recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Dyma **restr o ganeuon** a recordiwyd gan **Sorela**. Nid yw'r rhestr yn orffenedig, ac mae'r ffeiliau yn dameidiau i aros pryd, sef y 30 eiliad cyntaf o'r traciau a recordiwyd ar label/i Cwmni Recordiau Sain.

Tair chwaer o ardal Aberystwyth yw Sorela sef Lisa, Gwenno a Mari. Yn fam iddynt mae’r gantores gwerin adnabyddus, Linda Griffiths o Sir Drefaldwyn, roedd Linda hefyd yn aelod o’r grŵp Plethyn gyda’i brawd Roy Griffiths a John Gittins. Dechreuodd y tair canu harmoni gyda Linda mewn cyngherddau ac ar ei chryno-ddisgiau diweddar ond yn 2014 penderfynodd y tair sefydlu Sorela ac ers hynny maent wedi diddanu cynulleidfaoedd ar draws Cymru a thu hwnt.

| Teitl y gân | Clip sain | Blwyddyn cyhoeddi | Rhif Catalog |
| --- | --- | --- | --- |
| Adar y Gwanwyn |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Am Ba Hyd |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Ar Lan y Mor |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Blode |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Fe Gerddaf Gyda Thi |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Heli |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Hen Ferchetan |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Lleuad |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Ni Allaf Wylo |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Nid Gofyn Pam |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Tra Bo Dau |  | 2016 | Sain SCD2755 |
| Ty ar y Mynydd |  | 2016 | Sain SCD2755 |

Gweler hefyd
------------

* Pop Cymraeg
* Cerddoriaeth Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  sainwales.com; adalwyd 29 Awst 2017.
Ffresco o Sant Dominic o'r 14eg ganrif, San Domenico, Bologna
Sant a sylfaenydd Urdd y Dominiciaid oedd **Sant Dominic**, enw llawn **Domingo de Guzmán** neu **Dominicus Guzman** (1170 - 6 Awst 1221).

Ganed ef yn Caleruega, Sbaen. Tua 1195 daeth yn un o ganoniaid eglwys gadeiriol Osma (yn awr Burgo de Osma). Yn 1206, rhoddodd y Pab iddo'r dasg o efengylu yn nhalaith Languedoc, i wrthwynebu dylanwad y Cathariaid. Tua diwedd 1206, sefydlodd leiandy yn Prouille, sefydliad cyntaf yr hyn a ddaeth yn ddiweddarach yn Urdd y Dominiciaid.

Yn Toulouse, dechreuodd sefydlu urdd o bregethwyr, ac yn 1216 cynabyddwyd yr Urdd yn swyddolgol gan y Pab Honorius III. Y flwyddyn wedyn, gyrrodd Dominic bregethwyr i ddinas Paris ac i Sbaen a'r Eidal. Bu ef ei hun yn pregethu yng ngogledd yr Eidal yn y blynyddoedd nesaf, a bu farw yn Bologna yn 1221.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 17240904
* LCCN: n80040154
* ISNI: 0000 0001 2122 2823
* GND: 118526642
* SELIBR: 184336
* SUDOC: 028601726
* BNF: cb12040448c (data)
* BIBSYS: 2052087
* ULAN: 500354832
* NLA: 53004772
* NDL: 00620591
* NKC: jn20000700417
* BNE: XX1157796

 |
Gwleidydd o dras Catalwnaidd yw **Raül Romeva i Rueda** (ganwyd 12 Mawrth 1971 ym Madrid) sy'n gyn-wleidydd y blaid werdd *Iniciativa per Catalunya Verds* yn Senedd Ewrop. Roedd ar brif bwyllgor Materion Tramor Ewrop yn ogystal â bod ar Bwyllgor Hawliau Merched a Chydraddoldeb Rhyw. Yn Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015 bydd ar frig rhestr y cynrychiolwyr sydd dros annibyniaeth.

Plentyndod ac addysg
--------------------

Fe'i ganed ym Madrid a'i fagu yng Nghatalwnia. Graddiodd yn 1989 mewn economeg ym Mhrifysgol Annibynnol Catalwnia (*Universitat Autònoma de Barcelona*). Yn 2002 derbyniodd Ddoethuriaeth (PhD) mewn Cydberthynas Gwledydd (*international relations*) yn y brifysgol honno.

Y gwleidydd
-----------

Rhwng Hydref 1995 ac Awst 1996 bu'n Brif Cynorthwyydd Cynrychiolydd UNESCO yn Bosnia-Hertsegofina, ble roedd yn gyfrifol am raglen addysg ac am hyrwyddo UNESCO a'i chynllun dros ddiwylliant heddwch mewn ysgolion. Bu hefyd yn arsylwi etholiadau'r wlad yn 1996 ac yn 1997.

Bu'n ddirprwy Athro prifysgol yn UAB rhwng (1994-1995 ac yna yn 1996-2002) a chydlynydd yr ymgyrch i ddiarfogi ac atal ymosodiadau milwrol ar ran Oxfam (1998-1999). Mae'n awdur toreithiog i'r wasg ac mae'n cyfrannu'n helaeth i raglenni radio a theledu.

Ymaelododd gyda phlaid *Iniciativa Catalunya Verds* (neu'r 'ICV') yn Caldes de Montbui yn 1989. Safodd ar eu rhan yn etholiad Senedd Ewrop yn 1994 ac yn 1999 ac etholaeth Sbaen yn 2004, a bu'n llwyddiannus, gan ddal ei sedd hyd at 2014.

Yn ystod y cyfnod hwn ystyrir ef fel yr ASE prysuraf, gan ofyn mwy o gwestiynau a chynnig mwy o gynigion na'r un aelod arall: 1,600 o weithiau.

* Barcelona, 2009Barcelona, 2009
* Ebrill 2011Ebrill 2011
* Annerch pobl ifanc yn 2013Annerch pobl ifanc yn 2013

Gweler hefyd
------------

* Cenedlaetholdeb Catalanaidd
* Artur Mas i Gavarró
* Rhestr Arlywyddion Catalunia
* Refferendwm Catalwnia 2014

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Picazo, Sergi. "Algú pensa que Londres o Berlín ens ajudaran?". *El Punt Avui*. El Punt Avui. Cyrchwyd August 29, 2013.
2. ↑  Bella, Emili. "El candidat europeista". *El Punt Avui*. Cyrchwyd Mai 31, 2009.
3. ↑  "*Raül Romeva i Rueda*". *Enciclopèdia.cat*. Grup Enciclpèdia Catalana.
4. ↑  "Raül Romeva, un home fet a Europa i amb una trajectòria dedicada a la pau". *Diari ARA*.
5. ↑  "*Raül Romeva, former Eco-Socialist MEP, will top the unitary pro-independence electoral list*". *Catalan News Agency*. 14 Gorffennaf 2015. Cyrchwyd 16 Gorffennaf 2015.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 63338846
* LCCN: n99034890
* ISNI: 0000 0000 5932 2283
* GND: 1070604739
* SUDOC: 155468987
* BNE: XX1222795

 |
Mae **Pysgodlyn Mawr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.93 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwaith haearn o eiddo cwmni Llywellyn yn Adeilad Bradbury
Roedd **Reese James Llewellyn** (30 Awst 1862 – 15 Rhagfyr 1936) yn ddyn busnes o Gymru yn America. Ef oedd cyd-sylfaenydd a llywydd *Llewellyn Iron Works*, cwmni yn Los Angeles a oedd yn darparu gwaith haearn a dur ar gyfer adeiladau yn Ne California, Gorllewin yr Unol Daleithiau, Mecsico, a De America

Bywyd cynnar
------------

Ganed Llewellyn ym mhlwyf Llan-giwg ger Castell-nedd y drydedd o chwech o feibion a anwyd i Dafydd a Hannah Llywellyn. Roedd ei dad yn beiriannydd ac yn ffitiwr mewn gwaith haearn. Ymfudodd i'r Unol Daleithiau, gan ymsefydlu yn San Francisco, California.

Gyrfa
-----

Llewellyn oedd cyd-sylfaenydd cwmni haearn Llewellyn Bros gyda'i frodyr yn Los Angeles, California ym 1889. Fe wasanaethodd Llewellyn fel llywydd y cwmni, tra bod ei frawd William yn is-lywydd a'i frawd arall, David, yn ysgrifennydd.

Darparodd y cwmni'r gwaith haearn ar gyfer tu mewn i Adeilad Bradbury yn Los Angeles yn y 1890au cynnar. Erbyn 1905, roedd wedi darparu gwaith haearn a dur yn Ne California, ond hefyd yn Nevada, Arizona, New Mexico yn ogystal â thramor ym Mecsico a De America. Adeiladwyd llawer o nendyrau yn Los Angeles gyda dur gan y cwmni. Ym 1929, cyfunodd y cwmni â'r *Consolidated Steel Corporation*.

Yn ogystal, bu Llewellyn yn llywydd Cwmni Tywodfaen Coch Helsby ym 1895. Fe wasanaethodd hefyd ar fwrdd cyfarwyddwyr Banc Arbedion Cartref Los Angeles ym 1905.

Bywyd dinesig
-------------

Roedd Llewellyn yn aelod o Gymdeithas Dynion Busnes Los Angeles, ynghyd a'r gwŷr busnes Walter Newhall, Frank Hicks, John H. Norton, Hancock Banning, Joseph Schoder, James Cuzner, HE Graves, a William Lacy. Gyda'i gilydd, buont yn gwrthwynebu cau saloons (tafarndai) y ddinas ym 1905.

Erbyn y 1920au, gwasanaethodd Llewellyn fel is-lywydd y *Better America Federation* ar gyfer Los Angeles County.

Marwolaeth
----------

Cafodd Llewellyn strôc ar long deithio o'r enw Santa Barbara wrth iddi deithio rhwng Valparaíso a Dinas Efrog Newydd lle bu farw ym 1936.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Find a grave *Reese J. Llewellyn*
2. ↑  "Blythe's Nativity". The San Francisco Chronicle. November 21, 1889.
3. ↑  *Llywellyn Milner House Berkley Square*
4. ↑   *How Iron & Steel Helped Los Angeles Forge a Modern Metropolis*
5. ↑  Pioneer Business Man of L. A. Dies". The San Bernardino County Sun. December 17, 1936
Aelodau o gapel Undodaidd Pantydefaid, c.1885
Bardd gwlad o Geredigion oedd **Rees Jones** (8 Hydref 1797 – 15 Chwefror 1844), neu **Amnon**. Fe'i ganed ac fe'i magwyd yn rhan uchaf Dyffryn Cletwr, ger pentref Talgarreg, plwyf Llanarth. Tir Dyffryn Cletwr oedd yr enw am yr ardal honno yn oes y bardd.

Bywgraffiad
-----------

Cafodd rywfaint o addysg dan David Davis yn ysgol Castellhywel, ond bu rhaid iddo adael yn ifanc oherwydd tlodi ei rieni i weithio ar y fferm deuluol yng Nghletwr.

Roedd yn fardd poblogaidd a ganai ar destunau cymdeithasol lleol - bywyd y pentref, cerddi i gyfeillion a chanu am fyd y ffermwr - a phynciau crefyddol, yn bennaf. Mae ei waith yn cynnwys enghreifftiau o "gerddi gwahodd" i gael y Cwrw Bach. Cyhoeddwyd ei waith barddonol yn y gyfrol *Crwth Dyffryn Clettwr*. Ysgrifennai ddarnau rhyddiaith i gylchgronau a newyddiaduron fel *Seren Gomer*, papur Joseph Harris (Gomer).

Dioddefodd gyfnod hir o afiechyd ym mlynyddoedd olaf ei oes. Bu farw ar 15 Chwefror 1844, yn 46 oed, a chladdwyd ef ar y 19eg wrth gapel Pantydefaid.

Llyfryddiaeth
-------------

* Rees Jones (Amnon), *Crwth Dyffryn Clettwr* (1848; argraffiad newydd, Aberdâr 1906).
* Rees Jones yn Y Bywgraffiadur Cymreig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Jones, 'Ychydig o hanes bywyd yr awdwr', yn *Crwth Dyffryn Clettwr*. Cofiant byr gan frawd y bardd.
2. 1 2 3  John Jones, 'Ychydig o hanes bywyd yr awdwr', yn *Crwth Dyffryn Clettwr*.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 63794746
* LCCN: no2007102239

 |
Mae'r **pryfed clustiog** neu'r **dermaptera** (o'r Roeg, δερμα, *derma* = "croen" a πτερον, *pteron* = "adain") yn urdd o bryfed yn yr is-ddosbarth Neoptera. Mae ganddyn nhw gorff hir, braidd yn wastad, canolig neu fach o ran maint, lliw brown a chochlyd a gyda dau gorn siâp siswrn ar y cefn. Maent fel arfer yn byw ymhlith cerrig neu y tu mewn i goed.

Mae'r pryfed hyn yn doreithiog iawn ac mae tua 1,840 o rywogaethau'n hysbys, y rhan fwyaf ohonynt yn y trofannau, er y gellir eu canfod hefyd mewn hinsawdd cymedrol. Defnyddir yr adenydd blaen fel elytra, hynny yw, fel gorchudd, ac mae'r adenydd cefn yn grwn ac yn hynod. Mae gan deulu'r Estafilinidae adenydd tebyg, ond nid yw'n ymddangos eu bod yn esblygiadol agos.

### Enw

Adain pry clustiog ar agor - siâp clust?
Mae enw'r pry mewn sawl iaith yn cynnwys y gair "clust" (Cymraeg: pry clustiog, Saesneg: *earwig,* Ffrangeg: *perce-oreille,* Almaeneg: *Ohrwurm* ac ati). Mae'n bosib mai cyfeirio mae hyn at siap yr adenydd ôl pan cânt eu hagor, yn ogystal ag at straeon gwerin am y pryfed hyn yn cropian i glustiau pobl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Dermaptera - earwigs". *www.ento.csiro.au*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2023-01-01. Cyrchwyd 2023-01-02.
Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pry clustiog***


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* LCCN: sh85037080
* GND: 4172528-1
* BNF: cb12135536t (data)
* NKC: ph297101

 |
Ffeminist, swffragét a heddychwr o'r Iseldiroedd oedd **Rosa Manus** (20 Awst 1881 - 28 Ebrill 1943) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ymgyrchu dros y bleidlais i ferched.

Fe'i ganed yn ail blentyn allan o saith yn Amsterdam ar 20 Awst 1881 a bu farw yn Ravensbrück. Iddewon cyfoethog oedd ei rhieni, ac roedd ei thad, Henry Philip Manus, yn werthwr tybaco a'i mam, Soete Vita Israël, yn wraig tŷ.

Ymgyrchu
--------

Daeth Manus i gysylltiad â'r mudiad rhyngwladol dros rhoi'r bleidlais i fenywod yn 1908 yng Nghyngres y Gynghrair Ryngwladol ar Ddioddef Menywod (IWSA). Yn y Gyngres ym 1908, cyfarfu a'r swffragét o'r Iseldiroedd, Aletta Jacobs, a'r swffragét Americanaidd, Carrie Chapman Catt, a fyddai'n dod yn gydweithwyr a ffrindiau gydol oes iddi. Datblygodd Catt a Manus berthynas agos iawn.

Yn dilyn Cyngres 1908, daeth Manus yn ysgrifennydd Cymdeithas Iseldiroedd dros Etholfraint Menywod.

Yn 1915, chwaraeodd Manus ran bwysig wrth drefnu Cyngres Ryngwladol y Menywod yn yr Hâg. Yn dilyn hyn, cafodd ei phenodi'n ysgrifennydd Pwyllgor Rhyngwladol y Menywod dros Heddwch Parhaol, a adwaenir yn ddiweddarach fel Cynghrair Rhyngwladol y Merched dros Heddwch a Rhyddid (WILPF).

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Gynghrair Ryngwladol Menywod dros Heddwch a Rhyddid am rai blynyddoedd.

Yr Ail Ryfel Byd
----------------

Cafodd Manus ei alltudio gan y Natsïaid yn 1940 a'i throsglwyddo i wersyll crynhoi Ravensbrück ym mis Hydref 1941. Mae'n debygol iddi farw mewn siambr nwy yn Bernburg ym 1942, ond nid oes tystiolaeth bendant.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Disgrifiwyd yn: .
2. ↑  Dyddiad geni: "Rosette Susanna Manus". *Biografisch Portaal van Nederland*. Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Rosa Manus". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
3. ↑  Dyddiad marw: "Rosette Susanna Manus". *Biografisch Portaal van Nederland*. Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
4. ↑  "Rosa Manus | Jewish Women's Archive". *jwa.org*. Cyrchwyd 5 Mehefin 2016.
5. ↑  Commire, Anne; Klezmer, Deborah; Stavenuiter, Monique (1 Ionawr 1999). *Women in world history: a biographical encyclopedia* (yn English). Vol. 10. Waterford, CT: Yorkin Publications. t. 199. ISBN 078763736X.CS1 maint: unrecognized language (link)
6. ↑  Rupp, Leila J (1 Ionawr 1997). *Worlds of women: the making of an international women's movement* (yn English). Princeton, N.J.: Princeton University Press. tt. 190–191, 196–197. ISBN 0691016763.CS1 maint: unrecognized language (link)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 33788799
* LCCN: n99029676
* ISNI: 0000 0000 3810 7111
* GND: 1078083681
* SUDOC: 200688405
* BPN: 46544846

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn y gwanwyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl y gwanwyn**; yr enw Saesneg yw *Spring Usher*, a'r enw gwyddonol yw *Agriopis leucophaearia*. Daw'r enw o'r ffaith fod yr oedolyn yn ymddangos allan o'i sach grisial (ei gyflwr chwiler) yn gynharach na'r rhan fwyaf o wyfynod - yn Chwefror.

23–28 mm yw lled adenydd agored yr oedolyn gwryw ond nid oes gan y fenyw adenydd o gwbwl. Mae'r fenyw yn cropian i fyny rhisg y dderwen a hedfana'r gwryw atynt.

Prif fwyd y siani flewog ydy'r dderwen (*Quercus*).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn y gwanwyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  UK Moths adalwyd 10/11/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn y Gogledd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl y Gogledd**; yr enw Saesneg yw *Rannoch Brindled Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Lycia lapponaria*. Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o'r rhan ogleddol o'r Palearctig gan gynnwys yr Alban.

26–34 mm ydy lled adenydd agored y gwryw ac nid oes gan y fenwy adenydd. Yn y gogledd mae i'w weld yn hedfan rhwng Mai a Mehefin; yn ne'r ardal Palearctig mae'n hedfan rhwng Mawrth ac Ebrill.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Betula nana*, *Myrica gale* a *Calluna vulgaris*. Maen nhw i'w gweld ymg Mgorffennaf ac yn gaeafgysgu ar ffurf chwiler.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn y Gogledd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Moritz Hellfritzsch yw ***Punk in Bonn – Der Film Vol. I*** a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd gan Moritz Hellfritzsch yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *12 Years a Slave* sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Moritz Hellfritzsch ar 25 Ionawr 1983 yn Bonn.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Moritz Hellfritzsch nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Dieb – Eines Tages Wirst Du Bezahlen |  | yr Almaen | Almaeneg | 2017-01-01 |
| Punk in Bonn – Der Film Vol. I |  | yr Almaen | Almaeneg | 2012-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Dyma **restr o ganeuon** a recordiwyd gan **y Glerorfa**. Nid yw'r rhestr yn orffenedig, ac mae'r ffeiliau yn dameidiau i aros pryd, sef y 30 eiliad cyntaf o'r traciau a recordiwyd ar label/i Cwmni Recordiau Sain.[1]

Trefnir Y Glerorfa gan Clera, Cymdeithas Offerynnau Traddodiadol Cymru, cymdeithas a sefydlwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dinefwr 1996. Tyfodd y Glerorfa o weithdai’r Gymdeithas – gweithdai mewn gwahanol rannau o Gymru dros gyfnod o ddeng mlynedd lle’r oedd aelodau yn dysgu alawon traddodiadol, dysgu sgiliau offerynnol, a dysgu sut i’w chwarae yn yr arddull draddodiadol.

| Teitl y gân | Clip sain | Blwyddyn cyhoeddi | Rhif Catalog |
| --- | --- | --- | --- |
| Aly Brechdan |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Cardis |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Gwenllian |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Gwreiddiau |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Hen Ffefrynnau |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Morgawr |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Pibgamu |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Set Jeff |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Set Jeff |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Trensiwr |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Y Derwydd |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Y Geinach Las |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |
| Ymadawiad y Brenin |  | 2009 | SAIN SCD 2607 |

Gweler hefyd
------------

* Pop Cymraeg
* Cerddoriaeth Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  sainwales.com; adalwyd 29 Awst 2017.
Bardd yn yr iaith Saesneg Canol a mynach o Sais oedd **Robert Mannyng** a flodeuai yn y cyfnod 1288–1338. Roedd yn hanu o Brunne, a elwir bellach yn Bourne, yn Swydd Lincoln. Yr unig ffynonellau sicr amdano ydy'r rhageiriau a ysgrifennwyd ganddo ar gyfer ei ddwy gerdd: *Handlyng Synne* (cychwynnwyd 1303) a *The Story of England* (cyflawnwyd 1338). Aelod o Urdd Gilbert ydoedd.

Bywgraffiad
-----------

Yn ôl hanes Mannyng o'i fywyd, ymunodd â Chanoniaid Urdd Gilbert yn Sempringham, Swydd Lincoln, yn 1288. Mae'n honni iddo astudio ym Mhrifysgol Caergrawnt yr un pryd â Robert de Brus a'i frodyr Thomas ac Alexander. Adeg gyflawni *The Story of England*, yn 1338, roedd yn byw mewn priordy arall y Gilbertiaid yn Swydd Lincoln.

Mae'n debyg dyma'r un Syr Robert de Brunne, caplan, a enwir yn ysgutor mewn ewyllys yn Lincoln yn 1327.

Barddoniaeth
------------

### *Handlyng Synne*

 *Prif erthygl: Handlyng Synne*
Traethawd Cristnogol mydryddol yw *Handlyng Synne* a gychwynnwyd yn 1303. Mae'n seiliedig ar y gerdd ddidactig Eingl-Normaneg *Manuel de Pechiez* gan Wilham de Waddington. Llinellau wythsill yw mesur y gerdd, a chanddi ryw 12,600 o linellau i gyd.

### *The Story of England*

Mae rhan gyntaf *The Story of England*, a elwir yn aml yn *Mannyng's Chronicle*, yn olrhain hanes o'r cymeriad Beiblaidd Noa hyd at farwolaeth Cædwalla, Brenin Wessex yn 689. Mae'r ail ran yn diweddaru hanes Lloegr hyd at farwolaeth y Brenin Edward I yn 1307.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Robert Mannyng. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 10 Medi 2019.
Cerflunydd Cymreig, darlithydd Celf a dylunydd logo Urdd Gobaith Cymru oedd **Robert Lambert Gapper** neu **R L Gapper** (ganwyd 15 Ebrill 1897 Llanaelhaearn, Gwynedd - 1984).

Caiff ei ystyried yn un o brif cerflunwyr Cymru yn yr 20g a chafodd ei anrhydeddu am ei waith dros gelf Cymreig gan yr Eisteddfod Genedlaethol yn gynnar yn ei yrfa pan wahoddwyd ef i fod yn aelod o Gyngor yr Eisteddfod yn 1930, a'r Llys yn ddiweddarach. Roedd hefyd yn aelod o Gyngor Urdd Gobaith Cymru.

Gwenithfaen a llechen oedd ei hoff gyfrwng ac ar adegau defnyddiai efydd a phren. Lluniodd lawer o gofebau, cerrig beddau, penddelwau a dodrefn eglwysig a hynny gyda defnyddiau lleol. Lluniodd hefyd lawer o offer neu ddodrefn eisteddfodol gan gynnwys medalau, tystysgrifau a theyrndlysau. Gweithiai'n ddieithriad i gomisiwn. Yn 1934 cafodd ei wneud yn Brif-ddarlithydd Celf ym Mhrifysgol Aberystwyth a bu yno hyd at 1962.

Gweler hefyd
------------

* David Hughes Parry, cefnder

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.archiveswales.org.uk / Llyfrgell Genedlaethol Cymru; Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Ebrill 2015
2. ↑  museum.aber.ac.uk; adalwyd 17 Mawrth 2017.
*Erthygl am wahaniaethau rhwng dynion a merched yw hon. Mae'n bosibl eich bod yn chwilio am cenedl enwau (gramadeg).*
Y symbolau rhyweddol a ddefnyddir i ddynodi organeb fenywol (chwith) neu wrywol (dde), sy'n tarddu o symbolau seryddol Gwener a Mawrth yn y drefn honno.
Mae **rhywedd** yn cyfeirio at y gwahaniaethau rhwng dynion a menywod. Ym meysydd astudiaethau diwylliannol, astudiaethau rhywedd a gwyddorau cymdeithas mae *rhywedd* yn cyfeirio at wahaniaethau cymdeithasol yn hytrach na biolegol, sef *rhyw*. Am y rheswm hwn mae rhai yn gweld rhywedd fel lluniad cymdeithasol yn hytrach na ffenomen fiolegol. *Hunaniaeth ryweddol* yw'r modd y mae unigolyn yn teimlo naill ai'n wrywol neu'n fenywol, mewn ystyr ar wahân i'w ryw biolegol. Gall pobl a chanddynt hunaniaeth ryweddol sy'n teimlo'n anghymarus â'u rhyw corfforol uniaethu fel rhyngrywiol, rhyngryweddol neu un o nifer o hunaniaethau ar y continwwm trawsryweddol.

Bioleg rhywedd
--------------

 *Prif erthyglau: Bioleg rhywedd a Rhyw*
   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Cymdeithaseg rhywedd
--------------------

 *Prif erthyglau: Cymdeithaseg rhywedd a Swyddogaeth ryweddol*
   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Cred
----

Mae rhywedd yn ymddangos mewn nifer o gysyniadau crefyddol ac ysbrydol ar draws y byd. Yn Nhaoiaeth, mae in ac iang yn cael eu hystyried yn fenywol a gwrywol yn y drefn honno. Yng Nghristnogaeth, disgrifir Duw yn wrywol, ond yr Eglwys yn fenywol.

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Gweler hefyd
------------

* Astudiaethau rhywedd
* Benyweidd-dra
* Dau-Enaid
* Gwrywdod
* Rhyngrywedd
* Rhyngrywioldeb
* Trawsrywedd

Dolenni allanol
---------------

* GO Wales — Cyfarwyddiadau ar amrywioldeb – Pennu rhywedd[*dolen marw*]
* (Saesneg) Children's Gender Beliefs
* (Saesneg) Gendercide Watch
* (Saesneg) WikEd – Gender Differences Archifwyd 2007-10-12 yn y Peiriant Wayback.
Rhaeadr Celilo Falls ac argae Dalles Dam. Rhan o ffilm a wnaed in 1956 gan *News Magazine of the Screen* Cyfrol 7 Rhif. 2.
Y weithred o ddal pysgod yw **pysgota**. Gall fod yn ddiddordeb, neu gall fod yn alwedigaeth. Gellir pysgota mewn afon, camlas, llyn neu ar y môr. Weithiau defnyddir cwch neu llong i bysgota ac mae'r cwrwgl yn gwch pysgota hynafol a ddefnyddir yn arbennig mewn rhannau o Gymru ers canrifoedd. Yn y rhan fwyaf o wledydd, bellach, mae'n rhaid cael trwydded i bysgot a gelwir pysgotwyr anghyfreithlon yn 'botsiar'.

Mathau o bysgota
----------------

### Pysgota â gaff a thryfar

Dyma ddau erfyn dieflig y potsiar afon wedi eu gwneud yn yr efail gan of yn ôl pob tebyg. Mae'r gaff (uchod) yn dal yn erfyn sydd yn cael ei ddefnyddio heddiw ynghyd â gwialen wrth gwrs ond wedi ei wneud â metel llawer ysgafnach a llyfnach a heb yr adfach (*barb*) arno. Wedi dal yr eog gyda gwialen byddai'r gaff yn cael ei ddefnyddio i godi'r eog i'r lan. Ond yn ôl pob tebyg byddai’r un yn y llun isod yn cael ei ddefnyddio mewn ffordd anghyfreithiol, sef bachu pysgodyn a fyddai yn cuddio o dan dorlan o fewn cyrraedd y potsiar a byddai'r adfach yn rhwystro i'r eog ddianc.

Y dryfar wedyn yn erfyn ciaidd - rhoddid coes hir ar hwn a byddai yn cael ei drywanu i'r eog fel na fyddai dim cyfle i'r creadur ddianc oddi wrtho. Byddai hwn yn gwneud tipyn o lanast ar y pysgodyn. Mae’n anghyfreithlon i'w gario heb son am eu defnyddio.

Roedd rhai ffrindiau [ac o hyd am wn ni] yn pysgota’r ‘pysgots tryfar’ ar draeth Llanelli, sef cerdded yn droednoeth a theimlo symudiad dan draed yna fforchio a dal wrth gwrs. Byddai rhai o'r staff yn mynd ar ôl yr Ysgol a dal y pysgod yn gyson.

Oriel
-----

* Pysgotwr o Gymru tua 1870
* Pysgotwr gyda'i rwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pysgota***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tom Jones, cyn geidwad afonydd, *Bwletin Llên Natur* 23
2. ↑  Ken Nantlle, *Bwletin Llên Natur* 23
Mae **Sgiath Chuil - Meall a'Churain** neu **Meall a' Churain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN462324. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cylchred o weithredyddion yn cystadlu dros fantais strategol trwy gryfhau neu gynyddu eu galluedd milwrol, er enghraifft drwy gynhyrchu rhagor o arfogaethau, yw **ras arfau**. Yn aml mae ras arfau yn digwydd cyn cychwyn rhyfel neu wrthdaro arall, ac mae sawl un yn dadlau bod y ras arfau ei hun sydd yn achosi'r trais hynny, neu yn gwneud y trais yn fwy tebygol o ddigwydd.

Patrwm cylchol o weithredu ac ymateb ydy proses sylfaenol y ras arfau. Yn nhermau seiberneteg, enghraifft o adborth positif ydyw sydd yn dwysáu o ganlyniad i newidiadau bychain i gychwyn. Mae ysgolheigion yn ceisio deall rasys arfau drwy ddehongliadau systemig a thrwy ddamcaniaeth gemau, ac mae bodolaeth y cyfyng-gyngor diogelwch o fewn cysylltiadau rhyngwladol yn ganolog i ddeinameg y ras arfau.

Rasys arfau hanesyddol
----------------------

* Ras arfau lyngesol rhwng Prydain ac yr Almaen a ragflaenodd y Rhyfel Byd Cyntaf
* Ras taflegrau rhwng yr Unol Daleithiau ac yr Undeb Sofietaidd yn ystod y Rhyfel Oer
* Gwrthdaro Arabaidd-Israelaidd, enghraifft o ras arfau barhaol

Gweler hefyd
------------

* Bwlch taflegrau
* Cyfyng-gyngor y carcharor
* Rheoli arfau

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Graham Evans a Jeffrey Newnham, *The Penguin Dictionary of International Relations* (Llundain: Penguin, 1998), t. 34.
2. ↑  Andrew O'Neil, 'Arms race' yn *Encyclopedia of International Relations and Global Politics*, golygwyd gan Martin Griffiths (Llundain: Routledge, 2005), tt. 31–3.
3. 1 2  (Saesneg) arms race. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 22 Rhagfyr 2013.
Mae **Sgairneach Mhor - Meallan Buidhe** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN611714.

Y fam fynydd ydy Sgairneach Mhor.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Chwaraewr rygbi'r undeb sydd wedi chwarae dros Gymru yw **Ross Moriarty** (ganwyd 18 Ebrill 1994). Mae'n chwarae yn y rheng ôl, fel arfer fel wythwr. Mae ar hyn o bryd yn chwarae dros Ddreigiau Casnewydd Gwent.

Ganwyd Moriarty yn St Helens, Glannau Merswy tra roedd ei dad, oedd hefyd wedi chwarae rybgi dros Gymru, Paul Moriarty, yn chwarae rygbi'r gynghrair yng ngogledd Lloegr. Mae Moriarty hefyd yn nai i gyn gapten Cymru, Richard Moriarty.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Gynradd Glyncollen ac Ysgol Gyfun Treforys yn Abertawe. Dechreuodd chwarae rygbi pan oedd yn ddeg oed gan chwarae i Ysgolion Abertawe ac Ysgolion Gorllewin Cymru. Chwaraeodd hefyd ar lefel iau yng Nghlwb Rygbi Gorseinon.

Gwnaeth Moriarty ei ymddangosiad cyntaf i Gaerloyw ar 10 Tachwedd 2012 yn erbyn y Gweilch. Ni chwaraeodd i Gaerloyw yn rheolaidd yn ystod ei dymor cyntaf, ond roedd chwarae'n rheolaidd gyda Hartpury RFC , lle'r oedd yn fyfyriwr.

Ar 27 Tachwedd 2017, gadawodd Moriarty Gaerloyw i ymuno â Dreigiau yn y Pro14 ar gytundeb canolog dwy flynedd URC o dymor 2018-19 ymlaen.

Gyrfa ryngwladol
----------------

Chwaraeodd Moriarty i Loegr a lefel dan-18. Enillodd ei gap cyntaf yn erbyn Ffrainc yn Fylde ym mis Chwefror 2012. Aeth ymlaen i sgorio ceisiau yn erbyn yr Alban a Chymru yn ei bedwar ymddangosiad cyntaf, a helpodd Lloegr i ddod yn bencampwyr Ewropeaidd yn Sbaen.

Dechreuodd y ddwy gêm gyntaf i Loegr ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad ar lefel dan-20 yn 2013, ond nid oedd ar gael ar gyfer y tair gêm ddiwethaf am iddo gael cerdyn coch yn erbyn Iwerddon yn Athlone. Chwaraeodd ym mhob gêm o Bencampwriaeth Iau y Byd IRB 2013 a sgoriodd dri chais yn erbyn yr Unol Daleithiau mewn gêm grŵp.

Enillodd Moriarty Bencampwriaeth Iau y Byd gyda Lloegr yn 2014.

Fodd bynnag, gwnaeth Moriarty ei ymddangosiad cyntaf llawn mewn gêm ryngwladol pan chwaraeodd i Gymru yn erbyn Iwerddon ar 8 Awst 2015. Ar 15 Medi 2015, cafodd ei ddewis i gymryd lle Eli Walker yng ngharfan Cwpan Rygbi'r Byd 2015 wedi i Walker ddioddef anaf.

Dechreuodd Moriarty bob gêm heblaw am yr un yn erbyn yr Eidal ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad 2019, gan sichrau'r Gamp Lawn i Gymru am y tro cyntaf ers 2012.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Wales back-row Ross Moriarty leaving Gloucester to join Dragons". Telegraph. 27 November 2017. Cyrchwyd 10 December 2017.
2. ↑  "England Under-20s vs South Africa Under-20s - Report - U20s World Championship 2014 2014 - 20 Jun, 2014 - ESPN". *ESPN.com*.
3. ↑  "Junior World Championship: England 21-20 South Africa". 20 June 2014.
4. ↑  "Wales 21-35 Ireland". BBC Sport. 8 August 2015. Cyrchwyd 3 September 2015.
5. ↑  "Rugby World Cup 2015: Eli Walker out of Wales squad". BBC. 15 September 2015. Cyrchwyd 15 September 2015.
Darlledwr radio a theledu Cymraeg a Saesneg yw **Roy Noble** OBE, DL, O.St.J (ganwyd 8 Tachwedd 1942).

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Noble yn 1942 ym Mrynaman, Sir Gâr, yn unig fab i lôwr, Ivor Noble, a'i wraig Sadie. Magwyd ym Mrynaman, ac ar ôl pasio ei arholiad Wedi 11 mynychodd Ysgol Dyffryn Aman lle roedd ei gyd-ddisgyblion yn cynnwys Vernon Pugh a John Cale.

Gyrfa
-----

### Byd addysg

Fe symudodd o Rydaman i Gaerdydd er mwyn gwneud ymarfer dysgu. Yna fe aeth yn athro yn Lloegr cyn dychwelyd i Gymru.

Fe ddaeth yn Brifathro ar ysgol Thomas Stephens ym Mhontneddfechan ac yna Ysgol Gynradd Llangatwg yng Nghrucywel.

### Darlledu

Yn ddiweddarach fe ddechreuodd weithio yn rhan amser i BBC Radio Wales gan gyflwyno eitem *Letters from Aberdare* ar y rhaglen foreol. Yn 1985 fe adawodd fyd addysg gan gymryd swydd llawn amser gyda'r BBC. Fe gyflwynodd rhaglen ddyddiol ar BBC Radio Wales gan ennill gwobr Sony yn 1999. Yn 2012 fe adawodd y rhaglen ddyddiol a fe gychwynodd rhaglen wythnosol ar fore Sul ar yr un gorsaf.

Roedd yn un o gyflwynwyr rheolaidd y rhaglen ddyddiol Heno ar S4C o 1994 hyd at 2001.

Bywyd personol
--------------

Mae'n byw gyda'i wraig Elaine ym mhentre Llwydcoed ger Aberdâr yng Nghwm Cynon. Mae gan y cwpl un mab, Richard.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Roy Noble. terrynorm.ic24.net.
2. ↑  Proffil Roy Nobile ar wefan 'bywyd' BBC[*dolen marw*], Adalwyd ar 17 Medi 2015

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Proffil ar wefan BBC Radio Wales
* (Saesneg) Proffil Roy Noble

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 38917991
* LCCN: no00038495
* ISNI: 0000 0000 4368 3383

 |
Yn llenyddiaeth Wyddeleg gynnar, dosbarth traddodiadol o chwedlau rhagarweiniol i'r *Táin Bó Cúailnge* yw'r ***remscéla***. Fel y *Táin* ei hun mae'r *remscéla* i gyd yn perthyn i Gylch Wlster ac yn cael eu gosod mewn amser (dychmygol) ychydig cyn y *Tain*, fel math o gyflwyniad neu ragarweiniad iddo.

Mae'r term *remscéla* i'w gael yn *Lebor Laigneach* (*Llyfr Leinster*) a *Llyfr Melyn Lechan*. Er nad ydyw pob un o'r *remscéla* yn "rhagarweiniol" maent i gyd yn ymwneud i ryw raddau neu'i gilydd â chynllun y *Táin* ac felly'n rhan o gylch o chwedlau arbennig sy'n perthyn i'r epig enwog.

Mae'r *remscéla* yn cynnwys:

* *Aislinge Oenguso* (Breuddwyd Oengus)
* *Compert Chon Culáinn* (Geni Cú Chulainn)
* *Compert Chonchobuir* (Geni Conchobar)
* *De chophur in da muccida* (*Cophur* y ddau feichiad)
* *Echtrae Nerai* (Anturiaethau Nera)
* *Longas mac nUislenn* (Alltudiaeth meibion Uisliu)
* *Táin Bó Froích* (Cylch gwartheg Froech)
* *Tochmarc Emire* (Canlyn Emer)

### Ffynhonnell

* Bernhard Maier, *Dictionary of Celtic Religion and Culture* (Gwasg Boydell, 1997)
Mae **rhesymeg fathemategol** yn is-faes o fewn mathemateg, sy'n archwilio cymhwysedd rhesymeg ffurfiol i fathemateg. Mae ganddo gysylltiadau agos â metamathemateg, sylfaen y pwnc, a gwyddor gyfrifiadurol damcaniaethol. Mae'r themâu unedig mewn rhesymeg fathemategol yn cynnwys astudiaeth o bŵer mynegiannol systemau ffurfiol a phŵer systemau prawf ffurfiol.[1]

Rhennir rhesymeg fathemategol yn aml i'r meysydd canlynol: theori set, theori model, theori dychweliadol (*recursion theory*) a theori prawf. Mae'r meysydd hyn yn rhannu canlyniadau sylfaenol, yn enwedig 'rhesymeg trefn un' (*first-order logic*), a diffiniadaeth (*definability*). Mewn gwyddoniaeth gyfrifiadurol (yn enwedig yn y Dosbarthiad ACM) mae rhesymeg fathemategol yn cwmpasu pynciau ychwanegol nad ydynt wedi'u manylu yn yr erthygl hon.

Ers ei sefydlu, mae rhesymeg fathemategol wedi cyfrannu at, ac wedi cael ei ysgogi gan, yr astudiaeth o fathemateg craidd - seiliau mathemateg. Dechreuodd yr astudiaeth hon ddiwedd y 19g gyda datblygu fframweithiau gwirebol ar gyfer geometreg, rhifyddeg a dadansoddiad.[2] Yn gynnar yn yr 20g fe'i datblygwyd gan raglen David Hilbert i brofi cysondeb theorïau craidd hyn. Roedd canlyniadau Kurt Gödel, Gerhard Gentzen, ac eraill yn rhoi datrysiad rhannol i'r rhaglen, gan egluro'r materion sy'n gysylltiedig â dangos cysondeb.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Undergraduate texts include Boolos, Burgess, and Jeffrey (2002), Enderton (2001), and Mendelson (1997). A classic graduate text by Shoenfield (2001) first appeared in 1967.
2. ↑  Jozef Maria Bochenski, *A Precis of Mathematical Logic* (1959), rev. and trans. Albert Menne, ed. and trans. Otto Bird, Dordrecht, South Holland: Reidel, Sec. 0.1, t. 1.
Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Shaji Kailas yw ***Rudraksham*** a gyhoeddwyd yn 1994. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***രുദ്രാക്ഷം*** ac fe'i cynhyrchwyd gan M. Mani yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Malaialeg a hynny gan Ranjith. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rajan P. Dev, Suresh Gopi, Annie a Vijayaraghavan. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Forrest Gump* ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 600 o ffilmiau Malaialam wedi gweld golau dydd. 
S. Kumar oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Shaji Kailas ar 15 Awst 1965 yn Thiruvananthapuram. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1989 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Shaji Kailas nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ali Bhai |  | India | *Malaialeg* | 2007-01-01 |
| *Asuravamsam* |  | India | *Malaialeg* | 1997-01-01 |
| *August 15* |  | India | *Malaialeg* | 2011-03-24 |
| Baba Kalyani |  | India | *Malaialeg* | 2006-12-15 |
| *Commissioner* |  | India | *Malaialeg* | 1995-01-01 |
| *D Company* |  | India | *Malaialeg* | 2013-01-01 |
| Dr. Pasupathy |  | India | *Malaialeg* | 1990-01-01 |
| *Drona 2010* |  | India | *Malaialeg* | 2010-01-01 |
| Ekalavyan |  | India | *Malaialeg* | 1993-01-01 |
| *Madirasi* |  | India | *Malaialeg* | 2012-12-07 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 6 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 6 Gorffennaf 2016.
Gwyddonydd gwleidyddol a gwleidydd o Sweden oedd **Johan Rudolf Kjellén** (13 Mehefin 1864 – 14 Tachwedd 1922) sy'n nodedig am lunio damcaniaeth geidwadol y wladwriaeth ac am fathu'r gair daearwleidyddiaeth (Swedeg: *geopolitik*).

Ganwyd yn Torsö, ynys yn llyn Vänern. Astudiodd ym Mhrifysgol Uppsala, ac addysgodd ym mhrifysgolion Göteborg o 1891 i 1916 ac Uppsala o 1916.

Ysgrifennodd Kjellén sawl gwaith sy'n ymdrin yn systematig â'r wladwriaeth fodern drwy ei hystyried yn system organig sy'n ffynnu ac yn dirywio. Yn ogystal â'r term *geopolitik*, sy'n disgrifio'r problemau a'r amodau o ganlyniad i ddaearyddiaeth y wladwriaeth, fe fathodd hefyd y termau *oecopolitik* (y ffactorau economaidd sy'n effeithio ar rym y wladwriaeth) a *demopolitik* (elfennau ethnig y boblogaeth a'r problemau sy'n codi o'u herwydd).

Yn ddiweddarach yn ei yrfa, dadansoddodd wahanol gyfansoddiadau cenedlaethol. Gwasanaethodd yn aelod o blaid geidwadol y Cynghrair Etholiadol Cyffredinol (Moderaterna heddiw) yn Is Siambr y Riksdag o 1905 i 1908 ac yn yr Uwch Siambr o 1911 i 1917.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Johan Rudolf Kjellén ar 13 Mehefin 1864 mewn ficerdy ar ynys Torsö yn llyn Vänern, yn ne orllewin Sweden. Ar y pryd, roedd y wlad yn rhan o Deyrnasoedd Unedig Sweden a Norwy. Cafodd ei fagu mewn cymuned Lwtheraidd geidwadol. Aeth i Brifysol Uppsala yn nwyrain Sweden yn 1880, ac yno fe ddaeth dan ddylanwad yr Athro Oscar Alin, yr hwn oedd yn ddiweddarach yn un o arweinwyr y ceidwadwyr yn y Riksdag.

Gyrfa academaidd a gwleidyddol
------------------------------

Daeth Kjellén yn athro gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Göteborg wedi iddo ennill ei ddoethuriaeth o Uppsala yn 1891. Dechreuodd addysgu daearyddiaeth hefyd yn 1893, a chafodd ei benodi'n broffesor gwyddor gwleidyddiaeth ac ystadegaeth yn Göteborg yn 1901.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, bu Kjellén yn pryderu am ymlediaeth diriogaethol Ymerodraeth Rwsia a dirywiad y grymoedd Ewropeaidd eraill. Dan ddylanwad syniadaeth yr athronydd Friedrich Nietzsche a'r economegydd a chymdeithasegydd Werner Sombart, rhagdybiodd Kjellén y byddai dyletswydd, trefn, ac uniondeb yn disodli hen werthoedd rhyddid, cydraddoldeb, a brawdoliaeth.

Symudodd ei waith i'w hen brifysgol yn Uppsala yn 1916 a daliodd y broffesoriaeth gwyddor gwleidyddiaeth yno hyd ddiwedd ei oes. Wedi'r rhyfel, dychwelodd at ei ddamcaniaethu systematig, gan lunio egwyddorion cyfundrefn organig o wyddor gwleidyddiaeth yn ei lyfrau *Staten som lifsform* (1916), *Schweden* (1917), a *Grundriss zu einem System der Politik* (1920).

Bu farw yn Uppsala ar 14 Tachwedd 1922 yn 58 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Rudolf Kjellén. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Gorffennaf 2019.
2. 1 2  (Saesneg) "Kjellén, Rudolf" yn *International Encyclopedia of the Social Sciences* (Thomson Gale, 2008). Adalwyd ar 11 Gorffennaf 2019.
Roedd **Thomas Sidney "Sid" Bevan** (2 Mai 1877 – 17 Hydref 1933) yn chwaraewr rygbi'r undeb o Gymru a fu'n cynrychioli Cymru a'r Llewod Prydeinig. Chwaraeodd Bevan rygbi clwb i Abertawe, gan ymuno â'r clwb ym 1897.

Cefndir
-------

Roedd yn fab i Martin L. Bevan, fferyllydd a phostfeistr Treforys. Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Ardwyn, Aberystwyth (lle fu'n chware i dîm pêl-droed y coleg). Bu'n gweithio fel clerc yn Swyddfeydd Gwaith Dur a Thunplat y Dyffryn.

Gyrfa rygbi
-----------

Daeth Bevan i nod fel chwaraewr rygbi wrth gynrychioli'r tîm lleol Clwb Rygbi Treforys. Ym 1897 symudodd i ochr dosbarth cyntaf, Abertawe, ac wrth chwarae i Abertawe cafodd ei ddewis i chwarae dros Gymru. Ei gap cyntaf, a'i unig gap, oedd ar 2 Mawrth 1904 ar Faes Sioe Balmoral yn Belfast yn erbyn Iwerddon. Yn yr un flwyddyn, dewiswyd Bevan i gynrychioli Llewod Prydeinig Bedell Sivright ar eu taith o Awstralia a Seland Newydd. Chwaraeodd mewn pedwar o'r gemau prawf.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd Bevan yn ddirprwy is-gapten yn 6ed Bataliwn y Gatrawd Gymreig.

### Gemau rhyngwladol

*Cymru*

* Iwerddon 1904

*Y Llewod*

* Awstralia 1904, 1904, 1904
* Seland Newydd 1904

Llyfryddiaeth
-------------

* Parry-Jones, David (1999). Prince Gwyn, *Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby*. Penybont: Seren. ISBN 1-85411-262-7.
* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Brifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "FOOTBALLERS' GALLERY - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1898-11-28. Cyrchwyd 2019-07-15.
2. ↑  "MORRISTON v LAMPETER - The South Wales Daily Post". William Llewellyn Williams. 1898-02-09. Cyrchwyd 2019-07-15.
3. ↑  "WALES v IRELAND - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1904-03-08. Cyrchwyd 2019-07-15.
4. ↑  "Rugby Tourists Bound Home - The Cambrian". T. Jenkins. 1904-09-09. Cyrchwyd 2019-07-15.
5. ↑  Smith (1980), tud 463.
Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Runnymede a Weybridge** (Saesneg: *Runnymede and Weybridge*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Runnymede a Weybridge yn SurreyEtholaeth Runnymede a Weybridge yn Surrey
* Surrey yn LloegrSurrey yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2019: Philip Hammond (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2019–presennol: Ben Spencer (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Gellir Condom gael ei ddefnyddio gan ddynion ar gyfer rhyw diogel
Gellir defnyddio Sgwar gweinlyfu latex er mwyn ymarfer gweinlyfu neu llyfu rhefr diogel. 
Mae **rhyw diogel** yn golygu gweithgarwch rhywiol rhwng pobl sydd wedi cymryd camau rhagofalus er mwyn amddiffyn eu hunain yn erbyn heintiau a drosglwyddir yn rhywiol fel HIV. **Rhyw anniogel** yw gweithgarwch rhywiol heb gamau rhagofalus, heb ddefnyddio condom yn arbennig. 

Daeth ymarferion rhyw diogel yn fwy amlwg yn yr 80au hwyr o ganlyniad i'r Epidemig HIV. Mae hyrwyddo rhyw diogel yn un o amcanion addysg rhyw. 

Er gall rhai arferion rhyw diogel eu defnyddio fel modd o osgoi beichiogi (atal genhedlu), nid yw'r mwyafrif o'r ffurfiau yma o atal genhedlu yn amddiffyn rhag heintiau a drosglwyddir yn rhywiol. Yn yr un modd, mae rhai ffurfiau o arferion rhyw diogel, megis dewis partner ac ymddygiad risg isel, yn ffurfiau anneffeithiol o atal genhedlu ond dylid eu hystyried mewn pob math o gyfathrach rhywiol er mwyn lleihau risg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Compact Oxford English Dictionary Archifwyd 2020-03-16 yn y Peiriant Wayback. Oxford University Press, 2009, Accessed 23 September 2009
Gair a ddefnyddir i ddynodi gwlad Israel neu ddinas Jeriwsalem yw **Seion** (Hebraeg: צִיּוֹן, *tziyyon*). Ceir llawer cyfeiriad at Seion yn y Beibl; yn aml maen cyfeirio at Mynydd Seion, bryn gerllaw Jeriwsalem lle roedd caer yn perthyn i'r Jebiwsiaid, a gipiwyd gan y brenin Dafydd.

Daeth "Seion" i olygu'r rhan o'r ddinas lle safai'r gaer, ac yn ddiweddarach i olygu Teml Solomon, y ddinas neu Wlad yr Addewid yn gyffredinol. Rhoddodd Seion ei enw i Seioniaeth, mudiad i greu a chynnal gwladwriaeth i'r Iddewon yn Israel. Sefydlwyd y mudiad Seionaidd yn Awst 1897 yn y Gyngres Seionaidd Ryngwladol gyntaf yn Basel yn y Swistir.

Ceir cyfeiriad yn anthem genedlaethol Israel, yr *Hatikva*:

A hyd ymylon y Dwyrain, ymlaen,
Mae llygad yn gwylio i Seion ...
Gobaith dwy fil o flynyddoedd,
I fod yn genedl rydd yn ein gwlad ein hunan,
Y wlad Seion a Jeriwsalem.
Yng Nghymru, daeth Seion, neu weithiau Mynydd Seion, yn boblogaidd iawn fel enw ar gapeli Anghydffurfiol. Trwy hyn daeth yn enw ar nifer o bentrefi bychain, er enghraifft Capel Seion yn Sir Gaerfyrddin; ceir hefyd bentref bychan Seion gerllaw Bangor.

Gweler hefyd
------------

* Seioniaeth