recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Actifydd ac ymgyrchydd dros hawliau dynol a hawliau menywod yw **Randa George Yacoub Siniora** (ganwyd tua 1961 yng Ngwladwriaeth Palesteina. Mae hi wedi cofnodi llawer o droseddau yn erbyn hawliau dynol yn y tiriogaethau Palesteinaidd dan feddiant Israel ers tri degawd, ac ar hyn o bryd mae'n gyfarwyddwr cyffredinol Canolfan y Merched ar gyfer Cymorth Cyfreithiol a Chwnsela (WCLAC) yn Jeriwsalem.

Addysg
------

Astudiodd Randa Siniora ym Mhrifysgol Essex yn Lloegr, gan ennill LLM mewn Cyfraith Hawliau Dynol Rhyngwladol, ac yna ym Mhrifysgol America yn Cairo, gan ennill gradd MA mewn Cymdeithaseg-Anthropoleg. Cyhoeddwyd ei thesis MA, astudiaeth o weithwyr tecstilau benywaidd yn y Lan Orllewinol, sy'n cynhyrchu nwyddau i gwmnïau Israel, yn ddiweddarach gan Brifysgol America.

Yma cymhwysodd Siniora theori dibyniaeth Arghiri Emmanuel a Samir Amin i sefyllfa Palestina. Er mwyn egluro'r lefelau cymharol isel o drefniadaeth wleidyddol a threfniadaeth llafur ymysg menywod, pwysleisiodd barhad cymdeithasol y strwythurau patriarchaidd a oedd yn rheoli menywod gartref ac yn y gwaith:

Rhwng 1987 a 1997 roedd Siniora yn Ymchwilydd Cyfreithiol ac yn Gydlynydd y Rhaglen Hawliau Menywod yn y sefydliad hawliau dynol Al-Haq. Amharwyd ar ei hymdrechion i adeiladu consensws ar yr angen am newidiadau cyfreithiol i amddiffyn menywod gan yr Intifada Cyntaf; dywedodd:

Rhwng 1997 a 2001 roedd Siniora yn Bennaeth Rhwydweithio ac Eiriolaeth yng Nghanolfan Cymorth Cyfreithiol a Chwnsela'r Merched. Rhwng 2001 a 2005 daeth yn Gyfarwyddwr Cyffredinol Al-Haq.

Rhwng mis Medi 2007 a mis Mehefin 2015 roedd Siniora'n Uwch Gyfarwyddwr Gweithredol y Comisiwn Annibynnol dros Hawliau Dynol (ICHR) ym Mhalestina. Yn 2015 daeth yn Gyfarwyddwr Cyffredinol Canolfan Cymorth Cyfreithiol a Chynghori i Fenywod.

Ym mis Hydref 2018 daeth Siniora yn ymgyrchydd benywaidd Palesteinaidd cyntaf i annerch Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig. Cododd fater y gyfradd uchel o drais domestig, a'r gyfradd gynyddol o hunanladdiad benywod yn y tiriogaethau dan feddiant. Cododd hefyd fater ehangach, sef gwaharddiad gwleidyddol menywod. Nododd:

Gweithiau
---------

* *Llafur Palestina mewn Economi Dibynnol: Gweithwyr Merched yn niwydiant Dillad y Lan Orllewinol*. Papurau Cairo mewn Gwyddor Gymdeithasol, Cyf. 12, Monograff 3. Cairo: Prifysgol America yng Ngwasg Cairo.
* 'Lobïo am Gyfraith Teulu Palestina: Profiad Senedd Model Palestina: Menywod a Deddfwriaeth'. Papur ar gyfer y Gynhadledd ar Gyfraith Teulu Islamaidd yn y Dwyrain Canol a Gogledd Affrica, Aman, 2000.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Rebecca Ratcliffe, Women in Palestine face violence and political exclusion, campaigner tells UN, *The Guardian*, 26 October 2018. Accessed 11 March 2020.
2. ↑  Maya Rosenfeld (2004). *Confronting the Occupation: Work, Education, and Political Activism of Palestinian Families in a Refugee Camp*. Stanford University Press. t. 10. ISBN 978-0-8047-4987-9.

Dolenni allanol
---------------

* Randa Siniora, Cyfarwyddwr Cyffredinol Al Haq. Fideo o sgwrs ym Mhrifysgol Duke

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 78635147
* LCCN: nr91027818
* GND: 1126656356

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Grisial-lys blewog** (enw gwyddonol: *Riccia crozalsii*; enw Saesneg: *ciliate crystalwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Marchantiales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Grisial-lys blewog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Nofel gan Daniel Owen yw ***Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel***. Fe'i cyhoeddwyd gyntaf yn 1885, ac yn ddiweddar mae wedi ei haddasu ar gyfer y teledu.

Cynllun
-------

Ysgrifennir y nofel hon yn y person cyntaf, yn croniclo hunangofiant Rhys ers ei ddyddiau cyntaf. Mae bywyd yn galed i Rhys, ac mae llu o brofedigaethau yn taro'i deulu a'i gymuned. Trwythir Rhys yn drwyadl mewn Methodistiaeth gan ei fam, a chyda chymorth ambell gyfaill fe ddaw yn weinidog Bethel.

Cymeriad hoffus arall yw Wil Bryan, ychydig yn hŷn na Rhys, a'i gyfaill pennaf. Lle mae Rhys yn ymdrechu i ymddwyn yn gywir, mae Wil yn llawn direidi, ond rhywsut fe welwn fod Wil, erbyn diwedd y llyfr, wedi llwyddo mewn bywyd.

Mae ochr dywyll i'r nofel, a dydy pechod a drygioni perthnasau eraill yn y cysgodion byth yn bell i ffwrdd. Mae iselder ysbryd a phruddglwyf yn treiddio drwy'r hanes.

Cymeriadau
----------

* Abel Huws, patrwm o flaenor traddodiadol, cadarn a di-lol.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Rhys Lewis* (Hughes a'i Fab, Wrecsam, 1885)
	+ Ailgyhoeddwyd gan Hughes a'i Fab yng 'Nghyfres Clasuron Hughes', Hydref 2002

Cyfeiriadau
-----------
Counting in binary
------------------

| Patrwmdegol | Rhifdeuaidd |
| --- | --- |
| 0 | 0 |
| 1 | 1 |
| 2 | 10 |
| 3 | 11 |
| 4 | 100 |
| 5 | 101 |
| 6 | 110 |
| 7 | 111 |
| 8 | 1000 |
| 9 | 1001 |
| 10 | 1010 |
| 11 | 1011 |
| 12 | 1100 |
| 13 | 1101 |
| 14 | 1110 |
| 15 | 1111 |

O fewn mathemateg ac electroneg digidol, **rhif deuaidd** (weithiau: 'rhif deuol') yw nifer a fynegir yn y system rhif bôn-2 neu'r **system rhifau deuaidd**, sy'n defnyddio dim ond dau symbolau 0 (sero) ac 1 (un).

Cyfeirir at bob digid fel bit. Oherwydd ei ddefnydd syml o fewn cylchedau electronig, digidol, mae'r system ddeuaidd yn cael ei defnyddio gan bron pob cyfrifiadur modern a dyfeisiau cyfrifiadurol.

Hanes
-----

Astudiwyd y system rhif ddeuaidd yn Ewrop yn yr 16g a'r 17g gan Thomas Harriot, Juan Caramuel y Lobkowitz a Gottfried Leibniz. Fodd bynnag, mae systemau sy'n gysylltiedig â rhifau deuaidd wedi ymddangos yn gynharach mewn sawl diwylliant gan gynnwys yr Aifft, Tsieina ac India. Ysbrydolwyd Leibniz yn benodol gan y *I Ching*.

Cynrychiolaeth
--------------

Pan ddefnyddir rhifolion Arabaidd (dull gweledydd y Gorllewin), mae rhifau deuaidd fel arfer yn cael eu sgwennu gan ddefnyddio'r symbolau **0** ac **1**.

Gall unrhyw rif gael ei gynrychioli, neu ei fynegi, gan gyfres o ddarnau (neu 'ddigidau deuaidd'), a all fod yn eu tro'n cael eu cynrychioli gan unrhyw fecanwaith sy'n gallu bod mewn dau gyflwr sy'n unigryw (*two mutually exclusive states*). Gellir dehongli unrhyw un o'r rhesi o symbolau canlynol fel gwerth rhifol deuaidd o 667:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 1 |
| | | ― | | | ― | ― | | | | | ― | | | | |
| ☒ | ☐ | ☒ | ☐ | ☐ | ☒ | ☒ | ☐ | ☒ | ☒ |
| y | n | y | n | n | y | y | n | y | y |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Robson, Eleanor; Stedall, Jacqueline, eds. (2009), "Myth No. 2: the Horus eye fractions", *The Oxford Handbook of the History of Mathematics*, Oxford University Press, p. 790, ISBN 9780199213122,
2. ↑  Chrisomalis, Stephen (2010), *Numerical Notation: A Comparative History*, Cambridge University Press, pp. 42–43, ISBN 9780521878180, .
3. ↑  Rudman, Peter Strom (2007), *How Mathematics Happened: The First 50,000 Years*, Prometheus Books, pp. 135–136, ISBN 9781615921768, .
Yr Awyrlu Brenhinol Grob G109B gleidr modur yn glanio yn RIAT 2008, Lloegr

Mae'r **Grob G109** (hefyd: G109A/G109B) yn awyren ysgafn a ddatblygwyd gan *Grob Aircraft AG* o Mindelheim Mattsies yn yr Almaen. Cafodd ei hedfan gyntaf ym 1980 a'r G109B yn dilyn ym 1984. Mae e'n gleidr-modur dwy sedd a all lansio ei hun gyda pheilot a myfyriwr yn eistedd ochr yn ochr.

Fe'i defnyddir gan y cyhoedd, ond defnyddir hi fel arfer yn y Sgwadronau Gleidio Gwirfoddol (Saesneg: *VGS*) gan yr Awyrlu Brenhinol i addysgu cadetiaid awyr i hedfan. Defnyddir y 634VGS yn MoD Sain Tathan a'r 636VGS o Faes Awyr Abertawe. Caiff ei alw weithiau'n "Vigilant T1".

Vigilant T1
-----------

Cyflwynwyd y Vigilant T1 ym 1991, oedd yn cymryd lle'r Slingsby Venture a chafodd ei defnyddio gan y Sgwadronau Gleidio Gwirfoddol ledled y Deyrnas Unedig i gyflwyno Cadetiaid i hedfan a'u dysgu sut i hedfan awyrennau. Mae'r Vigilant yn cael ei defnyddio gan yr Ysgol Hedfan Canolog yn RAF Syerston yn Swydd Nottingham sy'n dysgu hyffordwyr ac archwilwyr safonau ledled gwledydd Prydain.

Manyleb (Vigilant T1)
---------------------

Cockpit
* Maint: lled 17.4m (57.09), hyd 8.10 m (26.57 ft), uchder 1.7 m (5.58 ft), ardal aden 19.0m²
* Màs: Pwys uchafswm 908Kg, llwyth 245Kg, tanwydd 100l (72Kg)
* Modur: GROB 2500, 3400 CyF 95 HP, 12l/awr at 170 km/awr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) 634 VGS Sain Tathan Archifwyd 2008-11-19 yn y Peiriant Wayback.
2. ↑  (Saesneg) 636 VGS Abertawe Archifwyd 2011-09-03 yn y Peiriant Wayback.
3. ↑  (Saesneg)  Archifwyd 2017-07-03 yn y Peiriant Wayback.
Adeilad hanesyddol rhestredig gradd II yng nghanol Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Rhif 55, Stryt yr Hôb** (hen adeilad y National Westminster Bank).

Lleoliad
--------

Mae Rhif 55 yn sefyll ar ochr ddwyreiniol Stryt yr Hôb (Saesneg: *Hope Street*) yng nghalon fasnachol Wrecsam, ar gornel Stryt y Banc, rhwng dau adeilad eiconig arall, sef tafarndy'r Talbot a'r Arcêd Ganolog.

Hanes
-----

Codwyd yr adeilad yn 1876 i gynllun gan y pensaer John Gibson, ar gyfer y National Provincial Bank (roedd y safle wedi cael ei defnyddio gan y banc ers 1849).  Yn 1968, unodd y National Provincial Bank â Westminster Bank, gan greu'r National Westminster Bank.  Mae Rhif 55 Stryt yr Hôb yn cael ei ddefnyddio bellach gan fanc y Halifax.

Disgrifiad
----------

Mae'r National Westminster Bank yn adeilad dwy lawr yn yr arddull Eidalaidd. Mae gan yr adeilad ffasâd o feini nadd a mynedfa drawiadol gyda cholofnau Toscanaidd. 

* Stryt yr Hôb, ochr ddwyreiniol. Mae Rhif 55 yn sefyll ar gornel Stryt y Banc.Stryt yr Hôb, ochr ddwyreiniol. Mae Rhif 55 yn sefyll ar gornel Stryt y Banc.
* Rhif 55, Stryt yr HôbRhif 55, Stryt yr Hôb

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "National Westminster Bank, Rhosddu, Wrexham". *British Listed Buildings*. Cyrchwyd 16 Chwefror 2023.
2. ↑  "National Westminster Bank plc / NatWest Group Heritage Hub". *natwestgroup.com*. Cyrchwyd 16 Chwefror 2023.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Grisial-lys y pyllau** (enw gwyddonol: *Riccia rhenana*; enw Saesneg: *pond crystalwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Marchantiales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Grisial-lys y pyllau** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Iaith raglennu lefel uchel ddeongliedig sy'n cael ei defnyddio ar gyfer rhaglennu pwrpas cyffredinol yw **Python**. Cafodd ei chreu gan Guido van Rossum a'i rhyddhau gyntaf yn 1991. Mae gan Python athroniaeth dylunio sy'n pwysleisio darllenadwyedd cod, yn arbennig trwy ddefnydd o ofod gwyn arwyddocaol. Mae'n darparu dyfeisiau sy'n galluogi rhaglennu eglur ar raddfa fechan a mawr. Yng Ngorffennaf 2018, camodd Van Rossum i lawr fel arweinydd y gymuned iaith ar ôl 30 o flynyddoedd.

Mae gan Python system teip deinamig a rheolaeth cof awtomatig. Mae'n cefnogi patrymau rhaglennu niferus, gan gynnwys gwrthrych-gyfeiriadol, gorchmynnol, ffwythiannol a gweithdrefnol, ac mae ganddi lyfrgell safonau fawr a chynhwysfawr.

Mae dehonglwyr Python ar gael i nifer o systemau gweithredu. Mae CPython, gweithrediad cyfeirnodol Python, yn feddalwedd cod agored a chanddi fodel datblygu yn seiliedig ar gymuned, fel bron pob un o'r gweithrediadau Python eraill. Mae Python a CPython yn cael eu rheoli gan Sefydliad Meddalwedd Python.

Python yn Gymraeg
-----------------

Yn 2018 llwythwyd gwersi Cymraeg ar sut oedd rhaglenni drwy system Python. Paratowyd y gwersi fideo gan Geraint Palmer  o adran Fathemateg Brifysgol Caerdydd drwy nawdd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Guido van Rossum Stepping Down from Role as Python's Benevolent Dictator For Life | Linux Journal". *www.linuxjournal.com* (yn Saesneg).
2. ↑  "Python boss Guido van Rossum steps down after 30 years | TheINQUIRER".  (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-02-19. Cyrchwyd 2018-11-18. External link in `|website=` (help)
3. ↑  "History and License". Cyrchwyd 5 Rhagfyr 2016.
4. ↑
5. ↑

Darllen pellach
---------------

* Downey, Allen B. (May 2012). *Think Python: How to Think Like a Computer Scientist* (arg. Version 1.6.6). ISBN 978-0-521-72596-5.Check date values in: `|date=` (help)
* Hamilton, Naomi (5 August 2008). "The A-Z of Programming Languages: Python". *Computerworld*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 December 2008. Cyrchwyd 31 March 2010. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help)
* Lutz, Mark (2013). *Learning Python* (arg. 5th). O'Reilly Media. ISBN 978-0-596-15806-4.
* Pilgrim, Mark (2004). *Dive Into Python*. Apress. ISBN 978-1-59059-356-1. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-19. Cyrchwyd 2018-11-18.
* Pilgrim, Mark (2009). *Dive Into Python 3*. Apress. ISBN 978-1-4302-2415-0.
* Summerfield, Mark (2009). *Programming in Python 3* (arg. 2nd). Addison-Wesley Professional. ISBN 978-0-321-68056-3.

Dolenni allanol
---------------

* Fideos Gosod Python yn Gymraeg
Cyfansoddwr a pherfformiwr cerddoriaeth pop Cymraeg yw **Rhys Gwynfor**. Enillodd Cân i Gymru 2013 gyda'i gân "Mynd i Gorwen hefo Alys". Ers hynny, mae wedi rhyddhau sawl cân boblogaidd gan gynnwys "Bydd Wych". Mae'n hannu o ardal Corwen a mynychodd Ysgol y Berwyn, y Bala.

Gyrfa Gerddorol
---------------

Rhys oedd canwr Jessop a’r Sgweiri – enillwyr Cân i Gymru 2013 gyda "Mynd i Gorwen Hefo Alys". Roedd aelodau eraill y grŵp yn cynnwys Osian o’r Candelas a Branwen o Cowbois Rhos Botwnnog. Ers hynny, bu Rhys yn canolbwyntio ar ei gerddoriaeth ei hun.

Arwr cerddorol Rhys ydy Freddie Mercury a Queen, ac mae Rhys yn dweud bod dylanwad Freddie yn gryf ar ei gerddoriaeth a’i berfformiadau. Recordiodd Iwan Huws o Cowbois Rhos Botwnnog ac yntau fersiwn o "It’s a Hard Life" gan Queen.

### Cân yr Wythnos Radio Cymru

Dewiswyd ei gân, "Cwmni Gwell" ar gyfer slot 'Cân yr Wythnos' ar Radio Cymru. Recordiwyd y gân fel rhan o sesiwn i raglen Lisa Gwilym ar C2. Cynhyrchydd 'Cwmni Gwell' a 'Rhwng Dau Fyd' gan Robin Llwyd Jones o’r grŵp, Y Bandana, gydag Ifan Jones aelod o’r Candelas yn gyfrifol am y gân arall, "Nofio". Mae tair cân y sesiwn ar wefan C2. .

### Labeli Recordio

Recordiodd rhai caneuon fel rhan o 'Sesiynau Stiwdio Sain'. Aeth cryn dipyn o amser heibio cyn iddo wneud dim arall yn gerddorol nes iddo recordio caneuon gyda Recordiau Côsh.

Caneuon
-------

Ymhlith caneuon mwyaf adnabyddus Rhys mae "Bydd Wych" a dyma'i gân fwyaf boblogaidd o ran gwrandawiadau, ac erbyn Medi 2021, roedd y gân wedi derbyn dros 60,000 ffrydiad ar Spotify a thros 50,000 gwyliad ar Youtube erbyn Medi 2021. Cân "Canolfan Arddio" oedd yr ail gân fwyaf boblogaidd ganddo o ran ffrydio gyda dros 30,000 ffrydiad erbyn Medi 2021. Bu i Rhys hefyd recordio fersiwn o "Bydd Wych" gyda Lisa Angharad o'r triawd, Sorela ar gyfer cyfres Dechrau Canu Dechrau Canmol ar S4C. Ym mis Rhagfyr 2020 rhyddhaodd gân Nadoligaidd, "Mae 'ne rhywbeth am y 'Dolig" gydag Osian Huw Williams (Osian Candelas).

### Bydd Wych gan y Ffermwyr Ifainc

Yn 2020 recordiodd aelodaeu Mudiad Ffermwyr Ifanc ei fersiwn hwy o 'Bydd Wych' fel rhan o ddathliadau Dydd Miwsig Cymru a hefyd i godi ymwybyddiaeth o anhwylderau iechyd meddwl. Arianwyd y prosiect gan Ddydd Miwsig Cymru (Llywodraeth Cymru) a chyfarwyddwyd y gân gan Lisa Angharad (cariad Rhys) a recordio yn Stiwdio Drwm, Llanllyfni. Rhyddhawyd y gân gan Recordiau Côsh a bu i'r gân yn 'Trac yr Wythnos' ar Radio Cymru a'i chwarae am y tro cyntaf yno. 

### Dwylo Dros y Môr

Ar ddiwedd 2020 rhyddhawyd fersiwn newydd o'r gân "Dwylo Dros y Môr", cân a ryddhawyd yn wreiddiol yn 1985 i godi arian i ddioddefwyr newin Ethiopia y flwyddyn honno. Roedd yr elw yn 2020 yn mynd tuag at Sefydliad Cymunedol Cymru. Fel y fersiwn wreiddiol o'r gân, oedd yn cynnwys cantorion adnabyddus yr 1980au, roedd fersiwn 2020 yn cynnwys enwogion Sîn Roc Gymraeg y cyfnod megis: Elin Fflur, Alys Williams, Ifan Pritchard (Gwilym), Heledd Watkins (HMS Morris), Sorela, Adwaith, Casi Wyn, Glain Rhys, Gwilym Bowen Rhys, Kizzy Crawford, Ffion Emyr.

Dolenni
-------

* Rhys Gwynfor ar Facebook
* @RhysGwynfor ar Instagram

Cyferiadau
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
Mae'r cyson mathemategol **π** yn rhif anghymarebol sy'n gysonyn cyffredin mewn bywyd bob dydd.
Mae'r rhif √2 yn anghymarebol.
Mewn mathemateg, mae'r **rhifau anghymarebol** (*Irrational number*) yn cynnwys yr holl rifau real nad ydynt yn rifau cymarebol. Rhif anghymarebol, felly, yw gwrthwyneb rhif cymarebol. Rhif cymarebol yw'r rhifau a grëwyd o gymarebau (neu ffracsiynau) o gyfanrifau (*integers*). Pan fo'r gymhareb o hyd segment dwy linell yn **rhif anghymarebol**, disgrifir segmentau'r linell fel rhywbeth anghymesur, gan olygu nad oes dim yn gyffredin rhyngddynt o ran 'mesur'; nid oes hyd ("y mesur") y gellid ei ddefnyddio i fynegi hyd y ddau segment a roddwyd fel lluosrifau cyfanrif (*integer multiples*) ohono'i hun.

Ymhlith y rhifau anghymarebol mae:

* cymhareb π o gylchedd cylch at ei diamedr,
* rhif Euler,
* y gymhareb aur *φ*
* ail isradd 2
* pob ail isradd o rifau naturiol, ar wahân i sgwariau perffaith.

Gellir dangos nad yw rhifau anghymarebol, pan fynegir eu bod mewn system rifol e.e. fel rhif degol, neu fathau naturiol eraill, yn dod i ben, nac yn ailadrodd, hy, ddim yn cynnwys dilyniant o ddigidau. Er enghraifft, mae cynrychiolaeth degol y rhif π yn dechrau gyda 3.14159, ond ni all unrhyw nifer meidraidd o ddigidiau gynrychioli π yn union, ac nid yw'n ailadrodd.

O ganlyniad i brawf Cantor na ellir cyfrif y rhifau real a bod modd cyfri y rhifau cymarebol, mae'n dilyn bod bron pob un o'r niferoedd real yn anghymarebol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The 15 Most Famous Transcendental Numbers. by Clifford A. Pickover. URL retrieved 24 Hydref 2007.
2. ↑  ; URL retrieved 24 Hydref 2007.
3. ↑  Weisstein, Eric W. "Irrational Number". *MathWorld*. URL retrieved 26 Hydref 2007.
4. ↑  Cantor, Georg (1955) [1915]. Philip Jourdain (gol.). *Contributions to the Founding of the Theory of Transfinite Numbers*. New York: Dover. ISBN 978-0-486-60045-1.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pêr-chwibanwr tywodfaen** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pêr-chwibanwyr tywodfaen) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Colluricincla woodwardi***; yr enw Saesneg arno yw *Sandstone shrike-thrush*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. woodwardi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pêr-chwibanwr tywodfaen yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pêr-chwibanwr tywodfaen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cyndad i'r beirdd Rhys Brydydd a Lewys Morgannwg oedd **Rhys Goch ap Rhicert** (bl. 12g, efallai). Ni chyfeirir ato mewn unrhyw ffynhonnell ddibynadwy heblaw'r achresi, ond daeth yn ffigwr adnabyddus yn y 19g oherwydd y lle a roddwyd iddo yn hanes llenyddiaeth Morgannwg gan Iolo Morganwg, a luniodd nifer o gerddi a'u priodoli iddo hefyd.

Gwybodaeth hanesyddol
---------------------

Gŵr o Forgannwg oedd Rhys Goch. Er ei fod yn gyndad i ddau o feirdd mawr Morgannwg yn yr Oesoedd Canol Diweddar, sef Rhys Brydydd a Lewys Morgannwg (enw go iawn: Lewys ap Rhicert), ni wyddys os oedd yn fardd ei hun neu ddim. Yn yr achres a gofnodwyd gan Gruffudd Hiraethog yn yr 16g, roedd yn wŷr i Einion ap Collwyn, gŵr sydd â lle amlwg yn hanes cynnar Morgannwg. Yn ôl Iolo Morganwg, roedd yn byw yn ardal Tir Iarll ac mae'n ddigon posibl fod y traddodiad hwnnw'n ddilys.

Iolo Morganwg
-------------

Am fod y ddau fardd enwog yn ddisgynyddion i Rys, ceisiodd Iolo Morganwg brofi mai ef oedd sefydlwr ysgol o feirdd ym Morgannwg a ganai yn null y trwbadwriaid, a hynny yn y 12g pan reolwyd y rhanbarth gan y Normaniaid. Aeth ymhellach a lluniodd gorff o ganu serch a briodolwyd ganddo i Rys. Gwyddys erbyn heddiw mai ffugiadau yw'r cerddi hyn, tua 15 ohonynt o ben a phastwn Iolo ei hun a'r lleill yn "addasiadau" o gerddi canoloesol a gafodd yn y llawysgrifau, a'u bod yn rhan o'r corff mawr o ffugiadau llenyddol a thraddodiadau a ddyfeiswyd gan Iolo er mwyn dyrchafu lle Morgannwg yn hanes a llenyddiaeth Cymru.

Er hynny, mae'r ffugiadau hyn yn cynnwys rhai o gerddi gorau Iolo, sy'n cael ei ystyried gan feirniaid diweddar yn fardd rhamantaidd o bwys. Am y cerddi a dadogir ar Rys Goch, dywed P. J. Donovan,

Pe bai'r cerddi hyfryd hyn yn perthyn i feirdd Morgannwg, byddai traddodiad o ganu rhydd godidog iawn yn perthyn i'r sir honno.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Caerdydd, 1948), tud. 5, 22 *et seq.*.
2. ↑  P. J. Donovan (gol.), *Cerddi Rhydd Iolo Morganwg* (Caerdydd, 1980), tud. 162.
3. ↑  *Traddodiad Llenyddol Morgannwg*, tud. 40, 110-12.
4. ↑  *Cerddi Rhydd Iolo Morganwg*, rhagymadrodd, tud. xi.

Llyfryddiaeth
-------------

* G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Caerdydd, 1948). Cefndir ffugiadau Iolo.
* P. J. Donovan (gol.), *Cerddi Rhydd Iolo Morganwg* (Caerdydd, 1980). Detholiad sy'n cynnwys nifer o gerddi a briodolwyd i Rys Goch gan Iolo.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Roedd **Rhys Jones** (1713 – 14 Chwefror 1801) yn fardd a hynafiaethydd o Lanfachreth, ger Dolgellau. Cyhoeddodd un o gyfrolau mwyaf dylanwadol y 18g sef Gorchestion Beirdd Cymru ym 1773.

Roedd hefyd yn un o sefydlwyr a mynychwyr Cymdeithas y Lloerigyddion a gyfarfyddai yn nhafarn Drws y Nant, a leolid rhwng Rhydymain a Llanuwchllyn, bob nos Iau cyn y lleuad llawn. Mae'n debygol bod y gymdeithas wedi ei sefydlu o dan ddylanwad cymdeithasau yn Lloegr megis yr Lunar Society (a elwid hefyd y Lunatick Society), lle roedd dynion (fel arfer) dylanwadol yn cwrdd i drafod syniadau, ond hefyd yr Hellfire Club lle roedd hedonistiaeth yn arferol.

Geiriau cytgan arwyddgan agoriadol y Gymdeithas Loerig, a gyfansoddwyd gan Rhys Jones, yw: "Fal pysg traflyngcwn, Fal Bleiddiaid bloeddiwn, Ag yfwn yn ddi gwrs, At iechyd Hymen A Syr Sion Heidden, Tra dalio llen y pen a'r pwrs."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Erthygl gan Bethan Gwanas ar Rhys Jones
2. ↑  Rhys Jones yn y Bywgraffiadur Cymreig

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 76183619
* LCCN: nr92041225
* ISNI: 0000 0000 5013 1050
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
A symbol of the set of **real numbers** (ℝ)
Mewn mathemateg, mae **rhif real** yn werth di-dor (neu ddiddiwedd) o faint, a all gynrychioli pellter ar hyd llinell. Cyflwynwyd yr ansoddair 'real' yn y cyd-destun hwn yn y 17g gan René Descartes, a oedd yn gwahaniaethu rhwng gwreiddiau real a dychmygol polynomials. Mae'r rhifau real yn cynnwys yr holl rifau rhesymegol, megis y cyfanrif -5 a'r ffracsiwn 4/3, a'r holl rifau afresymol, megis √2 (1.41421356 ... ail isradd 2, rhif algebraidd afresymol). Mae'r rhifau afresymol yn cynnwys y rhifau trosgynnol, fel π (3.14159265 ...). Yn ogystal â mesur pellter, gellir defnyddio rhifau real i fesur meintiau megis amser, màs, egni, cyflymder, a llawer mwy.

Gellir ystyried y rhifau real fel pwyntiau ar linell diddiwedd hir o'r enw llinell rif neu linell real, lle mae'r pwyntiau sy'n cyfateb i gyfanrif yr un pellter oddi wrth ei gilydd. Gellir penderfynu ar unrhyw rif real drwy gynrychiolaeth degol, diddiwedd, fel 8.632, lle caiff pob digid olynol ei fesur mewn unedau un degfed maint yr un blaenorol. Gellir ystyried y llinell real fel rhan o'r haen gymhleth, ac mae rhifau cymhlyg yn cynnwys rhifau real.

Gellir ystyried rhifau real yn bwyntiau ar linell ddiddiwedd.
Nid yw'r disgrifiadau hyn o'r rhifau real yn ddigon, o ran safonau modern mathemateg bur. Roedd darganfod diffiniad addas o'r holl rifau gwirioneddol (neu real) - oedd un o ddatblygiadau pwysicaf mathemateg yn y 19g. Y diffiniad gwirebol (*axiomatic*) safonol cyfredol yw bod rhifau real yn ffurfio maes gorchymyn unigryw Dedekind (**R** ; + ; · ; <), hyd at yr isomorff, tra bod diffiniadau poblogaidd o rifau real yn eu hystyried fel dosbarthiadau cywerthedd o ddilyniannau Cauchy, toriadau Dedekind, neu gynrychioliadau degol diddiwedd. Mae'r holl ddiffiniadau hyn yn bodloni'r diffiniad gwirebol ac felly'n gyfwerth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; adalwyd 19 Awst 2018.
Mae **Rhyllech Uchaf** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Tachwedd 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 12.91 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Enghraifft o radwedd: Adobe Acrobat Reader
Mae **rhadwedd** (Saesneg: *freeware*) yn feddalwedd, sy'n cael ei dosbarthu heb unrhyw gost ariannol i'r defnyddiwr terfynol e.e. Skype ac Adobe Acrobat Reader.

Nid oes set o hawliau cyffredinol, trwydded na EULA (*end-user license agreement*) a gytunwyd arnynt sy'n diffinio rhadwedd, felly mae pob cyhoeddwr yn diffinio ei reolau ei hun ar gyfer y rhadwedd y mae'n ei gynnig. Mae rhai cyhoeddwyr yn caniatáu addasu ac ailddosbarthu'r feddalwedd gan drydydd parti, heb ganiatâd yr awdur, ond mae eraill yn gwahardd hyn.

Yn wahanol i feddalwedd ffynhonnell-agored, rhydd, sydd hefyd yn gallu cael ei dosbarthu am ddim, fel arfer ni fydd y cod ffynhonnell ar gyfer rhadwedd ar gael. Mae'n bosibl y bydd rhadwedd yn fanteisiol i'r cwmni neu'r person a'i creodd drwy annog gwerthiant fersiwn gwell, fel yn y modelau busnes a elwir yn*freemium* a rhanwedd (*shareware*).

Yn y byd cyhoeddi traddodiadol, efallai mai'r hyn sy'n cyfateb orau i radwedd yw taflen a rennir yng nghanol y dref i ddenu cwsmer i siop datŵ: mae'r ffurflen bapur ei hun am ddim, ond nid yw'r hawl gennych i'w gopio na chyfrinach gwneuthuriad y papur na'r inc.

Hanes
-----

Ymddangosodd y cysyniad yma'n gyntaf yn y 1980au cynnar; cofnodir y gair Saesneg yn 1892 gan Andrew Fluegelman wrth iddo fynd ati i geisio marchnata rhaglen o'r enw PC-Talk. gan Andrew Fluegelman. Ar y cychwyn, cyn dyfodiad y we, rhennid y feddalwedd ar ddisg hyblyg 5 1/4 modf ac yna 3.5 modf a oedd yn cael eu rhannu am ddim gyda chylchgronnau cyfrifiadurol, i hybu gwerthiant. Yn wahanol i'r byd cyhoeddi lle rhoed gwaharddiad ar atgynhyrchu, roedd gwneuthurwr y rhaglen yn annog pobl i gopio'r gwaith a'i rannu ymhellach. Yn y 1990au, gyda dyfodiad y modem a'r BBS (*bulletin board systems*), gellid lawrlwytho rhaglenni a gemau syml fel Apogee Software (a adnabyddid hefyd fel 3D Realms), Epic MegaGames (enw cyfoes: Epic Games), Ambrosia Software ac id Software.

Mathau
------

Defnyddir y termau canlynol yn yr iaith y cawsant eu bathu'n gyntaf:

* *Adware*
* *Demoware*
* *Crippleware*
* *Trialware*
* *Donationware*
* *Nagware*
* *Freemium*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Freeware Definition". *The Linux Information Project*. 2006-10-22. Cyrchwyd 2009-06-12.
2. ↑  Magid, Lawrence J. (Awst 1982). "PC-Talk". *PC Magazine*. t. 143. Cyrchwyd 21 Hydref 2013.
3. ↑  "Shareware: An Alternative to the High Cost of Software", *Damon Camille*, *1987*
4. ↑  Fisher.hu Archifwyd 2006-06-14 yn y Peiriant Wayback.
5. ↑  The Price of Quality Software by Tom Smith
Albwm cyntaf Rhys yn 2001
Tenor o Ruthun, Sir Ddinbych sy'n enedigol o ardal Porthmadog yw **Rhys Meirion** Jones. Cyn troi'n ganwr proffesiynol bu'n brifathro yn Ysgol Pentrecelyn, ger Rhuthun. Yn ôl *Y Times*, "Rhys has an engaging, clear tone singing the words, and brought a sweet vulnerability to the role." Astudiodd yn gyntaf yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin ac yna'n ddiweddarach yn Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall.

Gyrfa
-----

Bu'n unawdydd gyda Rhaglen Cantorion Ifanc Jerwood, Opera Cenedlaethol Lloegr a Chwmni Opera Cymru; ymhlith ei ganeuon mwyaf poblogaidd y mae 'Pedair Oed' a 'Llefarodd yr Haul' (gan Robat Arwyn a Robin Llwyd ab Owain).

Ymhlith ei uchafbwyntiau mewn cyngerddau, mae: cyngerdd gala yn Neuadd Frenhinol Albert gyda Bryn Terfel, ei berfformiad cyntaf yng nghyngherddau Proms y BBC, a hynny ar y noson agoriadol (a ddarlledwyd ar BBC 2), recordiad byw gan y BBC o Symffoni rhif 9 Beethoven dan arweiniad Richard Hickox, Cyngerdd Dathlu *Desert Island Disks* yn y *Royal Festival Hall Llundain* a *Requiem Verdi* yn Neuadd Frenhinol Albert.

Canodd gyda Bryn Terfel ar yr albwm *Benedictus* - a gafodd ei gynnig am Wobr "Classical Brit" yn 2006.

Rhannau
-------

Mae ei rolau'n cynnwys Rodolfo yn *La Boheme*, Pinkerton yn *Madama Butterfly*, Alfredo yn *La Traviata*, Nemorino yn *L’Elisir d’Amore*, Nadir yn *Y Pysgotwyr Perlau*, Marcello yn La Boheme gan Leoncavallo, y Dug yn *Rigoletto*, Tebaldo yn *Capuletti e Montecchi*, Tamino yn *Y Ffliwt Hud*, y rôl deitl yn *Ernani*, Morwr yn *Tristan und Isolde*, Rinuccio yn *Gianni Schicchi*, Canwr Eidalaidd yn *Der Rosenkavalier*, Froh yn *Das Rheingold*, Zinovy yn *Lady Macbeth of Mtzensk* a nifer eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan rhysmeirion.co.uk[*dolen marw*] adalwyd 9 medi 2013.
2. ↑  Gwefan ei Asiant "Harlequin Agency Limited", Caerdydd.
3. ↑  Gwefan Rhys Meirion.com; adalwyd 9 Media 2013

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Rhys Meirion
Ideoleg a damcaniaeth o economi wleidyddol a gysylltir yn enwedig ag ysgrifeniadau Adam Smith a'r economegwyr clasurol yn y 19g yw **rhyddfrydiaeth economaidd**. O ran polisi mewnwladol, tybiwyd y dylai'r llywodraeth gymryd agwedd *laissez-faire* at yr economi, a goblygiad y ddamcaniaeth hon o lywodraeth leiaf bosibl oedd i'r wladwriaeth ganolbwyntio ar amddiffyn y wlad rhag bygythiadau allanol. Ar y lefel ryngwladol, cefnogir masnach rydd a rhyngddibyniaeth gymhleth gan ryddfrydwyr economaidd. Credant byddai cyfundrefn fyd-eang o'r fath yn diddymu achosion economaidd rhyfel ac yn hybu heddwch yn ogystal â ffyniant economaidd.

Yn niwedd y 19g, cafodd tybiaethau'r rhyddfrydwyr economaidd eu drysu gan bolisïau masnach achlesol Unol Daleithiau America a'r Almaen Imperialaidd. Roedd y fath ddiffyndollaeth yn hollol groes i egwyddorion yr economegwyr clasurol, a noda hanes economaidd modern gan bolisïau a phenderfyniadau gweithredyddion yn herio'r uniongrededd ryddfrydol. Trodd yr economegwyr rhyddfrydol at ffurfio fframweithiau ar sail cydweithio rhyngwladol i geisio sefydlu masnach rydd. Enillwyd y drefn ho yn sgil diwedd yr Ail Ryfel Byd a chytundebau Bretton Woods (1944–45) ac yn ddiweddarach y Cytundeb Cyffredinol ar Dariffau a Masnach (GATT; 1947).

Yn ôl J. A. Hobson, roedd rhyddfrydiaeth ar drywydd imperialaeth. Yn ôl Leonard Hobhouse, roedd modd addasu delfryd rhyddid, un o brif egwyddorion y traddodiad rhyddfrydol, at nod y sosialwyr o gydraddoldeb. Cyfunwyd y ddwy agwedd hon yn hanner cyntaf yr 20g gan Keynesiaeth, yr anuniongrededd ryddfrydol newydd. Dadleuasant y byddai'n rhaid i'r wladwriaeth ymyrryd yn rheolaidd ym mywyd economaidd y wlad er mwyn cwtogi ar anghydraddoldebau yn y gymdeithas. Yn ôl John Maynard Keynes a'i ddisgyblion, nid yw grymoedd y farchnad yn gwarantu "ailosodiadau" ac felly mae'n rhaid i'r llywodraeth "gywiro" y farchnad. Ar y lefel ryngwladol, parhaodd y rhyddfrydwyr anuniongred i ddadlau dros ragor o gydweithio rhwng gwledydd, a hynny er mwyn lleihau anghydraddoldebau yn ogystal ag ehangu ar ryddid economaidd.

Yn sgil twf y Trydydd Byd yn ystod y Rhyfel Oer, rhoddwyd cyfle i'r rhyddfrydwyr cymhwyso'u syniadau cyfadferol at y maes hwn. Nodweddir yr agweddau hyn gan Adroddiadau Brandt (1980, 1983). Yn ôl y fydolwg hon, dylai llywodraethau'r byd datblygedig fod yn barod i gynorthwyo'r gwledydd lleiaf economaidd ddatblygedig, hyd yn oed os oes angen tarfu ar dueddiadau'r drefn ryddfrydol i wneud hynny. Mae cynlluniau a rhaglenni'r Drefn Economaidd Ryngwladol Newydd (NIEO) a'r gorchmynion a wnaed dan nawdd Cynhadledd Masnach a Datblygiad y Cenhedloedd Unedig (UNCTAD) fel rheol yn gytûn ag argymelliadau'r rhyddfrydwyr cyfadferol. Mae rhai o syniadau'r rheiny, er enghraifft sefydlogi prisoedd cynwyddau er mwyn sicrhau parhad incwm mewn gwledydd llai economaidd ddatblygedig, yn hollol groes i athrawiaeth economeg glasurol.

Gweler hefyd
------------

* Consensws Washington
* Rhyddfrydoli economaidd
Rhaeadr ar Afon Llugwy yw'r **Rhaeadr Ewynnol** (neu'n wreiddiol: **Rhaeadr y Wennol**), a leolir tua dwy filltir i'r gorllewin o Fetws-y-Coed, ger y briffordd A5 rhwng Betws a Chapel Curig yn Sir Conwy, gogledd Cymru. Mae'n un o atyniadau twristaidd pennaf yr ardal. Fe'i hadnabyddir yn Saesneg wrth yr enw "***Swallow Falls***".

Tarddiad yr enw
---------------

Cofnodir yr enw fel "Rhaeadr y Wennol" (neu sillafad tebyg) gan sawl awdur o'r 18g ymlaen. Dyna a geir gan Thomas Pennant yn ei gyfrol *Tours in Wales* (1778-1781). Yn ei gyfrol *A Description of Caernarvonshire* (llawysgrif 1809-1811) cofnoda'r hynafiaethydd Edmund Hyde Hall yr enw dan y ffurf "Rhaiadr y Waenol" gan ychwanegu'r cyfieithiad "*the Swallow's Fall*", ond arosodd ei waith mewn llawysgrif yn unig tan 1952. Yn 1821 yn y gyfrol *The Tourist's Guide through the County of Caernarvon*, cyfeiria'r hynafiaethydd Peter Bailey Williams ati fel "Rhaeadr y wennol" heb ddefnyddio cyfieithiad Saesneg o'r enw.

Mae'r Athro Hywel Wyn Owen yn cynnig esboniad o darddiad yr enw yn eitemau'r rhaglen "*Beth sy' mewn enw*" ar Radio Cymru. Noda fod yr enw Cymraeg yn cael ei gofnodi fel "Rhaiadr y Wennol" yn gyson tan yr 20g.. Felly mae "*Swallow Falls*" yn gyfieithiad cywir sy'n codi wrth i'r ardal ddod yn fwy poblogaidd gyda ymwelwyr ar wyliau. Mae'r Athro yn cynnig fod llif y dŵr dros gerrig y rhaeadr yn ymdebygu i gynffon gwennol. Mae'r enw Saesneg yn ymddangos yn 1860 ac awgrymodd Hywel Wyn Lloyd "efallai fod yr enw Cymraeg wedi ei anghofio nes iddo gael ei gyfieithu yn ôl".

Mewn nodyn yn y cyfieithiad Cymraeg o *Tours in Wales* Thomas Pennant a gyhoeddwyd yn 1853, mae'r ysgolhaig Celtaidd Syr John Rhŷs yn nodi bod mwy nag un ystyr i'r gair 'gwennol'. Yn ogystal â'r aderyn ei hun gall 'gwennol' olygu "y plu onglog yn ei gynffon" a hefyd "y darn cul a dorrir allan o glust y ddafad" fel nod dafad (nod clust) "a elwir *gwennol* gan y bugeiliaid". Mae'n cynnig mai ymraniad y rhaeadr yn ddwy brif ffrwd sy'n esbonio'r enw Cymraeg gwreiddol felly, naill ai am ei bod yn edrych fel cynffon gwennol neu am ei bod yn debyg i doriad mewn clust dafad.

Chwedl
------

Ar ôl marwolaeth Syr John Wynn, tyfodd chwedl werin leol sy'n adrodd fod ei ysbryd aflonydd wedi ei gaethiwo dan Rhaeadr Ewynnol, iddo gael ei olchi a'i buro oddi wrth ei weithredoedd drwg! Ond cofier iddo sefydlu ysbyty i'r tlodion yn Llanrwst ac ariannu ysgol yno.

Oriel
-----

* Y prif raeadrY prif raeadr
* Y prif raeadrY prif raeadr
* Yn y cyfnosYn y cyfnos

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Thomas Pennant, *Teithiau yn Nghymru* (Caernarfon, 1883).
2. ↑  Edmund Hyde Hall, *A Description of Caernarvonshire (1809-1811)*. (Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon, Caernarfon, 1952).
3. ↑  Peter Bailey Williams, *The Tourist's Guide through the County of Caernarvon* (Caernarvon, 1821).
4. ↑   Beth sy' mewn enw, BBC Radio Cymru
5. ↑   Cronfa Ddata Enwau Lleoedd - Archif Melville Richards
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhesog y llaethlys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhesogion y llaethlys**; yr enw Saesneg yw *Small Purple-barred*, a'r enw gwyddonol yw *Phytometra viridaria*.

O'r ochr
O'r top
19–20 mm ydy lled yr adenydd agored ac fe welir y gwyfyn hwn ar ei adain rhwng Ebrill ac Awst. 
Ymhlith prif fwydydd y rhesog mae *Polygala serpyllifolia* a *Pedicularis sylvatica*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhesog y llaethlys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Safleoedd yng "Ngwent"
Safle natur sy'n dod dan lefel isaf cadwraeth yng ngwledydd Prydain yw Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (neu SoDdGA; *SSSI* yn Saesneg) a chânt eu dosbarthu i Ardaloedd Ymchwil. Mae pob SoDdGA yn dynodi safle sydd â bywyd gwyllt bregys (planhigion, anifeiliaid prin), daeareg neu forffoleg arbennig neu gyfuniad o'r ddau hyn: natur gwyllt a nodweddion daearegol. Yn 2006 roedd 1,019 SoDdGA yng Nghymru: cyfanswm o 257,251 hectar (12.1% o holl arwynebedd Cymru).

Datblygwyd y dull hwn o glystyru SoDdGAau rhwng 1975 a 1970, yn wreiddiol gan y *Nature Conservancy Council (NCC)*, gan gadw at ffiniau Deddf Llywodraeth Leol 1972. Cadwyd at ffiniau siroedd Lloegr ond yng Nghymru cymhlethwyd y sefyllfa drwy ychwanegu cynghorau dosbarth at rai siroedd a rhannu eraill. Unwyd Canol a De Morgannwg, holltwyd Gwynedd a Phowys ac unwyd Llanelli gyda Gorllewin Morgannwg.

Ers 1972 cafwyd llawer o ailenwi, uno a rhannu siroedd, cynghorau dosbarth a chymuned. Er mwyn symlhau'r ardaloedd hyn, ailddiffiniwyd hwy gan Gyngor Cefn Gwlad Cymru dan Ddeddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994 yn Ebrill 1996.

Mae'r "Safle Ymchwil" a elwir yn '*Gwent* yn cynnwys safleoedd yn y siroedd canlynol: Blaenau Gwent, Caerffili, Sir Fynwy, Torfaen a Chasnewydd:

* Aber yr Hafren
* Argae Llandegfedd
* Caeau Cwm Llanwenarth
* Caeau Fferm
* Cefn Onn
* Cefn y Brithdir
* Chwarel Cilwrgi
* Chwarel Llanbradach
* Chwarel Llanofer
* Chwarel y Golden Hill
* Coed Caer Llan
* Coed Croes Robert
* Coed Cwm Merddog
* Coed Gaer House
* Coed Hael Isaf
* Coed Livox
* Coed Nant Penarth
* Coed Park House
* Coed Plas Machen
* Coed y Gaer, Llangofen
* Coed-y-darren
* Coetir Dyffryn Coombe
* Coetir Pen-hŵ
* Coetir Sugar Loaf
* Coetir y Graig
* Cors Cleddon
* Cors Fagwyr
* Cors Nelson
* Corsdiroedd Nedern, Cil-y-coed
* Dinham Meadows
* Dolydd Nex Isaf
* Dyffryn Afon Gwy
* Eglwys Llangofan
* Fferm Pentwyn, Penallt
* Foxwood
* Gwaun Gledyr
* Gweiriau Penllwyn
* Gwellt-diroedd Aberbargoed
* Llawr Isaf Penrhos
* Marian Llanfihangel
* Melin y Cwm, Mardy
* Parc Seymour Woods
* Priory Wood
* Pwll Penpergwm
* Pyllau Clai Wern Ddu
* Safle Ystlymod Dyffryn Gwy
* Siambr Ddu
* Stablau Newton Court
* Strawberry Cottage Wood

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Joint Nature Conservation Committee (1998 revision); *Guidelines for the Selection of Biological SSSIs*, section 4.11, p. 17. ISBN 1873701721.
2. ↑  *Joint Nature Conservation Committee (1998 revision)*; *Guidelines for the Selection of Biological SSSIs*, rhan 4.5, tud. 14–15. ISBN 1873701721.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhesog palmwydd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhesogion palmwydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Dulus dominicus***; yr enw Saesneg arno yw *Palm chat*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhesogion y palmwydd (Lladin: *Dulidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *D. dominicus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhesog palmwydd yn perthyn i deulu'r Rhesogion y palmwydd (Lladin: *Dulidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhesog palmwydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
|  |
| --- |
|  |
| **Y 20 Safle Uchaf ar 1 Hydref 2015** |
| Safle | Tîm | Pwyntiau |
| 1 |  Yr Ariannin | 1419 |
| 2 |  Yr Almaen | 1401 |
| 3 |  Gwlad Belg | 1387 |
| 4 |  Portiwgal | 1235 |
| 5 |  Colombia | 1228 |
| 6 |  Sbaen | 1223 |
| 7 |  Brasil | 1204 |
| 8 |  Cymru | 1195 |
| 9 |  Chile | 1177 |
| 10 |  Lloegr | 1161 |
| 11 |  Awstria | 1100 |
| 12 |  Y Swistir | 1044 |
| 13 |  Rwmania | 1042 |
| 14 |  Yr Iseldiroedd | 1004 |
| 15 |  Y Weriniaeth Tsiec | 983 |
| 16 |  Croasia | 965 |
| 17 |  yr Eidal | 962 |
| 18 |  Slofacia | 936 |
| 19 |  Algeria | 927 |
| 20 |  Wrwgwái | 919 |
| Rhestr Safleoedd Cyflawn ar Fifa.com Archifwyd 2014-10-30 yn y Peiriant Wayback. |

Sustem safleoedd ar gyfer timau pêl-droed dynion ar lefel cenedlaethol yw **Safleoedd y Byd FIFA**. Fe drefnir safleoedd y timau sy'n aelodau o genhedloedd FIFA - corff rheoleiddio pêl-droed y Byd - yn seliedig ar ganlyniadau eu gemau, gyda'r timau mwyaf llwyddiannus yn cyrraedd y safleoedd uchaf. Cyflwynwyd y sustem ym mis Rhagfyr 1992, ac y mae saith tîm (Yr Almaen, Yr Ariannin, Brasil, Yr Eidal, Ffrainc, Yr Iseldiroedd a Sbaen) wedi treulio amser ar frîg y rhestr. O'r rhain, Brasil sydd wedi treulio'r amser hiraf yn y safle uchaf. Ar hyn o bryd, Yr Ariannin sydd yn y safle 1af yn Safleoedd y Byd FIFA. Llwyddodd Cymru i gyrraedd y deg uchaf yn Safleoedd y Byd FIFA am y tro cyntaf pan gyrrhaeddasant y 10fed safle yn y Byd ar 9fed Gorffennaf 2015.

Ar 3 Medi 2015, fe gododd Cymru yn uwch na thîm pêl-droed cenedlaethol Lloegr yn rhestr safleoedd FIFA am y tro cyntaf.

Ar 1 Hydref 2015, cododd Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru i'w safle uchaf erioed ar restr detholion y Byd pan gyrhaeddasant yr 8fed safle.

Dull cyfrifo cyfredol
---------------------

Ystyrir y ffactorau canlynol tra'n cyfrifo pwyntiau pob tîm a ddefnyddir i briodoli safle'r timau.:

* Canlyniad gêm
* Statws gêm
* Cryfder gwrthwynebwyr
* Cryfder rhanbarthol

Mae sgor tîm yn cael ei gyfrifo o gyfartaledd y pwyntiau a enillwyd dros gyfnod o flwyddyn calendr, gyda chanlyniadau gemau dros y bedair mlynedd flaenorol yn cael eu hystyried, a'r pwyslais mwyaf yn cael ei roi ar y canlyniadau mwyaf diweddar.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The FIFA/Coca-Cola World Ranking - Ranking Table". FIFA. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-14. Cyrchwyd 3 Medi 2015.
2. ↑  "Safleoedd FIFA". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-06-26. Cyrchwyd 2015-07-04.
3. ↑  Gwefan BBC Cymru
4. ↑  Gwefan Golwg360
5. ↑  Cymdeithas Pêl-Droed Cymru[*dolen marw*]
6. ↑  BBC Cymru
7. ↑  [
 Archifwyd 2015-07-13 yn y Peiriant Wayback. Gwefan FIFA]
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Grisial-lys rhychog** (enw gwyddonol: *Riccia canaliculata*; enw Saesneg: *channelled crystalwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Marchantiales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Grisial-lys rhychog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
*Porzana pusilla*
Porzana pusilla
Aderyn sy'n byw yn agos i'r traeth ac sy'n perthyn i deulu'r Rallidae ydy'r **rhegen Baillon** sy'n enw benywaidd; lluosog: **rhegennod Baillon** (Lladin: *Porzana pusilla*; Saesneg: *Baillon's Crake*). Mae ei diriogaeth yn cynnwys Ewrop, Affrica ac Awstralia.

Mae ar adegau i'w ganfod ar draethau arfordir Cymru. Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Lleiaf o Bryder' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan www.marinespecies.org adalwyd 4 Mai 2014

 *Safonwyd yr enw* **Rhegen Baillon** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

* Gwefan Llên Natur; termau safonol.