Roedd **Dennis Christopher George Potter** (17 Mai, 1935 –7 Mehefin, 1994) yn newyddiadurwr a dramodydd Seisnig.

Cefndir
-------

Ganwyd Potter yn Joyford Hill, Fforest y Ddena Swydd Gaerloyw yn blentyn i Walter Edward Potter, Glowr a Margaret Constance, (née Wale), ei wraig. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg Coleford hyd 1949 ac wedi i'r teulu symud i Lundain ym 1949 yn Ysgol St Clement Danes. Wrth aros yn Llundain gyda'i daid mamol ym 1945 bu raid i Dennis rhannu gwely gyda'i ewyrth Ernie, brawd ei fam. Roedd ei ewyrth yn ei gam-drin yn rhywiol. Digwyddiad byddai'n cyfeirio ato'n aml fel oedolyn. Wedi cyfnod o Wasanaeth Cenedlaethol yn yr adran cudd-wybodaeth o 1953 enillodd ysgoloriaeth i Goleg Newydd, Rhydychen ym 1953 lle enillodd gradd BA mewn athroniaeth, gwleidyddiaeth ac economeg.

Gyrfa
-----

Wedi ymadael a'r coleg aeth i'r BBC i hyfforddi i fod yn newyddiadurwr ar gyfer y radio a'r teledu. O'r BBC aeth i weithio fel beirniad teledu ar y papur dyddiol the *Daily Herald* (rhagflaenydd *The Sun*). Parhaodd ei gysylltiad efo'r byd darlledu trwy ddramateiddio darnau o nofelau cyfoes ar gyfer y gyfres *Bookstand* a thrwy sgwennu sgetshis i'r rhaglen ddychan materion cyfoes *That Was The Week That Was*.

Ym 1962 cafodd ei daro'n wael gan *psoriatic arthropathy*, cyflwr llethol a gwanychol sy'n achosi echdoriadau a phlicio'r croen a pharlys yn y cymalau.

Yn Etholiad Cyffredinol 1964 safodd Potter fel yr ymgeisydd Lafur yn etholaeth Gorllewin Swydd Hertford, ond ni fu'n llwyddiannus Yn fuan wedyn penderfynodd rhoi'r gorau i'w yrfa fel newyddiadurwr ac i droi'n dramodydd teledu llawn amser. Cafodd ei ddramâu cynharaf eu darlledu fel rhan o'r cyfresi *Wednesday's Play* a *Play for Today*. Roedd y dramâu yn cynnwys *Stand Up, Nigel Barton*  a *Vote, Vote, Vote for Nigel Barton*, comedïau trasig am ymgyrch etholiadol ymgeisydd Llafur ifanc.

O herwydd cyflwr ei iechyd doedd Potter ddim yn gallu defnyddio teipiadur i ysgrifennu. Bu'n rhaid iddo sgwennu ei ddramâu i gyd efo ysgrifbin wedi dal yn sownd yn ei ddwrn arthritig. Er hynny llwyddodd i ysgrifennu nifer fawr o ddramâu llwyddiannus.

Enillodd wobr drama’r flwyddyn yr Undeb Darlledu Ewropeaidd a gwobr Urdd yr Awduron, am *Son of Man* (1969). Ond nid oedd pawb yn hoff o'r ddrama a oedd yn ddehongliad agnostig o'r digwyddiadau a arweiniodd at farwolaeth Crist. Gan ei fod yn cynrychioli Iesu fel un llawn pryder a hunan amheuaeth  galwodd Mary Whitehouse o Gymdeithas Genedlaethol y Gwylwyr a’r Gwrandawyr am ei erlyn am y drosedd o gabledd. Enillodd ei ddramâu *Pennies from Heaven* a  *Blue Remembered Hills* gwobrau BAFTA am eu sgriptiau. Ei ddrama deledu fwyaf llwyddiannus o ran nifer y gwylwyr teledu oedd *The Singing Detective* (1986). Mae'r prif gymeriad yn ddramodydd sy'n dioddef o psoriasis ac yn mynd trwy daith o hunan ddarganfod. Roedd Potter yn gwadu bod y ddrama yn hunangofiannol.

Teulu
-----

Ym 1959 priododd Margaret Amy Morgan, bu iddynt fab a ddwy ferch. Bu eu ferch Sarah yn chwarae criced rhyngwladol i dîm Lloegr. Ym 1967 symudodd y teulu yn ôl i fro enedigol Potter gan ymgartrefu yn Rhosan ar Wy.

Marwolaeth
----------

Ym 1993 cafodd Margaret Potter gwybod bod ganddi ganser y fron a byddai'n annhebygol y byddai'n byw am ragor na 3 mlynedd. Ym 1994 cafodd Denis gwybod bod ganddo ef canser hefyd yn ei bancreas a'i afu ac nid oedd yn debygol o fyw rhagor na 3 mis. Bu farw Potter yn ei gartref ar 7 Mehefin, yn 59 mlwydd oed, naw diwrnod yn unig ar ôl marwolaeth ei wraig. Amlosgwyd y ddau, a chladdwyd eu lludw ym mynwent Rhosan.

Gweler hefyd
------------

Llyfryddiaeth Dennis Potter

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Potter, Dennis Christopher George (1935–1994), journalist and playwright | Oxford Dictionary of National Biography". *www.oxforddnb.com*. Cyrchwyd 2019-10-31.
2. ↑  "Dennis Potter". *The Telegraph*. 1994-06-07. ISSN 0307-1235. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-03-18. Cyrchwyd 2019-10-31.
3. ↑  Humphrey Carpenter; That Was Satire That Was: The Satire Boom in the 1960s, Llundain, 2000, tud. 232
4. ↑  "Dennis Potter; between two worlds; a critical reassessment". *www.worldcat.org*. Cyrchwyd 2019-10-31.
5. ↑  "BFI Screenonline: Stand Up, Nigel Barton (1965)". *www.screenonline.org.uk*. Cyrchwyd 2019-10-31.
6. ↑  "BFI Screenonline: Vote, Vote, Vote, for Nigel Barton (1965)". *www.screenonline.org.uk*. Cyrchwyd 2019-10-31.
7. ↑  Cook, John R. (1995). *Dennis Potter : a life on screen*. Manceinion: Gwasg Brifysgol Manceinion. ISBN 0719046017. OCLC 32013821.
8. ↑  Fisher, Mark (2006-09-24). "Son of Man". *Variety*. Cyrchwyd 2019-10-31.
9. ↑  Thompson, Ben (2012). *Ban this filth! : letters from the Mary Whitehouse archive*. London: Faber. ISBN 0571281508. OCLC 930024245.
10. ↑  "The Singing Detective: 25 years on | Sight & Sound". *British Film Institute*. Cyrchwyd 2019-10-31.
11. ↑  "Obituary: Dennis Potter". *The Independent*. 1994-06-08. Cyrchwyd 2019-10-31.
12. ↑  "Sarah Potter". *Cricinfo*. Cyrchwyd 2019-10-31.
13. ↑  Hebert, Hugh (1994-06-07). "Programmes from heaven - Dennis Potter's death". *The Guardian*. ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2019-10-31.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64076985
* LCCN: n81089115
* ISNI: 0000 0001 0908 9521
* GND: 119146177
* SUDOC: 032233868
* BNF: cb12330438c (data)
* NKC: pna2004261729
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |