Nofiwr a chwaraewr Polo dŵr Cymreig o dras Croateg-Wyddeleg oedd **Paolo Francesco Radmilovic** (5 Mawrth 1886 – 29 Medi 1968). Llwyddodd i ennill pedair medal aur yn y Gemau Olympaidd gan ddod y Cymro cyntaf erioed i ennill medal Olympaidd. Radmilovic oedd y person cyntaf i gynrychioli Prydain Fawr mewn pum Gemau Olympaidd.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Radmilovic yng Nghaerdydd, trydydd mab Antun Radmilović, oedd wedi symud o Dubrovnik i Gaerdydd yn y 1860au gan ddod yn dafarnwr y Glastonbury Arms yn Stryd y Biwt, a Hannah oedd wedi ei geni yng Nghaerdydd i rieni Gwyddelig. Dechreuodd Rdmilovic nofio yn bum mlwydd oed yngg nghamlesi Caerdydd cyn symud i gael gwersi nofio ar ôl i'r *Corporation Baths* ail agor ym 1896.

Gyrfa nofio
-----------

Cafodd Radmilovic ei ddewis i gynrychioli tîm Polo dŵr Cymru yn 15 mlwydd oed a phan yn 16 mlwydd oed cynrychiolodd Cymru mewn cystadleuaeth nofio rhyngwladol. Llwyddodd i ennill ras 100 llath dull rhydd ym Mhencampwriaeth Cymru yn 15 mlwydd oed ym 1901 a daeth i lygaid y wasg Seisnig wrth ennill ras pum milltir yr *Amateur Swimming Association* ar Afon Tafwys ym 1907.

Parhaodd i nofio yn gystadleuol tan yn ei 40au gan ennill ras y 440 llath dull rhydd ym Mhencampwriaethau Nofio Cymru yn 43 mlwydd oed yn 1929.

Gyrfa Olympaidd
---------------

Cafodd ei ddewis fel aelod o dîm polo dŵr Prydain Fawr ar gyfer Gemau Olympaidd 1908 yn Llundain a sgoriodd ddwy gôl yn y rownd derfynol wrth i Brydain drechu Gwlad Belg 9-2. Er methu â chyrraedd y rownd derfynol yn y tair ras dull rhydd, cafodd ei alw i dîm ras gyfnewid 4x220 llath dull rhydd Prydain wedi i un o'r nofiwyr eraill fynd yn sâl a chasglodd ei ail fedal aur o'r gemau.

Wedi Gemau Olympaidd 1908, symudodd Radmilovic i Weston-super-Mare gan gynrychioli clybiau nofio a pholo dŵr y dref.

Casglodd ei drydedd medal aur yng Ngemau Olympaidd 1912 yn Stockholm, Sweden wrth i dîm polo dŵr Prydain Fawr drechu Awstria 8-0 yn y rownd derfynol a chasglodd ei bedwaredd medal aur yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1920 yn Antwerp, Gwlad Belg gyda Radmilovic yn sgorio'r gôl fuddugol yn erbyn Gwlad Belg.

Roedd yn aelod o'r tîm polo dŵr yng Ngemau Olympaidd 1924 a 1928 ond heb unrhyw lwyddiant.

Wedi'r Gemau Olympaidd
----------------------

Blwyddyn cyn ei farwolaeth, cafodd ei enwebu'n aelod o Oriel Anfarwolion Nofio Rhyngwladol.

Bu farw Radmilovic yn Weston-super-Mare, Lloegr ym 1968 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent Weston yn y dref.

Cafodd ei urddo'n aelod o Oriel Anfarwolion Chwaraeon Cymru ym 1993 ac i ddathlu canmlwyddiant ei fedalau aur yng Ngemau Olympaidd 1908 cafwyd cofeb yn ei enw ar furiau Pwll Nofio Rhyngwladol Caerdydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "London 2012: Paulo Radmilovic the king of Welsh Olympians". *Bruce Pope*. BBCSport. 2012-07-09.
2. 1 2 3  "Search for Olympian's four golds". BBC Wales. 2008-07-17.
3. ↑  Andrew Hignell; Gwyn Prescott (2007). *Cardiff Sporting Greats*. The History Pres. tt. 144–146. ISBN 978-0752442860.
4. ↑  "Antonio (Antun) Radmilovic (1847-1911)". The Friends of Cathays Cemetery.
5. ↑  "Corporation Baths, Guildford Crescent, Cardiff". Coflein.
6. ↑  "Britain's forgotten Olympic hero - Raddy remembered". Weston Mercury. 2012-08-05. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-08-17. Cyrchwyd 2016-08-16.
7. 1 2 3  "Paulo Radmilovic honoured for his Olympian feats". The Telegraph. 2008-07-24.
8. ↑  Bill Mallon; Jeroen Heijmans (2011). *Historical Dictionary of the Olympic Movement*. Scarecrow Press. t. 306. ISBN 0810872498.
9. ↑  "Water Polo Men: Classement Final". Olympic.org.
10. 1 2 3 4 5  "Paul Radmilovic". Sports-Reference.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-07-18. Cyrchwyd 2016-08-16.
11. ↑  "Paul Radmilovic (GBR) 1967 Honor Water Polo PlayerIn 1967". ISHOF. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-08-19. Cyrchwyd 2016-08-16.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |