Bardd, ysgrifwr, awdur straeon byrion, a beirniad llenyddol Sbaeneg o Fecsico oedd **Alfonso Reyes Ochoa** (17 Mai 1889 – 27 Rhagfyr 1959) a fu hefyd yn ddiplomydd ac addysgwr. Ystyrir yn un o awduron ac ysgolheigion llenyddol goreuaf Mecsico yn yr 20g, ac yn ffigur pwysig yn llên America Ladin yn gyffredinol. Meddai Jorge Luis Borges amdano, "Reyes heddiw ydy'r prif *hombre de letras* yn ein America. Ni ddywedaf y prif ysgrifwr, y prif storïwr, na'r prif fardd; dywedaf y prif *hombre de letras*, hynny yw y prif lenor a'r prif ddarllenwr [...] gyfaill i Montaigne, i Goethe, i Stevenson, ac i Homeros, ni ellir cymharu dim â natur agored ei ysbryd".

Bywyd cynnar ac addysg (1889–1913)
----------------------------------

Ganwyd Alfonso Reyes Ochia ar 17 Mai 1889 ym Monterrey, Nuevo León, yng ngogledd-ddwyrain Mecsico, yn fab i'r Cadfridog Bernardo Reyes, yr hwn oedd yn wleidydd amlwg yn niwedd y 19g. Cyhoeddodd ei gerddi cyntaf yn y papur newydd lleol. Mynychodd yr Escuela Nacional Preparatoria yn Ninas Mecsico cyn iddo astudio'r gyfraith yn y Facultad de Derecho.

Yn ystod ei gyfnod yn fyfyriwr yn y brifddinas, Reyes oedd un o sefydlwyr yr Ateneo de la Juventud, cymdeithas o ddeallusion ifainc, yn 1909, a chyfranodd at y cyfnodolion *Revista moderna* a *Savia moderna*. Ymunodd â'r ymdrechion i ddiwygio cyfundrefn addysg uwch Mecsico, a chafodd ran wrth drawsnewid cyfundrefn ysgolion yr Escuela Nacional Preparatoria a sefydlu'r Escuela de Altos Estudios yn 1910 a'r Universidad Popular yn 1912. Gweithiodd yn ysgrifennydd yn y gyfadran ôl-raddedig, ac yno addysgodd gwrs ar yr iaith Sbaeneg a'i llenyddiaeth. Derbyniodd ei radd yn y gyfraith o Brifysgol Genedlaethol Ymreolus Mecsico (UNAM) yn 1913.

Cyhoeddodd ei lyfr cyntaf, y casgliad o ysgrifau *Cuestiones estéticas* (1911), ym Mharis. Er yr oedd Reyes dal yn fyfyriwr pan ysgrifennodd y llyfr hwnnw, denodd sylw am ei ysgolheictod gwreiddiol ac am geinder ei arddull. Ymhlith y pynciau llenyddol mae'n eu trafod mae'r cymeriad Electra yn theatr Groeg yr Henfyd, llên Sbaen yn yr Oesoedd Canol a'r *Siglo de Oro* gan gynnwys astudiaeth o'r bardd Luis de Góngora, dadansoddiad o waith y bardd Ffrangeg Stéphane Mallarmé, ac ymdriniaeth â'r tir ym marddoniaeth Fecsicanaidd y 19g.

Gyrfa ddiplomyddol (1913–39)
----------------------------

Cychwynnodd Reyes ar yrfa yn y gwasanaeth diplomyddol yn Ffrainc yn 1913, yn swydd is-ysgrifennydd y genhadaeth Fecsicanaidd ym Mharis. Cafodd seibiant o'i yrfa newydd i astudio ac addysgu yn y Centro de Estudios Históricos ym Madrid o 1914 i 1919. Gwasanaethodd yn llysgenhadaeth Mecsico yn Sbaen o 1920 i 1924, yn swydd *chargé d'affaires* (dirprwy lysgennad) o 1922 i 1924, ac yn weinidog Mecsico i Ffrainc yn 1924–27. Penodwyd yn llysgennad i'r Ariannin yn y cyfnodau 1927–30 a 1936–37, ac i Frasil yn 1930–36 a 1938–39. Bu'n aml yn cynrychioli Mecsico mewn cynadleddau diwylliannol rhyngwladol.

Yn ystod y cyfnod hwn, cyhoeddodd Reyes nifer o weithiau ysgolheigaidd a chreadigol mewn sawl cyfrwng, gan gynnwys y traethawd ar ffurf cerdd brôs *Visión de Anáhuac* (1917), y casgliad o ymgomion a brasluniau llenyddol *El plano oblicuo* (1920) , y gyfrol o gerddi *Huellas* (1922), a'r ysgrifau *Reloj de sol* (1926). Ysgrifennodd ragor am lenyddiaeth Roeg glasurol a cheinion llên Sbaen, a chyfieithodd hefyd nifer o weithiau o'r Saesneg a'r Ffrangeg i'r Sbaeneg.

Dychwelyd i Fecsico (1939–59)
-----------------------------

Ymddeolodd Reyes o'r gwasanaeth diplomyddol yn 1939 a dychwelodd i'w famwlad i fyw am weddill ei oes. Fe'i penodwyd yn llywydd La Casa de España en México, a ailenwyd yn El Colegio de México yn 1940, a daliodd y swydd honno nes ei farwolaeth. Reyes hefyd oedd un o sefydlwyr academi'r Colegio Nacional yn 1943. Reyes oedd y llenor cyntaf i dderbyn gwobr ieithyddol a llenyddol genedlaethol Mecsico, Premio Nacional de Ciencias y Artes, a hynny yn 1945. Fe wasanaethodd yn llywydd yr Academia Mexicana de la Lengua o 1957 i 1959.

Cyhoeddodd sawl cyfrol o feirniadaeth a damcaniaeth lenyddol: *La crítica de la edad ateniense* (1941), *La antigua retórica* (1942), *La experiencia literaria* (1942), ac *El deslinde: prolegómenos a la teoría literaria* (1944). Yn y cyfnod hwn aeth i'r afael â'i orchest o gyfieithu ac addasu penillion yr *Iliad*. Llenor hynod o gynhyrchiol oedd Reyes, ac mae ei holl ysgrifeniadau, barddoniaeth, rhyddiaith, ac ysgolheictod, yn llenwi 26 o gyfrolau.

Bu farw yn Ninas Mecsico ar 27 Rhagfyr 1959 yn 70 oed, a fe'i cleddir yn y Rotonda de las Personas Ilustres yn y brifddinas.

Llyfryddiaeth ddethol
---------------------

### Beirniadaeth, ysgolheictod ac ysgrifau

* *Cuestiones estéticas* (Paris: Paul Ollendorff, 1911).
* *Reloj de sol* (Madrid: Tipografía artistica, 1926).
* *La crítica de la edad ateniense: 600 a 300 A.C.* (Dinas Mecsico: El Colegio de México, 1941).
* *La antigua retórica* (Dinas Mecsico: Fondo de Cultura Económica, 1942).
* *La experiencia literaria* (Buenos Aires: Editorial Losada, 1942).
* *El deslinde: prolegómenos a la teoría literaria* (Dinas Mecsico: El Colegio de México, 1941).
* *La X en la frente: algunas páginas sobre México* (Dinas Mecsico: Porrúa y Obregón, 1952).

### Ffuglen

* *El plano oblicuo: Cuentos y diálogos* (Madrid: Europa, 1920).

### Barddoniaeth

* *Huellas* (Dinas Mecsico: Andrés Botas e Hijo, 1922).
* *Romance del Río de Enero* (Maastricht: Halcyon, 1933).
* *Yerbas del Tarahumara* (Buenos Aires: cyhoeddwr di-enw 1934).
* *Golfo de México* (Buenos Aires: Francisco A. Colombo, 1934).
* *Romances (y afines)* (Dinas Mecsico: Editorial Stylo, 1945).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jorge Luis Borges, "El primer hombre de letras de nuestra América" yn *Borges ante el espejo*, golygwyd gan Jorge Mejía Prieto a Justo R. Molachino (Dinas Mecsico: Editorial Lectorum, 1995), tt. 35–36.
2. 1 2  (Saesneg) Roderic Ai Camp, "Reyes Ochoa, Alfonso (1889–1959)" yn *Encyclopedia of Latin American History and Culture* (Gale, 2008). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 3 Awst 2019.
3. 1 2 3 4  Rafael Olea Franco, "Reyes, Alfonso" yn *Encyclopedia of Latin American and Caribbean Literature 1900–2003*, golygwyd gan Daniel Balderston a Mike Gonzalez (Llundain; Routledge, 2004), tt. 487–88.
4. 1 2 3 4 5 6 7  (Saesneg) "Alfonso Reyes" yn *Encyclopedia of World Biography* (Gale, 2004). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 3 Awst 2019.
5. 1 2 3  (Saesneg) Alfonso Reyes. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 2 Awst 2019.

Darllen pellach
---------------

* Barbara Bockus Aponte, *Alfonso Reyes and Spain: His dialogue with Unamuno, Valle-Inclán, Ortega y Gasset, Jiménez, and Gómez de la Serna* (Austin: University of Texas Press, 1972).
* Rogelio Arenas Monreal, *Alfonso Reyes y los hados de febrero* (Mexicali: Universidad Autónoma de Baja California, 2004).
* Robert T. Conn, *The Politics of Philology: Alfonso Reyes and the Invention of the Latin American Literary Tradition* (Lewisburg, Pennsylvania: Bucknell University Press, 2002).
* E. Mejía Sánchez, *La vida en la obra de Alfonso Reyes* (Dinas Mecsico: Secretaría de Educación Pública, 1966).
* Adela Eugenia Pineda Franco ac Ignacio M. Sánchez Prado (gol.), *Alfonso Reyes y los estudios latinoamericanos* (Pittsburgh, Pennsylvania: Instituto Internacional de Literatura Iberoamericana, Universidad de Pittsburgh, 2004).
* Pol Popovic Karic, Fidel Chávez Pérez, a Paulette Patout (gol.), *Alfonso Reyes, perspectivas críticas: Ensayos inéditos* (Monterrey: Tecnológico de Monterrey, Feria Internacional del Libro, 2004).
* James Willis Robb, *El estilo de Alfonso Reyes: Imagen y estructura* (Dinas Mecsico: Fondo de Cultura Económica, 1965).
* James Willis Robb (gol.), *Por los caminos de Alfonso Reyes* (Dinas Mecsico: INBA, 1981).
* James Willis Robb, "Alfonso Reyes" yn *Latin American Writers* cyfrol 2, golygwyd gan C. A. Solé ac M. I. Abreu (Efrog Newydd: Scribners, 1989), tt. 693–703.