Gwleidydd Llafur oedd **Thomas George Thomas, Is-iarll Tonypandy** (29 Ionawr 1909 – 22 Medi 1997); bu'n Aelod Seneddol rhwng 1945 a 1983, yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru (5 Ebrill 1966 – 5 Ebrill 1968) ac yn Llefarydd y Tŷ'r Cyffredin (3 Chwefror 1976 – 10 Mehefin 1983). Ef, yn anad neb arall, a groesawodd Arwisgiad Tywysog Cymru yn 1969; roedd twf Plaid Cymru a Chymdeithas yr Iaith yn ofid i'r Blaid Lafur a gwelodd George Thomas, Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar y pryd, gyfle i wrthweithio'r tyfiant hwn drwy drefnu arwisgo'r tywysog yng Nghaernarfon yn 1969.

Fel is-Weinidog yng Nghabined Harold Wilson ef oedd un o'r cyntaf i gyrraedd Trychineb Aberfan yn 1966. Daeth i sylw'r cyhoedd pan ddechreuwyd darlledu trafodaethau'r Tŷ'r Cyffredin ag yntau'n Llefarydd.

Y person
--------

Ganed Thomas ym Mhort Talbot a gweithiodd fel athro yn Llundain ac yng Nghaerdydd. Roedd yn fab i löwr, Zachariah Thomas, a siaradai Gymraeg, ac a oedd o Gaerfyrddin ac Emma Jane Tilbury, merch un o sefydlwyr achos Methodistiaeth Saesneg yn Nhonypandy. Roedd hi'n hanu o Lanfield, Hampshire. Bu'n aelod o'r Methodistiaid hyd ddiwedd ei oes a phregethodd yn eu capeli.

Roedd ei dad yn feddwyn a adawodd ei wraig, gan ei gadael i fagu pump o blant ar ei phen ei hun. Magwyd George Thomas gan ei fam ym mhentref Trealaw yn groes i'r afon o dref Tonypandy. Mynychodd Ysgol Ramadeg Tonypandy, 1920-27. Bu'n athro heb drwydded yn Dagenham cyn dilyn cwrs hyfforddi athrawon ym Mhrifysgol Southampton rhwng 1929 a 1931.

Ymunodd â'r Blaid Lafur ym 1924 a thraddododd ei araith wleidyddol gyntaf pan oedd yn ddeunaw oed i 'Gynghrair Cydweithredol Merched Tonypandy'.

Ymddeolodd o wleidyddiaeth yn 1983 ond yn 2014–15 cafwyd nifer o gyhuddiadau ei fod wedi bocha gyda phlant mewn modd rhywiol. Datgelodd cydaelod Seneddol Leo Abse yn ei lyfr *Tony Blair: The Man Behind the Smile* ychydig wedi i George Thomas ymddeol o wleidyddiaeth ei fod yn hoyw a'i fod wedi talu nifer o bobl i fod yn dawel am y wybodaeth yma, rhag ei wneud yn gyhoeddus.

Honiadau o gam-drin rhywiol
---------------------------

Ym mis Gorffennaf 2014, fe adroddodd papurau newydd bod Heddlu De Cymru yn archwilio honiadau bod Thomas wedi cam-drin bachgen 9 oed yn rhywiol yn y 1960au hwyr.. Yn mis Mawrth 2015 fe cadarnhawyd Heddlu De Cymru eu bod nhw yn archwilio camdriniaeth rhywiol honedig. Daeth yr archwiliad i ben ym mis Mawrth 2017 heb unrhyw weithred pellach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 9 Awst 2015
2. ↑  
Abse, Leo (2001). Tony Blair: The Man Behind the Smile. Robson Books. ISBN 1-86105-364-9.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Ernest Bennett** | **Aelod Seneddol dros Caerdydd Canolog**1945 – 1950 | Olynydd:***dilewyd yr etholaeth*** |
|
| Rhagflaenydd:***etholaeth newydd*** | **Aelod Seneddol dros Orllewin Caerdydd**1950 – 1983 | Olynydd:**Stefan Terlezki** |
|
| Rhagflaenydd:**Selwyn Lloyd** | **Llefarydd y Tŷ**Chwefror 1976 – 10 Mehefin 1983 | Olynydd:**Bernard Weatherill** |
| Swyddi gwleidyddol |
|
| Rhagflaenydd:**Cledwyn Hughes** | **Ysgrifennydd Gwladol Cymru**5 Ebrill 1968 – 20 Mehefin 1970 | Olynydd:**Peter Thomas** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goYsgrifenyddion Gwladol Cymru |
| --- |
|  |
| Swyddfa Cymru |
|  |
| 
* Jim Griffiths
* Cledwyn Hughes
* George Thomas
* Peter Thomas
* John Morris
* Nicholas Edwards
* Peter Walker
* David Hunt
* John Redwood
* David Hunt
* William Hague
* Ron Davies
* Alun Michael
* Paul Murphy
* Peter Hain\*
* Paul Murphy
* Peter Hain
* Cheryl Gillan
* David Jones
* Stephen Crabb
* Alun Cairns
* Simon Hart
* Robert Buckland
* David TC Davies

 |  |
|  |
| \*hefyd Ysgrifennydd Gwladol Gogledd Iwerddon (2005–2007) |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 72728460
* LCCN: n82011352
* ISNI: 0000 0000 8002 5195
* GND: 119192470
* SUDOC: 07864206X
* BNF: cb123364364 (data)
* BIBSYS: 90587063
* NLA: 35552069
* NKC: xx0225361
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |