*Prif erthygl: Dyddiaduron amgylcheddol Cymreig*
Dyddiaduron gan naturiaethwr treiddgar a dysgedig wedi eu cofnodi yn bennaf yn ei fro fabwysedig o Aberdyfi.

Cofnodion naturiaethol manwl yw’r cyfan. Dyma’r cofnodion mwyaf arwyddocaol, ffenolegol, meteorolegol neu ddiddorol a godwyd i’r Tywyddiadur (ar waith)

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Edward Henry T. Bible, naturiaethwr, yn Hitchin, Swydd Hertford, in 1873. Treuliodd yrfa yn ardaloedd Birmingham a Malvern, Swydd Gaerwrangon a gwasanaethodd gyda Gwirfoddolwyr Caerwrangon (*Worcestershire Volunteers*) yn ystod y Rhyfel Gyntaf. Ar ôl y Rhyfel symudodd i Aberdyfi lle bu i'w wraig gyntaf farw yn 1926. Ail briododd yn 1928 a ganwyd iddynt fab, Timothy gyda'i ail wraig. Yn ystod y 1920au ac 1930au cyfrannodd i golofn *Nature Notes* i'r ''Shrewsbury Chronicle'' dan olygaeth ei gyfaill a chyd-naturiaethwr HE Forrest. Adnabu naturiaethwyr lleol eraill gan gynnwys y Dr J.H. Salter, a hefyd William Condry, a gyfarfu gynta yn 1948. Datblygodd ohebiaeth rheolaidd gyda Condry o 1949. Fe'i adnabu gan gyfeillion a gohebwyr wrth y llys-enw 'Biblos'. Bu farw yn 1956.

### Cefndir dogfennol

Yn ôl Cyfrifiad 1881, oed 7, roedd y dyddiadurwr yn fachgen ysgol yn byw gyda’i rieni. Roedd ei dad yn Feili Fferm. Yn 1891, yn 17 mlwydd oed fe’i disgrifir fel *‘servant’* ac yn 1901, oed 27, fe’i disgrifir yn 1939 fel dyn o fodd personol. Ei gartref yn y blynyddoedd hyn oedd Stevenage swydd Hertford, Birmingham a Malvern. Nid yw’n glir sut a ble enillodd ei fodd - efallai trwy ei wraig gyntaf Ada a farwodd yn Aberdyfi yn 1926 â golud sylweddol. .

Ymddengys iddo briodi ddwywaith, yn 1899 (yn Aston, swydd Warwick), ac yn 1928 (yn Salford, swydd Gaerhirfryn) a bu ei wraig gyntaf yn briod cyn priodi Edward.

Cychwynnodd ei gysylltiad ag Aberdyfi cyn 1926 pan ddechreuodd gadw ei ddyddiadur natur. Ni wyddys pryd daeth yno i fyw llawn amser na’r dylanwadau arno i feithrin sgiliau naturiathol ond datblygodd berthynas agos a’r naturiaethwr a’r awdur William Condry.

Cofnod Profiad y dyddiadurwr:

*BIBLE Edward Henry Tiltman of 2 Penhelig-terrace Aberdovey Merionethshire died 17 January 1956 at the General Hospital, Aberystwyth Cardiganshire Probate London..... Effects .£9398 8s. 4d.*

Cynnwys y dyddiaduron
---------------------

Mae dyddiaduron natur EHT Bible yn cofnodi adar, mamoliaid, creaduriaid y môr, pryfed a phlanhigion, yn ac o gwmpas Aberdyfi, Cymru, gyda nodiadau ar leoliaid, rhywogaethau, arferion, patrymau mudo a cyflyrau tywydd. Tanlinellwyd enwau rhywogaethau yn y dyddiaduron mewn inc coch. Cofnododd Bible enghreifftiau o anifeiliaid marw, casglu wyau, marchnata crwyn, trapio a saethu, a chydnabu'r angen am warchodaeth. Nodir sylwadau pobl eraill yn aml, gan gynnwys Dr J.H. Salter a Miall Jones, y ddau o Aberystwyth, Cymru, a Mary Richards o Ddolgellau, Cymru. Ceir ambell dinc o ddoniolwch yn nisgrifiadau Bible o'i gyffyrddiadau ag anifeiliaid a phobl. Nodir gweithgareddau garddio yn y dyddiaduron mwy diweddar, ac, o 1943 ymlaen cofnodir fesuriadau glaw. Labelir y rhan fwyaf o'r dyddiaduron yn *Fair Copy*, ond ceir dau nodlyfr bychan yn y gyfres sy'n cynnwys fersiynau drafft.  

Perthyn hawlfraint y dyddiaduron i Timothy Bible, Romsey, Hampshire, Mawrth 2000.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Diolch i Steve Roddick am y gwaith ymchwil hwn sy‘n seiliedig ar gofnodion cyhoeddus Profiad, tystysgrifau a chyfrifiadau swyddogol ar-lein
2. ↑  Cyfieithiad metadata y ddogfen gan Llyfrgell Genedlaethol Cymru