recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Beinn Trilleachan - Trilleachan Slabs** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Linnhe i Loch Etive yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN095446. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd yw Beinn Trilleac.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn a' Chaisteil** neu **einn a'Chaisteil** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Vaich i Moray Firth yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH369801. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cerflunwraig a dylunydd Cymreig yw **Ann Catrin Evans** (ganwyd 1 Awst 1967), sy'n gweithio'n bennaf mewn metel. Caiff ei gwaith ei arddangos ar draws y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau a'i werthu'n fyd-eang.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Evans ym Mangor, ac astudiodd radd sylfaen celf ym Mhrifysgol Bangor ym 1987–1988. Graddiodd o Brifysgol Brighton gyda gradd baglor y celfyddydau mewn gwaith pren, metel, serameg a plastig ym 1989. Mae ganddi efail ac oriel ym Mharc Glynllifon ger Caernarfon.

### Gwaith

Mae ei gwaith wedi ennill nifer o wobrau gan gynnwys medal aur Eisteddfod Genedlaethol Cymru ar gyfer Campwaith Crefft, Gwobr Merched mewn Menter, a Bwrsari Cyngor Celfyddydau Cymru.

Comisiynwyd i ddylunio dodrefn ar gyfer drysau yng Nghanolfan Mileniwm Cymru yng Nghaerdydd, a agorwyd yn swyddogol yn 2004. Dyluniodd hefyd dlws gwobr gyntaf Siân Phillips yn 2004.

Evans oedd gwneuthurwr a chynllunydd coron Eisteddfod Genedlaethol Cymru Eryri a'r Cyffiniau 2005.

Gwnaethpwyd y goron o arian a llechen. Roedd y pigau o lechen mewn cylch ar y goron yn cynrychioli llyfrau ar agor â dau stribed o arian yn eu dal at ei gilydd mewn cylch yn gwneud i'r cyfan edrych fel clawdd llechen, sy'n nodweddiadol o'r dystiolaeth o ddiwydiant llechi yr ardal.

Dywedodd Ann Catrin Evans:
"Mae'r ddau ddeunydd yn gwrthgyferbynnu'n hyfryd gydag un yn dywyll a garw a'r llall yn sgleiniog a golau ac mae hynny'n gyfuniad perffaith. Roeddwn i'n hapus â'r gwaith ar ôl gorffen gan fod y Goron yn dal y golau yn ofnadwy ac mae hynny yn rhywbeth nad oeddwn i wedi ei ragweld."

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Projects Archive > SOFA Chicago > Ann Catrin Evans: metalwork. Arts Wales International. Adalwyd ar 15 Chwefror 2010.
2. ↑   Ann Catrin Evans: Metalwork. Cyngor Celfyddydau Cymru (2002). Adalwyd ar 15 Chwefror 2010.
3. ↑   aura2008 presents Ann Catrin Evans. Aura (2008). Adalwyd ar 15 Chwefror 2010.
4. 1 2   Ann Catrin Evans: Ironwork. The Makers Guild in Wales. Adalwyd ar 15 Chwefror 2010.
5. ↑   Gogledd Orllewin: Pigion: Emyr Humphreys - enillydd Gwobr Siân Phillips 2004. BBC Lleol. Adalwyd ar 15 Chwefror 2010.
Roedd **Ann Rees (Ceridwen)** (9 Gorffennaf 1874 – 19 Hydref 1905) yn fardd ac yn llenor Cymraeg ac yn un o'r menywod Cymreig cynharaf i gymhwyso yn feddyg.

Cefndir
-------

Ganwyd Ann Rees ym Mhentre Gwenlais ger Landybie yn ferch i Edwin Rees, llafurwr, a Mary E. Rees (née Davies) ei wraig. Roedd ei theulu yn aelodau amlwg o enwad yr Undodiaid. Cafodd ei haddysgu yn Ysgol Gwynfryn, Rhydaman, ysgol a oedd yn cael ei gadw gan Watcyn Wyn ac a ddaeth yn enwog am y nifer o feirdd a llenorion a addysgwyd yno.

Bardd a llenor
--------------

Roedd Ceridwen yn dod o deulu llengar amlwg ar ochr ei mam. Roedd Mary Rees yn barddoni o dan yr enw *Dyffrynferch*. Roedd ei thaid Job Davies, *Rhydderch Farfgoch*, (1821 - 1887) yn fardd ac eisteddfodwr amlwg yn ei ddydd ac roedd y bardd a'r baledwr John Thomas (Ifor Cwmgwys), (1813 - 1866 ) yn ewythr iddi'; roedd *Ieuan Ddu Alltwen* hefyd yn aelod o'i theulu. Dysgodd Ann y gynghanedd a bu'n cystadlu mewn eisteddfodau lleol ac yn cyfrannu i gylchgronau *Y Drych* a *Cymru*. Cafodd ei derbyn yn aelod o Orsedd Beirdd Ynys Prydain yn Eisteddfod Genedlaethol Merthyr Tudful 1901 gan ddefnyddio'r enw barddol *Ceridwen*.

Meddyg
------

Ym 1893 ymfudodd Ceridwen i New Jersey, UDA lle'r oedd ei ewyrth a'i modryb yn byw. Cofrestrodd fel disgybl yng Ngholeg Meddygol y Merched yng Nghlafdy Efrog Newydd lle graddiodd MD ym 1898. Sefydlodd practis meddygol llwyddiannus yn New Jersey.

Marwolaeth
----------

Ym mis Medi 1905 dychwelodd Ceridwen i Gymru i ymweld â'i theulu gan wario 3 wythnos yn Llandybie cyn dychwelyd ar long i'r America. Tra ar y llong cymerwyd hi'n sâl gyda haint ar y frest, trodd yr haint yn niwmonia a bu farw yn ei chartref yn New Jersey 5 niwrnod ar ôl cyrraedd tir yn 31 mlwydd oed. Claddwyd ei gweddillion ym mynwent Fairview.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cymru Cyf 55, 1918 *Pen yr Yrfa* adalwyd 23 Ionawr 2018
2. ↑  Cymru Cyfrol 31, 1906 *Ann* adalwyd 23 Ionawr 2018
3. ↑  "WELSH LADY DOCTOR - Weekly Mail". Henry Mackenzie Thomas. 1905-12-23. Cyrchwyd 2018-01-22.
4. ↑  Y Bywgraffiadur *THOMAS, JOHN (‘ Ifor Cwmgwys ’; 1813 - 1866 ), bardd* adalwyd 23 Ionawr 2018
5. ↑  Y Casglwr *Ieuan Ddu Alltwen* - Huw Walters adalwyd 23 Ionawr 2018
6. ↑  Yr ymofynydd Cyf. V rhif. 12 - Rhagfyr 1905 *ANN CERIDWEN REE5, MD* adalwyd 23 Ionawr 2018
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Basingstoke**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Basingstoke yn HampshireEtholaeth Basingstoke yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1887: George Sclater-Booth (Ceidwadol)
* 1887–1906: Arthur Frederick Jeffreys (Ceidwadol)
* 1906–1917: Arthur Salter (Ceidwadol)
* 1917–1920: Auckland Geddes (Unoliaethol)
* 1920–1923: Arthur Richard Holbrook (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: Reginald Fletcher (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Arthur Richard Holbrook (Ceidwadol)
* 1929–1934: Gerard Wallop (Ceidwadol)
* 1934–1935: Henry Drummond Wolff (Ceidwadol)
* 1935–1955: Patrick Donner (Ceidwadol)
* 1955–1964: Denzil Freeth (Ceidwadol)
* 1964–1983: David Mitchell (Ceidwadol)
* 1983–2005: Andrew Hunter (Ceidwadol, wedyn Ceidwadol Annibynnol, wedyn Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2005–presennol: Maria Miller (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Awdures o Rwsia oedd **Avdotya Yakovlevna Panaeva** (Rwsieg: Авдо́тья Я́ковлевна Пана́ева; 31 Gorffennaf 1820 - 30 Mawrth 1893) a oedd hefyd yn berchennog salon llenyddol. Y stori fer a'r nofel oedd ei hoff genre. Cyhoeddodd lawer o'i gwaith dan y ffugenw **V. Stanitsky**.

Fe'i ganed yn St Petersburg ac yno hefyd y bu farw; fe'i claddwyd ym mynwent 'Literatorskie mostki'. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Academi Celfyddydau Theatr y Wladwriaeth, Saint Petersburg.

Magwraeth a phriodi
-------------------

Ganwyd **Avdotya Bryanskaya** i deulu artistig. Roedd ei thad Yakov Bryansky yn actor trasig yn yr ysgol glasurol o actio, tra canodd ei mam A. M. Stepanova opera ac ymddangosodd mewn dramâu. Astudiodd Avdotya yn Academi Celfyddydau Theatr St Petersburg ond ni sefydlodd yrfa yn y theatr erioed.

Yn 1837 priododd yr awdur Ivan Panaev ac ymunodd â chylch agos ei ffrindiau llenyddol. Ond ni pharodd y briodas yn hir iawn, ac yn 1846 roedd yn byw gyda Nikolay Nekrasov a threuliodd y 15 mlynedd nesaf gydag ef.

Y llenor
--------

Cydweithiodd â'r ddau awdur yma a chyhoeddodd lawer o nofelau a straeon ei hun. Cyhoeddodd hi a Nekrasov ddwy nofel gyda'i gilydd: *Tair Rhan o'r Byd* (1848–49) a'r *Llyn Marw* (1851). Mae ei ffuglen yn delio â phroblemau cymdeithasol yr oesoedd, ac yn enwedig â hawliau menywod, fel yn ei nofel *Lle'r Ferch* (1862).

Yn 1845 darllenodd Fyodor Dostoyevsky ei nofel gyntaf *Y Werin Dlawd* i grŵp llenyddol a drefnwyd gan Panaeva ac Ivan Panaev. Daeth Dostoyevsky yn ymwelydd cyson â'r salon llenyddol pwysig a drefnwyd gan Panaeva. Ond rhoddodd Dostoyevsky y gorau i fynychu'r salon ar ôl ymladd ag Ivan Turgenev, cyd-ymwelydd. Roedd ymwelwyr eraill y salon yn cynnwys Leo Tolstoy, Ivan Goncharov, Alexander Herzen, Vissarion Belinsky a Nikolai Chernyshevsky.

Dywedir nad yw ei hunangofiant yn ffeithiol gywir, gan ei bod yn flodeuog yn ei disgrifiadau o'r bobl y sonia amdanynt. Ond mae o werth hanesyddol ar y gymdeithas o lenorion Rwsiaidd yn yr adeg honno, sef y 1840au a'r 1850au.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  An Encyclopedia of Continental Women Writers, Volume 1, Taylor & Francis, 1991.
2. ↑  Cyffredinol: .
3. ↑  Rhyw: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 27 Ebrill 2014 .
4. ↑  Dyddiad geni:. "Avdot'ia Iakovlevna Panáeva". "Avdot'â Âkovlevna Panaeva".
5. ↑  Man geni: А. М. Прохоров, ed. (1969) (yn ru), *Большая советская энциклопедия* (3rd ed.), Moscfa: The Great Russian Encyclopedia, OCLC 14476314, Wikidata Q17378135
6. ↑  Баландин, А.И. (1990). "Панаева А. Я.: Биобиблиографическая справка". Русские писатели. Биобиблиографический словарь. Том 2. М--Я. Под редакцией П. А. Николаева. М. "Просвещение". Cyrchwyd 2012-03-01.
7. ↑  "А.Я.Панаева". www.biografija.ru. Cyrchwyd 2012-03-01.
8. ↑  Galwedigaeth: .
9. ↑  Handbook of Russian Literature, Victor Terras, Yale University Press 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 84257697
* LCCN: n85263712
* ISNI: 0000 0001 0993 9039
* GND: 119272423
* SUDOC: 089822005
* NKC: js2006342089
* RLS: 000049360

 |
Ymerawdwr Bysantaidd rhwng 976 a 1025 oedd **Basileios II**, hefyd **Basil II** (Groeg: Βασίλειος Β΄ Βουλγαροκτόνος, *Basileios II Boulgaroktonos*, "lladdwr y Bwlgariaid" (958 - 15 Rhagfyr 1025). Cyrhaeddodd yr Ymerodraeth Fysantaidd un o uchafbwyntiau ei grym yn ystod ei deyrnasiad ef.

Roedd Basileios yn fab i'r ymerawdwr Romanos II, ond bu ei dad farw yn 963 pan nad oedd ond pump oed. Ail-briododd ei fam, Theophano, ag un o gadfridogion Romanos, a ddaeth yn ymerawdwr fel Nikephoros II Phokas. Llofruddiwyd Nikephoros yn 969, a daeth cadfridog arall, Ioan I Tzimisces, yn ymwerawdwr. Erbyn iddo ef farw ar 10 Ionawr, 976, roedd Basileios yn ddigon hen i ddod i'r orsedd,

Ar ddechrau ei deyrnasiad, roedd gweinyddiaeth yr ymerodraeth yn nwylo yr eunuch Basileios Lekapenos, oedd yn fab anghyfreithlon i'r ymerawdwr Romanos I). Roedd dau o dirfeddianwyr mawr Asia Leiaf, Bardas Skleros a Bardas Phokas, mewn gwrthryfel yn erbyn yr ymerodraeth. Arweiniodd Basileios y fyddin yn eu herbyn a'u gorchfygu, Skleros yn 979 a Phokas yn 989. Gwnaeth gynghrair a Vladimir I, tywysog Kiev, a yrrodd lawer o filwyr iddo. Yn fuan wedyn, alltudiwyd Basileios Lekapenos.

Roedd Basileios yn filwr galluog, a bu'n ymladd llawer yn erbyn yr Arabiaid, oedd yn gwarchae ar Aleppo ac yn bygwth Antioch. Enillodd Basileios nifer o fwydrau yn eu herbyn yn Syria yn 995, gan anrheithio dinasoedd cyn belled a Tripoli ac ychwanegu'r rhan fwyaf o Syria at yr ymerodraeth.

Bu'n ymladd llawer yn erbyn Samuil, ymerawdwr Bwlgaria hefyd, gan warchae ar Sredets (Sofia) yn 986. Methodd gipio'r ddinas, a gorchfygwyd ef ym Mrwydr Trayanovi Vrata ar y ffordd yn ôl i Thrace. Collwyd Moesia i'r Bwlgariaid am gyfnod, ond gallodd Basileios ei hennill yn ôl yn 1001 - 1002. Cipiodd Skopje yn 1003 a Durazzo yn 1005. Ar 29 Gorffennaf, 1014, enillodd Basileios fuddugoliaeth fawr dros y Bwlgariaid ym Mrwydr Kleidion. Dywedir iddo gymeryd 15,000 o garcharorion, a dallu 99 o bob cant ohonynt. Ildiodd Bwlgaria yn derfynol yn 1018, ac yn ddiweddarach ildiodd y Serbiaid hefyd, gan ddod a ffîn yr ymerodraeth at Afon Donaw am y tro cyntaf mewn pedair canrif. Bu hefyd yn ymladd yn erbyn y Khazar, a chipiodd dde y Crimea oddi wrthynt.

Yn ddiweddarach, bu'n ymladd yn erbyn y Persiaid, gan ennill Armenia yn ôl i'r ymerodraeth am y tro cyntaf ers dwuy ganrif. Concrwyd rhan o dde yr Eidal hefyd, a phan fu Basileios farw ar 15 Rhagfyr 1025, roedd ar ganol cynllunio ymgyrch i ad-ennill ynys Sicilia.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Rhagflaenydd :**Ioan I Tzimiskes969 - 976 | **Ymerodron BysantaiddBasileios II976 - 1025** | **Olynydd :**Cystennin VIII Porphyrogentius 1025 - 1028 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 17379269
* LCCN: nr91018209
* ISNI: 0000 0001 0490 2931
* GND: 120911450
* SUDOC: 071211926
* BNF: cb13519093n (data)
* BNE: XX4443546

 |
Etholaeth seneddol yn Swydd Lincoln, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Brigg a Goole** (Saesneg: *Brigg and Goole*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Brigg a Goole yn HumbersideEtholaeth Brigg a Goole yn Humberside
* Humberside yn LloegrHumberside yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2010: Ian Cawsey (Llafur)
* 2010–presennol: Andrew Percy (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Map braslun o gantrefi Powys
Cantref yn ne Teyrnas Powys (gorllewin canolbarth Powys heddiw) oedd **Arwystli**. Mae'n enw sy'n fyw o hyd; fe'i gwelir yn yr enw lle 'Pen Pumlumon Arwystli', un o bum copa Pumlumon, er enghraifft. Roedd y cantref yn fynyddig ac yn cynnwys rhannau uchaf Dyffryn Hafren.

Gorweddai Arwystli yn ne-orllewin y deyrnas. Pan ranwyd Powys yn ddwy ran yn 1160 daeth yn rhan o Bowys Wenwynwyn. Ffiniai'r cantref â Ceri, Maelienydd, Gwerthrynion a Chwmwd Deuddwr i'r de (Rhwng Gwy a Hafren), cantref Penweddig a rhan o gwmwd Mefenydd i'r gorllewin (Ceredigion), a chantrefi Cyfeiliog, Caereinion (rhan fechan) a Cedewain i'r gogledd, ym Mhowys ei hun.

Rhennid Arwystli yn ddau gwmwd gan goedwig fawr, sef:

* Arwystli Is Coed (canolfannau: Caersws, Llangurig)
* Arwystli Uwch Coed (canolfannau: Talgarth, Llandinam)

Hanes
-----

Yn ôl traddodiad, sefydlwyd Arwystli gan Arwystl, un o feibion tybiedig Maelgwn Gwynedd, ond mae'n bosibl mai chwedl onomastig a ddyfeisiwyd yn yr Oesoedd Canol i esbonio'r enw yw'r traddodiad hwnnw.

Ar wahanol adegau bu ymgiprys am reolaeth ar Arwystli rhwng Deheubarth, Gwynedd a theyrnas Powys ei hun. Fel yn achos Cyfeiliog, hawliwyd Arwystli gan dywysogion Deheubarth. Ond bu gan Arwystli gysylltiadau cryf â theyrnas Gwynedd hefyd. Yn yr 11g daeth yn rhan o Esgobaeth Bangor, ac roedd ei rheolwyr lleol yn tueddu i edrych at Aberffraw a Bangor am arweiniad yn hytrach na Mathrafal a Llanelwy. Yn ail hanner y ganrif honno, ymledodd Trahaearn ap Caradog ei awdurdod dros ran helaeth o ogledd a gorllewin Cymru. Daeth yn frenin Gwynedd ond fe'i trechwyd gan Gruffudd ap Cynan o Wynedd a Rhys ap Tewdwr o Ddeheubarth a'i ladd ym Mrwydr Mynydd Carn (1081).

Yn ail hanner y 12g daeth y cantref i feddiant Owain Cyfeiliog a dan ei fab Gwenwynwyn bu'n rhan o dywysogaeth Powys Wenwynwyn. Yn y 13g bu hawl Llywelyn ap Gruffudd i Arwystli yn ffactor amlwg yn yr anghydfod rhyngddo ac Edward I o Loegr yn y cyfnod o 1277 hyd 1282, gan fod Coron Lloegr yn cefnogi ei deiliad Gruffudd ap Gwenwynwyn.

Mwynheai Owain Glyndŵr gefnogaeth gref yn Arwystli. Roedd yn gadarnle pwysig iddo yn ei wrthryfel. Ymladdwyd un o frwydrau mawr y gwrthryfel ar lethrau Pumlumon yn 1402, pan guriwyd llu Seisnig ym Mrwydr Hyddgen.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru

Ffynonellau
-----------

* J. E. Lloyd, *A History of Wales...* (3ydd arg. Longmans, 1937)
* J. Beverley Smith, *Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1986
Yn nhermau arianneg, unrhyw adnodd a chanddo werth economaidd a berchenogir neu reolir gan unigolyn, busnes, neu wlad yw **ased**. Mae'r fantolen yn cofnodi gwerth arian parod yr asedau a berchenogir gan unigolyn neu fusnes. Caiff asedau eu prynu neu greu er mwyn cynyddu gwerth y perchennog, neu er budd gweithgareddau'r perchennog. Gall ased greu llif arian, lleihau treuliau, neu roi mantais yn y farchnad.

Gellir dosbarthu asedau yn ddau fath: asedau diriaethol ac asedau anniriaethol. Mae asedau diriaethol yn cynnwys asedau cyfredol, megis arian parod, stoc o gyflenwadau, a chyfrifon derbyniadwy, ac asedau sefydlog, megis tir, adeiladau, a chyfarpar. Mae asedau anniriaethol yn cynnwys ewyllys da, hawlfraint, nodau masnach, patentau, rhaglenni cyfrifiadurol, ac asedau ariannol, gan gynnwys buddsoddiadau ariannol, bondiau, a stociau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  O'Sullivan, Arthur; Sheffrin, Steven M. (2021). *Economics: Principles in Action* (yn Saesneg). Washington, DC: Pearson Prentice Hall. t. 271. ISBN 978-0-13-063085-8.
2. ↑  (Saesneg) "What Is an Asset?", Investopedia. Adalwyd ar 18 Tachwedd 2022.
Sefydliad lle gellir yfed sy'n gwasanaethu yn gyfangwbl (neu'n bennaf) ar gyfer cwsmeriaid hoyw, lesbiad, deurywiol a thrawsrywiol ydy **bar hoyw**; defnyddir y term *hoyw* fel term cyffredinol i gynnwys yr holl gymuned LHDT. Arferai bariau hoyw weithredu fel canolbwynt diwylliant hoyw ac roeddent yn rhai o'r llefydd prin lle gallai pobl â thueddiadau rhywiol tuag at yr un rhyw gymdeithasu'n agored â'i gilydd. Ers dyfodiad gwasanaethau rhwydweithio cymdeithasol ar y rhyngrwyd a chynnydd mewn goddefgarwch a derbyniad o bobl hoyw, mae arwyddocad bariau hoyw yn y gymuned hoyw wedi lleihau rhyw faint.

Cefndir
-------

Fel gyda'r mwyafrif o dafarndai a bariau, amrywia maint bariau hoyw o rai bychan, pum sedd yn Tokyo i rhai enfawr, aml-lawr gyda nifer o ardaloedd gwahanol a mwy nag un dawnslawr. Weithiau cyfeirir at le mawr fel clwb nos, clwb, neu far, tra bod lleoliadau llai yn cael eu galw'n fariau neu dafarndai fel arfer. Yr unig nodwedd sy'n gwneud bar hoyw yn wahanol i unrhyw far arall yw'r cwsmeriaid. Tra bod nifer o fariau hoyw'n targedu'r cymunedau hoyw a/neu lesbiad, mae rhai (gan amlaf y rheiny sy'n hŷn ac wedi sefydlu eu hunain) bariau hoyw wedi troi'n hoyw, fel petai, yn sgîl natur eu cwsmeriaid dros gyfnod hir o amser.

Gwerthu alcohol ydy prif fusnes bariau a thafarndai hoyw. Fel nifer o sefydliadau na sy'n gwasanaethu cwsmeriaid hoyw, maent yn gweithredu fel man cyfarfod ac yn ganolbwynt i'r gymuned hoyw, lle'r nod ydy rhoi cyfle i'r cwsmeriaid sgyrsio ac ymlacio. Fel gyda chlybiau eraill, yn aml hysbysebir clybiau hoyw drwy ddosbarthu *flyers* ar y stryd neu mewn siopau a mannau hoyw-gyfeillgar eraill, yn ogystal ag mewn clybiau a digwyddiadau eraill. Yn aml mae gan glybiau lle gellir dawnsio systemau goleuo a fideo cyfoes, peiriannu niwl a phlatfformau uchel ar gyfer dawnsio. Weithiau, ceir dawnswyr proffesiynol (o'r enw dawnswyr go-go mewn cewyll neu ar bodiwm addurnedig. Mae gan rai fariau a chlybiau hoyw ystafelloedd cefn, sef ystafelloedd neu goridorau gyda golau gwan lle gall gweithgarwch rhywiol. Serch hynny, mae'r arfer hon bellach yn fwy anarferol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Businesses Facing Extinction in 10 Years Geoff Williams. 19 Medi 2007. Adalwyd ar 26 Tachwedd 2008

| * v
* t
* e
Pynciau LHDT |
| --- |
| Cyfunrywioldeb | 
* Cymuned hoyw
* Homoffobia
* Hoyw
* Lesbiaeth

 |
| Deurywioldeb | 
* Cymuned ddeurywiol
* Deu-chwilfrydig
* Deuffobia
* Tsic deurywiol

 |
| Trawsrywedd | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hunaniaethau rhywedd | 
* Anneuaidd
* Cydrywedd
* Dyn trawsryweddol
* Menyw drawsryweddol
* Rhywedd amrywiol
* Trydydd rhywedd

 |
| Pynciau eraill | 
* Camenwi
* Dysfforia rhywedd
* Mynegiant rhywedd
* Trawsffobia
* Trawsnewid rhywedd

 |

 |
| Hanes | 
* Pederastiaeth
* Yr Almaen Natsïaidd a'r Holocost
* Terfysgoedd Stonewall
* Rhyddhad Hoyw

 |
| Diwylliant | 
* Balchder
* Eicon
* Symbolau
* Twristiaeth

 |
| Gwleidyddiaeth, cymdeithas a'r gyfraith | 
* Hawliau LHDT
* Mabwysiad gan rieni LHDT
* Mudiadau cymdeithasol LHDT
* Priodas gyfunryw

 |
| Meddygaeth | 
* Cyfeiriadedd rhywiol

 |
| 
* Categori Categori

 |

Chwiliwch am ***bar hoyw***  
yn Wiciadur.
Cyfansoddwyd y darn yn wreiddiol ar gyfer Gŵyl Corff Crist a ddethlir yn yr Eglwys Babyddol
Pennill o'r emyn *Sacris Solemniis* a ysgrifennwyd gan y Sant Thomas Aquinas (1225-1274) yw **Bara Angylion Duw**, neu **Panis Angelicus** yn y Lladin gwreiddiol. Er mai un pennill ydyw, y chweched o saith pennill yn y *Sacris Solemniis*, daeth yn arferiad canu'r pennill ar ei ben ei hun fel emyn ynddo'i hunan ar wahanol donau, ac mae'r pennill yn fwy adnabyddus fel darn i'w ganu bellach na'r emyn gwreiddiol y mae'n rhan ohono.

Ym 1872, gosododd y cyfansoddwr César Franck y geiriau ar gyfer llais (tenor), telyn, soddgrwth ac organ, a'i gynnwys yn ei Opws 12 *Messe à trois voix*. Mae'r emyn bellach yn adnabyddus ar y dôn honno gan Franck, naill ai yn Lladin, neu yn fwy cyffredin yng Nghymru, yn Gymraeg.

Geiriau
-------

| Geiriau Cymraeg | Y Lladin gwreiddiol |
| --- | --- |
| Bara Angylion Duw
dry'n fara plant y llawr
Nefolaidd fara
rydd oleuni mwyna'r wawr:
O wledd, o ryfedd ryw!
Gwledd gyda'n Harglwydd mawr
Tlodion, gweision a'r isel rai.[1] | Panis angelicus
fit panis hominum;
Dat panis coelicus
figuris terminum:
O res mirabilis!
Manducat Dominum
Pauper, servus et humilis. |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Bara Angylion Duw", *YouTube*, 28 Ionawr 2011.
Enw ar ffurf o ardal awdurdod lleol ym Mhrydain yw **bwrdeistref sirol**. Erbyn heddiw, dim ond yng Nghymru maent yn bodoli.

Hanes
-----

Wrth greu cynghorau sir ym 1889, dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1888, crëwyd hefyd y fwrdeistrefi sirol ar gyfer y dinasoedd mawr oedd eisoes gyda chorfforaeth i redeg prif swyddogaethau awdurdod lleol.

Effaith statws bwrdeistref sirol oedd bod yr awdurdod hwnnw â'r swyddogaeth o redeg rhai o brif wasanaethau llywodraeth leol, megis addysg, a fuasai fel arall yn gyfrifoldeb i'r cyngor sir. Roedd bwrdeistrefi a dosbarthau eraill o fewn y sir yn bod, ond heb gynnal yr un swyddogaethau.

Dros gyfnodau o ad-drefnu llywodraeth leol ym Mhrydain, daeth ffurfiau eraill o awdurdod aml-bwrpas i fod, a gyda Deddf Llywodraeth Leol 1972 diddymwyd y ffurf 'bwrdeistref sirol' yn gyfangwbl ym Mhrydain.

Adferiad yng Nghymru
--------------------

Ym 1996, dan Ddeddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994, fe ail-drefnwyd awdurdodau lleol Cymru ar ffurf awdurdodau unedol, gan adfer y fwrdeistref sirol. Dan y ddeddf, roedd pob ardal llywodraeth leol un ai yn sir neu yn fwrdeistref sirol, gyda'r Cyngor felly yn Gyngor Sir neu yn Gyngor Bwrdeistref Sirol. Nid oes gwahaniaeth o gwbl yn swyddogaethau'r cynghorau hyn. Yr unig wahaniaeth ymarferol yw bod cadeirydd bwrdeistref sirol yn defnyddio'r teitl 'Maer'.

I bob pwrpas mae'r teitl 'bwrdeistref sirol' yn cael ei anwybyddu ar lafar ac yn wir yn y cyfryngau yn gyffredinol, yn cynnwys BBC Cymru, ac mae'n arferol cyfeirio atynt fel 'siroedd' yn unig, e.e. 'Sir Conwy' yn lle Bwrdeistref Sirol Conwy ac 'yn y sir' yn lle 'yn y fwrdeistref sirol'.

Rhestr Bwrdeistrefi Sirol Cymru
-------------------------------

* Abertawe
* Blaenau Gwent
* Bro Morgannwg
* Caerffili
* Casnewydd
* Castell-nedd Port Talbot
* Conwy
* Merthyr Tudful
* Pen-y-bont ar Ogwr
* Rhondda Cynon Taf
* Torfaen
* Wrecsam

Mae gweddill prif gynghorau lleol Cymru yn gynghorau sir heblaw Gwynedd - a fodolodd am rai munudau yn unig fel 'Sir Gaernarfon a Meirionnydd', yn unol â geiriad Deddf 1994, cyn i gyfarfod cyntaf y cyngor newydd newid yr enw i 'Gwynedd' - nad yw yn sir nag yn fwrdeistref sirol yn ôl y cyngor ei hun ond sy'n cyfrif fel un o siroedd Cymru er hynny.

Gweler hefyd
------------

* Bwrdeistref
* Sir
* Siroedd a Dinasoedd Cymru
Cadfrifog a gwleidydd Rhufeinig oedd **Aulus Plautius** (bu farw efallai tua 60). Mae'n fwyaf adnabyddus fel arweinydd yr ymosodiad Rhufeinig ar Brydain yn 43 OC.

Nid oes llawer o wybodaeth ar gael am yrfa gynnar Aulus Plautius, ond ymddengys iddo fod a rhan mewn gorchfygu gwrthryfel caethweision yn Apulia, efallai yn 24, gyda Marcus Aelius Celer. Bu'n gonswl yn ail hanner 29, ac yn llywodraethwt talaith, efallai Pannonia, yn gynnar yn nheyrnasiad yr ymerawdwr Claudius.

Dewisodd Claudius ef i arwain yr ymosodiad ar Brydain. Glaniodd yn 43, gyda'r esgus o roi cymorth i Verica, brenin yr Atrebates, oedd wedi ei ddiorseddu gan y Catuvellauni. Roedd ganddo bedair lleng, IX *Hispana*, II *Augusta*, XIV *Gemina*, a XX *Valeria Victrix*, a thua 20,000 o filwyr cynorthwyol.

Gorchfygodd Aulus Plautius arweinwyr y Catuvellauni, Caradog a Togodumnus, mewn dwy frwydr, un ar Afon Medway a'r llall ar Afon Tafwys, yna arhosodd i ddisgwyl yr ymerawdwr Claudius cyn cipio prifddinas y Catuvellauni, Camulodunum (Colchester heddiw). Lladdwyd Togodumnus yn y brwydro, ond dihangodd Caradog tua’r gorllewin. Daeth Plautius yn llywodraethwr cyntaf Prydain, swydd a ddaliodd hyd y flwyddyn 47 pan olynwyd ef gan Publius Ostorius Scapula.

Dywedir i wraig Plautius, Pomponia Graecina, wisgo dillad galar am 40 mlynedd wedi marwolaeth ei pherthynas Julia, merch Drusus yr Ieuengaf, trwy law Claudius a Messalina. Yn 57 cyhuddwyd hi o ddilyn "ofergoelion tramor", efallai Cristionogaeth. Yn ôl cyfraith Rhufain, rhoddwyd hi ar brawf gan ei gŵr ym mhresenoldeb ei thylwyth, ac fe'i cafwyd yn ddieuog.
Bar yn y Swistir.
Sefydliad sy'n gwerthu diodydd, yn benodol diodydd alcoholig ydy **bar** (ac fe'u gelwir weithiau'n dafarn, salŵn, gardd gwrw neu ystafell tap). Gan amlaf, gwerthant ddiodydd alcoholig megis cwrw, gwirodydd a choctels i'w hyfed ar safle'r sefydliad.

Mae bariau'n darparu stolion neu gadeiriau ar gyfer eu cwsmeriaid ynghyd â byrddau neu chownteri uchel. Mae gan rhai bariau adloniant ar lwyfan, fel band byw, digrifwyr, dawnswyr go-go, sioe llawr neu stripwyr. Weithiau gelwir bariau sy'n rhan o westai yn *fariau hirion* neu *lolfa'r gwesty*.

Tarddia'r term "bar" o'r cownter arbenigol lle gweinir y diodydd ac mae'n gydgymeriad a ddefnyddir ar gyfer y sefydliad yfed yn ei chyfanrwydd. Mae'r "bar cefn" neu'r "nenbont" yn gyfres o silffoedd lle cedwir gwydrau a photeli tu ôl y cownter hwnnw. Mewn rhai bariau, addurnir y nenbont gyda gwaith pren, gwydr addurnedig, drychau a goleuadau. Pan fo bwyd yn cael ei weini mewn sefydliad, gellir ei archebu a'i fwyta wrth y bar.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Diffiniad o Lolfa Coc-têl o The Free Dictionary
Cerddor Cymreig yw **Branwen Williams**. Mae'n chwarae'r piano, organ ac yn llais cefndir i Cowbois Rhos Botwnnog ac yn un o brif leisiau a chyfansoddwyr Siddi.

Gwobrau
-------

Enillodd Branwen 'Sbrings' Williams gwobr newydd 'Seren y Sin' Gwobrau'r Selar 2019. Cyhoeddwyd y newyddion fel syrpreis i Branwen wrth iddi ymuno â Lisa Gwilym fel gwestai ar ei rhaglen radio ar 13 Chwefror 2019. Dyma’r tro cyntaf i wobr Seren y Sin gael ei chynnwys fel rhan o bleidlais Gwobrau’r Selar. Cafodd gweddill y Gwobrau eu cyflwyno dros penwythnos 15-16 Chwefror 2019 yn Undeb Myfyrwyr Aberystwyth.

Gwaith
------

Mae Branwen yn un o dri cyfarwyddwr label Recordiau I Ka Ching sydd wedi sefydlu eu hunain fel un o brif labeli Cymru. Yn ogystal, mae hi'n trefnu gigiau yn Y Bala a Llanuwchlyn, gan cynnwys gigs sydd yn llwyddiannus iawn yn Neuadd Buddug, Y Bala.

Bywyd personol
--------------

Mae hi'n ferch i'r athro Derec Williams a chwaer i Osian Huw Williams, prif ganwr Candelas a'r actor Meilir Rhys Williams.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
Arlywydd Gweriniaeth Serbia o 11 Gorffennaf 2004 hyd 5 Ebrill 2012 oedd **Boris Tadić** (Serbeg: *Борис Тадић*) (ganwyd 15 Ionawr, 1958 yn Sarajevo, Bosnia-Hertsegofina). Seicolegydd ydyw o ran ei addysg, ond fel arweinydd y Blaid Ddemocrataidd ac Arlywydd y caiff ei adnabod gan fwyaf.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Ar y 27 Mehefin, 2004, etholwyd Tadić yn Arlywydd am gyfnod o bum mlynedd a thyngodd ei lw ar 11 Gorffennaf, 2004. Fe'i ailetholwyd am cyfnod pellach o 5 mlynedd ar 3 Chwefror, 2008 gan ddechrau ar Chwefror 15. Cyn ei waith fel Arlywydd bu'n Weinidog Telegyfathrebu Gweriniaeth Ffederal Iwgoslafia ac yn Weinidog Amddiffyn o Serbia a Montenegro.

Cafodd ei weld gan rai fel arweinydd oedd "yn driw i'r feddylfryd Gorllewinol" ac yn medru cydweithio'n gytbwys gyda'r Unol Daleithiau a Rwsia. Trosglwyddwyd yr arweinyddiaeth, dros dro, i Đukić-Dejanović.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goArlywyddion Gweriniaeth Serbia |
| --- |
|  |
| 
* Slobodan Milošević
* Milan Milutinović
* Boris Tadić
* Slavica Đukić Dejanović (dros dro)
* Tomislav Nikolić
* Aleksandar Vučić

 | Baner Arlywydd SerbiaBaner Arlywydd Serbia |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 6761149719117911130000
* GND: 1139065610

 |
Siambr gladdu Wayland's Smithy yn Swydd Rydychen, un o'r siambrau claddu cerrig cyntaf.
Siambr gladdu Tinkinswood
Mae beddrodau **Hafren-Cotswold** (neu **Cotswold-Hafren**) yn enw a roir i fath arbennig o siambr gladdu Neolithig, yn bennaf yn ne-ddwyrain Cymru a rhannau cyfagos o dde-orllewin Lloegr.

Mae'r siamberi claddu o'r math hyn wedi eu gorchuddio gan domen petrual, fel rheol, yn wynebu fwy neu lai i gyfeiriad y dwyrain, gyda'r rhan ddwyreiniol ychydig yn lletach a'r pen yma yn troi i mewn i greu blaengwrt. Ceir tri math o'r beddrodau yma; un lle mae siambr sengl yn agor oddi ar y blaengwrt, er enghraifft Tinkinswood ym Mro Morgannwg ac un arall lle mae siamberi lluosog yn agor o'r blaengwrt, megis Parc le Breos Cwm yng Ngŵyr. Yn y trydydd math mae'r blaengwrt yn agoriad ffug, a'r gwir agoriad i'r siamber gladdu ar yr ochr, megis Gwernvale.

Ceir y beddrodau Hafren-Cotswold cyn belled i'r gorllewin â Gŵyr ac maent yn ymestyn i'r dwyrain i'r Cotswolds yn Lloegr. Ceir un neu ddwy yng Ngogledd Cymru, yn enwedig Capel Garmon.

Llyfryddiaeth
-------------

* Steve Burrow *Cromlechi Cymru: marwolaeth yng Nghymru 4000-3000 CC.* (Llyfrau Amgueddfa Cymru, 2006)
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Ashfield**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Ashfield yn Swydd NottinghamEtholaeth Ashfield yn Swydd Nottingham
* Swydd Nottingham yn LloegrSwydd Nottingham yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1955.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1955–1966: Will Warbey (Llafur)
* 1966–1977: David Marquand (Llafur)
* 1977–1979: Tim Smith (Ceidwadol)
* 1979–1992: Frank Haynes (Llafur)
* 1992–2010: Geoff Hoon (Llafur)
* 2010–2019: Gloria De Piero (Llafur)
* 2019–presennol: Lee Anderson (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Y gwyddonydd Swis Friedrich Miescher, a ddarganfu asidau niwclëig (DNA) yn 1869. Yn ddiweddarach, awgrymodd y gallent chwarae rhyw ran o etifeddeg.
Bio-polymerau o niwcleotidau ydyw **asidau niwclëig**, sy'n rhan anhepgor o fiocemeg bywyd ar y ddaear. Maent yn un o'r ychydig ffactorau sy'n nodweddu popeth byw. Mae iddynt ddwy ffurf wedi'u sylfaenu ar ribos (RNA - acronym o'r Saesneg *RiboNucleic Acid*) a deocsiribos (DNA). Asid niwclëig deocsiribos (DNA) sy'n ymgorffori holl wybodaeth etifeddol organeb byw (a phob cell ynddynt). Dyma sylfaen y cromosomau ac etifeddiaeth fiolegol.

Mae swyddogaethau asid niwclëig ribos (RNA) yn fwy amrywiol. Er enghraifft, mae mRNA (m = *"messenger"* (Saes), negesydd) yn rhan o'r broses o drosglwyddo'r wybodaeth a gedwir yn nhrefn niwcleotidau DNA i strwythur protinau. Proteinau yw'r catalyddion gweithredol sy'n gyfrifol am yr hyn yr adnabyddir fel bywyd biolegol. Mae tRNA (t = trosi) yn allweddol yn y broses o drosi'r wybodaeth yn nilyniant DNA (mewn "iaith" niwcleotidau) i ddilyniant asidau amino proteinau, tra bo rRNA (r = ribosom) yn chwarae rhannau yn strwythur ac ymddygiad ribosomau (yr organynnau sy'n adeiladu proteinau). Yng nghanrif 21, darganfuwyd sawl math o RNA sy'n ymwneud â rheoli gweithgaredd celloedd. Disgwylir i sawl un o'r rhain fod yn bwysig mewn biotechnoleg ac ym meddyginiaethau'r dyfodol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Galwodd yr asidau hyn yn 'nuclein'.
2. ↑  Bill Bryson, *A Short History of Nearly Everything*, Broadway Books, 2005, tud. 500.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* LCCN: sh85093144
* GND: 4172117-2
* BNF: cb11980605w (data)
* NDL: 00564756
* NKC: ph115470

 |
Arlunydd Pwyleg-Ffrengig oedd **Balthasar Klossowski** **de Rola** (29 Chwefror 1908 – 18 Chwefror 2001), a adnabyddid dan y llysenw **Balthus**.

Torrodd ei dir ei hun, gan wrthod confensiwn a chelf yr oes. Mynnodd y dylai ei waith gael eu gweld - yn hytrach na darllen amdano, a gwrthododd unrhyw gais i greu bywgraffiad ohono. Yn 1968, mewn ateb i Oriel y Tate, dywedodd:  *"NO BIOGRAPHICAL DETAILS. BEGIN: BALTHUS IS A PAINTER OF WHOM NOTHING IS KNOWN. NOW LET US LOOK AT THE PICTURES. REGARDS. B."*

### Magwraeth

Ganwyd Balthus yn Paris, a noddwyd ei waith cynnar gan y bardd Almaeneg Rainer Maria Rilke a gan Maurice Denis, Pierre Bonnard a Pierre Matisse. Hanesydd celf oedd ei dad Erich Klossowski, a sgwennodd yn helaeth am Honoré Daumier, ac roedd ei fam, Elisabeth Dorothea Spiro (a adnabyddid fel Baladine Klossowska), yn rhan o ddiwylliant celf elitaidd Paris.

*La Leçon de guitare* (1934); olew ar gynfas.
Athronydd oedd ei frawd Pierre Klossowski, a'r prif ddylanwad arno oedd Marquis de Sade. Roedd llawer o enwogion yn ymweld â'u cartef gan gynnwys André Gide a Jean Cocteau, a ysbrydolwyd gan y cartref i sgwennu'r nofel *Les Enfants Terribles* (1929).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Klossowski de Rola, 18

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 68923634
* LCCN: n50021154
* ISNI: 0000 0001 2137 9329
* GND: 118506331
* SELIBR: 317837
* SUDOC: 02664908X
* BNF: cb11885682c (data)
* ULAN: 500021167
* HDS: 047278
* NDL: 00432205
* NKC: jn19990000416
* BNE: XX853693
* CiNii: DA02998109
* SIKART: 4026873

 |
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Blaydon**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Blaydon yn Tyne a WearEtholaeth Blaydon yn Tyne a Wear
* Tyne a Wear yn LloegrTyne a Wear yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1922: Walter Waring (Rhyddfrydol Clymblaid)
* 1922–1931: William Whiteley (Llafur)
* 1931–1935: Thomas Martin (Ceidwadol)
* 1935–1956: William Whiteley (Llafur)
* 1956–1979: Robert Woof (Llafur)
* 1979–2005: John McWilliam (Llafur)
* 2005–2017: David Anderson (Llafur)
* 2017–presennol: Liz Twist (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr**

Berwick-upon-Tweed **·** 
Bishop Auckland  **·** 
Blaydon **·** 
Blyth Valley  **·** 
Canol Newcastle upon Tyne **·** 
Canol Sunderland **·** 
Darlington **·** 
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·** 
De Stockton **·** 
Dinas Durham **·** 
Dwyrain Newcastle upon Tyne **·** 
Easington **·** 
Gateshead **·** 
Gogledd Durham **·** 
Gogledd Glannau Tyne **·** 
Gogledd-orllewin Durham **·** 
Gogledd Newcastle upon Tyne **·** 
Gogledd Stockton **·** 
Hartlepool **·** 
Hexham **·** 
Houghton a De Sunderland **·** 
Jarrow **·** 
Middlesbrough **·** 
Redcar **·** 
Sedgefield **·** 
South Shields **·** 
Tynemouth **·** 
Wansbeck **·** 
Washington a Gorllewin Sunderland
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Baruglys sgolpiog** (enw gwyddonol: *Gymnomitrion crenulatum*; enw Saesneg: *western frostwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, Iwerddon ond yn fwy cyffredin yn yr Alban.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Baruglys sgolpiog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 20 Awst 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Barwn 1af Harlech
Mae'r **Barwn Harlech o Harlech yn Sir Feirionnydd**, yn deitl ym Mhendefigaeth Prydain Fawr.

Cefndir
-------

Cafodd y farwniaeth ei greu ym 1876 ar gyfer y gwleidydd Ceidwadol John Ormsby-Gore

Neuadd Brogyntyn
Sedd y teulu yw Glyn Cywarch, ger Harlech. Bu cyn sedd y teulu yn Neuadd Brogyntyn, ger Croesoswallt, Swydd Amwythig gwerthodd y 6ed Barwn Brogyntyn yn y flwyddyn 2000[1].

Deiliaid y Teitl
----------------

* John Ralph Ormsby-Gore, Barwn 1af Harlech (1816–1876)
* William Richard Ormsby-Gore, 2il Farwn Harlech (1819–1904)
* George Ormsby-Gore, 3ydd Barwn Harlech (1855–1938)
* William George Arthur Ormsby-Gore, 4ydd Barwn Harlech (1885–1964)
* William David Ormsby-Gore, 5ed Barwn Harlech (1918–1985)
* Francis David Ormsby-Gore, 6ed Barwn Harlech (1954-2016)
* Jasset David Cody Ormsby-Gore, 7fed Barwn Harlech (ganwyd 1986).

Melltith teulu Harlech
----------------------

Bu farw Sissie gwraig y 5ed barwn mewn damwain car ym 1967 a bu farw'r 5ed barwn mewn damwain car arall ym 1985. Cyflawnodd Julian Ormsby-Gore, etifedd tybiedig y 5ed Barwn, hunan laddiad ym 1974, bu farw Alice Ormsby-Gore, chwaer Julian o orddos o heroin ym 1995. Bu'r 6ed Barwn yn ddioddef o broblemau iechyd meddwl ac wedi cael triniaeth orfodol o dan y deddfau iechyd meddwl; mae hyn wedi arwain y papurau tabloid i gyfeirio at y farwniaeth fel teulu o dan felltith.[2]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Fall of the house of Harlech* yn The Telegraph, 22 Mehefin 2000  adalwyd 9 Chwefror 2015
2. ↑   *Curse of Harlechs hits again* yn Daily Mail, 17 Mawrth 2011  adalwyd 9 Chwefror 2015
Arfbais Barwniaeth Aberdâr
Mae **Barwn Aberdâr, o'r Dyffryn yn Sir Forgannwg**, (en: *Baron Aberdare of Duffryn*) yn deitl ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig.

Cefndir
-------

Crëwyd y farwniaeth ar 23 Awst, 1873 ar gyfer y gwleidydd Rhyddfrydol Henry Austin Bruce. Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Cartref o 1868 i 1873. Roedd ei ŵyr, y trydydd Barwn, yn filwr, yn chwaraewr criced a thenis ac yn aelod o'r Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol. Bu'r pedwerydd barwn yn gwasanaethu yng ngweinyddiaeth Geidwadol Edward Heath ac roedd yn ddiweddarach yn Ddirprwy Lefarydd Tŷ'r Arglwyddi. Roedd pedwerydd Arglwydd Aberdâr yn un o'r 92 arglwydd etifeddol a gafodd eu hethol gan eu cyd-arglwyddi i barhau'n aelodau o Dŷ'r Arglwyddi wedi pasio Deddf Tŷ'r Arglwyddi ym 1999. Mae'r deiliad presennol, y pumed barwn, a olynodd ei dad yn 2005 wedi bod yn aelod a etholwyd i eistedd yn y Tŷ ers 2009.

Arfbais
-------

Croesymgroes (*saltire*) coch (*gules*) ar gefndir aur (*or*) o dan bennawd (*chief*) o wennol herodrol (*martlet*) aur mewn cae coch.

Arwyddair: Uwchben y crib **Fuimus** (Lladin; *buon ni*), islaw'r crib **Ofner Na Ofne Angau** (mewn Cymraeg cyfoes: *Ofna'r un nad yw'n ofni angau*)

Deiliaid
--------

* Henry Austin Bruce, Barwn 1af Aberdâr (1815-1895) barwn 1873-1895
* Henry Campbell Bruce, 2il Farwn Aberdâr (1851-1914) barwn 1895-1914
* Clarence Napier Bruce, 3ydd Barwn Aberdâr (1885-1957) barwn 1914-1957
* Morys George Lyndhurst Bruce, 4ydd Barwn Aberdâr (1919-2005) barwn 1957 - 2005
* Alastair John Lyndhurst Bruce, 5ed Barwn Aberdâr (g. 1947) deiliad ers 2005

Yr etifedd tybiedig yw mab y deiliad presennol yr Anrhydeddus Hector Morys Napier Bruce (g. 1974)

* Barwn 1af AberdârBarwn 1af Aberdâr
* 2il Farwn Aberdâr2il Farwn Aberdâr
* 3ydd Barwn Aberdâr3ydd Barwn Aberdâr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  **Cracroft's Peerage Archifwyd 2016-07-06 yn y Peiriant Wayback.** *The Complete Guide to the British Peerage & Baronetage Archifwyd 2016-07-06 yn y Peiriant Wayback.* adalwyd 8 Gorffennaf 2016
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Asiti Schlegel** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: asitïod Schlegel) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Philepitta schlegeli***; yr enw Saesneg arno yw *Schlegel’s asity*. Mae'n perthyn i deulu'r Asitïod (Lladin: *Philepittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. schlegeli*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r asiti Schlegel yn perthyn i deulu'r Asitïod (Lladin: *Philepittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Asiti Schlegel | Philepitta schlegeli |  |
|
| Asiti pig fechan | Neodrepanis hypoxantha |  |
|
| Asiti tagellog | Neodrepanis coruscans |  |
|
| Asiti tywyll | Philepitta castanea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Asiti Schlegel** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*