Mae **Xirivella** (ynganiad Falensianaidd : [tʃiɾiˈveʎa] ) yn fwrdeistref yng Nghymuned Falensia, Sbaen. Mae'n ffinio â dinas Falensia, Alaquàs, Picanya a Mislata. Rhennir y fwrdeistref gan draffordd V-30 ac afon Turia, gydag ardal La Luz ar ran ddwyreiniol yr afon. Ers mis Mehefin 2012, mae pont ar draws y draffordd wedi cysylltu’r ddwy ran.  Mae materion lleol yn cynnwys llygredd sŵn, a achosir gan Faes Awyr Falensia gerllaw

Cludiant
--------

Mae wedi'i gysylltu â chanol Falensia gan lwybrau bysiau a gorsaf reilffordd. Mae cysylltiadau metro yn bodoli yn nhref gyfagos Mislata. Disgwylir i Linell 14 arfaethedig Metrovalencia gysylltu'r dref â gweddill y rhwydwaith metro ar ôl 2030.

Toponymeg
---------

Gall yr enw Xirivella ddod o'r gair Lladin Silvella (coedwig fach).

Hanes
-----

Mae olion archeolegol wedi'u canfod yn Xirivella sy'n dyddio ers cyfnod y Rhufeiniaid.

Yn ystod yr Oesoedd Canol roedd ffermwyr oedd yn trin y tir yn byw yn yr ardal. Datblygodd y diwydiant sidan hefyd yn ystod y cyfnod hwn.

Roedd gan Xirivella boblogaeth o 29,409 o drigolion yn 2014.

Efaill-ddinasoedd
-----------------

Mae Xirivella wedi'i hefeillio â Casas de Benítez yn nhalaith Cuenca (Sbaen), dinas Dunavarsány yn Hwngari a dinas Habana Vieja yng Nghiwba.

Treftadaeth ddiwylliannol
-------------------------

 Eglwys Virgen de la Salud
Mae gan Xirivella dreftadaeth ddiwylliannol ddiddorol.

Mae'r hen ddinas yn cynnal y drefoldeb o'r cyfnod Arabaidd. Dyma restr o'r prif adeiladau hanesyddol:

- Eglwys Virgen de la Salud (Església de la Verge de la Salut): Yr unig blwyf tan 1953. Fe'i hadeiladwyd ar ddiwedd yr 17eg ganrif.

- Capel Virgen de la Salud (Ermita de la Verge de la Salut)

- La Closa: adeilad o'r 14eg ganrif. Cafodd ei adfer yn 2003.

- Tŷ Dau: adeilad o'r 14eg ganrif. Dyma'r man y gellid talu trethi.

- Tŷ Degwm (Casa del Delme): tŷ o’r 14eg ganrif, ond cafodd ei ddymchwel tua 2000.

- Alquería del Castillo (Alqueria del Castell): Mae hefyd wedi'i ddymchwel. Fe'i lleolwyd ar safle fila Rufeinig.

Bywyd diwylliannol
------------------

Mae gan Xirivella fywyd diwylliannol gweithgar iawn. Mae yna nifer o gymdeithasau diwylliannol sy'n cynnwys y gerddorfa chwyth (banda) o'r enw CIM Xirivella, y côr (Escola Coral Andarella), yr Ŵyl Clowns Rhyngwladol (Mostra Internacional de Pallassos), yr ysgol gerddoriaeth, y Tŷ Diwylliant lle cynhelir cyngherddau, sioeau, arddangosfeydd, a theatr. Mae Xirivella hefyd yn trefnu Gwobr Xirivella, cydnabyddiaeth i anrhydeddu ei dinasyddion rhagorol.

 Banda del Círculo Instructivo Musical de Xirivella

Gwleidyddiaeth leol
-------------------

Roedd y fwrdeistref wedi cael ei llywodraethu gan Blaid Gweithwyr Sosialaidd Sbaen ers y 1970au, naill ai ar ei phen ei hun neu gyda chefnogaeth United Left. Ond yn etholiadau lleol 2011, enillodd Plaid y Bobl (yn Sbaeneg 'Partido Popular', sef plaid o'r adain dde) fwyafrif o seddi am y tro cyntaf. 

### Crynodeb o ganlyniadau etholiad y cyngor

|  | 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2019 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Plaid Gweithwyr Sosialaidd Sbaenaidd (PSOE) | 8 | 13 | 10 | 11 | 9 | 11 | 10 | 10 | 7 | 6 | 9 |
| Chwith Unedig (IU) | 7 | 3 | 2 | 2 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 1 |  |
| Undeb y Ganolfan Ddemocrataidd (UCD) | 6 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Plaid y Bobl (PP) |  | 5 | 2 | 3 | 8 | 8 | 8 | 9 | 11 | 7 | 7 |
| Undeb Valencian (UV) |  | 2 | 1 |  |  |  |  |  |  |  |
| Llwyfan Annibynnol Xirivella (PIX) |  |  | 3 | 4 | 1 |  |  |  |  |  |  |
| Canolfan ddemocrataidd a chymdeithasol (CDS) |  |  | 2 |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Compromís Coalició (Compromis) |  |  |  |  |  |  |  |  | 1 | 4 | 2 |
| Podemos (Podemos) |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 3 | 1 |
| Dinasyddion (Cs) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 2 |
| **Cyfanswm nifer y seddi** | **21** | **21** | **21** | **21** | **21** | **21** | **21** | **21** | **21** | **21** | **21** |
|

Ffynhonnell:

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Medio siglo incomunicados, *El País*, 27 June 2012
2. ↑  Más de 2.200 viviendas están afectadas por los ruidos del aeropuerto de Manises, El Mundo, 11 July 2012
3. ↑  Los socialistas pierden Gandia y el PP, Mislata *El País*, 23 May 2011
4. ↑  Xirivella local results, pre.gva.es Archifwyd 2012-03-08 yn y Peiriant Wayback. accessed 2 January 2011