Cyfarwyddwr ffilm Americanaidd yw **Stephen Bayly** (ganwyd 7 Gorffennaf 1942). Ganed Bayly yn Baltimore UDA.

Coleg
-----

Yn y Brifysgol astudiodd drama a llenyddiaeth, yn ogystal â phensaernïaeth a chynllunio trefol (M.C.P. Prifysgol Pennsylvania) cyn ennill ysgoloriaeth i astudio fel Cymrawd Thouron yn Lloegr yn 1967. Wrth weithio ar ei draethawd doethur yng Ngholeg Prifysgol Llundain (UCL), dechreuodd ysgrifennu sgriptiau ffilm. Arweiniodd hyn at gysylltiad â chyfarwyddwr ifanc o'r enw Tony Scott, ac at drobwynt gyrfaol sylweddol. Cynhyrchodd Bayly ffilm gyntaf Tony, *Loving Memory*, a ddewiswyd ar gyfer y *Critics' Week* yng Ngŵyl Ffilm Cannes. Roedd yn fedydd tân i gynhyrchydd ifanc, ond yn ddechrau addawol dros ben iddo.

Sefydlodd *Scott Free Enterprises* gyda Tony a'i frawd Ridley Scott, ac fe gynhyrchodd Bayly nifer o ffilmiau teledu safonol gan gynnwys *The Author of Beltraffio*, a gyfarwyddwyd gan Tony. Roedd y ffilm yn un mewn cyfres ac yn gyd gynhyrchiad Ewropeaidd arloesol oedd yn cynnwys nifer o gyfarwyddwyr adnabyddus megis Claude Chabrol a Volker Schloendorf. Chwaraeodd rôl allweddol yn natblygiad y ffilm *The Duellist*, sef ffilm nodwedd gyntaf Ridley Scott.

Y cam nesaf iddo oedd cofrestru ar gwrs cyfarwyddo yn yr Ysgol Ffilm Genedlaethol (NFTS heddiw).

Gwaith
------

Ar ôl graddio yn yr 1980au cynnar, dechreuodd gyfarwyddo hysbysebion i Sid Robertson Production, cyn cynhyrchu ffilmiau ar gyfer y sianel Gymraeg newydd, S4C. Sefydlodd *Red Rooster Film and Television* gyda'r cynhyrchydd Linda James. Eu cynhyrchiad gyntaf oedd *Joni Jones*, a ddaeth yn rhan annatod a phwysig o arlwy S4C. Fe'i gwerthwyd ar draws y byd ac i gwmnïau mawrion megis Miramax a Disney. Dilynwyd hynny gan gyfres o ddramâu teledu llwyddiannus, gan gynnwys *Aderyn Papur* (1984) *Rhosyn a Rhith* (1986) a ddangoswyd yng Ngŵyl Ffilm Cannes yn 1986.

Yn 1988 fe gyfarwyddodd y comedi teuluol *Just Ask for Diamonds*, addasiad o nofel Anthony Horowitz lle'r oedd y cast yn cynnwys Susannah York, Bill Paterson a Roy Kinnear. Rhyddhawyd y ffilm gan HBO/Kings Road yn yr UDA a 20th Century Fox yn y DU. Cafodd ei chynnwys yn rhan o ôl-olwg o waith Bayly yng Ngŵyl Ffilm Houston yn 1989.

### Y 1990au

Treuliodd yr 1990au yn ehangu Red Rooster a chynhyrchwyd nifer o ffilmiau teledu megis In Patagonia gyda'r cyfarwyddwr Marc Evans. Prynwyd Red Rooster gan y Chrysalis Group, a sefydlodd Stephen yr adran adain ffilmiau nodwedd, Red Rooster Pictures.

Yng nghanol yr 1990au fe gynhyrchodd ffilmiau megis *Richard III*, a enwebwyd am ddwy wobr Academi ac enillodd Golden Bear ym Merlin, yn ogystal â nifer o wobrwyon BAFTA a gwobr ffilm gorau'r Evening Standard yn y DU. Yn 1996 cynhyrchodd *Mrs Dalloway*, oedd wedi selio ar nofel Virginia Woolf.

Yn 1997 gwahoddwyd Stephen i fod yn Gyfarwyddwyr a Phrif Weithredwr y *National Film and Television School*, lle treuliodd pum mlynedd lwyddiannus.

### Y 2010 i'r presennol

Ar ôl gadael yr NFTS yn 2003 fe sefydlodd *Sly Fox Films* gyda Linda James, ei bartner gwreiddiol yn Red Rooster, er mwyn ail-afael mewn creu adloniant perthnasol, crefftus. Mae gan Sly Fox nifer o ffilmiau maent yn datblygu gan gynnwys *The Icarus Girl* gan Helen Oyeyemi. Addasodd y nofel gyda chefnogaeth y Gronfa Gyfryngau Ewropeaidd. Mae Stephen a Linda hefyd yn darparu gwasanaeth ymgynghori i'r Diwydiannu Creadigol.

Fel ymgynghorydd, mae Stephen wedi helpu sefydlu'r *Actors' Temple* uchel ei barch yn Llundain sy'n fan hyfforddi i actorion sy'n arbenigo yn nhechnegau perfformio Sanford Meisner. Yn ogystal, mae'n ymgymryd â gwaith dysgu ac asesu i nifer o sefydliadau addysgol yn y DU. Ym Mawrth 2007 roedd yn ddarlithydd gwadd yn Ysgol Ffilm Ryngwladol Ciwba, ac yn Ebrill roedd yn ddarlithydd gwadd ym Mhrifysgol Harvard, Boston.

Cyfeiriadau
-----------

Porth Esboniadur, Coleg Cymraeg Cenedlaethol

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Stephen Bayly ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*