Hermes Trismegistus
Mae **Hermetigiaeth** yn gasgliad o gredau crefyddol ac athronyddol wedi eu seilio yn bennaf ar yr ysgrifau a briodolir i Hermes Trismegistus, doethwr chwedlonol sydd o bosib yn gymysgedd o'r duwiau Thoth (o'r Aifft) a Hermes (o Wlad Groeg).

Credir mai Hermetigiaid oedd y Sabiaid, pobl a ymddangosodd yn y Coran yn 830 OC.

Y Corpus Hermeticum
-------------------

Ar ôl canrifoedd o amarch, cafodd Hermetigiaeth ei hail-gyflwyno i'r Gorllewin ym 1460 pan ddaeth dyn o'r enw Leonardo â'r *Corpus Hermeticum* i ddinas Pistoia yn yr Eidal. Roedd Leonardo yn un o lawer o asiantau llyw Pistoia, Cosimo de Medici, a gafodd eu hanfon allan i chwilio am ysgrifau hynafol.

Ym 1614 cafodd y *Corpus Hermeticum* ei ddosrannu am ddulliau ieithyddol gan Isaac Casaubon, ieithegydd o'r Swistir. Yn ei farn ef doedd yr ysgrifau a briodolir i Trismegistus ddim yn ddigon hen i hanu o'r Aifft hynafol, yn hytrach roeddent yn deillio o'r Cyfnod Cristnogol. Roedd Walter Scott yn dyddio'r ysgrifau i 200 OC, ond bu i Syr W. Flinders Petrie eu lleoli rhwng 200 a 500 CC. Roedd Plutarch yn sôn am Trismegistus yn y ganrif gyntaf OC, ac roedd Tertullian, Iamblichus a Porphyry i gyd yn gyfarwydd ag ysgrifau Hermetig.

Roedd ysgrifau Hermetig ymhlith y rhai a gafodd eu darganfod ger Nag Hammadi ym 1945. Roedd yr ysgrifau yn dilyn trefn un o'r sgyrsiau rhwng Hermes ac Asclepius o'r *Corpus Hermeticum*, a hefyd roedd yna destun ar gyfriniaeth Hermetig, sef *Ar yr Ogdoad ac Ennead*, wedi ei ysgrifennu yn yr iaith Gopteg.

Mae'r rhan fwyaf o'r testunau yn cael eu cyflwyno mewn ffurf deialog, dull arferol y Cynfyd o drosglwyddo gwybodaeth ddidactig. Mae'r testunau yn trin amrywiaeth o bethau, gan gynnwys alcemeg, dewiniaeth a myfyrdodau ar natur bywyd sydd yn debyg i Gnostigiaeth a Neoplatoniaeth.

Hermetigiaeth fel crefydd
-------------------------

Dydy llawer o Hermetigiaid ddim yn ystyried eu credau i fod yn grefydd. Mae llawer ohonynt yn cymysgu eu syniadau cyfriniol â Christnogaeth, Bwdhaeth, Iddewiaeth, Paganiaeth neu Islam. Mae eraill fod gan pob crefydd rai gwireddau cyfriniol, ac eu bod i gyd yn pwyntio at ddaliadau esoterig Hermetigiaeth.

Tair rhan "doethineb y bydysawd"
--------------------------------

Nod Hermetigiaeth ydy dyrchafu'r unigolyn i gyfuno â chyfatebwyr uwch a chyrraedd Ymwybyddiaeth Dwyfol, neu "doethineb y bydysawd". Yn ôl testun arall a briodolir i Hermes Trismegistus, y *Tabula Smaragdina*, mae yna dair ran i'r doethineb:

* **Alcemeg**: nid newid plwm i aur ydy nod alcemeg; metaffor i ddisgrifio'r ymdrech i newid a dyrchafu'r enaid ydy.
* **Sêr-ddewiniaeth**: credir bod gan symudiadau'r planedau ddylanwad ar y Ddaear, ac bod dod i adnabod y dylanwadau hyn yn arwain at ddeall y meddwl dwyfol, neu Dduw.
* **Dwyfolwaith**: Yn ôl Giovanni Pico della Mirandola, mae yna ddau fath gwahanol o ddewiniaeth. Y cyntaf ydy γοητεια, Goëtia, y gelfyddyd ddu lle mae'r dewin yn cynghreirio gyda chythreuliaid ne ysbrydion drygionus. Yr ail ydy Dwyfolwaith, dewiniaeth ddwyfol lle mae'r dewin yn cynghreirio gydag ysbrydion dwyfol, fel angylion a duwiau.

Daliadau Hermetig
-----------------

Mae Hermetigiaeth yn amgylchynu panentheistiaeth ("popeth o fewn Duw") ac Amldduwiaeth monistig, sef bod yna amrywiaeth o fodau dwyfol, fel duwiau neu angylion, ond eu bod nhw i gyd, fel popeth arall yn y bydysawd, yn deillio o'r un "Achos" neu Dduw.