Dinas Bwylaidd yw **Sopot** (Casiwbeg: *Sopòt*; Almaeneg *Zoppot*) sydd wedi'i lleoli rhwng Gdansk a Gdynia, ynghyd â hi sy'n ffurfio'r Ddinas Driphlyg, fel y'i gelwir. Mae'n cwmpasu ardal o 17.3 km2 ac mae ganddi 42,800 o drigolion (2001).

Disgrifiad
----------

Yn 1990au datblygodd Sopot yn gyflym diolch i dwristiaeth a gweinyddiaeth effeithlon. Ar ôl diwygio gweinyddol 1999, cafodd Sopot ei gydnabod yn eithriadol fel ardal, er bod yr enwebiad hwn fel arfer yn cael ei briodoli i ddinasoedd sydd â phoblogaeth o dros 100,000 o drigolion. Mae dinas Sopot yn fwyaf adnabyddus am yr Ŵyl Gân a gynhelir yn theatr awyr agored Opera Leśna ac am y pier (yr hiraf yn Ewrop gyda strwythur pren). Sefydlwyd yr Ŵyl gan Władysław Szpilman, oedd yn bianydd proffesiynol o Iddew a lwyddodd i ddianc a chuddio rhag y Natsïaid a daeth yn destun ffilm enwog Roman Polanski, The Pianist. Yn 1977 esblygodd yr Ŵyl i gynnal Cystadleuaeth Cân Intervision, sef, yn fras, fersiwn Dwyrain Ewrop a'r Bloc Comiwnyddol o gystadleuaeth dra-phoblogaidd, Eurovision.

Etymoleg
--------

Credir bod yr enw yn deillio o *sopot*, gair Hen Slafeg sy'n golygu "nant/ffrwd"  neu "ffynnon". Mae'r un gwreiddyn i'w gael mewn nifer o enwau Slafaidd eraill; mae'n debyg ei fod yn onomatopeig, yn dynwared sŵn dŵr rhedeg - murmur (Šepot).

Cofnodir yr enw gyntaf fel Sopoth ym 1283 a Sopot ym 1291. Mae'r "Zoppot" Almaeneg yn deillio'n uniongyrchol o'r enw gwreiddiol. Yn y 19g ac yn y blynyddoedd rhwng y ddau Ryfel byd, ail-Boloneiddiwyd yr enw Almaeneg fel Sopoty (ffurf luosog, yn agosach at ynganiad yr Almaen). Gwnaed "Sopot" yn enw swyddogol Pwylaidd pan ddaeth y dref eto dan lywodraeth Gwlad Pwyl wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd yn 1945.

Hanes
-----

Yn y man lle mae tref Sopot ar hyn o bryd, adroddir am bresenoldeb anheddiad trefol o'r 8g i hanner cyntaf y 10g. Sonnir am Sopot am y tro cyntaf mewn dogfen o 1283, ac yn union yn y weithred o roi Tywysog Pomerania Mściwoj II o blaid mynachlog Sistersaidd Oliwa. Mae'r sba ar gyfer dinasyddion Gdańsk wedi bod yn weithredol ers yr 16g. Bu'r pentref o dan reolaeth Cymanwlad Pwyl-Lithwania ond yn 1772, atodwyd Sopot gan Deyrnas Prwsia yn Rhaniad Cyntaf Gwlad Pwyl.

Ers diwedd y 19g daeth y dref yn gyrchfan wyliau i drigolion Danzig gerllaw, yn ogystal ag aristocratiaid cyfoethog o Berlin, Warsaw, a Königsberg. Ymwelodd Pwyliaid ddinas mewn niferoedd mawr a daeth y sba yn boblogaidd iawn ymhlith y goreuon deallusol Pwyl, i'r graddau bod yr awdur Pwyl ddechrau'r 20g, Adolf Nowaczyński, yn cyfeirio at y lle fel "ymestyniad Warsaw i'r Môr Baltig". Ymwelodd Almaenwyr a Rwsiaid â'r ddinas hefyd. Ar ddechrau'r 20g roedd yn hoff sba Wilhelm II, Ymerawdwr yr Almaen. Cafodd Sopot ei gydnabod yn swyddogol fel dinas ym 1902.

Yn y blynyddoedd 1919 - 1939 cafodd Sopot ei hun o fewn ffiniau Dinas Rydd Danzig a rhan o'r ardal a enwyd yn y Coridor Pwylaidd. Rhwng 1945 a 1975 roedd y ddinas yn sedd ardal. Yn ystod yr un cyfnod roedd y ddinas yn rhan o Voivodia Gdansk.

### Sopot Wedi'r Ail Ryfel Byd

Fe adferodd Sopot yn gyflym ar ôl y Rhyfel. Agorwyd llinell tram i Gdańsk, yn ogystal â'r Ysgol Gerdd, yr Ysgol Masnach Forwrol, llyfrgell, ac oriel gelf. Yn ystod arlywyddiaeth dinas Jan Kapusta, agorodd y dref Ŵyl Gelf flynyddol ym 1948. Ym 1952, disodlwyd y tramffyrdd gan linell gymudwyr rheilffyrdd trwm yn cysylltu Gdańsk, Sopot, a Gdynia. Er ym 1954 symudwyd Ysgol y Celfyddydau i Gdańsk, arhosodd Sopot yn ganolfan ddiwylliant bwysig, ac ym 1956 cynhaliwyd yr ŵyl jazz Bwylaidd gyntaf yno (tan hynny roedd jazz wedi'i gwahardd gan yr awdurdodau Comiwnyddol).

Yn 1961, cychwynwyd Gŵyl Gerdd Ryngwladol Sopot, er iddi gael ei chynnal yn Gdańsk am ei thair blynedd gyntaf - symudodd i'w lleoliad parhaol yn Opera Coedwig Sopot ym 1964. Yn 1963, gwnaed prif stryd Sopot (Bohaterów Monte Cassino, "Arwyr Monte Cassino") yn bromenâd ar gyfer cerddwyr yn unig. Meithrinwyd yr Ŵyl Gerdd gan Gystadleuaeth Cân Intervision yn yr 1970au mewn ymgais i gynnal digwyddiad a sbloets gerddoriaeth pop i gystadlu â llwyddiant Cystadleuaeth Cân Eurovision. Er i'r Intervision ddod i ben yn sgil gwrthdaro, protestiadau ac yna cyfraith filwrol Gwlad Pwyl Gomiwnyddol yn 1980, mae'r Ŵyl Gerdd yn dal i fodoli a dyma'r ail ddigwyddiad gerddorol fwyaf Ewrop wedi'r Eurovision.

Ym 1995, estynnwyd y baddon deheuol a chyfadeilad sanatoria yn sylweddol ac agorodd gwanwyn Saint Adalbert ddwy flynedd yn ddiweddarach, o ganlyniad i 1999 adenillodd Sopot ei statws tref sba swyddogol. Ym 1999, ymwelodd y Pab Ioan Pawl II â Sopot, mynychodd tua 800,000 o bererinion ei offeren.

Poblogaeth
----------

|  |  |
| --- | --- |
| **Blwyddyn** | **Poblogaeth** |
| 1772 | 301 |
| 1819 | 350 |
| 1874 | 2834 |
| 1995 | 43 576 |
| 2000 | 42 348 |
| 2005 | 40 075 |
| 2010 | 38 858 |
| 2014 | 37 654 |

Oriel
-----

* Grand Hotel SopotGrand Hotel Sopot
* Golygfa o'r pier - y pier pren hiraf yn Ewrop, 515.5mGolygfa o'r pier - y pier pren hiraf yn Ewrop, 515.5m
* Goleudy SopotGoleudy Sopot
* Balneotherapy, Canol y drefBalneotherapy, Canol y dref
* Dom Zdrojowy a gardd*Dom Zdrojowy* a gardd
* [Krzywy Domek ("Y Tŷ Cam")[Krzywy Domek ("Y Tŷ Cam")
* Oriel Gelf y Wladwriaethol yn SopotOriel Gelf y Wladwriaethol yn Sopot
* Amgueddfa SopotAmgueddfa Sopot
* Sopocki Belwederek*Sopocki Belwederek*
* Cofeb garreg i Danuta SiedzikównaCofeb garreg i Danuta Siedzikówna
* Traeth yn SopotTraeth yn Sopot
* Gwesty'r Sheraton SopotGwesty'r Sheraton Sopot

Gefeilldrefi Sopot
------------------

Mae gan Sopot sawl gefeilldref tramor:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Israel Ashkelon, Israel
* Yr Almaen Frankenthal, Yr Almaen
* Sweden Karlshamn, Sweden
 | * Unol Daleithiau America Lake Worth, Florida, Unol Daleithiau
* Denmarc Næstved, Denmarc
* Rwsia Peterhof, Rwsia
 | * Yr Almaen Ratzeburg, Yr Almaen
* Lloegr Southend-on-Sea, Lloegr
* Gwlad Pwyl Zakopane, Gwlad Pwyl
 |

Gweler hefyd
------------

* Cystadleuaeth Cân Intervision

Dolenni
-------

* Gwefan swyddogol i ymwelwyr (Saesneg) Archifwyd 2020-04-26 yn y Peiriant Wayback.
* Gwefan swyddogol tref Sopot
* Hanes Sopot

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  www.sopot18.webpark.pl Archifwyd 2008-11-05 yn y Peiriant Wayback.
2. ↑  Maria Malec, *Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski*
3. ↑  Piotr Pelczar. "Historia Sopotu. Część I: od średniowiecza do wybuchu I wojny światowej". *Histmag.pl* (yn Polish). Cyrchwyd 11 February 2020.CS1 maint: unrecognized language (link)
4. 1 2  "Historia miasta". *Sopot.pl* (yn Polish). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-11-27. Cyrchwyd 11 February 2020.CS1 maint: unrecognized language (link)
5. ↑  GUS: Bank Danych Lokalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 XII.