Grŵp gwerin offerynnol o ardal Abertawe oedd **Aberjaber** a fu’n nodedig am eu hagwedd arbrofol ac eclectig wrth gyfuno elfennau o’r traddodiad Cymraeg gydag alawon, seiniau ac arferion gwerin eraill. Sefydlwyd y band yn 1983.

Hanes
-----

Yr aelodau gwreiddiol oedd Peter Stacey (ffliwt, sacsoffonau, chwislau, pibau Cymreig, *bodhrán*), Delyth Evans (telyn Geltaidd) a Stevie Wishart (ffidil, feiola, crwth, *hurdy-gurdy*), y tri yn gyn-aelodau o’r grŵp gwerin Cromlech. Roedd y trac ‘Hindeg’, a ryddhawyd ar albwm olaf Cromlech, *Igam Ogam* (Sain, 1982), yn arwydd o’r cyfeiriad a gymerwyd gan Aberjaber. Bu Peter Stacey a Stevie Wishart yn dilyn astudiaethau ôl-radd mewn cerddoriaeth, gyda’r naill yn ymchwilio i gerddoriaeth yr 20g (gan gynnwys jazz, chwarae byrfyfyr a diwylliannau cerddorol y byd) a’r llall yn archwilio’r cysylltiadau rhwng chwarae’r ffidil yn y dull Iberaidd traddodiadol a thechnegau’r ffidil yn yr Oesoedd Canol.

Clywir rhai o’r dylanwadau hyn ar eu halbwm eponymaidd cyntaf (Sain, 1985), sy’n cynnwys trefniannau o alawon Cymraeg ynghyd ag alawon o wledydd eraill, megis ‘Hoffedd Meistres’ ac alaw draddodiadol o Galisia, ‘Aires De Pontevedra’. Rhyddhawyd *Aberdaujaber* flwyddyn yn ddiweddarach, gyda’r chwaraewr pibau Albanaidd Peter Wallace yn cyfrannu hefyd ar ‘The Lament for Ronald MacDonald of Morar’. Ar ôl seibiant o ddegawd ailffurfiodd y grŵp, gyda Ben Assare (soddgrwth, offerynnau taro) yn cymryd lle Stevie Wishart, gan ryddhau *Y Bwced Perffaith* (Sain, 1997), a oedd yn gyfuniad creadigol o alawon Cymreig, Gwyddelig, Albanaidd a Galisiaidd wedi eu gwisgo ar brydiau mewn harmonïau jazz a churiadau Affricanaidd.

Safai cerddoriaeth Aberjaber ar wahân i duedd gyffredinol grwpiau gwerin Cymreig; fel yn achos Cromlech, roeddynt yn cynnwys cyfartaledd uwch na grwpiau eraill o’r cyfnod o ddeunydd tu allan i Gymru, ac mae eu recordiadau offerynnol yn cynnwys llai o dipyn o gadwyni o alawon. Er gwaethaf is-deitl eu recordiad cyntaf (‘Music from the Celtic Countries’), buont hefyd yn estyn ffiniau eu *repertoire* yn ehangach, gan berfformio cerddoriaeth o lawysgrif Robert ap Huw o gerddoriaeth telyn o’r 17g a chyfansoddiadau gwreiddiol ochr yn ochr ag alawon dawns o Gymru a gwledydd Celtaidd eraill. Mae eu cyfansoddiadau gwreiddiol hefyd yn mynd y tu hwnt i’r alawon dwy-ran cymesur a ddisgwylir yn *repertoire* y dawnsiau. Roedd awgrym o hynny wedi bod eisoes yn albwm Cromlech, *Igam Ogam* (Sain, 1982), gyda’r trefniant estynedig o ‘Hin Deg’, a daeth yn fwy amlwg ar recordiadau Aberjaber lle ysgrifennwyd cyfansoddiad Wishart ‘Stevie’s Tune’, er enghraifft, gyda’r bwriad o ‘ymestyn arferion traddodiadol o gerddoriaeth werin’ (gw. Rees 2007, 334).

Disgyddiaeth
------------

* *Aberjaber* (Sain 1340M, 1985)
* *Aberdaujaber* (Sain 1410M, 1986)
* *Y Bwced Perffaith* (Sain SCD2157, 1997)

| Teitl y gân | Clip sain | Blwyddyncyhoeddi | Rhif Catalog |
| --- | --- | --- | --- |
| Braint |  | 2003 | SAIN SCD 2358 |
| Braint |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| Darren Uchaf y Maisie Smith |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| Fferm Cadwgan |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| March Processional y Muineira de Chantada |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| O Mama |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| Taith Madoc |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| The Rambling Pitchfork |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| The Singing Line |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| The Winds of Change |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| Y Bwced Perffaith |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |
| Y Crefftwr |  | 1997 | SAIN SCD 2157 |

Llyfryddiaeth
-------------

* Stephen P. Rees, ‘Traddodiad Celtaidd Newydd? Perfformiad Offerynnol gan Grwpiau yn yr Adfywiad Gwerin yng Nghymru, c.1975–c.1989’, *Hanes Cerddoriaeth Cymru* 7 (2007), 325–43.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  sainwales.com; adalwyd 29 Awst 2017.

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod gan Pwyll ap Siôn ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Comisiynwyd y cofnod hwn yn wreiddiol ar gyfer* Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru*, (Y Lolfa, 2018). Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*