Mae **Xiuhtezcatl Martínez** (ganwyd 9 Mai 2000) neu **Xiuhtezcatl Roske-Martínez** yn ymgyrchydd amgylcheddol o Fecsico, artist hip hop a chyfarwyddwr y mudiad *Gwarcheidwaid y Ddaear*, sefydliad byd-eang ar gyfer gwarchod yr amgylchedd.

Ers pan oedd yn 6 oed, mae ef wedi ymladd dros amddiffyn yr hinsawdd ac wedi siarad â thorfeydd mawr am effeithiau tanwydd ffosil ar gymunedau brodorol a chymunedau lleiafrifol eraill. Mae wedi areithio o flaen y Cenhedloedd Unedig sawl gwaith ac wedi ennill poblogrwydd mawr ar ôl ei haraith yn 2015 yng Nghynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig yn Saesneg, Sbaeneg, a'i mamiaith, Nahuatl.

Mae Martínez yn un o 21 plaintiff sy'n ymwneud ag *achos Juliana yn* *erbyn yr Unol Daleithiau*, gan erlyn y llywodraeth ffederal am fethu â gweithredu yn erbyn newid hinsawdd. Dechreuodd yr achos yn 2015. Yn Nhachwedd 2016, gwrthododd y llys ffederal symudiad gan y llywodraeth ganolog i wrthod yr achos. Mae hefyd yn un o saith plaintiff sy'n ymwneud ag *achos Comisiwn Cadwraeth Olew a Nwy* *Martinez v.* Colorado, sydd yr un amcan â *Juliana v. Yr* *Unol Daleithiau* ond ar lefel gwladwriaeth.

Trwy ei waith gyda *Gwarcheidwaid y Ddaear*, mae'n gweithio i ymladd dros gyfiawnder hinsawdd trwy wleidyddiaeth, cymorth, protestiadau ac ymgyrchu'n unigol. Yn ogystal, trwy ei ran mewn amrywiol gyfryngau, mae ei lais a'i neges wedi ysbrydoli pobl drwy'r byd i ddechrau meithrin newid amgylcheddol eang ac ymgyrchu yn erbyn newid hinsawdd.

Gyrfa gerddorol
---------------

Mae Martínez, ynghyd â’i frawd a’i chwaer a’r *Gwarcheidwaid Daear*, wedi creu cerddoriaeth, sydd wedi'i dosbarthu ar bob platfform *ffrydio.* Rhyddhawyd ei albwm cyntaf, *Generation Ryse,* ym mis Awst 2014, ac mae'n cynnwys traciau hip-hop eco-gyfeillgar fel "What the Frack" a "Speak for the Trees." Trwy ei gerddoriaeth, mae'n siarad am broblemau amgylcheddol penodol sy'n berthnasol i Colorado ac sy'n effeithio ar yr Unol Daleithiau i gyd. Yn ogystal, anelwyd yr albwm at ieuenctid heddiw yn y gobaith o ledaenu eu neges o ymwybyddiaeth amgylcheddol i'w chenhedlaeth eu hunain.

Mae gan Martinez hefyd albwm unigol o'r enw *Break Free*, a ryddhawyd yng ngwanwyn 2018, gyda'r caneuon "Sage Up" a "Young." Gweithiodd gydag artistiaid fel Nakho, Shaliene Woodley, Tru, yn ogystal â’i chwaer iau, Tonantzin Martínez, sy’n ymddangos yn y rhan fwyaf o’i chaneuon. Trwy'r albwm hwn, mae'n ceisio ail-greu ymwybyddiaeth o'r argyfwng amgylcheddol ac ysbrydoli gweithredu ymhlith pobl ifanc.

Gweithredu
----------

Yn ei arddegau, rhoddodd Martínez dair sgwrs TED a chafodd wahoddiad i siarad yn y Cenhedloedd Unedig ar bolisi amgylcheddol. Ym Mehefin 2015, yn 15 oed, siaradodd yn Saesneg, Sbaeneg a Nahuatl, ei famiaith, gerbron Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd. Anogodd Martinez weithredu dros yr hinsawdd ar unwaith gan ddweud, "Yr hyn sydd yn y fantol ar hyn o bryd yw bodolaeth fy nghenhedlaeth i."

Yr un flwyddyn, cystadlodd â cherddorion ifanc o bob cwr o'r byd i gyflwynodd ei gerddoriaeth ei hun "i ysbrydoli trafodaethau" yng Nghonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd a dewiswyd Martínez "*Speak for the Trees*".

### Ardystiadau gwleidyddol

Yn Ebrill 2019, ysgrifennodd Martinez am ei waith fel ymgyrchydd yn *TeenVogue* a chymeradwyodd y gwleidydd Bernie Sanders ar gyfer yr arlywyddiaeth, gan ysgrifennu, "Rwy'n credu bod Bernie Sanders yn cefnogi ein hymgyrch yn erbyn newid hinsawdd." Yn Rhagfyr 2018, siaradodd Martinez â Sanders mewn digwyddiad yn neuadd y ddinas o'r enw "Datrys yr Argyfwng Hinsawdd."

Teulu
-----

Mae Martinez yn byw gyda'i deulu yn Boulder, Colorado. Roedd ei fam, Tamara Roske, yn un o sylfaenwyr Canolfan Adnoddau Cymunedol Earth Guardian (*Earth Guardian Community Resource Center;* 1993), ysgol uwchradd ym Maui, Hawaii. Yn ddiweddarach dechreuodd wasanaethu fel Cyfarwyddwr Gweithredol *Gwarcheidwaid y Ddaear*, sefydliad byd-eang sy'n hyrwyddo cadwraeth ar gyfer plant ac ieuenctid. Mae ganddo ddau frawd iau, chwaer, Tonantzin, a brawd hŷn, Itzcuauhtli. Mae ei dad, Siri Martínez, o dreftadaeth Aztec ac mae wedi magu ei blant yn nhraddodiad y Mecsica, un o bobloedd brodorol Mecsico. Mae ei deulu wedi trosglwyddo'r wybodaeth draddodiadol o weld unigolyn yn rhan annatod o gyfanwaith mwy, gan bwysleisio'r cysylltiad gyda phob agwedd ar y byd naturiol.

Gwobrau
-------

* Yn 2013, derbyniodd Xiuhtezcatl Wobr Gwasanaeth Gwirfoddol yr Unol Daleithiau gan yr Arlywydd Obama.
* Yn 2017, cafodd ei grybwyll yn "rhestr o 25 dan 25 oed" cylchgrawn Rolling Stone a fydd yn newid y byd.
* Yn 2018, derbyniodd y Wobr *Generation Change* gan MTV EMAs.

Cyhoeddiadau
------------

* *We Rise:* Canllaw Gwarcheidwaid y Ddaear i Adeiladu Mudiad sy'n Adfer y Blaned - 2017
* Lliniaru newid yn yr hinsawdd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Martin, Claire (28 Mai 2014). "Xiuhtezcatl Roske-Martinez, 14, wants to save the world". The Denver Post. Cyrchwyd 25 Mehefin 2016.
2. ↑  "Xiuhtezcatl Martinez", *Earthguardians.com*, adalwyd 21 Mawrth 2017
3. ↑  "Meet the 16yo suing the US Government over climate change". *Australian Broadcasting Corporation*. 6 Chwefror 2017. Cyrchwyd 12 Medi 2017. Italic or bold markup not allowed in: `|website=` (help)
4. ↑  Maida, Kim. "Xiuhtezcatl Martinez: Protegiendo la Tierra para Generaciones Futuras". *www.culturalsurvival.org* (yn Sbaeneg). Cyrchwyd 21 de diciembre de 2019. Check date values in: `|access-date=` (help)
5. ↑  "These Kids Are Suing the Federal Government to Demand Climate Action. They Just Won an Important Victory". Time]]. 11 Tachwedd 2016.
6. ↑  McPherson, Coco (13 Gorffennaf 2015). "The Teen Indigenous Hip-Hop Artist Fighting Climate Change". *Rolling Stone* (yn Saesneg). Cyrchwyd 20 de diciembre de 2019. Check date values in: `|access-date=` (help)
7. ↑  Blais-Billie, Braudie (8 de octubre de 2018). "xiuhtezcatl dropped the perfect soundtrack for indigenous peoples' day". *i-D* (yn Saesneg). Cyrchwyd 20 Rhagfyr 2019. Check date values in: `|date=` (help)
8. ↑  Martin, Claire (28 de mayo de 2014). "Xiuhtezcatl Roske-Martinez, 14, wants to save the world". The Denver Post. Cyrchwyd 25 Mehefin 2016. Check date values in: `|date=` (help)
9. ↑  Cumming, Ed (9 de octubre de 2015). "Xiuhtezcatl Roske-Martinez: 'Our greed is destroying the planet'". *The Guardian*. Cyrchwyd 25 de junio de 2016. Check date values in: `|access-date=, |date=` (help)
10. ↑  Steyer, Carly (2 de julio de 2015). "15-Year-Old Gives Amazing Speech To UN About Climate Change". Cyrchwyd 25 de junio de 2016. Check date values in: `|access-date=, |date=` (help)
11. ↑  McPherson, Coco (13 de julio de 2015). "Meet the Teenage Indigenous Hip-Hop Artist Taking on Climate Change". *Rolling Stone*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-06-29. Cyrchwyd 25 Mehefin 2016. Check date values in: `|date=` (help)
12. ↑  "Winners of Global Challenges Youth Music Contest #GYMC15 Announced". *United Nations*. Cyrchwyd 15 Mawrth 2019.
13. ↑  Martinez, Xiuhtezcatl. "This Earth Day, I Believe Bernie Sanders Has Our Back on Climate Change". *Teen Vogue* (yn Saesneg). Cyrchwyd 20 de diciembre de 2019. Check date values in: `|access-date=` (help)
14. ↑  Martin, Claire (28 Mai 2014). "Xiuhtezcatl Roske-Martinez, 14, wants to save the world". The Denver Post. Cyrchwyd 25 Mehefin 2016.
15. ↑  "Xiuhtezcatl Martinez (Keynote Speaker) | MiniCOP Paris GIN Conference on Climate Change" (yn Saesneg). Cyrchwyd 20 de diciembre de 2019. Check date values in: `|access-date=` (help)
16. ↑  Stone, Rolling (19 de julio de 2017). "25 Under 25: Meet the Musicians, Actors, Activists Changing the World". *Rolling Stone* (yn Saesneg). Cyrchwyd 20 de diciembre de 2019. Check date values in: `|access-date=, |date=` (help)
17. ↑  "Best Artist - MTV EMAs: Complete Winners List". *The Hollywood Reporter* (yn Saesneg). Cyrchwyd 19 Medi 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 961147967344684200009
* LCCN: n2016061148
* GND: 1149059087

 |

Dolenni allanol
---------------

* Xiuhtezcatl Martínez ar yr Internet Movie Database

* Sgwrs TEDx
* Araith ar gyfer Sefydliad y Cenhedloedd Unedig
* Cyfweliad â Bill Maher