Pwnc yr erthygl hon yw'r ystyr o fudiad crefyddol newydd.  Am y term yn yr ystyr grefyddol draddodiadol, gweler cwlt (addoliad).  Am y term mewn diwylliant poblogaidd, gweler cwlt (diwylliant poblogaidd).  
Term difrïol yw **cwlt** sy'n cyfeirio at fudiad crefyddol newydd neu grŵp debyg sydd efo chredoau neu arferion a ystyrir yn anarferol neu'n eithafol. Ceir diffiniadau amrywiol, ac mae rhai yn ei ystyried yn derm propaganda. Yn aml ystyrir gorfodaeth seicolegol yn dacteg sy'n diffinio mudiad yn gwlt, a hefyd arweinydd neu grŵp o arweinwyr sy'n mynnu ufudd-dod llwyr gan ddilynwyr y mudiad, a'r dilynwyr yn byw gyda'i gilydd mewn ffordd annarferol. Oherwydd y ddadl dros ystyr y term, mae rhai academyddion yn ei weld yn ddiystyr.

Yn yr 20g daeth mudiadau crefyddol newydd yn bwnc llosg i'r sectorau crefyddol a seciwlar yng nghymdeithasau Ewrop a Gogledd America, a defnyddiwyd y gair "cwlt", term crefyddol sy'n golygu addoliad at endid penodol, er enghraifft "cwlt y Forwyn Fair", i ddisgrifio rhai o'r mudiadau hyn. Ymddangosodd nifer ohonynt yn sgil gwrthddiwylliant y 1960au, rhai ohonynt efo syniadau apocalyptaidd neu sy'n credu mewn milflwyddiaeth. Datblygodd y mudiad gwrth-gyltiau yn y 1970au yn sgil troseddau gan aelodau o gyltiau, yn bennaf llofruddiaethau'r Teulu Manson a'r llofruddiaethau ac hunanladdiadau torfol yn Jonestown gan aelodau'r Peoples Temple. Mae'r mudiad gwrth-gyltiau yn cynnwys nifer o gyn-aelodau'r fath mudiadau a theuluoedd aelodau presennol, a hefyd nifer o Gristnogion sy'n pryderu am fudiadau crefyddol "ffug-Gristnogol" sy'n dysgu credoau sy'n groes i uniongrededd Cristnogaeth. Yn ôl y mudiadau a labelir yn gyltiau, mae'r mudiad gwrth-gyltiau yn dystiolaeth o erledigaeth a gormes grefyddol yn eu herbyn.

Ceir nifer o ddadleuon rhwng y mudiad gwrth-gyltiau ac academyddion. Mae nifer o wrthwynebwyr yn cyhuddo cyltiau o bwylldreisio'u haelodau, ond mae'r mwyafrif o ymchwilwyr academaidd yn gwrthod hyn. Mae cymdeithasegwyr yn ceisio llunio damcaniaethau i esbonio cyltiau. Mae nifer o ysgolheigion yn gytûn taw seciwlareiddio ac enciliad crefyddau traddodiadol yn y Gorllewin sydd wedi creu lle i fudiadau crefyddol newydd ffynnu, a bod anffyddwyr, agnostigiaid a dilynwyr hen grefyddau yn gwrthod hyn. Yn ôl un ddarlun o gyltiau, mae rhieni sy'n anhapus a'u plant mewn oed sy'n ymuno â mudiadau crefyddol newydd yn ailfynnu eu hawdurdod trwy wrthwynebu'r mudiadau. Cafodd hyn ei waethygu gan y cyfryngau'n cyhoeddi straeon cyffrogarol am gyltiau rhyfedd, yn enwedig yn ystod panig y 1980au dros gamdrin defodol Satanaidd, a berswadiodd y cyhoedd o fygythiadau cyltiau. Datblygodd diwydiant oedd yn "datbwylldreisio" aelodau mudiadau crefyddol newydd, ac felly tyfodd nifer o grwpiau oedd yn cael budd o wrthwynebu cyltiau.

Defnyddir y label "cwlt" i feirniadu nifer o fudiadau crefyddol, gan gynnwys Scientoleg, Eglwys yr Uniad (y "Moonies"), ac hyd yn oed y Mormoniaid. Mae'r gair yn llai dadleuol wrth ddisgrifio mudiadau sydd yn hyrwyddo tor-cyfraith a hunanladdiad, megis Aum Shinrikyo, Ordre du Temple Solaire, y Branch Davidians, a Heaven's Gate. Gelwir y fath grwpiau yn "gyltiau peryglus" neu "gyltiau distrywiol", hynny yw mudiadau sy'n annog camdriniaeth, llofruddiaeth ac hunanladdiad, ac mae llywodraethau a heddluoedd wedi cymryd camau yn erbyn grwpiau a ystyrir yn beryglus.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Richardson, James T. (Mehefin 1993). "Definitions of Cult: From Sociological-Technical to Popular-Negative". *Review of Religious Research* (Religious Research Association, Inc.) **34** (4): 348–356.. Adalwyd 3 Tachwedd 2012.
2. ↑  (Saesneg) cult. Cambridge Dictionaries Online. Adalwyd ar 2 Tachwedd 2012.
3. 1 2  (Saesneg) Beyer, Catherine. What Is a Cult?. About.com. Adalwyd ar 2 Tachwedd 2012.
4. 1 2  (Saesneg) Cult or religion: What's the difference?. *e-cyclopedia*. BBC (13 Gorffennaf 1999). Adalwyd ar 2 Tachwedd 2012.
5. ↑  (Saesneg) cult. Collins English Dictionary. Adalwyd ar 2 Tachwedd 2012.
6. ↑  (Saesneg) cult. thefreedictionary.com. Adalwyd ar 3 Tachwedd 2012.
7. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-14. Cyrchwyd 2012-11-03.
8. ↑  (Saesneg) What Is a Religious Cult?. Christian Research Institute. Adalwyd ar 2 Tachwedd 2012.
9. ↑  Lewis, James R. (2008). Lewis, James R. (gol.). *The Oxford Handbook of New Religious Movements*. Efrog Newydd: Gwasg Prifysgol Rhydychen. t. 5. doi:10.1093/oxfordhb/9780195369649.003.0001. Cyrchwyd 2 Tachwedd 2012.
10. ↑  Panchenko, Alexander (2004). "New Religious Movements and the Study of Folklore: The Russian Case". *Folklore (Tartu)* **28**: 111–128.. Adalwyd 2 Tachwedd 2012.
11. ↑  Bromley, David G.; Shupe, Anson D. (1981). *Strange Gods: The Great American Cult Scare*. Boston: Beacon Press. Cyrchwyd 2 Tachwedd 2012.
12. ↑  Lewis (2008), t. 6.
13. ↑  (Saesneg) Japan cultists sentenced to death. BBC (17 Gorffennaf 2000). Adalwyd ar 3 Tachwedd 2012.
14. ↑

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***gwlt***