Corgi Sir Aberteifi (neu Geredigion)Corgi Sir AberteifiCorgi Sir BenfroCorgi Sir BenfroY ddau frid gwahanol o gorgwn Cymreig. Mae'r brid o Sir Benfro ychydig yn fwy a chanddo gynffon hirach na fersiwn Ceredigion ac cheir mwy o amrywiaeth yn ei liw.
Chwith: Corgi Sir Aberteifi a de: Corgi Sir Benfro.
Math o gi corlanu, neu gi sodli, llwynogaidd yr olwg yw'r **corgi** sy'n frodorol o Gymru. Mae'r enw'n 'corgi' yn air cyfansawdd, sy'n cynnwys dwy elfen: 'cor' am bach, fel yn 'corrach', a 'ci', ac un o'r ychydig eiriau Cymraeg sydd wedi cael eu mabwysiadu gan y Saesneg.
Ceir dau frid neu fath o gorgwn Cymreig, sef corgi Sir Benfro (y mwyaf poblogaidd) a chorgi Sir Aberteifi (a elwir hefyd yn Gorgi Dyfed ac yn Gorgi Ceredigion. Ci byrgoes ydyw gyda chot felen gyda gwyn dan yr ên yn aml. Ci gyrru gwartheg oedd y corgi - yn ddigon bach a sydyn i sodli'r gwartheg (sef brathu'r sodlau) - er mwyn gyrru'r gwartheg, merlod a chobiau neu ddefaid gan fwyaf. Maent yn llwyddiannus iawn mewn sioeau ond cŵn anwes yw corgwn gan mwyaf heddiw.

Yn ôl traddodiad, roedd yn well gan y Tylwyth Teg farchogaeth y corgi nag unrhyw anifail arall. Cyfeiriodd y nofel Saesneg *Korgi* (*Top Shelf Productions*) at y cysylltiad hwn gan fodau o deulu'r Tylwyth Teg, o'r enw "Mollies", yn cyd-fyw gyda'u cyfeillion 'Korgi' a edrychai'n ddigon tebyg i Gorgwn Sir Benfro.

Weithiau defnyddiwyd y gair 'corgi' yn ffigyrol am berson neu blentyn sarrug ac afrywiog (yng Ngogledd a rhannau o Dde Cymru) a chyfrwys (yng Ngheredigion).

Ceir y cyfeiriad cyntaf at y corgi yn *Llawysgrifau Hengwrt* a sgwennwyd yn y 14g (HMSS ii. 296): *ef awelei lawnslot drwy y hun. bot corrgi yn y gyfarth.* Canodd y bardd Guto'r Glyn yn y 15g hefyd (GGl 6): *Na helied yn hoywalawnt / gorgwn mân garw gwinau Mawnt*.

Hanes
-----

Corgi Sir Benfro
Corgi Ceredigion yw un o fridiau hynaf gwledydd Prydain a gweithiodd yn ddi-dor am ganrifoedd yn gyrru gwartheg. Credir i Gorgi Sir Benfro, fodd bynnag, gael ei fewnforio i Ynys Prydain gan y Fflemiaid oddeutu 920 neu 1100. Ceir posibilrwydd arall, sef fod y corgi hwn wedi'i groes-fridio o ddau gi: y Vallhund Danaidd a'r Spitz a ddygwyd yma gan y Llychlynwyr.

Yn 1925 yr ymddangosodd y corgi mewn sioe gŵn am y tro cyntaf, a'r rheiny wedi dod yn syth o'r fferm lle roeddent yn gweithio. Ychydig o sylw a gawsant ar y cychwyn, ond cychwynwyd ei fagu i edrych yn ddel, a daeth yn boblogaidd dros nos.
 Am rai blynyddoedd, un brid oedd Sir Benfro a Sir Aberteifi, a gan iddynt gael eu magu am ganrifoedd o fewn milltiroedd i'w gilydd ar fryniau, yn gwneud yr un gwaith. Maent felly'n ddigon tebyg i'w gilydd. Gwyddys iddynt groes-fridio rhywfaint.

Bridiau tebyg
-------------

Vallhund - y corgi Swedaidd

Niferoedd
---------

Bu cryn bryder ers y 2000au fod y nifer o gorgwn Cymreig yn prinhau a rhodwyd y brid hwn ar Restr Cŵn Prin Clwb Cennel Prydain. Yn 2013, dim ond 241 Corgi Cymreig oedd wedi'u cofrestru. I dynnu'r corgi o'r rhestr hon, mae'n rhaid cael dros 300.

Gweler hefyd
------------

* Ci
* Ci defaid Cymreig
* Ci hela Cymreig
* Daeargi Cymreig
* Daeargi Sealyham
* Sbaengi hela Cymreig

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Cunliffe, Juliette (2004). *The Encyclopedia of Dog Breeds*. Parragon Publishing. t. 237.
2. ↑  Hausman, Gerald (1998). *The Mythology of Dogs*. Macmillan. tt. 275–277.
3. ↑  "Man's Best Friend: Slade talks Korgi". Cyrchwyd 2009. Check date values in: `|accessdate=` (help)
4. ↑   corgi. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 11 Awst 2022.
5. 1 2 3  "Welsh Corgis: Small Dogs With Big Dog Hearts". Cyrchwyd 2009. Check date values in: `|accessdate=` (help)
6. ↑  "Animal Planet Dog Breed Directory: Pembroke Corgi". Cyrchwyd 2009. Check date values in: `|accessdate=` (help)
7. ↑  Bwletin Llên Natur rhifyn 52
8. ↑  "Everybody Panic: Corgis Are On Their Way to Becoming Endangered". *Time*. 5 Tachwedd 2013.

| * v
* t
* e
 Bridiau Cymreig |
| --- |
| Cwn | 
* Corgi
* Hen Gi Defaid Llwyd Cymreig
* Daeargi Sealyham
* Ci hela Cymreig
* Ci defaid Cymreig
* Sbaengi Hela Cymreig
* Daeargi Cymreig

 |
| Gwartheg | 
* Gwartheg Morgannwg
* Gwartheg Penfro
* Gwartheg y Faenol
* Gwartheg Duon Cymreig

 |
| Defaid | 
* Defad Mynydd Cymreig Wyneb Moch Daear
* Dafad Mynydd Cymreig Balwen
* Wyneb Brith Beulah
* Dafad Mynydd Du Cymreig
* Cheviot Bryn Brycheiniog
* Dafad Bryniau Ceri
* Dafad Llanwenog
* Dafad Llŷn
* Dafad Mynydd Cymreig

 |
| Môch | 
* Mochyn Cymreig

 |
| Adar | 
* Gŵydd Aberhonddu
* Harlecwin Cymreig

 |
| Ceffylau | 
* Merlen Gymreig
	+ Cob Cymreig
	+ Merlyn mynydd Cymreig

 |