recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Dramodydd Mecsicanaidd yn yr iaith Sbaeneg oedd **Rodolfo Usigli** (17 Tachwedd 1905 – 18 Mehefin 1979).

Ganwyd yn Ninas Mecsico yn fab i Eidalwr a Phwyles. Bu farw ei dad pan oedd Rodolfo yn fachgen, a fe gafodd ei fagu gan ei fam yn ystod cyfnod Chwyldro Mecsico (1910–20). Dioddefodd o nam ar ei olwg, a na lwyddodd i orffen ei addysg yn yr ysgol uwchradd.

Er gwaethaf caledni ei fagwraeth, erbyn y 1940au mi oedd Usigli yn un o'r arloeswyr blaenaf ym myd theatr Mecsico. Mae ei ddramâu *El gesticulador* (ysgr. 1937, perff. 1947) a *Corona de sombra* (ysgr. 1943, perff. 1947) yn nodweddiadol o'i ymdrechion i foderneiddio'r theatr genedlaethol ac i fynegi hunaniaeth Fecsicanaidd yn seiliedig ar hanes a symbolau diwylliannol y wlad.

Yn ogystal â'i ddramâu, ysgrifennodd Usigli nofel dditectif seicolegol o'r enw *Ensayo de un crimen* (1944), a gafodd ei haddasu'n ffilm gan Luis Buñuel yn 1955. Gweithiodd hefyd yn hanesydd llenyddol, academydd, a diplomydd. Bu farw yn Ninas Mecsico yn 73 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Danny J. Anderson, "Usigli, Rodolfo (1905–1979)" yn *Encyclopedia of Latin American History and Culture* (Gale, 2008). Adalwyd ar 28 Gorffennaf 2019.

Darllen pellach
---------------

* Peter Beardsell, *Teatro para caníbales: Rodolfo Usigli y el teatro mexicano* (Dinas Mecsico: Siglo Veintiuno Editores, 2002).
* Guillermo Schmidhuber de la Mora, *Apología de Rodolfo Usigli: las polaridades usiglianas* (Guadalajara: Universidad de Guadalajara, 2005).
Samsung S5600
Ffôn llaw ydy **Samsung S5600** (neu'r **Samsung Preston**) - y ffôn cyntaf i fod a rhyngwyneb Cymraeg. Gweithiodd Orange ar y cyd gyda Samsung i greu'r rhyngwyneb Cymraeg. Cafodd ei lansio ar 1af Medi 2009.

Roedd gan y ffôn sgrîn gyffwrdd QVGA 7.2 cm (240 x 320 pixels), Rhyngwyneb TouchWiz a nodwedd "Cloi Stumio". Roedd ganddo gamera 3.2 megapicsel, yn gallu adnabod cerddoriaeth drwy wasanaeth Shazam, a chefnogaeth codec yn cynnwys H.263, MPEG4 (mp4), a WMV. Roedd ganddo gysylltiad Rhyngrwyd HSDPA (hyd at 7.2Mbit/eiliad)

Cefnogaeth iaith
----------------

Yn ogystal a'r rhyngwyneb Cymraeg ac yn cynnwys tecstio darogan gyda dros 44,000 o eiriau Cymraeg. Roedd hyn yn dilyn llwyddiant Samsung ac Orange i greu ffôn cyfrwng Gwyddelig.

Dywedodd Sian Doyle, Pennaeth Manwerthu, Orange:

"Mae Orange yn hynod o falch mai ef yw'r rhwydwaith cyntaf i gyflwyno'r gwasanaeth hollol arloesol hwn i siaradwyr Cymraeg. Mae'r fenter hon yn rhan o ymrwymiad ehangach gan Orange i roi mwy o ddewis i siaradwyr Cymraeg. Rydym eisoes yn cynnwys yr iaith Gymraeg yn ein siopau drwy arwyddion dwyieithog, cynghorwyr sy'n siarad Cymraeg a mentrau eraill. Mae'r farchnad yng Nghymru yn fywiog a chyffrous, ac rydym yn gobeithio y bydd mentrau newydd fel hon ac agor ein siop arbrofol gymunedol gyntaf yn Nhrefynwy yn sicrhau mai Orange fydd y cwmni telathrebu mwyaf poblogaidd yng Nghymru."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Bwrdd yr Iaith; adalwyd 17/03/2012". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-03-09. Cyrchwyd 2012-03-17.
Ffeminist o Loegr oedd **Rosa Mai Billinghurst** (31 Mai 1875 - 29 Gorffennaf 1953) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel gwleidydd, ymgyrchydd dros hawliau merched a swffragét. Ei llysenw oedd "cripple suffragette", gan ei bod wedi dioddef o polio ac yn teithio o le i le ar feic tair olwyn.

Fe'i ganed yn Lewisham ar 31 Mai 1875 yr ail o naw o blant i Henry Farncombe Billinghurst a Rosa Ann (Brinsmead) Billinghurst. Daeth ei mam o deulu a oedd yn cynhyrchu pianos ac roedd ei thad yn fanciwr.

Fel plentyn goroesodd polio ac ni allai gerdded. Roedd hi'n defnyddio naill ai baglau neu feic dair olwyn wedi'i addasu. Daeth yn weithgar mewn gwaith cymdeithasol mewn tloty yn Greenwich, Llundain, gan ddysgu mewn Ysgol Sul ac ymuno â grŵp Dirwest.

Gwleidyddiaeth
--------------

Roedd yn aelod o Gymdeithas Ryddfrydol y Menywod ac yn ddiweddarach yn 1907 yn aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod neu'r *Women's Social and Political Union* (WSPU). Er gwaethaf ei hanabledd, cymerodd ran yng ngorymdaith yr WSPU i'r Royal Albert Hall ym mis Mehefin 1908. Helpodd Billinghurst i drefnu ymateb UGCG yn is-etholiad Haggerston ym mis Gorffennaf 1908.

Billinghurst yn protestio
Ddwy flynedd yn ddiweddarach, sefydlodd gangen Greenwich o'r WSPU. Fel ysgrifennydd cyntaf y gangen, cymerodd ran ym mhrotestiadau 'Dydd Gwener Du'. Gallai fynychu oherwydd iddi ddefnyddio beic tair olwyn wedi'i addasu. Cafodd ei harestio ar ôl i'r heddlu ddymchwel ei beic, gan ei thaflyd i'r llawr. Gwyddai Billinghurst ei bod yn ddiymadferth pan ddigwyddodd hyn ond ond daeth y digwyddiad a chyhoeddusrwydd i'w hachos. Roedd yr heddlu wedi manteisio ar ei hanabledd gan ei gadael mewn stryd-ochr ar ôl gadael ei theiars i lawr a thynu'r falfiau.

Treuliodd Billinghurst gyfnod yng Ngharchar Holloway am dorri ffenestr ar Stryd Henrietta pan gafodd ei dedfrydu i fis o lafur caled, ond roedd awdurdodau'r carchar wedi ei drysu gan y ddedfryd ac ni roddodd unrhyw waith ychwanegol iddi. Daeth yn ffrindiau gyda nifer o garcharorion eraill gan gynnwys Dr Alice Stewart Ker; smlyglodd lythyr i ferch Ker pan gafodd ei rhyddhau.

Ar 8 Ionawr 1913, cafodd ei phrofi yn yr Old Bailey a'i dedfrydu i wyth mis yng Ngharchar Holloway am ddifrodi llythyrau mewn blwch postio, ac aeth ar streic newyn, a gorfodwyd hi i fwyta, ynghyd â swffragetiaid eraill. Daeth mor sâl nes iddi gael ei rhyddhau bythefnos ar ôl hyn.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Hayley Trueman, 'Billinghurst, (Rosa) Mai (1875–1953)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 adalwyd 9 Hydref 2017
2. ↑  Dyddiad marw: Colin Matthew, ed. (2004) (yn en), *Oxford Dictionary of National Biography*, Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, Wikidata Q17565097,
3. 1 2 3  "May Billinghurst". *Spartacus Educational* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2017-10-08.
4. 1 2 3  "Rosa Mai Billinghurst | The Suffragettes". *www.thesuffragettes.org*. Cyrchwyd 2017-10-08.
5. ↑  Aelodaeth: .

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 5073152932554009830007
* LCCN: no2018078555
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
As o'r flwyddyn 31 gyda delwedd Tiberius, ac ar y cefn yr arysgrif *Augusta Bilbilis Ti(berius) Caesare L(ucius) Aelio Seiano*, yn dynodi cyfnod Sejanus fel Conswl y flwyddyn honno.

Pennaeth Gard y Praetoriwm ac un o'r dynion mwyaf grymus yn yr Ymerodraeth Rufeinig oedd **Lucius Aelius Seianus** neu **Sejanus** (20 CC - 18 Hydref, 31 OC).

Ganed Sejanus yn 20 CC yn Volsinii yn Etruria. Daeth yn bennaeth Gard y Praetoriwm dan yr ymerawdwr Augustus yn y flwyddyn 14 OC, a bu yn y swydd hyd ei farwolaeth yn 31. Dano ef, daeth y Gard i fod yn fwy na gwarchodlu, gan ddatblygu i fod o bwysigrwydd gwleidyddol mawr. Yn ystod teyrnasiad yr ymerawdwr Tiberius, cynyddodd grym Sejanus. Yn y 20au cafodd ware o nifer o bobl oedd yn bygwth ei sefyllfa, yn cynnwys mab yr ymerawdwr, Julius Caesar Drusus, a gafodd ei wenwyno. Pan ymddeolodd Tiberius i ynys Capri yn 26, Sejanus oedd yn rheoli'r ymerodraeth i bob pwrpas.

Yn 31 fe'i gwnaed yn Gonswl, ond yr un flwyddyn daeth dan amheuaeth o gynllwynio yn erbyn yr ymerawdwr. Fe'i cymerwyd i'r ddalfa, a dienyddiwyd ef a nifer o'i ddilynwyr.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 13551480
* LCCN: n50005907
* ISNI: 0000 0000 7970 7316
* GND: 118796070
* SUDOC: 120843404
* BNF: cb179856126 (data)

 |
Sant o Gymro oedd **Seiriol** neu **Seiriol Wyn** (fl. tua 550). Yn ôl yr achau traddodiadol roedd yn fab i Owain Danwyn ab Einion Yrth ap Cunedda Wledig (sefydlydd traddodiadol teyrnas Gwynedd). Os gwir hynny buasai'n gefnder i'r brenin Maelgwn Gwynedd (fl. hanner cyntaf y 6g).

Ffynnon Seiriol, Penmon
Ffynnon Seiriol, Penmon

Hanes a thraddodiad
-------------------

Fel yn achos nifer o'r seintiau cynnar, dywedir ei fod yn ddisgybl i Sant Illtud ac wedi astudio yn ysgol enwog y sant hwnnw yn Llanilltud Fawr. Ar ôl cyfnod yn y de daeth i ogledd Cymru a sefydlu clas (mynachlog gynnar) ym Mhenmon ar safle Priordy Penmon, ar ben de-ddwyreiniol Ynys Môn. Ceir 'Capel Seiriol' a 'Ffynnon Seiriol' yno o hyd. Roedd ganddo gell a mynachlog ar Ynys Seiriol hefyd, gyferbyn â Phenmon lle rhed Afon Menai i Fae Conwy.

Mae traddodiad yn ei gysylltu â Phenmaenmawr hefyd. Dywedir bof ganddo gapel ar y Penmaen-mawr, y mynydd mawr rhwng Penmaenmawr a Llanfairfechan. 'Clipyn Seiriol' oedd enw'r llecyn. Coffheir Seiriol ym Mhenmaenmawr yn enw un o eglwysi'r dref heddiw (sefydliad diweddar yw'r eglwys ei hun).

Mae hen chwedl yn cysylltu enw Maelgwn Gwynedd â Seiriol a'i gyfoeswr Cybi (nawddsant Caergybi ar Fôn). Rhoddodd Maelgwn dir i'r ddau i sefydlu eu mynachlogydd. Ystyrid eglwysi Penmon a Chaergybi ymhlith y pwysicaf yn y gogledd am ganrifoedd.

Yn ôl traddodiad llên gwerin a ysbrydolodd gerdd gan Syr John Morris-Jones, arferai 'Seiriol Wyn' a 'Chybi Felyn' gyfarfod bob wythnos yng Nghlorach yng nghanolbarth yr ynys. Lewis Morris yw'r cyntaf i sôn am hynny, yn y 18g. Gan fod Seiriol yn cerdded â'r haul ar ei gefn yno ac yn ôl arosodd ei wyneb yn wyn, ond y gwrthwyneb yn achos Cybi gan droi ei wyneb yn felyn!

Cedwir ei ŵyl ar 1 Chwefror.

Llyfryddiaeth
-------------

* A. D. Carr, 'Seiriol a Chybi' yn, Bedwyr Lewis Jones (gol.), *Gwŷr Môn* (Cyngor Gwlad Gwynedd, 1979).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  A. D. Carr, 'Seiriol a Chybi', *Gwŷr Môn* (1979).
2. ↑  A.D. Carr, 'Seiriol a Chybi' yn, Bedwyr Lewis Jones (gol.), *Gwŷr Môn* (Cyngor Gwlad Gwynedd, 1979).
3. ↑  John Morris-Jones, *Caniadau* (Rhydychen, 1907).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Beiciwr mynydd proffesiynol Seisnig ydy **Scott Beaumont** (ganwyd 2 Mehefin 1978, Droitwich Spa, Swydd Gaerwrangon), mae'n arbenigo yn nisgyblaethau Beicio mynydd lawr allt a 4x. Mae'n byw yn Kidderminster. Dechreuodd reidio BMX yn 4 oed, aeth ymlaen i ennill sawl teitl cenedlaethol. Bu'n Bencampwr BMX y Byd yn 1995 ac 1996.

Dechreuodd reidio beic mynydd yn 1996. Roedd y ddisgyblaeth slalom ddeuol newydd gael ei chreu ac roedd timau beicio mynydd yn chwilio am reidwyr BMX profiadol i bontio i'r ddisgyblaeth newydd.

Pan gymerodd 4x le slalom ddeuol, newidiodd Beaumont i'r ddisgyblaeth hon. Mae'n dal i fod â proffil uchel ym myd beicio mynydd ym Mhrydain ac yn un o'r reidwyr elet mwyaf blaengar yng nghyfres cenedlaethol 4x Prydain.

Canlyniadau
-----------

1995
1af  Pencampwriaethau BMX y Byd, UCI
1996
1af  Pencampwriaethau BMX y Byd, UCI
2007
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain, 4x
1af Cymal Fort William, Cyfres Cenedlaethol 4x Prydain
1af Cymal 6, Redhill Extreme, Cyfres Cenedlaethol 4x Prydain

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol Beaumont Racing Archifwyd 2007-10-04 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) *Rocky Mountain signs Scott Beaumont for 2006* rocky-mountain.com[*dolen marw*]
* (Saesneg) Cyfweliad gyda Archifwyd 2006-07-25 yn y Peiriant Wayback. *British Cycling* 11 Ebrill 2006
* (Saesneg) Cyfweliad gyda Simon Paton ar descent-world.co.uk
* (Saesneg) Gwefan Cyfres Genedlaethol 4x Prydain
Tun ffa-pob gwag.
Mae **silindr** (enw gwrywaidd) yn siâp geometrig solid eitha cyffredin. Fe'i ceir o'n cwmpas o ddydd i ddydd e.e. tun ffa pob, bwrn mawr o wair neu'r rhan hir o'r gwn. Daw o'r gair Groeg am 'rholiwr', sef κύλινδρος – *kulindros*.

Arferid dweud fod silindr yn hollol solid, ee y tun ffa-pob heb ei agor (gyda chaead a gwaelod) ond mae'r diffiniad mathemategol wedi newid i edrych ar y silindr fel arwyneb cromlinog anfeidraidd. Yn yr erthygl hon disgrifir y ddau ystyr i silindr: y solid a'r arwyneb, ac at dryddydd, sef y silindr crwn gydag ongl sgwâr.

Uchder y silindr yw hyd y perpendicwlar sydd rhwng ei sylfaeni (y top a'r gwaelod).

### Cyfaint

Os yw radiws *r* sylfaen y silindr cylch a'i uchder yn h, yna gellir cyfrifo'r cyfaint gyda'r hafaliad]]:

*V* = π*r*2*h*.

Oriel
-----

* Toriad conig
* Silindr cylch ongl sgwâr; gyda'r radiws *r* a'r uchder *h*
* Toriad conig silindr cylch ongl sgwâr
* Mae gan sffêr 2/3 cyfaint ac arwynebedd arwyneb y silindr sy'n ei amgylchu, gan gynnwys y sylfaen.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  κύλινδρος Archifwyd 2013-07-30 yn y Peiriant Wayback. Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, ar Perseus
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sgimiwr India** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sgimwyr India) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Rynchops albicollis***; yr enw Saesneg arno yw *Indian skimmer*. Mae'n perthyn i deulu'r Sgimwyr (Lladin: *Rynchopidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. albicollis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r sgimiwr India yn perthyn i deulu'r Sgimwyr (Lladin: *Rynchopidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Sgimiwr Affrica | Rynchops flavirostris |  |
|
| Sgimiwr India | Rynchops albicollis |  |
|
| Sgimiwr du | Rynchops niger |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sgimiwr India** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Erle C. Kenton yw ***Salomè*** a gyhoeddwyd yn 1919. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. 

 Mae'r ffilm *Salomè (ffilm o 1919)* yn 20 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1919. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Broken Blossoms* sef ffilm fud rhamantus o Unol Daleithiau America gan yr Americanwr o dras Gymreig
D. W. Griffith.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Erle C Kenton ar 1 Awst 1896 ym Montana a bu farw yn Glendale ar 17 Medi 1952. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1916 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Erle C. Kenton nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffotograff yn cael ei sganio i gyfrifiadur mewn swydfa papur newydd yn y 1990au cynnar.
Dyfais sy'n sganio ffotograffau, dogfennau, testun printiedig, llawysgrifen ayb yw'r **sganiwr**. Ceir gwahanol fathau gan gynnwys y sganiwr a gysylltir i'r cyfrifiadur yn y cartef a'r swyddfa, y sganiwr bar-godau, sganiwr CT ayb. Mae sganwyr ar gael y tu allan i faes technoleg gwybodaeth hefyd, gan gynnwys sganwyr defaid, ond sôn am sganiwr TG mae'r erthygl hon. Ceir sganwyr a roddir ar fwrdd mewn swyddfeydd, lle rhoddir y ddogfen ar ffenestr wydr i'w sganio. Ceir hefyd sganwyr llaw, a ellir ei ddal yn hwylus yng nghledr y llaw, a'i dynnu dros y ddogfen sydd ar ei orwedd ar fwrdd neu arwyneb gwastad a cheir hefyd sganwyr 3D a ddefnyddir mewn diwydiant, peirianneg, hamdden a chymwysiadau eraill.

Fel un o 'berifferolion' (neu ddyfeisiadau atodol) y cyfrifiadur, weithiau, fe'i cyfunir gyda'r argraffydd i greu dyfais ddeublyg, gyda'r sganiwr ar y top.

* Belinograph BEP-2V a enwyd ar ôl Édouard Belin, 1953.Belinograph BEP-2V a enwyd ar ôl Édouard Belin, 1953.
* Sganiwr mapiau; 2010Sganiwr mapiau; 2010
* Fuji Xerox DocuScan C4250; 2010auFuji Xerox DocuScan C4250; 2010au
* Sganiwr gyda thegan o rinoseros, yn hytrach na dogfenSganiwr gyda thegan o rinoseros, yn hytrach na dogfen
* Y llun terfynol o'r rheinoserosY llun terfynol o'r rheinoseros

Hanes
-----

Mae'r sganiwr cyfoes yn olynu dyfeisiadau telephotograffi cynnar. Y ddyfais gyntaf o'i bath oedd y 'pantelegrafo' gair Eidaleg a fathwyd gan y dyfeisydd Eidalaidd Giovanni Caselli yn y 1860au; fe'i cynhyrchwyd yn fasnachol yn y ddegawd honno. Defnyddiai electrofagnedau i yrru a syncroneiddio symudiadau sawl pendil mewn dwy fan: y fan lle eisteddai'r ddogfen i'w chopio a hefyd yn y fan lle argraffwyd y copi. Gallai drosglwyddo llawysgrifen, llofnodion, neu luniau a wnaed â llaw hyd at 150 × 100 mm.

Erbyn 1913 roedd Édouard Belin wedi dyfeisio sganiwr a ddefnyddiai ffotogell, gan drosglwyddo'r wybodaeth dros linell ffôn arferol. Gelwid y rhain, drwy Ewrop yn ddyfeisiadau Belino adefnyddid hwy gan asiantaethau a chwmniau papur newydd i yrru copiau o luniau, yn enwedig lluniau newyddion y dydd. Yn y Belini, roedd drwm tro, ac un ffotosynhwyrydd, a droellai ar gyflymder o 60 neu 120 gwaith y funud. Roedden nhw'n danfon signal analog dros y linell ffôn i'r ddyfais derbyn a oedd yn ei dro'n argraffu'r llun ar bapur arbennig. Er mwyn copio ffotograff lliw, gwnaed hyn deirgwaith a ffiltryd y lliwiau'n goch, gwyrdd a glas.

Cyfeiriadau
-----------
Roedd **Seres** (Hebraeg: **זֶרֶשׁ**) yn wraig i Haman Tywysog yr Agagiad y sonnir amdani yn yr Hen Destament yn Llyfr Esther.

Cynghorodd Seres ei gŵr i baratoi crocbren uchel (50 cufydd) ac i grogi Mordecai arni. Fodd bynnag, cynghorodd Haman yn ddiweddarach na fyddai’n gallu ennill yn erbyn Mordecai. Gwrth-drowyd eu cynlluniau yn fuan pan orchmynnodd y Brenin Ahasferus i Haman gael ei grogi ar yr un crocbren yr oedd wedi'i baratoi ar gyfer Mordecai .

Lladdwyd deg mab Haman (ac o bosibl Seres) wrth ymladd, a chrogwyd eu cyrff gan Ahasferus ar yr un crocbren y crogwyd eu tad arno. Ni chofnodir tynged Seres.

Cyfeiriadau
-----------

Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

1. ↑  Cheyne, Thomas Kelly; Black John Sutherland; (1899-1903) Encyclopaedia Biblica : a critical dictionary of the literary, political, and religious history, the archaeology, geography, and natural history of the Bible. Cyfrol 4, Colofn 5411 erthygl:Zeresh adalwyd 17 Awst 2020
2. ↑  Esther 5:14
3. ↑  Esther 6: 12-13
4. ↑  Esther 7: 9-10
5. ↑  Esther 9: 7-14

Gweler hefyd
------------

Rhestr o fenywod y Beibl
*Noder mai erthygl am yr Apostol a ddanfonwyd at y Galiaid yw hon; am yr erthygl am y sant a roddodd ei enw i ddau bentref o'r enw 'Llansadwrn' gweler Sant Sadwrn.*
Un o'r "Apostolion a Ddanfonwyd at y Galiaid" oedd **Saturninus** (neu **Saturnin**) a wnaed yn sant fwy na thebyg gan y Pab Fabian rhwng 236 a 250.

Danfonodd Sant Fabian saith esgob o Rufain i geisio Cristioneiddio trigolion Gâl, sef y rhan orllewinol o Ewrop lle trigai'r Celtiaid. Danfonwyd y seintiau Gatien i Tours, Trophimus i Arles, Pawl i Narbonne, Saturnin i Toulouse, Denis i Paris, Austromoine i Clermont, a Sant Martial i Limoges. Dethlir ei ddydd gŵyl gan Gristnogion ar y 29 Tachwedd. Cymysgir ef yn aml gyda Sant Sadwrn a sefydlodd ddwy eglwys: Llansadwrn (Sir Gaerfyrddin) a Llansadwrn (Ynys Môn).

Enw
---

Adnabyddir Saturnin hefyd gyda'r enw Lladin 'Saturninus'; Occitaneg: **Sarnin**, Ffrangeg: **Sernin**, Catalaneg: **Sadurní**, Galisieg: **Sadurninho**, Portiwgaleg: **Saturnino**, **Sadurninho**, Basgeg: **Satordi, Saturdi, Zernin,** ac yn y Sbaeneg, galwyd ef yn **Saturnino, Serenín, Cernín**.

Cefndir
-------

Ceir y cofnod cyntaf i Saturnius gael ei wneud yn Esgob Tolosa (Toulouse) - y cyntaf o'i fath - gan Gregory o Tours (c. 538 – 594) pan gyfeirir at ddogfen gynharach a gollwyd, sef "Gweithredoedd Saturnus". Nododd y ddogfen hon ei linach lle dywedir ei fod yn fab i Aegeus, Brenin yr Achaea, a Cassandra ferch Ptolemi, sef Brenin Ninefeh. Dywedir hefyd iddo fyw yn y ganrif gyntaf, yn un o 72 disgybl Crist a dywedir iddo fod yn bresennol yn y Swper Olaf. Dylid derbyn llawer o hyn gyda phinsied fawr o halen, wrth gwrs. Tyfodd chwedloniaeth hefyd amdano; mae un chwedl yn mynnu i Sant Pedr ei wneud yn esgob. ac mai ei gyfeillion oedd Papulus, Saturninus a Honestus fel disgybl iddo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dégert, Antoine. "St. Saturninus." The Catholic Encyclopedia. Vol. 13. Efrog Newydd: Robert Appleton Company, 1912. 14 Awst 2014
2. ↑  "*Lives of the Saints*, 29 Tachwedd; Saint Saturninus". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-05-31. Cyrchwyd 2016-11-29.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 42978536
* GND: 131704192

 |
Canwr gwerin ac academydd oedd **Roy Bailey** (20 Hydref 1935 – 20 Tachwedd 2018). Fe'i ganwyd yn Llundain.

Gyrfa canu
----------

Dechreuodd mewn clybiau gwerin yn ardal Southampton a Portsmouth yn y 60au cynnar, canu caneuon o’r Unol Daleithiau, weithiau gyda’i wraig Val. Dechreuodd bartneriaeth broffesiynol gyda Leon Rosselson o 1964 ymlaen, yn canu caneuon Leon. Ffurfiodd y Band of Hope gyda Martin Carthy, John Kirkpatrick, Dave Swarbrick a Steafan Hannigan a recordiwyd CD, sef ‘Rhythm and Reds’ yn 1994. Gweithiodd hefyd gyda Tony Benn o bryd i’w gilydd, hyd at farwolaeth Benn yn 2014. Roedd ganddynt sioe o’r enw ‘The Writing on the Wall’.
Erbyn y 70au, roedd o wedi dechrau perfformio dros Ewrop, ac wedyn yn yr Unol Daleithiau, Canada ac Awstralia.
Yn ogystal â chaneuon protest Leon Rosselson, canodd ganeuon Si Kahn a Robb Johnson ymysg eraill.
Derbyniodd MBE yn 2000, ond anfonodd y medal yn ôl yn 2006, i brotestio yn erbyn cefnogaeth Prydain i Israel yn erbyn Libanus. Roedd ei berfformiad olaf yn Sheffield ar ei benblwydd, 83 oed, ym mis Hydref 2018.

Gyrfa academaidd
----------------

Pasiodd arholiadau level O ac A yng Ngholeg Technegol Southend. Wedi gwasanaeth genedlaethol gyda’r Llu Awyr Brenhinol a gwaith gyda chwmni NCR, aeth i Brifysgol Caerlyr i astudio Cymdeithaseg ym 1960. Ar ôl graddio, daeth yn ddarlithydd yng Ngholeg Technegol Enfield. Siapiodd ac arweiniodd adran gymdeithaseg y coleg, a daeth yn Coleg Politechnig Middlesex|Goleg Politechnig Middlesex]] ac wedyn Prifysgol Middlesex. Gweithiodd yng Ngholeg Politechnig Sheffield (erbyn hyn Prifysgol Hallam Sheffield) o 1971 ymlaen, a daeth yn deon o’r adran Addysg, Iechyd a Lles. Gyda Mike Brake, ysrifennodd llyfr, ‘Radical Social Work’ ym 1975. Daeth yn aelod o Cynhadledd Gwyredigaeth Genedlaethol ym 1967, ac un o sylfaenwyr Coleg y Gogledd yng Nghastell Wentworth ym 1978. Etholwyd yn gymrawd y Gymdeithas Frenhinol y Celfydyddau ym 1989. Daeth yn Athro yn Sheffield ym 1989, ac yn Athro Emeritus wedi’i ymddeoliad ym 1990.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Ysgrif Goffa yn y Guardian, 20 Tachwedd 2018
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Henri Desfontaines yw ***Shylock*** a gyhoeddwyd yn 1910. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Louis Mercanton. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Harry Baur, Jules Berry, Jean Hervé a Romuald Joubé. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1910. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd Frankenstein (ffilm o 1910) sef ffilm arswyd, gwyddonias o Unol Daleithiau America gan J. Searle Dawley.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henri Desfontaines ar 12 Tachwedd 1876 ym Mharis a bu farw yn yr un ardal ar 18 Ebrill 2006.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Henri Desfontaines nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Adrienne Lecouvreur* |  | Ffrainc | FfrangegNo/unknown value | 1913-01-01 |
| Belphégor |  | Ffrainc | No/unknown value | 1926-01-01 |
| *Hamlet* |  | Ffrainc | No/unknown value | 1908-01-01 |
| Hop-Frog |  | Ffrainc |  | 1910-01-01 |
| *L'Espionne* |  | Ffrainc | No/unknown value | 1923-01-01 |
| La Reine Margot |  | Ffrainc | No/unknown value | 1914-01-01 |
| La Reine Élisabeth |  | Ffrainc | FfrangegNo/unknown value | 1912-01-01 |
| *Le Puits et le Pendule* |  | Ffrainc | No/unknown value | 1909-01-01 |
| *Le Roman de la momie* |  | Ffrainc |  | 1911-01-01 |
| Shylock |  | Ffrainc |  | 1910-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Gwleidydd ac undebwr llafur o Ogledd Rhodesia oedd Syr **Roy Welensky** (20 Ionawr 1907 – 5 Rhagfyr 1991) a wasanaethodd yn Ddirprwy Brif Weinidog (1953–56) ac yn Brif Weinidog (1956–63) Ffederasiwn Rhodesia a Gwlad Nyasa.

Ganed Roland Welensky yn Salisbury yn neheubarth Rhodesia (bellach Harare, Simbabwe), pan oedd y diriogaeth honno dan reolaeth Cwmni Prydeinig De Affrica. Roedd ei dad yn Iddew o Lithwania, a'i fam yn Affricaner o Dde Affrica. Bu'n baffiwr proffesiynol yn ei ieuenctid, ac enillodd bencampwriaeth pwysau trwm De a Gogledd Rhodesia yn 1925–27.

Dechreuodd Welensky weithio i'r rheilffyrdd yn 1924 a bu'n aelod gweithgar o Undeb Gweithwyr y Rheilffyrdd. Fe'i etholwyd i gyngor cenedlaethol yr undeb a gwasanaethodd yn gadeirydd yr undeb o 1953 i 1963. Fe'i etholwyd yn aelod o Gyngor Deddfwriaethol Gogledd Rhodesia yn 1938, a fe'i penodwyd yn aelod o'r Cyngor Gweithredol yn 1946. Sefydlodd Welensky Blaid Lafur Gogledd Rhodesia yn 1941. Fe'i urddwyd yn farchog yn 1953.

Yn 1953, sefydlwyd Ffederasiwn Rhodesia a Gwlad Nyasa, a ffurfiodd Welensky a Syr Godfrey Huggins y Blaid Ffederal. Gwasanaethodd Welensky yn ddirprwy dan y Prif Weinidog Huggins o 1953 i 1956, ac yn brif weinidog o 1956 i 1963. Daeth y ffederasiwn i ben yn 1963, ac ymgyrchodd Welensky yn etholiad De Rhodesia yn 1964, ond methiant fu ei ymdrechion.

Cafodd un mab ac un ferch gyda'i wraig gyntaf Elizabeth, a fu farw yn 1970. Priododd â'i ail wraig, Valerie, yn 1972, a chawsant ddwy ferch. Symudodd Welensky i Loegr yn 1981, a bu farw yn Blandford Forum, Dorset, yn 84 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Sir Roy Welensky. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Chwefror 2020.
2. ↑  (Saesneg) "Sir Roy Welensky, 84, Premier of African Federation, Is Dead", *The New York Times* (7 Rhagfyr 1991). Adalwyd ar 29 Chwefror 2020.
Roedd **Sant Caradoc** neu **Caradog** yn feudwy a telynor Cymraeg.

Bywyd
-----

Roedd Caradoc yn wr bonheddig Cymraeg, yn wreiddiol o Sir Frycheiniog, a oedd, wedi iddo dderbyn addysg rhyddfrydol, yn mwynhau hyder Rees, tywysog De Cymru, a oedd gyda lle anrhydeddus yn ei gwrt. Un diwrnod, roedd y tywysog, o achos ei ddau gi oedd ar goll, wedi colli ei dymer gyda Caradoc, ac yn ei loerigrwydd fe bygythiodd ei fywyd. O'r gwaradwydd hyn, dysgodd Caradoc am chwitchwarwydd anrhydedd bydol, ac fe aeth i Eglwys Gadeiriol Llandaf lle derbbyniodd wrth yr esgob y donsur glerigol, ac am ychydig o amser, fe wasanaethodd Duw yn eglwys Sant Theliau.

Yn awyddus i ddarganfod unigedd, fe dreuliodd sawl blwyddyn mewn caban bach, a adeiladodd ei hunan, yn gyfagos i eglwys gadwedig Sant Cendydd yn Penrhyn Gŵyr, ac wedi hyn fe breswyliodd yn Sant Issels ar Ynys y Barri. Roedd ei enw ar gyfer sancteiddrwydd wedi mynd ar draws y wlad gyfan, a wnaeth yr archddug o Menevia, neu Sant Dewi, ei alw i'r tref honno, wedi ei ddyrchafu i ddyletswyddau offeiriadol. Ymddeolodd Caradoc wedyn gyda nifer o gymdeithion duwiol, i'r ynys Ary. Roedd yna mor ladron penodol o Nowu, oedd yn aml yn y moroedd ar hyd yr arfordir hwnnw, wedi eu cymryd oddi ar yr ynys fel carcharorion, ond, gan eu bod yn ofni beirniadaeth Duw, fe'u dychwelwyd y bore trannoeth. Er hyn, penodwyd yr archddug o Menevia y sant i breswyliad arall ym mynachlog Sant Hismael, sy'n aml yn cael ei adnabod yn Ysam, yng ngwlad Ross, neu .

Cyn i Caradoc cael ei orfodi i aaltudiaeth gan mewnlifiad Harri I, brenin Lloegr, o'r ardal, fe wasanaethodd brenin lleol yn ne Cymru, aeth Caradoc i Harolston, ac fe breswyliodd yng nghell Sant Ismael.

Nodiadau
--------

Mae Eglwys Sant Caradoc yn Lawrenny, Cymru, mwy na thebyg yn dyddio nol i'r 12g.
Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Stafford**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Stafford yn Swydd StaffordEtholaeth Stafford yn Swydd Stafford
* Swydd Stafford yn LloegrSwydd Stafford yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn y 13g a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol. Ar ôl hynny dychwelodd un aelod, a daeth yn etholaeth sirol ym 1918. Fe'i diddymwyd ym 1950 ac ailsefydlwyd ym 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1885:

* 1885–1886: Charles McLaren (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: Thomas Salt (Ceidwadol)
* 1892–1910: Charles Shaw (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Walter Essex (Rhyddfrydol)
* 1918–1938: William Ormsby-Gore (Unoliaethol)
* 1938–1945: Peter Thorneycroft (Ceidwadol)
* 1945–1950: Stephen Swingler (Llafur)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1983–1984: Hugh Fraser (Ceidwadol)
* 1984–1997: Bill Cash (Ceidwadol)
* 1997–2010: David Kidney (Llafur)
* 2010–2019: Jeremy Lefroy (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Theodora Clarke (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Un o'r deuddeg Apostol oedd **Sant Pedr**, hefyd **Simon Pedr**, **Simon fab Jonah**, **Cephas** a **Keipha**, enw gwreiddiol **Shimon** neu **Simeon**. Ceir ei hanes yn y Testament Newydd. Roedd yn frodor o Galilea ac yn bysgotwr ar Fôr Galilea pan alwyd ef a'i frawd Andreas gan Iesu fel un o'i ddeuddeg disgybl. Yn ôl nifer o awduron yr Eglwys Fore, er enghraifft Sant Irenaeus, ef oedd arweinydd y disgyblion. Yn ddiweddarach, dywedir iddo ddod yn Esgob Rhufain.

Ei ddydd gŵyl yw 29 Mehefin. Yn yr *Annuario Pontificio* rhoir 64 neu 67 fel blwyddyn ei farwolaeth yn Rhufain. Yn ôl traddodiad, cafodd ei groeshoelio a'i ben i lawr. Mae traddodiad iddo ffoi o Rufain i osgoi cael ei ddienyddio, ond iddo gael gweledigaeth o Iesu ar y ffordd. Gofynnodd Pedr iddo "Quo Vadis" ("I ble rwyt ti'n mynd?"), ac atebodd Iesu "I Rufain, i gael fy nghroeshoelio eto, yn dy le di". Trodd Pedr a dychwelyd i Rufain.

Ystyrir Pedr fel y Pab cyntaf gan yr Eglwys Gatholig, ac mae traddodiad ei fod wedi ei gladdu oddi tan Basilica Sant Pedr yn Rhufain. Yn ôl y traddodiad cafodd yr Eglwys ei sefydlu gan yr Iesu ei hun, pan newidiodd ef enw Simon i Pedr, a dywedodd mai ar y graig hon y byddai'n sefydlu ei Eglwys. Yn y Groeg, mae hyn yn chwarae ar eiriau: *Πέτρος* (Petros; "Pedr") a *πέτρα* (petra: "craig" neu "carreg"). Yn yr iaith Aramaeg, *kepha* fyddai'r gair am y ddau.

Mae pob pab yn gwisgo modrwy gyda delwedd o bysgotwr yn taflu ei rwyd, tra mae'r allwedd sy'n symbol o awdurdod y pab yn cyfeirio at "allweddi Teyrnas Nefoedd" a addawyd i Pedr gan yr Iesu (Mathew 16:18–19).

Priodolir dau lyfr yn y Testament Newydd iddo, Llythyr Cyntaf Pedr ac Ail Lythyr Pedr, er bod amheuaeth wedi bod ynglŷn ag awduraeth Ail Lythyr Pedr o gyfnod cynnar. Awgrymwyd bod Groeg y ddau lyfr yn rhy dda i fod yn waith pysgotwr o Galilea oedd wedi dysgu Groeg fel ail neu drydedd iaith, ond dywed yr awdur ei hun ei fod yn defnyddio ysgrifennydd.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Sant Pedr***

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 13581141
* LCCN: n79022118
* ISNI: 0000 0001 1984 7373
* GND: 118593323
* SUDOC: 028123395
* BNF: cb120020645 (data)
* NKC: jn20000701397

 |
Mae **Sant Kilda** (Gaeleg yr Alban: *Hiort*) yn gasgliad o ynysoedd yn Ynysoedd Allanol Heledd oddi ar arfordir gogledd-orllewinol yr Alban. Hwy sy'n gorwedd bellaf i'r gorllewin o holl ynysoedd yr Alban. Hirta yw'r ynys fwyaf. Maent yn awr yn eiddo i Ymddiriedolaeth Genedlaethol yr Alban wedi i Ardalydd Bute eu gadael i'r corff yma yn ei ewyllys yn 1956. Nid oes gwybodaeth ar gael am unrhyw sant o'r enw "Kilda", ac mae ansicrwydd am darddiad yr enw.

Yn y cyfnod hanesyddol, ni chredir i'r boblogaeth erioed fod yn fwy na 180. Gadawodd y trigolion olaf yr ynysoedd yn 1930. Mae'r ynysoedd yn nodedig am y nifer fawr o adar y môr sy'n nythu yno, er enghraifft mae tua 40,000 o barau o'r Hugan yn nythu ar ynys Boreray. Pan oedd pobl yn byw ar Sant Kilda, roedd Huganod ieuanc ac adar drycin y graig yn rhan bwysig o'u bwyd. Mae ynys Soaigh hefyd yn enwod am ei defaid cynhenid, Defaid Soaigh. Rhoddwyd yr ynysoedd statws Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1986.

Stryd a thai adfeiliedig ar Hirta

Llyfryddiaeth
-------------

* Baxter, Colin, a Jim Crumley, *St Kilda: A Portrait of Britain's Remotest Island Landscape* (Biggar: Colin Baxter Photography, 1988)
* Steel, Tom, *The Life and Death of St. Kilda* (Llundain: Fontana, 1988)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "St Kilda". *UNESCO World Heritage Centre*. UNESCO. Cyrchwyd 1 Mehefin 2019.
Roedd y Parchedig Athro **Rowland Williams** (16 Awst 1817 – 18 Ionawr 1870) yn is-brifathro ac athro Hebraeg Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan o 1849 hyd 1862. Ystyrid ef yn un o ddiwinyddion mwyaf dylanwadol y 19g. Roedd hefyd yn fardd a gyhoeddai dan ei enw barddol **Goronva Camlann**. Roedd yn frodor o Helygain yn Sir y Fflint.

Diwinydd
--------

Wedi iddo gyhoeddi *Essays and Reviews* yn 1860, lle beirniadodd wrthwynebwyr y feirniadath Feiblaidd newydd oedd yn dod o'r Almaen, rhoddwyd ef ar ei brawf o flaen llys eglwysig am heresi a'i gael yn euog. Fodd bynnag, newidiwyd y ddedfryd pan apeliodd i'r Cyfrin Gyngor.

Bardd
-----

Cyhoeddodd sawl cyfrol o farddoniaeth Saesneg ar themâu Cymreig dan yr enw barddol 'Goronva Camlann', yn cynnwys *Lays from the Cimbric Lyre* (1846). Mae'r cerddi hyn yn mynegi dicter yr awdur at y sarhad cyson a nawddoglyd ar y Cymry gan rhai Saeson cyfoes (dyma gyfnod *Brad y Llyfrau Gleision*) ac yn pwysleisio hynafiaeth y Cymry a'u diwylliant yn ynysoedd Prydain.

Etifeddiaeth
------------

Ystyrir mai ef oedd y person cyntaf i ddod a rygbi'r undeb i Gymru; y tîm a ffurfiodd ef yn Llambed oedd y cyntaf y gwyddir amdano yng Nghymru.

Agorodd yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas ganolfan ymchwil newydd yn Llambed yn 2005 sydd wedi ei henwi ar ôl Rowland Williams.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 22953433
* LCCN: n87828302
* ISNI: 0000 0000 6317 6581
* GND: 119524058
* SUDOC: 234820047
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Yr orsaf bysiau
Mae **Sant Antoni de Portmany** yn dref ar arfordir Gogledd-orllewinol Eivissa (Ibiza) un o’r Ynysoedd Balearig yng Nghatalwnia. Enwau Sbaeneg y dref yw "San Antonio Abad" a "San Antonio". Mae’r dref yr ail-fwyaf ar yr ynys.

### Yr Wy

Mae’r Wy yn gerflun o’r 1990au cynnar i ddathlu’r posibiliad bod Christopher Columbus wedi cael ei eni’n lleol. Ar ganol yr wy, mae model o’i gwch, y ‘Santa Maria’.

Yr wy

### Passeig de ses Fonts

Mae’r Passeig de ses Fonts yn rhan o bromenâd y dref, datblygwyd yn 1990. Mae palmwydd a ffowntenni, sy wedi goleuo gyda’r nos, ac mae nifer o dai bwyta.

Passeig de ses Fonts

### Y ‘West End’

Mae’r 'West End' yn ardal fach o’r dref o gwmpas Carrer de Santa Agnès lle mae taverndai lle clywir cerddoriaeth. Mae’r ardal yn denu nifer fawr o dwristiaid ifanc gyda’r nos yn ystod yr haf.

Y West End, Gorffennaf 2006

Hanes
-----

Ers 2,000 mlynedd, roedd Sant Antoni yn bentref pysgota ar safle porthladd Rhufeinig Portus Magnus, ond tyfodd yn y 1950au hwyr, gyda datblygiad o westai a thafarndai, yn ymateb i ymgyrch dros dwristiaeth yn Sbaen. Ehangodd y dref o gwmpas y bae hyd at Cala de Bou.

### Sunset Strip

Hyd arfordir gorllewinol y bae yw Sunset Strip, lle mae ymwelwyr i’r ynys yn cyfarfod yn nhafarndai y bae, megis Cafe del Mar, Café Mambo, Mint Lounge Bar, Café Savannah a Fresh Ibiza, sy’n wynebu’r machlud haul.

### Fferiau a chychod

Mae gan y dref harbwr mawr, ac mae fferiau yn mynd at draethau y gogledd a gorllewin yr ynys, megis Cala Bassa, Cala Compte, Pinet Playa, Es Puet, Cala Grasió, Cala Salada a Port des Torrents rhwng Mai a Medi. Mae hefyd fferi wythnosol i Formentera.

### Clybiau nos

Mae nifer o glybiau nos, gan gynnwys ‘Es Paradis’ ac ‘Eden’.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Erthygl gan Tess Reid yn y *Guardian*
2. ↑  Gwefan latorreibiza.com
3. ↑  "Gwefan tropter.com". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-07-05. Cyrchwyd 2022-07-04.
4. ↑  Gwefan cityseeker.com

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan llywodraeth leol
* Mapiau Sant Antoni
* Cyngor i dwristiaid
Meddalwedd ac ap amlgyfrwng yw **Snapchat** ar gyfer teclunau symudol fel y tabled neu'r ffôn, meddalwedd a grëwyd gan Evan Spiegel, Bobby Murphy a Reggie Brown, cyn-fyfyrwyr ym Mhrifysgol Stanford. Cafodd y feddalwedd ei datblygwyd gan Snap Inc. a adnabyddid yn wreiddiol fel Snapchat Inc. Pwrpas Snapchat yw danfon lluniau a negeseuon testun a sain i 3ydd person, am gyfnod byr yn unig.

Y ddau fyfyriwr Brown a Spiegel a greodd y prototeip cyntaf, a alwyd yn "Picaboo", fel prosiect mewn dosbarth yn Stanford. Y syniad oedd creu ap ar gyfer hunlun, rhannu'r llun ac yna'i ddileu ar ôl cyfnod. Mae natur dros dro'r lluniau'n annog gwamalrwydd ac yn pwysleisio mwy ar y llif naturiol o ryngweithio yn hytrach na chadw ac archifo. Yn Ebrill 2011,  cyflwynodd Spiegel y prototeip terfynol er mwyn i'r dosbarth archwilio potensial gwaith fel y cynnyrch masnachol.

Daeth Murphy i mewn i'r prosiect er mwyn ysgrifennu'r cod terfynol a chyhoeddwyd y fersiwn gyntaf o Picaboo fel iOS yng Ngorffennaf 2011. Ail-lansiwyd yr ap ym Medi o dan yr enw "Snapchat".

"Snap" Snapchat ar ffôn

Cyfeiriadau
-----------

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol
Dinas yn nhalaith Río Negro, yr Ariannin, yw **San Carlos de Bariloche**, sy'n cael ei adnabod fel **Bariloche** fel arfer. Fe'i lleolir wrth droed mynyddoedd yr Andes, ac fe'i hamgylchynnir gan lynoedd (Nahuel Huapi, Gutiérrez Lake, Moreno Lake a Mascardi Lake) a mynyddoedd (Tronador, Cerro Catedral, Cerro López). Mae'n enwog am sgïo a thwristiaeth, chwaraeon dŵr, mynydda a dringo. Mae Cerro Catedral yn un o'r canolfannau sgïo pwysicaf yn Ne America.

Hanes
-----

Daw'r enw *Bariloche* o'r gair Mapudungun *Vuriloche* sy'n golygu "pobl o du ôl y mynydd" (furi = tu ôl, che = pobl). Defnyddiwyd y llwybr Vuriloche gan y Poyas i groesi'r Andes ac fe'i gadwyd yn gyfrinach wrth yr offeiriaid Ewropeaidd am gyfnod hir.

Twristiaeth
-----------

Twristiaeth cenedlaethol a rhyngwladol yw prif weithgarwch economaidd Bariloche, a hynny trwy gydol y flwyddyn. Ceir y prif ganolfan sgïo yn Cerro Catedral. Yn ystod yr Haf, gwelir torheulwyr ar draethau fel Playa Bonita a Villa Tacul ac ambell unigolyn yn nofio yn y llynoedd (sydd â dŵr oer trywy gydol y flwyddyn oherwydd yr eira toddedig.) Mae'r diwydiant pysgota hefyd yn atyniad poblogaidd. Bariloche yw'r ddinas fwyaf yn Ardal y Llynoedd Mawrion, ac fe'i ddefnyddir gan nifer o dwristiaid fel man cychwyn ar gyfer tieithiau i nifer o lefydd eraill. Mae dringo yn y mynyddoedd hefyd yn weithgaredd poblogaidd. Mae'r ddinas yn enwog am ei siocledi hefyd.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Bariloche
* Tywydd ar gyfer Bariloche gan Yahoo! Archifwyd 2009-11-21 yn y Peiriant Wayback..

Oriel
-----

* Eglwys Gadeiriol Dinas San Carlos de BarilocheEglwys Gadeiriol Dinas San Carlos de Bariloche
* Club Andino BarilocheClub Andino Bariloche
* Gwesty Llao LlaoGwesty Llao Llao
* Cyrchfan sgïo Cerro CatedralCyrchfan sgïo Cerro Catedral
* Cerro CatedralCerro Catedral
* Canolfan ddinesigCanolfan ddinesig
Planhigyn blodeuol o deulu llygad y dydd a blodyn haul ydy **Safflwr gwlanog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Asteraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carthamus lanatus* a'r enw Saesneg yw *Downy safflower*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cochlys Gwlanog.

Daw'r gair "Asteraceae", sef yr enw ar y teulu hwn, o'r gair 'Aster', y genws mwyaf lluosog o'r teulu - ac sy'n tarddu o'r gair Groeg ἀστήρ, sef 'seren'.

Mae'r planhigyn blynyddol hwn yn frodorol o wledydd y Môr Canol, ond i'w gael bellach mewn mannau eraill, fel chwynyn ee Gogledd America a de Awstralia. with similar climates. Mae'n blanhigyn 'gwlanog' ac yn edrych fe pe tai ef wedi'i orchuddio gyda gwe pry cop. Mae ganddo fonyn gwyrdd golau sydd oddutu metr o hyd, gyda dail hir main pigog.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Parsons & Cuthbertson 1992. Noxious Weeds of Australia. Inkata, Melbourne

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Safflwr gwlanog***
Daniel Tanguy, gwerthwr nionod o Roscoff, Llydaw, gyda gweithwyr ffordd ger Pont Gwenyn y Meirch, Llanycil ger y Bala. Ionawr 1958; llun gan Geoff Charles
**Sioni Winwns** oedd y term a ddefnyddid yng Nghymru am y gwerthwyr wynwyn o Lydaw a fyddai'n dod drosodd i werthu o ddrws i ddrws. Erbyn hyn, maent bron wedi diflannu, ond ar un adeg roeddynt yn olygfa gyfarwydd iawn.

Deuai'r rhan fwyaf o'r ardal o gwmpas porthladd Rosko yng ngorllewin Llydaw. Tyfir llawer o wynwyn yn yr ardal hon, ac wedi'r cynhaeaf ym mis Gorffennaf byddent yn dod drosodd i Gymru, Lloegr a'r Alban, ac aros fel rheol tan fis Rhagfyr neu Ionawr. Ymddengys i'r fasnach ddechrau yn 1828. Cyrhaeddodd nifer y Sioni Winwns ei uchafbwynt yn y 1920au, ond lleihaodd y nifer yn dilyn y Dirwasgiad Mawr. Dysgodd cryn nifer o'r rhai oedd yn ymweld yn rheolaidd a Chymru siarad Cymraeg. Ceir amgueddfa Sioni Winwns yn Rosko.

Hanesion unigol
---------------

* Byd bach y Sionis

"Ym mis Mai 1990 yn ystod taith gerdded ar arfordir Llydaw, digwyddodd peth hollol anhygoel i mi ar y daith wrth agosáu at Morlaix. Mi gerddais i mewn i ‘Tabac’ mewn pentre’ bach o’r enw St.Michel-en-Greve, ac ar ôl gofyn am ddiod yn Ffrangeg dyma’r perchennog yn dechrau siarad fel trên yn yr iaith. Dyma roi stop arno a dweud taw o Pays de Galles roeddwn yn dod ohoni. Mewn tipyn dyma fe’n dweud bod yr hen ddyn oedd yn eistedd yn y cornel, Roget, wedi bod yng Nghymru yn gwerthu winwns. Dyma fi yn mynd draw, ac er taw dim ond bach iawn o Ffrangeg oedd gennyf, mi lwyddwyd y ddau ohonom ddeall ein gilydd trwy Llydaweg a Chymraeg gan ei fod wedi dysgu tipyn yn y blynyddoedd oedd yn dod draw rhwng 1961 a 1975. Ond y peth mwya anhygoel oedd ei fod wedi bod yn sefyll mewn stablau tu cefn i dafarn o’r enw'r ‘Coopers’ yn Betws, Rhydaman, ac yr oeddwn i wedi symud i fyw drws nesa’ i’r Coopers yn 1968 wrth weithio yn y Frigâd Dan. Rwy’n cofio gweld y dynion Sioni Winwns yno, roedd pedwar ohonynt yn ôl Roget. Ar ôl dod dros y sioc, dyma fe’n dechrau gofyn i mi am bobol oedd wedi galw arnynt yn yr ardal, ac yr oeddwn yn nabod llawer ohonynt. Cefais hanes yr holl ardal oedd y pedwar ohonynt yn mynd i werthu’r winwns. Erbyn hyn roedd y cwrw wedi dechrau llifo, a does dim llawer o gof gennyf am y pum milltir arall oedd gennyf i fynd cyn cyrraedd y gwersyll oeddwn yn sefyll yno, ac yn y bore oedd yn syndod fod y babell ar ei thraed o hyd!!!

Llyfryddiaeth
-------------

* Gwyn Griffiths *Sioni Winwns* Llyfrau Llafar Gwlad 53 (Gwasg Carreg Gwalch, 2002) ISBN 0863817769

Dolenni allanol
---------------

* Sioni Winwns yn clymu wynwyn ym Mhorthmadog yn 1958, o "Casglu'r Tlysau"[*dolen marw*]

1. ↑  Bryan Jones ym Mwletin 58 Llên Natur
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Sevenoaks**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Sevenoaks yng NghaintEtholaeth Sevenoaks yng Nghaint
* Caint yn LloegrCaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1892: Charles Mills (Ceidwadol)
* 1892–1918: Henry Forster (Ceidwadol)
* 1918–1923: Thomas Bennett (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: Ronald Williams (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Walter Styles (Ceidwadol)
* 1929–1935: Hilton Young (Ceidwadol)
* 1935–1950: Charles Ponsonby (Ceidwadol)
* 1950–1979: Syr John Rodgers (Ceidwadol)
* 1979–1997: Mark Wolfson (Ceidwadol)
* 1997–2019: Michael Fallon (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Laura Trott (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth