Athronydd Marcsaidd, cymdeithasegydd a gwleidydd Awstriaidd oedd **Max Adler** (15 Ionawr 1873 – 28 Mehefin 1937) sydd yn nodedig am ei gyfraniadau at ysgol Awstro-Farcsiaeth.

Bywgraffiad
-----------

Ganed yn Fienna, Awstria-Hwngari, ac astudiodd gyfreitheg ym Mhrifysgol Fienna. Gweithiodd yn gyfreithiwr ac yn ei amser rhydd fe fu'n athronyddu, yn ymchwilio i gymdeithaseg, ac yn gwleidydda. Cychwynnwyd ar fyfyrgylch gweithwyr yn 1903 gan Adler, Karl Renner, a Rudolf Hilferding, a sefydlwyd y cyfnodolyn *Marx-Studien* (1904–23) gan Adler ac Hilferding. Cyfrannodd Adler yn aml at *Der Klassenkampf*, cylchgrawn Plaid Ddemocrataidd Gymdeithasol yr Almaen. Gwasanaethodd Adler yn Senedd Awstria o 1920 i 1923, yn aelod o gangen adain-chwith Plaid Ddemocrataidd Gymdeithasol Awstria (SPÖ). Fe'i penodwyd yn athro cymdeithaseg ym Mhrifysgol Fienna yn 1920, a daliodd y swydd honno nes ei farwolaeth. Bu farw yn Fienna yn 64 oed.

Syniadaeth
----------

Yn ei syniadaeth Farcsaidd mae Adler yn cyfuno delfrydiaeth athronyddol â realaeth economaidd-gymdeithasol, gyda chymorth ei astudiaethau cymdeithasegol, er mwyn dehongli Marcsiaeth yn nhermau penderfyniaeth a dadlau dros adolygu strategaeth wleidyddol y mudiad sosialaidd. Dadleuodd Adler bod y fwrdeisiaeth yn meddu ar unbennaeth dan gochl democratiaeth seneddol, ac ymgyrchodd dros sefydlu unbennaeth y proletariat drwy ddulliau cyfreithlon a di-drais, os bosib. Yn ei lyfr *Politische oder soziale Demokratie* (1926) mae'n rhybuddio bod angen i'r dosbarth gweithiol uno fel bod y mudiad sosialaidd yn barod i gymryd yr awenau pryd fyddai gwrthdaro'r dosbarthiadau ar ei eithaf. Rhodd ei gefnogaeth i fudiad cynghorau'r gweithwyr fel strategaeth o ennill chwyldro comiwnyddol heddychlon. Beirniadodd y Bolsieficiaid am sefydlu unbennaeth y blaid yn sgil Chwyldro Rwsia yn hytrach na throsglwyddo grym gwleidyddol i'r dosbarth gweithiol cyfan. O ran ei gyfraniadau at ddamcaniaeth Farcsaidd, defnyddiodd Adler syniadau neo-Kantaidd a phositifaidd ac adeiladodd ar seiliau epistemolegol Marcsiaeth fel damcaniaeth gymdeithasegol.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Kausalitaet und Teleologie im Streite um die Wissenschaft* (Fienna: Wien Brand, 1904).
* *Marx als Denker: zum 25. Todesjahre von Karl Marx* (Berlin: Buchhandlung Vorwärts, 1908).
* *Marxistische Probleme: Beiträge zur Theorie der materialistischen Geschichtsauffassung und Dialektik* (Stuttgart: J. H. W. Dietz Nachfolger, 1913).
* *Wegweiser: Studien zur Geistegeschichte des Sozialismus* (Stuttgart: J. H. W. Dietz Nachfolger, 1914).
* *Die Staatsauffassung des Marxismus: ein Beitrag zur Unterscheidung von soziologischer und juristischer Methode* (Fienna: Verlag der Wiener Volksbuchhandlung, 1922).
* *Das Soziologische in Kants Erkenntniskritik: ein Beitrag zur Auseinandersetzung zwischen Naturalismus und Kritizismus* (Fienna: Verlag der Wiener Volksbuchhandlung, 1924).
* *Neue Menschen* (Berlin: E. Laube, 1924).
* *Kant und der Marxismus: gesammelte Aufsätze zur Erkenntniskritik und Theorie des Sozialen* (Berlin: E. Laub, 1925).
* *Politische oder soziale Demokratie: ein Beitrag zur sozialistischen Erziehung* (Berlin: E. Laub, 1926).
* *Lehrbuch der materialistischen Geschichtsauffassung* (Berlin: E. Laub, 1932).
* *Das Rätsel der Gesellschaft : zur Erkenntnis-kritischen Grundlegung der Sozialwissenschaft* (Fienna: Saturn-Verlag, 1936).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David Walker a Daniel Gray, *Historical Dictionary of Marxism* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2007), t. 1.