Baner gyfredol Iran
Mae **baner Iran**, wedi newid sawl gwaith yn ystod hanes hir yr ymerodraeth ddaeth drachefn yn weriniaeth Islamaidd. Mabwysiadwyd y faner gyfredol yn swyddogol ar 29 Gorffennaf 1980. Er ei fod yn cadw prif nodweddion yr hen faner o deyrnas frenhinol y Shah mae'n adlewyrchu'r newidiadau y Chwyldro Islamaidd bu yn Iran yn 1979.

Disgrifiad
----------

Mae'r faner yn cynnwys tri streipen llorweddol gyfartal: gwyrdd uwchben, gwyn yn y canol a choch isod. Mae Gwyrdd yn symbol o Islam; gwyn am heddwch a chyfeillgarwch a'r coch am ddewrder a'r gwaed a gollwyd mewn rhyfel. Mae gan y lliwiau draddodiad hir yn Persia (fel y gelwir Iran tan yn ddiweddar, y gellir ei olrhain yn ôl i'r 18g o leiaf. Fel tricolor gellir dod o hyd iddynt am y tro cyntaf ar faner genedlaethol 1906. Mae'r lliwiau coch, gwyn a gwyrdd hefyd wedi eu mabwysiadu fel lliwiau Pan-Farsi neu Pan-Iranaidd - sef, ar gyfer y cenhedloedd hynny sy'n siarad iaith sy'n perthyn i Farsi - prif iaith Iran (o lle daeth yr enw "Persia" gynta). Ymhlith y cenhedloedd yma mae Tajicistan, Cwrdistan, a'r Pashtun (yn Afghanistan a Pacistan) - gweler y baneri isod.

Yn y canol mae arwyddlun Iran; mae ei ddiamedr yn cyfateb i un rhan o saith o hyd y faner. Yn ogystal, ategwyd y streipiau gwyrdd a choch gan 22 (2 × 11) o logoteipiau Kufic o'r fonllef, "Allāhu Akbar" (الله أكبر) sef, yn Gymraeg, "Mae Duw yn fwy (nag unrhyw beth)". Mae hwn yn gyfeiriad at ddechrau'r Chwyldro Islamaidd ar yr 22ain diwrnod o'r unfed mis ar ddeg yng nghalendr Iran (11 Chwefror 1979).

Mae'r arwyddlun trawiadol, syml yng nghanol y faner yn sillafu 'alah' ("duw") gyda'r nod geriol ar y top yn darlunio'r lythyren 'w' a hefyd siap y blodyn tiwlip sydd i fod tyfu lle caiff gwaed merthyron eu harllwys. Mae'r llythrennau hefyd wedi dylunio fel eu bod yn debyg i'r cilgant (symbol Islamiaeth) a'r cleddyf. Dyluniwyd yr arwyddlun gan Hamid Nadimi, a'i gymeadwyo gan yr Ayatollah Khomeini ar 9 Mai 1980.

Hanes
-----

 Yr hen faner frenhinol mewn protest, Brwsel, 2007
Eisoes yn yr hen amser, roedd y Persiaid yn defnyddio baneri fel symbol. Yn ôl yr hanesydd Groegaidd, Herodotus, defnyddiodd Cyrus II eryr euraid gydag adenydd estynedig ar gefndir gwyn.

Yn Khabis, prifddinas hynafol dwyrain Iran, darganfuwyd baner fetel fach, yn dyddio'n ôl i 3000 CC. Byddai Chr. Which yn ei gwneud yn faner hynaf yn y byd. Ymhlith y symbolau a ysgythrwyd ar y faner roedd y llew a'r haul, sy'n ailymddangos trwy gydol hanes Iran. Mae enghreifftiau o rhain i'w gweld hefyd yn y 13g, y faner hysbys gyntaf o ffabrig gyda llew a haul yn dyddio o'r 15g.

Tahmasp Defnyddiais, Shah of Persia o 1524 i 1576, ddefaid gyda'r haul yn codi ar gefndir gwyrdd, yn hytrach na'r llew arferol, oherwydd cafodd ei eni ym mis Farwardin, y mae ei symbol yn gynsail Aries. Ar ôl ei aderyn, newidiodd un yn ôl i'r llew. Yn y 18g, ychwanegwyd cleddyf at y llew. Mae i'w weld ar faner Aga Mohammed Khan, y cyntaf i fod yn llywydd y Qajars, a oedd yn rheoli Persia rhwng 1794 a 1925. Yn y 19g, cafwyd llew a haul ar gefndir gwyn wedi'i fframio gan ymylon coch a gwyrdd.

* Baner Shahs (ymeradwyr) Choresm (992–1220), ers 2007 hefyd yn ail faner galaru Baner Shahs (ymeradwyr) Choresm (992–1220),  
 ers 2007 hefyd yn ail faner galaru
* Baner dan deyrnasiad Shah Ismail I (1502–1524) Baner dan deyrnasiad Shah Ismail I (1502–1524)
* Baner Tahmasp I (1524–1576) Baner Tahmasp I (1524–1576)
* Baner breninllin y Safawiden (1576–1665) Baner breninllin y Safawiden (1576–1665)
* Baner brenhinllin y Saffafiden (1665–1722) Baner brenhinllin y Saffafiden (1665–1722)
* Baner frenhinol Nadir Shah (1736–1747) Baner frenhinol Nadir Shah (1736–1747)
* Baner Ymerodraethol yr Affshariden (1736–1796) Baner Ymerodraethol yr Affshariden (1736–1796)
* Baner wladwriaethol yr Affshariden (1737–1796) Baner wladwriaethol yr Affshariden (1737–1796)
* Baner Tywysog breningllin Zand (1750–1794) Baner Tywysog breningllin Zand (1750–1794)
* Baner yr Aga Mohammad Khan (1797) Baner yr Aga Mohammad Khan (1797)
* Baner Fath Ali Shah (1797–1848) Baner Fath Ali Shah (1797–1848)
* Baner Amir Kabir (1848–1907) Baner Amir Kabir (1848–1907)

Mabwysiadwyd y trilliw coch-gwyn-coch yn swyddogol ar 5 Awst 1906 gyda'r cymesuredd 1:3. Disgrifir eu lliw fel golau mewn rhai ffynonellau, ond nid yw hyn yn sicr. Cadarnhawyd y cynllun lliwiau o 1925. Troswyd hwn yn 1964 mewn cymhareb o 4:7. Dangosodd y baneri cenedlaethol ac o 1910 hefyd y baneri rhyfel lew gyda chleddyf a haul yn codi. Gyda'r Chwyldro Islamaidd disodlwyd y llew gan arwyddlun bresennol Islamaidd Iran.

* ~1:3  Baner dinasyddion a masnach(1906–1925)~1:3  Baner dinasyddion a masnach  
(1906–1925)
* ~1:3  Baner wladwriaethol(1906–1925)~1:3  Baner wladwriaethol  
(1906–1925)
* ~1:3  Baner dinasyddion a masnach(1925–1964)~1:3  Baner dinasyddion a masnach  
(1925–1964)
* ~1:3  Baner wladwriaethol (1925–1964)~1:3  Baner wladwriaethol (1925–1964)

* 4:7  Baner dinasyddion a masnach(1964–1979)4:7  Baner dinasyddion a masnach  
(1964–1979)
* 4:7  Baner wladwriaethol (1964–1979)4:7  Baner wladwriaethol (1964–1979)
* 4:7 Baner filwrol ar y tir a'r môr(1964–1979)4:7 Baner filwrol ar y tir a'r môr  
(1964–1979)

Baneri tebyg
------------

Coch, gwyn a gwyrdd yw'r lliwiau Pan-Iraniad, sef cenhedloedd sy'n siarad iaith sy'n perthyn i'r teulu Indo-Arieg - fel Farsi, Cwrdeg, Tajiceg a Pashtun (yn Afghanistan/Pacistan). Mae'r iaith Tajiceg, fel yr ieithoedd eraill yn perthyn i Ffarsi a bu Ffarsi yn iaith statws uchel yng Nghanolbarth Asia am ganrifoedd. Mae'r lliwiau coch, gwyn a gwyrdd yn cynrychioli gwahanol dosbarthiadau o fewn cymdeithas. Ar yr olwg gyntaf, ac i'r lygad anwybodus, gall baner Tajicistan edrych yn debyg iawn i faner Hwngari sydd hefyd yn faner trilliw gyda'r band goch ar y top.

Coch - y marchogion, neu'r dosbarth rhyfel a rheoli, cysylltir â dewrder, hunan-aberth
Gwyn - y dosbarth grefyddol; cysylltir â phurdeb moeol, materion ysbrydol
Gwyrdd - dosbarth rhydd, amaethwyr a bridwyr gwartheg; cysylltir â natur, ieuenctid a llewyrch. 
* Baner Tajicistan ers 1992 Baner Tajicistan ers 1992
* Baner Cwrdistan, ers 1992 Baner Cwrdistan, ers 1992
* Baner Hwngari Baner Hwngari

Delweddau Eraill
----------------

Dalen o lyfr Almaeneg o 1939, ar faneri Iran adeg teyrnasiad Brenhinllin Pahlavi
Baner Iran gan ffans tîm pê-droed Persepolis

Dolenni
-------

* Flags of the World – Iran

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  G.H.Preble: *The Symbols, Standards, Flags, and Banners of Ancient and Modern Nations*.
3. ↑  Smith/Neubecker: *Wappen und Flaggen aller Nationen*, München 1981, ISBN 3-87045-183-1
4. ↑  *Гафуров Б. Г.* Таджики: Древнейшая, древняя и средневековая история. ИВАН СССР, Наука, М. 1972. — стр. 31
5. ↑  *Bahar, Mehrdad*. Pizhuhishi dar asatir-i Iran (Para-i nukhust va para-i duyum). Tehran: Agah, 1375 [1996]. ISBN 964-416-045-2. — p. 74 Nodyn:Ref-fa

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goBaneri Asia |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Affganistan **·** 
Bahrain **·** 
Bangladesh **·** 
Bhwtan **·** 
Brunei **·** 
Cambodia **·** 
Corea (De Corea **·** Gogledd Corea) **·** 
Yr Emiradau Arabaidd Unedig **·** 
Fietnam **·** 
*Gogledd Cyprus*1 **·** 
India **·** 
Gwlad Iorddonen **·** 
Iran **·** 
Irac **·** 
Israel **·** 
Japan **·** 
Coweit **·** 
Cirgistan **·** 
Laos **·** 
Libanus **·** 
Maleisia **·** 
Maldives **·** 
Mongolia **·** 
Myanmar **·** 
Nepal **·** 
Oman **·** 
Pacistan **·** 
y Philipinau **·** 
Qatar **·** 
Sawdi Arabia **·** 
Singapôr **·** 
Sri Lanca **·** 
Syria **·** 
Tajicistan **·** 
Gwlad Tai **·** 
Tsieina (Gweriniaeth Pobl Tsieina **·** Gweriniaeth Tsieina) **·** 
Tyrcmenistan **·** 
Wsbecistan
 |
|  |
| Gwladwriaethau trawsgyfandirol | 

Yr Aifft2 **·** 
Armenia3 **·** 
Aserbaijan4 **·** 
Cyprus3 **·** 
Dwyrain Timor5 **·** 
Georgia4 **·** 
Indonesia5 **·** 
Casachstan6 **·** 
Rwsia6 **·** 
Twrci6 **·** 
Iemen7
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

Hong Cong8 **·** 
Macau8 **·** 
Tiriogaethau Palesteinaidd9 **·** 
Tibet8
 |
|  |
| Dynodir gwlad anghydnabyddedig neu a gydnabyddir yn rhannol gan *lythrennau italig*.1 Cydnabyddir gan Dwrci yn unig.  2 Gyda'r mwyafrif o'i thir yn Affrica.  3 Yn Ne Orllewin Asia yn gyfan gwbwl, ond ystyrir yn rhan o Ewrop am resymau hanesyddol, gwleidyddol, ac/neu diwylliannol.  4 Yn rhannol neu ddim o gwbwl yn Ewrop, yn dibynnu ar ddiffiniadau'r ffiniau rhwng Ewrop ac Asia.  5 Ystyrid weithiau yn rhan o Oceania.  6 Gyda lleiafrif o'i thir yn Asia.  7 Ystyrid ynysfor Socotra yn rhan o Affrica.  8 Gweinyddir gan Weriniaeth Pobl Tsieina.  9 Nid yn llwyr annibynnol.  |

 |