Am gynyrchiadau eraill o *The Corn is Green* gweler The Corn is Green (gwahaniaethu)

Mae ***The Corn Is Green*** yn ddrama lled hunangofiannol o 1938 gan y dramodydd ac actor Cymreig Emlyn Williams. Perfformiwyd y ddrama am y tro cyntaf yn Llundain yn y Duchess Theatre ym 1938 gyda Williams yn portreadu Morgan Evans. Roedd cynhyrchiad gwreiddiol Broadway yn serennu Ethel Barrymore ac fe'i perfformiwyd am y tro cyntaf yn y Theatr Genedlaethol ar 26 Tachwedd, 1940, mewn rhediad o 477 perfformiad.

Plot
----

 Ethel Barrymore yng nghynhyrchiad gwreiddiol Broadway o *The Corn Is Green* (1940)
Mae LC Moffat yn athrawes ysgol Saesnig o ewyllys cref sy'n gweithio mewn pentref glofaol sy'n dioddef tlodi enbyd yng Nghymru ddiwedd y 19eg ganrif. Mae hi'n brwydro i ddiwyllio'r glowyr Cymreig lleol i'w ffyrdd Seisnig gwaraidd hi. Mae hogyn anllythrennog yn ei arddegau o'r enw Morgan Evans yn graddio o'r ysgol gydag anrhydedd yn y pen draw.

Cefndir
-------

Ganwyd Emlyn Williams ym 1905, ac fe'i magwyd yn nhref lofaol tlawd Mostyn, Sir y Fflint. Roedd yn uniaith Gymraeg tan yn wyth oed. Prin ei fod yn llythrennog, a dywedodd yn ddiweddarach y byddai fwy na thebyg wedi dechrau gweithio yn y pyllau glo yn 12 oed pe na bai wedi dal sylw gweithiwr cymdeithasol o Lundain o’r enw Sarah Grace Cooke. Sefydlodd Cooke ysgol ym Mostyn ym 1915, a gwelodd addewid yn Williams fel ieithydd. Dros y saith mlynedd nesaf bu’n gweithio gydag ef ar ei Saesneg a’i helpu i baratoi i fod yn athro. Trefnodd Cooke i Williams ennill ysgoloriaeth yn y Swistir i astudio Ffrangeg, a phan oedd yn 17 oed fe helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei astudiaethau yno cafodd Williams chwalfa nerfus, ond anogodd Cooke ef i ysgrifennu fel ffordd i wella. Cynhyrchwyd ei ddrama gyntaf, *Full Moon*, tra dal yn Rhydychen. Cafodd ei lwyddiant cyntaf, *A Murder Has Been Announced*, ei lwyfannu ym 1930, ac yna’r ffilm gyffro boblogaidd, *Night Must Fall* (1935). Mae *The Corn Is Green* yn cael ei ystyried yn gredyd llenyddol mwyaf parhaol Williams.

Cynhyrchu
---------

Perfformiwyd *The Corn Is Green* am y tro cyntaf ar 20 Medi, 1938, yn Theatr y Dduges, Llundain, yn dilyn perfformiad rhagolwg yn Nhŷ Opera Manceinion. Rhedodd y ddrama am 394 o berfformiadau, gan gau ar 2 Medi, 1939.

#### Cast

* John Glyn-Jones fel John Goronwy Jones
* Christine Silver fel Miss Ronberry
* William John Davies fel Idwal Morris
* Dorothy Langley fel Sarah Pugh
* Albert Biddiscombe fel priodfab
* Frederick Lloyd fel Squire
* Betty Jardine fel Bessie Watty
* Kathleen Harrison fel Mrs. Watty
* Sybil Thorndike fel Miss Moffat
* Kenneth Evans fel Robbart Robbatch
* Wynford Morse fel Glyn Thomas
* Jack Glyn fel Will Hughes
* Glan Williams fel John Owen
* Emlyn Williams fel Morgan Evans
* Frank Dunlop fel Old Tom

### Cynhyrchiad Broadway

Wedi'i gynhyrchu a'i gyfarwyddo gan Herman Shumlin, agorodd cynhyrchiad Broadway o *The Corn Is Green* ar 26 Tachwedd, 1940, yn y Theatr Genedlaethol. Dyluniwyd y cefndir gan Howard Bay; dyluniwyd y gwisgoedd gan Ernest Schrapps. Trosglwyddodd y cynhyrchiad i Theatr Royale ar 9 Medi, 1941, a chaeodd ar 17 Ionawr, 1942, ar ôl cyfanswm o 477 o berfformiadau.

#### Cast

* Rhys Williams fel John Goronwy Jones
* Mildred Dunnock Miss Ronberry
* Charles S. Pursell fel Idwal Morris
* Gwyneth Hughes fel Sarah Pugh
* George Bleasdale fel priodfab
* Edmund Breon fel Squire
* Rosalind Ivan fel Mrs. Watty
* Thelma Schnee fel Bessie Watty
* Ethel Barrymore fel Miss Moffat
* Thomas Lyons fel Robbart Robbatch
* Richard Waring fel Morgan Evans
* Kenneth Clarke fel Glyn Thomas
* Merritt O'Duel fel John Owen
* Terence Morgan fel Will Hughes
* Sayre Crawley fel Old Tom

Chwaraewyd bechgyn, merched a rhieni gan Julia Knox, Amelia Romano, Betty Conibear, Rosalind Carter, Harda Normann, Joseph McInerney, Marcel Dill, Gwilym Williams a Tommy Dix.

### Cynhyrchiad Broadway (adferiad)

Atgyfododd Barrymore a Waring eu rolau mewn adferiad o'r ddrama, a gynhyrchwyd ac a gyfarwyddwyd eto gan Herman Shumlin. Bu'r perfformiadau rhwng 3 Mai a 19 Mehefin, 1943, yn Theatr Martin Beck .

#### Cast

* Ethel Barrymore fel Miss Moffat
* Kenneth Clarke fel Idwal Morris
* Peter Harris fel John Owen
* Gwyneth Hughes fel Sarah Pugh
* Bert Kalmar fel Will Hughes
* Eva Leonard-Boyne fel Mrs. Watty
* Esther Mitchell fel Miss Ronberry
* Patrick O'Connor fel Robbart Robbatch
* Gene Ross fel Glyn Thomas
* Lewis L. Russell fel The Squire
* Richard Waring fel Morgan Evans
* Tom E. Williams fel John Goronwy Jones
* JP Wilson fel Old Tom
* Perry Wilson fel Bessie Watty
* George Bleasdale Priodferch

Addasiadau
----------

Ym 1945, gwnaed addasiad ffilm, gyda Bette Davis (ei hun o dras Gymreig) yn chware rhan Moffat.

Ar ddiwedd y 1970au, dychwelodd Davis i'r rôl mewn addasiad sioe gerdd a brofodd yn drychineb. Newidiwyd y lleoliad i Dde'r Unol Daleithiau, gyda'r dyn ifanc wedi'i drawsnewid yn weithiwr amaethyddol American Affricanaidd (wedi'i bortreadu gan Dorian Harewood ). Pan agorodd y rhediad cyn Broadway yn Philadelphia, roedd y beirniaid heb eu plesio. Torrwyd y cynlluniau ar gyfer diwygiadau yn fyr pan aeth Davis yn sâl, a chaeodd y sioe yn sydyn ar ôl wyth perfformiad. Yn ddiweddarach llwyfannwyd y sioe gerdd am rediad byr yn Indianapolis gyda Ginger Rogers fel Miss Moffat.

Gwnaed addasiad ffilm teledu ym 1979, a gyfarwyddwyd gan George Cukor ac a oedd yn serennu Katharine Hepburn. Fe'i saethwyd ar leoliad yng Nghymru.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Krebs, Albin (September 26, 1987). "Emlyn Williams, Welsh Actor and Writer, Dies". *The New York Times*. Cyrchwyd 2016-10-18.
2. ↑  Folkart, Burt A. (September 26, 1987). "Welsh Dramatist and Actor Emlyn Williams Dies at 81". *Los Angeles Times*. Cyrchwyd 2016-10-18.
3. ↑  Wearing, J. P. (2014). *The London Stage 1930–1939: A Calendar of Productions, Performers, and Personnel*. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. tt. 702–703. ISBN 9780810893047.
4. ↑  "The Corn Is Green". Internet Broadway Database. Cyrchwyd 2016-10-14.
5. ↑  "The Corn is Green". *Playbill Vault*. Cyrchwyd July 22, 2015.
6. 1 2  Williams, Emlyn (1941) [1938]. *The Corn Is Green*. New York: Random House. OCLC 699598.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  "The Corn Is Green". Internet Broadway Database. Cyrchwyd 2016-10-14.

Dolenni allanol
---------------

* Copi o sgript gyflawn *The Corn Is Green* ar yr Internet Archive (argraffiad 1941 UDA) Random House)
* Recordiad MP3 o Addasiad drama radio *Theatre Guild on the Air* ar yr Internet Archive