Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Strophariaceae* yw'r **Cap tonnog** (Lladin: ***Psilocybe cyanescens***; Saesneg: *Blueleg Brownie*). Y Capiau Gwinau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Yn ôl Geiriadur Prifysgol Cymru, ystyr 'gwinau' yw 'Browngoch, rhuddgoch, eurfrown (am wallt, aeliau, &c.), castanliw (am feirch), cochddu, melynfrown, coch tywyll; brith, cymysg, cymylog...' Mae'r teulu *Strophariaceae* yn gorwedd o fewn urdd yr Agaricales.

O'u bwyta, gall y ffwng yma gael effaith seicoweithredol; gall hyn arwain at newidiadau mewn canfyddiad (*perception*), hwyliau'r person, ymwybyddiaeth, gwybyddiaeth neu ymddygiad y person.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America. 

Lliw sborau'r fadarchen hon yw blackish-brown.

 O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un fflat.

 Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: tegyll.

 O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel maethiad saproffytig.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Strophariaceae
---------------------------------------

Mae gan **Cap tonnog** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cap maes tywyll | Cyclocybe erebia |  |
|
| Cap maes y poplys | Cyclocybe aegerita |  |
|
| *Cap maes y poplys* | Cyclocybe cylindracea |  |
|
| *Crassisporium chilense* | Crassisporium chilense |  |
|
| *Crassisporium funariophilum* | Crassisporium funariophilum |  |
|
| *Crassisporium squarrulosum* | Crassisporium squarrulosum |  |
|
| *Cyclocybe parasitica* | Cyclocybe parasitica |  |
|
| *Dryophila squarrosa* | Dryophila squarrosa |  |
|
| *Phaeonematoloma lapponicum* | Phaeonematoloma lapponicum |  |
|
| *Phaeonematoloma myosotis* | Phaeonematoloma myosotis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Cap tonnog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*