Ffeminist a swffragét o Loegr oedd **Catherine Osler** (26 Chwefror 1854 - 16 Rhagfyr 1924) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel diwygiwr cymdeithasol ac fel ymgyrchydd dros bleidlais i ferched.

Magwraeth
---------

Ganed **Catherine Courtauld Taylor** yn Bridgwater ar 26 Chwefror 1854 a bu farw yn Edgbaston. Undodwyr oedd ei rhieni: William a Catherine Taylor, ac roeddent hefyd yn aelodau o Gymdeithas Etholfraint y Merched, Birmingham (*Birmingham Women's Suffrage Society*), ers ei sefydlu. Catherine oedd eu merch hynaf ac etholwyd hi'n swyddog o'r gymdeithas, yn drysorydd ac yn 1885 fe'i hetholwyd yn ysgrifennydd.

Priododd Alfred Osler a oedd yn rhedeg cwmni teuluol F & C Osler o Birmingham, cwmni a oedd yn enwog am ddylunio a chynhyrchu crisial cain a'r darnau godidog hynny sy'n hongian ar *chandeliers*; gwerthwyd hwy i bob rhan o'r byd. Roedd Alfred Osler yn aelod o'r Rhyddfrydwyr.

Ymgyrchydd dros hawliau menywod
-------------------------------

Yn 1888 cynhaliodd Ffederasiwn Ryddfrydol y Merched gynhadledd yn Birmingham a gofynnwyd i Catherine Osler lywyddu drosti. Yn 1903, etholwyd hi'n Llywydd Cymdeithas Etholfraint y Merched, Birmingham. Bedair blynedd yn ddiweddarach cyfarfu'r *Emancipation Union* yn Birmingham a gwahoddwyd Osler i gadeirio sesiwn lle rhannodd ei huchelgais i gael menywod i gymryd rhan mewn llywodraeth leol.

Gwrthwynebai gweithredoedd treisgar, milwriaethus rhai aelodau o fudiad y swffragét ac ysgrifennodd yn feirniadol iawn o weithredoedd rhai o aelodau o Undeb Gwleidyddol a Chymdeithasol y Merched (*the Women's Social and Political Union*). Er hyn, ni chytunodd a'r modd treisgar y deiliwyd gyda charcharorion benywaidd. Yn wir, yn 1909, oherwydd polisi'r llywodraeth Ryddfrydol o orfodi merched oedd ar ympryd i fwyta, ymddiswyddodd fel llywydd Cymdeithas Ryddfrydol y Merched, Birmingham.

Yn 1911, ymunodd Osler gyda Phwyllgor Gweithredol Undeb Cenedlaethol Cymdeithasau Etholfraint y Merched (NUWSS).

Anrhydeddau
-----------

Yn 1919, fel gwerthfawrogiad o'i gwaith dros ferched, derbyniodd radd Meistr gan Brifysgol Birmingham. Comisiynwyd, hefyd, darlun olew ohoni gan Edward S. Harper.

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: Colin Matthew, ed. (2004) (yn en), *Oxford Dictionary of National Biography*, Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, Wikidata Q17565097,
2. ↑  Dyddiad marw: Colin Matthew, ed. (2004) (yn en), *Oxford Dictionary of National Biography*, Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, Wikidata Q17565097,
3. 1 2 3  Elizabeth Crawford, ‘Osler, Catherine Courtauld (1854–1924)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2013 accessed 20 Tachwedd 2017
4. 1 2  "Catherine Osler | Great British - bringing you closer to our history makers". *great-british.co.uk* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-04-12. Cyrchwyd 20 Tachwedd 2017.
5. 1 2  "Catherine Osler". *Spartacus Educational* (yn Saesneg). Cyrchwyd 20 Tachwedd 2017.
6. ↑  "Suffrage Stories: 'From Frederick Street to Winson Green': The Birmingham Women's Suffrage Campaign". *Woman and her Sphere* (yn Saesneg). 22 Mawrth 2013. Cyrchwyd 20 Tachwedd 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |