recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Nelly Kaplan yw ***Néa*** a gyhoeddwyd yn 1976. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Néa*** ac fe'i cynhyrchwyd gan André Génovès yn Ffrainc a'r Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Jean Chapot a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michel Magne. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ingrid Caven, Micheline Presle, Ann Zacharias, Martin Provost, Heinz Bennent, Sami Frey, Françoise Brion, Claude Makovski a Jean Lombard. Mae'r ffilm *Néa (ffilm o 1976)* yn 102 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1976. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Rocky* gan y cyfarwyddwr ffilm John G. Avildsen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Andréas Winding oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Hélène Plemiannikov sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Nelly Kaplan ar 11 Ebrill 1931 yn Buenos Aires a bu farw yn Genefa ar 1 Ionawr 1987. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Buenos Aires.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Commandeur des Arts et des Lettres‎
 * Chevalier de la Légion d'Honneur
 * Officier de l'ordre national du Mérite
 * Marchog Urdd Teilyngdod Cenedlaethol

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Nelly Kaplan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Abel Gance Et Son Napoléon |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1984-05-31 |
| Charles Et Lucie |  | Ffrainc |  | 1979-01-01 |
| La Fiancée Du Pirate |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1969-12-03 |
| *Magirama* |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1956-01-01 |
| Néa |  | Ffraincyr Almaen | Ffrangeg | 1976-08-10 |
| Papa Les P'tits Bateaux |  | Ffrainc |  | 1971-01-01 |
| The Pleasure of Love |  | Ffrainc |  | 1991-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*.. .. .. . .
2. ↑  .
3. 1 2  .
Cytundeb heddwch rhwng Llywelyn Fawr a Harri III o Loegr a arwyddwyd ym mis Mawrth, 1218, oedd **Cytundeb Heddwch Caerwrangon**.

Daeth y cytundeb ar ôl cyfres o fuddugoliaethau gan Lywelyn Fawr wrth iddo ymestyn ei awdurdod dros rannau helaeth o Ogledd Cymru a'r Canolbarth. Cynhaliwyd y drafodaeth gyda Ednyfed Fychan yn cynrychioli Llywelyn a legat y Pab, Guala, yn gweithredu fel cyfryngydd rhwng y ddwy blaid. Arwyddwyd y cytundeb yng Nghaerwrangon rywbryd ym mis Mawrth, 1218.

Cytundeb dros dro oedd Cytundeb Heddwch Caerwrangon. O safbwynt Llywelyn rhoddai'r cyfle i gadarnhau ei awdurdod a pharatoi am symudiadau nesaf brenin Lloegr. Yn ôl termau'r cytundeb, bu rhaid iddo dderbyn awdurdod ffiwdal ffurfiol brenin Lloegr, ond peth cyffredin oedd hynny yn yr Oesoedd Canol gyda brenhinoedd yn ddeiliad i frenhinoedd eraill a fyddai yn eu tro yn arglwyddi mewn enw ar frenhinoedd eraill, mwy grymus efallai.

Ond cadarnhaodd y cytundeb awdurdod Llywelyn Fawr mewn sawl ardal tu allan i Gwynedd Uwch Conwy, yn cynnwys Y Berfeddwlad, Powys Wenwynwyn, a Maldwyn. Cydnabuwyd yn ogystal ei hawl i ddal dau gastell pwysig iawn yn y de, sef Castell Caerfyrddin a Chastell Aberteifi.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  R. R. Davies, *Conquest, Coexistence and Change: Wales 1063-1415* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1987).
Baner Ocsitania: fersiwn ymgyrchwyr dros annibyniaeth
Gwlad hanesyddol ac endid ieithyddol-ddiwylliannol ydy **Ocsitania**, sydd heddiw yn y rhan honno o Ffrainc a elwir yn Profens, rhannau o'r Eidal (Dyffrynoedd Ocsitan a'r *Guardia Piemontese*), rhannau o Sbaen (Dyffryn Aran) a rhan o Fonaco. Yn answyddogol, gelwir yr ardaloedd hyn yn Ocsitania (Ocsitaneg: ***Occitània***). Yn aml, yn yr Ocsitaneg, gelwir yr ardal yn **lo país** , h.y. 'y wlad', neu **lo País d'Òc** h.y. 'gwlad yr Oc'.

Lleoliad Ocsitania
Ystyriwyd hi'n endid ieithyddol-diwylliannol ers yr Oesoedd Canol, ond nid yw wedi bod yn endid statudol, gyfreithiol. Mae'r Ocsitaneg, fodd bynnag, yn iaith swyddogol yng Nghatalwnia. Yn oes y Rhufeiniaid, roedd yn wlad unedig, a gelwid hi gan y Rhufeinwyr yn *Septem Provinciæ* (y Seithfed Rhanbarth) ac felly hefyd yn yr Oesoedd Canol pan galwyd hi'n *Aquitanica* gan y Fisigothiaid cyn i'r Ffrancwyr gychwyn ei choncro yn niwedd y 13g.

Yr Ocsitaneg
------------

*Prif erthyg*: Ocsitaneg
Yn aml, yn yr Ocsitaneg, gelwir yr ardal yn **lo país** , h.y. 'y wlad', neu **lo País d'Òc** h.y. 'gwlad yr Oc'. Yn yr ardal hon, yr Ocsitaneg oedd y brif iaith a siaradwyd. Mae hanner miliwn (allan o boblogaeth o 16 milwn) yn dal i'w siarad ac mae'n debyg iawn i'r Gatalaneg.

Ocsitaniaid
-----------

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *World Directory of Minorities and Indigenous People*

Dolenni allanol
---------------

* Ocsitaneg Archifwyd 2007-09-26 yn y Peiriant Wayback. Mercator Cyfryngau
* Diccionari general occitan
* Occitanet
* Institut Occitan
Big Brother, yr unben tadol (er efallai'n ddychmygol) ym myd dystopaidd *Nineteen Eighty-Four* gan George Orwell
**Dystopia** neu **amharadwys** yw cymuned neu gymdeithas sy'n annymunol neu'n frawychus.. Daw'r gair 'dystopia' o'r Groeg δυσ- "drwg" and τόπος "lle"; gall hefyd gael ei alw yn **cacotopia** neu **wrth-iwtopia.**

Mae cymdeithadau dystopaidd yn ymddangos mewn nifer o weithiau celf, yn arbennig mewn straeon sy'n cael eu gosod yn y dyfodol. Enghraifft adnabyddus yn y Gymraeg yw *Wythnos yng Nghymru Fydd* gan Islwyn Ffowc Ellis. Mae enghreifftiau enwog yn Saesneg yn cynnwys *Nineteen Eighty-Four* gan George Orwell a *Brave New World* gan Aldous Huxley. Mae dystopias yn aml yn cael eu nodweddu gan ddad-ddyneiddio, llywodraethau sy'n teyrnasu drwy ormes, trychinebau naturiol, a nodweddion eraill sy'n cael eu cysylltu â ddad-feiliad cataclysmig mewn cymdeithas. Mae cymdeithasau dystopaidd yn aml yn cael eu defnyddio i dynnu sylw at gymdeithas, yr amgylchedd, gwleidyddiaeth, economeg, crefydd, seicoleg, moeseg, gwyddoniaeth neu dechnoleg. Mae rhai awduron yn defnyddio'r term i gyfeirio at gymdeithasau'r presennol, rhai sydd fel arfer yn, neu wedi bod yn, wladwriaethau neu gymdeithasau totalitaraidd.

Mae rhai ysgolheigion, fel Gregory Claeys a Lyman Tower Sargent, yn nodi gwahaniaethau penodol rhwng geiriau sy'n cael eu hystyried yn gyfystyr â dystopia. Er enghraifft, me Claeys a Sargent yn diffinio dystopiâu llenyddol fel cymdeithasau dychmygol sy'n sylweddol waeth na'r gymdeithas mae'r awdur yn perthyn iddi, tra bod gwrth-iwtopiâu yn gweithredu fel beirniadaeth o ymdrechion i weithredu gwahanol gysyniadau o iwtopia.

Cyfeiriadau
-----------



1. 1 2  "Definition of "dystopia"". *Merriam-Webster*. Merriam-Webster, Inc. 2012.
2. 1 2  "Definition of "dystopia"". *Oxford Dictionaries*. Oxford University Press. 2012. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-06-18. Cyrchwyd 2019-01-07.
3. ↑  Cacotopia (from κακός *kakos* "bad") was the term used by Jeremy Bentham in his 19th century works ("Dystopia". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 26 March 2006. Cyrchwyd 2006-03-19. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
4. ↑  "The Utopia Reader".
Mae **Parc Natural de Ses Salines d’Eivissa i Formentera** yn warchodfa natur ar yr Ynysoedd Balearig, sy'n cynnwys nifer fawr o bantiau heli ar Ynys Eivissa (Ibiza) ac Ynys Formentera ac mae hefyd yn cynnwys y môr rhwng yr ynysoedd. Mae’r parc yn cynnwys 2752.5 hectar o dir a 14028 hectar o fôr.

Ses Salines, Eivissa

Y môr
-----

Gwelir y planhigyn Posidonia yn y môr rhwng Eivissa a Formentera. Mae Posidonia yn gyfrifol am glirdeb y dŵr, mae'n gwarchod y traethau rhag erydiad ac yn rhoi lloches i greaduriaid y môr. Mae’r parc yn Safle Treftadaeth y Byd UNESCO ers 1999.

Y tir
-----

Es Penjats

Mae mwyafrif planhigion yr ynysoedd yn bresennol yn y parc natural. Mae llwyni o binwydd a meryw yn gyffredin ar Formentera, a hefyd Fenigl y môr a phlanhigion twyni tywod symudol.

Anifeiliaid ac adar
-------------------

Gwelir tua 210 rhywogaeth o adar yn y parc, yn arbennig adar y dŵr, megis Fflamingo, Storc, Cwtyn hirgoes adeinddu, Chwibanogl ddu, Gwylan Audouin, Hwyaden ye eithin, Cambig, Cwtiad Caint ac Aderyn drycin Balearig. Mae gan Estany Pudent ar Formentera y Gwyach yddfddu. Mae’r Madfall Pityusig yn gyffredin dros yr ynysoedd. Gwelir hefyd Pathew’r ardd. Mae 178 math o blanhigion ar tirwedd y parc, gan gynnwys pinwydd, llwyn eithin, planhigion y twyni tywod a’r rhai ar ben clogwyni. Mae gan Estany Pudent de Formentera un o’r gomunedau mwy o wyachod gwddw ddu yn Ewrop. Mae hefyd madfallod

Mae’r ardal yn warchodfa, Es Freus d’Eivissa i Formentera, ers 28 Mai 1999. Mae’n rhan o’r rhwydwaith Natura 2000, yn Safle o Ddiddordeb Gomunedol ac yn ardal Gwarchodfa Arbennig i Adar. Mae pyllau heli Ses Salines ar restr Ramsar o wlyptiroedd o bwysicrwydd rhwngwladol.

Canolfan ddehongli Sant Francesc de Ses Salines
-----------------------------------------------

Mae’r eglwys yn ganolfan wybodaeth i’r parc natural, ac ar agor rhwng 10yb a 2yp o ddydd Mercher i ddydd Sul yn ystod y gaeaf, a bob dydd yn ystod yr haf.

Hanes y Parc Natural
--------------------

Pasiwyd nifer o ddeddfau ers y 170au er mwyn amddiffyn Ses Salines. Daeth yr ardal yn ardal a ddiddordeb ym 1991, yn cynnwys mwyafrif o’r parc, ac ym 1995 daeth Ses Sales yn warchodfa natur. Ac ar 19 Rhagfyr daeth yr ardal i gyd yn barc natural, o dan reolaeth Llywodraeth yr Ynysoedd Balearig.

Treftadaeth Ddywilliannol ac Ethnolegol y Parc
----------------------------------------------

Gwelir olion gwareiddiadau hynafol ac olion traed hanes yn y parc natural.
Mae safle UNESCO Ffoneciaidd Sa Caleta, pum tŵr amddiffynnol a phresenoldeb y diwydiant halen dros ran helaeth o'r tirlun.

Oriel
-----

* FflamingodFflamingod
* Chwibanogl dduChwibanogl ddu
* Y cerflun o Pedro HormigoY cerflun o Pedro Hormigo
* Madfall PityusigMadfall Pityusig
* CambigCambig
* 
* Cwtyn hirgoes adeindduCwtyn hirgoes adeinddu
* PenlôynPenlôyn
* 
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan en.balearsnatura.com
2. ↑  Gwefan www.formentera.es
3. ↑  Gwefan www.formentera.es
4. ↑  Gwefan www.formentera.es
5. ↑  Gwefan santjosep.net
6. ↑  Gwefan balearsnatura.com
Bardd a darlithydd prifysgol Cymreig yw  **Eurig Salisbury** (ganed Caerdydd, 1983).

Magwraeth a choleg
------------------

Magwyd Eurig Salisbury ym mhentref Llangynog, Sir Gaerfyrddin. Bu’n ddisgybl yn Ysgol y Dderwen ac yn Ysgol Gyfun Bro Myrddin, Caerfyrddin. Dysgodd ei hun i ysgrifennu cynghanedd pan oedd yn dair-ar-ddeg oed, gyda chymorth cyfrol Myrddin ap Dafydd, *Clywed Cynghanedd*. Aeth yn fyfyriwr i Brifysgol Aberystwyth, lle enillodd radd BA mewn Cymraeg ac Astudiaethau Ffilm a Theledu yn 2004, a gradd MPhil ar ganu cynnar Guto'r Glyn yn Adran y Gymraeg yn 2006.

Ar ôl cyfnod yn gweithio fel cyfieithydd i Lywodraeth Cynulliad Cymru, fe’i penodwyd yn Gymrawd Ymchwil yng Nghanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, Aberystwyth, lle cyfrannodd at dri phrosiect arloesol ar farddoniaeth yr Oesoedd Canol, cyn ei benodiad, yn 2015, yn Ddarlithydd Ysgrifennu Creadigol yn Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Bardd
-----

Enillodd y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd Sir Ddinbych 2006. Cyhoeddodd ei gyfrol gyntaf o farddoniaeth, *Llyfr Glas Eurig* yn 2008, a chyfrol o gerddi i blant, *Sgrwtsh!* yn 2011. Cafodd ei ddewis gan Gyfnewidfa Lên Cymru i fod yn rhan o Gadwyn Awduron Cymru–India yn 2010–12 a bu'n cydweithio gyda beirdd o is-gyfandir India a Chymru mewn gweithdai cyfieithu creadigoil. Ef oedd Bardd Plant Cymru 2011–13. Enillodd y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn 2016 gyda'i nofel *Cai*.

Mae’n aelod o dîm y Glêr ar raglen *Talwrn y Beirdd*, BBC Radio Cymru, ac o dîm Sir Gâr yn *Ymryson y Beirdd*. Ef yw Golygydd Cymraeg cylchgrawn *Poetry Wales*.

Llyfryddiaeth
-------------

* (gydag eraill) *Crap ar Farddoni* (Gwasg Carreg Gwalch, 2006)
* *Ar Drywydd Guto'r Glyn ap Siancyn y Glyn* (Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2007)
* *Llyfr Glas Eurig* (Cyhoeddiadau Barddas, 2008)
* (gol. gyda Barry J. Lewis) *Gwaith Gruffudd Gryg* (Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2011)
* *Sgrwtsh!* (Gwasg Gomer, 2011)
* (gol.) *Buarth Beirdd: Ymatebion Beirdd Cyfoes i Lawysgrifau Cynharaf yr Iaith Gymraeg* (Cyhoeddiadau Barddas, 2014)
* *Cai* (Gwasg Gomer, 2016)
* (gyda Sampurna Chattarji) *Lle Arall Ble Arall / Elsewhere Where Else* (Paperwall Media, 2018)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Eurig Salisbury"; Cyfnewidfa Lên Cymru, adalwyd 9 Medi 2018
2. 1 2  "Eurig Salisbury'n ennill y Fedal Ryddiaith eleni"[*dolen marw*]; Eisteddfod Cymru, adalwyd 9 Medi 2018

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Eurig Salisbury ar Twitter
* Proffil ymchwil ar wefan Prifysgol Aberystwyth[*dolen marw*]

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 309793682
* LCCN: no2008106879

 |
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwyr Burt Lancaster, Richard Thorpe, Joanne Dru, John Ireland, Robert Walker a Irving Ravetch yw ***Vengeance Valley*** a gyhoeddwyd yn 1951. Fe'i cynhyrchwyd gan Metro-Goldwyn-Mayer a Nicholas Nayfack yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Ngholorado ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Burt Lancaster. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Robert J. Wilke, Burt Lancaster, Joanne Dru, John Ireland, Ted de Corsia, Robert Walker, Hugh O'Brian, James Harrison, Ray Collins, Sally Forrest, Stanley Andrews, Will Wright, Tom Fadden a Jim Hayward. Mae'r ffilm *Vengeance Valley* yn 83 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1951. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Streetcar Named Desire* sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando, gan y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
George J. Folsey oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Conrad A. Nervig sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Burt Lancaster ar 2 Tachwedd 1913 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Los Angeles ar 4 Mawrth 1948. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1945 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn DeWitt Clinton High School.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr yr Academi am Actor Gorau
 * Gwobr y 'Theatre World'
 * Gwobr Cyflawniad Urdd yr Actorion Sgrîn
 * Gwobr Golden Globe
 * Medal Ymgyrch America
 * Medal 'Buddugoliaeth' yr Ail Ryfel Byd
 * Gwobr BAFTA am Actor Gorau mewn Prif Rhan
 * Gwobr Golden Boot
 * seren ar Rodfa Enwogion Hollywood

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 100% (Rotten Tomatoes)
* 6/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Burt Lancaster nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Lawman |  | Unol Daleithiau Americay Deyrnas Gyfunol | 1971-01-01 |
| The Kentuckian |  | Unol Daleithiau America | 1955-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑ . dyddiad cyrchiad: 29 Awst 2022.
2. ↑  .
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 29 Awst 2022.
4. ↑ . dyddiad cyrchiad: 29 Awst 2022.
5. 1 2  "Vengeance Valley". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.
Arlunydd o Sbaen oedd **Diego Rodríguez de Silva y Velázquez** (6 Mehefin 1599 – 6 Awst 1660). Roedd yn un o arlunwyr pwysicaf ei gyfnod; ei gampwaith yw *Las Meninas* (1656). Bu'n ddylanwad pwysig ar arlunwyr diweddarach megis Pablo Picasso a Salvador Dalí. Ymhlith ei weithiau pwysicaf y mae: *Gwener yn y Drych* (Sbaeneg: *La Venus del espejo*) a *Chwedl Arachne* (Catalaneg: *Les filadores*).

Ganed ef yn Sevilla, Andalucía, Sbaen. Roedd yn fab i Juan Rodríguez de Silva, cyfreithiwr o dras Iddewid-Potiwgeaidd. Astudiodd arlunwaith dan Francisco de Herrera, yna pan oedd tua 12 oed aeth yn brentis i Francisco Pacheco yn Sevilla, lle bu am bum mlynedd. Priododd Juana Pacheco yn 1618; cawsant ddwy ferch.

Aeth i Madrid yn Ebrill 1622, gyda llythyr yn ei gyflwyno i Don Juan de Fonseca, caplan y brenin. Bu farw Rodrigo de Villandrando, prif arlunydd y llys brenhinol, yn Rhagfyr 1622. Cafodd Velázquez ei swydd wedi iddo wneud llun o'r brenin Felipe IV, a chafodd arian i symud ei deulu i Madrid. Bu'n byw yno am y gweddill o'i fywyd, heblaw am flwyddyn o hanner yn byw yn yr Eidal o 1629. Cafodd hyn gryn ddylanwad ar ei arddull. Bu ar ymweliad a'r Eidal eto yn 1649, gan ddychwelyd yn 1651.

Dylanwad
--------

Dylanwadodd Velázquez yn aruthrol ar y paentwyr a ddaeth ar ei ôl. Caiff ei adnabod fel y prif ddylanwad ar Édouard Manet - ffaith sy'n goblyn o bwysig pan ystyriwn mai Manet yw'r brif bont rhwng realaeth ac argraffiadaeth (*impressionism*). Galwodd Manet ef yn "baentiwr y paentwyr" a broliodd yn fwy na dim ei ddefnydd o'i frws cyflym, dewr mewn cyfnod Barocaidd o ddefnydd cynnil, perffaith, academaidd. Gellir gweld ei ddylanwad yn y modd y cafodd ei waith Gwener yn y Drych ei gopio, yn enwedig gan Édouard Manet yn ei baentiad olew *Yr Olympia*, yn 1863 ac arlunwyr eraill megis Jean Auguste Dominique Ingres a Paul-Jacques-Aimé Baudry.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Prater, tud. 114.

*Vieja friendo huevos* ("Hen Wraig yn Ffrio Wyau", 1618)
Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Diego Velázquez***

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 76324831
* LCCN: n79063457
* ISNI: 0000 0001 2140 0618
* GND: 118626426
* SELIBR: 207872
* SUDOC: 027274020
* BNF: cb11935168k (data)
* BIBSYS: 90338945
* ULAN: 500016881
* NLA: 35965890
* NDL: 00459630
* NKC: jn20000701886
* The SBN id BVEV031403 is not valid.
* BNE: XX865983
* CiNii: DA00368289
* KulturNav: id

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Emrallt torblaen** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: emralltau torblaen) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Amazilia leucogaster***; yr enw Saesneg arno yw *Plain-bellied emerald*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. leucogaster*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r emrallt torblaen yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Emrallt torblaen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwrthdaro arfog ym Mindanao, ynys ail fwyaf y Philipinau, ac Ynysfor Sulu yw **Gwrthryfel y Moro** a gychwynnodd ym 1968 gan herwfilwyr o'r Moro, grŵp ethnig Mwslimaidd, yn erbyn y llywodraeth. Y ddwy brif garfan o wrthryfelwyr oedd Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol y Moro (MNLF) a Ffrynt Rhyddid Islamaidd y Moro (MILF). Yn ogystal, dechreuodd plaid gomiwnyddol o'r enw Sefydliad Gwrthsafiad a Rhyddid y Moro (MRLO) ymladd yn erbyn y llywodraeth yn 2005. Daeth jihadyddion Abu Sayyaf yn rhan o'r gwrthryfel ym 1991, ac ers hynny mae sawl grŵp Islamaidd arall wedi ymuno â'r ffrae, gan gynnwys yr Ymladdwyr Islamaidd Bangsamoro dros Ryddid (BIFF) a holltodd oddi ar y MILF yn 2010. Arwyddwyd cytundebau heddwch rhwng y llywodraeth a'r MNLF ym 1996 a'r MILF yn 2014, a daeth y gwaethaf o'r ymladd i ben. Bellach, gwrthdaro ar raddfa isel ydy'r gwrthryfel.

Bu'r Moro, neu Bangsamoro, yn brwydro'n erbyn Ymerodraeth Sbaen ers goresgyniad y Sbaenwyr yng nghanol yr 16g hyd at Chwyldro'r Philipinau a buddugoliaeth Unol Daleithiau America yn Rhyfel Sbaen ac America ym 1898. Wedi hynny, cychwynnodd wrthryfel arall gan y Moro yn erbyn y lluoedd Americanaidd, a barodd hyd at 1913. Wedi i'r Philipinau ennill ei hannibyniaeth lwyr ym 1946, daliodd y Moro i fynnu ymreolaeth, a gwaethygodd yr anghytuno gwleidyddol yn ystod arlywyddiaeth Ferdinand Marcos. Sbardunwyd y gwrthryfel gan gyflafan Jabidah ar 28 Mawrth 1968, pan gafodd nifer o gyrchfilwyr Mwslimaidd ym Myddin y Philipinau eu lladd yn Sabah, Maleisia, mewn amgylchiadau ansicr. Ymgododd sawl grŵp i frwydro dros ymreolaeth i'r Moro, gan gynnwys yr MNLF a sefydlwyd gan Nur Misuari ym 1972 gyda'r nod o ennill annibyniaeth oddi ar y Philipinau.

Ceisiodd Sefydliad y Gynhadledd Islamaidd gyflafareddu terfyn i'r gwrthdaro, ac ym 1976 arwyddwyd cadoediad yn Tripoli, Libia, rhwng llywodraeth y Philipinau a'r MNLF. Fodd bynnag, ni ddaeth heddwch, ac ymddangosodd rhagor o grwpiau milwriaethus, gan gynnwys y MILF a holltodd oddi ar yr MNLF ym 1977. Wedi cwymp unbennaeth Marcos ym 1986, cyfarfu'r Arlywydd Corazon Aquino â Nur Misuari mewn trafodaethau heddwch, ac ym 1989 cyhoeddodd y llywodraeth sefydlu'r Rhanbarth Hunanlywodraethol ym Mindanao Fwslimaidd (ARMM). Arwyddwyd cytundeb heddwch rhwng y llywodraeth a'r MNLF ym 1996, ac etholwyd Misuari yn llywodraethwr yr ARMM. Er i'r MNLF wrthod ymwahaniaeth yn swyddogol, arweiniodd Misuari wrthryfel aflwyddiannus yn 2001, a chafodd ei garcharu. Gwaethygodd y trais yn y blynyddoedd i ddod, ac yn 2005 a 2007 dygwyd gyrchoedd ar y fyddin yn Jolo, yr ynys fwyaf yn Ynysfor Sulu, gan gefnogwyr Misuari.

Cychwynnodd trafodaethau heddwch rhwng y llywodraeth a'r MILF ym 1997. Cytunwyd ar ffiniau i diriogaeth Fwslimaidd yn 2008, ond gwrthodwyd y cynllun hwnnw gan y Goruchaf Lys, ac ailgynnwyd yr ymladd. O'r diwedd, yn 2014, cytunodd y MILF i roi'r gorau i wrthdaro arfog.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) "Guide to the Philippines conflict", BBC (8 Hydref 2012). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 19 Ebrill 2013.
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Keoni Waxman yw ***Absolution*** a gyhoeddwyd yn 2015. Fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michael Richard Plowman. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Steven Seagal, Vinnie Jones, Byron Mann a Josh Barnett. Mae'r ffilm *Absolution (ffilm o 2015)* yn 96 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Keoni Waxman ar 30 Mehefin 1968 yn Honolulu.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Keoni Waxman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A Dangerous Man |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2009-01-01 |
| Amber's Story |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2006-01-01 |
| *Cuenta atrás* |  | Sbaen | Sbaeneg |  |
| Hunt to Kill |  | Canada | Saesneg | 2010-01-01 |
| Maximum Conviction |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2012-01-01 |
| Sweepers |  | De AffricaUnol Daleithiau America | Saesneg | 1998-01-01 |
| The Anna Nicole Smith Story |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2007-01-01 |
| The Highwayman |  | Unol Daleithiau AmericaCanada | Saesneg | 2000-01-01 |
| *The Keeper* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2009-01-01 |
| *Unthinkable* |  |  |  | 2007-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Bardd a diplomydd Ffrengig oedd **Saint-John Perse** (Marie-René-Auguste-Aléxis Saint-Léger Léger; 31 Mai 1887 – 20 Medi 1975). Enillodd Wobr Lenyddol Nobel ym 1960 "am ehediad esgynnol a delweddaeth atgofus ei farddoniaeth sydd mewn dull gweledigaethol yn adlewyrchu amodau ein hoes".

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganed ef yn Pointe-à-Pitre, Guadeloupe, yn y Caribî, pan oedd yr ynys yn un o drefedigaethau Ymerodraeth Ffrainc ond nid eto yn rhan hanfodol o Ffrainc. Fe'i magwyd yn Guadeloupe nes iddo symud i *la Métropole* yn 12 oed. Astudiodd ym mhrifysgolion Bordeaux a Pharis.

Gyrfa ddiplomyddol
------------------

Ymunodd â gwasanaeth diplomyddol Ffrainc ym 1914. Aeth i Tsieina a gwasanaethodd yn is-gennad yn Shanghai ac yn ysgrifennydd yn y llysgenhadaeth yn Beijing. Ym 1921 aeth i'r Gynhadledd Lyngesol yn Washington, D.C. fel arbenigwr ar faterion Dwyrain Asia. O 1921 i 1932, efe oedd ysgrifennydd i Aristide Briand, Prif Weinidog a Gweinidog Tramor Ffrainc. Fe'i penodwyd yn ysgrifennydd cyffredinol yn y weinyddiaeth dramor ym 1933, a'i dyrchafwyd i reng llysgennad.

Yn sgil cwymp y Drydedd Weriniaeth yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fe'i diswyddwyd gan lywodraeth Vichy ym 1940 a chollodd ei ddinasyddiaeth Ffrengig. Aeth yn alltud i Unol Daleithiau America, ac yno gweithiodd yn arbenigwr ar lenyddiaeth Ffrangeg yn Llyfrgell y Gyngres. Dychwelodd i Ffrainc ym 1957.

Barddoniaeth
------------

Mae barddoniaeth gynnar Perse, er enghraifft y casgliad *Éloges* (1911), yn dangos dylanwad Symbolaeth. Yn ddiweddarach, datblygodd arddull ei hun, gydag ieithwedd fanwl ond anodd a werthfawrogir gan feirdd eraill a beirniaid, gyda llai o apêl i'r darllenydd cyffredin. Yr enwocaf o'i weithiau cynnar ydy'r gerdd hir *Anabase* (1924).

Ymhlith y cyfrolau a gyhoeddwyd ganddo yn ei gyfnod o alltudiaeth yn yr Unol Daleithiau mae *Exile* (1942), *Vents* (1946), *Amers* (1957), *Chronique* (1960), ac *Oiseaux* (1962). Mae ei gasgliadau diweddarach yn mynegi purdeb, trasiedi, a chyfuniad o ddeallaeth ac angerdd a ystyrir yn nodweddiadol o lên Ffrainc.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "The Nobel Prize in Literature 1960", Sefydliad Nobel. Adalwyd ar 1 Gorffennaf 2023.
2. 1 2  (Saesneg) Saint-John Perse. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 1 Gorffennaf 2023.
Mae'r **Arabiaid** yn bobl Semitaidd a breswyliai orynys Arabia yn wreiddiol. Gellir eu rhannu'n fras yn ddau grŵp diwylliannol, sef y llwythi Bedouin nomadaidd a'r cymunedau dinesig ac amaethyddol.

Roedd yr Arabiaid yn adanbyddus i'r Groegiaid, y Rhufeiniaid a'r Iddewon yn yr Henfyd. Cyfeirir atynt gan hanesyddion clasurol ac fe'i henwir yn yr Hen Destament yn y Beibl.

Yn y 7g, wedi'u hysbarduno a'u hysbrydoli gan neges y Proffwyd Mohamed a dan bwysau economaidd a chymdeithasol yn ogystal, ymledodd yr Arabiaid dros ran sylweddol o'r Dwyrain Canol a Gogledd Affrica. Wrth wneud hynny cludiasant efo nhw cred Islam a'r iaith Arabeg mor bell â'r Maghreb ac Andalucía yn y gorllewin ac Indonesia yn y dwyrain.

Er bod y gair "Arabiaid" yn golygu trigolion Arabia a'u disgynyddion uniongyrchol yn wreiddiol, heddiw mae'n cael ei ddefnyddio i gyfeirio at drigolion iaith Arabeg de-orllewin Asia, yr Aifft, Gogledd Affrica a rhannau o'r Affrica is-Saharaidd, yn ogystal â phobl Arabaidd sy'n byw tramor.

Gweler hefyd
------------

* Arabeg
* Llenyddiaeth Arabeg
* Rhestr beirdd Arabeg
* Islam
* Arabia
* Y Byd Arabaidd
* Y Dwyrain Canol
* Gogledd Affrica

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goBaner y Cynghrair Arabaidd Y Cynghrair Arabaidd |
| --- |
|  |
| Aelodau | 
* Baner Yr Aifft Yr Aifft
* Baner Algeria Algeria
* Baner Bahrain Bahrain
* Baner Y Comoros Y Comoros
* Baner Coweit Coweit
* Baner Yr Emiradau Arabaidd Unedig Yr Emiradau Arabaidd Unedig
* Baner Iemen Iemen
* Baner Gwlad Iorddonen Gwlad Iorddonen
* Baner Irac Irac
* Baner Jibwti Jibwti
* Baner Libanus Libanus
* Baner Libia Libia
* Baner Mawritania Mawritania
* Baner Moroco Moroco
* Baner Oman Oman
* Baner Palesteina Palesteina
* Baner Qatar Qatar
* Baner Sawdi Arabia Sawdi Arabia
* Baner Somalia Somalia
* Baner Swdan Swdan
* Baner Syria Syria
* Baner Tiwnisia Tiwnisia

 | Baner y Cynghrair Arabaidd |
|  |
| Arsyllwyr | 
* Baner Eritrea Eritrea
* Baner Feneswela Feneswela
* Baner India India

 |

 |
Tiriogaeth yr **Almohadiaid** yn ne Sbaen a'r Maghreb yn 1210
Brenhinllin Berberaidd a reolai'r Maghreb yng Ngogledd Affrica a de Sbaen (al-Andalus) yn ail hanner yr unfed ganrif ar ddeg a hanner cyntaf y ddeuddegfed oedd yr **Almohadiaid**. Ei phrif ddinasoedd oedd Marrakech (Moroco) a Seville (al-Andalus) ond roedd Algiers, Tiwnis a Kairouan yn y dwyrain yng nghanolfannau pwysig yn ogystal.

Mae eu henw'n tarddu o'r gair Arabeg *al-muwahiddun* ('credadwyr mewn Undod Duw') ac mae'n adlewyrchu ymagwedd biwritanaidd y mudiad diwygiadol a arweiniwyd ym Moroco gan Ibn Tumart (c.1080 - 1130), sylfaenwr y frenhinllin.

Ymladdodd Ibn Tumart yn erbyn y Almorafidiad o 1114 ymlaen a sefydlodd ei bencadlys yn Tinmal ym mynyddoedd Atlas. Llwyddodd ei olynydd y Califf Abd al-Mu'min (1130/33 - 1163) i oresgyn y Maghreb benbaladr, gan gynnwys Moroco, Algeria, Tiwnisia a Libia, erbyn 1160, ynghyd ag al-Andalus (1146-1154). Cyrhaeddodd yr Almohadiaid uchafbwynt eu grym yn nheyrnasiad Abu Ya'qub Yusuf (1163 - 1184) a'i olynydd Abu Yusuf Ya'qub al-Mansur neu al-Mansur ('Y Buddugoliaethus': 1184-1199). Blodeuodd ddysg a rhoddid nawdd i ysgolheigion fel Averroes.

Ond daeth tro ar fyd. Collodd Muhammad an-Nasir (1199 - 1213) dir yn Sbaen yn 1212 ar ôl brwydr Las Navas de Tolosa. Cododd y rheolwyr Mwslim lleol y gwladwriaethau *taifa* yn al-Andalus yn eu herbyn hefyd yn 1213, am resymau crefyddol a gwleidyddol. Yn Nhiwnisia daeth yr Hafsidiaid i rym yn 1229 a'r Abd al-Wadidiaid yn Algeria. Rheolodd gyfres o galiffiaid am gyfnodau byr. Syrthiodd yr Almohadiaid yn ôl ar eu cadarnleoedd ym Moroco ac ymrannodd y frenhinllin yn ddau. Rhwng 1244 a 1269 collodd yr Almohadiaid eu grym a chymerodd brenhinllin y Merinidiaid drosodd yn eu lle yng ngorllewin y Maghreb.

Califfiaid Muwahhadi (Almohad), 1145–1269
-----------------------------------------

* Abd al-Mu'min 1145–1163
* Abu Ya'qub Yusuf I 1163–1184
* Abu Yusuf Ya'qub al-Mansur 1184–1199
* Muhammad an-Nasir 1199–1213
* Abu Ya'qub Yusuf II 1213–1224
* Abd al-Wahid I 1224
* Abdallah 1224–1227
* Yahya 1227–1235
* Idris I 1227–1232
* Abdul-Wahid II 1232–1242
* Ali 1242–1248
* Umar 1248–1266
* Idris II 1266–1269
Grenadwr yr Hen Warchodlu (*Vieille Garde*) gan Édouard Detaille (tua 1812)
Troedfilwr elît sy'n taflu grenadau yw **grenadwr**. Yn hanesyddol cafodd y milwyr talaf eu dewis i daflu grenadau mewn brwydr, gan roi'r hen enw **talfilwr** iddynt. Brwydrodd y grenadwr mewn byddinoedd Ewrop yn yr 17g a'r 18g, yn arbennig mewn gwarchaeau a'r ffosydd.

Ni threfnid y grenadwyr cynharaf, ar ddiwedd yr 16g, mewn unedau arbennig, ond daethant yn fwyfwy pwysig yn oes rhyfela gwarchae. Swyddogaeth y grenadwr Ffrengig oedd arwain yr ymosodiad ar ragfuriau'r gelyn drwy daflu grenadau uwch eu pennau ac yna dwyn cyrch ar yr agorfaoedd. Erbyn canol yr 17g ffurfiwyd cwmnïau arbennig o fewn bataliynau. Derbynodd y grenadwyr hyfforddiant arbenigol, ac roeddynt angen cryfder a dewrder yn wyneb y gelyn. Roedd nifer o ddamweiniau wrth i'r grenadau ffrwydro'n rhy gynnar. Derbynient gyflog uwch na'r troedfilwyr eraill a breintiau arbennig, a gwisgent lifrai crand gan gynnwys y siaco. Cawsant eu harfogi â bwyeill trymion i dorri gwrthgloddiau a rhwystrau eraill, ac fel rheol darparwyd arfau safonol y troedfilwr, mysged a bidog.

Yn ystod y 18g ni ddefnyddiwyd y grenadwyr cymaint, ond cedwid hwy fel lluoedd elît i arwain y blaengyrch. Recriwtiwyd mathau gwahanol o grenadwyr fel rhan o'r drefn Ewropeaidd o fataliwn sy'n cynnwys pedwar cwmni, ond nid oedd fawr o wahaniaeth rhwng swyddogaethau'r grenadwr a milwr rheolaidd y gadres. Defnyddid march-grenadwyr am gyfnod ym myddinoedd Prydain a Gwlad Belg. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf hyfforddid is-unedau'r bataliynau i daflu bomiau llaw ac i saethu grenadau reiffl. Nid yw'r grenadwr bellach yn bodoli, ond cedwir yr enw mewn ambell uned megis Gwarchodlu'r Grenadwyr yn y Fyddin Brydeinig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Richard Bowyer. *Dictionary of Military Terms*, 3ydd argraffiad (Llundain, Bloomsbury, 2004), t. 111.
2. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [grenadier].
3. ↑   talfilwr. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 19 Mehefin 2016.
4. ↑   John Walters (1828). An English and Welsh Dictionary. Google Books.
5. 1 2 3  (Saesneg) British Grenadiers – Soldier Profile. *Military History Monthly* (14 Tachwedd 2011). Adalwyd ar 19 Mehefin 2016.
6. 1 2  (Saesneg) grenadier. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 19 Mehefin 2016.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***grenadwyr***
Y Reifflwyr Gwyddelig Brenhinol mewn ffos yn ystod Brwydr y Somme (1916)
Milwr sy'n gorymdeithio ac sy'n ymladd ar droed yw **troedfilwr**. Maent yn cario cyfarpar ac arfau cludadwy megis reiffl, gwn peiriant, mortar, grenadau, neu lansiwr rocedi, a chyflenwadau os ydynt yn y maes am gyfnod hir. Swyddogaeth y troedfilwr yw i gipio a dal tir ar y faes y gad, ac mewn goresgyniad i feddiannu tir y gelyn. Darperir amrywiaeth o gerbydau i gludo'r troedfilwyr modern o amgylch maes y frwydr, ond yn aml maent yn parhau i ymladd ar droed gydag arfau llaw.

Trefnir troedfilwyr mewn unedau (platŵn, cwmni a bataliwn) sy'n rhan o fyddin, o'i gyferbynnu â mathau eraill o filwyr megis y marchfilwr. Rhennir yn droedfilwyr trymion a throedfilwyr ysgafn. Yn hanesyddol, gwisgodd troedfilwyr trymion arfogaethau ac roedd troedfilwyr ysgeifn yn cynnwys ysgarmeswyr, taflwyr a bwawyr. Yn yr oes fodern, y tanciau yw'r troedfilwyr trymion a chyrchfilwyr a lluoedd mewn tanciau bychain sy'n ffurfio'r troedfilwyr ysgeifn.

Hanes
-----

Y cleddyf, y gwayw, y ffon dafl a'r bwa oedd arfau troedfilwyr yr Henfyd. Datblygodd y 'mur tariannau' ym Mesopotamia, y ffalancs yng Ngroeg a'r lleng yn Rhufain. Defnyddid trefniannau mwy ystwyth yn Tsieina, gan fanteisio ar y bwa croes. Daeth y marchfilwr i ddominyddu rhyfeloedd Ewrasia wedi'r 4g. Y troedfilwr oedd y prif fodd o frwydro yn yr Amerig nes i'r concwistadoriaid ddod â'r ceffyl yno. Dychwelodd bwysigrwydd y troedfilwr yn Ewrop yn sgil dyfeisio drylliau yn y 14g. Brwydrodd troedfilwyr mewn trefniannau a lluoedd mawr hyd ddiwedd y 19g. Datblygodd rhyfela'r ffosydd yn sgil dyfodiad y dryll awtomatig adeg Rhyfel y Boer a'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Gweler hefyd
------------

* Awyrfilwr
* Môr-filwr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [infantryman].
2. ↑  (Saesneg) infantry. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 19 Mehefin 2016.
3. ↑  Richard Bowyer. *Dictionary of Military Terms*, 3ydd argraffiad (Llundain, Bloomsbury, 2004), t. 126.
4. 1 2  (Saesneg) infantry. *The Columbia Encyclopedia*. Encyclopedia.com (2016). Adalwyd ar 19 Mehefin 2016.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Jacob Berger yw ***Aime Ton Père*** a gyhoeddwyd yn 2002. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gérard Depardieu, Sylvie Testud a Guillaume Depardieu. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2002. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Harry Potter and the Chamber of Secrets* sef ffilm ffantasi Americanaidd-Seisnig i blant gan Chris Columbus. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Pascal Marti oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jacob Berger ar 23 Mehefin 1963 yn Swydd Gaerloyw. Mae ganddo o leiaf 7 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Gelf Tisch, UDA.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jacob Berger nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 22 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 22 Mai 2016.
Ffilm ddrama a chomedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Juan J. Campanella yw ***El Hijo De La Novia*** a gyhoeddwyd yn 2001. Fe'i cynhyrchwyd gan Adrián Suar yn Sbaen a'r Ariannin; y cwmni cynhyrchu oedd Pol-ka Producciones. Cafodd ei ffilmio yn Buenos Aires. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Fernando Castets. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carlos Álvarez-Nóvoa, Norma Aleandro, Natalia Verbeke, Ricardo Darín, Juan J. Campanella, Alfredo Alcón, Héctor Alterio, Eduardo Blanco, Adrián Suar, Claudia Fontán, Eduardo Blanco Morandeira, Atilio Pozzobón, Fabián Arenillas, León Dogodny, Rubén Green, Salo Pasik, Humberto Serrano, Mónica Cabrera, Rogelio Romano, Diego Mackenzie, Gimena Nóbile, David Masajnik ac Amanda Beitia. Mae'r ffilm *El Hijo De La Novia* yn 123 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Beautiful Mind* sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Daniel Shulman oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Juan J Campanella ar 19 Gorffenaf 1959 yn Buenos Aires. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1979 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Gelf Tisch, UDA.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 86% (Rotten Tomatoes)
* 7.3/10 (Rotten Tomatoes)

.

Ymhlith y gwobrau a enillwyd y mae Q111970528.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Juan J. Campanella nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 30 Rhagfyr 2017.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
3. 1 2  "The Son of the Bride". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
Ffilm gomedi sy'n ffilm o ffilmiau gan y cyfarwyddwr Rafael Vara yw ***Festival De Mortadelo y Filemón*** a gyhoeddwyd yn 1969. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1969. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Midnight Cowboy* sef ffilm am ddau gyfaill gan y cyfarwyddwr ffilm John Schlesinger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi'i seilio ar waith cynharach, *Mort & Phil*, sef cyfres o lyfrau comics gan yr awdur Francisco Ibáñez Talavera.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Rafael Vara ar 1 Ionawr 1936 ym Madrid a bu farw yn Colmenar Viejo ar 24 Awst 2017.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Rafael Vara nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.
Un o'r taleithiau sy'n ffurfio Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg yw **Gipuzkoa** (Basgeg: ***Gipuzkoa***, Sbaeneg: ***Guipúzcoa***). Saif ar yr arfordir, a ger y ffîn a Ffrainc.

Gipuzkoa yn Sbaen
Hi yw'r leiaf o daleithiau Sbaen o ran arwynebedd, 1980 km2, ac mae'r boblogaeth yn 682,977 (2002). Y brifddinas yw Donostia (San Sebastián), tra mae trefi pwysig yn cynnwys Irun, Errenteria, Zarautz, Arrasate, Oñati, Eibar, Tolosa, Beasain, Pasaia a Hondarribia. Gelwir y dafodiaith leol o'r iaith Fasgeg yn Gipuzkera. Nawdd sant y dalaith yw Ignatius o Loyola, a aned ger Loyola yn nhref Azpeitia.

Dolenni allanol
---------------

* Safle we swyddogol y dalaith; mewn Basgeg, Sbaeneg, Ffrangeg a Saesneg)

 gw • sg • go**Taleithiau Sbaen**

A Coruña **·** 
Albacete **·** 
Alicante **·** 
Almería **·** 
Araba **·** 
Asturias **·** 
Ávila **·** 
Badajoz **·** 
Barcelona **·** 
Biscay **·** 
Burgos **·** 
Cáceres **·** 
Cádiz **·** 
Cantabria **·** 
Castellón **·** 
Ciudad Real **·** 
Córdoba **·** 
Cuenca **·** 
Girona **·** 
Granada **·** 
Guadalajara **·** 
Gipuzkoa **·** 
Huelva **·** 
Huesca **·** 
Jaén **·** 
Las Palmas **·** 
León **·** 
Lleida **·** 
Lugo **·** 
Madrid **·** 
Málaga **·** 
Murcia **·** 
Navarre **·** 
Ourense **·** 
Palencia **·** 
Pontevedra **·** 
La Rioja **·** 
Salamanca **·** 
Santa Cruz de Tenerife **·** 
Segovia **·** 
Sevilla **·** 
Soria **·** 
Tarragona **·** 
Teruel **·** 
Toledo **·** 
Valencia **·** 
Valladolid **·** 
Ynysoedd Balearig **·** 
Zamora **·** 
Zaragoza
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Émile Couzinet yw ***Quai Des Illusions*** a gyhoeddwyd yn 1959. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal a Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Joseph Kosma. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Louis Seigner, Gaby Morlay, Fausto Tozzi, Olivier Mathot, Alexandre Rignault, Anne-Marie Mersen, Georges Bever, Georgette Anys, Henri Arius, Jacques Varennes, Lise Bourdin a Nicolas Amato. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1959. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Ben-Hur* sy’n ffilm epig hanesyddol o’r Unol Daleithiau gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Émile Couzinet ar 12 Tachwedd 1896 yn Bourg a bu farw yn Bordeaux ar 2 Mai 1939.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Émile Couzinet nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
Ffilm gomedi sydd hefyd yn ffilm barodi gan y cyfarwyddwr Stefano Vanzina yw ***Totò Diabolicus*** a gyhoeddwyd yn 1962. Fe'i cynhyrchwyd gan Gianni Buffardi yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Bruno Corbucci a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Piero Piccioni. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Titanus.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Totò, Stefano Vanzina, Adriana Facchetti, Mario Castellani, Luigi Pavese, Pietro De Vico, Raimondo Vianello, Gianni Baghino, Mimmo Poli, Béatrice Altariba, Franco Giacobini, Giulio Marchetti, Nadine Sanders, Paolo Ferrara, Peppino De Martino ac Ubaldo Loria. Mae'r ffilm *Totò Diabolicus* yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1962. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Dr. No* a'r gyntaf yng nghyfres James Bond a'r ffilm gyntaf i serennu Sean Connery fel yr asiant cudd ffuglennol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Enzo Barboni oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Giuliana Attenni sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stefano Vanzina ar 19 Ionawr 1917 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 25 Gorffennaf 2003. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1949 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Canolfan Arbrofol ym Myd y Sinema.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Stefano Vanzina nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 11 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 11 Gorffennaf 2016.
Locomotif y Northern Pacific
Roedd **Rheilffordd Northern Pacific** yn rheilffordd ar draws gogledd orllewin yr Unol Daleithiau, o Minnesota i’r arfordir gorllewinol. Cadarnhawyd y rheilffordd gan llywodraeth yr Unol Daleithiau ym 1864, a rhoddwyd 47 miliwn o aceri i’r rheilffordd. Defnyddiwyd y tir i godi pres o Ewrop er mwyn adeiladu’r rheilffordd.

Dechreuodd gwaith adeiladu ym 1870 ac agorwyd prif linell y rheilffordd ar 8 Medi 1883 pan osodwyd ‘golden spike’ gan Ulysses S. Grant ym Montana. Roedd gan y rheilffordd linellau yn Idaho, Gogledd Dakota, Minnesota, Montana, Oregon, Talaith Washington a Wisconsin. Roedd hefyn cangen i Winnipeg, Manitoba, Canada. Cariodd y rheilffordd cynnyrch fferm, pren a mwynau yn ogystal â theithwyr.

Pencadlys y rheilffordd oedd Brainerd, Minnesota ac yn hwyrach St Paul, Minnesota. Unodd y rheilffordd gyda rheilffyrdd eraill ym 1970 i fod y Rheilffordd Burlington Northern, ac unodd gyda Rheilffordd Atchison, Topeka a Santa Fe i fod y Rhielffordd Burlington Northern a Santa Fe ym 1996.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan cs.mcgill.ca". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-05-28. Cyrchwyd 2021-09-12.
2. ↑  Map y rheilffordd ar wefan Library of Congress
3. ↑  "Gwefan cs.mcgill.ca". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-05-28. Cyrchwyd 2021-09-12.
4. ↑  Gwefan american-rails.com
Mae Cynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig 2021 (neu COP26) yn gynhadledd ryngwladol ar newid hinsawdd sydd yn cael ei gynnal yn Glasgow, yr Alban, y Deyrnas Unedig rhwng Hydref 31 a Thachwedd 12 2021. Arlywydd y gynhadledd yw'r gwleidydd ceidwadol ac aelod o Lywodraeth y Deyrnas Unedig Alok Sharma. Yn wreiddiol roedd disgwyl i COP26 ddigwydd yn 2020 ond cafodd ei oedi am flwyddyn oherwydd Pandemig COVID-19.

Mae disgwyl i'r gynhadledd adeiladu ar gytundebau COP21 ym Mharis yn 2017 i gadw codiad tymheredd byd-eang i lai na 1.5°C. Mae'r gwledydd hefyd yn bwriadu cytuno i orffen datgoedwigo erbyn 2030 ac i nifer o wledydd cytuno i fod yn sero net carbon erbyn 2050, gydag India yn cytuno i wneud hyn erbyn 2070. 

Canolfan SECC yn Glasgow, lleoliad cynhadledd COP26
Er nad oedd Brenhines Elisabeth II neu Arlywydd China Xi Jinping yn bresennol, mae nifer o wleidyddion ac amgylcheddwyr pwysig wedi mynychu. Mae'r rhain yn cynnwys Prif Weinidog y Deyrnas Unedig Boris Johnson, Arlywydd yr Unol Daleithiau Joe Biden, Prif Weinidog India Narendra Modi, Prif Weinidog Cymru Mark Drakeford a David Attenborough. Bu'r ymgyrchydd hinsawdd ifanc Greta Thunberg hefyd yn Glasgow, er nad oedd hi wedi ei gwahodd yn swyddogol i'r gynhadledd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "What is a COP?". *UN Climate Change Conference (COP26) at the SEC – Glasgow 2021* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-11-02.
2. ↑  "COP26: More than 100 countries commit to ending and reversing deforestation by 2030". *Sky News* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2 Tachwedd 2021.
3. ↑  "India targets net zero carbon emissions by 2070". *www.aljazeera.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2 Tachwedd 2021.
4. ↑  natalie-chalk (30 Hydref 2021). "Greta Thunberg reveals she's 'not officially invited to COP26' as activist arrives in Glasgow on eve of summit". *inews.co.uk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2 Tachwedd 2021.