Damwain hedfan fawr a ddigwyddodd ar 2 Medi 1998 oedd hediad **Swissair 111**. Chwalodd yng Nghefnfor yr Iwerydd tua 5 milltir (8 cilomedr) oddi ar arfordir Nova Scotia yng Nghanada. Bu farw’r holl 229 o deithwyr a chriw a oedd ar fwrdd.

Yr awyren dan sylw oedd MD-11 a weithgynhyrchwyd gan McDonnell Douglas. Gweithredwyd y gwasanaeth gan Swissair, cwmni hedfan cenedlaethol y Swistir. Roedd hi ar ei ffordd o Faes Awyr John F. Kennedy yn Ninas Efrog Newydd, Unol Daleithiau i Faes Awyr Genefa-Cointrin yn y Swistir. Llysenw y gwasanaeth roedd "Gwennol y Cenhedloedd Unedig", gan ei fod yn boblogaidd iawn gyda swyddogion y CU. Roedd y gwasanaeth hefyd yn boblogaidd gyda gweithredwyr busnes, gwyddonwyr ac ymchwilwyr. Ar fwrdd yr hediad dan sylw roedd llawer o gargo gwerthfawr, gan gynnwys diemwntau a phaentiad gan Picasso.

Cwrs y digwyddiadau
-------------------

**20:18** (amser lleol) Mae’r hediad yn ymadael Maes Awyr John F. Kennedy, Efrog Newydd

**20:50** Mae'r capten yn adrodd ei fod wedi cyrraedd y lefel morio o 33,000 traed.

**21:10** Mae’r capten yn clywed oglau rhywbeth rhyfedd, ac mae’n ceisio dod o hyd i’w achos. Mae’n dod i’r casgliad mai system aerdymheru ydy’r ffynhonnell.

**21:14** Mae’r talwrn yn llawn mwg, ac mae’r peilotiaid yn gwneud galwad "Pan-Pan" (arwydd gyfyngder llai difrifol na Mayday) ac maent yn datgan eu bod nhw am ddargyfeirio i lanio ym Maes Awyr Boston-Logan, a leolir 350 milltir (560 km) i ffwrdd.

**21:15** Mae’r rheolwr traffig awyr yn awgrymu mynd i Faes Awyr Halifax yn Nova Scotia yn lle Boston, dim ond yn 65 milltir i’r gogledd (105 km)

**21:17** Mae’r peilotiaid yn defnyddio’r brêc awyr er mwyn cynyddu cyfradd y disgyniad.

**21:20** Mae’r peilotiaid yn penderfynu taflu tanwydd er mwyn lleihau pwysau’r awyren.

**21:22** Mae’r awyren yn troi tua’r de ddwyrain er mwyn taflu’r tanwydd dros y môr, tua 30 milltir (48 km) i’r de o’r Maes Awyr Halifax.

**21:24:09** Clywir larwm yn y talwrn oherwydd methiant yr awtopeilot.

**21:24:42** Gwneir y galwad Mayday cyntaf gan y peilotiaid.

**21:24:46** Mae’r capten yn adrodd bod system drydanol yr awyren wedi methu.

**21:24:53** Mae’r criw yn dechrau taflau'r tanwydd, gyda’r bwriad glanio yn syth yn ôl hynny.

**21:25:12** Mae’r blwch du yn darfod recordio. Mae'r talwrn mewn fflamau erbyn hyn.

**21:25:16** Mae’r rheolwr traffig awyr yn cadarnhau'r caniatâd i wagu’r tanciau tanwydd, ond dydy’r criw ddim yn ateb.

**21:25:40** Mae’r rheolwr traffig awyr yn ailadrodd ei drosglwyddiad, eilwaith heb unrhyw 
ymateb.

**21:31:18** Mae’r awyren yn chwalu i mewn i’r môr, gyda thrigolion lleol yn clywed sŵn o ffrwydrad cryf o gyfeiriad y môr. Cadarnheir hwn gan adroddiad seismoleg o'r ardal.

Ymchwiliad
----------

Cynhaliwyd yr ymchwiliad gan Fwrdd Diogelwch Cludiant Canada (TSB), a pharodd am 5 mlynedd, gyda chost o US$39 miliwn i Lywodraeth Canada. Cynorthwywyd y Canadiaid gan eu cymheiriaid o America, gan fod yr awyren yn cael ei gynhyrchu yn yr Unol Daleithiau.

Roedd rhan fwyaf y drylliad ar lawr y môr yn St. Margaret’s Bay, tua 55 medr (180 troedfedd) o ddwfn. Roedd rhai rhannau yn arnofio ar yr wyneb. Roedd grym y chwalfa mor ddifrifol, y gallai ddim ond un teithiwr cael ei adnabod yn weledol, adnabuwyd gweddill y teithwyr drwy gyfrwng dadansoddiad DNA, olion bys a chofnodion deintyddol.

Daethpwyd o hyd i’r blwch du gan y llong danfor HMCS Okanagan o’r Lluoedd Canadaidd ar 11 Medi 1998. Ar yr 2 Hydref, cychwynnodd y TSB weithrediad mawr i symud yr holl ddrylliad o’r môr cyn y gaeaf. Ar 21 Hydref, amcangyfrifwyd bod 27% y gweddillion wedi’u tynnu o’r dŵr.

Daethpwyd â thua 2 filiwn o ddarnau’r drylliad i awyrendy ar yr arfordir ar gyfer trefniad ac ymchwiliad gan 350 o weithwyr o amryw sefydliadau a chwmïoedd, gan gynnwys Boeing (perchennog McDonnell Douglas), Pratt & Whittney, yr NTSB, y Weinyddiaeth Hedfan Ffederal Americanaidd, a’r AAIB Swisaidd.

Daeth yr ymchwilwyr i’r casgliad yr achoswyd y ddamwain gan y system adloniant a oedd yn gorgynhesu, a arweiniodd i gylched fer, ac o’r diwedd, tân yn nenfwd yr awyren. Dinistriodd y tân y systemau llywio awyr, ac yn y pen draw, rhan flaen yr awyren, gan gynnwys y talwrn. Fe'i ddarganfuwydd yr oedd y capten, Urs Zimmerman, allan o'i sedd yn ceisio atal y fflamau ychydig cyn y gwrthdrawiad gyda'r môr.

Darganfuwyd, yn groes i gred yr awdurdodau hedfan, yr oedd y deunydd a ddefnyddiwyd ar gyfer inswleiddio'r nenfwd (MPET - Mylar wedi'i feteleiddio) yn fflamadwy iawn, a oedd yn gyfrannwr mawr i'r tân. Dwy flynedd ar ôl y ddamwain, datganodd yr FAA roedd gan cwmnïoedd hedfan pum mlynedd i amnewid yr ynysiad MPET oherwydd pryderon diogelwch.

Rhagor o wybodaeth
------------------

* *Aviation Investigation Report, In-Flight Fire Leading to Collision with Water, Swissair Transport Limited McDonnell Douglas MD-11 HB-IWF Peggy’s Cove, Nova Scotia 5 nm SW 2 September 1998*, Transportation Safety Board of Canada, 27 March 2003, adalwyd 16 January 2016 *yn Saesneg*

1. ↑  "ASN Aviation Safety Database". Flight Safety Foundation. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 3 Mawrth 2016. Cyrchwyd 16 Mai 2016. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help)
2. ↑  Stoller, Gary (16 Chwefror 2003). "Doomed plane's gaming system exposes holes in FAA oversight". *USA Today*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 11 Gorffennaf 2012. Cyrchwyd 15 Medi 2017. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help)
3. ↑  "Swissair Jet's Cargo had painting by Picasso and other valuables". 15 Medi 1998. Cyrchwyd 15 Tachwedd 2018.[*dolen marw*]
4. ↑  "Nova: Crash of Flight 111". PBS.org. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 12 Medi 2006. Cyrchwyd 5 Awst 2006. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help)
5. ↑   Transportation Safety Board
6. ↑  "FAA issues insulation ruling". *Flightglobal.com* (yn Saesneg). 2000-06-13. Cyrchwyd 2018-11-28.