recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Stalybridge a Hyde** (Saesneg: *Stalybridge and Hyde*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Stalybridge a Hyde ym Manceinion FwyafEtholaeth Stalybridge a Hyde ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1922: Syr John Wood, Bt (Llafur)
* 1922–1923: John Phillips Rhodes (Llafur)
* 1923–1924: John Lincoln Tattersall (Ryddfrydol)
* 1924–1929: Edmund Walter Hanbury Wood (Llafur)
* 1929–1931: Hugh Hartley Lawrie (Llafur)
* 1931–1935: Sydney Hope (Llafur)
* 1935–1937: Philip Russell Rendel Dunne (Llafur)
* 1937–1945: Horace Trevor-Cox (Llafur)
* 1945–1951: Gordon Lang (Llafur)
* 1951–1970: Fred Blackburn (Llafur)
* 1970–2001: Tom Pendry (Llafur)
* 2001–2010: James Purnell (Llafur)
* 2010–presennol: Jonathan Reynolds (Llafur-Cydweithredol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Mae **Kathleen Dawson** (ganwyd 3 Hydref 1997) yn nofiwr Albanaidd, o Kirkcaldy. Mae hi'n arbenigo mewn trawiad cefn. Enillodd hi medal aur yng Ngemau Olympaidd 2020 Tokyo mewn ras gyfnewid gymysg 4 × 100 metr mewn amser record byd. Roedd hi'n pencampwr Ewrop ym Mhencampwriaethau Budapest 2020 a deiliad y record Ewropeaidd mewn trawiad cefn 100 m (58.08).

Roedd Dawson yn aelod o dîm Prydain i fynd i Gemau Olympaidd 2020 a ohiriwyd. Dyma fyddai ei Gemau Olympaidd cyntaf.  Yng Ngemau Olympaidd, rasiodd Dawson yng nghymal blaen rownd derfynol y ras gyfnewid gymysg 4 × 100 metr. Enillodd y tim Prydain Fawr, yn gynnwys Adam Peaty, James Guy ac Anna Hopkin a gosod amser record byd o 3 munud 37.58 eiliad ynghyd .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "'Exceptionally high-quality' team named for Tokyo 2020 Olympic Games". *Swim England Competitive Swimming Hub* (yn Saesneg). 2021-04-27. Cyrchwyd 21 Mehefin 2021.
2. ↑  "Tokyo Olympics: Great Britain win 4x100m mixed medley relay gold". *BBC Sports* (yn Saesneg). 31 Gorffennaf 2021.
Mae **System Transit Maes Awyr O'Hare, Chicago** (Saesneg: *Airport Transit System(ATS)*) yn system drafnidiaeth awtomatig ym Maes Awyr O'Hare, Chicago, UDA. Mae’r gorsafoedd i gyd yn gaeëdig gyda drysau ar bob platfform sydd yn agor yn gyfamserol â drysau’r trenau i sicrhau diogelwch teithwyr a rheolaeth tymheredd ar y platfform. Defnyddir trenau 2 neu 3 cerbyd yn ôl angen. Mae pob cerbyd yn dal 57 o deithwyr. Mae gan y rhwydwaith 2 drac, ac mae 5 gorsaf, Terminal 1,2,3,5 a Pharcio Pell.

Moderneiddio
------------

Moderneiddir y system yn ystod 2020 a defnyddir bysiau yn lle’r STA ar hyn o bryd. Erbyn 29 Medi, 2020, doedd ATS ddim wedi ail-agor.

Cerbydau
--------

Defnyddir 15 cerbyd awtomatig Matra o Ffrainc gyda teiars rwber. Disodlir y cerbydau Matra gan 36 cerbyd Bombardier fel rhan o’r broses o foderneiddio.

Estyniad
--------

Estynnir y system ymlaen o orsaf Parcio Pell i ganolfan aml-foddol, lle mae’r cwmnïau llogi ceir a’r orsaf Metra.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Fly Chicago
2. ↑  Gwefan Chicago Tribune
3. ↑  Gwefan Chicago Tribune
4. ↑  Cyfrif drydar fly2ohare

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Fly Chicago
Lleolir **Khyber Pakhtunkhwa** (Wrdw: خیبر پختونخوا, Pashto: خیبر پښتونخوا) yng ngogledd-orllewin Pacistan am y ffin ag Affganistan. **Talaith Ffin y Gogledd-Orllewin** (Wrdw: *śhumāl maġribī sarhadī sūbha* شمال مغربی سرحدی صوبہ, Saesneg: *North-West Frontier Province* neu **NWFP**) oedd enw'r dalaith tan 2010. Tarddodd yr enw o gyfnod reolaeth Prydain ar isgyfandir India gan gyfeirio at yr isgyfandir cyfan yn hytrach na thiriogaeth y Pacistan bresennol. Dyma'r lleiaf o bedair talaith Pacistan. Mae'n cynnwys rhan fawr o fynyddoedd uchel yr Hindu Kush. Y brifddinas yw Peshawar, wrth droed y Bwlch Khyber enwog. Mae'n gartref i'r bobl Pashtun ('Pakhtun' yn lleol), sy'n siarad Pashto, ac fe'i gelwir yn Pakhtunistan hefyd o'r herwydd. Ceir sawl grŵp ethnig arall, llai, yn yr ardal. Poblogaeth: tua 20 miliwn.

Lleoliad y dalaith ym Mhacistan
O fewn Pacistan, mae'r dalaith yn ffinio â'r rhanbarth a elwir heddiw yr Ardaloedd Llwythol dan Weinyddiaeth Ffederal neu FATA (*Federally Administred Tribal Areas*) i'r de-orllewin, a fu yn rhan o'r NWFP hanesyddol ar un adeg, gyda Gilgit–Baltistan i'r gogledd-ddwyrain, y Kashmir Bacistanaidd i'r dwyrain, ac Islamabad a'r Punjab i'r de. Mae'n gyffwrdd hefyd â darn o orllewin Gweriniaeth Pobl Tsieina yn y gogledd eithaf.

Rhennir y dalaith yn sawl dosbarth ac ardal yn cynnwys Chitral, Dir, Swat, Buner a Kohal yn y gogledd a Handu a Dera Ismail Khan yn y de.

Llywodraeth ranbarthol
----------------------

Map o ddosbarthau Khyber Pakhtunkhwa a FATA.
Ym mynyddoedd y gogledd.
Rheolir y dalaith gan Gynulliad Daleithiol gyda 124 sedd.

### Dosbarthau

Ceir 24 dosbarth (*district*) yn Khyber Pakhtunkhwa.

|  |  |
| --- | --- |
| * Abbottabad
* Bannu
* Batagram
* Buner
* Charsadda
* Chitral
* Dera Ismail Khan
* Hangu
* Haripur
* Karak
* Kohat
* Kohistan
 | * Lakki Marwat
* Dir Isaf
* Malakand
* Mansehra
* Mardan
* Nowshera
* Peshawar
* Shangla
* Swabi
* Swat
* Tank
* Dir Uchaf
 |

### Dinasoedd

|  |  |
| --- | --- |
| * Abbottabad
* Bannu
* Batagram
* Daggar
* Charsadda
* Chitral
* Dera Ismail Khan
* Dir
* Jamrud
* Hangu
* Haripur
* Havelian
* Kohat
* Kulachi
 | * Latamber
* Landi Kotal
* Malakand
* Mansehra
* Mardan
* Mingora
* Nowshera
* Peshawar
* Shangla
* Swabi
* Swat
* Tank
 |

Gweler hefyd
------------

* Rhyfel Gogledd Orllewin Pacistan
Taleithiau Armenia
Rhennir Armenia yn 11 o israniadau gweinyddol. O'r 11 israniad hyn, mae 10 ohonynt yn cael eu galw yn daleithiau (*marz* մարզ).

Mae gan Yerevan, prifddinas y wlad, statws arbennig. Gelwir prif weithredwr pob un o'r 10 *marz* yn *marzpet*, ac fe'i apwyntir gan lywodraeth Armenia. Yn Yerevan, mae'r prif weithredwr yn cael ei alw yn faer ac yn cael ei apwyntio'n uniongyrchol gan Arlywydd Armenia.

Y taleithiau
------------

*Nodyn: Mae'r rhifau o flaen y taleithiau yn cyfateb i'r rhifau a welir at y map. Nodir prifddinas y dalaith (ac eithrio Yerevan).*

1. Aragatsotn (prifddinas: Ashtarak)
2. Ararat (prifddinas: Artashat)
3. Armavir (prifddinas: Armavir)
4. Gegharkunik (prifddinas: Gavar)
5. Kotayk (prifddinas: Hrazdan)
6. Lori (prifddinas: Vanadzor)
7. Shirak (prifddinas: Gyumri)
8. Syunik (prifddinas: Kapan)
9. Tavush (prifddinas: Ijevan)
10. Vayots Dzor (prifddinas: Yeghegnadzor)
11. Yerevan

Dolenni allanol
---------------

* Swyddfa Ystadegau Llywodraeth Armenia


| Taleithiau Armenia | Baner Armenia |
| --- | --- |
| Aragatsotn | Ararat | Armavir | Gegharkunik | Kotayk | Lori | Shirak | Syunik | Tavush | Vayots Dzor | *Yerevan* |
Tafarn yw'r **Golden Cross** yng nghanol Caerdydd. Mae'r adeilad presennol yn dyddio o 1903, yn nodedig am ei deils ceramig, ac wedi ei restru gyda Gradd II.

Hanes
-----

Mae tafarn wedi bodoli ar y safle ers 1849. Fe'i hail-enwyd yn The Golden Cross yn 1863. Tua 1903/4 fe'i hail-adeiladwyd yn y ffurf bresennol (mae'r teils yn y bar wedi eu dyddio 1903).

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd ceisiodd yr arweinydd ffasgaidd Oswald Mosley gynnal cyfarfod yn y dafarn ond fe wnaeth gwrthwynebiad treisgar ei orfodi nôl i Lundain.

Roedd bygythiad i ddymchwel y dafarn yn 1979 ond achubwyd ar adeilad ar ôl ymgyrch bapur newydd lleol. Roedd wedi cael ei restru yn 1975.

21ain ganrif
------------

Daeth y Golden Cross yn dafarn hoyw boblogaidd, gydag adloniant a pherfformwyr drag rheolaidd. Yn 2004, fe'i pleidleisiwyd y dafarn hoyw gorau yn y DU.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  "Brian Lee: Golden memories of Cardiff's Golden Cross pub". *Wales Online*. 26 October 2012. Cyrchwyd 6 May 2015.
2. 1 2 3  "Golden Cross Public House, Butetown". British Listed Buildings. Cyrchwyd 6 May 2015.
3. ↑  "The Golden Cross". Cardiffpubs.co.uk. Cyrchwyd 6 Mai 2015.

Dolenni allanol
---------------

* Tudalen gwe Golden Cross  Archifwyd 2015-04-28 yn y Peiriant Wayback.
Hanesydd Ffrengig oedd **Jules Michelet** (21 Awst 1798 – 9 Chwefror 1874). Ei gampweithiau ydy *Histoire de France* (1833–67), hanes Ffrainc mewn 19 cyfrol, a *Histoire de la révolution française* (1847–53), hanes y Chwyldro Ffrengig mewn saith cyfrol.

Nodweddir ei waith gan ei daliadau cenedlaetholgar, ei arddull ddramatig, a'i atgasedd tuag at yr Oesoedd Canol, yr Eglwys Gatholig, a'r frenhiniaeth. Michelet oedd yr hanesydd cyntaf i roi'r enw *Renaissance* ar gyfnod y Dadeni Dysg.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Jules Michelet ym Mharis ar 21 Awst 1798. Argraffwr oedd ei dad, ac roedd teulu ei fam yn hanu o gefn gwlad. Er yr oeddynt yn dlawd, yn enwedig wedi i lywodraeth Napoleon gau'r wasg, gweithiodd ei dad i ddarparu addysg i Jules.

Gyrfa academaidd
----------------

Cychwynnodd Michelet ar ei yrfa'n athro yn 1822. Fe'i penodwyd yn athro hanes ac athroniaeth yn yr École Normale Supérieure yn 1827. Ymhlith ei gyhoeddiadau cynnar oedd cyfieithiad o *Scienza nuova* gan Giovanni Battista Vico.

Ymunodd Michelet â'r Collège de France yn 1838. Cydweithiodd gyda Edgar Quinet ar lyfr oedd yn lladd ar yr Iesuwyr. Yn ei lyfr *Le Peuple* (1846), mynegodd ei gydymdeimlad â'r dosbarthiadau israddol mewn cymdeithasau diwydiannol.

Cefnogodd wethoedd y Chwyldro Ffrengig, a chafodd ei siomi gan fethiant chwyldroadau 1848, diddymu'r Cynulliad Cenedlaethol gan Louis Napoleon yn 1851, a sefydlu'r Ail Ymerodraeth yn 1852. Symudodd i'r Eidal am flwyddyn. Cafodd ei ddelfrydau hanesyddol eu chwalu gan Ryfel Ffrainc a Phrwsia yn 1870.

Llyfrau am bynciau eraill
-------------------------

Dan ddylanwad ei ail wraig, Atanaïs Mialaret (priodasant yn 1849), ymddiddorodd Michelet mewn natur. Ysgrifennodd gyfres o lyfrau am fyd natur: *L'Oiseau* (1856), *L'Insecte* (1858), *La Mer* (1861), a *La Montagne* (1868). Cyhoeddodd hefyd y llyfrau *L'Amour* (1858) a *La Femme* (1860), gwaith am wrachod yn yr Oesoedd Canol, *La Sorcière* (1862), ac astudiaeth o grefyddau'r byd, *La Bible de l'humanité* (1864).

Diwedd ei oes
-------------

Bu farw yn Hyères ar 9 Chwefror 1874 o drawiad ar y galon yn 75 oed. Cyhoeddwyd ei ddyddiaduron bron can mlynedd wedi ei farwolaeth: *Journal*, cyf. 1 (1959) a chyf. 2 (1962), *Écrits de jeunesse* (1959).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Jules Michelet. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Mawrth 2019.
2. 1 2 3  (Saesneg) "Michelet, Jules (1798–1874)" yn yr *Encyclopedia of European Social History* (Gale Group, 2001). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 29 Mawrth 2019.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **teigr llwydfelyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **teigrod llwydfelyn**; yr enw Saesneg yw *Isabelline Tiger*, a'r enw gwyddonol yw *Pyrrharctia isabella*. Yr enw Saesneg am y lindys ydy *Banded Woolly Bear*. Oherwydd yr holl flewiach ar y siani flewog, gall fyw mewn gwledydd oer, gan gynnwys yr Arctic.

siani flewog
Mae'n gaeafgysgu fel lindys ac fel arfer mae'r dorff bychan wedi'i rewi'n gorn. Pan ddaw'r gwanwyn mae'n meirioli ac yn mynd ati fel lladd nadroedd i greu sach grisial, a throi'n chwiler. 

Oedolyn
Gall fwyta amrywiaeth dda o blanhigion ond ei brif fwyd ydy perlysiau.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r teigr llwydfelyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  "Entomology Collection > Pyrrharctia isabella". E.H. Strickland Entomological Museum, University of Alberta. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-06. Cyrchwyd 2008-11-21.
Plas yr Esgob (Bangor). Cartref Storiel (2016-)
**Storiel** yw ymgnawdoliad ac enw presennol (2017) Amgueddfa ac Oriel Gwynedd. Menter yw ar y cyd rhwng Cyngor Gwynedd a Phrifysgol Bangor. Ers Ionawr 2016 lleolir yr amgueddfa ym Mhlas yr Esgob ger Cadeirlan Bangor (Gwynedd). Yn y casgliadau parhaol mae ystod o gelfi tŷ, dillad a gwrthrychau hanes cymdeithasol o'r 18 i'r 21 ganrif. Storiel, hefyd, yw unig gadwrfa deunydd archeolegol Gwynedd a Môn, ac mae'r arddangosfa yn adlewyrchu hyn. Yn ogystal â chasgliad celf barhaol, mae Storiel yn llwyfanni arddangosfeydd achlysurol.

Hanes
-----

Cychwynnwyd Amgueddfa Gwynedd gan Goleg Prifysgol Gogledd Cymru ac mae'r cofnod gyntaf ohoni yng nghofnodion Senedd y Coleg am Ragfyr 14 1891. Ar Orffennaf 1 1940 fe'i hagorwyd i'r cyhoedd yn adeilad hen Ysgol Sir y Merched ar Ffordd y Coleg (yn 2017 dyma Ysgol Gerdd Prifysgol Bangor). Y pryd hynny cynhwyswyd, hefyd, benthyciadau o Amgueddfa'r Ddinas (a sefydlwyd yn annibynnol yn 1870 gan y Capten John Jones). Yn 1973 symudwyd yr amgueddfa i Hen Ganondy y Gadeirlan (Ffordd Gwynedd) i ymuno ag Oriel y brifysgol. Yn Ionawr 2016, yn dilyn grantiau sylweddol (cyfanswm £2.57 miliwn) sefydlwyd ym Mhlas yr Esgob (Ffordd Gwynedd), un o adeiladau hanesyddol pwysicaf y ddinas, sy'n dyddio o tua 1500. Ar y pryd mi roedd yn un o rwydwaith o arddangosfeydd ledled y sir (gan gynnwys casgliadau eraill Prifysgol Bangor).   

Hen Ganondy Cadeirlan Bangor. Cartref Amgueddfa ac Oriel Bangor o 1973 i 2016
Ymlith curaduron (a churaduron cynorthwyol ac er anrhydedd) yr amgueddfa bu'r James J. Dobbie (1891-1903), Philip J. White (1914-), R. Silyn Roberts (-1929), Ifor Williams (1929-1948), Thomas Parry (1929-1952) , R.T. Jenkins (1948-1963), Maurice Cooke (1963-), A.H. Dodd (1962-1975), Robin Livens (1975-77), John Ellis Jones (1977-1991), Pat Bennyworth (1991-), Esther Roberts (-2016)

Gwefan Storiel yw  Archifwyd 2017-07-03 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. 1 2  Emma Hobbins. A Brief History of Bangor Museum. yn *Bangor. From a Cell to a City* tt 102-109. (gol. Siân Ifor White) Cyfeillion Amgueddfa ac Oriel Bangor 1994
3. ↑  Richard Haslam, Julian Orbach & Adam Völcker. *The Buildings of Wales. Gwynedd*.tt 243-4 (gol. sef. Nikolaus Pevsner) Yale University Press 2009
4. ↑  "Gwreiddiau Gwynedd Roots 70, 20-21 2016" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2018-09-02. Cyrchwyd 2017-03-17.
Adeilad hanesyddol rhestredig Gradd II yng nghanol Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw'r tafarndy'r **Feathers**.

Golygfa o flaen yr adeilad, Stryt CaerTafarndy'r Feathers, Wrecsam

Lleoliad
--------

Mae tafarndy'r Feathers yn sefyll yng nghalon hanesyddol Wrecsam, ar Stryt Caer, ar y gyffordd gyda'r Stryt Fawr, Stryt Yorke a Stryt Siarl. Mae'r adeilad yn sefyll ymhlith nifer o adeiladau eiconig, fel gwesty'r Wynnstay Arms, adeilad y Banc Midland, Marchnad y Cigyddion ac adeilad Provincial Insurance.

Hanes
-----

Tafarn goets bwysig oedd Tafarn y Feathers yn wreiddiol, ac mae'r tŷ coets yn dal i sefyll tu ôl i'r tafarndy, ar Stryt Siarl. 

Roedd gan Wrecsam choetsys post dyddiol i Lundain a bws gwennol dyddiol o’r Amwythig i Gaer. Roedd coets fawr yn mynd o Dafarn y Feathers (ac yn ddiweddarach o’r Wynnstay Arms,  sy'n sefyll ar draws y stryd o'r Feathers).

Enw gwreiddiol y dafarn oedd y *Plume of Feathers*. Roedd y dafarn yn eiddo i'r teulu Meredith am fwy na 200 mlynedd. 

Safodd y dafarn ar ffordd porthmyn poblogaidd, a oedd yn arwain ar hyd y Stryt Fawr a Stryt Siarl tuag at y Farchnad Anifeiliaid (Saesneg: *Beast Market*). 

Cafodd y dafarn ei hadnewyddu (neu hail-adeiladu) tua 1850-1860, pan gafodd ei derbyn ar ei ffurf bresennol. 

Bellach mae'r tafarndy wedi cael ei drawsnewid yn fflatiau, gyda siop ar y llawr gwaelod, ar Stryt Caer.

Tŷ coets tu ôl i'r tafarndy. Golygfa o Stryt Siarl

Disgrifiad
----------

Mae tafarndy'r Feathers yn adeilad deulawr, wedi'i ffurfio o ddwy uned debyg, gyda thŷ coets tu ôl i'r prif adeilad. Mae'r tŷ coets yn gallu cael ei gweld oddi wrth Stryt Siarl.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  "The Feathers, Wrexham". *Wrexham Heritage Trail*. Cyrchwyd 28 Chwefror 2023.
2. 1 2  "The Feathers Public House, Rhosddu, Wrexham". *British Listed Buildings*. Cyrchwyd 28 Chwefror 2023.
Pysgodyn sy'n byw yn y môr ac mewn dŵr croyw ac sy'n perthyn i deulu'r Acipenseridae ydy'r **styrsiwn** sy'n enw gwrywaidd; lluosog: **styrsiynod** (Lladin: *Acipenser sturio*; Saesneg: *European sea sturgeon*).

Mae ei diriogaeth yn cynnwys Ewrop a Môr y Gogledd ac mae i'w ganfod ar adegau yn aberoedd ac arfordir Cymru.

Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Rhywogaeth mewn perygl difrifol' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth.

Pysgota
-------

* Un o enghreifftiau diweddaraf o stwrsiwn yn cael ei ddal yng Nghymru yw adroddiad am un a ddaliwyd oddiar Sir Benfro ym mis Medi 2013
* Pysgodyn Mawr:

"Dyma lun roddwyd i mi gan fy nhad, Eirian Davies gynt o Nantgaredig ger Caerfyrddin, yn dangos *sturgeon* a ddaliwyd yn yr afon Tywi tua ugeiniau'r ganrif ddiwethaf. Dywedodd dad fod cyfaill iddo wedi ei ddeffro yn gynnar un bore gan feddwl fod buwch wedi disgyn i'r afon ger pont Nantgaredig, gan fod trwst mawr i'w glywed. Nid buwch, ond *sturgeon* oedd wedi ei ddal mewn pwll ar gwr yr afon. Daliwyd y pysgodyn a'i gario i glos fferm Llandeilo Fawr gerllaw, lle tynnwyd y llun. Disgrifiodd dad fel yr oedd yr wyau (*caviar*?) yn llifo o'r pysgodyn dros glos y ffarm fel llaid. Gan mai pysgodyn brenhinol yw'r *sturgeon* cyn hir daeth cert i gludo'r pysgodyn i'r orsaf i'w ddwyn gerbron y brenin yn Llundain. Beth amser wedyn derbynniodd fy nhadcu, David Davies o'r Llain, Nantgaredig, deligram brenhinol yn diolch am ymdrechion i arbed y pysgodyn mawr. Wedi darllen y teligram ac oedi tipyn, rholiodd dadcu y papur yn belen a'i daflu i lygad y tân.
* Daliwyd 9 stwrsiwn ym Môr y Gogledd rhwng 1852 a 1977 yn ôl y Sturgeon Alliance.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan www.marinespecies.org adalwyd 4 Mai 2014
2. ↑  Bwletin Llên Natur rhifyn 68
3. ↑  Llun a hanes gan Guto Davies ym Mwletin Llên Natur rhifyn 69
4. ↑  The Times 29 Rhagfyr 2020 tud. 17

* Gwefan Llên Natur; termau safonol.
Stilicho (ar y dde) gyda'i wraig Serena a'u mab Eucherius
Roedd **Flavius Stilicho** (c. 359 - 22 Awst, 408) yn gadfridog Rhufeinig fu'n gwasanaethu fel *magister militum* ac a fu am gyfnod yn llywodraethwr *de facto* yr ymerodraeth yn y gorllewin.

Ganed Stilicho yn yr hyn sy'n awr yr Almaen. Roedd ei dad yn Fandal a'i fam yn ddinesydd Rhufeinig. Ynunodd a'r fyddin Rufeinig a daeth i amlygrwydd yn ysfod teyrnasiad yr ymerawdwr Theodosius I. Yn 384 gyrrodd Theodosius ef fel llysgennad at frenin Persia, Shapur III, i drefnu cytundeb heddwch a rhannu Armenia. Pan ddychwelodd, gwnaeth Theodosius ef yn gadfridog, gyda'r gorchwyl o amddiffyn yr ymerodraeth yn erbyn y Fisigothiaid. Priododd Stilicho nith yr ymerawdwr, Serena, a ganwyd mab o'r enw Eucherius iddynt.

Ychydig cyn ei farw yn 395, penododd Theodosius ef yn llywodraethwr ar ran ei fab ieuanc Honorius, a ddaeth yn ymerawdwr yn y gorllewin. Bu Stilicho yn ymladd am flynyddoedd yn erbyn y Fisigothiaid dan Alaric I, gan eu gorchfygu ym Macedonia yn 397. Gorchfygodd wrthryfel y *comes* Gildo yng Ngogledd Affrica yr un flwyddyn. Ymladdodd ddwy frwydr fawr arall yn erbyn Alaric, Pollentia yn 402 a Verona yn 403.

Yn 408 datblygodd cynllwyn ei ei erbyn gan rai o swyddogion y llys, yn enwedig Olympius. Cyhuddwyd ef o gynllwynio gydag Alaric ac o fwriadu gwneud ei fab yn ymerawdwr. Cymerwyd ef i'r ddalfa yn Ravenna, a dienyddiwyd ef ar 22 Awst. Llofruddiwyd ei fab Eucherius yn Rhufain yn fuan wedyn.

Gwanychodd y digwyddiadau hyn yr ymerodraeth yn y gorllewin yn sylweddol, ac erbyn Medi 408 roedd Alaric wedi gosod gwarchae ar ddinas Rhhufain ei hun. Yn 410 meddiannodd Alaric y ddinas a'i hanrheithio.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 38569929
* LCCN: n92059164
* ISNI: 0000 0000 7973 6889
* GND: 11875534X
* SUDOC: 167258613
* HDS: 010328

 |
Trempyn a drigai yn ninas Abertawe oedd **Brian Burford** (1949 - 26 Ionawr 2015) Cawsai ei adnabod orau o dan ei ffugenw **Tea Cosy Pete** am fod yr het a wisgai'n debyg i orchudd tebot. Roedd yn gymeriad cyfarwydd iawn i drigolion y ddinas a phan fu farw, codwyd dros £3,000 er mwyn cael cofeb iddo yn y ddinas.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Brian yng Nghaerfaddon ond symudodd i Abertawe pan oedd yn ei arddegau.. Mynychodd Ysgol Ramadeg Dinefwr yng nghanol y ddinas yn yr un cyfnod a chyn-Archesgob Caergaint, y Dr. Rowan Williams.

Honnir iddo fyw bywyd anghonfensiynol pan gafodd ei wrthod o Brifysgol Rhydychen ac wedi marwolaeth ei frawd. Treuliodd 30 mlynedd yn byw ar strydoedd Abertawe.

Marwolaeth
----------

Yn Sgwar y Castell yng nghanol y ddinas ar 26 Ionawr 2015, dioddefodd Brian stroc. Cafodd ei ruthro i Ysbyty Treforys lle bu farw'n ddiweddarach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Tea Cosy Pete memorial fund - how should we spend the money?. *South Wales Evening Post* (6). Adalwyd ar 14 Chwefror 2015.
2. ↑  (Saesneg) Mullin, Gemma (13). Revealed: Gentleman tramp known as 'Tea Cosy Pete' who walked 12 miles to return a wallet with £300 in it was a childhood friend of Archbishop Rowan Williams before his life fell apart when he was rejected from Oxford. *Daily Mail*. Adalwyd ar 14 Chwefror 2015.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Firman Syah yw ***Ketika Mas Gagah Pergi*** a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd gan Helvy Tiana Rosa yn Indonesia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Indoneseg a hynny gan Helvy Tiana Rosa. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hamas Syahid a Masaji Wijayanto. Mae'r ffilm *Ketika Mas Gagah Pergi* yn 99 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Indoneseg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Firman Syah nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ketika Mas Gagah Pergi |  | Indonesia | Indoneseg | 2016-01-21 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Serge Gainsbourg yw ***Stan The Flasher*** a gyhoeddwyd yn 1990. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Serge Gainsbourg, Aurore Clément, Élodie Bouchez, Claude Berri, Richard Bohringer, Daniel Duval a Michel Robin. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pretty Woman* sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Serge Gainsbourg ar 2 Ebrill 1928 ym Mharis a bu farw yn yr un ardal ar 5 Rhagfyr 1994. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1957 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Condorcet.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Serge Gainsbourg nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Charlotte For Ever |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1986-01-01 |
| Je T'aime Moi Non Plus |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1976-03-10 |
| *Le Physique et le Figuré* |  | Ffrainc |  | 1981-01-01 |
| *Scarface* |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1982-01-01 |
| Stan The Flasher |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1990-01-01 |
| Équateur |  | Ffraincyr Almaen | Ffrangeg | 1983-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.

o Ffrainc]]



[[Categori:Ffilmiau am LGBT
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **teigr Dyfnaint**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **teigrod Dyfnaint**; yr enw Saesneg yw *Jersey Tiger*, a'r enw gwyddonol yw *Euplagia quadripunctaria*. Mae i'w ganfod yn Ewrop ac Asia Leiaf.

52–65 millimetre (2.0–2.6 in)
 ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan yn y dydd rhwng Gorffennaf a Medi, yn ddibynol ar ei union leoliad.

Ymhlith y bwyd mae'n ei fwyta mae: danadl poethion (*Urtica*) a mafon cochion (*Rubus*), dant y llew (*Taraxacum*), *Lamium*, eiddew isel (*Glechoma*), *Senecio*, *Plantago*, *Borago*, letys (*Lactuca*), a hemp (*Eupratoria*).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r teigr Dyfnaint yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. 1 2  Skinner B. (1984) *Colour Identification Guide to Moths of the British Isles (Macrolepidoptera)*, Viking (Penguin Books), London: ISBN 0-670-80354-5
4. ↑  Kirby W.F. (1903) *The Butterflies and Moths of Europe*, Cassell & Co. Ltd. London: 432 pp.
5. ↑  South R. (1920) *The Moths of the British Isles*, (Series 1, Second edition), Frederick Warne & Co. Ltd. London: 359 pp.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **teigr cochddu**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **teigrod cochddu**; yr enw Saesneg yw *Ruby Tiger*, a'r enw gwyddonol yw *Phragmatobia fuliginosa*. Mae i'w gael yn Ewrop.

Siani flewog

35–45 mm ydy lled yr adenydd agored, ac mae'n hedfan rhwng Mai ac Awst, yn ddibynol ar ei union leoliad.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r teigr cochddu yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **teigr bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **teigrod bach**; yr enw Saesneg yw *Wood Tiger*, a'r enw gwyddonol yw *Parasemia plantaginis*. Mae i'w gael yn Anatolia, Transcaucasus, gogledd Iran, Kazakhstan, Mongolia, Tsieina, Corea a Japan.

32–38 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan ym Mehefina Gorffennaf.

Prif fwyd y siani flewog ydy: *Plantago*, Hawkbit, Hawkweed a phlanhigion isel eraill..

Caterpillar

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r teigr bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **teigr ôladain felen**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **teigrod ôladain felen**; yr enw Saesneg yw *Cream-spot Tiger*, a'r enw gwyddonol yw *Arctia villica*. Mae i'w ganfod yn Ewrop, Asia a Gogledd Affrica.

45–60 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn. Mae'n hedfan rhwng Mawrth a Gorffennaf, yn ddibynol ar leoliad. Mae'r fenyw yn hedfan yn ystod y dydd.

Prif fwyd y siani flewog ydy dant y llew (*Taraxacum*), *Plantago*, danadl poethion (*Lamium*), *Achillea*, mwyar duon (*Rubus*), *Centaurea* a mefus (*Fragaria*).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r teigr ôladain felen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Cream-spot Tiger on UKmoths
3. ↑  Funet
Pobl yn ymarfer karate
Mae **Karate** neu karate-do yn grefft ymladd a ddatblygwyd yn yr Ynysoedd Ryukyu o ddulliau ymladd brodorol a kenpō. Yn bennaf, crefft o daro ydyw gan ddefnyddio hergydio, cicio, trawiadau penglin a phenelin a technegau llaw-agored megis llaw-gyllell a llaw-grynio. Dysgir ymgodymu, cloeon, caethiwo, tafliadau a mannau allweddol i'w taro mewn rhai dulliau. Gelwir person sy'n ymarfer karate yn karateka.

Hanes
-----

Okinawa

Dechreuodd karate ymysg y dosbarth pechin o'r Ryukyuans. Galwyd y system ymladd yn "ti" (neu "te"). Ar ôl i berthynasau masnachol gael eu sefydlu gan y Brenin Chuzan Satto gyda'r ymerodraeth Ming o Cheina ym 1372, cyflwynwyd nifer o wahanol fathau o grefftau ymladd Cheiniaidd i'r Ynysoedd Ryukyu gan yr ymwelwyr o Cheina, yn enwedig yn Nhalaith Fujian. Symudodd grŵp o 36 o deuluoedd Cheiniaidd i Okinawa tua 1392 gyda'r nod o gyfnewid diwylliant a rhannu eu gwybodaeth am grefftau ymladd Cheiniaidd. Roedd y canoli gwleidyddol o Okinawa gan y Brenin Shohashi ym 1429 a'r 'Polisi Gwahardd Arfau' a gyflwynwyd yn Okinawa ar ôl ymosodiad y llwyth Shimazu ym 1609, hefyd yn ffactorau a arweiniodd at ddatblygiad technegau ymladd heb arfau yn Okinawa.

Ychydig o ddulliau ymladd ffurfiol oedd i 'ti', ond yn hytrach roedd gan nifer o hyfforddwyr eu dulliau eu hunain. Roedd y dulliau cynnar o karate yn aml yn cael eu categoreiddio fel Shuri-te, Naha-te a Tomari-te. Roeddent wedi cael eu henwi ar ôl tair dinas lle dechreuodd y dulliau. Roedd gan bob ardal ac athro ei kata, technegau ac egwyddorion a oedd yn eu gwahaniaethu eu fersiwn lleol nhw o 'ti' o fersiynnau pobl ac ardaloedd eraill.

Pobl Enwog o fewn Karate
------------------------

Funakoshi Gichin
Gichin Funakoshi (船 越 義 珍 Funakoshi Gichin, Tachwedd 10, 1868 - Ebrill 26, 1957) yw sylfaenydd Shotokan Karate-Do, efallai'r arddull karate mwyaf adnabyddus, a elwir yn "dad karate modern". Yn dilyn dysgeidiaeth Anko Itosu ac Anko Asato, bu'n un o feistri karate Okinawan a gyflwynodd karate i dir mawr Siapan yn 1922. Fe ddysgodd karate mewn gwahanol brifysgolion Siapan a daeth yn ben anrhydeddus Cymdeithas Karate Japan ar ôl ei sefydlu ym 194
Mewn Gwyddbwyll mae tacteg yn cyfeirio fel arfer at gyfres o symudiadau sy'n rhoi mantais i un chwaraewr dros y llall. Mae **tactegau gwyddbwyll** yn wahanol i strategaeth wyddbwyll, ble mae chwaraewyr yn chwilio am fantais tymor hir mewn gêm.

Fforch
------

Mae fforch yn symudiad sy'n defnyddio darn i ymosod ar ddau o ddarnau'r gwrthwynebydd ar yr un pryd yn o gobaith o fedru cymryd un ohonyn nhw ac ennill mantais. Mae'r Marchog yn aml yn cael ei ddefnyddio i greu fforch drwy neidio i sgwâr ble fydd yn ymosod ar ddau o ddarnau'r gwrthwynebydd. Sefyllfa gyffredin yw ble mae'r Marchog yn neidio i c7, gan ymosod ar y Castell ar a8 a'r Brenin ar e8. Mae fforch brenin fel hwn yn arbennig o effeithiol gan bod rhaid i'r gwrthwynebydd symud ei Frenin allan o Siach. Mae Gwerinwr hefyd yn gallu creu fforch ar ddarnau'r gwrthwynebydd drwy ymosod ar ddau ddarn yn lletraws. Sefyllfa gyffredin yw symud y Gwerinwr d2-d4 i greu fforch ar Esgob a Marchog ar c5 ac e5.

|  |  |
| --- | --- |
| Fforch Marchog | Fforch Gwerinwr |

Pin
---

Mae pin yn symudiad sy'n gorfodi un o ddarnau'r gwrthwynebydd i aros ble mae oherwydd byddai ei symud yn arwain at golli darn pwysicach y tu ôl iddo. Gan eu bod yn medru symud ar hyd llinellau syth gall Esgob, Castell a Brenhines greu pin.

Yn y llun ar y chwith all du ddim symud ei Farchog heb golli ei Frenhines, a does dim modd iddo symud ei Gastell o gwbwl gan fod y Brenin y tu ôl iddo. Yn y llun ar y dde mae gwyn yn pinio Esgob du, ac yn ei ennill yn fuan drwy symud ei Werinwr a4-a5.

|  |  |
| --- | --- |
| Pin Esgob | Pin Castell |

Sgiwer
------

Mae sgiwer yn sefyllfa ble mae darn yn ymosod ar ddau o ddarnau'r gwrthwynebydd ar hyd yr un llinell, yn debyg i'r pin, ond bod y darn mwyaf gwerthfawr o flaen yr un llai gwerthfawr. Wedi iddo symud y darn mwyaf gwerthfawr mae modd cymryd yr un llai gwerthfawr. Mae Brenhines, Castell ac Esgob yn medru creu Sgiwer. Mae'n rhaid bod yn ofalus iawn wrth osod Brenhines a Brenin ar yr un llinell rhag i ti golli'r Frehines mewn Pin neu Sgiwer. Yn y llun cyntaf mae gwyn yn cipio Castell du gyda'i Frenhines drwy osod Sgiwer ar ei Frenin. Yn yr ail lun mae du yn gorfod symud ei Frenhines ac felly'n colli ei Gastell.

|  |  |
| --- | --- |
| Sgiwer | Sgiwer |
Tei bô streipiog
Math o dei yw **tei bô** neu **dici-bô**. Mae tei bô modern yn cael ei glymu gan ddefnyddio **cwlwm dolen**. Mae wedi'i wneud o rhuban o ddeunydd wedi'i glymu o amgylch coler crys mewn ffurf gymesur fel bod y ddau ben yn ffurfio dolenni.

Mae tri math cyffredinol o dei bô i'w cael: un sydd wedi'i glymu yn barod, un sy'n cael ei glipio ymlaen, ac un sy'n cael ei glymu.[1] Gyda teis bô sydd wedi'u clymu yn barod, mae'r bô wedi'i wnio ar fand sy'n mynd o amgylch y gwddf ac yn cael ei glipio yn ei le. Mae rhai o'r teis bô sy'n clipio ymlaen yn hepgor y band yn gyfan gwbl, ac yn clipio yn syth ar y coler. Mae'r tei bô traddodiadol yn stribed o ddeunydd sy'n cael ei glymu a llaw, fel arfer gan y sawl sy'n ei wisgo. 

Cyfarwyddiadau ar gyfer clymu tei bô
Gall tei bô gael ei wneud o unrhyw ddeunydd ffabrig, ond mae'r rhan fwyaf wedi'u gwneud o sidan, polyester, cotwm, neu gymysgedd o ddeunyddiau. Mae rhai deunyddiau (e.e. gwlan neu felfed) yn llawer llai cyffredin i deis bô na thei four-in-hand cyffredin. 

Mae'r tei bô yn tarddu o arferiad gwisgo hurfilwyr o Croatia yn ystod y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain yn y 17g. Roedd yr hufilwyr yn rhoi sgarff o amgylch y gwddf i ddal agoriad y crys ynghau. Cafodd hyn ei fabwysiadu (dan yr enw *cravat,* sy'n tarddu o'r gair Ffrangeg am "Croatiad") gan ddosbarthiadau uwch yn Ffrainc, a oedd bryd hynny yn arwain ym maes ffasiwn, a blodeuo yn y 18g and 19g. Mae'n ansicr a wnaeth y crafat esblygu i mewn i'r tei bô a'r tei four-in-hand yr uniongyrchol, neu bod y crafat wedi arwain at y tei bô, a hynny yn ei dro wedi arwain at y tei four-in-hand.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
Un o dair rhan y Beibl Hebraeg yw'r **Ketuvim** (Hebraeg am "ysgrifeniadau"). Casgliad o hanesion, barddoniaeth, gwirebau, llên ddoethineb, datguddiadau, a litwrgi ydyw.

Gellir rhannu ei un ar ddeg o lyfrau yn bedair adran: y llyfrau barddonol (Llyfr y Salmau, Llyfr y Diarhebion, a Llyfr Job), y Megillot, sef "sgroliau" (Cân y Caniadau, Llyfr Ruth, Llyfr Galarnad, Llyfr y Pregethwr, a Llyfr Esther), proffwydoliaeth (Llyfr Daniel), ac hanes (Llyfr Esra a Llyfr y Croniclau). Gellir hefyd ddosbarthu'r llyfrau yn weithiau hanesyddol (Croniclau ac Esra), barddoniaeth (Salmau, Galarnad, a Chân), a straeon byrion (Ruth ac Esther)—sydd i gyd yn cyfeirio'n ôl at y Tora a'r Nevi'im—yn ogystal â'r llên ddoethineb (Diarhebion, Job, a Phregethwr) a'r broffwydoliaeth neu ddatguddiad (Daniel).

Yn ôl y traddodiad Iddewig, priodolir y Salmau i'r Brenin Dafydd, a'r Gân, Diarhebion a Phregethwr i'r Brenin Solomon. Darllenir pump o lyfrau'r Ketuvim, y Megillot, gan yr Iddewon yn litwrgi adeg eu gwyliau crefyddol: y Gân yn y Pasg Iddewig, Ruth yng Ngŵyl yr Wythnosau (Shavuot), Galarnad yn Tisha B'Av, Pregethwr yn Sukkot, ac Esther yng Ngŵyl y Gyfeddach (Pwrim).

Ysgrifennwyd llyfrau'r Ketuvim dros gyfnod hir, o'r 6g CC i'r 2g CC. Ni chawsant i gyd eu derbyn yng nghanon y Beibl Hebraeg nes yr 2g OC. Mae Llyfr Esra yn cynnwys Llyfr Nehemeia, a ystyrir yn llyfr ar wahân yn y Beibl Cristnogol, sydd hefyd yn rhestru'r Croniclau yn ddau lyfr (1 a 2).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Ketuvim. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 19 Medi 2018.
2. 1 2  Sara E. Karesh a Mitchell M. Hurvitz, *Encyclopedia of Judaism* (Efrog Newydd: Facts On File, 2006), t. 270–71.
Cyfaddasiad roc o waith Georg Friedrich Händel, *Messiah* (Meseia), gan Tom Parker yw **Teilwng yw'r Oen**. Crëwyd yr addasiad yn Saesneg yn gyntaf o dan y teitl *The Young Messiah* yn 1982. Mae'n cynnwys casgliad o ddarnau sy'n cynnwys llefaru yn seiliedig ar y ddarlleniadau o'r Beibl, ynghyd â cherddoriaeth. Cafodd ei ryddhau yn Gymraeg gan Recordiau Sain ar finyl yn 1984. Syniad David Richards oedd creu'r addasiad Cymraeg ac aeth yn ei flaen i'w gynhyrchu, a chanwyd y darnau lleisiol yn wreiddiol gan Sue Jones Davies, Sonia Jones a Geraint Griffiths.

Cafodd cryno ddisg 'Teilwng yw'r Oen' ei ryddhau, eto dan label Recordiau Sain, yn 1999.

Cafodd addasiad newydd gan Mei Gwynedd a John Quirk, gyda'r geiriau wedi'u hadolygu gan John Gwilym Jones, ei berfformio yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.

Mae'r cyfaddasiad yn cynnwys y darnau canlynol:

1. Hedd yn awr

2. Pob cwm isel

3. Ond pwy a all ddal

4. O ti sy'n dod â'r newyddion

5. Bachgen a aned

6. Fe ddaw â bwyd i'w braidd

7. Rho gân lawen

8. Fe gafodd ddirmyg

9. Mor hyfryd o hardd

10. Haleliwia

11. Mi wn, mae mhrynwr i yn fyw

12. Teilwng yw yr Oen

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "'Nôl i'r 80au gyda chast gwreiddiol Teilwng Yw'r Oen' BBC Cymru Fyw". 20 Ebrill 2018.
2. ↑  "Teilwng Yw'r Oen yn Eisteddfod Genedlaethol 2018".[*dolen marw*]
Gwleidydd o'r Alban yw **Stuart McDonald** (ganwyd 2 Mai 1978) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Cumbernauld, Kilsyth a Dwyrain Kirkintilloch; mae'r etholaeth yn Nwyrain Swydd Dunbarton a Gogledd Swydd Lanark, yr Alban. Mae Stuart McDonald yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin - y cyntaf i gynrychioli'r etholaeth hon ar ran yr SNP.

Fe'i magwyd mewn pentref bychan Milton of Campsie yn Nwyrain Swydd Dunbarton, ble mae'n dal i fyw. Graddiodd yn y Gyfraith ym Mhrifysgol Caeredin (a blwyddyn ym Mhrifysgol Leuven) cyn gweithio mewn practis o gyfreithwyr lleol ac yna i Swyddfa Cyfreithiol NHS yr Alban. Yn Nhachwedd 2005 cychwynodd McDonald weithio i'r *Immigration Advisory Service (IAS)* gan arbenigo mewn Hawliau Dynol a bu yno tan Tachwedd 2009. Yna, cychwynodd fel Ymchwilydd Uwch yn Senedd yr Alban. Yn Chwefror 2013 gweithiodd fel Ymchwilydd Uwch i'r ymgyrchwyr o blaid Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014. Ychydig cyn iddo gael ei ethol yn 2015 gweithiodd i elusen *Coalition for Racial Equality and Rights* yn Glasgow.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Stuart McDonald 29572 o bleidleisiau, sef 59.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 36.1 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 14752 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Coman, Julian (10 Tachwedd 2013). "*Could an independent Scotland be just what northern England needs?*". *The Observer*. Cyrchwyd 10 Mai 2015.
2. ↑  CRER Scotland official Twitter page
3. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
4. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Ffilm ddrama Saesneg o Unol Daleithiau America yw ***Sunlight Jr.*** gan y cyfarwyddwr ffilm Laurie Collyer. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan J Mascis. Cafodd y ffilm hon ei chynhyrchu gan Charlie Corwin.

Dyma restr llawnach o aelodau'r cast a gymerodd ran yn y ffilm hon: Naomi Watts, Matt Dillon, Norman Reedus, Tess Harper.


Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2013. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Wolf of Wall Street* gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 63% (Rotten Tomatoes)
* 5.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Laurie Collyer nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.
2. 1 2  "Sunlight Jr". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 9 Hydref 2021.
Teim cyffredin: *Thymus vulgaris*.
Y perlysieuyn wedi'i sychu
Llysieuyn a pherlysieuyn blodeuol ydy **Teim** (Lladin: *Thymus vulgaris* a rhywogaethau eraill o'r genws *Thymus*; Sa: *Thyme*) a dyfir mewn gerddi drwy Ewrop a'r Dwyrain Canol i'w ddefnyddio yn y gegin ac er mwyn ei briodweddau iachusol. Mae ganddo flas cryf (heb fod yn llethol chwaith) oherwydd ei fod yn cynnwys cryn dipyn o theimol (*thymol*). Fe'i defnyddiwyd gan y Rhufeiniaid a'r Eifftiaid a thrwy'r Oesoedd Canol fel persawr ar y corff, i awyru ystafelloedd a hyd yn oed mewn gobennydd i atal hunllefau.[1].

Coginio
-------

Fe'i defnyddir ynghyd â dail 'bae' a phersli mewn coginio Ffrengig i wneud *bouquet garni* a *herbes de Provence*. Caiff ei werthu'n ffres (blas cryfach) ac yn sych (haws ei storio).

Rhinweddau meddygol
-------------------

Dywedir ei fod yn dda at beswch, y pâs a rhyndod.[2] Mae olew *Thymus vulgaris* yn cynnwys 20 - 54% o theimws sy'n wrthseptig gwych (dyma ydy cynnwys y glanhawr ceg *Listerine*).[3][4] Mae'r te yn medru cael ei ddefnyddio hefyd i wella dolur gwddw drwy ei oeri a'i garglo deirgwaith y dydd.

Llenyddiaeth
------------

Ceir ambell gyfeiriad at teim mewn llenyddiaeth gan gynnwys yr hen bennill:

Ar lan y môr mae carreg wastad,
Lle bum yn siarad gair a’m cariad,
O amgylch hon mae **teim** yn tyfu
Ac ambell sbrigyn o rosmari
Dyma drosiad Gwyn Thomas o Midsummer Night’s Dream (Breuddwyd Nos Wyl Ifan) gan Shakespeare a chyfeiriad at y teim (Bwletin 30):

Mi wn am lain lle tyf y teim yn wyrdd,
A llysiau'r parlys, fioledau fyrdd,
A glwys yn do i'r fan mae gwyddfid pêr,
Miaren Mair a rhosys dan y sêr.[5]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Huxley, A. ed. (1992). *New RHS Dictionary of Gardening*. Macmillan.
2. ↑  Llysiau Rhinweddol gan Ann Jenkins, cyhoeddwyd gan Wasg Gomer, 1982.
3. ↑  Thymus Vulgaris. PDR for Herbal Medicine. Montvale, NJ: Medical Economics Company. Tudalen 1184.
4. ↑  Pierce, Andrea. 1999. American Pharmaceutical Association Practical Guide to Natural Medicines. Efrog Newydd: Stonesong Press. Tudalen 338-340.
5. ↑  Bwletin Llên Natur rhif 31

Gweler hefyd
------------

* Meddygon Myddfai
* Llysiau Rhinweddol
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol
Brodor o Sir Benfro yw **Kevin Davies** (ganwyd 26 Medi 1963) sy'n adnabyddus fel cyflwynydd radio a theledu Cymraeg.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Addysgwyd Davies yn Ysgol y Preseli, Crymych a graddiodd mewn gradd BSc mewn Cyfrifeg o Brifysgol Caerdydd yn 1985. Roedd yn brif leisydd i'r grŵp roc trwm, Y Diawled.

Gyrfa cyflwyno
--------------

Mae wedi cyflwyno ar sawl raglen deledu ar S4C. Yn yr 1980au bu'n gyflwynydd ar y rhaglen i blant bach, *Ffalabalam*. Yn y 1990au cynnar cyflwynodd y rhaglen gerddoriaeth i bobl ifanc *Syth*. Cyflwynodd y cwis boblogaidd *Jacpot* rhwng 1993 a 1999. Yn 1995 cyflwynodd y gyfres *Penwythnos Mawr*. Bu hefyd yn gyflwynydd radio ar BBC Radio Cymru rhwng 1998 a 2008. Rhwng 2006 a 2008 bu'n gynhyrchydd teledu ar gyfer rhaglenni Planed Plant a Cyw.

Rhwng 2018-13 roedd yn Brif Weithredwr Fenter Iaith Rhondda Cynon Taf. Wedi hynny bu'n gynhyrchydd ar wasanaeth newyddion a chylchgrawn arlein, BBC Cymru Fyw.

Sefydlodd a bu am gyfnod yn rhedeg caffi yn maesdref Radur o Gaerdydd. Lleolwyd 'Caffe Ffa' ar 8A, Ffordd yr Orsaf, Radur.

Dolenni
-------

* Kevin Davies ar Twitter
* Gwefan UK Gameshows

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Neges ar Twitter
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑