Uchelwr o Dŷ Hapsbwrg-Lorraine oedd **Joseff II** (13 Mawrth 1741 – 20 Chwefror 1790) a fu'n Ymerawdwr Glân Rhufeinig ac Archddug Awstria o 1765 i 1790 ac yn Frenin Hwngari, Brenin Croatia, a Brenin Bohemia o 1780 i 1790.

Ganed yn Fienna, Archddugiaeth Awstria, yn fab hynaf i Maria Theresa, Archdduges Awstria a merch yr Ymerawdwr Siarl VI, a'i gŵr Ffransis, Archddug Awstria ac Uchel Ddug Toscana. Etholwyd ei dad yn Ffransis I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, ym 1745, a fu ar yr orsedd am ugain mlynedd. Derbyniodd Joseff addysg lem a thrylwyr cyn i'w fam ei benodi i'r Cyngor Gwladol, a disgleiriai'r llywodraethwr ifanc yn ei swydd. Priododd ag Isabella, Tywysoges Parma, ym 1760, a fu farw o'r frech wen ym 1763.

Priododd Joseff â'i gyfyrderes Maria Josepha, Tywysoges Bafaria a merch yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig, yn Ionawr 1765. Yn sgil marwolaeth Ffransis I yn Awst 1765, datganwyd Joseff yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig a fe'i dyrchafwyd yn gyd-raglyw Awstria gan ei fam Maria Theresa. Er gwaethaf ei feddwl craff a'i ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth, nid oedd y mab yn dda am benderfynu a bu'r fam yn pennu polisi. Buont yn gyd-benaethiaid ar y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd nes marwolaeth Maria Theresa ym 1780, ac wedyn Joseff oedd yn unig Archddug Awstria am ddeng mlynedd olaf ei oes. Ym 1780 hefyd etifeddodd Joseff goronau Hwngari, Croatia, a Bohemia oddi ar ei fam. Dan ddylanwad Maria Theresa, rhoddwyd diwygiwyd y weinyddiaeth, y gyfraith, y gyfundrefn addysg, a'r eglwys yn Awstria, a sefydlwyd gwasanaeth iechyd cyhoeddus gan ei meddyg personol Gerard van Swieten. Cytunodd Joseff a Ffredrig II, brenin Prwsia, i rannu Gwlad Pwyl ym 1772 rhwng y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd, Teyrnas Prwsia, ac Ymerodraeth Rwsia, ac ychwanegwyd Galisia felly at diroedd Tŷ Hapsbwrg. Cyfeddianwyd Bukovina oddi ar Dywysogaeth Moldafia ym 1775 yn sgil Rhyfel Rwsia a Thwrci (1768–74).

Dan deyrnasiad Joseff, diddymwyd taeogaeth a chyhoeddwyd Gorchmynion Goddefiad i gydnabod hawliau Cristnogion o bob enwad (1780) ac Iddewon (1781) ar draws tiriogaethau'r Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd. Parhaodd ag ymdrechion Maria Theresa i seciwlareiddio Prifysgol Fienna ac i wahanu galluoedd y farnwriaeth a'r adran weithredol. Diddymwyd rhyw 700 o fynachlogydd ganddo, gan wylltio'r Pab Pïws VI, ac nid oedd Catholigion yn yr Iseldiroedd ac Hwngari yn enwedig yn hoff o ymdrechion Joseff i ddiwygio bywyd crefyddol a chymdeithasol ei ddeiliaid. O ran polisi tramor, methodd Joseff i atal blocâd gan Daleithiau Unedig yr Iseldiroedd yn erbyn llongau'r Iseldiroedd Hapsbwrgaidd, a methiant hefyd a fu ei gynllun i gyfnewid y diriogaeth honno am Etholyddiaeth Bafaria.

Ymgynghreiriodd Joseff â Catrin II, Ymerodres Rwsia, yn erbyn yr Ymerodraeth Otomanaidd, ond ni fedrai sicrhau buddugoliaeth yn Rhyfel Awstria a Thwrci (1788–1791). Yn niwedd ei deyrnasiad, tynnodd Joseff ddig y bonedd yn Hwngari drwy ddyrchafu'r Almaeneg yn iaith y gyfraith, a llwyddodd Chwyldro Brabant (1789–90) i ddymchwel rheolaeth y Hapsbwrgiaid yn yr Iseldiroedd am gyfnod. Bu farw Joseff yn Fienna yn 48 oed, a fe'i olynwyd yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig gan ei frawd iau, Leopold II.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  (Saesneg) Joseph II (Holy Roman emperor). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 4 Mai 2020.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Ffransis I** | **Ymerawdwr Glân Rhufeinig**1765 – 1790 | Olynydd:**Leopold V** |

| * v
* t
* e
Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig Ymerodron Glân Rhufeinig |
| --- |
| Yr Ymerodraeth Garolingaidd (800–888)a Dwyrain Ffrancia (843–962) | 
* Siarl I (800–814)
* Louis I (814–840)
* Lothair I (860–855)
* Louis II (855–875)
* Siarl II (875–877)
* Siarl III (881–887)
* Guido (891–894)
* Lambert (894–898)
* Arnulf (896–899)
* Louis III (901–905)
* Berengar (915–924)

 | Arfbais yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig |
| Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig(962–1806) | 
* Otto I (962–973)
* Otto II (973–983)
* Otto III (996–1002)
* Harri II (1014–24)
* Conrad II (1027–39)
* Harri III (1046–56)
* Harri IV (1084–1105)
* Harri V (1111–25)
* Lothair III (1133–37)
* Ffredrig I (1155–90)
* Harri VI (1191–97)
* Otto IV (1209–15)
* Ffredrig II (1220–50)
* Harri VII (1312–13)
* Louis IV (1328–47)
* Siarl IV (1355–78)
* Sigismund (1410–37)
* Ffredrig III (1452–93)
* Maximilian I (1508–19)
* Siarl V (1530–56)
* Ferdinand I (1556–64)
* Maximilian II (1564–76)
* Rudolf II (1576–1612)
* Matthias (1612–19)
* Ferdinand II (1619–37)
* Ferdinand III (1637–57)
* Leopold I (1658–1705)
* Joseff I (1705–11)
* Siarl VI (1711–40)
* Siarl VII (1742–45)
* Ffransis I (1745–65)
* Joseff II (1765–90)
* Leopold II (1790–92)
* Ffransis II (1792–1806)

 |
| 
* Categori Categori

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 268608732
* LCCN: n50038057
* ISNI: 0000 0001 2128 7969
* GND: 118558404
* SELIBR: 301607
* SUDOC: 027484688
* BNF: cb119898853 (data)
* BIBSYS: 90638359
* NLA: 49682278
* NDL: 01226658
* NKC: jn20000700830
* The SBN id MILV158645 is not valid.
* CiNii: DA02825392

 |