Meini'r Orsedd a godwyd yn 1915 ar gyfer Eisteddfod 1916, Castell Aberystwyth
Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1916** yn Aberystwyth, Sir Ceredigion.

Yng nghystadleuaeth y Gadair, ar destun "Ystrad Flur", derbyniwyd tair awdl, yn dwyn yr enwau *Penbanc*, *Y Fantell Fair* ac *Eldon*. Gwelwyd rhaniad eglur rhwng dau o'r beirniaid rhwng y ddau olaf. Yn ôl John Morris-Jones, roedd gwaith *Y Fantell Fair* yn "frith o wallau", tra bod *Eldon* yn cynnig "newydd-deb yn ei drefniant"; ei gasgliad oedd y dylid gwybrwyo'r ail. Disgrifiodd J.J. Williams y ddau yn rhagorol, ac *Eldon* "yn rhydd o'r brychau sy'n anurddo cerdd *Y Fantell Fair*". Disgrifa gwaith *Eldon* fel "Awdl o cameos...awdl anghyfartal" tra bod *Y Fantell Fair* wedi llwyddo "i ddal y peth anghyffrwdd hwnnw a eliwr yn awyrgylch". Wedi pwyso a mesur, barnodd yntau mai *Y Fantell Fair* oedd orau. Ni chafywd sylw gan y trydydd beirniad, Parch. R. Williams (Berw), heblaw ei fod yn hollol gydolygu â'r Athro John Morris-Jones. Oherwydd hynny, dyfarnwyd y gadair i *Eldon*, sef John Ellis Williams, gweinidog o Fangor, gan siomi *Y Fantell Wen*, sef Hedd Wyn, a aeth ymlaen i ennill y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1917.

Flynyddoedd lawer yn ddiweddarach, ysgrifennodd Alan Llwyd, mai "awdl o fân ddarluniau yw awdl J. Ellis Williams, ond ni cheir yn y gerdd unrhyw unoliaeth neu artistri o ran cynllun", a'r "gwir yw mai cystadleuaeth rhwng bardd athrylithgar diaddysg a bardd addysgedig diathrylith oedd hon, ac aeth y purydd ieithyddol, John Morris-Jones, am yr awdl ramadegol gywir\*

Prif Gystadlaethau| Cystadleuaeth | Teitl y Darn | Ffugenw | Enw |
| --- | --- | --- | --- |
| Y Gadair | *Ystrad Fflur* | Eldon | John Ellis Williams |
| Y Goron (\*) | Pedair telyneg | - | Rhannu'r wobr rhwng John Jenkins (Gwili) a Wil Ifan |
|

(\*) Ni chynigiwyd Coron.

Gweler hefyd
------------

* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn Aberystwyth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cofnodion a Chyfansoddiadau Eisteddfod Genedlaethol 1916*
2. ↑  *Gwae Fi Fy Myw: Cofiant Hedd Wyn*, Alan Llwyd, 1991

Dolenni allanol
---------------

* Ffilm Gorymdaith yr Orsedd

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goEisteddfod Genedlaethol Cymru |
| --- |
|  |
| 19g | 
* 1861
* 1862
* 1863
* 1864
* 1865
* 1866
* 1867
* 1868
* 1869
* 1870
* 1871
* 1872
* 1873
* 1874
* 1875
* 1876
* 1877
* 1878
* 1879
* 1880
* 1881
* 1882
* 1883
* 1884
* 1885
* 1886
* 1887
* 1888
* 1889
* 1890
* 1891
* 1892
* 1893
* 1894
* 1895
* 1896
* 1897
* 1898
* 1899
* 1900

 |
|  |
| 20g | 
* 1901
* 1902
* 1903
* 1904
* 1905
* 1906
* 1907
* 1908
* 1909
* 1910
* 1911
* 1912
* 1913
* [1914]
* 1915
* 1916
* 1917
* 1918
* 1919
* 1920
* 1921
* 1922
* 1923
* 1924
* 1925
* 1926
* 1927
* 1928
* 1929
* 1930
* 1931
* 1932
* 1933
* 1934
* 1935
* 1936
* 1937
* 1938
* 1939
* 1940
* 1941
* 1942
* 1943
* 1944
* 1945
* 1946
* 1947
* 1948
* 1949
* 1950
* 1951
* 1952
* 1953
* 1954
* 1955
* 1956
* 1957
* 1958
* 1959
* 1960
* 1961
* 1962
* 1963
* 1964
* 1965
* 1966
* 1967
* 1968
* 1969
* 1970
* 1971
* 1972
* 1973
* 1974
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000

 |
|  |
| 21g | 
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2021
* 2022
* 2023
* 2024

 |

 |