelod y bryn sydd yn gwyro i lawr y Stryd Fawr, Tooting Bec a Tooting Broadway. Gwasanaethir Tooting gan reilffordd genedlaethol yn yr orsaf reilffordd sy'n darparu gwasanaeth uniongyrchol i Sutton drwy Wimbledon, ac i'r gogledd tuag at Farringdon, St Pancras ac ymlaen i Luton.

Mae yno nifer o gysylltiadau bws, gyda theithiau i ac o ganol Llundain, Croydon, Sutton a Kingston ymhlith eraill.

Yn 2015 roedd gorsaf tanddaearol Tooting Broadway yn cael ei gysidro gan TfL fel gorsaf yn y dyfodol ar gyfer datblygiad Crossrail 2. Fel ychwanegiad ar y Northern Line, byddai hyn yn darparu Tooting gyda chysylltiad cyflym ac uniongyrchol i brif orsafoedd Llundain: e.e. Cyffordd Clapham Junction, Victoria, Tottenham Court Road ac Euston.

### Gorsafoedd Rheilffordd Agosaf

* Gorsaf reilffordd Tooting
* Gorsaf reilffordd Mitcham Eastfields
* Gorsaf reilffordd Balham
* Gorsaf reilffordd Haydons Road

Ardal cadwriaeth
----------------

Penodwyd stâd Totterdown Fields  yn ardal gadwriaeth, ar yr 19fed o Fedi 1978. Hon oedd y 'stâd fythynod' gyntaf a adeiladwyd gan Gyngor Sir Llundain/London County Council rhwng 1901 a 1911 yn cynnwys 1244 o dai unigol a adeiladwyd tros 38 acer (15 hecter).Roedd mudiadau Gardd-Ddinas Ebenezer Howard ac Arts and Crafts yn ddylanwadol ar ddylunio'r stâd.

Mannau agored
-------------

Haul tros Comin Tooting
Yn gorwedd ar begwn gogleddol Tooting mae ardal fawr, agored, a elwir yn boblogaidd fel Comin Tooting/ Tooting Commons. Yn hanesyddol, arferai'r ardal hon fod yn ddwy ardal ar wahanː **Tooting Graveney Common** (arferai fod ym mhlwyf Tooting Graveney), a **Tooting Bec Common** (arferai fod ym mhlwyf Streatham). Yma ceir Tooting Bec Lido, sydd yn 90 medr o hyd a 30 medr o led.

Chwaraeon
---------

Mae Tooting yn rhannu day glwb pêl-droed gyda thref gyfagos Mitcham: Tooting & Mitcham United F.C. a Tooting & Mitcham Wanderers FC.

Mae stadiwm rasio milgwn 'Wimbledon Stadium', ar Plough Lane ar y ffîn rhwng Tooting a Wimbledon. Mae gan AFC Wimbledon gynlluniau ar y gweill i adeiladu eu stadium newydd yno.

Marchnadau
----------

Mae gan Tooting ddwy farchnad dan-dô, gyda nifer o stondinau parhaol. Mae mynediad i'r ddwy farchnad ar yr un stryd, Tooting High Street, gyda prin medrau rhyngthynt. Mae gan y ddwy lawer math o stondinau, and mae un, **Tooting Market**, yn Asiaidd yn bennaf. Mae'r farchnad fwyaf, **The Broadway Market**, yn un o'r marchnadoedd dan-dô fwyaf yn Llundain gyda mwy na 90 stôl, ac yn gweithredu ers 1936. Mae'r marchnadoedd yn tueddu i for yn fywiog iawn ar ddyddiau Sadwrn, ac yn agored tros y penwythnos heblaw ar wyliau cyhoeddus..

Pobl nodedig
------------

* Stephen K Amos (b. 1967), Digrifwr
* Steven Enever (b. 1970), Gwasanaethwr cyhoeddus
* Sadiq Khan (b. 1970), Gwleidyddwr, Maer Llundain, cyn AS Tooting
* Darren Bent (b. 1984), Pêldroediwr proffesiynnol
* Dave Clement (1948-1982), Pêldroediwr proffesiynnol
* George Cole (1925-2015), Actor
* Girlschool, Band
* Milton Jones (b. 1965), Digrifwr
* Low-key (Gannwyd Kareem Dennis) (g. 1986), Cerddor, bardd, playwright, dramodydd, gweithredwr gwleidyddol
* Ramona Marquez (b. 2001), Actores
* Tony Meo (b. 1959), Chwaraewr snwcer proffesiynnol
* Paul Merton (b. 1957), Digrifwr
* Clinton Morrison (b. 1979), Pêldroediwr proffesiynnol
* New Musik, Band
* Gino Rea (b. 1989), Rasiwr Beic modur
* Leroy Rosenior (b. 1964), Hyfforddiwr pêldroed proffesiynnol
* Bas Savage (b. 1982), Pêldroediwr proffesiynnol
* Tony Selby (b. 1938), Actor
* Paul Sinha (b. 1970), Digrifwr a darlledwr
* Snakefinger (1949-1987), Cerddor
* Richard Strange (b. 1951), Cerddor
* Jay Tabb (b. 1984), Pêldroediwr proffesiynnol
* Quade Taylor (b. 1993), Pêldroediwr proffesiynnol
* UK Subs, Band
* Henning Wehn (b. 1974), Digrifwr
* Jimmy White (b. 1962), Chwaraewr snwcer proffesiynnol
* Matt Willis (b. 1983), Cerddor
* Fuse ODG (b. 1988), Rapiwr

Cyfeirnodau diwylliannol
------------------------

Cyfeirir ffilm o'r Ealing Studios  *Kind Hearts and Coronets* (1949), gyda Alec Guinness, at Tooting Bec fel man lle roedd un o'r cymeiriadau'n byw. Roedd cyfres gomedi'r  BBC  *Hugh & I* (1962–67) yn seiliedig ar avenue ffuglennol Lobelia Avenue in Tooting.

Roedd cyfres gomedi'r BBC  *Citizen Smith* (1977–80) yn seiliedig ar Tooting gyda'r cri a boblogeiddwyd  "Freedom for Tooting!"Prif gymeriad y gyfres oedd Wolfie Smith (Robert Lindsay), sef sylfaenydd sefydliad chwyldroadol sosialaidd ffuglennol y  Tooting Popular Front.

Recordiodd Kitchens of Distinction (a ffurfiwyd yn yr ardal)  "On Tooting Broadway Station" ar eu halbwm *The Death of Cool* (1992).

Yn 2005, enwyd ceudwll 28 km o ddiamedr ar y blaned Mawrth ar ôl Tooting. Mae map daeraegol  o Ceudwll Tooting yn cael ei baratoi, a gaiff ei gyhoeddi yn yr U.S. Geological Survey yn yr Unol Daleithiau.

Daeth cantores a chyfansoddwraig Albannaidd Sandi Thom i amlygrwydd yn dilyn ei  21 pherfformiad via'r wê o'i fflat islawr yn Tooting rhwng Chwefror a Mawrth 2006. Cyrrhaeddodd ei chan "I Wish I Was A Punk Rocker (With Flowers In My Hair)" rif 1 yn siartiau'r DU ar 2il Mehefin 2006.

Ymddangosir Tooting Bec yn y llyfr *The Meaning of Liff*, a ddiffinnwyd fel sefyllfa lle mae gyrrwr yn canu corn ei gar neu ei char at y car o'i f/blaen, dim ond i ddarganfod fod y car o'i f/blaen wedi ei barcio.

Mae'r ymadrodd "Ting Tong from Tooting" yn gystylliedig â chymeriad Ting Tong o sioe brasluniau comedi o'r DU  *Little Britain*.

Tooting oedd gosodiad i'r drama Brydeinig-Tamil 2013 o'r un enw *Gangs of Tooting Broadway*.

Yn y ffilm *Johnny English Reborn*, mae Agent Tucker yn byw yn Tooting.

Gwnaed gyfres ddogfen lewyrchus Channel 4 24 Hours in A&E yn Ysbyty San Siôr/St George's Hospital yn Tooting.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Yn draddodiadol, ystyrir Charing Cross fel canol Llundain, a mesurir pellteroedd i'r brifddinas o'r pwynt hwnnw.
2. ↑   Electronic Sawyer. Adalwyd ar 2016-05-21.
3. ↑   Samuel Lewis (editor) (1848). Tonbridge - Topsham. *A Topographical Dictionary of England*. Institute of Historical Research. Adalwyd ar 4 Tachwedd 2014.
4. ↑   Surrey Domesday Book. Adalwyd ar 2016-05-21.
5. ↑   The history of the borough - Listed buildings and borough history - Wandsworth Council. Adalwyd ar 2016-05-21.
6. ↑   Archived copy. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 24 October 2014. Adalwyd ar 24 October 2014.
7. ↑   News. *NPS Group*. Adalwyd ar 2016-05-21.
8. ↑   Tooting Bec Lido. *Time Out London*. Adalwyd ar 2016-05-21.
9. ↑   History of St George's. Adalwyd ar 2016-05-21.
10. ↑   Dr Rosena Allin-Khan MP. *UK Parliament*. Adalwyd ar 2016-08-21.
11. ↑   Tfl Guide to Buses from Tooting Broadway. Transport for London. Adalwyd ar 2016-05-21.
12. ↑   Crossrail 2. Transport for London. Adalwyd ar 2016-05-21.
13. ↑  Wandsworth Conservation & Design Group 2008.
14. ↑   Archived copy. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 December 2013. Adalwyd ar 15 April 2015.
15. ↑   Obituary: George Cole. *BBC News*. Adalwyd ar 21 May 2016.
16. ↑   Television Heaven: Reviews. Adalwyd ar 2016-05-21.
17. ↑   BBC - Comedy - Citizen Smith. Adalwyd ar 21 May 2016.
18. ↑   Mars Geology: Tooting Crater. Adalwyd ar 2016-05-21.
19. ↑   Google. *Tootingbroadwayfilm.com*. Adalwyd ar 2016-05-21.
20. ↑   24 hours in A&E. Adalwyd ar 2016-05-21.