recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Golygfa o fyd y gêm TSW
Gêm aml-chwaraewr ar-lein sy'n cael ei ddatblygu gan Funcom yw **The Secret World** (**TSW**), "Y Byd Dirgel".

Ar ôl datgan datblygiad TSW, dywedodd cyfarwyddwr y prosiect, Jorgen Tharaldsen, y bydd y gêm yn defnyddio'r un peiriant â'r gêm Age of Conan.

Yn ôl Funcom, bydd y gêm yn cymysgu elfennau o'r chwarae a geir mewn gemau aml-chwaraewr ar-lein eraill, gyda chwarae realiti amgen a rhwydweithio cymdeithasol.

Ni fydd y gêm yn defnyddio na lefelau na dosbarthiadau; yn lle hynny, bydd y gwaith o adeiladu cymeriad yn dibynnu ar sgiliau, a thrwy hynny osgoi malu (nodwedd flinedig o'r rhan fwyaf o gemau arlein) a hwyluso mynediad i'r gêm i chwaraewyr newydd. Bydd gan cymeriadau'r chwaraewyr ddewis eang o ran dillad, arfau a grymoedd goruwchnaturiol. Bydd y gêm yn canolbwyntio ar frwydr yn erbyn angenfilod a chythreuliaid ac fe fydd rhaid i chwaraewyr roi mwy o ffocws ar hynny nac sydd yr achos gyda gemau arlein eraill. Bydd y chwaraewyr yn gallu ffurfio tîmau neu chwarae ar ei ben ei hun.

Yn ôl cyfarwyddwr creadigol y gêm, Ragnar Tørnquist, bydd y gêm yn cael ei yrru gan stori, stori a chanddi gynllun trosfwaol llinellol, yn ogystâl â nifer helaeth o straeon ymylol, gan fod amrywiaeth y chwarae yn elfen ganolog o'r gêm.

Yn y gêm bydd pob chwaraewr yn aelod o un o dair cymdeithas gyfrinachol:

* **Y Temlyddion** (Pencadlys: Llundain): selogion crefyddol a fyddai'n llosgi pentref cyfan er mwyn lladd un cythraul.
* **Y Goleuedigion** (Pencadlys: Efrog Newydd): pragmatyddion Machiavelaidd sy'n credu bod y byd yn lle caled, lle dim ond y cryf fydd yn goroesi.
* **Y Dreigiau** (Pencadlys: Seoul): cymdeithas sy'n cymryd safiad niwtral rhwng y ddwy eraill ac sy'n hoff o dwyll ac achosi anhrefn, gan aros am ei chyfle i afael yn awenau grym.

Ni fydd yn bosib i chwaraewr newid carfan heb greu cymeriad hollol newydd. Mae yna brawf arlein ar y wefan i helpu chwaraewyr dewis carfan.

Fel sydd yr achos gyda gemau eraill, bydd gan TSW ei ardal PvP (Chwaraewr yn erbyn Chwaraewr) ei hun, sef Agartha - ardal danddaearol lle bydd chwaraewyr yn brwydro dros feddiant adnodd amhrisiadwy o'r enw *anima*.

Gosodir stori'r gêm yn y byd cyfoes, ond mae hi'n cynnwys darnau o fytholegau hynafol, hanes go iawn a hanes ffug, chwedlau trefol a diwylliant pop, yn ogystâl a chefndir i'r stori sy'n mynd rhyw 100 miliwn o flynyddoedd yn ôl yn y gorffennol. Mae'r stori hefyd yn llawn o elfennau Lovecraftaidd, fel y gwelir yn y lleoliad ffuglennol Kingsmouth yn Lloegr Newydd, sydd wedi ei seilio ar Innsmouth yng ngwaith Lovecraft.

Yn ôl Tørnquist 'ffantasi tywyll' yw genre y stori; gall y chwaraewr ddisgwyl gweld fampirod yn Llundain, sombïaid yn Efrog Newydd a bleidd-ddynion yn Seoul; gall deithio i leoliadau go iawn yn ogystal â lefydd mytholegol ar draws y byd; a gall deithio i'r gorffennol ac i ryw ddyfodol ôl-apocalyptaidd.

Dolenni allanol
---------------

* Dark Days Are Coming, gwefan swyddogol
* Welcome to Kingsmouth, rhan o ymgyrch feiral y gêm
* Monsters of Maine, blog sy'n ffurfio rhan o ymgyrch feiral y gêm
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Sofia Bohdanowicz yw ***Maison Du Bonheur*** a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner 2049* sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sofia Bohdanowicz ar 1 Ionawr 1966 yn yr Almaen. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 100% (Rotten Tomatoes)
* 8.3/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Sofia Bohdanowicz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Maison du bonheur". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
Dywedir bod aelwyd mewn **tlodi tanwydd** pan na all ei haelodau fforddio cadw’n ddigon cynnes am gost resymol, o ystyried eu hincwm. 

Y diffiniad yng Nghymru yw: "gorfod gwario mwy na 10 y cant o incwm ar danwydd i’r cartref cyfan er mwyn cynnal system wresogi foddhaol". Defnyddir y term yn bennaf yn y DU, Iwerddon a Seland Newydd, er bod trafodaethau ar dlodi tanwydd ar gynnydd ledled Ewrop, ac mae'r cysyniad hefyd yn berthnasol i'r byd cyfan, lle gall tlodi ac oerfel fod yn bresennol.

Mae *tlodi tanwydd* yn wahanol i dlodi ynni.

Tlodi Tanwydd yng Nghymru
-------------------------

Yn 2020 amcangyfrifodd Llywodraeth Cymru bod 155,000 o aelwydydd, sef 12% o holl aelwydydd Cymru, yn dal i fod mewn tlodi tanwydd. Yn ôl diffiniad swyddogol Pwyllgor Newid Hinsawdd, Llywodraeth Cymru, dyma yw tlodi tanwydd:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "gorfod gwario mwy na 10 y cant o incwm ar danwydd i’r cartref cyfan er mwyn cynnal system wresogi foddhaol". Ond y tu ôl i’r diffiniad hwnnw mae realiti llwm - mae’n golygu byw mewn cartref oer a llaith. Dewis bwydo’ch teulu neu gadw’r teulu’n gynnes. Gall olygu iechyd corfforol a meddyliol gwaeth."
 | "|

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Tlodi Tanwydd yng Nghymru* (Ebrill 2020) Y Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig ; adalwyd 24 Rhagfyr 2022.
Ci sy'n tarddu o Tsieina yw'r **Tsiow Tsiow** neu'r **Tsiow** (ffurfiau lluosog: Tsiowiaid, Tsiows).

Mae ganddo gorff byrdew gyda phen mawr a chôt drwchus sy'n ffurfio gwrych blewog am ei wddf. Cynffon fodrwyog sydd ganddo, yn debyg i sbits. Mae'r gôt ddwbl yn cynnwys haen isaf feddal ac haen dew uchaf o flew syth. Gall fod o nifer o liwiau, gan amlaf browngoch, du, neu lwydlas. Mae'n sefyll 43 i 51 cm ac yn pwyso 20 i 32 kg. Un o nodweddion neilltuol y Tsiow Tsiow yw ei dafod, sydd o liw glasddu.

Perthynas enetig agos iawn sydd ganddo i'r blaidd, ac mae'n un o'r bridiau hynaf o gŵn yn y byd. O bosib mae'n disgyn o'r Gafaelgi Tibetaidd neu'r Samoied. Yn ôl rhai, awgryma'i dafod unigryw taw brîd sylfaenol yw'r Tsiow Tsiow ac felly hynafiad y Samoied, y Keeshond, y Ci Ceirw Norwyaidd, a'r Ci Pomeranaidd. Defnyddid i hela yn ystod oes y Han, rhyw dwy fil o flynyddoedd yn ôl. Erbyn heddiw fe'i gedwir fel ci cymar ac anwes, a chanddo dymer ffyddlon ond yn ymddwyn yn ddistaw i bobl ddieithr. Cymreigiad o'r Saesneg *chow-chow* yw'r enw, sef gair pidgin am lwythi'r cychod nwyddau a hwyliodd o Tsieina i Loegr ar ddiwedd y 18g. Roedd y ci hwn ymhlith yr amrywiol bethau Tsieineaidd a fewnforiwyd i Brydain.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [chow].
2. 1 2 3  (Saesneg) Chow chow. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 9 Medi 2016.
3. 1 2  (Saesneg) Chow chow, *The Columbia Encyclopedia* (Encyclopedia.com). Adalwyd ar 9 Medi 2016.
Mae **Tŵr Furiani** (Corseg: *Torra di Furiani* Ffrangeg *Tour de Furiani*) yn dŵr Genoa adfeiliedig wedi ei leoli yn commune Furiani ar ynys Corsica. Mae'r tŵr sgwâr yn sefyll yn y pentref sydd 220 metr (720 troedfedd) uwchben lefel y môr.

Hanes
-----

Yn yr Oesoedd Canol roedd Furiani yn gadarnle ffiwdal gyda chastell. Y tŵr yw olion hen Gastell Furiani. Fe'i hailadeiladwyd yn llwyr ar ôl 1763 gan Pascal Paoli, ac felly yn cael ei alw hefyd yn "Tour Paoline".

Tŵr Furiani a'r Tŵr Nonza yw'r unig ddau dŵr sgwâr a godwyd gan Pascal Paoli.

Roedd Furiani yn un o'r cadarnleoedd a oedd yn perthyn i arglwyddi Bagnaria. Bu adeilad amddiffynnol yno o gyfnod ymerodraeth Pisa rhwng y 11 ganrif a'r 15 ganrif. Roedd yn arbennig o bwysig yng nghyfnod Weriniaeth Genoa pan oedd y tŵr yn cael ei ddefnyddio fel un o'r gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari.

Ym 1987 fe restrwyd y tŵr fel un o henebion hanesyddol (Monument historique) Ffrainc.

Ar blac a osodwyd wrth droed y tŵr, ysgrifennwyd y wybodaeth: "Adeiladwyd y tŵr sgwâr, nad yw ei thyrau gwylio wedi eu gorffen, gan Pascal Paoli, yn ystod ei generalate (1765 - 1769). Bu warchae arni saith gwaith rhwng 1729 a 1769. Roedd Furiani, ar adeg y gwrthryfeloedd, yn lle o bwys yn y gwrthwynebiad i Weriniaeth Genoa. Mae dyddiad adeiladu'r clochdy ar ben tŵr yn ansicr ond nodir ei bresenoldeb yn 1839 ".

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

Galeri
------

* 
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Graziani, Antoine-Marie (2000). "Les ouvrages de défense ên Corse contre les Turcs (1530-1650)". In Vergé-Franceschi, Michel; Graziani, Antoine-Marie (gol.). *La guerre de course en Méditerranée (1515-1830)*. Paris: Presses de l'Université Paris IV-Sorbonne. tt. 73–144. ISBN 2-84050-167-8.
2. ↑  "Monuments historiques: Tŵr de Furiani". Ministère de la culture. Cyrchwyd 12 Awst 2018..
3. ↑  Tour paoline de-Furiani adalwyd 12 awst 2018

Dolenni allanol
---------------

* Nivaggioni, Mathieu; Verges, Jean-Marie. "Les Tours Génoises Corses".[*dolen marw*] Sy'n cynnwys gwybodaeth ar sut i gyrraedd 90 o dyrau a llawer o ffotograffau.
* Tour de Furiani 1
	+ Tour de Furiani 2 Dau ffilm YouTube o daith o amgylch y tŵr
Darlith radio gan Saunders Lewis a ddarlledwyd gan y BBC ar 13 Chwefror 1962 oedd ***Tynged yr Iaith***, ac un o'r darllediadau pwysicaf yn hanes Cymru.

Hanes
-----

Darlith Radio flynyddol y BBC ydoedd. Mae'n sôn am "frad Tryweryn", a dywedodd mai'r Gymraeg oedd yr "unig fater politicaidd ... werth i Gymro ymboeni ag ef". Roedd y ddarlith yn feirniadaeth llym ar arweinyddiaeth Gwynfor Evans Llywydd Plaid Cymru. Dadlodd fod angen plaid fyddai'n cefnogi pobl fel Eileen a Trefor Beasley a oedd yn brwydro dros y Gymraeg. Galwodd Saunders Lewis ar Gymry i wrthod llenwi ffurflenni a thalu trethi a thrwyddedau os nad oedd yn bosibl i wneud hynny drwy'r Gymraeg. Yn ei farn ef, byddai angen i ymgyrchwyr fod yn barod i dalu dirwyon a wynebu carchar am eu daliadau. Er bod y nifer o siaradwyr Cymraeg yn gostwng, datganodd : "Fe ellir achub y Gymraeg", ac mai "Nid dim llai na chwyldro yw adfer yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo".

Canlyniad y ddarlith oedd esgor ar sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Yn ei lythyr at Saunders Lewis (dyddiedig 21 Gorffennaf 1963), dywed Owain Owain, '...hoffwn i chwi gael gwybod fod eich sgwrs radio yn dwyn ffrwyth ar ei milfed (os byw'r Gymraeg yn yr 21 Ganrif, i chwi mae'r diolch).'

Llyfryddiaeth
-------------

* *Tynged yr Iaith*. Adargraffiad. Gwasg Gomer 2012. ISBN 9781848514799

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gweler wefan

Dolenni allanol
---------------

* Recordiad o'r ddarlith (YouTube)
* Testun o'r ddarlith (PDF ar wefan Cymdeithas yr Iaith)
* Recordiad o'r ddarlith (anghyflawn)
* Gwefan Owain Owain
* Testun o'r ddarlith gyda chyfieithiad Saesneg (ar parallel.cymru)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goGwaith Saunders Lewis |
| --- |
|  |
| 
* *Amlyn ac Amig*
* *Blodeuwedd*
* *Brad*
* *Branwen*
* *Braslun o Hanes Llenyddiaeth Gymraeg*
* *Buchedd Garmon*
* *Cell y Grog*
* *Cerddi*
* *Cymru Fydd*
* *Dwy Briodas Ann*
* *Eisteddfod Bodran*
* *Esther*
* *The Eve of St. John*
* *Excelsior*
* *Gan Bwyll*
* *Gymerwch Chi Sigaret?*
* *Meistri a'u Crefft*
* *Meistri'r Canrifoedd*
* *Monica*
* *Problemau Prifysgol*
* *Serch yw'r Doctor*
* *Siwan*
* *Tynged yr Iaith*
* *Yn y Trên*
* *Ysgrifau Dydd Mercher*

 | Saunders Lewis |

 |
Dau o'r tri **madrasa** yn y Registan, Samarcand: ar y chwith *Madrasa Ulugh Begh* (1420); ar y de *Madrasa Tilla Kari* (1660)
Math o ysgol Islamaidd yw'r **madrasa** (Arabeg : مدرسة **madrasa**, yn y Maghreb **medersa** (ll. madaris), Twrceg **medrese**, Perseg : مدرسه **madreseh**; 'man darllen, canolfan dysg', 'ysgol neu goleg'). Mae'n ysgol gyhoeddus, agored i bawb, ar gyfer astudio dysg Islamaidd, y *Coran* a'r gyfraith (Sharia). Yn ogystal datblygodd fel canolfan dysg fwy seciwlar yn yr Oesoedd Canol, gyda mathemateg, meddygaeth, llenyddiaeth a'r iaith Arabeg (neu/a'r iaith Berseg) yn cael ei dysgu fel rhan o gwrs astudio pedair blynedd.

Datblygodd y madrasau tua dechrau'r wythfed ganrif. Yn wreiddiol roedd y madrasau'n rhan o'r mosg ei hun, ond o'r 11g ymlaen, yn Iran i ddechrau, dechreuwyd codi adeiladau pwrpasol er mwyn i'r athrawon a'i disgyblion fyw ac astudio dan yr un to. Y fisier Seljuk Nizam al-Mulk (1018 - 1092) oedd y cyntaf i sefydlu adeiladau colegol o'r fath.

### Ffynhonnell

* Markus Hattstein a Peter Delius (gol.), *Islamic Art and Architecture* (Argraffiadau Könemann, 2004)
Mangrof
Coed neu lwyni deugotyledon sydd fel rheol yn tyfu gerllaw dŵr hallt yn y trofannau yw **Mangrof**. Maent yn tyfu ar fwd neu dywod a orchuddir yn rheolaidd gan y llanw, ac sydd felly yn rhy hallt i'r rhan fwyaf o blanhigion. Maent yn gyffredin mewn aberoedd ac ar hyd yr arfordir.

Ceir 54 rhywogaeth o "wir fangrof" mewn 16 teulu. Mae'r gwreiddiau yn dal y mwd neu dywod yn ei le, ac yn atal erydu. Yn y teuluoedd *Rhizophoraceae* ac *Araceae*, mae'r hadau yn egino yn y ffrwyth, ac mewn rhai rhywogaethau mae'r planhigyn ieuanc yn tyfu gwreiddyn ar ffurf picell, sy'n ymwthio o'r mwd pan mae'r planhigyn yn syrthio o'r rhiant.

Defnyddir y pren fel tanwydd neu i gynhyrchu siarcol. Collwyd llawer o goedwigoedd mangrof mewn rhai gwledydd, gyda'r canlyniad fod llai o amddiffyniad i'r arfordir. Wedi Tsunami Cefnfor India 2004, nodwyd fod y difrod yn llawer llai yn yr ardaloedd lle'r oedd y coedwigoedd mangrof wedi eu cadw.

Y Sundarbans, ar arfordir Bangladesh a Gorllewin Bengal yn India yw coedwig fangrof fwyaf y byd.
Mae **Tŵr di Capiteddu** (Corseg:*Torra di Capiteddu*) yn dŵr Genoa adfeiliedig wedi ei leoli yn commune Grosseto-Prugna (Corse-du-Sud) ar ynys Corsica. Mae'r tŵr yn gorwedd i'r de o Ajaccio ger traeth Porticcio. Yn wahanol i dyrrau Genoa eraill ar yr arfordir gorllewinol sydd ar lwyfandiroedd neu benrhynau, adeiladwyd Tŵr di Capiteddu ar greigiau ger ceg Gravona a Prunelli. Mae'n gwahanu dau draeth Gwlff Ajaccio y Ricanto a'r Porticcio

Hanes
-----

Dechreuwyd adeiladu'r tŵr ym 1552. Roedd yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari. Mae'n dwr crwn 11 metr o uchder a 42 metr mewn cylchedd ar y gwaelod. Addaswyd teras to'r tŵr yn ystod yr Ail Ryfel Byd ond cafodd ei hail adfer ym 1998 i gael gwared â'r newidiadau a wnaed yn ystod y rhyfel. Mae'r tŵr bellach yn eiddo i'r gymuned ac fe restrwyd ym 1991 fel heneb o bwys *monument historique* gan lywodraeth Ffrainc.

Un o nodweddion tyrau Genoa Corsica oedd bod y teras ar ben y tŵr yn cael ei amgylchynu gan ryngdyllau amddiffynnol roedd y gwarchodwyr yn gallu defnyddio i daflu pethau megis cerrig neu saim berw ar ben ymosodwyr. Mae'r rhyngdyllau i'w gweld yn amlwg ar dŵr di Capiteddu

Oriel
-----

* 
*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Office de tourisme de porticcio - Les tours genoises porticcio Archifwyd 2018-07-20 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 31 Gorffennaf 2018
2. ↑  Graziani, Antoine-Marie (2000). "Les ouvrages de défense en Corse contre les Turcs (1530-1650)". In Vergé-Franceschi, Michel; Graziani, Antoine-Marie (gol.). *La guerre de course en Méditerranée (1515-1830)*. Paris: Presses de l'Université Paris IV-Sorbonne. t. 85. ISBN 2-84050-167-8.
3. ↑  Tour de Capitello Archifwyd 2020-09-18 yn y Peiriant Wayback. adallwyd 31 Gorffennaf 2018
4. ↑  "Monuments historiques: Tour de Capitello". Ministère de la culture. Cyrchwyd 31 Gorffennaf 2018.

Dolenni allanol
---------------

* Nivaggioni, Mathieu; Verges, Jean-Marie. "Les Tours Génoises Corses".[*dolen marw*] Sy'n cynnwys gwybodaeth ar sut i gyrraedd 90 o dyrau a llawer o ffotograffau.
Ffeminist a swffragét milwriaethus o Loegr oedd **Theresa Garnett** (17 Mai 1888 - 24 Mai 1966) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ymosod ar Winston Churchill tra'n cario chwip. Bu hefyd yn olygydd anrhydeddus cylchgrawn ffeministaidd yn 1960.

Fe'i ganed yn Leeds ar 17 Mai 1888 yn ferch i Joshua Garnett a Frances Theresa Garnett; bu farw yn Ysbyty Whittington.
 Fe'i haddysgwyd mewn eglwys Gatholig a oedd yn cael ei rhedeg gan leianod.

Y ffeminist
-----------

Gweithiodd fel athrawes am beth amser. Ym 1907, ymunodd ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod (*Women's Social and Political Union* neu'r WSPU) ar ôl iddi gael ei hysbrydoli gan araith gan Adela Pankhurst. Ym mis Ebrill 1909, sbardunodd rywfaint o ddiddordeb trwy gadwyno'i hun, ynghyd â phedwar gweithredwr arall, i gerflun yn Lobi Canolog y Senedd fel protest yn erbyn cyfraith gyfredol a oedd yn gwahardd yn union y math hwn o beth - ymddygiad afreolus ym Mhalas San Steffan pan oedd y Senedd mewn sesiwn.

Cafodd hi a Lillian Dove Willcox eu dyfarnu'n euog o ymosod ar warden yng Ngharchar Holloway a rhoddwyd dedfryd arall iddynt.

Ar Dachwedd 14, 1909, ymosododd Garnett ar Winston Churchill yng ngorsaf reilffordd Bristol Temple Meads, gyda chwip ceffyl, ond methodd ag achosi unrhyw anaf. Cafodd ei harestio, a chafodd ei dedfrydu i fis yng Ngharchar Bryste am aflonyddu ar yr heddwch (nid oedd Churchill yn pwyso am yr ymosodiad ei hun). Aeth ar streic newyn, cafodd ei bwydo gan yr heddlu, ceisiodd roi ei chell ar dân, a danfonwyd hi i'r ysbyty.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Medal y Swffragét .

Llyfryddiaeth
-------------

* Elizabeth Crawford, *The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide, 1866–1928*, Routledge, 2001, p. 237 ISBN 978-0-415-23926-4

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Elizabeth Crawford, ‘Garnett, (Frances) Theresa (1888–1966)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 adalwyd 30 Hydref 2017
2. ↑  *Women of the right spirit: paid organisers of the women's social and political union (WSPU) 1904-18*, by Krista Cowman
3. ↑  *Women's Suffrage Movement: A Reference Guide 1866-1928*, by Elizabeth Crawford
4. ↑  13 novembre 1909. Jeune ministre, Winston Churchill est agressé par la suffragette Theresa Garnett, on lepoint.fr
5. ↑  Elizabeth Crawford (2001). *The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide, 1866-1928*. Psychology Press. tt. 709–. ISBN 978-0-415-23926-4.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Tref ar arfordir gorllewinol Ynys Vancouver, Canada, yw **Tofino**.

Mae llwyth Nuu-chah-nulth wedi byw yn yr ardal ers miloedd o flynyddoedd.

Daeth y fforwyr Dionisio Alcalá Galiano a Cayetano Valdés ym 1792 a chafodd Mewnfa Tofino ei henwi er cof Vincente Tofino, sydd wedi dysgu Galiano am gartograffeg yn ystod eu fforiad.

Sefydlwyd safle marchnata, sef Clayoquot, yn y 1850au, a'r dref Tofino ym 1909, yn cymryd enw'r fewnfa. Adeiladwyd ffordd o Borth Alberni ar gyfer fforestiaeth ym 1959, ac roedd y ffordd ar gael i dwristiaid dros benwythnosau. Erbyn y 1960au hwyr, roedd Tofino'n lle poblogaidd iawn. Crewyd Parc Genedlaethol Ymylon Môr Tawel ym 1970. Gosodwyd tarmac ar y ffordd ym 1972, a daeth y ffordd yn derfyn gorllewinol i'r Ffordd Traws-Ganada. Yn 2000, daeth Swnt Clayoquot yn Safle Biosffêr UNESCO. Mae 25.000 o forfilod llwyd yn pasio bob mis Mawrth ar eu ffordd o Baja i Alasga ac mae gan yr ardal gyfoeth o bysgod ac adar hefyd.

Sefydlwyd maes awyr milwrol yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ac erbyn hyn mae wedi dod yn Faes Awyr The Tofino-Long Beach (YAZ), 11 cilomedr i de-ddwyrain Tofino.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Tudalen hanes ar wefan y dref". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-19. Cyrchwyd 2015-11-16.
2. ↑  "Gwefan maes awyr Tofino". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-08-01. Cyrchwyd 2015-11-16.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Tofino
Mae **Tŵr de Giraglia** (Corseg:*Torra di Giraglia* Ffrangeg *Tour de Giraglia*) yn dŵr Genoa adfeiliedig wedi ei leoli yn commune Ersa (Haute-Corse) ar ynys Giraglia ger arfordir gogleddol Corsica. Mae'r tŵr yn sefyll ar ben gogleddol yr ynys, 40 metr o'r goleudy ar uchder o 60 metr (200 troedfedd) uwchben y môr.

Hanes
-----

Cychwynnwyd adeiladu'r tŵr ym mis Ebrill 1584. Roedd yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari.

Mae'r cofnod cyntaf o'r bwriad i adeiladu tŵr ar Giralia wedi dyddio 1573. Penderfynwyd ar gynlluniau'r adeilad yn derfynol ym 1582 gan arglwydd Cap Corse, Don Cristofaro Tagliacarne, a'r llywodraethwr Genoese, Stefano Passano, gyda chytundeb y boblogaeth. Ar 6 Hydref, 1583, dilyswyd y cytundeb adeiladu gan Swyddfa Adeiladu'r Tyrau, gyda Gorffennaf 1584 fel y dyddiad cwblhau arfaethedig.

Cychwynnwyd ar y gwaith dan gyfarwyddyd y pensaer Domenico Pelo. Fodd bynnag, bu problemau logistaidd yn ymwneud â chodi adeilad ar safle ynysig cyfyng. Mewn llythyr dyddiedig 29 mis Gorffennaf 1584 mae Don Tagliacarne yn hysbysu llywodraethwr newydd Genoa, Cattaneo Marini, am anawsterau cludo bwyd ac offer o Bastia i'r Giraglia, gan ofyn am estyniad i'r amser a chaniatawyd i'w hadeiladu. Er gwaethaf y problemau cafodd yr adeilad ei gwblhau ar 16 Tachwedd, 1584 ac roedd yn barod i'w defnyddio erbyn diwedd mis Rhagfyr o'r un flwyddyn. Cost y gwaith oedd 9311 lire a rhoddwyd hawl casglu o ffioedd angori er mwyn adennill yr arian yn ôl.

Mae'r adeilad yn adeilad cerrig sgwâr, sydd heddiw yn eiddo i'r Conservatoire du Littoral. Mae mewn cyflwr da o gadwraeth. Mae'r tŵr ar dair lefel. Ar ben y tŵr mae teras gyda rhyngdyllau sy'n caniatau i'r gwarchodwyr ymosod ar elynion oddi tano. Ar ben y teras mae Guardiola (gwylfa).

O'r 16g i'r 18g, roedd garsiwn y tŵr yn cynnwys pennaeth a thri milwr gan gynnwys o leiaf un bomiwr, a dyn a oedd yn gyfrifol am gyflenwadau a chludiant mewn cwch o Gorsica.

Yn 2008 cafodd yr adeilad ei gofrestru fel *Monument historique* (cofadail hanesyddol) gan lywodraeth Ffrainc.

Galeri
------

* Darlun o'r tŵr o archif Genoa, 1582Darlun o'r tŵr o archif Genoa, 1582
*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Graziani, Antoine-Marie (2000). "Les ouvrages de défense en Corse contre les Turcs (1530-1650)". In Vergé-Franceschi, Michel; Graziani, Antoine-Marie (gol.). *La guerre de course en Méditerranée (1515-1830)*. Paris: Presses de l'Université Paris IV-Sorbonne. t. 152. ISBN 2-84050-167-8.
2. ↑  Bwrdd twristiaeth Corsica TOUR DE LA GIRAGLIA adalwyd 15 awst 2018
3. ↑  "Monuments historiques: Tŵr de la Giraglia, sur l'île de la Giraglia". Ministère de la culture. Cyrchwyd 4 May 2014.

Dolenni allanol
---------------

* Nivaggioni, Mathieu; Verges, Jean-Marie. "Les Tours Génoises Corses".[*dolen marw*] Sy'n cynnwys gwybodaeth ar sut i gyrraedd 90 o dyrau a llawer o ffotograffau.
Tref yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Torquay**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Torbay. Saif 16 milltir i'r de o Gaerwysg ar ffordd yr A380 i'r gogledd o Bae Tor, 38 milltir i'r gogledd ddwyrain o Plymouth ac mae'n ffinio â thref Paignton ar ochr orllewinol y bae.

Mae Caerdydd 114.2 km i ffwrdd o Torquay ac mae Llundain yn 266.5 km. Y ddinas agosaf ydy Exeter sy'n 27 km i ffwrdd.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Abaty Torre
* Capel Sant Mihangel
* Eglwys St Saviour
* Theatr Babbacombe

Enwogion
--------

* Agatha Christie (1890-1976), nofelydd
* Miranda Hart (g. 1972), actores

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 19 Tachwedd 2019

Dolenni allanol
---------------

* Wikivoyage - Torquay
* Cyngor Torbay
* Bwrdd twristiaeth yr "English Riviera"
* Hanes Torquay
* Amgueddfa Torquay Archifwyd 2006-08-23 yn y Peiriant Wayback.
* Daeareg Torquay a Torbay Archifwyd 2010-06-24 yn y Peiriant Wayback.

 gw • sg • go**Dinasoedd a threfi Dyfnaint**

**Dinasoedd**  

Caerwysg **·** 
Plymouth
  
**Trefi**  

Ashburton **·** 
Axminster **·** 
Bampton **·** 
Barnstaple **·** 
Bideford **·** 
Bovey Tracey **·** 
Bradninch **·** 
Brixham **·** 
Buckfastleigh **·** 
Budleigh Salterton **·** 
Colyton **·** 
Cranbrook **·** 
Crediton **·** 
Cullompton **·** 
Chagford **·** 
Chudleigh **·** 
Chulmleigh **·** 
Darmouth **·** 
Dawlish **·** 
Exmouth **·** 
Great Torrington **·** 
Hartland **·** 
Hatherleigh **·** 
Holsworthy **·** 
Honiton **·** 
Ilfracombe **·** 
Ivybridge **·** 
Kingsbridge **·** 
Kingsteignton **·** 
Lynton **·** 
Modbury **·** 
Moretonhampstead **·** 
Newton Abbot **·** 
North Tawton **·** 
Northam **·** 
Okehampton **·** 
Ottery St Mary **·** 
Paignton **·** 
Plympton **·** 
Salcombe **·** 
Seaton **·** 
Sherford **·** 
Sidmouth **·** 
South Molton **·** 
Tavistock **·** 
Teignmouth **·** 
Tiverton **·** 
Topsham **·** 
Torquay **·** 
Totnes
Mae **Edward Martin Phillips** (ganwyd 30 Ebrill 1960) yn chwaraewr dartiau Cymreig a chapten tîm dartiau rhyngwladol Cymru.

Cefndir
-------

Ganwyd Martin Phillips yn Ysbyty Dewi Sant, Bangor a chafodd ei magu yn Nolgellau cafodd ei addysgu yn Ysgol y Gader Dolgellau. Pan nad ydyw yn chware dartiau yn broffesiynol mae'n gweithio fel casglwr ysbwriel i Gyngor Sir Gwynedd

Gyrfa
-----

### 1988-1994

Gwnaeth Phillips ei ymddangosiad cyntaf mewn cystadleuaeth dartiau a ddarlledwyd ar y teledu ym Mhencampwriaeth Proffesiynol Prydain 1988 gan gyrraedd yr 16 olaf. Bu'n rhaid iddo aros hyd 1991 cyn ei ymddangosiad cyntaf ym Mhencampwriaeth y Byd, gan golli yn y rownd gyntaf i'r pencampwr amddiffynnol Phil Taylor.

Ym Mhencampwriaeth y Byd 1992 trechodd Phillips yr Iseldirwr Bert Vlaardingerbroek 3-0 yn y rownd gyntaf; yn yr ail rownd llwyddodd i guro Eric Bristow, a oedd wedi ennill Pencampwriaeth y Byd 5 gwaith, o 3 set i 2; yn rownd yr 8 olaf cafodd ei drechu unwaith eto gan Taylor, (a aeth ymlaen i ennill ei ail deitl Byd). Bu hefyd yn chwarae ym 1993 a 1994, gan gyrraedd yr ail rownd yn y ddau dwrnamaint, gan golli'r naill a'r llall i Bobby George.

### 1994-2006

Er ei fod wedi methu â chymhwyso ar gyfer Pencampwriaethau Unigol y Byd am nifer o flynyddoedd, cododd dau o deitlau Tîm Parau Cwpan WDF Ewrop, ym 1994 gyda Eric Burden yn bartner iddo ac ym 1998 gyda Sean Palfrey yn bartner iddo. Cafodd llwyddiant hefyd yn Nheitl Barau Cwpan Byd y WDF, eto, efo Palfrey yn bartner iddo ym 1997. Ni fu llwyddiant iddo yn y cystadlaethau unigol ers dros ddegawd, gyda dim ond tri ymddangosiad ganddo yn rownd derfynol Cystadleuaeth Agored Ynys Manaw (1996, 1997 a 2000)

Dychwelodd i Bencampwriaeth Byd y BDO yn 2003, gan golli yn y rownd gyntaf i John Walton, methodd a chymhwyso ar gyfer y gystadleuaeth yn ystod y tair blynedd dilynol, gan ei adael efo dim ond un ymddangosiad yn y Lakeside mewn 13 mlynedd.

### 2007-2011

Yn 2007 dychwelodd Phillips i'r Lakeside gan golli, eto, yn y rownd gyntaf i'r Albanwr Paul Hanvidge. Ond bu cynnydd yn ei lwyddiant yn ystod 2007 gyda buddugoliaeth twrnamaint yn y Turunç Agored yn Nhwrci, ac ymddangosiadau rownd gyn-derfynol yng Nghystadleuthau Agored *Clasur Cymru* a *Gogledd Iwerddon*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  General Register Office. England and Wales Civil Registration Indexes. London, England
2. ↑   Refuse collector Martin Phillips is not a film star, but he is the Dustbin Hoffman of darts
El Greco: Sant Martin a'r cardotyn
Sant ac Esgob Tours oedd **Sant Martin o Tours** (Lladin: *Sanctus Martinus Turonensis*; 316 - 8 Tachwedd
397).
Ganed ef yn Savaria, Pannonia (Szombathely yn Hwngai heddiw). Roedd ei dad yn swyddog uchel yn y fyddin Rufeinig; yn ddiweddarach symundwud ef i Ticinum, Gallia Cisalpins (Pavia yn yr Eidal heddiw), lle magwyd Martin.
Ymunodd a'r fyddin, a thua 334 roedd yn gwasanaethu yn *Ambianensium civitas* neu Samarobriva, Gâl (Amiens yn Ffrainc heddiw). Yno, roedd gyda'i filwyr ger porth y ddinas pan welodd gardotyn heb fawr o ddillad. Torrodd Martin ei fantell yn ei hanner, a rhoi un hanner i'r cardotyn. Y noson honno, cafodd weledigaeth mai Iesu Grist oedd y cardotyn.
Yn ddiweddarach, aeth i Tours, lle daeth yn ddisgybl i Hilarius o Poitiers, ac yna bu'n byw fel meudwy ar yr Isola d'Albenga. Daeth yn Esgob Tours yn 371. Yn y Canol Oesoedd, daeth ei fedd yn ninas Tours yn gyrchfan boblogaidd i bererinion. Arferai brenhinoedd y Ffranciaid gario mantell Sant Martin (*cappa* yn Llanin, bychanigyn *cappilla*) o'u blaenau mewn brwydrau. Yr arferiad yma yw tarddiad y geiriau capel a caplan.
Yng Nghymru, rhoddodd ei enw i bentref Castellmartin yn Sir Benfro.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 73825464
* LCCN: n50080635
* ISNI: 0000 0001 2099 9999
* GND: 118578308
* SELIBR: 194405
* SUDOC: 027366464
* BNF: cb119423647 (data)
* BIBSYS: 90566045
* ULAN: 500357034
* NLA: 49682303
* NKC: jn20000701170
* BNE: XX867216

 |
Sant Cymreig oedd **Tyfrydog** (bl. 6C). Ef a sefydlodd eglwys Llandyfrydog ar ynys Môn, yn ôl traddodiad. Dethlir gŵyl Tyfrydog ar Ddydd Calan (1 Ionawr).

Eglwys Tyfrydog Sant, Llandyfrydog.

Hanes a thraddodiad
-------------------

Ychydig iawn o wybodaeth sydd amdano. Yn ôl achau'r saint, roedd yn un o feibion Arwystli Gloff gan Dynwynedd ferch Amlawdd Wledig, ac felly o dras frenhinol.

Ceir hanesyn gan Gerallt Gymro am 'ddial' y sant ar Huw Flaidd, Iarll Caer, yn 1098. Yn ôl Gerallt,

Ar yr ynys hon, hefyd, y mae eglwys Sant Tyfrydog, cyffeswr. Pan letyodd Huw, Iarll Caer... ei gŵn dros nos ynddi, cafodd hwynt drannoeth y bore i gyd yn wallgof; a cyn pen mis syrthiodd ef ei hun yn farw mewn modd truenus.
Lladdwyd Huw Flaidd fis ar ôl hynny gan Magnus III, brenin Norwy, mewn brwydr ar Afon Menai.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2000).
2. ↑  Gerallt Gymro, *Hanes y Daith Trwy Gymru*, gol. Thomas Jones yn *Gerallt Gymro* (Caerdydd, 1938), tud. 132.
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr George E. Middleton yw ***The Woman Who Dared*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1916. Fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. 
 Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Leslie T. Peacocke. 

Y prif actor/ion yn y ffilm hon yw Beatriz Michelena. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1916. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Intolerance* sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm George E Middleton ar 10 Awst 1882 yn San Francisco a bu farw yn San Rafael ar 3 Ionawr 1937.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd George E. Middleton nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Just Squaw |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1919-01-01 |
| Phyllis O'r Sierras |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1915-01-01 |
| Salvation Nell |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1915-01-01 |
| The Flame of Hellgate |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1920-01-01 |
| The Heart of Juanita |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1919-01-01 |
| The Lily of Poverty Flat |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1915-01-01 |
| *The Rose of the Misty Pool* |  | Unol Daleithiau America |  | 1915-01-01 |
| *The Unwritten Law* |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1916-01-01 |
| The Woman Who Dared |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1916-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Canwr Belgaidd yw **Tom Dice** (ganwyd Tom Eeckhout). Enillodd fe'r ail safle ar fersiwn Fflemeg *The X Factor* yn 2008. Cynrychiolodd Dice ei famwlad yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010.

Hanes
-----

Dysgodd Dice i chwarae'r gitâr pan oedd e'n blentyn, ac ysgrifennodd ganeuon ei hun cyn ymuno â'r grŵp *The Dice*, *Tom Eeckhout Dice* oedd ei enw llwyfan. Yn 2008 cystadlodd Dice yn yr *X Factor* Fflandrys a, gyda'i hyfforddwr Maurice Engelen, daeth e'n ail yn y gystadleuaeth. Ar ôl *X Factor*, ymunodd Dice â'r label recordio *SonicAngel*, yr artist cyntaf y label, ac o dan ei enw llwyfan, Tom Dice, rhyddhaodd ei sengl gyntaf sydd yn fersiwn acwstig o "*Bleeding Love*" gan Leona Lewis. Enillodd y sengl safle 7 yn y siart Fflandrys ac arhosodd y gân yn y siart am 14 wythnos. Rhyddhaodd Dice ei albwm cyntaf, *Teardrops*, ar 30 Ebrill 2010.

Eurovision 2010
---------------

Ar 25 Tachwedd 2009, dewiswyd Dice gan ddarlledwr Fflemeg Vlaamse Radio - en Televisieomroep (VRT) i gynrychioli Gwlad Belg yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 yn Oslo, Norwy. Roedd ymateb cymysg yng Ngwlad Belg i'r dewis oherwydd oedd y dewis yn fewnol.

Cyhoeddwyd y gân i Eurovision Tom Dice, "*Me and My Guitar*", ar 7 Mawrth 2010, ysgrifennodd Ashley Hicklin, Jeroen Swinnen a Dice y gân. Enillodd y gân rhif un yng Ngwlad Belg, yn y siart iTunes ac yn y siart swyddogol. Perfformiodd Dice yn y rownd gynderfynol cyntaf yn Oslo ar 25 Mai 2010. Enillodd y rownd ac aeth ymlaen i'r rownd derfynol, yr artist cyntaf o Wlad Belg i wneud hyn ers Eurovision 2004. Gorffennodd Dice gyda safle chweched, un o'r lleoliadau golau Gwlad Belg yn y gystadleuaeth.

Disgyddiaeth
------------

### Albymau

| Blwyddyn | Albwm | Lleoliadau siart |
| --- | --- | --- |
|  BEL(FFLA) |  BEL(WAL) |
| 2010 | *Teardrops** Rhyddhawyd: Ebrill 30, 2010
* Genre: Pop
* Label: SonicAngel
* Fformat: CD, Digidol
 | 13 | — |

### Senglau

| Blwyddyn | Sengl | Lleoliadau siart | Albwm |
| --- | --- | --- | --- |
|  BEL(FLA) |  BEL(WAL) |
| 2009 | "Bleeding Love" | 7 | — | *Teardrops* |
| 2010 | "Me and My Guitar" | 1 | 18 |
|

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Music world divided over Tom Dice
2. ↑  Tom Dice will sing Me And My Guitar for Belgium
3. ↑  Tom Dice (2010) releases first album[*dolen marw*]
4. ↑  Tom Dice - Music Charts
5. ↑  Tom Dice - Bleeding Love - Music Charts
6. ↑  Tom Dice - Me and My Guitar - Music Charts

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2010-02-16 yn y Peiriant Wayback. (Iseldireg)
* Myspace Tom Dice
Mae safle ger **Trecoed** yng nghymuned Diserth a Threcoed, Powys, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Mawrth 1994 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.75 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Tŵr Grenfell
Llosgwyd bloc o fflatiau **Tŵr Grenfell** yn Kensington, Llundain, ar 14 Mehefin 2017. Roedd gan y bloc 24-llawr, roedd yn 220-troedfedd (67 m) o uchder, a'i breswylwyr oedd tenantiaid a leolwyd yno gan y cyngor lleol: Cyngor Kensington. Roedd cyfanswm o 120 o fflatiau yn y bloc: pob un gydag un neu ddwy lofft. Yn ôl *Université catholique de Louvain*, dyma'r tân gwaethaf yng ngwledydd Prydain ers 1900. Erbyn 20 Mehefin daethpwyd o hyd i 79 o gyrff ac ni wyddys sut y cynheuwyd y tân, ond ni chredir ei fod yn fwriadol.

Hysbyswyd y gwasanaethau argyfwng am 00:54 (BRST) ar 14 Mehefin 2017 ac roedd y tân yn dal i losgi 24 wedyn. O fewn yr awr neu ddwy cyntaf gwelwyd 45 injan dân a channoedd o staff diffodd tân wrthi'n ceisio'i ddiffodd. Achubwyd 65 o bobl gan y staff ymladd tân.

Oherwydd y modd y lledodd y tân mor sydyn, rhoddwyd y bai ar y cladin a roddwyd ar du allan y waliau er mwyn ei harddu. Yn ôl rhai, roedd y cladin hwn yn llosgadwy ac wedi ei wahardd drwy Ewrop. Roedd Sadiq Khan, Maer Llundain, yn llawdrwm ar fethiant y canllawiau tân, y cyfarwyddyd gan y gwasanaethau tân y dylai'r preswylwyr aros yn eu fflatiau ac am y modd y methodd Cyngor Kensington ddelio gyda'r argyfwng. Beirniadwyd y Prif Weinidog Theresa May yn hallt am beidio a chyfarfod teuluoedd y rhai a laddwyd. Cyhoeddodd y byddai'n rhyddhau cronfa o £5 miliwn ar gyfer y rhai a oedd yn dioddef.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Everyone Was Helping". *The Telegraph*. Kolkata. 15 Mehefin 2017. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 17 Mehefin 2017. Cyrchwyd 17 Mehefin 2017. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Bentham, Martin (15 Mehefin 2017). "London fire: Grenfell Tower death toll reaches 17 as fire chief says 'no more survivors'". *Evening Standard*. London. Cyrchwyd 17 Mehefin 2017.
3. ↑  Metropolitan Police Commissioner at Press Conference 17 Mehefin 2017
Mae **Tŵr Galeria** (Corseg:*Torra di Galeria*, Ffrangeg: *Tour de Galeria*) neu Calcinaggia neu Calcinaghja yn dŵr Genoa adfeiliedig sydd wedi ei leoli yn commune Galéria (Haute-Corse) ar arfordir gorllewinol ynys Corsica. Mae'r tŵr yn eistedd ar ochr ddeheuol aber Afon Fangu.

Hanes
-----

Adeiladwyd Tŵr de Galeria rhwng 1551 a 1573. Roedd yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari. Fe'i cynhwysir mewn rhestr a luniwyd gan awdurdodau Genoa ym 1617 sy'n cofnodi bod y tŵr yn cael ei warchod gan bennaeth a dau filwr a dalwyd gan dref Calvi.

Mae rhan isaf y tŵr a storfa sydd yng nghlwm iddo wedi goroesi, roeddent yn dal i gael eu defnyddio ar ddechrau'r 18 ganrif. Cafodd ei werthu i fuddianau preifat ym 1785 ond cafodd ei ddinistrio gan ffrwydrad a osodwyd gan drigolion lleol ym 1792. Roeddynt yn hawlio mae eu heiddo cymunedol hwy oedd yr adeilad a'i thiroedd.

Adferiad a gwarchodaeth
-----------------------

Adferwyd y stordy ym 1977 gan y Gymdeithas Llwybrau Ieuenctid i'w drawsnewid yn hostel ieuenctid. Bu gwella ar y llwybr sy'n arwain at y tŵr yr un pryd..

Ym 1994 fe restrwyd y tŵr fel un o henebion hanesyddol (Monument historique) Ffrainc.

Mae'r foryd i'r gogledd i'r tŵr yn eiddo i asiantaeth o wladwriaeth Ffrainc, y Conservatoire du littoral.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

Galeri
------

* Y storfa / hostel Y storfa / hostel
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Monuments historiques: Tŵr de Galeria ou de Calcinaggia ou Calcinaghja". Ministère de la culture. Cyrchwyd 4 May 2014..
2. ↑  Graziani, Antoine-Marie (2000). "Les ouvrages de défense en Corse contre les Turcs (1530-1650)". In Vergé-Franceschi, Michel; Graziani, Antoine-Marie (gol.). *La guerre de course en Méditerranée (1515-1830)*. Paris: Presses de l'Université Paris IV-Sorbonne. tt. 73–144. ISBN 2-84050-167-8.
3. ↑  Graziani, Antoine-Marie (1992). *Les Tours Littorales*. Ajaccio, France: Alain Piazzola. t. 136, no. 51. ISBN 2-907161-06-7.
4. ↑  TOUR OF GALERIA adalwyd 13 Awst 2018
5. ↑  TOUR DE GALERIA adalwyd 13 Awst 2018
6. ↑  "Embouchure du Fangu". Conservatoire du littoral, Ministère de l'écologie, du développement durable et de l'énergie. Cyrchwyd 13 March 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Nivaggioni, Mathieu; Verges, Jean-Marie. "Les Tours Génoises Corses".[*dolen marw*] Sy'n cynnwys gwybodaeth ar sut i gyrraedd 90 o dyrau a llawer o ffotograffau.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan wen Madagasgar** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod gwynion Madagasgar) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tyto soumagnei***; yr enw Saesneg arno yw *Madagascar masked owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. soumagnei*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r tylluan wen Madagasgar yn perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan wen | Tyto alba |  |
|
| Tylluan wen Prydain Newydd | Tyto aurantia |  |
|
| Tylluan wen Swlawesi | Tyto rosenbergii |  |
|
| Tylluan wen fygydog Awstralia | Tyto novaehollandiae |  |
|
| Tylluan wen y gwair | Tyto capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan wen Madagasgar** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Bardd o Sais oedd **Thomas Traherne** (10 Hydref 1636 – 10 Hydref 1674) sy'n nodedig fel un o'r clerigwyr Anglicanaidd, gyda'r Eingl-Gymry George Herbert ac Henry Vaughan, a fu'n cyfansoddi cerddi cyfriniol yn yr 17g. Caiff ei gyfri hefyd ymhlith y beirdd Metaffisegol.

Ganwyd yn Henffordd yn fab i grydd. Astudiodd yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen, a chafodd ei ordeinio yn 1660. Aeth i weinidogaethu yn Credenhill, Swydd Henffordd, yn 1661 a daliodd y plwyf hwnnw am weddill ei oes. Yn y cyfnod 1669–74 aeth i fyw yn Llundain ac yn Teddington, Middlesex, yn gaplan i Syr Orlando Bridgeman, yr hwn oedd yn arglwydd geidwad o 1667 i 1672. Penodwyd Traherne yn weinidog Eglwys Teddington yn 1672, a chafodd ei gladdu yno pan fu farw dwy flynedd yn hwyrach, tua 37 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Thomas Traherne. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 5 Awst 2019.

Darllen pellach
---------------

* Elizabeth S. Dodd, *Boundless Innocence in Thomas Traherne's Poetic Theology: 'Were all Men Wise and Innocent...'* (Abingdon, Swydd Rydychen: Routledge, 2015).
* Elizabeth S. Dodd a Cassandra Gorman (goln.), *Thomas Traherne and Seventeenth-Century Thought* (Caergrawnt: Boydell & Brewer, 2016).
*Am y ffilm o'r un enw, gweler Tylluan Wen (ffilm)*

Dosbarthiad y Dylluan Wen.
*Tyto alba guttata*
Mae'r **Dylluan Wen** (***Tyto alba***) yn aelod o deulu'r Tytonidae, yn wahanol i'r rhan fwyaf o ddylluanod, sydd yn y teulu Strigidae. Gyda'i ddosbarthiad byd-eang bron, heblaw gogledd Asia a'r Antarctig, mae'n aderyn adnabyddus iawn, er nad yw'n arbennig o gyffredin yn y rhan fwyaf o wledydd.

Penglog tylluan wen
Caiff ei henw o'r ffaith ei bod yn edrych yn wyn, gyda bol gwyn at yr is-rywogaeth Ewropeaidd *T. a. alba*, tra mae'r cefn yn liw llwyd-frown golau. Lliw mwy oren sydd ar fol yr is-rywogaeth yn Asia, *T. a. guttata* Mae'n 33–39 cm o hyd a 80–95 cm ar draws yr adenydd. Mae'r alwad yn sgrech annaearol - y Dylluan Frech sy'n galw *Twhit - tyhw*, nid y Dylluan Wen.

Y prif fwyd yw mamaliaid bychain, er enghraifft llygod, sy'n cael eu hela ar dir agored, yn y nos fel rheol. Bwyteir llyffantod a phryfed hefyd. Maent yn aml yn nythu mewn adeiladau ffermydd megis hen feudai, ac oherwydd eu bod yn bwyta llygod a llygod mawr mae ffermwyr fel rheol yn eu croesawu.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan wen Swlawesi** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod gwynion Swlawesi) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tyto rosenbergi***; yr enw Saesneg arno yw *Sulawesi masked owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. rosenbergi*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r tylluan wen Swlawesi yn perthyn i deulu'r Tylluanod Gwynion (Lladin: *Tytonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tylluan wen | Tyto alba |  |
|
| Tylluan wen Prydain Newydd | Tyto aurantia |  |
|
| Tylluan wen Swlawesi | Tyto rosenbergii |  |
|
| Tylluan wen fygydog Awstralia | Tyto novaehollandiae |  |
|
| Tylluan wen y gwair | Tyto capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tylluan wen Swlawesi** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **Thomas (Tom) Ellis Hooson** (16 Mawrth 1933 – 8 Mai 1985) yn wleidydd Ceidwadol Cymreig ac yn Aelod Seneddol Brycheiniog a Sir Faesyfed o 1979 i 1985..

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Hooson yn y Rhyl, Sir Ddinbych, yn fab i David Maelor Hooson, amaethwr, a Ursula (née Ellis) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg y Rhyl a Choleg y Brifysgol Rhydychen. Cafodd ei alw i'r Bar yn Gray's Inn.

Roedd yn gefnder i'r Aelod Seneddol Rhyddfrydol Emlyn Hooson; roedd y bardd I. D. Hooson yn hen ewyrth iddo.

Roedd yn ddi-briod.

Gyrfa
-----

Bu'n gweithio ym myd y cyfryngau, cyhoeddi, hysbysebu a marchnata ym Mhrydain, UDA a Ffrainc fel cyfarwyddwr yng nghwmnïau *Benton & Bowles* a'r *Periodical Publishers Association*.

Bu hefyd yn gweithio i'r Blaid Geidwadol fel cyfarwyddwr cyfathrebu o 1976 i 1978.

Sefydlodd y cylchgrawn *Welsh Farm News* ym 1957.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Safodd yn aflwyddiannus fel yr ymgeisydd Ceidwadol yn etholaeth Caernarfon ym 1959. Safodd ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed yn etholiad 1979 gan gipio'r sedd oddi wrth Caerwyn Roderick a'r Blaid Lafur gan ddal y sedd hyd ei farwolaeth ym 1985

Marwolaeth
----------

Bu farw ar ôl brwydr hir yn erbyn y cancr yn ei gartref yn Llundain ym 1985.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Mr Tom Hooson, MP." Times [London, England] 10 May 1985: 14. The Times Digital Archive, 1785-2009 adalwyd 1 Mai 2015 trwy docyn darllenydd LLGC
2. ↑  ‘HOOSON, Tom (Ellis)’, Who Was Who, A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc, 1920–2015; online edn, Oxford University Press, 2014 ; online edn, April 2014 ,adalwyd 1 Mai 2015 trwy docyn darllenydd LLGC

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Caerwyn Roderick** | **Aelod Seneddol Brycheiniog a Sir Faesyfed**1979 – 1985 | Olynydd:**Richard Livsey** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |