Gafr Angora
Mae'r **Angora** neu'r **Ankara** yn frid Twrcaidd o afr ddof. Mae'n cynhyrchu'r ffibr llewyrchus o'r enw moher. Mae'n gyffredin mewn llawer o wledydd y byd. Mae llawer o fridiau yn deillio ohono, yn eu plith y Mohair Indiaidd, y Mohair Sofietaidd, Angora-Don Ffederasiwn Rwseg a'r Pygora yn yr Unol Daleithiau.

Hanes
-----

Ni wyddys tarddiad yr Angora.[5]: 73  Mae'n bosibl mai'r disgrifiad Gorllewinol cynharaf yw'r un a gyhoeddwyd ym 1555 gan Pierre Belon,  a oedd, wrth deithio o Heraclea i Konya yn ne Twrci, wedi gweld geifr ag eira'n wyn arnynt. "... gwlan mor cain fel y byddai rhywun yn ei farnu'n finach na sidan ...".

Darluniwyd geifr Angora ar gefn arian papur 50 lira Twrcaidd 1938–1952.

Daethpwyd â'r geifr Angora cyntaf i Ewrop gan Siarl V, o'r Ymerodraeth Lan Rufeinig, tua 1554, ond, fel mewnforion diweddarach, nid oeddent yn llwyddiannus iawn.

Ym 1960 roedd dros 6 miliwn o eifr Angora yn Nhwrci; gostyngodd y boblogaeth yn sydyn wedi hynny. Yn 2004 roedd cyfanswm poblogaeth geifr y wlad tua 7.2 miliwn; o'r rhain, roedd ychydig dros 5% o stoc Angora, a'r gweddill yn eifr blew. Sefydlwyd rhaglen gadwraeth ar gyfer yr Angora yn 2003.

Nodweddion
----------

Mae'r geifr fel arfer yn wyn, ond gallant hefyd fod yn ddu, brown neu lwyd
Gafr weddol fychan yw'r Angora, a saif tua 50–55 cm wrth y gwywo. Mae'n denau, yn gain ac â ffrâm ysgafn; mae'r pen yn fach, gyda chlustiau lled-lop. Fel arfer mae'n gorniog; mewn biliau mae'r cyrn yn aml yn troi, yn hir ac yn gryf.  Ac eithrio'r wyneb a'r coesau, mae'r anifail wedi'i orchuddio'n gyfan gwbl â chôt o fodrwyau hir o mohair mân a llewyrchus. Nid blew gafr yw hwn fel y gwelir ar fridiau eraill, ond yr i lawr neu'r gôt isaf sydd, yn y brîd hwn yn unig, yn tyfu'n llawer hirach na'r cot gwallt allanol. Gwyn yw'r wyneb a'r gôt fel arfer, ond – yn arbennig yn ne Twrci – ceir anifeiliaid du, brown a llwyd hefyd.

Defnydd
-------

Gelwir y cnu a gymerwyd o afr Angora yn mohair. Mae gafr sengl yn cynhyrchu rhwng pedwar a phum cilogram o wallt y flwyddyn. Mae Angoras yn cael ei gneifio ddwywaith y flwyddyn.

Twrci, yr Ariannin, yr Unol Daleithiau, a De Affrica yw prif gynhyrchwyr moher.

Bridio
------

Mae ffermydd geifr Angora fel arfer yn fach o ran maint ac nid ydynt yn fwy na 100 o bennau.. Mae gwlân yn cael ei gynaeafu trwy gneifio ddwywaith y flwyddyn, ac mae pob gafr yn cynhyrchu 5 kg o ffibr y flwyddyn ar gyfartaledd. Yn Ffrainc, gellir marchnata cynhyrchion mohair i'w gwerthu'n uniongyrchol ar y fferm, ac mae gan y sector hwn farc cydnabyddiaeth: "Ffermydd mohair Ffrainc". Mae'r brand hwn a fabwysiadwyd gan 80 o fridwyr y mae'n rhaid iddynt barchu siarter fanwl gywir yn sicrhau defnyddwyr o ansawdd ei gynhyrchion.

Cymru a Geifr Angora
--------------------

Ceir 'Uned Geifr Angora' yn Sioe Frenhinol Cymru gyda sawl is-ddosbarth cystadlu.

Ceir clwb Welsh and West Angora Club ar gyfer pobl sy'n bridio a chadw geifr angora. Mae ein diddordebau yn cynnwys: hwsmonaeth gyffredinol a lles geifr, bridio a dangos, cynhyrchu cnu mohair, prosesu mohair a chrefft (gan gynnwys nyddu â llaw, gwehyddu a lliwio),a marchnata cigMae'r clwb yn rhannu syniadau, cefnogaeth a phrofiad i bobl yng Nghymru a gorllewin Lloegr sydd â diddordeb yn y maes.

Ceir hefyd rhai ffermydd sy'n magu geifr Angora. Yn ei plith mae fferm Dolau Isaf, Mynachlog-ddu, Sir Benfro sy'n magu'r geifr a gwerthu'r gwlân dan yr enw Teifi Angoras. Cynhyrchwyr eraill yw Elan Valley Angoras.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Valerie Porter, Lawrence Alderson, Stephen J.G. Hall, D. Phillip Sponenberg (2016). *Mason's World Encyclopedia of Livestock Breeds and Breeding* (sixth edition). Wallingford: CABI. ISBN 9781780647944.
2. ↑  John L. Hayes (1868). *The Angora Goat: Its Origin, Culture and Products*. Boston: Museum of the Boston Society of Natural History.
3. ↑  Pierre Belon (1555). *Les Observations de plusieurs singularitez et choses mémorables trouvées en Grèce, Asie, Judée, Égypte, Arabie et autres pays estranges, rédigées en trois livres, par Pierre Belon* (in French). Anvers: chez Iean Steelsius à l'escu de Bourgoigne. "Les Cheures de ce pays portent la laine si deliée, qu'on la iugeroit estre plus fine que soye; aussi surpasse elle la neige en blancheur".
4. ↑  Central Bank of the Republic of Turkey Archifwyd 2009-06-15 yn y Peiriant Wayback.. Banknote Museum:  
2. Emission Group – Fifty Turkish Lira – I. Series Archifwyd 2009-02-25 yn y Peiriant Wayback.;  
3. Emission Group – Fifty Turkish Lira – I. Series Archifwyd 2008-12-25 yn y Peiriant Wayback. & II. Series Archifwyd 2007-09-12 yn y Peiriant Wayback.. – Retrieved on 20 April 2009.
5. ↑   [s.n.] (2004). *Turkey: Country Report on Farm Animal Genetic Resources*. Ankara. Annex to: Barbara Rischkowsky, Dafydd Pilling (editors) (2007). *The State of the World's Animal Genetic Resources for Food and Agriculture*. Rome: Commission on Genetic Resources for Food and Agriculture, Food and Agriculture Organization of the United Nations. ISBN 9789251057629. Archived 10 January 2017.
6. ↑  "South African Department of Agriculture, Forestry & Fisheries, 2011" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2017-06-10. Cyrchwyd 2018-03-24.
7. ↑  Daniel Babo (2000). *Races ovines et caprines françaises*. France Agricole Editions. ISBN 978-2-85557-054-9.
8. ↑  "Adran Geifr Angora - Angora Goat Section" (PDF). Sioe Frenhinol Cymru. 2019.
9. ↑  "Welcome to the Welsh and West Angora Goat Club". Welsh and West Angora Goat Club. Cyrchwyd 7 Hydref 2022.
10. ↑  "Teifi Angoras". Gwefan Teifi Angoras. Cyrchwyd 7 Hydref 2022.
11. ↑  "Adran Geifr Angora - Angora Goat Section" (PDF). Sioe Frenhinol Amaeathyddol Cymru. 2019.

Dolenni allanol
---------------

* Welsh and West Angora Goat Club
* British Angora Wool Society
* What is Mohair? Everything you need to know about Mohair Gwefan

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* GND: 4279338-5

 |