**Mosg Omar** (Arabeg: مسجد عمر‎; *Masjid Umar*) yw'r unig fosg yn Hen Ddinas Bethlehem, Palesteina. Fe'i lleolir ar ochr orllewinol Sgwâr Manger, ar draws y sgwâr o Eglwys y Geni.

Hanes
-----

### Cyfnod Mwslimaidd cynnar; lleoliad

Enwir y mosg ar ôl Omar (Umar) ibn al-Khattab (tua 581-644), ail Galiff Rashidun. Ar ôl goresgyn Jerwsalem, roedd Omar wedi teithio i Fethlehem yn 637 CE i gyhoeddi deddf a fyddai’n gwarantu parch at y gysegrfa a diogelwch i Gristnogion a chlerigwyr.  Dim ond pedair blynedd ar ôl marwolaeth y proffwyd Islamaidd Muhammad, honnir i Omar weddïo yn lleoliad hwn, lle saif y mosg. 

Mae Yaqut al-Hamawi (bu f. 1229) yn ymwneud â sut y cynghorwyd Caliph Omar gan fynach Cristnogol i adeiladu mosg mewn adeilad ar ffurf *arced* (neu haniyya), yn hytrach na thrawsnewid Eglwys y Geni yn fosg. Cytunodd Yaqut i osod yr *haniyya* mewn safle lle credwyd bod brenhinoedd Beiblaidd Dafydd a Solomon wedi'u claddu.

Yn gynnar yn y 10g, mae Eutychius o Alexandria (877–940) yn disgrifio'r *haniyya* fel mosg wedi'i osod o fewn safle Cristnogol, yn wynebu'r de ac felly'n briodol ar gyfer gweddi Fwslimaidd (*qibla*), ac yn crybwyll i Omar ganiatáu i Fwslimiaid weddïo yn yr *haniyya* fesul un gan eu gwahardd i gyffwrdd ag unrhyw beth yno na chynnal gweddïau cynulleidfaol y tu mewn. Cwynodd Eutychius fod Mwslimiaid yn ei amser ef, dechrau'r 10g, wedi torri'r tair rheol hyn.

Nid yw union leoliad yr *haniyya* a ddisgrifir yn glir, ond disgrifiwyd safle claddu David a Solomon gan Bererin Bordeaux (330) fel "heb fod ymhell o Basilica'r Geni, a chan y Piacenza Pererin (570) fel hanner milltir Rufeinig o ganol y dref.

### Mosg modern mewn lleoliad newydd (1860)

Adeiladwyd y mosg presennol ym 1860 ar lain a roddwyd at y diben gan yr Eglwys Uniongred Roegaidd, ac fe'i hadnewyddwyd ym 1955, yn ystod rheolaeth Gwlad yr Iorddonen o'r ddinas. Rhoddwyd y tir a ddefnyddiwyd ar gyfer ei hadeiladu gan yr Eglwys Uniongred Roegaidd Jerwsalem. Yn y gorffennol, cyn dyfodiad bylbiau golau, roedd yn gyffredin i Fwslimiaid a Christnogion ym Methlehem gynnig olew olewydd i oleuo amgylchoedd y mosg, arfer sy'n dystiolaeth o gydfodolaeth crefyddol yn y ddinas.

#### Tensiynau (2000au)

Ar 20 Chwefror, 2006, canslodd y Dalai Lama ei ymweliad â’r mosg, ymhlith lleoedd eraill, oherwydd pwysau gan lywodraeth Tsieina. Roedd Awdurdod Cenedlaethol Palestina wedi gofyn am gael ei ganslo.
Yn Chwefror 2007, heddlu cudd Israel (Shin Bet) 20 o ddynion yr honnir iddynt gael eu recriwtio ar gyfer "cell â chysylltiad â Hamas" gan glerig Mwslimaidd ym Mosg Omar. Serch hynny, arhosodd y mosg a'i phobol yn heddychlon pan ymwelodd Arlywydd Palestina, Mahmoud Abbas, ar Noswyl Nadolig 2007.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Valentine Low & Catherine Philp (24 January 2020). "Prince Charles offers strong message of support for Palestinians in Bethlehem". *The Times*. Cyrchwyd 24 September 2020.
2. 1 2  "Mosque of Omar: Mosque in Bethlehem". Lonely Planet. Cyrchwyd 24 September 2020.
3. 1 2 3  Mosque of Omar GeoCities: Bethlehem Homepage
4. 1 2 3  "Mosque of Omar (Bethlehem)". Atlas Travels and Tourism Agency. Archifwyd o'r gwreiddiol ar July 29, 2013. Cyrchwyd January 20, 2008.
5. 1 2 3 4 5  Mattia Guidetti (2016). *In the Shadow of the Church: The Building of Mosques in Early Medieval Syria*. Arts and Archaeology of the Islamic World (Book 8). BRILL; Lam edition. tt. 30–31. ISBN 9789004325708. Cyrchwyd 2018-04-09.
6. ↑  "Palestinians refuse Dalai Lama visit again". Archifwyd o'r gwreiddiol ar March 2, 2007.
7. ↑  "Israel nabs 20 terror suspects". UPI. February 5, 2007.
8. ↑  "Peace talks spark tourist influx into Bethlehem". CBC News. Associated Press. December 24, 2007.