Mae  **Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf** yn rheilffordd dreftadaeth, 22.75-mile (36.6 km) o hyd yng Ngwlad yr Haf, y rheilffordd dreftadaeth hiraf yn Lloegr. Perchennog y lein a'r gorsafoedd yw Cyngor Gwlad yr Haf, sydd wedi eu llogi nhw i Gwmni Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf cyf, sy'n gweithredu'r lein efo cefnogaeth Cymdeithas Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf.

Bishops Lydeard

Hanes
-----

### Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf

Cynhaliwyd cyfarfod yng Ngwesty Egremont, Williton ar 9 Gorffennaf 1856 i drafod rheilffordd rhwng Williton a Rheilffordd Bryste a Chaerwysg. Ystyriwyd twnnel trwy'r Bryniau Quantock, efallai i Bridgwater; ond awgrymodd Isambard Kingdom Brunel y buasai'r twnnel yn ddrud, ac awgrymodd reilffordd yn dilyn Nant Donibrook ac yn cysylltu â Rheilffordd Bryste a Chaerwysg yn Taunton. Cytunwyd ar derminws gogleddol yn Watchet. Trefnwyd arolwg gan Brunel, a phasiwyd deddf ar 17 Awst 1857, yn creu Cwmni Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf i adeiladu rheilffordd 14 milltir hyd at Watchet. Cyheoddwyd prospectws, yn disgwyl cludiant glo i Taunton a theithwyr i Dde Cymru. Dechreuodd y gwaith adeiladu ar 10 Ebrill 1859. Lled y traciau oedd 7 troedfedd, yr un maint â Rheilffordd y Great Western ar y pryd. Agorwyd y rheilffordd o Norton Fitzwarren, ei cyffordd efo Rheilffordd y Great Western, a Watchet ym 1862. Trefnwyd y gwasanaethau trên gan y Great Western o'r cychwyn.

### Rheilffordd Minehead

Ym 1874 Pasiwyd deddf i adeiladu rheilffordd rhwng Watchet a Minehead. Agorwyd rheilffordd rhwng Watchet a Minehead ar 16 Gorffennaf 1874.

  

### Yn ystod ac ar ôl cyfnod Rheilffordd y Great Western

Daeth y 2 reilffyrdd yn rhan o Reilffordd y Great Western ym 1897. Gwladwyd y rheilffyrdd ym 1948. Caewyd y lein gan Reilffyrdd Prydeinig ym 1971.

Atgyfodi
--------

Dechreuodd gwasanaethau'r reilffordd dreftadaeth ym 1976 rhwng Minehead a Blue Anchor, a hyd at Williton yr un flyddyn. Erbyn hyn mae trenau'n rhwng Minehead a Bishops Lydeard rhwng mis Chwefror a mis Tachwedd, yn cario mwy na 200,000 o deithwyr yn flynyddol. Weithiau, ers 1 Mawrth 2009, mae trenau wedi mynd mynd o Bishop's Lydeard i Norton Fitzwarren.

Mae Canolfan ymwelwyr yn Bishops Lydeard, amgueddfa'r Rheilffordd Gwlad yr Haf a Dorset yn Williton ac amgueddfa Rheilffordd y Great Western yn Blue Anchor.

Locomotifau
-----------

### Locomotifau stêm

7828 'Norton Manor
**GWR Dosbarth Manor 7828 'Norton Manor'**

Cynllun Collett. Adeiladwyd yn Swindon ym 1950, efo'r enw 'Odney Manor'. Gwerthwyd i Iard sgrap Dai Woodham yn Y Barri. Aeth i Reilffordd Dwyrain Swydd Gaerhirfryn yn 90au, ac wedyn prynwyd y locomotif gan Reilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf. Ailenwyd 'Norton Manor' ar ôl pencadlyd 40 Comando yn Norton Fitzwarren.

  

**GWR Dosbarth Manor 7820 'Dinmore Manor'**

Adeiladwyd yn Swindon ym 1950. Prynwyd o Reilffordd Gwili. Atgyweirir yn Tyseley.

  

**GWR Dosbarth Manor 7821 'Ditcheat Manor'**

Mae angen atgyweirio; arddangosir yn Amgueddfa STEAM, Swindon.

Rheilffordd Gwlad yr Haf a Dorset rhif 88
**Rheilffordd Gwlad yr Haf a Dorset dosbarth 7F 2-8-0 rhif 88**

Adeiladwyd gan Robert Stephenson a'i Feibion ym 1925, a chafodd rif 53808 yng Nghyfnod Reilffyrdd Prydeinig. Aeth i Iard sgrap Dai Woodham ym 1963. Prynwyd gan Ymddiriodolaeth Rheilffordd Gwlad yr Haf a Dorset yn y 60au.

2-6-0 9351
**2-6-0 9351**

Cynlluniwyd y dosbarth yn 30au, ond heb eu adeiladu. Penderfynwyd gan y rheilffordd i greu un o locomotif arall, 'Prairie Mawr' rhif 5193.

  

**Dosbarth 2884 GWR 8F 2-8-0 rhif 3850**

Dosbarth 2884 rhif 3850
Addasiad Charles Collett o gynllun George Churchward, adeiladwyd yn Swindon ym 1942.Treuliodd 20 mlynedd yn Iard sgrap Dai Woodham cyn cyrraedd y rheilffordd yn y 80au.

  

**Dosbarth 2884 GWR 8F 2-8-0 rhif 2874**

Mewn storfa, yn disgwyl am atgyweiriad.

'Prairie mawr' 4160
**Dosbarth 2884 GWR 8F 2-8-0 rhif 2850**

Yn cael atgyweiriad yn Toddington.

**Dosbarth 2884 GWR 8F 2-8-0 rhif 3845**

Mewn storfa, yn disgwyl am atgyweiriad.

**Dosbarth 5101 GWR 'Prairie mawr' 2-6-2T 4160**

Adeiladwyd ym 1948 yn Swindon. Daeth i'r rheilffordd yn y 90au.

6960 'Raveningham Hall'
**0-4-0ST 1788 'Kilmersdon'**

Adeiladwyd gan gwmni Peckett ym Mryste ym 1929. Gweithiodd yng Nglofa Kilmersdon yng Ngwlad yr Haf. Cedwir yn Washford.

  

**Dosbarth 'Hall' 4-6-0 6960 'Raveningham Hall'**

Gweithredol.

  

**Dosbarth 4500 GWR 'Prairie bach' 2-6-2T 4561**

Cynllun Churchward. Yn disgwyl am atgyweiriad yn Williton.

  

D1661

Locomotifau diesel
------------------

### Dosbarth 52 D1010 'Western Campaigner'

Un o 74 o'r dosbarth, dyfneddiwyd ar drenau cyflym i deithwyr ac ar drenau'n cario meini o'r Bryniau Mendip.

### Dosbarth 35 'Hymek' D7017 a 7018

Dau o'r 101 adeiladwyd gan Gwmni Beyer Peacock ym Manceinion. Atgyweirir yn Williton.

### Dosbarth 14 'Teddy Bear' D8526

Adeiladwyd i gymryd lle'r locomotifau llai'r rheilffordd. Aeth rhai ohonynt i cwmniau breifat, yn achos D8526 i Sment Blue Circle yn Westbury.

### Dosbarth 33 'Crompton' D6566 a D6575

Dau o 'r 98 adeiladwyd gan Gwmni Cerbyn a Wagen Birmingham.

### Dosbarth 47 D1661 'North Star'

Adeiladwyd 512 o'r dosbarth yng Ngwaith Cryw a ffatri Brush yn Loughborough rhwng 1962 a 1968. Yn ddiweddaraf, daeth o'n rhif 47840.

### Dosbarth 03 D2133

Locomotifau bychain oeddent, ar gyfer cledrau ysgafn neu grwm. Gweithiodd D2133 yn Taunton ac wedyn prynwyd gan British Cellophane ar gyfer eu rheilffyrdd preifat yn y dref. Rhoddwyd i reilffordd Gorllewin Gwlad yr haf pan caewyd leiniau'r cwmni. Defnyddir ym Minehead.

### Dosbarth 09 0-6-0 rhif 09 019

Roedd 26 o'r dosbarth.

### 0-4-0 Loconotif Sentinel DH16

Adeiladwyd 18 ohonynt gan Gwmni Sentinel ar gyfer Cwmni Camlas Llongau Manceinion, lle gweithiodd DH16 hyd at 1971. Cyrhaeddodd y rheilffordd yn Awst 2001.

### 0-6-0 rhifau 1 a 2

Adeiladwyd gan Gwmni Andrew Barclay yn Kilmarnock ar gyfer ffatri ordnans yn Bridgwater ym 1962. Cyrhaeddent y rheilffordd ym 1994.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan gyharach y rheilffordd
2. 1 2 3 4  "Gwefan british-heritage-railways". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-05-21. Cyrchwyd 2016-10-31.
3. ↑  "Gwefan minehead-online". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-09-13. Cyrchwyd 2016-10-31.
4. ↑  "Gwefan Gorsaf Dunster". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-08-07. Cyrchwyd 2016-10-31.
5. ↑  "Gwefan Cymdeithas reilffordd Cernyw". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-04-21. Cyrchwyd 2016-10-31.
6. ↑  Gwefan everythingexmoor[*dolen marw*]
7. ↑  Gwefan y rheilffordd[*dolen marw*]
8. ↑  Tudalen locomotifau diesel ar wefan y rheilffordd[*dolen marw*]

Dolen allanol
-------------

* Gwefan y rheilffordd Archifwyd 2016-11-02 yn y Peiriant Wayback.