Gwleidydd a dyn busnes Israelaidd yw **Natfali Bennett** (Hebraeg: נַפְתָּלִי בֶּנֶט, IPA: ynganiad: [[naftaˈli ˈbenet]]; ganed 25 Mawrth 1972) ac yn Ddirprwy Brif Weinidog Israel ers 1 Gorffennaf 2022, wedi iddo wasanaethu'n 13eg Brif Weinidog Israel o Fehefin 2021 i 2022.

Bywyd cynnar a gyrfa fusnes
---------------------------

Ganed ef yn Haifa, yng ngogledd Israel, i bâr o Americanwyr Iddewig a ymfudodd o San Francisco i'r wlad ym 1967. Bwriodd ei wasanaeth milwrol gyda chyrchluoedd Sayeret Matkal a Maglan yn Llu Amddiffyn Israel yn y 1990au. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Hebraeg Jeriwsalem tra'n gweithio yn y sector uwch-dechnoleg. Wedi iddo dderbyn ei radd, symudodd Bennett i Efrog Newydd ac yno cyd-sefydlai cwmni meddalwedd gwrth-dwyll o'r enw Cyota ym 1999. Gwerthodd y cwmni am $145 miliwn yn 2005, a dychwelodd i Israel.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Cychwynnodd ar ei yrfa wleidyddol yn 2006, pryd cafodd ei benodi'n bennaeth staff gan Benjamin Netanyahu, arweinydd yr wrthblaid Likud yn y Knesset (a fyddai'n Brif Weinidog Israel o 2009 i 2021). Cafodd seibiant o fyd gwleidyddiaeth yn 2009, gan arwain cwmni arall. Yn 2010 fe'i penodwyd yn gyfarwyddwr cyffredinol ar Gyngor Yesha, sydd yn cynrychioli mân-wladfeydd Israelaidd yn y Lan Orllewinol, ac arweiniodd ymgyrch yn erbyn y gwaharddiad ar gymunedau newydd. Bu'n bennaeth ar Gyngor Yesha nes 2012.

Yn niwedd 2012, etholwyd Bennett yn arweinydd ar HaBayit HaYehudi ("Y Gartref Iddewig"), plaid grefyddol-genedlaetholgar a cheidwadol, ar gyfer etholiadau'r Knesset yn Ionawr 2013. Enillodd 12 o seddi seneddol, y blaid bedwaredd fwyaf yn y Knesset. Ymunodd Bennett â llywodraeth glymblaid y Prif Weinidog Netanyahu, a gwasanaethodd mewn sawl swydd yn y cabinet.

Yn Rhagfyr 2018 sefydlwyd HaYamin HeHadash ("Y Dde Newydd") gan Bennett a Ayelet Shaked, gwleidydd arall a oedd unwaith yn ymwneud â busnesau uwch-dechnoleg. Nod y blaid newydd oedd apelio at Iddewon seciwlar a chrefyddol fel ei gilydd gyda pholisïau ceidwadol. Methodd ennill yr un sedd yn y Knesset yn etholiad Ebrill 2019. Diddymwyd y Knesset yn sgil methiant i ffurfio llywodraeth, a sefydlwyd cynghrair o'r enw Yamina ("Tua'r Dde"), dan arweiniad Shaked, i gystadlu yn yr etholiad a alwyd ym Medi 2019. Dychwelodd Bennett i'r Knesset gan ennill sedd ar restr etholiadol Yamina.

Yn sgil etholiad Mawrth 2021 derbyniodd Yair Lapid, arweinydd y blaid ganolaidd Yesh Atid, fandad i ffurfio llywodraeth newydd. Ym Mai, ymunodd Bennett â chlymblaid fawr o bleidiau'r dde a'r chwith yn anelu at ddisodli Netanyahu, a gyhuddwyd o lygredigaeth. Ym Mehefin cytunodd y glymblaid i ffurfio llywodraeth gyda Bennett a Lapid yn gwasanaethu yn brif weinidog yn eu tro. Cychwynnodd Bennett yn y swydd ar 13 Mehefin 2021, a disgwylid iddo ildio'r swydd i Lapid ym Medi 2023. Ar 29 Mehefin 2022, datganodd Bennett nad oedd am ymgyrchu yn yr etholiadau i'w cynnal ar gyfer y Knesset yn Nhachwedd. Trannoeth, gwasanaethodd am y diwrnod olaf yn ei dymor fel prif weinidog cyn ildio'r swydd i Yair Lapid, ac yn ei dro, dechreuodd Bennett yn swydd y dirprwy brif weinidog ar 1 Gorffennaf 2022.

Safbwyntiau Seionaidd
---------------------

Yn ystod ymgyrch etholiadol 2013, denodd Bennett sylw am ei gynllun arfaethedig, "y Fenter Sefydlogrwydd", er mwyn datrys y gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd. Byddai'r cynllun yn gwrthod datrysiad dwy-wladwriaeth gan gyfeddiannu ardaloedd yr Lan Orllewinol a oedd dan reolaeth dros dro Israel ar y pryd, ac felly yn cadw'r mwyafrif o Balesteiniaid y Lan Orllewinol o fewn clofannau trefol. Mae Bennett yn hoff o gyfeirio at y Lan Orllewinol gan yr hen enw Beiblaidd, Jwdea a Samaria, ac yn mynnu hawl Israel i'r holl Lan Orllewinol, Dwyrain Jeriwsalem, ac Ucheldiroedd Golan. Mewn cyfweliad yn Chwefror 2021, dywedodd Bennett na fyddai'n trosglwyddo'r "un centimedr o diriogaeth Tir Israel" i unrhyw wladwriaeth Balesteinaidd. Fodd bynnag, nid yw'n mynnu hawl Israel i diriogaeth Llain Gaza.

Mae Bennett wedi dadlau o blaid ymateb llym i wrthryfelwyr Palesteinaidd, gan gynnwys y gosb eithaf i derfysgwyr, ac wedi cyhuddo Hamas o fod yn gyfrifol am farwolaethau sifiliaid o ganlyniad i gyrchoedd awyr Israel ar Lain Gaza yn 2018 ac yn 2021.

Bywyd personol
--------------

O ran ei grefydd, mae Bennett yn Iddew Uniongred. Mae'n byw gyda'i wraig Gilat, a'u pedwar plentyn, yn Raanana, ar gyrion Tel Aviv.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Maayan Lubell, "Naftali Bennett: The right-wing millionaire who may end Netanyahu era", Reuters (2 Mehefin 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 23 Gorffennaf 2021.
2. 1 2  (Saesneg) Naftali Bennett. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 23 Gorffennaf 2021.
3. 1 2 3  (Saesneg) "Naftali Bennett: The rise of Israel's new PM", BBC (13 Mehefin 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 23 Gorffennaf 2021.
4. ↑  (Saesneg) "Israel's outgoing Prime Minister Naftali Bennett will not run in November election", Middle East Eye (29 Mehefin 2022). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 6 Gorffennaf 2022.