Roedd **Loeiz-Napoleon Ar Rouz** neu *Louis Napoleon Le Roux* (29 Mai 1890 - 5 Awst 1944) yn wleidydd Llydewig ac yn un o sylfaenwyr Strollad Broadelour Breiz, Plaid Genedlaethol Llydaw

Cefndir
-------

Ganwyd Ar Rouz yn Planiel Aodoù-an-Arvor Llydaw yn un o wyth o blant i felinydd; bu ei frawd Pierre-Andrè Le Roux hefyd yn genedlaetholwr Llydewig amlwg. *Louis Le Roux* oedd ei enw bedydd. Ei benderfyniad ei hun oedd ategu'r llysenw *Napoleon* i'w enw yn ei ffurf Ffrangeg swyddogol a'i ffurf Llydaweg answyddogol; er hynny bu ei wrthwynebwyr gwleidyddol yn ceisio honni ei fod yn arwyddo dogfennau efo'r ysgrif *Louis N Le Roux* o herwydd annheyrngarwch a chywilydd o gael ei gysylltu ag enw un o arwyr mawr Ffrainc..

Ym 1936 priododd a Marion Delia Murphey (1898-1993), yn Eglwys St Andrew's, Westlaand Row, Dulyn, roedd hi'n ferch i William John Murphey golygydd papur newydd gweriniaethol *The Clonmel Nationalist*

Gyrfa
-----

Bu Ar Rouz yn ennill ei grystyn, yn bennaf, trwy wasanaethu fel ysgrifennydd / cynorthwyydd personol i bobl amlwg mewn bywyd cyhoeddus gan gynnwys y cenedlaetholwr Llydewig François Jaffrennou (Taldir), y gwleidydd Llafur Prydeinig Ramsay MacDonald, a daeth wedyn yn Brif Weinidog Llafur cyntaf y DU a'r gwleidydd Ceidwadol Prydeinig Harold Macmillan, a daeth hefyd yn Brif Weinidog yn ei dro.

Y Rhyfel Byd Cyntaf
-------------------

Bu honiadau gan ei wrthwynebwyr gwleidyddol bod Louis wedi ffoi Ffrainc am y Swistir yn 1913 er mwyn osgoi consgripsiwn i'r fyddin Ffrengig, ffodd bynnag fe gyflawnodd cyfnod o wasanaeth milwrol gorfodol yn Sant-Maloù o 1910, ac mae llythyrau at gyfaill o gyd filwr o'r cyfnod, Paul Buchet, sydd bellach yn archif Llyfrgell Genedlaethol yr Iwerddon, yn awgrymu nad oedd hyn yn wir. Mae'r llythyrau, a anfonwyd o Baris yn ystod 1913, ac yn gynnar yn 1914, yn dangos yn glir fwriad Louis 'i symud i Loegr yn y dyfodol agos. Nid oes unrhyw sôn am gonsgripsiwn neu'r Swistir, yn hytrach mae yna nifer o gyfeiriadau at y gwersi Saesneg mae'n eu cymryd yn ystod 1913. Yn ddi-os, nid oedd yn wrthwynebydd cydwybodol i'r Rhyfel Mawr, gan iddo wasanaethu ym myddin Prydain o fis Mehefin 1916 hyd ei ollyngiad ar sail feddygol ym Medi 1917.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Cofeb undod Llydaw & Ffrainc Roazhon
Ym 1911 fe fu Ar Rouez, ei frawd a'r bardd Camille Le Mercie yn gyfrifol am ffurfio plaid Strollad Broadelour Breiz, *Plaid Genedlaethol Llydaw*, plaid a chafodd ei anghyfreithlon gan Lywodraeth Ffrainc ym 1914, ond sydd yn cael ei gydnabod, gan bob ymgyrch a phlaid genedlaethol Lydewig diweddarach, fel sylfaen achos cenedlaethol Llydaw yn yr 20g.

Ffurfiwyd y blaid, yn bennaf, i wrthwynebu codi cofeb yn Roazhon i ddathlu undod Llydaw a Ffrainc ym 1532. Nod y blaid oedd *tro ar ôl tro i brotestio yn erbyn gormes Ffrengig, a pharatoi ar gyfer atgyfodiad Llydaw trwy dorri pob cysylltiad rhwng Llydaw a Ffrainc*

Cysylltiadau Gwyddelig
----------------------

Mae sïon bod An Rouz wedi bod yn gysylltiedig â Gwrthryfel y Pasg, Iwerddon 1916, ond prin yw'r ffynonellau sy'n gallu cadarnhau hynny, ond roedd, yn sicr, yn gefnogwr i'r achos a bu'n agos, fel sylwebydd, i nifer o brif chwaraewyr yr achos. Cyhoeddodd Bywgraffiad er clod i Patrick Pearse ym 1932 a daeth yn ddinesydd Iwerddon blwyddyn yn niweddarach.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Middlesex Hospital Llundain lle fu'n gwella o'r ffliw pan laniodd bomb V2 ar yr ysbyty.

Cyhoeddiadau
------------

* Pour le séparatisme la question bretonne essai précédé du manifeste Ed. du Parti nationaliste breton - Rennes. 1911
* La Langue des Relations Interceltiques
* Le socialisme et la société J. Ramsey Macdonald ; trad. de l'anglais par Louis N. Le Roux ; Paris : F. Flammarion , 1922
* L'Irlande Militante. La Vie De Patrick Pearse avec une introduction historique et 15 photographies, Imprimerie Commerciale de Bretagne, Rennes, (1932)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Entre Bretagne, Grande-Bretagne et Irlande, le parcours de Louis Napoléon Le Roux
2. ↑  Thierry Jigourel, "Grands rebelles et révoltés de Bretagne", éditions Ouest-France, 2013, ISBN 978-2-7373-6004-6
3. ↑  "Marion Delia MURPHY". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-03. Cyrchwyd 2016-09-01.
4. ↑  Le Roux, Louis Napoleon (1890-1944), biographer
5. ↑  Alain Deniel, *Le mouvement breton*, Maspéro, 1976, ISBN 2-7071-0826-X
6. ↑  Camille O'Reilly, *Language, Ethnicity and the State*, Palgrave, 2001, p. 119

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 203826099
* LCCN: no96066354
* ISNI: 0000 0003 5796 5770
* SUDOC: 057157448
* BNF: cb129889451 (data)

 |