Deddfau gwladwriaethol a lleol oedd **deddfau Jim Crow** a orfododd arwahanu hiliol yn Ne'r Unol Daleithiau Deddfwyd pob un ohonynt ar ddiwedd y 19eg a dechrau'r 20g gan ddeddfwrfeydd gwladwriaethol gwyn Democrataidd. Gorfodwyd y deddfau tan 1965. Yn ymarferol, roedd deddfau Jim Crow yn gorfodi gwahanu hiliol yn yr holl gyfleusterau cyhoeddus yn nhaleithiau hen Wladwriaethau Cydffederal America a gwladwriaethau eraill, gan ddechrau yn yr 1870au a'r 1880au. Cadarnhawyd deddfau Jim Crow ym 1896 yn achos *Plessy vs.* *Ferguson*, lle nododd Llys Goruchaf yr UD ei athrawiaeth gyfreithiol "cyfartal ond ar wahan" ar gyfer cyfleusterau i Americanwyr Affricanaidd. At hynny, yn y bôn, roedd addysg gyhoeddus wedi'i gwahanu ers ei sefydlu yn y rhan fwyaf o'r De ar ôl y Rhyfel Cartref (1861-65).

Dyma’r deddfau a oedd yn arwahanu pobl ddu oddi wrth bobl gwyn ymhob agwedd o fywyd, er enghraifft, roedd rhaid i bobl ddu ddefnyddio bysiau, trenau, theatrau, ysgolion, ysbytai ac eglwysi ar wahân neu adrannau arwahan ar sustemau trafnidiaeth, cyfleusterau adloniant a hamdden, iechyd ac addoli. Nid oedd hawl ganddynt ychwaith i bleidleisio.  Dioddefent anghyfiawnder yn llysoedd y gyfraith gan mai bobl gwyn oedd y cyfreithwyr, y rheithgor a’r barnwyr.  Roedd hyd yn oed y Groes Goch yn cadw banciau gwaed ar wahan i bobl ddu ac adeg yr Ail Ryfel Byd roedd milwyr du yn gwasanaethu mewn unedau ar wahân i filwyr gwyn, sef ‘Byddin Jim Crow’.

Roedd cyfleusterau ar gyfer Americanwyr Affricanaidd ac Americanwyr Brodorol yn gyson israddol heb gyllid digonol o gymharu â'r cyfleusterau ar gyfer Americanwyr gwyn; weithiau, nid oedd cyfleusterau ar gyfer pobl o liw o gwbl. Fel corff o gyfraith, sefydlodd Jim Crow anfanteision economaidd, addysgol a chymdeithasol i Americanwyr Affricanaidd a phobl eraill o liw sy'n byw yn y De.

Roedd deddfau Jim Crow a darpariaethau cyfansoddiadol gwladwriaethol Jim Crow yn gorfodi gwahanu ysgolion cyhoeddus, lleoedd cyhoeddus, a chludiant cyhoeddus, a gwahanu tai bach, bwytai, a ffynhonnau yfed ar gyfer gwyniaid a duon. Cychwynnodd yr Arlywydd Woodrow Wilson, arwahanu gweithleoedd ffederal ym 1913.

Ym 1954, datganwyd bodgwahanu ysgolion cyhoeddus (a noddir gan y wladwriaeth) yn anghyfansoddiadol ond mewn rhai taleithiau, cymerodd lawer o flynyddoedd i weithredu'r penderfyniad hwn. Yn gyffredinol, cafodd y deddfau Jim Crow oedd yn weddill eu diystyru gan Ddeddf Hawliau Sifil 1964 a Deddf Hawliau Pleidleisio 1965. 

Yr Arlywydd Johnson yn arwyddo'r Deddf Hawliau Sifil 1964

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fremon, David (2000). *The Jim Crow Laws and Racism in American History*. Enslow. ISBN 0766012972.
2. ↑  Bruce Bartlett (8 Ionawr 2008). *Wrong on Race: The Democratic Party's Buried Past*. St. Martin's Press. tt. 24–. ISBN 978-0-230-61138-2.
3. ↑  Elizabeth Schmermund (15 Gorffennaf 2016). *Reading and Interpreting the Works of Harper Lee*. Enslow Publishing, LLC. tt. 27–. ISBN 978-0-7660-7914-4.
4. ↑  Perdue, Theda (October 28, 2011). "Legacy of Jim Crow for Southern Native Americans". *C-SPAN*. C-SPAN. Cyrchwyd 27 November 2018.
5. ↑  Lowery, Malinda Maynor (Ionawr 1, 2010). *Lumbee Indians in the Jim Crow South: Race, Identity, and the Making of a Nation*. Gwasg Prifysgol Gogledd Carolina. tt. 0–339. ISBN 9780807833681. Cyrchwyd 27 Tachwedd 2018.
6. ↑  Wolfley, Jeanette (1990). "Jim Crow, Indian Style: The Disenfranchisement of Native Americans". *Indian Law Review* **16**: 167–202. doi:10.2307/20068694. JSTOR 20068694.. Adalwyd 27 Tachwedd 2018.
7. ↑  Michael R. Gardner (2002). *Harry Truman and Civil Rights*. SIU Press. tt. 108–. ISBN 978-0-8093-8896-7.