Canwr ac actor ffilm a theatr Unol Daleithiau oedd **Paul Leroy Robeson** (9 Ebrill 1898 – 23 Ionawr 1976).

Plentyndod
----------

Ganwyd yn Princeton, New Jersey, yn fab i weinidog a chyn-gaethwas o'r enw William Robeson a'i wraig Maria.

Prifysgol
---------

Mynychodd Brifysgol Rutgers ac yna Ysgol y Gyfraith, Columbia lle derbyniodd radd LL.B.; chwaraeodd bêl-droed Americanaidd ar lefel uchel yn y ddau goleg.

Actio a chanu
-------------

Dechreuodd ar ei yrfa fel actor llwyfan yn 1921 yn Efrog Newydd lle bu'n byw am saith mlynedd gyda'i wraig Essie. Yn ystod y cyfnod hwn, serenodd yn y ffilm *The Proud Valley*, a dorrodd dir newydd o ran dangos y dyn croenddu fel ag yr oedd, yn hytrach nag fel *caricature*. Daeth yn enwog fel canwr caneuon *gospel* hefyd.

Ei berthynas â Chymru
---------------------

Paul Robeson ar y llwyfan yn ystod y gymanfa ganu yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1958.
Bu Paul Robeson yn gysylltiedig gyda glöwyr De Cymru am 40 mlynedd bron. Daeth ar eu traws yn gyntaf yn Llundain ym 1929 lle roedd nifer ohonynt yn ddiwaith ac yn canu am eu bara menyn. Fe ddilynodd eu protest a dechreuodd canu emyn-donau ysbrydol iddynt. Cyfranodd at eu hachos drwy Gronfa Gymorth y Glöwyr, ac ymwelodd â sawl tref a chwm yn Ne Cymru gan gynnwys Castell-nedd, Aberdâr, a Phont-y-clun.

Roedd Robeson yn perfformio mewn cyngerdd yng Nghaernarfon ym 1934 pan ddaeth newyddion trychineb Glofa Gresffordd. Rhodd ei dâl o'i berfformiad i'r gronfa ar gyfer teuluoedd y meirw. Ffilmiwyd *The Proud Valley* ym Mhont-y-pridd a *Sanders of the River* yn Tiger Bay, Caerdydd. Dywedodd Robeson, "*it's from the miners in Wales I first understood the struggle of Negro and white together*".

Yn eisteddfod y glöwyr ym Mhorthcawl, 1957, perfformiodd Robeson drwy ganu ar y ffôn o Efrog Newydd, ac ymunodd â Chôr Meibion Treorci i ganu "Hen Wlad fy Nhadau". Yn 1958 canodd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy 1958, gydag Aneurin Bevan yn ei gyflwyno. Gofynnwyd iddo os oedd am gael rodd i gofio'r eisteddfod, a gofynnodd Paul am lyfr emynau Cymraeg.

Hawliau dynol
-------------

Cefnogodd y gweithiwr a mynegodd ei farn ynglŷn â Rhyfel Cartref Sbaen.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cefnogodd ei wlad, a chanodd a pherfformiodd i'r milwyr ac fel Othello yn Broadway. Er hyn, ar ddiwedd y rhyfel rhoddwyd ef ar restr o bobl *pro-Sofiet* gan yr FBI. Brwydrai dros hawliau'r duon a chymerwyd ei basbort oddi wrtho gan Lywodraeth UDA oherwydd ei ddaliadau Comiwnyddol ac o'r herwydd lleihaodd ei incwm yn fawr.

Diwedd ei oes
-------------

Treuliodd ei flynyddoedd olaf yn Philadelphia.

Gweithiau
---------

### Ffilmiau

* *The Emperor Jones* (1933)
* *Showboat* (1936)
* *Song of Freedom* (1936)
* *King Solomon's Mines* (1937)
* *The Proud Valley* (1940)

### Llyfrau

* *Here I Stand* (1958). Hunangofiant.

Gwobrau
-------

* Gwobr Heddwch Stalin (1952)

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Bywgraffiad ar wefan 'Maes y Gad i Les y Wlad', Llyfrgell Genedlaethol Cymru
* Paul Robeson ar wefan Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 197471
* LCCN: n80064276
* ISNI: 0000 0001 0861 7396
* GND: 118601555
* SELIBR: 346427
* SUDOC: 027609022
* BNF: cb138990678 (data)
* BIBSYS: 90074464
* NLA: 35672767
* NDL: 00525591
* NKC: kup19960000083260
* BNE: XX1251630
* CiNii: DA04395727
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |