recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **fflwocsymesteron**, sy’n cael ei werthu dan yr enwau brand Halotestin ac Ultandren ymysg eraill, yn Steroid anabolig-androgenig synthetig sy’n actif drwy’r geg ac yn ddeilliad 17α-alcyleiddiedig o testosteron. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₀H₂₉FO₃. Mae fflwocsymesteron yn gynhwysyn actif yn Androxy a Halotestin.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- canser y fron

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Fflwocsymesteron, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Testosterone, 9-fluoro-11beta-hydroxy-17-methyl-
 - Halotestin®
 - 9alpha-Fluoro-11beta-hydroxy-17-methyltestosterone
 - 9-Fluoro-11beta,17beta-dihydroxy-17-methylandrost-4-en-3-one
 - 17alpha-Methyl-9alpha-fluoro-11beta-hydroxytesterone
 - 11beta,17beta-Dihydroxy-9alpha-fluoro-17alpha-methyl-4-androster-3-one

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Fflwocsymesteron". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Llinellau cyntaf yr *Odyseia*
John William Waterhouse, 1891
Un o'r ddwy gerdd fawr a briodolir i'r bardd Groeg Homeros ydy'r ***Odyseia*** (Groeg **Οδύσσεια** (Odússeia)). Fel rheol, ystyrir bod y gerdd wedi ei chyfansoddi rhwng 800 a 600 CC. Mae'n fath ar ddilynianti gerdd fawr arall Homeros, yr *Iliad*, ac yn rhoi hanes yr arwr Groegaidd Odysews (neu *Wlysses*) a'i daith adref i Ithaca wedi i'r Groegiaid feddiannu Caerdroea.

Mae'r daith adref o Gaerdroes yn cymryd deng mlynedd, ac mae Odysseus yn wynebu llawer o beryglon ar y ffordd. Caiff ei achub rhagddynt yn rhannol trwy gymorth y dduwies Athena, ond i raddau helaeth trwy ei gyfrwystra ef ei hun. Er enghraifft, pan mae'n cael ei ddal gan y Seiclops Polyphemus, mae'n dweud wrtho mai ei enw yw "Neb". Mae wedyn yn llwyddo i ddallu Polyphemus; a phan mae yntau'n galw am gymorth daw'r Seiclopsiaid eraill i weld beth sy'n digwydd. Pan maent yn holi Polyphemus pwy sy'n ei boeni, mae'n ateb "Neb". Mae Polyphemus yn fab i dduw'r môr, Poseidon, sy'n troi'n elyn i Odysews.

Mae'n treulio saith mlynedd yn garcharor y nymff Calypso, nes i Athena ei pherswadio i'w ollwng yn rhydd. Erbyn iddo gyrraedd adref i Ithaca, mae wedi bod oddi catref am ugain mlynedd i gyd, ac mae ei dŷ yn llawn o ddynion sy'n dymuno priodi ei wraig, Penelope, gan gredu ei bod bellach yn weddw. Mae Odysews yn lladd y rhain i gyd
Mae pwynt *F* yn "bwynt ffocws" ar gyfer yr elíps coch, y parabola gwyrdd a'r hyperbola glas.
Mewn geometreg mae **ffocws** (lluosog: "ffocysau") yn bwynt pwrpasol ar gromlinau. Er enghraifft, gellir defnyddio un neu ddau o ffocysau er mwyn diffinio trychiadau conig. Ceir pedwar math: cylch, elíps, parabola a hyperbola. Yn ychwanegol, defnyddir dau ffocws i ddiffino'r ofal Cassini a'r ofal Cartesaidd, a mwy na dau i ddiffinio'r *n*-elíps.

Trychiadau conig
----------------

 *Prif erthygl: trychiad conig*
### Diffinio conigau o ran dau ffocws

Gellir diffinio elíps fel y locws (neu set o bwyntiau) lle mae cyfanswm y pellter rhwng unrhyw ddau ffocws penodol yn gyson.

Gellir ystyried y cylch fel pe bai'n fath arbennig o elíps, lle mae'r ddau ffocws yn cyd-daro. felly, gellir ei ddiffinio mewn modd syml: y locws o bwyntiau lle mae pob un o fewn pellter sefydlog o unrhyw ffocws. Gellir hefyd ei ddiffinio fel 'cylch Apollonius', yn nhermau dau ffocws gwahanol, fel set o bwyntiau sydd a phellter cymharebol sefydlog i'r ddau ffocws.

Mae'r parabola hefyd yn achos arbennig o'r elíps, lle mae un o'r ffocysau'n bwynt yn yr anfeidredd.

Gellir diffinio'r hyperbola fel locws y pwyntiau gyda phob un y mae gwerth absoliwt y gwahaniaeth rhwng y pellteroedd i unrhyw ddau ffocws yn sefydlog.

### Diffinio conigau o ran ffocws a chyfeirlin

Mae hefyd yn bosibl disgrifio pob trychiad conig yn nhermau ffocws unigol ac un cyfeirlin (*directrix*) sengl, sef llinell benodol nad yw'n cynnwys y ffocws. Diffinnir conic fel y locws o bwyntiau lle mae'r pellter i'r ffocws o unrhyw bwynt wedi'i rannu gan y pellter i'r cyfeirlin yn gyson sefydlog positif, o'r enw echreiddiad (*eccentricity*) *e*. Os yw *e* rhwng sero ac un, yna mae'r conic yn elíps; os yw *e*=1 mae'r conic yn barabola; ac os yw *e*>1 mae'r conic yn hyperbola. Os yw'r pellter i'r ffocws yn sefydlog a bod y cyfeirlin yn llinell mewn anfeidredd, fel bod y cyfeirlin yn sero, yna mae'r conig yn gylch.

Cyfeiriadau
-----------
Roedd **Owain Williams** (1964/1965 – 12 Medi 2021) yn chwaraewr rygbi'r undeb.

Chwaraeodd fel rheng ôl ymlaen i Glamorgan Wanderers RFC, Cigfrain Pen-y-bont, a Clwb Rygbi Caerdydd. Brawd Gareth Powell Williams (m. 2018) oedd ef. Chwaraeodd i Gaerdydd 221 o weithiau, a chwaraeodd i Gymru hefyd.

Yn 2006 derbyniodd Williams lawdriniaeth ar y llygaid o ganlyniad i ddioddef o ganser. Bu farw yn 56 oed.

Dywedodd Llywydd Oes Rygbi Caerdydd, Peter Thomas: "Mae meddyliau pawb ym Mharc Arfau Caerdydd gyda theulu a ffrindiau Owain ar yr adeg hynod drist hon.

"Roedd ei yrfa yn rhychwantu o'r amatur i'r oes broffesiynol ac roedd bob amser yn un o'r enwau cyntaf ar ddalen y tîm yn ôl ym 1996 oherwydd ei ddiwydrwydd, ei broffesiynoldeb a'i athletiaeth. Hyd heddiw, heb os, mae Owain yn un o’r blaenwyr rheng-gefn gorau a gafodd Caerdydd erioed. Roedd yn chwaraewr a pherson rhyfeddol.Yn anffodus bydd colled ar ei ôl gan bob un ohonom, yn enwedig mor ifanc. Roedd yn chwaraewr arbennig iawn ac roedd pawb yr oedd yn chwarae gyda nhw neu yn eu herbyn yn ei barchu."

Gyrfa Rygbi
-----------

Chwaraeodd y blaenasgellwr 221 o weithiau i Gaerdydd, gan ennill un cap dros Gymru yn erbyn Namibia yn 1990.

Roedd e’n aelod o dîm dan 18 Cymru enillodd y Gamp Lawn yn 1983.

Treuliodd e bedwar tymor gyda Chrwydraid Morgannwg ar ôl treulio blwyddyn yn Awstralia yn chwarae i Wests yn Brisbane a Queensland.

Chwaraeodd e i Ben-y-bont am bedair blynedd ar ôl dychwelyd i Gymru, gan ennill ei unig gap rhyngwladol ar daith haf, er y bu’n gapten ar dîm rygbi saith bob ochr Cymru.

Ymunodd e â Chaerdydd yn 1992, ac roedd e’n aelod o’r tîm chwaraeodd yn rownd derfynol Cwpan Heineken yn erbyn Toulouse yn 1996, y tro cyntaf i’r gystadleuaeth gael ei chynnal.

Chwaraeodd e yn y gêm olaf yn yr hen Stadiwm Genedlaethol, wrth i Gaerdydd guro Abertawe yn rownd derfynol Cwpan Rygbi Cymru.

Personol
--------

Mae mab Owain, Teddy, yn gapten tîm Ysgolion Caerdydd yn 2016 ac o garfan Clwb Rygbi Caerdydd a'r mab arall, Henri, hefyd yn chwaraewr rygbi proffesiynol. Fe addysgwyd Owain yn Ysgol Uwchradd Brynteg, Pen-y-bont ar Ogwr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas, Simon (21 Ebrill 2020). "The new life of the 1990s Wales player who lost an eye and his 'hero' brother". *WalesOnline* (yn Saesneg).
2. 1 2  "Owain Williams: Former Wales back-row forward Williams dies aged 56". *BBC Sport* (yn Saesneg). 13 Medi 2021. Cyrchwyd 14 Medi 2021.
3. ↑
4. ↑  Thomas, Simon (13 Medi 2021). "Wales international Owain Williams dies three years after his brother". *WalesOnline* (yn Saesneg).
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Fforchlys Llychlyn** (enw gwyddonol: *Herbertus norenus*; enw Saesneg: *Viking prongwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Fforchlys Llychlyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
**Paleograffeg** (o'r Saesneg *palaeography*, o'r gair Groeg *παλαιός* 'palaiós', "hen" a *γράφειν* 'graphein', "ysgrifennu") yw gwyddor hen lawysgrifen, llawysgrifau ac arysgrifau, yn annibynnol ar yr iaith ei hun (e.e. Lladin, Cymraeg Canol). Fel rheol mae paleograffeg cyn golygu astudio'r llawysgrifennau a geir mewn llawysgrifau Ewropeaidd a Chlasurol (yn y gwyddorau sy'n tarddu o'r gwyddorau Groeg a Lladin). Fodd bynnag, mae llawysgrifennu o bob oes hyd heddiw yn faes dilys ar gyfer paleograffydd
.

Ar sawl ystyr mae palaeograffeg yn hanfodol ar gyfer ieitheg, ac yn wynebu dau brif anhawster: yn gyntaf, gan fod arddull unrhyw un wyddor yn newid yn gyson o gyfnod i gyfnod (e.e. llythrennau Carolingiaidd, Gothig, etc.), mae'n rhaid gwybod sut i ddehongli'r arwyddion hynny yn iawn. Yn ail, mae'n arferol defnyddio byrfoddau, neu arwyddion byrfoddol, mewn hen lawysgrifau er mwyn arbed lle (roedd y deunydd yn brin a drud): felly rhaid i'r palaeograffydd wybod y byrfoddau hyn.

Mae'r wybodaeth hon yn caniatau i'r palaeograffydd drawslythrennu'r ddogfen a chynhyrchu golygiad modern sy'n arddangos y testun gwreiddiol mewn orgraff reolaidd, ddealladwy.

Y palaeograffydd enwocaf yn hanes llenyddiaeth Gymraeg yw John Gwenogvryn Evans (1852 - 1930).

Cyfeiriadau
-----------
Cyfrol gan J. Richard Williams yw ***Er Lles Llawer - Meddygon Esgyrn Môn*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Mae'r grefft o ailosod esgyrn wedi bodoli ers o leiaf dair mil o flynyddoedd ac fel pob agwedd arall o feddyginiaethu mae iddi ei gwendidau a'i rhagoriaethau. Un peth sy'n sicr yw na ellir anwybyddu hanes y triniaethau hyn na'r galw sydd am feddygon esgyrn yn yr oes sydd ohoni.

Ysgrifennodd J. Richard Williams y gyfrol hon wedi iddo ymddeol o fod yn bennaeth ysgol, mae wedi treulio llawer o'i amser yn darlithio ar agweddau o hanes Ynys Môn. Mae wedi cyhoeddi nifer o lyfrau ar y pwnc, yn cynnwys *O Fôn i Van Diemens Land* (2007), *Melinau Môn* (2009) a *Mynydd Parys* (2011). Mae'r gyfrol hon yn seiliedig ar ysgrif a ddaeth i'r brig yn Eisteddfod Talwrn yn 2012 − dyfarnwyd gwobr y Prif Lenor i'r awdur gan y beirniad, Karen Owen.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ; Gwefan Gwales; Cyngor Llyfrau Cymru; adalwyd 1 Awst 2017
Mae **Opera Ieuenctid WNO** (Saesneg: *WNO Youth Opera*) yn rhaglen perfformio a hyfforddi ar gyfer cantorion ifanc o'r oedrannau 8 i 25. Mae'n ffurfio rhan o adain ieuenctid Opera Cenedlaethol Cymru, gyda grwpiau Opera Ieuenctid yn Ne Cymru (Caerdydd), Gogledd Cymru (Llandudno) a Birmingham. Mae cynyrchiadau diweddar yr Opera Ieuenctid yn cynnwys *Brundibár* (2019), *Kommilitonen!* (2016) a *Paul Bunyan* (2013). 

Mae'r grwpiau yn cwrdd yn aml trwy gydol y flwyddyn academaidd gan weithio o dan cyfarwyddwyr profiedig, arweinwyr lleisiol a cherddorwyr er mwyn gwella eu sgiliau perfformio, yn ogystal â chydweithio gyda chyfansoddwyr ac ysgrifennwyr i greu darnau newydd.

Mae cynyrchiadau nesaf yr Opera Ieuenctid yn cynnwys *The Black Spider* gan Judith Weir a *Moscow, Cheryomushki* gan Dmitri Shostakovich.

Cyn-aelodau nodweddig
---------------------

Mae cyn-aelodau yr Opera Ieuenctid yn cynnwys Natalya Romaniw, Samantha Price a David Thaxton sy'n gweithio yn niwydiant opera a theatr gerdd.

Gwobrau
-------

Dros y degawd diwethaf mae Opera Ieuenctid WNO wedi datblygu enw da fel ensemble theatrig eithriadol, gan ennill beirniadaeth 5\* gan y wag genedlaethol, enwebiad ar gyfer Gwobr Sky Arts South Bank, ac wedi ennill Gwobr RPS a Theatr Cymru.

Cyn-gynyrchiadau
----------------

| Blwyddyn | Cynhyrchiad |
| --- | --- |
| 2022 | *Cherry Town, Moscow* |
| 2022 | *The Black Spider* |
| 2019 | *Brundibár* |
| 2016 | *Kommilitonen!* |
| 2015 | *The Very Last Green Thing* |
| 2014 | *Fern Hill* |
| 2013 | *Paul Bunyan* |
| 2012 | *The Face in the Mirror* |
| 2011 | *The Sleeper* |
| 2010 | *The Tailor's Daughter* |
| 2010 | *The Black Spider* |
| 2009 | *Sweeney Todd* |
| 2007 | *The Calling of Maisy Day* |
| 2006 | *Candide* |
| 2006 | *The Tailor's Daughter* |
| 2004 | *Sweeney Todd* |

Recordiadau
-----------

Stephen McNeff: 2117/Hedd Wyn (2022)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Opera Ieuenctid". *WNO*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-05-25. Cyrchwyd 5 Mehefin 2022.
2. ↑  "Opera Ieuenctid Opera Cenedlaethol Cymru yn dod â stori arswydus, gomig i Ganolfan y Celfyddydau Memo, y Barri, sy'n siŵr o godi gwallt eich pen". *WNO*. 5 Mawrth 2020. Cyrchwyd 5 Mehefin 2022.
3. ↑  "Opera Cenedlaethol Cymru yn Lansio Cyfres Fer Newydd o Bodlediadau". *WNO*. 11 Mawrth 2021. Cyrchwyd 5 Mehefin 2022.
4. ↑  WNO Rhyddhau 2117 / Hedd Wyn, opera Gymraeg newydd sbon:

Gweler hefyd
------------

* Gwefan Opera Cenedlaethol Cymru
* Gwefan Opera Ieuenctid WNO Archifwyd 2022-05-25 yn y Peiriant Wayback.
* Spotify Opera Ieuenctid WNO
Etholaeth seneddol ym Mryste, De-orllewin Lloegr, yw **Filton a Bradley Stoke** (Saesneg: *Filton and Bradley Stoke*). At ddibenion gweinyddol mae'n dal i gael ei restru fel rhan o'r hen sir Avon. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Filton a Bradley Stoke yn yr hen sir AvonEtholaeth Filton a Bradley Stoke yn yr hen sir Avon
* Avon yn LloegrAvon yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Jack Lopresti (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Mae'r erthygl hon yn sôn am y cysyniad o Ffetisiaeth o fewn Anthropoleg. Am ddefnyddiau eraill, gweler Ffetis (gwahaniaethu)
Llun o ffetis yn Ne Affrica gan y London Missionary Society, oddeutu 1900
Yn ôl llên gwerin, gwrthrych sydd â phwerau goruwchnaturiol, neu, yn benodol, gwrthrych gwneud sydd â phwerau dros bobl a phethau eraill ydyw **ffetis** (hefyd a elwir yn *eilun*). Mae'r gair yn dod o'r gair Ffrangeg *fétiche*, sy'n dod o'r gair Portiwgaleg *feitiço*, ac mae'r gair Portiwgaleg ei hun yn dod o'r gair Lladin *facticius*, sy'n golygu "artiffisial" a *facere*, "i wneud"). Yn y bôn, y priodoliad o werth ymfodol neu bwerau i wrthrych ydyw ffetisiaeth.

Hanes
-----

Ymarfer
-------

Yn ddamcaniaethol, y mae ffetisiaeth yn bresennol ymhob crefydd, ond o ran crefydd, y mae'n dod o gredau crefyddol traddodiadol Gorllewin Affrica, yn ogystal â Fwdŵ, sy'n dod o'r credau hynny.

Ystyrir gwaed yn ffetis neu gynhwysyn grymus o fewn ffetisiaeth a ffetisiau eu hunain. Yn ogystal â gwaed, y mae gwrthrychau a sylweddau eraill yn ffetisiau cyffredin mewn traddodiadau o ddiwylliannau byd-eang, megis esgyrn, ffwr, crafangau, plu, gemfeini a grisialau, dŵr o lefydd penodol, a mathau o blanhigion a phren penodol.

Defnyddiwyd ffetisiau yn gyffredin o fewn ymarferion a chrefyddau Brodorol Americanaidd. Cynrychiolir y siaman gan yr arth, y darparwr ydyw'r byfflo, y rhyfelwr ydyw'r cwgr, a'r gwarcheidwad ydyw'r blaidd.

Theorïau Ffetisiaeth yn y Gorllewin
-----------------------------------

* Yn y 19g, addasodd Karl Marx y term i ddisgrifio ffetisiaeth nwyddau fel elfen bwysig o gyfalafiaeth. Y dyddiau hyn, y mae ffetisiaeth nwyddau a chyfalaf yn gysyniad canolog Marcsiaeth.
* Wedi hynny, addasodd Sigmund Freud y cysyniad i ddisgrifio math o paraffilia lle mai gwrthrych difywyd neu ran benodol o berson dan sylw ydyw gwrthrych yr anwyldeb; gweler ffetisiaeth rywiol.

Gweler hefyd
------------

* Eilunaddoliaeth
* Ffetis (gwahaniaethu)
* Animistiaeth
* Totemiaeth
* Tabŵ
* *The Power of Myth*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Animals: fact and folklore," *New Mexico Magazine*, Awst 2008, tudalennau 56-63, gweler Gwefan cylchgrawn New Mexico.

Dolenni allanol
---------------

* Andrew Lang, Ffetisiaeth ac Ysbrydoliaeth Archifwyd 2013-02-02 yn y Peiriant Wayback. *The Making of Religion*, (Pennawd VIII), Longmans, Green, a C°, Llundain, Efrog Newydd, a Bombay, 1900, tudalennau 147–159.
Uchelwr o Dŷ Hapsbwrg-Lorraine oedd **Ferdinand** (19 Ebrill 1793 – 29 Mehefin 1875) a fu'n Ymerawdwr Awstria (1835–48), yn Frenin Hwngari (1830–48), yn Frenin Bohemia (1835–48), ac yn Archddug Awstria (1835–48).

Ganed yn Fienna yn fab hynaf i Ffransis II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig (ac yn ddiweddarach Ffransis I, Ymerawdwr Awstria) a Maria Theresa, Tywysoges Napoli a Sisili. Er iddo ddioddef epilepsi a gwendid meddwl, mynnodd Ffransis wneud Ferdinand yn etifedd y goron.

Coronwyd Ferdinand yn Frenin Hwngari ym 1830. Yn sgil marwolaeth yr Ymerawdwr Ffransis ar 2 Mawrth 1835, esgynnodd Ferdinand i orseddau Ymerodraeth Awstria a Theyrnas Bohemia. Oherwydd ei afiechydon, cafodd yr ymerodraeth ei llywodraethu gan gynhadledd wladwriaethol dan arweiniad Klemens Wenzel von Metternich. Yn sgil chwyldroadau 1848, ildiodd Ferdinand yr orsedd i'w nai Franz Joseph ar 2 Rhagfyr 1848.

Bu farw Ferdinand ym Mhrag yn 82 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Ferdinand (I), emperor of Austria. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Awst 2020.
Bu **Owain ap Huw** (tua 1518 - tua 1613) yn Aelod seneddol Niwbwrch ym 1545.

Roedd Owain ap Huw yn fab hynaf Huw ab Owain ap Meurig, Bodowen a Gwen merch Morus ap Siôn ap Maredudd, Clenennau. Roedd Owain yn nai i Lewis ab Owain ap Meurig AS Sir Fôn

Priododd ddwywaith. Yn gyntaf ag Elisabeth merch Rowland Gruffudd, Porthamel; bu iddynt un mab a dwy ferch, ei ail wraig oedd Sybil merch Syr William Gruffudd, Penrhyn, bu iddynt naw mab a phedair merch.

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Niwbwrch ym 1545 ac fel Uchel Siryf Môn 1562-63 a 1579-80. Bu'n Ynad heddwch ym Môn am dros 40 mlynedd.

Priododd ei fab Huw Owain ag Elisabeth, merch ac aeres George Wirriott o Orielton, Sir Benfro, gan gychwyn ach ddylanwadol yn y sir honno lle fu disgynyddion iddo o'i fab i Syr Hugh Owen Owen, 2il Farwnig yn Aelodau Seneddol or 16g hyd 1868.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The History of Parliament On line *AP HUGH, Owen (1518-1613), of Bodeon, nr. Llangadwaladr, Anglesey*  adalwyd 15 Rhagfyr 2015
2. ↑  Y Bywgraffiadur arlein *OWEN , BODEON ( BODOWEN )*  adalwyd 15 Rhagfyr 2015

| Senedd Lloegr |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Richard ap Rhydderch** | **Aelod Seneddol Niwbwrch**1545 | Olynydd:**John ap Robert Lloid** |
Un o bedwar mab Madog ap Maredudd, tywysog Teyrnas Powys, oedd **Owain Fychan ap Madog** (bu farw 1187).

Bywgraffiad
-----------

Ei frodyr oedd Llywelyn ap Madog (m. 1160), Gruffudd Maelor (m. 1191) ac Owain Brogyntyn. Roedd ganddo ddwy chwaer, sef Efa ferch Madog ac Elise.

Ar farwolaeth Madog ap Maredudd yn 1160, bu ymrafael ac ymgiprys am rym yn nheyrnas Powys a chafodd Owain Fychan gantref Mechain yn dreftadaeth. Nid oes ganddo le amlwg o gwbl yng nghofnodion y cyfnod ac felly mae'n anodd gwybod ei ran yng ngwleidyddiaeth gymhleth Powys ar ôl marwolaeth ei dad, Madog.

Canodd y bardd Llywelyn Fardd I gerdd dadolwch i Owain Fychan. Tybir iddi gael ei chyfansoddi yn fuan ar ôl marwolaeth Madog ap Maredudd.

Cyfeiriadau
-----------

* Catherine McKenna (gol.), 'Gwaith Llywelyn Fardd I', yn Kathleen Anne Bramley *et al.* (gol.), *Gwaith Llywelyn Fardd I ac eraill o feirdd y ddeuddegfed ganrif* (Caerdydd, 1994), tt. 45-59.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Cyfres ddrama boblogaidd barhaol yw **opera sebon**, a ddarlledir ar y teledu neu'r radio.

Nodweddion y genre
------------------

Fel arfer, mae opera sebon yn defnyddio naratif barhaus, hynny yw, fel bywyd go iawn, nid oes dechrau na diwedd i'r straeon. Mae'r cymeriadau'n byw eu bywydau hyd yn oed pan nad ydyn nhw ar y sgrin. Yn ogystal â hyn, defnyddir nifer o leoliadau i ieuo'r cymeriadau gwahanol ynghyd; yn y bôn, mae operâu sebon yn canolbwyntio ar y berthynas rhwng gwahanol bobl, ac mae elfen o realiti i'r lleoliadau a'r cymeriadau fel y gall y gynulleidfa uniaethu â'r hyn a ddangosir. Yn yr operâu sebon o wledydd Prydain yn enwedig, mae'r straeon yn tueddu i adlewyrchu bywyd go-iawn. Wrth wylio'r rhaglen, rhaid i'r gynulleidfa deimlo'n gyfforddus a dod i adnabod y cymeriadau, teimlo eu bod yn rhan o'r hyn sy'n digwydd. Wrth wneud hyn, mae'r gynulleidfa'n fwy tueddol o wylio'n rheolaidd. Gan fod nifer o straeon gwahanol ym mhob pennod sy'n tueddu i ddatblygu'n gyflym, rhaid gwylio pob pennod er mwyn dilyn y rhaglen yn iawn. Wrth i un bennod ddod i ben, mae bob amser cwestiynau'n cael eu gadael tan y bennod nesaf. Eto, wrth wneud hyn, mae'r gwylwyr yn teimlo bod yn rhaid gwylio eto er mwyn cael gwybod beth sy'n digwydd i'r cymeriadau.

Tarddiad yr enw
---------------

Daw'r enw o'r ffaith bod rhan fywaf y rhaglenni cynnar yn yr Unol Daleithiau yn cael eu noddi gan gwmnïoedd a gynhyrchai nwyddau glanhau, fel sebon. Mae'r gair "opera" yn awgrym o'r straeon gafaelgar a geir yn y rhaglenni.

Hanes
-----

Dechreuodd yr operâu sebon cyntaf ar orsafoedd radio masnachol yn yr Unol Daleithiau yn y 1930au. Roedd gwrando, neu'n hwyrach, gwylio cyfres ddrama gyda straeon di-ddiwedd na fyddent byth yn dod i ben, yn chwyldro yn y frwydr i ddenu cynulleidfaoedd. Roedd y gynulleidfa darged wreiddiol, sef gwragedd tŷ, yn cael budd o ddianc o'u drefn ddyddiol i glywed hanesion am bobl y teimlent eu bod yn eu hadnabod. Wrth ddenu'r menywod hyn, yr un menywod a fyddai fel arfer yn penderfynu beth i'w brynu i'r cartref, a'u targedu gyda hysbysebion am nwyddau glanhau, crëewyd arf bwysig i'r gorsafoedd masnachol yn y frwydr dros gynyddu'r arian am slotiau hysbysebu a noddi.

Yn sgil llwyddiant rhaglenni o'r fath yn yr Unol Daleithiau, cafodd y fformat ei gopïo ym Mhrydain a darlledid nifer o gyfresi drama ar Radio'r BBC. Gan mai darlledwr cyhoeddus yw'r BBC a chanddo ethos o addysgu, yn enwedig yn y blynyddoedd cynnar wedi iddo gael ei sefydlu, manteisiwyd ar operâu sebon i drosglwyddo gwybodaeth i wrandawyr. Yn wir, byddai cymeriadau'n trafod sut i wneud y gorau o'r dognau bwyd y byddent yn eu cael gan y llywodraeth wedi'r Ail Ryfel Byd. Wedi i deledu dod yn fwyfwy poblogaidd ym Mhrydain, dechreuwyd darlledu operau sebon ar y cyfrwng hwnnw hefyd, gan lwyddo i ddenu cynulleidfaoedd mawr oherwydd y cymeriadau credadwy a'r straeon parhaus.

Rhai operâu sebon poblogaidd
----------------------------

* *Coronation Street*
* *EastEnders*
* *Neighbours*
* *Pobol y Cwm*

Chwiliwch am ***opera sebon***  
yn Wiciadur.
Mae **Penstrowed** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 17 Ebrill 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.62 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin macaroni** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid macaroni) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eudyptes chrysolophus***; yr enw Saesneg arno yw *Macaroni penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. chrysolophus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America, Awstralia a'r Antartig.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.

Teulu
-----

Mae'r pengwin macaroni yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin macaroni** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin Adélie** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid Adélie) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pygoscelis adeliae***; yr enw Saesneg arno yw *Adelie penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. adeliae*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pengwin Adélie yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin Adélie** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin Ynys Snares** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid Ynys Snares) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eudyptes robustus***; yr enw Saesneg arno yw *Snares Island penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. robustus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pengwin Ynys Snares yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin Ynys Snares** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Pendle**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Pendle yn Swydd GaerhirfrynEtholaeth Pendle yn Swydd Gaerhirfryn
* Swydd Gaerhirfryn yn LloegrSwydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: John Lee (Ceidwadol)
* 1992–2010: Gordon Prentice (Llafur)
* 2010–presennol: Andrew Stephenson (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Mette Frederiksen bydd Prif Weinidog nesaf Denmarc
Cynhaliwyd **etholiadau cyffredinol** yn Nenmarc ar 5 Mehefin 2019 i ethol pob un o'r 179 aelod o Llyodraeth Denmarc (Y Folketing) [1] 175 yn Nenmarc, dau yn yr Ynysoedd Faroe a dau yn yr Ynys Las. Cynhaliwyd yr etholiadau ddeng niwrnod ar ôl etholiadau Senedd Ewrop. [2]

Arweiniodd yr etholiadau at fuddugoliaeth i'r "bloc coch", sydd yn cynnwys partïon sydd yn cefnogi Mette Frederiksen arweinydd y Democratiaid Cymdeithasol fel ymgeisydd ar gyfer y Prif Weinidog. Enillodd y "bloc coch" 93 o'r 179 sedd, gan sicrhau mwyafrif seneddol. Yn y cyfamser, gostyngwyd y glymblaid lywodraethol bresennol i 76 sedd. 

Ar 6 Mehefin 2019, cyflwynodd y Prif Weinidog Lars Løkke Rasmussen ei ymddiswyddiad i'r Frenhines Margrethe II, gan ganiatáu iddi benodi Frederiksen i ffurfio llywodraeth newydd. [3]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Denmark's prime minister calls election to be held on June 5 Reuters, 7 May 2019
2. ↑  Lindqvist, Andreas (7 May 2019). "EP-spidskandidater uenige: Er Folketingsvalgkamp godt eller skidt for EU-debatten?". *DR* (yn Danish). Cyrchwyd 7 May 2019.CS1 maint: unrecognized language (link)
3. ↑  "Denmark's PM Lars Loekke Rasmussen resigns after election disappointment". *CBC*. 6 June 2019. Cyrchwyd 6 June 2019.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin jentw** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid jentw) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pygoscelis papua***; yr enw Saesneg arno yw *Gentoo penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. papua*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America, Awstralia a'r Antartig.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.

Teulu
-----

Mae'r pengwin jentw yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin jentw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae'r erthygl hon, **Etholiadau yng Nghanada**, yn rhoi gwybodaeth ynglŷn ag etholiadau a chanlyniadau etholiadau yng Nghanada.

Mae gan Senedd Canada (*Parliament of Canada* neu *Parlement du Canada*) ddwy siambr. Mae gan Dŷ'r Cyffredin (*House of Commons* neu *Chambre des Communes*) 308 o aelodau, wedi'u hethol am gyfnod o bum mlynedd ar ei uchaf mewn etholaethau (Saesneg *ridings* neu *constituencies*, Ffrangeg *circonscriptions* neu *comtés*) un sedd. Defnyddir system fwyafrifol 'y cyntaf i'r felin' i ethol yr aelodau hyn.

Mae gan y Senedd (*Senate* neu *Sénat*) 105 o aelodau wedi'u penodi gan y Governor General ar sail cyngor y prif weinidog.

Adeilad tai'r senedd yn Ottawa
Yn gyffredinol, cynhelir etholiadau naill ai yn yr hydref neu yn y gwanwyn. Mae hyn yn osgoi problemau o ymgyrch gaeaf, pryd mae'n fwy anodd cynnal cyfarfodydd yn yr awyr agored. Mae hefyd yn osgoi problemau'r haf, pryd mae llawer o Ganadiaid ar wyliau. Yn anarferol, cynhaliwyd yr etholiad ffederal diweddaraf ym mis Ionawr (23 Ionawr 2006) am i'r llywodraeth golli pleidlais o hyder ym mis Tachwedd y flwyddyn gynt.

Gellir cynnal is-etholiadau rhwng etholiadau cyffredin, os yw sedd yn dod yn wag. Dewis y prif weinidog yw galw isetholiad neu beidio. Gall y llywodraeth ffederal hefyd cynnal refferenda ar gyfer materion pwysig. Cynhaliwyd y refferendwm diweddaraf yn 1992 ar newidiadau cyfansoddiadol bwriadol yn sgil Cydsyniad Charlottetown. Ambell waith, bydd pwnc neu fater arbenigol yn dominyddu etholiad, ac mi fydd yr etholiadau mewn gwirionedd yn refferendwm. Yr enghraifft ddiweddaraf o hyn oedd etholiad 1988, a ystyrid gan lawer yn refferendwm ar gytundeb masnach rydd â'r Unol Daleithiau.

Cynhaliwyd yr etholiad diweddaraf ar 23 Ionawr 2006. Y canlyniad oedd Tŷ'r Cyffredin crog, a'r Ceidwadwyr fel y blaid fwyaf.

Dolenni allanol
---------------

* BBC Newyddion - Mewn grym o drwch blewyn[*dolen marw*] *(pledlais Senedd 20 Mai, 2005)*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin cribsyth** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid cribsyth) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eudyptes sclateri***; yr enw Saesneg arno yw *Big-crested penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. sclateri*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pengwin cribsyth yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin cribsyth** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Erthygl am y llys Gymreig yw hon. Am y pentrefan yn Sir Ddinbych gweler Pengwern, Sir Ddinbych*
**Pengwern** oedd llys brenhinoedd hen deyrnas Powys cyn i'r deyrnas gynnar honno golli'r rhan helaeth o'i dir yn y dwyrain i frenhinoedd Mersia.

Mae gan Bengwern le arbennig yn llenyddiaeth Gymraeg oherwydd y gyfres o englynion a elwir 'Canu Heledd', sy'n rhan o 'Canu Llywarch Hen'. Yn yr englynion hynny mae Heledd yn galaru am farwolaeth ei frawd Cynddylan wrth amddiffyn Powys. Mae'r neuadd wedi'i llosgi ac mae Eryr Pengwern yn aros ei gyfle i fwyta cyrff y meirwon.

Mae union leoliad Pengwern yn ansicr, ond cytunir yn gyffredinol ei fod yn ardal Swydd Amwythig heddiw (sir sy'n gyfateb yn fras i diriogaeth yr hen Bowys yn y dwyrain). Mae safle Amwythig yn cael ei awgrymu'n aml ond nid oes tystiolaeth archaeolegol o drigfa yno cyn ei meddiannu gan Mersia. Lleoliad arall a gynigir yw bryngaer gref Din Gwrygon (Saesneg: *The Wrekin*). Roedd y gaer ar diriogaeth y Cornovii, y llwyth Celtaidd y tybir bod Cynddylan yn perthyn iddi.

Yn ôl Gerallt Gymro, yn ei lyfrau *Hanes y Daith Trwy Gymru* a'r *Disgrifiad o Gymru*, roedd Pengwern yn un o dri brif lys Cymru yn yr hen amser (ac felly'n un o Dair Talaith Cymru gyda Aberffraw a Dinefwr). Ar ôl cwymp Pengwern symudwyd llys brenhinoedd Powys i Fathrafal, gogledd Powys.

Ceir hen ddywediad tywydd ym Mhowys o hyd am y 'gwynt oer o Bengwern', pan fo gwynt oer a main yn chwythu o'r dwyrain yn y gaeaf.

Mae'r nofelwraig Rhiannon Davies-Jones wedi ysgrifennu nofel gofiadwy am hanes Cynddylan, Heledd a Pengwern, o'r enw *Eryr Pengwern*.

Brenhinoedd a Thywysogion
-------------------------

* LLys Pengwern neu Din Gwrygon
	+ Iago ap Brochfael (-582)
	+ Mawn ap Brochfael (582-604/613/616)
	+ Cyndrwyn Fawr (? -620)
	+ Cyndrwyn Glast (620-633)
	+ Cynddylan ap Cyndrwyn (633-656)
	+ Caranfael ap Cynddylan (656-?)
	+ Daeth yn rhan o Mersia, fel arwydd ffin - Wreocansaete
* Caer-Magnis
	+ Custennin ap Cynan (582-613/620?)
	+ Cynan ap Cyndrwyn (? -656?)
	+ Elaed ap Eiludd ?
	+ Meurig ap Elaed ?
	+ Cynwrig ap Elaed ?
	+ Daeth yn rhan o Mersia, fel arwydd ffin - Magonsaete
* Caer Luit Coyt(Glastening)
	+ Morfael ap Glast (612/620-645?)
	+ Morgan Glas ap Morfael (645?-656?)
	+ Fel rhan o Mersia o'r enw - Lichfield
Llond llaw o ffibrau optig
Ffeibr ystwyth, ysgafn a thryloyw wedi'i wneud o wydr neu blastig yw **fibr optig**, sydd ychydig tewach na thrwch blewyn y gwallt.
Gall weithio fel canllaw i donnau optig neu i gludo golau o'r naill ben i'r llall. Gelwir y maes oddi fewn i wyddoniaeth gymhwysol a pheirianneg sy'n ymwneud â chynllunio a chymhwyso'r ffibrau hyn yn 'ffibr optig'.

Cânt eu defnyddio'n helaeth oddi fewn i'r maes 'cyfathrebu', gan fod y ffibl hwn yn caniatáu i ddata deithio heb ymyrraedd ac ar fand mwy llydan na cheblau weiren ac am bellter hirach. Oherwydd nad metel yw eu gwneuthuriaeth, ni cheir ymyriant electromagnetig. Fe'u defnyddir hefyd i oleuo, a gellir eu casglu'n fwndeli twt i gario delweddau, sy'n eu gwneud yn hynod o ddefnyddio mewn lle bychan, cyfyng. Gellir eu defnyddio hefyd fel synhwyryddion ac i gario laser.

Hanes
-----

Drwy 'blygiant', mae golau'n cael ei lywio aer hyd y ffibr; dyma egwyddor sylfaenol ffibr optig a chafodd ei brofio am y tro cyntaf gan Daniel Colladon a Jacques Babinet ym Mharis yn y 1840au cynnar. Sgwennodd Tyndall am y darganfyddiad yn 1870.

Mae blewyn di-liw, dynol, hefyd yn gweithio fel ffibr optig ac yn cario golau o'r naill ben i'r llall.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Peipen Olau *Jargon File*
2. ↑  Thyagarajan, K. and Ghatak, Ajoy K. (2007). *Fiber Optic Essentials*. Wiley-Interscience. tt. 34–. ISBN 978-0-470-09742-7.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
3. ↑  Sgwennodd John Tyndall: *When the light passes from air into water, the refracted ray is bent towards the perpendicular... When the ray passes from water to air it is bent from the perpendicular... If the angle which the ray in water encloses with the perpendicular to the surface be greater than 48 degrees, the ray will not quit the water at all: it will be totally reflected at the surface.... The angle which marks the limit where total reflection begins is called the limiting angle of the medium. For water this angle is 48°27', for flint glass it is 38°41', while for diamond it is 23°42'*
4. ↑  Wells, J. (1989). "*Hair light guide*". *Nature* **338** (6210): 23. Bibcode 1989Natur.338...23W. doi:10.1038/338023b0. PMID 2918918.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin Patagonia** (enw lluosog: pengwiniaid Patagonia, sy'n enw gwrywaidd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aptenodytes patagonicus***; yr enw Saesneg arno yw *King penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. patagonicus* (sef enw'r rhywogaeth). Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America ac Awstralia.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr. Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.

Teulu
-----

Mae'r pengwin Patagonia yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin Patagonia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin brefog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid brefog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Spheniscus demersus***; yr enw Saesneg arno yw *Jackass penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. demersus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pengwin brefog yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Spheniscus demersus*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin brefog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Awdur ffuglen wyddonol Americanaidd yw **Pat Cadigan** (ganwyd 10 Medi 1953). Cysylltir ei gwaith yn aml gyda'r mudiad Agerstalwm (*cyberpunk*), sy'n canolbwyntio ar y cysylltiad rhwng yr ymennydd dynol a thechnoleg.

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Massachusetts Amherst a Phrifysgol Kansas.

Magwraeth a phriodi
-------------------

Ganwyd Cadigan yn Schenectady, Efrog Newydd, ac fe'i magwyd yn Fitchburg, Massachusetts. Cafodd ei haddysgu ym Mhrifysgol Massachusetts Amherst lle canolbwyntiodd ar y theatr ac yna mynychodd Brifysgol Kansas (KU), lle bu'n astudio ysgrifennu ffuglen wyddonol o dan yr awdur a'r golygydd yr Athro James Gunn.

Pat Cadigan yn Finncon 2010, Jyväskylä.
Cyfarfu Cadigan â'i gŵr cyntaf, Rufus Cadigan, yn y coleg ond ysgarodd y ddau yn fuan ar ôl iddi raddio o KU yn 1975. Yr un flwyddyn ymunodd Cadigan â phwyllgor confensiwn MidAmeriCon, 34ain Confensiwn Ffuglen Wyddoniaeth y Byd a gynhaliwyd yn Kansas City, Missouri. Y flwyddyn wedyn disgynnodd mewn cariad â Tom Reamy, perchennog cwmni graffeg y bu'n gweithio iddo ond bu farw yn 1977 ac aeth i weithio i gwmni Hallmark Cards.

Ar ddiwedd y 1970au a dechrau'r 1980au, golygodd hefyd y cylchgronau ffantasi a ffuglen wyddonol *Chacal* a *Shayol* gyda'i hail ŵr, Arnie Fenner.

Gwerthodd Cadigan ei stori ffuglen wyddonol broffesiynol gyntaf yn 1980; ysbrydolwyd hi gan lwyddiant y nofel i ddod yn awdur llawn-amser yn 1987. Ymfudodd i Lundain gyda'i mab Rob Fenner yn 1996, lle mae'n briod â'i thrydydd gŵr, Christopher Fowler. Daeth yn ddinesydd y DU ddiwedd 2014.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Arbennig World Fantasy i Amaturiaid (1981), Gwobr Locus am y Stori Fer Orau (1988), Gwobr Arthur C. Clarke (1992), Gwobr Arthur C. Clarke (1995), Gwobr Hugo am y Nofelig Orau (2013), Gwobr Locus am y Nofelig Orau (2013) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyffredinol:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
2. ↑  Rhyw: *Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol*. dyddiad cyrchiad: 4 Tachwedd 2018. .
3. ↑  Dyddiad geni: "Pat Cadigan". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Pat Cadigan". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Pat CADIGAN". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
4. ↑  Man geni: .
5. ↑  Galwedigaeth:. .

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 19728542
* LCCN: n92004143
* ISNI: 0000 0001 1042 3224
* GND: 124971962
* SUDOC: 030820626
* BNF: cb12215915q (data)
* BIBSYS: 90923771
* NLA: 35241139
* NDL: 00730796
* NKC: xx0039445
* CiNii: DA17991362

 |