recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Roedd **Bleddyn ap Cynfyn** (m. 1075) yn frenin Gwynedd a Powys.

Bywgraffiad
-----------

Roedd Bleddyn yn fab i Cynfyn ap Gwerstan o hil brenhinol Powys. Pan laddwyd Gruffydd ap Llywelyn gan ei wyr ei hun ar ôl ei orchfygu gan Harold Godwinson yn 1063, rhannwyd ei deyrnas rhwng nifer o dywysogion. Talodd Bleddyn a'i frawd Rhiwallon wrogaeth i Harold a derbyniasant deyrnasoedd Gwynedd a Phowys. Yn 1067 ymunodd Bleddyn a Rhiwallon ag Eadric o Fercia i ymosod ar y Normaniaid yn Henffordd, yna yn 1068 gwnaethant gynghrair a'r Iarll Edwin o Mersia a'r Iarll Morcar o Northumbria i ymosod ar y Normaniaid eto.

Ceisiodd dau fab Gruffydd ap Llywelyn gipio'r deyrnas o ddwylo Bleddyn, ond gallodd eu gorchfygu ym mrwydr Mechain yn 1070. Lladdwyd un o'r ddau yn y frwydr a bu farw'r llall o oerni ar ôl y frwydr. Lladdwyd Rhiwallon, brawd Bleddyn, yn y frwydr hon hefyd, ac o hynny ymlaen bu Bleddyn yn teyrnasu ar Wynedd a Phowys ei hun tan ei farwolaeth. Fe'i lladdwyd yn 1075 gan Rhys ab Owain ag uchelwyr Ystrad Tywi, llofruddiaeth a barodd fraw trwy Gymru. Yn ôl Brut y Tywysogion yr oedd Bleddyn yn frenin daionus ac yn gyfrifol am ddiweddaru cyfraith Hywel Dda.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **O'i flaen :**Gruffydd ap Llywelyn | **Brenhinoedd Gwynedd** | **Olynydd :**Trahaearn ap Caradog |
| **Brenhinoedd Powys** | **Olynydd :**Maredudd ap Bleddyn(fel Tywysog Powys) |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 117148874597949621813
* LCCN: no2017023896
* GND: 1121819346
* SUDOC: 23677848X
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Bromley a Chislehurst** (Saesneg: *Bromley and Chislehurst*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Bromley a Chislehurst yn Llundain FwyafEtholaeth Bromley a Chislehurst yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Ac eithrio ambell stad o dai cyngor mewn ardaloedd fel Mottingham a Bromley Common, mae'r etholaeth hon yn gymharol lewyrchus a swbwrbaidd.

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918. Yn 1974 newidiwyd yr enw i "Ravensbourne". Ychydig cyn etholiad 1997 cyfunwyd wardiau Chislehurst a Ravensbourne i ffurfio "Bromley a Chislehurst".

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2006: Eric Forth (Ceidwadol)
* 2006–presennol: Bob Neill (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Alex Benno yw ***Bleeke Bet*** a gyhoeddwyd yn 1923. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Herman Bouber. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Herman Bouber a Jan van Dommelen. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1923. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Safety Last!* sef ffilm gomedi o Costa Rica ac UDA gan Fred C. Newmeyer a
Sam Taylor.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alex Benno ar 2 Tachwedd 1872 yn Oberhausen a bu farw yn Haarlem ar 2 Mehefin 2005. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alex Benno nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Amsterdam Bij Nacht |  | Yr Iseldiroedd | Iseldireg | 1937-01-08 |
| Bleeke Bet |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1923-01-01 |
| *Bleeke Bet* |  | Yr Iseldiroedd | Iseldireg | 1934-01-01 |
| De Artisten-Revue |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1926-01-01 |
| Kee En Janus Naar Parijs |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1924-01-01 |
| *Kee en Janus naar Berlijn* |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1923-01-01 |
| Moderne Landhaaien |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1926-01-01 |
| Mooi Juultje Van Volendam |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1924-01-01 |
| *Op Hoop van Zegen* |  | Yr Iseldiroedd | Iseldireg | 1934-01-01 |
| Oranje Hein |  | Yr Iseldiroedd | No/unknown value | 1925-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Cyn-gricedwr a hyfforddwr oedd **Robert Andrew Woolmer** (14 Mai, 1948 - 18 Mawrth, 2007). Yn ystod ei yrfa'n chwarae criced yn Sir Gaint, chwaraeodd Woolmer 19 gem brawf a 6 gem un-dydd i dîm Lloegr rhwng 1972 a 1981. Wedi iddo ymddeol o chwarae criced yn 1984, ymfudodd Woolmer i Dde Affrica i hyfforddi criced yng nghlybiau ac ysgolion a oedd gan mwyaf yn sefydliadau croenddu yn ystod y gyfundrefn apartheid yn Ne Affrica. Yn 1987, dychwelodd i Loegr i hyfforddi ail dîm sir Gaint ac wedyn tîm cyntaf Swydd Warwick, lle enillodd bedwar tlŵs criced yn ystod ei dri tymor yno. Yn 1994, daeth yn hyfforddwr tîm criced cenedlaethol De Affrica ac yn 2005 penodwyd Woolmer yn hyfforddwr tîm Pacistan.

Bu farw Woolmer ar y deunawfed o Fawrth, 2007. Yn dilyn yr ymryson (yn 1997 a 2006) a ddaeth o'r honiadau fod Woolmer yn annog ei chwaraewyr i ymyrryd gyda cyflwr peli criced yn ystod gemau un-dydd, credwyd yn wreiddiol fod y straen o hyfforddi tîmau cenedlaethol wedi niweidio ei iechyd yn syfrdanol. Yn ogystal, collodd Pacistan yn annisgwyl yn erbyn Iwerddon yng Nghwpan Criced y Byd 2007 y noson cyn iddo farw, ac felly credwyd fod y pwysau a oedd arno fel hyfforddwr wedi cyfrannu at ei farwolaeth. Er hynny, yn dilyn post-mortem swyddogol gan heddlu Jamaica ychydig ddiwrnodau wedi marwolaeth Woolmer, cyhoeddwyd fod Woolmer'n debygol o fod wedi ei dagu i farwolaeth. Yn ddiweddarach cyhoeddodd yr heddlu eu bod yn awr yn ystyried bod Woolmer wedi marw o achosion naturiol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   BBC Cymru'r Byd — Chwaraeon – Hyfforddwr Pacistan, Woolmer, yn marw.
2. ↑   BBC Cymru'r Byd — Chwaraeon – Amheuaeth dros gemau Pacistan.
3. ↑   BBC Cymru'r Byd — Chwaraeon – Heddlu yn trin marwolaeth Woolmer fel llofruddiaeth.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 88488996
* LCCN: no2009071471
* ISNI: 0000 0000 7268 1379
* GND: 174011474
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ymosodiadau Jean de Vienne a Tovar ar Loegr, 1374-80
Milwr a llynghesydd Ffrengig yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd oedd **Jean de Vienne** (1341 – 25 Medi 1396).

Ganed ef yn Dole, Jura. Gwnaed ef yn farchog yn 21 oed. Yn 1373, gwnaeth Siarl V, brenin Ffrainc ef yn Llynghesydd Ffrainc, a dechreuodd adeiladu llongau ac ad-drefnu'r llynges. Yn 1375, roedd yn arweinydd un o dri corfflu byddin Enguerrand de Coucy yn Rhyfel y Gugler; roedd Owain Lawgoch yn arwain corfflu arall.

Dano ef, ymosododd llynges Ffrainc ar arfordir deheuol Lloegr nifer o weithiau. Yn 1385, glaniodd yn yr Alban gyda 180 o longau, i ymosod ar Loegr o'r gogledd. Wedi marwolaeth Siarl V, nid oedd Siarl VI, brenin Ffrainc yn cymryd cymaint o ddiddordeb yn y llynges, ac ymunodd a chroesgad Sigismund, brenin Hwngari yn erbyn y Twrciaid. Lladdwyd ef ym Mrwydr Nicopolis ym Mwlgaria; cymerwyd Enguerrand de Coucy yn garcharor yn yr un frwydr.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 84037879
* LCCN: no2013088461
* ISNI: 0000 0000 5870 3973
* GND: 1038674743
* SUDOC: 08798332X
* BNF: cb12036283k (data)
* NKC: jn20000701898

 |
Bwyty Pizza Hut dan dŵr yn Chesterfield
Tanc Dŵr yn Cheltenham
Yn dilyn glaw eithriadol o drwm yng Ngorffennaf 2007, fe gafwyd **llifogydd Canolbarth Lloegr 2007**. Llifogwyd ardal helaeth o Ganolbarth Lloegr, ardal yn ymestyn o Hull i fasn Afon Hafren yn y de. Yn achos Afon Hafren roedd yna nifer o resymau dros y llifogydd yn cynnwys ffactorau ffisegol a ffactorau dynol. Roedd y tir yn ddirlawn trwy fasn yr afon, ar ôl cyfnod hir o law trwm dros nifer o wythnosau, ac o ganlyniad i hyn roedd llai o ddŵr yn ymdreiddio i’r pridd a chynyddwyd y llif trostir (dŵr ffo). Lleolir tarddbwynt Afon Hafren yng nghanolbarth Cymru lle mae'r tir yn uchel ac yn syrth ac felly cynyddir y llif trosdir unwaith eto. Nid yn unig y mae'r tir yn ddirlawn ond mae’r graig galchfaen yn yr ardal yn anathraidd iawn ac felly yn lleihau ymdreiddiad dŵr i’r pridd.

Gweithgareddau dynol a gyfranodd at effeithiau'r llifogydd
----------------------------------------------------------

Mae nifer o’r aneddiadau mawr a gafodd eu lifogu, yn cynnwys Caerloyw, Tewkesbury, Cinderford a Stroud, yn gorwedd ar orlifdir Afon Hafren. Adeiladwyd nifer o drefi ar orlifdir oherwydd mae’r tir yn wastad, ac roedd afonydd yn rhwydwaith pwysig yn yr hen ddyddiau ar gyfer cludiant. Mae hyn yn gwneud yr ardaloedd hynny yn agored i niwed wrth i lefelau dŵr godi. Mae canran uchel o aneddiadau wedi eu hamgylchynu a choncrît a tharmac sy'n atal dŵr rhag ymdreiddio. Yn ogystal, mae dŵr yn llifo i’r system draenio ac yn gweithredu fel llif trosdir sy’n llifo i’r afon yn llawer cyflymach ar yr un pryd. Mae ffermwyr yn draenio eu tir ar gyfer tyfu cnydau ac mae yna lai o goedwigoedd i rhyngipio a thransbiradu unrhyw ddŵr, felly mae’r dŵr yn gorfod mynd i’r afon.

Effeithiau'r llifogydd
----------------------

Cafwyd nifer o bobl eu heffeithio; lladdwyd 13 ac roedd rhaid i'r RAF achub dros 120 o bobl. Roedd Asiantaeth yr Amgylchedd yn pryderu fod yna risg i iechyd wrth i bobl ddod i gyswllt â dŵr ffo, ond ni wireddwyd eu hofnau. Cafodd yr economi ei effeithio'n ddifrifol. Bu bron i is-orsaf bŵer yng Nghaerloyw fynd dan y llifogydd; buasai hynny wedi gadael miloedd o bobl heb bŵer. Collodd nifer o bobl gyflenwad dŵr glân ac felly roedd rhaid i bobl aros adre o'r gwaith a pheidio mynd i’r ysgol. Collodd busnesau symiau mawr o arian trwy fod ar gau heb sôn am y difrod a achoswyd gan y dŵr. Dinistriwyd nifer o dai, busnesau ac ysgolion efo chost o £2 biliwn. Roedd rhaid i nifer fawr o bobl symud allan o'u tai am gyfnod hir a symud i lefydd eraill dros dro. Roedd rhai pobl allan o'u cartrefu am hyd at flwyddyn ar ôl y digwyddiad. Roedd yna straen fawr ar gwmnïau yswiriant i dalu symiau mawr o arian; roedd yna hefyd rhai pobl a oedd heb yswirio eu tai.

Gweler hefyd
------------

* Llifogydd
* Hydroleg
* Diwasgedd
Cadfridog yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd rhwng Lloegr a Ffrainc oedd **Jean III de Grailly, captal de Buch** (bu farw 7 Medi 1376). Roedd yn gefnder i Gownt Foix, ac yn arweinydd milwrol amlwg, yn cefnogi brenin Lloegr yn erbyn brenin Ffrainc. Ystyriai'r croniclydd Jean Froissart fel esiampl ddelfydol o sifalri.

Bu ganddo ran bwysig ym muddugoliaeth y Saeson ym Mrwydr Poitiers yn 1356 fel arweinydd y marchogion. Yn 1364 gorchfygwyd ef gan Bertrand du Guesclin ym Mrwydr Cocherel, a'i gymeryd yn garcharor. Wedi ei ryddhau y flwyddyn ddilynol, ochrodd gyda Siarl V, brenin Ffrainc am gyfnod, ond yn fuan newidiodd ei ochr i gefnogi brenin Lloegr eto. Yn 1367 roedd gyda'r Tywysog Du yn Sbaen.

Yn 1372, ymosododd y Ffrancwyr ar La Rochelle, oedd ym meddiant y Saeson. Roedd y Captal yn arwain byddin Seisnig oedd yn ceisio codi'r gwarchae, ond wrth iddo geisio codi'r gwarchae ar Soubise, ymosodwyd ar ei fyddin gan fyddin Ffrengig dan arweiniad Owain Lawgoch, a'i cymerodd ef a Syr Thomas Percy, seneschal Poitou, yn garcharorion. Treuliodd y Captal y gweddill o'i fywyd yn garcharor ym Mharis, gan ei fod yn cael ei ystyried yn rhy beryglus i'w ryddhau.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 57469253
* LCCN: nr93018678
* GND: 1169570445
* SUDOC: 196241316
* BNF: cb16521001v (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Roedd **James Arthur Clare** (1857 - 4 Ionawr 1930) yn chwaraewr rygbi yn safle'r tri chwarter a anwyd yn Lloegr ond a chwaraeodd Rygbi'r Undeb rhyngwladol i Gymru a chwaraeodd rygbi clwb i Glwb Rygbi Caerdydd. Cafodd un cap yn unig, yn yr ail ornest ryngwladol rhwng Cymru a Lloegr.

Gyrfa rygbi
-----------

Ganwyd Clare yn Llundain ym 1857 ond symudodd i Benarth lle daeth yn beilot yn Nociau Caerdydd, gan dywys llongau trwy'r harbwr. Wrth weithio yn ardal Caerdydd dechreuodd chwarae rygbi i Glwb Rygbi Caerdydd. Ym 1883 dewiswyd Clare i gynrychioli ei wlad fabwysiedig pan chwaraeodd i Gymru yng ngêm agoriadol y Pencampwriaeth y Gwledydd Cartref 1883 yn erbyn Lloegr. Hon oedd y drydedd gêm ryngwladol i Gymru chwarae a gêm gyntaf erioed y gêm gyntaf Pencampwriaeth y gwledydd cartref. O dan gapteiniaeth Charles Lewis, chwaraeodd Clare yn safle'r tri chwarter ynghyd â chyd aelod o dîm Caerdydd William Norton. Collodd Cymru’r gêm o ddwy gôl a phedwar cais i ddim, ac ni ddewiswyd Clare i gynrychioli Cymru eto.

### Gemau rhyngwladol

**Cymru** 

* Lloegr 1883

Llyfryddiaeth
-------------

* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Smith (1980), tud 465.
Ar y 29ain o Fehefin 2007 **darganfuwyd dau fom mewn car yn Llundain**. Cawsant eu darganfod a'u difa cyn iddynt gael eu ffrwydro. Darganfuwyd y ddyfais gyntaf ger clwb nos Tiger Tiger yn Haymarket tua 01.30 a'i ail ddyfais yn Stryd Cockspur yn yr un ardal o'r ddinas.

Criw o barafeddygon wnaeth galw'r heddlu, wedi iddynt weld mwg amheus. Roedden nhw wedi bod yn y clwb er mwyn ymdrin â digwyddiad bychan yno.

Tua awr yn ddiweddarach, rhoddwyd tocyn parcio ar y car a oedd yn cynnwys yr ail fom am barcio'n anghyfreithlon ac awr yn hwyrach, tynnwyd y car ar gefn lori i'w gloi yn Park Lane. Sylwodd staff ar arogl petrol cryf a chysylltwyd â'r heddlu pan glywsant am y ddyfais ffrwydrol gyntaf.

Gwnaed y ddau gar gan Mercedes-Benz. Roedd y cyntaf yn gar gwyrdd golau metalig a'i rif oedd G824 VFK, tra bod yr ail gar o wneuthuriad tebyg ond yn las o ran lliw.

Llwyddwyd i fynd a'r ceir a'r dyfeisiadau ffrwydrol i'w hymchwilio'n fforensig a darganfuwyd fod y ddau gar yn cynnwys caniau o betrol, tanciau o nwy a nifer o hoelion. byddai'r bomiau wedi ffrwydro trwy ddefnyddio ffôn symudol.

Er i'r digwyddiad hwn gyd-fynd ag apwyntiad Gordon Brown fel Prif Weinidog deuddydd ynghynt, gwadodd Stryd Downing fod cysylltiad rhwng y ddau er gwnaed y cysylltiad rhwng y digwyddiad hwn a'r ymosodiad ar faes awyr Glasgow y diwrnod canlynol.
Cyfres deledu animeiddiedig o Awstralia yw ***Bluey.*** Crëwyd y rhaglen gan Joe Brumm ac fe’i cynhyrchir gan gwmni Ludo Studio o Queensland. Fe’i comisiynwyd gan Gorfforaeth Ddarlledu Awstralia a’r Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig, gyda BBC Studios yn dal hawliau dosbarthu a marchnata byd-eang.

Mae’r sioe yn dilyn Bluey, ci bach Blue Heeler chwe blwydd oed anthropomorffig, sy'n byw gyda thad, Bandit; mam, Chilli; a'r chwaer iau, Bingo. Mae pob un o'r cymeriadau eraill yn cynrychioli brîd ci gwahanol. Mae themâu trosfwaol yn cynnwys y ffocws ar deulu, tyfu i fyny a diwylliant Awstralia (Lleolir y sioe yn Brisbane, Queensland). 

Mae Bluey wedi cael sgoriau cyson uchel yn Awstralia ac yn rhyngwladol, ar deledu darlledu a gwasanaethau fideo ar alw. Mae'r sioe wedi ennill llawer o wobrau, ac wedi cael ei chanmol gan feirniaid teledu am ei darlunio o fywyd teuluol modern bob dydd, darluniau magu plant dyrchafol, peidio ag enwi'r actorion sy'n blant, ddefnyddiwyd a darluniau cadarnhaol o rianta, a cherddoriaeth.

Mae gan y sioe dair cyfres, y dechrau cyntaf yn 2018. Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw dub swyddogol Cymraeg yn bodoli, er bod y sioe ar gael mewn nifer o ieithoedd eraill, yn fwyaf nodedig y dub Saesneg gwreiddiol o Awstralia.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Y Cymro yn Awstralia sy'n dylunio cartŵn Bluey". *BBC Cymru Fyw*. 2023-03-28. Cyrchwyd 2023-07-12.
Gwyneth Lewis, Bardd Cenedlaethol gyntaf Cymru
**Bardd Cenedlaethol Cymru** yw'r teitl a roddir i'r bardd a ddewisir i fod yn "llysgennad diwylliannol i Gymru" gan Llenyddiaeth Cymru (Yr Academi Gymreig gynt). Gwneir y dewis gan bwyllgor sy'n cynnwys cynrychiolwyr o Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Pwyllgor Diwylliant Llywodraeth Cynulliad Cymru, y Gymdeithas Gerdd Dafod, Cyngor Celfyddydau, Canolfan Tŷ Newydd ac eraill. Cyngor Celfyddydau Cymru sy'n ariannu'r penodiad. Mae'n benodiad am flwyddyn fel rheol ond gyda'r opsiwn o estyniad am flwyddyn ychwanegol. Disgwylir i'r bardd "wasanaethu Cymru gyfan a gwneud hynny drwy gyfrwng y ddwy iaith." Mae'r bardd cenedlaethol yn rhydd i ddilyn ei drywydd ei hun ac nid oes disgwyl iddo/iddi weithredu fel "bardd llys" diweddar, fel yn achos y Bardd Llawryfog (*Poet Laureate*) yn Lloegr.

Beirdd Cenedlaethol Cymru
-------------------------

* 2005–2006 – Gwyneth Lewis
* 2006–2008 – Gwyn Thomas
* 2008–2016 – Gillian Clarke
* 2016–2022 – Ifor ap Glyn
* 2022- – Hanan Issa

Gweler hefyd
------------

* Bardd llawryfog
* Bardd Plant Cymru

Dolen allanol
-------------

* Gwybodaeth am Fardd Cenedlaethol Cymru ar wefan Llenyddiaeth Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Ifor ap Glyn yw'r Bardd Cenedlaethol newydd*  , BBC Cymru Fyw, 1 Mawrth 2016.
2. ↑  *Hanan Issa yw Bardd Cenedlaethol newydd Cymru*  , Golwg360, 6 Gorffennaf 2022.
Aelod o ddosbarth arbennig o feirdd o fewn Cyfundrefn y Beirdd yng Nghymru'r Oesoedd Canol oedd y **Bardd Teulu**. Roedd ganddo fraint a dyletswyddau neilltuol yn ôl Cyfraith Hywel fel aelod o lys y brenin ac fel bardd 'teulu' (gosgordd filwrol) y brenin hwnnw.

Beirdd teulu cynnar a chanoloesol
---------------------------------

Roedd y bardd teulu yn un o'r Pedwar Swyddog ar Ugain yn llys y brenin ac yn cael ei gyfrif yn wythfed yn rheng y swyddogion hynny. Roedd yn eistedd gyda'r Penteulu ym mhen isaf y neuadd gydag aelodau dethol o'r osgordd o gwmpas drws y neuadd. Dalai ei dir yn rhydd a rhoddid iddo farch a dillad brethyn gan y brenin a dillad llian gan y frenhines. Roedd y Penteulu yn fod i roi iddo ei delyn yn ei law yn y Tair Gŵyl Arbennig (uchelwyliau'r Nadolig, y Pasg a'r Sulgwyn), a byddai'n cael dillad gan y Distain ar yr achlysuron hynny hefyd. Canai ar ôl y pencerdd, ar destun llai ffurfiol. Pe bai'r frenhines yn dymuno gwrando cerdd, byddai'r bardd teulu yn mynd ati ac yn canu iddi yn ddistaw o'r neilltu. Dylai gael talbwrdd o ifori morfil gan y brenin a modrwy aur gan y frenhines. Cysgai yn stafell y Penteulu yn y neuadd. Gwerth ei sarhad oedd chwe buwch a chweugain darn o arian.

Ei ddyletswydd oedd canu i'r 'Teulu' a'i ddiddanu. Roedd ganddo hawl i gael buwch neu ych o anrhaith y Teulu, ar ôl i'r brenin gael ei draean: disgwylid iddo ganu cerdd arbennig 'Unbennaeth Prydain' mewn diolch. Roedd dan nawdd (amddiffyn) y Penteulu. Fe'i cysylltir â'r englyn yn draddodiadol.

Credir fod Aneirin yn fath o Fardd Teulu i osgordd Mynyddog Mwynfawr. Erbyn yr Oesoedd Canol mae'n debygol nad oedd y rhaniad pendant yn y llyfrau Cyfraith mor amlwg. Canai Cynddelw Brydydd Mawr fel pencerdd a bardd teulu, er enghraifft. Ar un adeg roedd ysgolheigion yn dadlau fod yr awdl yn perthyn i'r pencerdd tra bod yr englyn yn fwy priodol i ganu'r Bardd Teulu.

"Beirdd teulu" diweddarach
--------------------------

Weithiau defnyddir y term 'bardd teulu' i gyfeirio at rai o Feirdd yr Uchelwyr, yn yr Oesoedd Canol Diweddar a dechrau'r Cyfnod Modern, a oedd yn perthyn i aelwyd arbennig hefyd, ond tenau yw'r cysylltiad â'r Bardd Teulu hynafol. Ystyrir Siôn Dafydd Las (m. 1694), "bardd teulu" plas Nannau ym Meirionnydd, yn un o'r olaf o'r beirdd hyn. Y gŵr olaf i gael ei gyflogi fel "bardd teulu" yn yr ystyr yma oedd Dafydd Nicolas (1705-1774). Am dros 50 mlynedd bu'n fardd teulu Aberpergwm ym Morgannwg (Castell-nedd Port Talbot).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Llyfr Iorwerth*, gol. Aled Rhys William (Caerdydd, 1960, 1979), pennod 13 *et seq*.
2. ↑  *Llyfr Iorwerth*, pennod 13.
3. ↑  *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*
Oriadurwr a sectydd o Gymro oedd **James Birch** (fl. 1771–1790, bu farw mis Hydref 1800?) a sefydlodd mudiad y Birchiaid.

Ymddengys iddo gael ei eni yn Sir Benfro. Gweithiodd fel oriadurwr yn Llundain a chlywir y sôn cyntaf amdano ym 1759, yn aelod o'r Muggletoniaid. Gadawodd â'r mudiad hwn ym 1778 gan gychwyn sect ei hunan.

Honodd Birch taw ef oedd trydydd proffwyd y Muggletoniaid ar ôl Lodowicke Muggleton a John Reeve. Datganodd Birch fod y byd yn dod i ben a bod Duw yn casglu'i "ddefaid" ac yn cael gwared â'i "eifr". Condemniodd broffwydi eraill gan alw ei hunan yn "broffwyd rheswm". Cyfansoddodd ganeuon i ddenu dilynwyr, y mwyafrif ohonynt yn Gymry yn enwedig o Sir Benfro. Ar ei anterth roedd gan Birch rhwng 50 a 60 o ddilynwyr. Symudodd y Birchiaid i ffwrdd o ysbrydolrwydd pur y Muggletoniaid gan ddilyn credo o hawliau naturiol a rhyddid cydwybod.

Erbyn 1788 cyhuddwyd Birch o fod yn ddiafol ac yn swynwr gan Fuggletoniaid eraill, ac ym 1795 y crybwyllir ef am y tro diwethaf a hynny yn archifau'r Muggletoniaid. Tua'r flwyddyn 1800 cyhoeddodd ddau lyfr rhyfedd, a chredir iddo farw yn Hydref 1800, fwy na thebyg yn Llundain. Goroesodd ei sect hyd y 1860au, pan oedd rhai Birchiaid yn Swydd Derby yn dilyn dysgeidiaeth y Muggletoniad Thomas Tomkinson, ac roedd dau ddilynwr yn dal i fyw ym 1871.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5  William H. Brackney (2012). *Historical Dictionary of Radical Christianity*. Scarecrow Press, tud. 54. URL
2. 1 2 3 4  (Saesneg) Gordon, Alexander; Mercer, M. J. (2004). "Birch, James (d. 1800?)". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/2428.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
3. 1 2   Birch, James (bu f. 1795?). *Y Bywgraffiadur Cymreig*. Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Adalwyd ar 16 Hydref 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 56464555
* GND: 1014971152
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gweinidog ac arweinydd cymdeithasol oedd **John Caerenig Evans** (20 Ebrill 1837 – Rhagfyr 1913).

Magwraeth ac addysg
-------------------

Cafodd John Caerenig Evans ei eni ar 20 Ebrill 1837 yn Llanddewisol ym mhlwyf Llanfihangel Aberbythych Sir Gaerfyrddin. Bu ei dad, Philip, farw mewn damwain pwll glo ac fe'i gladdwyd yn Llandybïe ar 16 Mai 1840 yn 44 oed. Er hyn, gweithiodd John fel glöwr o naw oed tan yn chwech-ar-ugain oed. Cafodd ei dderbyn fel myfyriwr yng Ngholeg Caerfyrddin yn 1863 ac astudiodd yno am bedair blynedd. Cafodd ei ordeinio ar 28 Awst 1867 yn Weinidog Capel Moriah, Cwmaman, Aberdâr. Bu'n allweddol, fel gweinidog poblogaidd, i ddylanwadu ar ei gynulleidfa ac ar eraill yn yr ardal, gan sôn wrthynt am y cyfle oedd ar gael i ymfudo i Batagonia a gwneud bywyd gwell iddynt hwy a'u teuluoedd. Dyma gyfnod pan bydde cynulleidfaoedd yn rhoi pwyslais mawr ar yr hyn bydde gweinidogion yn ei ddweud, ac yn gweithredu ar yr hyn byddent yn awgrymu a/neu'n cynghori.

Symud i'r Wladfa
----------------

Gyda'i wraig, Hannah Harries, a thri o blant bach aeth John Caerenig Evans ei hun i Batagonia yn 1874. Cafodd pump o blant eraill eu geni ym Mhatagonia. Yn 1875 dilynodd lawer iawn o gynulleidfa J.C. Evans ef yno ac mae hyn yn arwydd o'i boblogrwydd a'i ddylanwad fel gweinidog. Bu'n allweddol yn rhoi gwasanaeth gwerthfawr i'r Wladfa yn ystod y blynyddoedd anodd, arloesgar cynnar, ac ef a David D. Roberts oedd y cyntaf i fynd i fyw yn ardal y Gaiman. Dechreuodd Ysgol Sul yn ei gartref ym mis Tachwedd 1874 a bu'n pregethu mewn amryw o dai yn yr ardal am flwyddyn. Yn Awst 1876 sefydlwyd Capel Cynulleidfaol Bethel yn y Gaiman a J.C. Evans oedd y gweinidog cyntaf. Gydag adeiladaeth y camlesi daeth profiad J.C. Evans fel glöwr yn werthfawr ym mlynyddoedd cynnar y Wladfa. Roedd yn gweithio'n galed yn ystod yr wythnos ac yn pregethu'n ddi-dâl neu bron yn ddi-dâl ar y Suliau. Cafodd ei ethol yn Ynad Heddwch yn etholiad 30 Gorffennaf, 1886. Rhoddodd ddarn o dir am ddim er mwyn adeiladu ysbyty, ac fel anrhydedd a pharch iddo, fe'i galwyd yn Ysbyty J. C. Evans. Bu'n weinidog am dros hanner cant o flynyddoedd a bu farw yn Rhagfyr 1913 yn 77 oed. Roedd ei wraig, Hannah, eisoes wedi marw ar 4 Awst, 1911.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Companion to the Welsh Settlement in Patagonia. Eirionedd A. Baskerville, 2014. Cymdeithas Cymru Ariannin

Gwefanau allanol
----------------

Hafan Cymdeithas Cymru-Ariannin Archifwyd 2015-08-23 yn y Peiriant Wayback.
*Milvus milvus*
Aderyn ysglyfaethus mawr yw'r **Barcud coch** (hefyd **Barcut**, **Barcutan** neu **Bod**). Ceir yn Ewrop mewn coetir, tir amaeth a'r bryniau. Roedd e'n gyffredin ym Mhrydain tan y 19eg ganrif. Aeth yn brin gyda ond ychydig barau yng Nghymru (yn ardal Pumlumon, Sir Aberteifi) oherwydd helwriaeth trwm ac i wenwyn fynd i'r gadwyn fwyd o ganlyniad i'r dulliau modern o amaethu. Mae'n cynyddu bellach a mae'n cael ei ail-gyflwyno i Loegr a'r Alban.

Mae'r Barcud coch yn frowngoch gyda phen gwelw a darn gwyn o dan yr adain. Mae'r adenydd yn hir a chul ac mae'r cynffon yn fforchog.

Bwyd
----

Celanedd a charthion fwyaf ond yn eitha catholig ei fwydlen, fel mae'r sylw canlynol yn awgrymu:

Fwy nag unwaith rhyw chwe wythnos yn ôl ar sawl cae gwair, gweld barcud coch yn hedfan yn isel pan oedd y peiriannau yn gweithio ar y cynhaeaf. Mi ryda ni wedi mynd i feddwl am y deryn fel un ysglyfaethus ac yn gwneud dim ond bwydo ar gelanedd. Mi welais hyn gyntaf sawl blwyddyn yn ôl bellach ar y ffin rhwng yr Almaen a Gwlad Belg lle roedd yr aderyn yn hollol gartrefol gyda'r peiriannau a neb o'r ffermwyr yn gwneud dim sylw ohonynt. Hel pryfed oedd y barcud yn siwr.

Llyfryddiaeth
-------------

* A.V. Cross a P.E. Davies, *The Red Kites of Wales* (Ymddiriedolaeth Barcutiaid Cymru, 1998)
* John Evans, *The Red Kite in Wales* (Christopher Davies, 1994)
* Roger Lovegrove, *Y Barcud Coch* (Cynllun Amddiffyn y Barcud, 1995)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Harri Thomas yn *Bwletin Llên Natur*, rhif 6
Mae **Leathad an Taobhain - Meall an Uillt Chreagaich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN826871. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Leathad an Taobhain - Uchd a' Chlarsair** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN816821. Y fam-fynydd yw Leathad an Taobhain.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Digrifwr, sgriptiwr, actores a chantores Seisnig ydy **Jennifer Jane Saunders** (ganed 6 Gorffennaf 1958). Mae hi wedi ennill dwy wobr BAFTA, Gwobr Emmy Rhyngwladol, Gwobr Gomedi Brydeinig, Gwobr Gŵyl Adloniant Ysgafn Rode d'Or, dwy wobr y Writers' Guild of Great Britain Awards, a Gwobr Peoples Choice.

Daeth Saunders i amlygrwydd yn ystod y 1980au a dechrau'r 1990au pan oedd yn aelod o The Comic Strip wedi iddi raddio o'r Central School of Speech and Drama. Ynghyd â'i phartner comedi Dawn French, ysgrifennodd ac actiodd yn eu sioe sgetsys, *French & Saunders*, a derbyniodd glod rhyngwladol am chwarae'r brif rhan yng nghomedi sefyllfa'r BBC *Absolutely Fabulous*.

Mae hi hefyd wedi ymddangos fel gwestai yn y comedïau sefyllfa Americanaidd *Roseanne* a *Friends*, ac enillodd y People's Choice Award Americanaidd am leisio rhan y Tylwyth Teg creulon yn ffilm animeiddiedig 'DreamWorks' *Shrek 2*. Yn fwy diweddar, ysgrifennodd ac actiodd yn *Jam & Jerusalem* a *The Life and Times of Vivienne Vyle*.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 5137350
* LCCN: n93086932
* ISNI: 0000 0000 7729 6074
* GND: 172738814
* SUDOC: 075968819
* BNF: cb14066741x (data)
* BIBSYS: 90904702
* BNE: XX4887588

 |
Awdures plant a chyn-feirniad llenyddol Cymreig yw **Jenny Sullivan** (ganed 1945).

Ganed Sullivan yng Nghartref Nysio Romilly yng Nghaerdydd, yn ferch i ŵr o Lundain, Frederick Anderson (1900–1993), a oedd yn drydanwr a Phyllis (1905–2009) awdures straeon byrion. Magwyd hi yn ardal Treganna, Caerdydd. Mynychodd Ysgol Gynradd Lansdowne, ac Ysgol Uwchradd Cantonian (a fu ar safle Canolfan Celfyddydau Chapter), cyn astudio ym Mhrifysgol Caerdydd fel myfyrwraig aeddfed. Bu'n byw yn Rhaglan, Sir Fynwy am ran fwyaf ei bywyd, ond mae eisoes yn byw yn Llydaw. Mae'n briod gyda tair o ferched, Kirsty, Tanith a Stephanie. Tanith yw enw cymeriad yng nghyfres Gwydion.

Gweithiodd Sullivan fel beirniad llenyddol tra'n magu ei phlant. Roedd wastad wedi ysgrifennu ffuglen, straeon byrion ar gyfer oedolion yn bennaf yn ystod ei gyrfa cynnar, ond daeth yn adnabyddus am ysgrifennu straeon i blant (y rhan helaeth yn addas ar gyfer 7-12 oed), sydd yn glynu themau Cymreig at y stori.

Enillodd *Tiron's Secret Journal* Wobr Tir na n-Og 2006. Enillodd Sullivan y wobr am yr eildro yn 2012 gyda *Full Moon*.

Gwaith
------

**Cyfres *The Magic Apostrophe***

1. *The Magic Apostrophe*
2. *The Island of Summer*
3. *Dragonson*
4. *Who, Me?*
5. *Me and My Big Mouth*
6. *Dragons - and Decisions*
7. *Nobody Asked Me!*
8. *What Part of 'No' Don't You Understand?* (Heb ei gyhoeddi)
9. *Tree of Light* (Heb ei gyhoeddi)

**Cyfres *Gwydion***
(Wedi ei osod cyn *The Magic Apostrophe*, cyn i Gwydion gyfarfod Tan'ith)

1. *Gwydion and the Flying Wand*
2. *Magic Maldwyn*
3. *Betsan the Brave*
4. *Gwydion's Quest* (Heb ei gyhoeddi)

**Cyfres *The Back End of Nowhere***

1. *The Back End of Nowhere*
2. *Nowhere Again*

**Eraill**

* *Following Blue Water*
* *Tiron's Secret Journal*
* *Troublesome Thomas*
* *A Guardian What?*
* *C'mon, Cymru!*
* *A Little Bit of Mischief*
* *Full Moon*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cyn-enillwyr Gwobrau Tir na n-Og. Cyngor Llyfrau Cymru. Adalwyd ar 8 Mehefin 2012.
2. ↑   Gwobrau Tir na n-Og. Cyngor Llyfrau Cymru. Adalwyd ar 8 Mehefin 2012.

Dolenni allanol
---------------

* Cyfweliad gyda Jenny Sullivan Archifwyd 2005-08-18 yn y Peiriant Wayback.
* Gwefan *The Magic Apostrophe* Archifwyd 2017-03-12 yn y Peiriant Wayback.
* [  Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.]

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 16571651
* LCCN: n2001053801
* ISNI: 0000 0000 3756 6113

 |
Mewn cyfnod o dair wythnos yn Ionawr a Chwefror 2007 anfonwyd gyfres o saith **bom llythyr yn y Deyrnas Unedig** i gwmnïau ac asiantaethau sydd i gyd yn ymwneud â naill ai arbrofi DNA neu gludiant ffordd. Cawsant y llythyron eu hanfon mewn amlenni maint A5 trwchus.

Ar 18 Ionawr anfonwyd tri bom llythyr: un i'r Gwasanaeth Fforenseg yn Chelmsley Wood, Gorllewin Canolbarth Lloegr, un i Orchid Cellmark yn Abingdon, Swydd Rydychen, ac un i gwmni LGC Forensics yn Culham, ger Abingdon. Ar 3 Chwefror anafwyd dyn 53 oed gan ddyfais ffrwydrol a anfonwyd i dŷ yn Folkestone, Caint, gyda chyfeiriad cwmni oedd arfer wedi'i leoli yna arni. Anafwyd gweithiwr ar 5 Chwefror yn swyddfa Capita yn Llundain, sy'n delio â system tâl tagfeydd y brifddinas. Anafwyd dau weithiwr yn swyddfa Vantis yn Wokingham ar 6 Chwefror, ac anafwyd pedwar geithiwr yn yr Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (DVLA) yn Abertawe ar 7 Chwefror.

Bu'r heddlu yn ymchwilio i'r posibiliad o gysylltiad ag ymgyrchwyr hawliau anifeiliaid ar ôl gweld enwau dau protestiwr amlwg dros yr achos mewn dau o'r bomiau. Cafodd dyn 48 oed ei holi gan yr heddlu ar ôl dweud i orsaf radio ei fod wedi anfon un o'r bomiau llythyr, ond yna cafodd ei ryddhau. Arestiwyd Miles Cooper, gofalwr ysgol 27 oed, yn Cherry Hinton, Swydd Gaergrawnt ar 19 Chwefror 2007, ac ar 23 Chwefror ymddangosodd o flaen llys wedi'i gyhuddo o 12 trosedd yn gysylltiedig â'r achos: saith trosedd o dan y Ddeddf Sylweddau Ffrwydrol a phum trosedd o dan y Ddeddf Troseddau Corfforol. Ym Mai 2007 gwadodd y cyhuddiadau yn Llys y Goron Rhydychen ar ôl cael ei gadw yn y ddalfa tan ddyddiad i'w bennu.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Bomiau llythyr: Arestio dyn", *BBC*, 19 Chwefror, 2007.
2. ↑  "Bom llythyr: Anafu gweithwyr", *BBC*, 7 Chwefror, 2007.
3. ↑  "DVLA: Hawliau anifeiliaid?", *BBC*, 9 Chwefror, 2007.
4. ↑  "Trafod diogelwch y DVLA", *BBC*, 12 Chwefror, 2007.
5. ↑  "Bom llythyr: Cyhuddo dyn", *BBC*, 23 Chwefror, 2007.
6. ↑  "Ffrwydron: Gwadu cyhuddiadau", *BBC*, 23 Mai, 2007.
Olwynion licris.Licris cymysg a wneir gan Bassett's.Teisenni Pontefract.
Melysion sydd â blas o wreiddiau'r planhigyn gwylys yw **licris**. Mae ganddo flas melys a chwerw sy'n debyg i anis.[1] Cafodd ei ddefnyddio fel meddyginiaeth a bwyd dogn i filwyr am filoedd o flynyddoedd, cyn i'r cemegydd o Sais George Dunhill ychwanegu siwgr a chynhwysion eraill at wraidd y gwylys ym 1760.[2]

Cymysgir y rhin gwraidd gwylys â siwgr, dŵr, gelatin, a blawd i greu past hydrin o liw du neu frown, sy'n blasu'n wydn a chnoadwy. Caiff ei siapio'n bibellau neu stribedi hirion a elwir yn "lasys", a ellir eu rholio i wneud olwynion licris. Cyfunir gyda phast siwgr meddal i wneud licris cymysg, sy'n felysion traddodiadol poblogaidd yng Ngwledydd Prydain. Mae'r rhain mewn haenau o licris du a phast lliwgar sy'n debyg i farsipán, neu'n dalpiau o licris wedi eu rholio mewn *vermicelli* siwgr.[3] Tyfir gwylys ym Mhrydain yn gyntaf gan fynachod Dominicaidd yn Pontefract, Swydd Efrog, yn y 16g, ac yn y dref honno yn draddodiadol cynhyrchir teisenni Pontefract.[4]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) licorice (herb). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 9 Mehefin 2015.
2. ↑  (Saesneg) Liquorice - the black gold of the liquorice root. Haribo. Adalwyd ar 9 Mehefin 2015.
3. ↑  Davidson, Alan. *The Oxford Companion to Food* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2006), t. 457.
4. ↑  Morris, Sallie. *The New Guide to Spices* (Llundain, Lorenz, 1999), t. 53.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***licris***
Mae **Leathad an Taobhain - Sron na Faiceachan** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN807775. Y fam-fynydd yw Leathad an Taobhain.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **Lazarus Aaronson,** (18 Chwefror 1895 – 9 Rhagfyr 1966) yn fardd Seisnig ac yn athro economeg.

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Aaronson yn Spitalfields, Llundain ym 1895 yn fab i Louis Aaronson, gwneuthurwr esgid a Sarah (née Kowalski) ei wraig. Roedd y tad yn fewnfudwr o Rwsia ac fe wnaed ef a’i pum plentyn, gan gynnwys Lazarus, yn ddinasyddion Prydeinig ym 1897.

Cafodd ei addysgu yn Whitechapel City Boy’s School, Llundain, Ysgol Ramadeg Hackney Downs ac Ysgol Economeg a Gwyddor Gwleidyddiaeth Llundain (LSE).

Priododd tair gwaith. Priododd ei wraig gyntaf, Lilly Shalveson (1903-1989), ym 1924 roedd hi’n actio o dan yr enw llwyfan Lydia Sharewood. Diweddodd y briodas mewn ysgariad ym 1931 ar sail perthynas godinebus Lilly gyda’r cyfarwyddwr theatr Theodore Komisarjevsky. Priododd a Dorothy Beatrice Lewer (1915-2005) ym 1938 gan ei hysgaru cyn priodi am y drydedd tro a Margaret Olive Ireson (1920-1981); bu iddynt un mab, David, a anwyd ym 1953.

Gyrfa
-----

Daeth yn athro economeg yng Ngholeg Dinas Llundain ym 1934 gan barhau yn y swydd am chwarter canrif. Wrth ymddeol fe’i penodwyd yn MBE am ei wasanaeth i addysg.

Gyrfa farddonol
---------------

Cyhoeddodd ei gasgliad cyntaf o farddoniaeth *Christ in the Synagog* gan gwmni Gollancz ym 1930, a’i ail gyfrol *Poems* ym 1933. Cyhoeddwyd ei gasgliad olaf, *The Homeward Journey and Other Poems* ym 1946.

Mae llawer o’i gerddi yn trafod twf ffasgiaeth, y goresgyniad Sofietaidd o’r Ffindir a’r Ail Ryfel Byd. Mae o hefyd yn trafod y gwrthdrawiad rhwng ei gefndir Iddewig a’r ffydd Cristionogol a mabwysiadodd yn niweddarach.

Marwolaeth
----------

Bu farw o drawiad ar y galon yn Paddington Llundain yn 71 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion ym mynwent Westfield Road.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  William Baker, ‘Aaronson, Lazarus (1895–1966)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, May 2015; online edn, Sept 2015 adalwyd 3 Mehefin 2017
2. ↑  Archif Cenedlaethol Prydain; Kew, Surrey, Duplicate Certificates of Naturalisation, Declarations of British Nationality, and Declarations of Alienage; Dosbarth: HO 334; Darn 26
3. ↑  '**The Independent'** (28 Ebrill 1989) ysgrif goffa i Lydia Sherwood

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 285732918
* LCCN: no2014157361
* ISNI: 0000 0003 9188 0615
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ffilm am ysbïwyr gan y cyfarwyddwr Léon Mathot yw ***Les Loups Entre Eux*** a gyhoeddwyd yn 1936. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Renée Saint-Cyr, Pierre Renoir, Jules Berry, Gina Manès, Suzanne Desprès, Arthur Devère, Bernard Lancret, Camille Bert, Foun-Sen, Jean Debucourt, Julien Clément, Marcel Vallée, Pierre Finaly, Pierre Magnier, Robert Ralphy, Roger Duchesne, Laure Diana a Georges Prieur. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1936. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Anthony Adverse* sef ffilm Americanaidd hanesyddol, epig gan Mervyn LeRoy. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Léon Mathot ar 5 Mawrth 1886 yn Roubaix a bu farw ym Mharis ar 21 Tachwedd 1963.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Léon Mathot nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y dringhedydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r dringhedydd**; yr enw Saesneg yw *Fern*, a'r enw gwyddonol yw *Horisme tersata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y dringhedydd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan llwydfrith**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau llwydfrith**; yr enw Saesneg yw *Mottled Grey*, a'r enw gwyddonol yw *Colostygia multistrigaria*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan llwydfrith yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Actor ac athro o Gymro oedd **John Owen Roberts**, a adwaenid fel **J. O. Roberts** (1932 – 19 Gorffennaf 2016). Cafodd ei hunangofiant, *Ar Lwyfan Amser*, ei ryddhau yn 2005 fel rhan o Gyfres y Cewri.

Bywyd cynnar
------------

Ganed John Owen Roberts yn Lerpwl, ac ar ddechrau yr Ail Ryfel Byd, symudodd e a'i chwaer i fyw gyda'i nain a'u taid ar Ynys Môn. Cafodd rhan fwyaf o'i addysg ar yr ynys a dechreuodd ei ddiddordeb mewn drama yn y cyfnod hwn.

Gyrfa
-----

### Addysg

Yn y 1950au, dychwelodd i Lerpwl fel athro ond roedd ei ddiddordeb ym myd drama wedi cydio ac roedd wedi ymddangos mewn dramâu radio ac ar lwyfan yn barod. Aeth ymlaen i ddysgu yn Llannerch-y-medd a Bodffordd, cyn symud i adran ddrama'r Coleg Normal, Bangor.

### Actor

Wedi ymddeol o'i swydd fel athro ar ddechrau'r 1980au, daeth J O Roberts yn wyneb cyfarwydd mewn dramâu teledu, ac ar lwyfan.

Ymddangosodd mewn nifer o ddramau a chyfresi teledu, yn eu plith - *Hufen a Moch Bach* (1983-1988), *Mae Hi'n Wyllt Mr Borrow* (1984), *Cysgodion Gdansk* (1987), *Deryn*, *Talcen Caled*. Chwaraeodd rhan Harri Vaughan yn *Lleifior* (1993-1995) - cyfres yn seiliedig ar lyfrau enwog Islwyn Ffowc Elis. Portreadodd Owain Glyn Dŵr mewn ffilm deledu yn olrhain hanes y gwrthryfelwr.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod a Mabel (bu farw tua 1993) ac yn dad i'r gyflwynwraig Nia Roberts a'r cyflwynydd chwaraeon, Gareth Roberts.

Derbyniodd Gymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaeth i fyd y ddrama o Brifysgol Bangor ar 13 Gorffennaf 2016. Bu farw wythnos yn ddiweddarach yn ei gartref Pengwern, Benllech ar Ynys Môn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   ROBERTS-JOHN : Obituary. Daily Post (23 Gorffennaf 2016). Adalwyd ar 28 Gorffennaf 2016.
2. 1 2  *Yr actor J O Roberts wedi marw*  , BBC Cymru, 20 Gorffennaf 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 2667156565690623500007

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan y sbriws**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r sbriws**; yr enw Saesneg yw *Spruce Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Thera britannica*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan y sbriws yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Shirley MacLaine yw ***Bruno*** a gyhoeddwyd yn 2000. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Bruno*** ac fe'i cynhyrchwyd gan David Kirkpatrick yn Unol Daleithiau America. Cafodd ei ffilmio yn Ninas Efrog Newydd a Gogledd Carolina. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Shirley MacLaine, Gary Sinise, Alex D. Linz, Joey Lauren Adams, Brett Butler, Jennifer Tilly a Kathy Bates. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gladiator* sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Jan Kiesser oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Shirley MacLaine ar 24 Ebrill 1934 yn Richmond, Virginia. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1955 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Washington-Liberty High School.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Chevalier de la Légion d'Honneur
 * Gwobr yr Academi am yr Actores Orau
 * Anrhydedd y Kennedy Center
 * Gwobr am Gyfraniad Gydol Oes AFI
 * Ours d'or d'honneur
 * Gwobr Crystal
 * seren ar Rodfa Enwogion Hollywood
 * Arth arian am yr Actores Orau
 * Arth arian am yr Actores Orau
 * Gwobr BAFTA am yr Actores Orau i Chwarae'r Brif Ran
 * Gwobr BAFTA am yr Actores Orau i Chwarae'r Brif Ran
 * Cwpan Volpi am yr Actores Orau
 * Cwpan Volpi am yr Actores Orau
 * Gwobr y Golden Globe i'r Actores Orau - mewn Drama Gerdd neu Gomedi ar Ffilm
 * Gwobr y Golden Globe i'r Actores Orau - mewn Drama Gerdd neu Gomedi ar Ffilm
 * Gwobr y Golden Globe i'r Actores Orau - Drama ar Ffilm
 * Gwobr y Golden Globe i'r Actores Orau - Drama ar Ffilm
 * Gwobr Golden Globe Cecil B. DeMille

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 20% (Rotten Tomatoes)
* 3.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Shirley MacLaine nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 30 Ionawr 2021.
4. 1 2  "Bruno". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.