Hanesydd Cymreig, ieithydd ac athronydd oedd **Catherine "Caryl" Glyn Davies** (née **Catherine Glyn Jones**; 26 Medi 1926 – 22 Chwefror 2007); roedd hefyd yn gyfieithydd.

Ganwyd Catherine Glyn Jones yn Nhrealaw, Morgannwg, ar 26 Medi 1926. Priododd ei rhieni yn 1925: gweinidog oedd ei thad, William Glyn Jones (1883-1958), a Catherine oedd y plentyn hynaf; roedd ganddi frawd a dwy chwaer. Mabel (née Williams Lloyd, g. 1897) oedd ei mam.

Coleg
-----

Wedi cyfnod yn ysgol sir y Porth derbyniodd Radd Dosbarth Cyntaf mewn Ffrangeg mewn athroniaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth a gradd Meistr yn 1949 am waith ar *A critical study of John Locke's examination of Père Malebranche's opinion of seeing all things in God*. Treuliodd flwyddyn yn Sorbonne ym Mharis wedi iddi ennill ysgoloriaeth deithiol Kemsley gan Brifysgol Cymru. Yn ystod y cyfnod hwn astudiodd y berthynas rhwng Ffrainc a Lloegr yn niwedd y 1600au - yn Sorbonne - cyn ymuno â chwrs yng Ngholeg Somerville, Rhydychen lle ysgrifennodd draethawd o'r enw *The influence of John Locke on literature and thought in eighteenth century France: a study of Locke's influence on the development of the theory of knowledge in France between 1734 and 1748* - a hynny yn 1954. Roedd y gwaith hwn yn rhan o'i Doethuriaieth.

Priodi
------

Yn Sorbonne, cyfarfu â Gareth Alban Davies (1926-2009) a phriododd y ddau yn 1952 ac er mai yn Otley, Swydd Efrog, y magwyd eu pedwar plentyn, Eleri, Rhodri, Catrin a Gwen, Cymraeg oedd iaith y cartref. Gyda'i gŵr cyfieithodd nofel André Gide La Symphonie pastorale dan y teitl 'Y Deillion' (1965). Treuliodd y teulu dri-deg mlynedd yn Otley, Swydd Efrog.

Dychwelyd i Gymru
-----------------

Yn 1986 ymddeolodd ei gŵr o'r gadair Sbaeneg yn Leeds a symudodd y teulu i Flaenpant, hen ysgoldy ger Llangwyryfon, Ceredigion, lle y byddent yn arfer treulio gwyliau gan ei fod yn agos at Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Dyfarnwyd PhD i Catherine (neu 'Caryl') gan Brifysgol Leeds yn 1989 am draethawd a gyhoeddodd yn 1990. Yn *Conscience as Consciousness: the idea of self-awareness in French philosophical writing from Descartes to Diderot* ceir trafodaeth athronyddol, gynhwysfawr a chyfeirir at y gyfrol yn aml.

Ieithoedd eraill
----------------

Cyfieithodd o'r Rwsieg *Y Cosaciaid* gan Lev Tolstoy (1998) a thrafododd ‘Y Myfyriwr’ gan Anton Chekhov mewn dwy erthygl (1994-5). Yn 2000 cyhoeddodd gyfrol bwysig ar hanes ieithyddiaeth Geltaidd, *Adfeilion Babel: agweddau ar syniadaeth ieithyddol y ddeunawfed ganrif*, gwaith a oedd yn olrhain datblygiad syniadau gramadegwyr, geiriadurwyr ac ieithegwyr am ddechreuad a datblygiad iaith a chydberthynas ieithoedd. Ysgrifennodd am yr agweddau a oedd yn deillio o ffynonellau clasurol a Beiblaidd e.e. gwaith John Davies (Mallwyd) ac Edward Lhuyd, a dylanwad ysgolheigion o'r cyfandir e.e. Paul-Yves Pezron a Gottfried Wilhelm von Leibniz ar lenyddiaeth y cyfnod sy'n blaenori darganfyddiad Syr William Jones (1746-1794) o gydberthynas Lladin, Groeg a Sanskrit. Gosododd astudiaethau'r Cymry mewn cyd-destun Ewropeaidd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Gwefan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru: y Bywgraffiadur Cymreig ar-lein. adalwyd 20 Ebrill 2016.
2. ↑  *Caryl Davies: Historian of linguistic scholarship*; adalwyd 20 Ebrill 2016
3. ↑  Gwefan Amazon; amazon.com; adalwyd 20 Ebrill 2016.
4. ↑  Gwefan Amazon; amazon.com; adalwyd 20 Ebrill 2016.

* Ysgrif goffa Meic Stephens yn The Independent , 17 Mawrth 2007;
* Dyddiadur Adeg Rhyfel Byd Cyntaf William Glyn Jones, Salonika, gwefan Casgliad y Werin Cymru, gwelwyd 24 Mawrth 2015;
* Mynegai Bywgraffyddol W.W. Price (yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Gyhoeddus Aberdâr), IV. t. 19, lle ceir ffotograff ohoni;
* Adroddiad Richard Aaron ar yr Adran Athroniaeth yn *‘Reports submitted to the Court of Governors, University College of Wales Aberystwyth 25 October 1949’*, t.49, gwelwyd 24 Mawrth 2015 - chwilier am ‘Miss Catherine G. Jones’;
* Llythyr David Coward, 7 Mehefin 1990 (casgliad preifat);

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 39423231
* LCCN: nr90015036
* ISNI: 0000 0000 8374 0901
* SUDOC: 03055084X
* BNF: cb121943724 (data)
* BIBSYS: 90576670

 |