recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Troglodytes troglodytes* 
 *Cuculus canorus canorus* + *Troglodytes troglodytes*
*Gweler hefyd Dryw (gwahaniaethu).*
Mae'r **Dryw** (***Troglodytes troglodytes*** ) yn aelod o deulu'r Troglodytidae, y drywod. Mae'n aderyn cyffredin ac adnabyddus trwy Ewrop a rhan helaeth o Asia yn ogystal â Gogledd America. Y Dryw yw'r unig aelod o'r teulu sydd i'w gael y tu allan i America.

Nid yw'r Dryw yn aderyn mudol fel rheol, ond mae'r adar sy'n nythu yn y gogledd yn symud tua'r de. Mae'n aderyn bychan, 9-10.5 cm o hyd, gyda phlu browngoch a barrau du. Mae'r gynffon fer yn cael ei dal ar i fyny fel rheol, ac mae llinell welw uwchben y llygad.

Ffeithiau difyr
---------------

Dyma gasgliad o waith ymchwil plant Ysgolion Llangoed a Biwmares (Bro Seiriol), Ynys Môn:

Fideo o'r dryw
* Ei brif fwyd yw pryfed o wahanol fathau, ac mae'n medru mynd i mewn i gilfachau mewn creigiau i'w hela. O'r arfer hwn y daw'r enw Lladin "Troglodytes", sef "preswyliwr ogof".
* Mae'r Dryw yn aderyn cyffredin iawn yng Nghymru ac mae'n bresennol mewn pob math o gynefin, hyd yn oed yn uchel yn y mynyddoedd.
* Mae'n aderyn brown ofnadwy o fach a chryf.
* Mae ganddo goesau hir.
* Maen nhw'n pwyso 7-12g.
* Weithiau maen nhw'n bwyta hadau a caws.
* Maen nhw yw gweld drwy'r flwyddyn.

Gweler hefyd
------------

* Hela'r dryw

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwaith prosiect Menter Môn, Mehefin-Gorffennaf 2019

Dolenni allanol
---------------

* Tŷ dryw a ddefnyddiwyd i 'hela'r dryw' ar Nos Ystywyll[*dolen marw*], Casglu'r Tlysau

 *Safonwyd yr enw* **Dryw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Yn nhraddodiad Cymru'r Oesoedd Canol, merch Urien Rheged gan Modron, a chwaer efell yr arwr Owain ab Urien yw **Morfudd ferch Urien**. Cyfeirir at Forfudd yn y casgliad o ddeunydd mnemonig Trioedd Ynys Prydain a hefyd yn y chwedl *Culhwch ac Olwen*. Cyfeirir at y cariad anfarwol rhwng Morfudd a Cynon fab Clydno, arwr o'r Hen Ogledd sy'n un o ryfelwyr Arthur yn nhraddodiad yr Oesoedd Canol, mewn rhai o'r Trioedd, sy'n awgrymu y bu chwedl boblogaidd am y carwyr yn cylchredeg yn yr Oesoedd Canol.

Mae Morfudd a'i frawd Owain yn ymddangos mewn hen chwedl werin Cymraeg a gysylltir a Llanferres, yn awr yn Sir Ddinbych. Gerllaw Llanferres roedd rhyd a elwid yn Rhyd-y-gyfarthfa. Byddai holl gŵn y wlad yn dod yno i gyfarth, ond ni feiddiai neb fynd yno i weld beth oedd yn ei achosi nes i Urien Rheged fynd, a darganfod merch yn golchi. Cafodd Urien ryw gyda'r ferch yn y rhyd, ac yna dywedodd hi ei bod yn ferch i frenin Annwn, a bod tynged arni i olchi wrth y rhyd nes cael mab gan Gristion. Dywedodd wrth Urien am ddychwelyd ymhen blwyddydyn, a phan ddaeth, cyflwynodd hi ddau blentyn iddo, Owain a Morfudd.

Nid yw'r ferch yn rhoi ei henw yn y chwedl, ond mae un o Drioedd Ynys Prydain (70) yn cyfeirio at Owain ab Urien a Morfudd ei chwaer fel plant Modron ferch Afallach. Uniaethir Modron a'r fam-dduwies Matrona, oedd yn dduwies Afon Marne yng Ngâl ac yn dduwies ffrwythlondeb a'r cynhaeaf. Gellir dosbarthu'r chwedl am Ryd-y-gyfarthfa yn y dosbarth o chwedlau Celtaidd am 'olchwraig y rhyd' a duwies sofraniaeth.

Er na chyfeirir ati ac Owain fel ei chwaer a'i frawd fel rheol, mae Morfudd yn chwaer i'r cymeriad chwedlonol Mabon fab Modron hefyd, ond ymddengys fod y ddau draddodiad wedi tyfu'n annibynnol ar ei gilydd.

Cyfeiriadau
-----------

* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Gwasg Prifysgol Cymru), 1961; argraffiad newydd 1996)
* Rachel Bromwich a D. Simon Evans (gol.) *Culhwch and Olwen: an edition and study of the oldest Arthurian tale* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1992) ISBN 0-7083-1127-X

Gweler hefyd
------------

* Owain ab Urien
* Rheged
* Urien Rheged
Gwleidydd o'r Alban yw **Drew Hendry** (**Andrew Egan Henderson "Drew" Hendry**; (ganwyd 21 Mai 1964)) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Inverness, Nairn, Badenoch a Strathspey; mae'r etholaeth yn Ucheldir yr Alban. Mae Drew Hendry yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin. Ef yw Llefarydd yr SNP dros Drafniaidaeth.

Deffrowyd ef yn wleidyddol gan Refferendwm Annibyniaeth yr Alban yn 1979. Bu'n gweithio yng Nghaeredin hyd at 1999 pan symudodd ef a'i wraig i bentref Tore yn nwyrain Ucheldir yr Alban. Sefydlodd gwmni bychan yn y dref gyfagos yn 1999: teclan ltd, a leolwyd yn Inverness, a oedd yn cynnig gwasanaeth digidol a chyfrifiadurol i werthwyr dros y we.

Bu'n gynghorydd sir ar Gyngor Ucheldir yr Alban ers 2007 ac yn arweinydd y cyngor hwnnw rhwng 2012 a 2015. Bu'n gyfrifol am ddod a lleiafswm cyflog (neu *living wage*) i'r sir - cyn i hynny ddod yn boblogaidd yn dilyn ymgyrch yr SNP yn Etholiad 2015.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Drew Hendry 28838 o bleidleisiau, sef 50.1% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 31.4 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 10809 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tystysgrif geni Andrew Egan Henderson Hendry, 21 Mai 1964, Edinburgh District 8207/89 4807 – National Records of Scotland
2. 1 2  Ross, Hugh (27 Mai 2012). "What makes new Highland Council leader tick?". *Ross-shire Journal*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-08-11. Cyrchwyd 12 Hydref 2012.
3. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
4. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Tref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Mitcheldean**. Mae'r elfen "Mitchell" yn enw'r dref yn deillio o "Michael", ar ôl Eglwys Sant Mihangel, ar un adeg ei hadeilad mwyaf nodedig. Lleolir y dref ar ymyl ogleddol Fforest y Ddena, ger y ffin â Swydd Henffordd.

Lleolir y plwyf sifil Mitcheldean yn ardal an-fetropolitan Fforest y Ddena, ac mae'n cynnwys y pentref Abenhall. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,783.

Yn yr Oesoedd Canol roedd Mitcheldean yn dref farchnad. Wedyn daeth yn gymuned ffyniannus oherwydd y dyddodion mwyn haearn gerllaw. Sefydlwyd gefeiliau a diwydiannau ysgafn eraill yn y dref. Erbyn y 18g roedd yn ganolfan bwysig ar gyfer cynhyrchu pinnau. Yn ystod y Chwyldro Diwydiannol, dirywiodd pwysigrwydd y dref, ond yn y 19g tyfodd y dref ar arian a enillwyd gan y diwydiant bragu lleol. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd daeth ffatri llungopiwyr Rank Xerox yn gyflogwr pwysig, gyda thua 5,000 o weithwyr ar ei hanterth, nes iddi gael ei chau o'r diwedd yn 2003 ar ôl cyfnod hir o ddirywiad. Mae llawer o hen safle Rank Xerox (bellach wedi'i hailenwi'n "Vantage Point Business Village") yn cael ei feddiannu gan fusnesau bach.

* Eglwys San Mihangel a'r Holl AnghylionEglwys San Mihangel a'r Holl Anghylion
* The Mews (Bragdy Wintle yn wreiddiol), adeilad yn Vantage Point Business VillageThe Mews (Bragdy Wintle yn wreiddiol), adeilad yn Vantage Point Business Village
* Neuadd y dref (yr hen farchnaty), pencadlys y plwyf sifilNeuadd y dref (yr hen farchnaty), pencadlys y plwyf sifil
* Siopau yn High StreetSiopau yn High Street

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 24 Gorffennaf 2019
2. ↑  City Population; adalwyd 24 Gorffennaf 2019

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) "Mitcheldean"; Gwefan British History Online

 gw • sg • go**Dinasoedd a threfi Swydd Gaerloyw**

**Dinas**
  
Caerloyw
  
**Trefi**
  
Berkeley **·** 
Bradley Stoke **·** 
Cinderford **·** 
Cirencester **·** 
Coleford **·** 
Cheltenham **·** 
Chipping Campden **·** 
Chipping Sodbury **·** 
Dursley **·** 
Fairford **·** 
Filton **·** 
Lechlade **·** 
Lydney **·** 
Minchinhampton **·** 
Mitcheldean **·** 
Moreton-in-Marsh **·** 
Nailsworth **·** 
Newent **·** 
Northleach **·** 
Painswick **·** 
Patchway **·** 
Quedgeley **·** 
Stonehouse **·** 
Stow-on-the-Wold **·** 
Stroud **·** 
Tetbury **·** 
Tewkesbury **·** 
Thornbury **·** 
Winchcombe **·** 
Wotton-under-Edge **·** 
Yate
Gwleidydd a gweinyddydd yw **Mimoza Kusari-Lila** (ganwyd 16 Hydref 1975 yn Gjakova, (Serbeg: *Đakovica*, Serbeg Cyrilig: *Ђаковица*) Talaith Sosialaidd Hunanlywodraethol Cosofo, Iwgoslafia). Etholwyd hi yn Faer Gjakova, Gweriniaeth Cosofo. Hi oedd y fenyw gyntaf i fod yn Faer yn hanes Cosofo.

Gyrfa academaidd a gwasanaeth
-----------------------------

Mae gan Lila radd meistr mewn gweinyddiaeth fusnes yn yr Unol Daleithiau. Yn ystod y cyfnod hwn, mynychodd astudiaethau yn yr Economics Institute, Prifysgol Colorado a Phrifysgol Duquesne yn Pittsburgh, lle y cwblhaodd radd meistr mewn e-fusnes. Mae ganddi hefyd radd mewn systemau rheoli a gwybodaeth yn y Gyfadran Economeg ym Mhrifysgol Prishtina, Cosofo. Dychwelodd i wleiddyddiaeth yn etholiadau 2009, lle bu'n rhedeg ar gyfer bwrdeistref Gjakova. Ar ôl brwydr gyfreithiol hir dros yr etholiadau a ymladdwyd, fe'i hetholwyd yn Is-Lywydd plaid Cynghrair Kosovo Newydd ym mis Rhagfyr 2009.

Cyn cael ei hamlygu mewn gwleidyddiaeth, gwasanaethodd Kusari-Lila fel cyfarwyddwr gweithredol y Siambr Fasnach America yn Cosofo (*American Chamber of Commerce*, AmCham), rhwng 2006-2009. Daeth Mimoza Kusari-Lila yn rhan o wleidyddiaeth a gwasanaeth cyhoeddus yn 2003 pan cafodd gynnig swydd llefarydd a chynghorydd gwleidyddol i'r Prif Weinidog Cosofo ar y pryd, Bajram Rexhepi.

Yn 2001, gweithiodd Mimoza Kusari-Lila ar prosiect Banc y Byd a USAID yn cefnogi busnesau Cosofo. Mae ei sgiliau arwain a rheoli eu profi tra bu'n gweithio fel rheolwr prosiect yn y American University Foundation of Kosovo ar gyfer Cosofo, a sefydlu y sefydliad. Arweiniodd ei gwaith at agoriad llwyddiannus y Brifysgol Americanaidd yn Cosofo, sydd bellach y sefydliad blaenllaw ym myd addysg y wlad a'r rhanbarth. Yn ystod gwrthdaro Cosofo 1998-1999, bu Mimoza Kusari-Lila yn gweithio yng ngwersylloedd ffoaduriaid y National Public Radio (NPR) yn Macedonia. Yn 1998-1999, bu'n gweithio i sefydliadau Meddygon Heb Ffiniau a'r Sefydliad ar gyfer Diogelwch a Chydweithrediad yn Ewrop (OSCE).

Gwleidyddiaeth
--------------

Daeth yn Ddirprwy Brif Weinidog Cosofo a Gweinidog Masnach a Diwydiant ar 23 Chwefror 2011. Gwasanaethodd yn y swydd yma nes 2 Hydref 2013 pan ymddiswyddodd er mwyn sefyll etholiad i fod yn Faer Gjakova, dinas o oddeutu 95,000 o bobl yn ne orllewin Cosofo.

Safodd Kusari-Lila etholiad i fod yn Faer o dan faner plaid AKR (*Aleanca Kosova e Re*, Cynghrair Cosofo Newydd), plaid ganolig, rhyddfydol. Etholwyd hi yn Faer Gjakova yn 2013 o dan faner plaid AKR gan fod y ddynes gyntaf i fod yn Faer yn hanes Cosofo. Gwasanaethodd fel Maer nes 2017.

Personol
--------

Mae hi'n briod ag Arben Lila ac yn arddel ei gyfenw ac mae ganddynt dau blentyn.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dryw'r prysgdir** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: drywod y prysgdir) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Xenicus longipes***; yr enw Saesneg arno yw *Bush wren*. Mae'n perthyn i deulu'r Drywod Seland Newydd (Lladin: *Xenicidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *X. longipes*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r dryw'r prysgdir yn perthyn i deulu'r Drywod Seland Newydd (Lladin: *Xenicidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Dryw'r graig | Xenicus gilviventris |  |
|
| Dryw'r prysgdir | Xenicus longipes |  |
|
| Reifflwr | Acanthisitta chloris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Dryw'r prysgdir** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Dinas** yn gopa mynydd a geir yn y Rhandir Mwyn, Powys; cyfeiriad grid SN782466. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 186 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Farilyn a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 331 metr (1086 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Erthygl am yr awdurdod unedol yw hon. Am yr anheddiad Brighton a Hove, gweler Brighton a Hove.*
Awdurdod unedol yn sir seremonïol Dwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Dinas Brighton a Hove** (Saesneg: *City of Brighton and Hove*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 82.7 km², gyda 290,395 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Ardal Lewes i'r dwyrain, Gorllewin Sussex i'r gorllewin, a'r Môr Udd i'r de.

Dinas Brighton a Hove yn Nwyrain Sussex
Ffurfiwyd y ddwy ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Brighton a Bwrdeistref Hove dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, ond ar 1 Ebrill 1997 unodd y bwrdeistrefi i ffurfio awdurdod unedol Bwrdeistref Brighton a Hove. Rhoddwyd statws dinas i'r awdurdod hwnnw ar 31 Ionawr 2001.

Mae'r awdurdod yn hollol ddi-blwyf. Mae'n cynnwys y ddwy dref Brighton a Hove a'u maestrefi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 9 Mehefin 2020

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Cyngor Dinas Brighton a Hove
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Dinas Caer**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dinas Caer yn Swydd GaerEtholaeth Dinas Caer yn Swydd Gaer
* Swydd Gaer yn LloegrSwydd Gaer yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* *ers 1885*
* 1885–1886: Balthazar Walter Foster (Ryddfrydol)
* 1886–1906: Robert Armstrong Yerburgh (Ceidwadol)
* 1906–1910: Alfred Moritz Mond (Ryddfrydol)
* 1910–1916: Robert Armstrong Yerburgh (Ceidwadol)
* 1916–1922: Syr Owen Cosby Philipps (Ceidwadol)
* 1922–1940: Syr Charles William Cayzer (Ceidwadol)
* 1940–1959: Syr Basil Nield (Ceidwadol)
* 1959–1974: John Meredith Temple (Ceidwadol)
* 1974–1992: Peter Morrison (Ceidwadol)
* 1992–1997: Gyles Brandreth (Ceidwadol)
* 1997–2010: Christine Russell (Llafur)
* 2010–2015: Stephen Mosley (Ceidwadol)
* 2015–2022: Chris Matheson (Llafur)
* 2022–presennol: Samantha Dixon (Llafur)

Gweler hefyd
------------

* Caer (dinas)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dryw'r graig** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: drywod y graig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Xenicus gilviventris***; yr enw Saesneg arno yw *Rock wren*. Mae'n perthyn i deulu'r Drywod Seland Newydd (Lladin: *Xenicidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *X. gilviventris*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Teulu
-----

Mae'r dryw'r graig yn perthyn i deulu'r Drywod Seland Newydd (Lladin: *Xenicidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Dryw'r graig | Xenicus gilviventris |  |
|
| Dryw'r prysgdir | Xenicus longipes |  |
|
| Reifflwr | Acanthisitta chloris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Dryw'r graig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Futboll Klub Dinamo Tirana** neu. fel arfer, **Dinamo Tirana** yn glwb pêl-droed yn Tirana, prifddinas Albania. Buont yn un o'r clybiau mwyaf llwyddiannus y wlad, ond maent bellach (2018-19) ac mae'n chwarae yn y Kategoria e Parë, 'Adran Gyntaf' ond ail-reng system pyramid Ffederasiwn Pêl-droed Albania. Mae Dinamo yn chwarae eu gemau cartref yn Stadioni Selman Stërmasi, sy'n dal o 10,000 o wylwyr.

Mae Dinamo wedi ennill 18 o gynghrair a thri ar ddeg o gwpanau cenedlaethol ac mae'n un o'r timau pwysicaf ym myd pêl-droed Albania. Mae'n cynnal cystadleuaeth ffyrnig gyda'r KF Tirana a'r FK Partizani Tirana. Lliwiau traddodiadol y clwb yn las a gwyn. Gelwir eu ffans pennaf, yr 'Ultras' yn *Blue Boys*.

Hanes
-----

Dinamo Tirana, 1981
Ceir peth amheuaeth dros ddyddiad sefydlu'r clwb. Yn ôl wicipedia yr iaith Albaneg, sefydlwyd Dinamo ar 19 Gorffennaf 1950. Roedd hyn adeg rheolaeth gomiwnyddol ac unbeniaethol y wlad. Sefydlwyd Dinamo, fel sawl clwb 'Dinamo' arall yn yr hen floc Sofietaidd, fel clwb y Weinyddiaeth Gartref ac yn rhan o'r rhwydaith o gymdeithasau chwaraeon Dinamo a sefydlwyd gan sylfaenydd gwasanaeth gudd yr Undeb Sofietaidd yn 1923.

Mae'n un o glybiau mwyaf llwyddiannus y wlad. rhwng 18 Ebrill 1951 - 1 Mehefin 1952 enillont 25 gêm o'r bron. Yn 1971 chwaraeodd y tîm ei gêm gyntaf yn Ewrop gan gystadlu yn hen dwrnament Cwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop.

O 1995 i 1997 fe'i gelwir yn *KS Olimpik Tirana* er mwyn ei dadgysylltu gydag hanes comiwnyddol y Clwb.

Cit
---

**Cartref**: Crys glas; trwsus a sanau gwyn
**Oddi Cartref**: Crys a trwsus gwyn; sanau glas.

Anrhydeddau
-----------

 **Kategoria Superiore (Uwch Adran)**

* **Enillwyr (18):** 1950, 1951, 1952, 1953, 1955, 1956, 1960, 1966–67, 1972–73, 1974–75, 1975–76, 1976–77, 1979–80, 1985–86, 1989–90, 2001–02, 2007–08, 2009–10
* Ail (9): 1954, 1957, 1961, 1962–63, 1963–64, 1970–71, 1980–81, 1984–85, 2003–04

 **Cwpan Albania**

* **Enillwyr (13):** 1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1960, 1970–71, 1973–74, 1977–78, 1981–82, 1988–89, 1989–90, 2002–03
* Ail (6): 1972–73, 1976–77, 1978–79, 1981–82, 2001–02, 2003–04

**Supercup Albania**

* **Enillwyr (2):** 1989, 2008
* Ail (4): 1990, 2002, 2003, 2010

Gweler hefyd
------------

* FC Dynamo Kyiv
* Dinamo Zagreb
* Cymdeithas Chwraeon Dinamo

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Facebook Dinamo Tirana
* KF Tirana v Dinamo, Ionawr 2010
* Anthem Dinamo Tirana
Mae **Mis Hanes Pobl Dduon**, a elwir hefyd yn **Mis Hanes Affricanaidd America** yn America, yn ddigwyddiad blynyddol yn yr Unol Daleithiau, Canada, Gwledydd Prydain (ers 1987) ac yn yr Iseldiroedd (o 2016) lle caiff ei alw'n **Fis Cyflawniad Du**. 

Dechreuodd fel ffordd i gofio pobl a digwyddiadau pwysig yn hanes y diaspora Affricanaidd. 

Fe'i dethlir bob blwyddyn yn yr Unol Daleithiau a Chanada ym mis Chwefror, yn ogystal ag yng ngwelydd Prydain a'r Iseldiroedd ym mis Hydref.

Sefydlu wythnos cofio
---------------------

Carter G. Woodson
Crëwyd *Negro History Week* yn wreiddiol ym 1926 gan yr hanesydd Carter G. Woodson fel ffordd o gynnwys hanes pobl dduon yn system addysg gyhoeddus yr Unol Daleithiau. Er iddo beidio derbyn fawr o gefnogaeth ar y dechrau, cydiodd y syniad a thyfodd y poblogrwydd dros y blynyddoedd.

Yn ôl Woodson: *If a race has no history, it has no worthwhile tradition, it becomes a negligible factor in the thought of the world, and it stands in danger of being exterminated*.

Cynabod y mis yn swyddogol
--------------------------

Ym 1969 sefydlwyd *Black History Month* gan addysgwyr ym Mhrifysgol Kent State. 

Erbyn 1976 cydnabuwyd y mis yn swyddogol gan yr Arwydd Gerald Ford yn ystod ddau-ganmlwyddiant yr Unol Daleithiau gan annog Americanwyr i *seize the opportunity to honor the too-often neglected accomplishments of black Americans in every area of endeavor throughout our history.*

Gwleydd Prydain (1987)
----------------------

Dathlwyd yn gyntaf yn Llundain ym 1987, wedi’i trefnu gan Akyaaba Addai-Sebo ar ran Cyngor Llundain.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Daryl Michael Scott, "The Origins of Black History Month," Archived 2013-02-14 at the Wayback Machine. Association for the Study of African American Life and History, 2011, www.asalh.org/
2. ↑  Milton Wilson, "Involvement/2 Years Later: A Report On Programming In The Area Of Black Student Concerns At Kent State University, 1968–1970" (Special Collections and Archives: Milton E. Wilson, Jr. papers, 1965–1994, Kent State University); adalwyd 28 Medi 2012
3. ↑  "President Gerald R. Ford's Message on the Observance of Black History Month" (Gerald R. Ford Presidential Library and Museum, University of Texas); adalwyd 14 Chwefror 2012
4. ↑  Kubara Zamani, "Akyaaba Addai-Sebo Interview", Every Generation Media, ailargraffu o gylchgrawn *New African*

Dolen allanol
-------------

Gwefan swyddogol
Mae **Mynydd Egryn** yn gopa mynydd a geir yn y Rhinogydd i'r gogledd-ddwyrain o'r Bermo,rhwng y Bermo a Betws-y-Coed a'r Bala; cyfeiriad grid SH623195. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 457metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 517 metr (1696 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Awdures Americanaidd yw **Mignon Holland Anderson** (ganwyd 1945) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awdur. Mae'n ysgrifennu straeon byrion sydd, fel arfer, yn canolbwyntio ar fywyd Affricanaidd-Americanaidd yn nwyrain Virginia.

Magwraeth
---------

Ganed Mignon Holland Anderson yn Cheriton, Virginia, Northampton County, yn 1945. Roedd ei rhieni, Frank a Ruby Holland, yn berchen ar gwmni ymgymerwyr angladdau.

Coleg
-----

Aeth i Brifysgol Fisk lle derbyniodd ei Baglor yn y Celfyddydau ym 1966. Yn 1970 graddiodd o Brifysgol Columbia gyda Meistr yn y Celfyddydau Cain. Mynychodd Brifysgol Columbia ac Ysgol Gelf Columbia hefyd. Bu unwaith yn gynorthwyydd ymchwil i Arna Bontemps. Bu'n dysgu Saesneg ym Mhrifysgol Maryland Maryland Eastern Shore.

Gyrfa
-----

Y stori fer yw hoff gyfrwng Anderson. Mae llawer o'i straeon yn digwydd ar Arfordir Dwyreiniol Virginia ac yn canolbwyntio ar fywydau Americanwyr Affricanaidd. Mae ei stori *Mostly Womenfolk a Man or Two*, yn digwydd ar ôl i gaethwasiaeth ddod i ben yn yr Unol Daleithiau ac mae'n canolbwyntio ar sut y dechreuodd pobl Affricanaidd-Americanaidd ymateb a dygymod a diwylliant y dyn gwyn. Mae ei stori arall, *The End of Dying*, hefyd yn canolbwyntio ar hiliaeth. Derbyniodd Anderson wedi wobr Athro y Flwyddyn Athro Traeth y Dwyrain Prifysgol Maryland. Mae hefyd wedi cael ei henwi yn un o "Ddeg Athro'r Flwyddyn" yr Arlywydd. Adolygiad Maryland.

Anrhydeddau
-----------

*

Gwaith
------

* *The End of Dying.* Baltimore: American House (2001).
* "In the Face of Fire I Will Not Turn Back." *Negro Digest*: 17 (1968), tt. 20–23.
* *Mostly Womenfolk and a Man or Two: A Collection.* Chicago: Third World Press (1976). ISBN 0-88378-075-5.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Elizabeth Ann Beaulieu (2006). *Writing African American Women: An Encyclopedia of Literature by and about Women of Color*. Greenwood Publishing Group. tt. 10–11. ISBN 978-0-313-33197-8. Cyrchwyd 13 Tachwedd 2012.
2. 1 2  Yolanda Williams Page. *Encyclopedia of African American Women Writers*. Greenwood Publishing Group. tt. 11–12. ISBN 978-0-313-33429-0. Cyrchwyd 13 Tachwedd 2012.
3. ↑  *Black World/Negro Digest*. Johnson Publishing Company. Medi 1973. t. 92. Cyrchwyd November 13, 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 39047796
* LCCN: no2002073976

 |
Mae **Mynydd Cennin** yn gopa mynydd a geir rhwng Bwlch Derwin a Garndolbenmaen, Eifionydd; cyfeiriad grid SH458449. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 157 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 262 metr (860 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Bryn yn Llŷn, Gwynedd yw **Mynydd Carnguwch** (359 m). Saif tua milltir a hanner i'r de o gopaon Yr Eifl, tua hanner ffordd rhwng Llithfaen a Llanaelhaearn; cyfeiriad grid SH374429. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 255metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Ceir carnedd anferth ar gopa'r bryn sy'n mesur tua 30 m ar draws ac sy'n 6 m o uchder. Mae'n bosibl bod y garnedd hon yn dyddio o Oes yr Efydd.

Gorwedd Mynydd Carnguwch ym mhlwyf Carnguwch, ac ymddengys fod y ddau le fel ei gilydd wedi eu henwi ar ôl y garnedd ar ben y bryn.

Y copa
------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 359m (1178tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Mynydd Cwmeiddew** yn gopa mynydd a geir ger Aberllefenni, yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH750106. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 475m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 507 metr (1663 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Mynydd Braich-goch** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH729072. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 527m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 597 metr (1959 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cerdd Hen Gymraeg yw ***Moliant Cadwallon*** sy'n moli'r brenin Cadwallon ap Cadfan (Cadwallon Lawhir), rheolwr teyrnas Gwynedd ar ddechrau'r 7g. Ni cheir enw bardd wrth y gerdd, ond awgrymir mai Afan Ferddig, bardd llys Cadwallon, a'i cyfansoddodd. Mae'r testun sydd wedi goroesi yn anghyflawn ac ar gael mewn llawysgrif o'r 17g. Mae nifer o haneswyr llenyddiaeth Gymraeg yn ei derbyn fel cerdd gynnar ddilys sydd yn ail i'r *Gododdin* a gwaith Taliesin yn unig o ran ei hynafrwydd.

Cynnwys
-------

Mae'r testun yn hynod dywyll ac mae rhannau'n ddyrys iawn i'w dehongli, ond ceir ynddi gyfres o gyfeiriadau at rai o fuddugoliaethau Cadwallon. Cyfeirir at sawl digwyddiad a lle, yn cynnwys Brwydr Catraeth - y cyfeiriad cynharaf ar ôl *Y Gododdin* ei hun - a "Porth Esgewin" (Porth Sgiwed), sy'n awgrymu fod Cadwallon yn hawlio awdurdod dros dde-ddwyrain Cymru, sef tiriogaeth Gwent.

Un arall o hynodion y gerdd yw'r ffaith mai ynddi y ceir yr enghraifft gynharaf a wyddys o'r gair Cymru. Cyfeirir at Gadwallon fel 'gwron a nodded Cymru,

Draig dinas Cymru Cadwallon.
ac fel cynhaliwr lluoedd Cymru:

Colofn cyrdd Cymru Cadwallon Môn.
Cyfeirir ato yn ymosod ar diriogaeth Elfed, teyrnas Frythonaidd a gipiwyd gan Mersia, ac fe'i disgrifir fel "amddiffyn Cymru" ('Cymru amddiffed'):

O Gymru dygynnau tân yn nhir Elfed  

Bei yd fynt heb lurig wen waedled  

Rhag unmab Cadfan, Cymru amddiffed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*, d.g. 'Moliant Cadwallon'.
2. 1 2 3  'Canu Cadwallon ap Cadfan', tud. 33. Diweddarwyd gan R. Geraint Gruffydd.

Llyfryddiaeth
-------------

* "Canu Cadwallon ap Cadfan", gol. R. Geraint Gruffydd, yn *Astudiaethau ar yr Hengerdd*, gol. Rachel Bromwich ac R. Brinley Jones (Gwasg Prifysgol Cymru, 1978), tt.25-43. Ceir golygiad o'r testun gyda chyflwyniad, tt.27–34.
Mae **Mynydd Carn-y-cefn** yn gopa mynydd a geir rhwng Glyn Ebwy ac Ebwy Fach; cyfeiriad grid SO187084. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 374 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwirio a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 550 metr (1804 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **Doreen Mary Carwithen** (15 Tachwedd 1922 – 5 Ionawr 2003) yn gyfansoddwraig Seisnig, sy'n fwyaf adnabyddus am ei cherddoriaeth glasurol a ffilm. Roedd hi'n ail wraig i'r cerddor Saesneg William Alwyn, ac roedd hi'n cael ei hadnabod hefyd fel **Mary Alwyn**.

Cafodd Doreen Carwithen ei geni yn Haddenham, Swydd Buckingham, yn ferch i athrawes gerdd. Yn 16 oed dechreuodd gyfansoddi.

Yn 1941 aeth Carwithen i'r Academi Gerdd Frenhinol. Roedd hi'n aelod o ddosbarth cytgord y cyfansoddwr enwog William Alwyn, a ddechreuodd ddysgu ei chyfansoddiad. Ysgrifennodd yr agorawd *ODTAA (One Damn Thing After Another)*, a berfformiwyd am y tro cyntaf yn Covent Garden gan Adrian Boult ym 1947. Daeth yn ysgrifenyddes Alwyn ym 1961. Priododd a Alwyn ym 1975.

Cafodd Mary Alwyn fel ei henw priod; Mary oedd ei henw canol. Gweithiodd fel Is-Athro Cyfansoddi yn yr RAM. Ar ôl marwolaeth ei gŵr ym 1985, sefydlodd Archif William Alwyn a Sefydliad William Alwyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Burton-Page, Piers (2004). "Alwyn, William (1905–1985)". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. Online). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/55919. Cyrchwyd 2015-01-05.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
Mae **Mynydd Cynros** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN620326. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 108 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 329 metr (1079 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Mynydd Caerau** yn gopa mynydd a geir rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; cyfeiriad grid SS890944. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 468 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 555 metr (1821 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Lleolir **Mynydd Ceiswyn** tua 3 milltir i'r de o Fwlch Oerddrws a thua'r un pellter i'r gogledd o Aberllefenni yn ne Gwynedd; cyfeiriad grid SH772139. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 578metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Dyma gopa mwyaf gogleddol y gadwyn o fryniau glaswelltog sy'n ymestyn rhwng Llyn Myngul yn y gorllewin a chyffiniau Dinas Mawddwy a Mallwyd yn y dwyrain yn ne Meirionnydd. Cyfeirir at y bryniau hyn fel 'Bryniau Dyfi' weithiau, er na nodir yr enw hwnnw ar fap yr AO.

Gellir cyrraedd copa Mynydd Ceiswyn trwy ddilyn llwybr sy'n cychwyn tua 1.5 milltir i'r de o'r *Crossfoxes* ar yr A487. Dewis arall yw dechrau o Aberllefenni a dilyn y lôn i fyny hyd at Gwm Ratgoed a dilyn llwybr hyd Nant Ceiswyn i lwyfandir corslyd ac yna troi i'r gorlewin i esgyn Mynydd Ceiswyn ei hun.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid ydy'r mynydd hwn wedi'i gofrestru, bellach. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 605 metr (1985 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 22 Rhagfyr 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Mynydd Du (Powys) (copa deheuol)** yn gopa mynydd a geir yn y Mynydd Du; cyfeiriad grid SO267322. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 622 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 637 metr (2090 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Bryn ar Ynys Môn yw **Mynydd Bodafon**. Ei bwynt uchaf yw copa **Yr Arwydd** (178 m / 585'). Hwn yw'r bryn uchaf ar yr ynys. Mynydd Eilian yw'r ail uchaf, (177 m / 581'.) Pwynt uchaf y sir ydy Mynydd Twr 220m, 720' sydd yn ddaearyddol ar Ynys Gybi nid Ynys Môn.

Lleolir Mynydd Bodafon yng ngogledd-ddwyrain yr ynys, tua hanner ffordd rhwng Llannerch-y-medd i'r gorllewin a Moelfre i'r dwyrain. Mae ar y ffin rhwng plwyfi Penrhosllugwy a Llanfihangel Tre'r Beirdd; cyfeiriad grid SH472854. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 0metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Mae union ystyr yr enw **Bodafon** yn ansicr. Mae *bod* (trigfan) yn elfen gyffredin mewn enwau lleoedd, ond does dim afon yn y cylch i esbonio'r enw. Fodd bynnag, ceir *Llyn Archaddon* fel hen enw ar y llyn bychan ar lethr y mynydd a elwir yn Llyn Bodafon heddiw. Gall *Bodafon* fod yn amrywiad ar *Bodaddon* (gyda *-dd* yn newid i
*-f*, fel sy'n digwydd weithiau). Felly *bod* (trigfan) + *aeddon* ('arglwydd') neu *A(e)ddon* (enw personol), efallai.

Ceir olion Cytiau'r Gwyddelod, sy'n perthyn i Oes yr Haearn yn ôl pob tebyg, ar lethrau'r mynydd.

Mae'r bryn yn boblogaidd gan bobl leol i fynd am dro neu i bysgota. Ceir golygfa dros Fôn o'r copa.

Enwir *Yr Arwydd*, papur bro cylch Mynydd Bodafon, ar ôl enw copa'r bryn.

Y Copa
------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 178m (584tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Melville Richards, 'Enwau lleoedd', *Atlas Môn* (Llangefni, 1972).
2. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
*Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Moulton (gwahaniaethu).*
Pentrefan yng nghymuned Llancarfan, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Moulton**. Saif ar ffordd ar ffordd yr A4226, i'r gogledd-orllewin o'r Barri ac i'r dwyrain o bentref Llancarfan.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 5 Tachwedd 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Mae **Mynydd y Grug** yn gopa mynydd a geir rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; cyfeiriad grid ST177906. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 253 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 353 metr (1158 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cynhyrchydd recordiau a chyflwynydd radio yw **Dylan Meirion Roberts** (ganwyd 16 Mehefin 1981) sy'n fwy adnabyddus fel **Dyl Mei**.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd ym Mhenrhyndeudraeth yn fab i Huw Meirion ('Monti') a Louie Roberts, Rheolwr Cyffredinol Siop Lyfrau ym Mhortmeirion. Symudodd ei deulu i Borthmadog ac yna Garndolbenmaen. Fe'i addysgwyd yn Ysgol Eifionydd, Porthmadog. Mae ganddo ddau frawd, Osian a 'Monti Bach'; un chwaer, Nia; a chath o'r enw Peter Glyn.

Gyrfa
-----

Roedd yn rheolwr ar stiwdio recordio Blaen y Cae ac yn gweithio fel cynhyrchydd/peiriannydd cerddoriaeth. Bu'n gyfrifol am label Slacyr. Bellach mae'n gweithio i'r BBC ym Mangor gan gynnwys cyfrannu at raglen Tudur Owen ar Radio Cymru.

Mae wedi gweithio gydag amrywiaeth o gerddorion, gan gynnwys Genod Droog, Mc Mabon, Pep Le Pew, Vates!, Kentucky AFC, Tecwyn Ifan, Texas Radio Band, Spoonidols, The Locusts, Gwyneth Glyn, Plant Duw, Pwsi Meri Mew, MC Saizmundo, Y Llongau, Y Lladron, Gwallt Mawr Penri a Cowbois Rhos Botwnnog.

Mae hefyd yn athro technoleg cerddoriaeth yn ei amser sbâr.

Gwobrau ac Anrhydeddau
----------------------

* Band Byw Gorau - fel rhan o Pep Le Pew - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2003
* Band y Flwyddyn - fel rhan o Pep Le Pew - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2003
* Cynhyrchydd y Flwyddyn - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2003
* Cynhyrchydd y Flwyddyn - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2004
* Band Byw Gorau - fel rhan o Pep Le Pew - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2005
* Cynhyrchydd y Flwyddyn - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2005
* Cynhyrchydd y Flwyddyn - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2006
* Band grandawyr y flwyddyn - fel rhan o Genod Droog - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2007
* Band Byw y flwyddyn fel rhan o Genod Droog - Gwobrau Roc a Phop BBC Radio Cymru 2007

Dolenni Allanol
---------------

* Cyfweliad gyda Dyl Mei[*dolen marw*]
* Safle MySpace Dyl Mei[*dolen marw*]
* Gwefan swyddogol Slacyr Archifwyd 2018-05-30 yn y Peiriant Wayback.
Pêl-droediwr Cymreig oedd **John Edward** ("**Eddie**" neu "**Ted**") **Parris** (31 Ionawr 1911 – 1971) a chwaraeodd i glybiau Bradford Park Avenue, AFC Bournemouth, Luton Town, Bath City, Northampton Town a Cheltenham Town. Ef oedd y chwaraewr du cyntaf i gynrychioli Cymru.

Bywyd
-----

Ganwyd Eddie Parris ym Mhwllmeurig, Casgwent, Sir Fynwy, Cymru, i fam wyn a du Jamaicaidd, a'r ddau ohonynt wedi'u geni yng Nghanada. Chwaraeodd dros Gasgwent tan i'w ddoniau dynnu sylw sgowtiaid Bradford Park Avenue A.F.C. a oedd bryd hynny yn glwb llewyrchus, ac fe gafodd ei arwyddo ar brawf yn 1928. Chwaraeodd ei gem gyntaf yn Ionawr 1929, a sgorio unig gol Bradford mewn gem gyfartal gyda Hull yng Nghwpan Lloegr. Cafodd le yn y tîm cyntaf wedi hynny, a byddai'n chwarae ar yr asgell chwith. Yn ystod ei yrfa yn Bradford Park Avenue, chwaraeodd 142 o gemau Cynghrair a Chwpan a sgoriodd 39 gol.

Yn Rhagfyr 1931 chwaraeodd Parris ei unig gem dros Wales yn erbyn Iwerddon yn Belffast, a dod yn y chwaraewr du cyntaf i gynrychioli Cymru mewn gem ryngwladol. 

Fel hyn y disgrifiodd y Daily Mail ef yn 1932: 'Mae Parris yn gyflym, a chanddo reolaeth o'r bel, ac nid ychydig o athrylith pel-droed.'

Dioddefodd Parris anaf yn 1934, a chwaraeodd yn ddiweddarach i Bournemouth (1934–37), Luton, Northampton, Bath City, Cheltenham Town a Gloucester City. Gweithiodd ar ol hynny mewn ffatri ffrwydron rhyfel a ffatri awyrennau. Roedd yn byw yn Sedbury ger Casgwent, a bu farw yn Swydd Gaerloyw, Lloegr, yn 1971.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Shipton, Martin (7 Awst 2008). "Move to honour Wales' first black footballer".
2. ↑  Bradford City Football Club Museum, *Eddie Parris: A Welsh Pioneer*, 30 September 1912