Mae **Aosdána** / / iːsˈdɑːnə / eess- DAH eess-, Gwyddeleg: [iːsˠˈd̪ˠaːnˠə] ; o *aos dána* , 'pobl y celfyddydau') yn gymdeithas o artistiaid Gwyddelig.  Fe'i crëwyd yn 1981 ar fenter grŵp o awduron gyda chefnogaeth Cyngor Celfyddydau'r wlad. Cyfyngir aelodaeth, sydd trwy wahoddiad gan aelodau presennol, i 250 o unigolion; cyn 2005 roedd wedi'i gyfyngu i 200. Enw ei gorff llywodraethu yw'r Toscaireacht .

Ffurfiant
---------

Sefydlwyd Aosdána yn wreiddiol ar awgrym yr awdur Anthony Cronin,  gan y *Taoiseach* Charles Haughey, sy'n adnabyddus am ei gefnogaeth i'r Celfyddydau, er bod Fintan O'Toole wedi dadlau bod hyn hefyd wedi bod yn fodd i ddifrïo beirniadaeth o weithredoedd gwleidyddol Haughey.

Aelodaeth
---------

 *Prif erthygl: List of members of Aosdána*
Mae'r broses sefydlu yn dibynnu'n llwyr ar aelodau yn cynnig aelodau newydd. Ni chaniateir ceisiadau gan artistiaid eu hunain.

Cnuas
-----

Mae rhai aelodau o Aosdána yn derbyn cyflog, a elwir y *Cnuas* ( ynganiad [ˈkn̪ˠuəsˠ], llythrenol. '  ; rhodd o gymorth ariannol a roddwyd o'r neilltu at ddiben cymorth), gan Gyngor Celfyddydau Iwerddon. Bwriad y cyflog hwn yw caniatáu i dderbynwyr weithio'n llawn amser yn eu celf. Gwerth y Cnuas yn 2021 oedd €20,180 (tua GB£17,000 neu US$23,000).

Saoi
----

Teitl Saoi (llythrenol. "*un doeth* ") yw'r anrhydedd uchaf y gall aelodau Aosdána ei roi i gyd-aelod. Ni ellir anrhydeddu mwy na saith aelod byw ar un adeg. Rhoddir yr anrhydedd gan Arlywydd Iwerddon mewn seremoni pan fydd y Llywydd yn gosod torc aur o amgylch gwddf y derbynnydd.

Yn y flwyddyn 2020, y Saoithe presenol oedd:

* Seóirse Bodley, cyfansoddwr
* Camille Souter, peintiwr
* Imogen Stuart, cerflunydd
* George Morrison, gwneuthurwr ffilmiau
* Edna O'Brien, llenor
* Roger Doyle, cyfansoddwr

Ymhlith yr ymadawedig y mae teitl Saoi yn cynnwys y Llawryfwyr Nobel Samuel Beckett a Seamus Heaney, y dramodwyr Brian Friel  a Tom Murphy, a'r artistiaid Patrick Scott a Louis le Brocquy .

Disgrifiodd y bardd Pearse Hutchinson, aelod o Aosdána, fel "gwyrth a duwdod" a ganiataodd iddo barhau i ysgrifennu ar adeg pan allai fod wedi gorfod rhoi'r gorau iddi.  Mae’r cyfansoddwr Roger Doyle hefyd wedi siarad am y gwahaniaeth a wnaeth: "Cefais fy ethol i Aosdána yn 1986. Roedd hyn yn rhoi cyflog bach i mi gan y Llywodraeth bob blwyddyn, a oedd yn fy ngalluogi i neilltuo fy holl amser i gyfansoddi. Newidiodd hyn fy mywyd er gwell ac rwyf wedi cyfansoddi’n ddi-baid ers hynny."

Toscaireacht
------------

Mae'r *Toscaireacht* ("dirprwyaeth") yn bwyllgor o ddeg aelod, o'r enw Toscairí, o'r Aosdána. Mae'n cyfarfod sawl gwaith y flwyddyn i ymdrin â gweinyddiaeth a chysylltiadau allanol Aosdána, yn adrodd i bob Cynulliad Cyffredinol, sy'n cyfarfod unwaith y flwyddyn, ac yn gosod ei Agenda.  Pan gynigir aelodau newydd o Aosdána, mae gan y Toscairí y dasg o wirio'r broses enwebu, a hefyd bod yr ymgeisydd yn fodlon derbyn aelodaeth, cyn i gam nesaf yr etholiad ddechrau. 

### Etholiadau

Etholir Toscairí i'r Toscaireacht gan aelodau Aosdána am ddwy flynedd ar y tro. Mae holl aelodau Aosdána yn gymwys i gael eu hethol, a rhaid i enwebiadau gael eu gwneud yn ysgrifenedig gan dri aelod. Mae dau gam i'r broses etholiadol. Yn gyntaf, o fewn pob un o dair disgyblaeth Aosdána (Cerddoriaeth, Llenyddiaeth, a'r Celfyddydau Gweledol), mae'r ddau enwebiad gyda'r nifer uchaf o bleidleisiau yn cael eu hethol: mae hyn yn gwarantu lleiafswm o ddau Toscairí o bob un o'r disgyblaethau. Nesaf, mae'r pedwar lle sy'n weddill yn cael eu llenwi gan yr enwebeion sy'n weddill o unrhyw ddisgyblaeth sydd â'r nifer uchaf o bleidleisiau. 

### Cyfarfodydd

Mae trefn y cyfarfodydd wedi ei gosod i lawr yn Rheolau Sefydlog y Toscaireacht. Mae cofnodion ei gyfarfodydd yn ymddangos ar wefan Aosdána. 

### Toscairí presennol

Yn y flwyddyn 2020, y Toscaireacht oedd:

* Eamon Colman (Celfyddydau Gweledol)
* Theo Dorgan (Llenyddiaeth)
* Anne Haverty (Llenyddiaeth)
* Michael Holohan (Cerddoriaeth)
* Deirdre Kinahan (Llenyddiaeth)
* Grainne Mulvey (Cerddoriaeth)
* Mary O'Donnell (Llenyddiaeth)
* Geraldine O'Reilly (Celfyddydau Gweledol)
* Gerard Smyth (Llenyddiaeth)
* Enda Wyley (Llenyddiaeth)

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o aelodau Aosdána

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The Arts Council - Ireland's government agency for funding and developing the arts in Ireland | Arts Council of Ireland". Artscouncil.ie. Cyrchwyd 2014-08-08.
2. ↑  Stephen Prince, "Haughey's patronage of the arts sits perfectly with the image he craved:that of a Medici prince", *The Sunday Times* (London), 18 June 2006, p. 14
3. ↑  Fintan O'Toole, "How Charlie came to be painted as a man of the arts", *Irish Times*, 10 February 2007, page 6.
4. ↑  "Arts Council lifts value of living grants by €3,000" (12 December 2021). Sunday Times.
5. ↑  "Saoi". *Aosdána*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-04-14. Cyrchwyd 2020-04-14.
6. ↑  "Prestigious award for playwright Friel" Archifwyd 2015-10-04 yn y Peiriant Wayback.. *Irish Examiner*. 22 February 2006.
7. ↑  John Boland, "A great man in a low time", *Irish Times*, 29 March 1997
8. ↑  "Electric Destiny", *Irish Times*, 21 October 2005, p. 5
9. 1 2 3 4  "Toscaireacht". *Aosdána*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-04-12. Cyrchwyd 2020-04-12.
10. ↑  Aosdána at visual-arts-cork.com

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol