Cynhaliwyd **Gemau Olympaidd yr Haf 1952** (Ffineg: *Kesäolympialaiset 1952*; Swedeg: *Olympiska sommarspelen 1952*), digwyddiad aml-chwaraeon a adnabyddir yn swyddogol fel **Gemau'r XV Olympiad** rhwng 14 Gorffennaf a 3 Awst yn Helsinki, Y Ffindir. Pan ymosododd Siapan ar Tsieina ym mis Gorffennaf 1937 cafodd y Gemau Olympaidd yr Haf 1940 eu symud i Helsinki, Y Ffindir ond yna fe'u canslwyd yn gyfan gwbwl wedi cychwyn yr Ail Ryfel Byd.

Helsinki ydi'r ddinas mwyaf gogleddol i gynnal Gemau Olympaidd yr Haf.

Dewis lleoliad
--------------

Llwyddodd Helsinki i ennill yr hawl i gynnal y Gemau mewn pleidlais yng nghyfarfod y IOC ym Stockholm, Sweden ar 21 Mehefin 1947. Los Angeles a Minneapolis oedd yn ail yn y bleidlais gydag Amsterdam, Athen, Chicago, Detroit, Lausanne Philadelphia a Stockholm hefyd yn gwneud cais.

Y Gemau
-------

Cafwyd athlewtwyr o 13 o wledydd am y tro cyntaf yng Ngemau Olympaidd 1952 gydag Antilles yr Iseldiroedd, Gana, Bahamas, Fietnam, Gwatemala Wlad Tai, Hong Cong, Indonesia, Israel, Nigeria Saarland Tseina a'r Undeb Sofietaidd yn cystadlu am y tro cyntaf.

Dychwelodd Yr Almaen a Siapan i'r Gemau ar ôl peidio cael gwahoddiad ym 1948 oherwydd eu rôl yn yr Ail Ryfel Byd. Roedd disgwyl i Orllewin yr Almaen a Dwyrain yr Almaen gystadlu fel un tîm ond ni chafwyd yr un athletwr o'r Dwyrain. Dyma'r unig Gemau Olympaidd i Almaenwr fethu ag ennill medal aur.

Yn dilyn Rhyfel Cartref Tseina, tynnodd Gweriniaeth Tsieina (Taiwan) yn ôl rhag cystadlu yn y Gemau mewn protest i benderfyniad yr IOC i ganiatau athletwyr o Weriniaeth Pobl Tsieina i gystadlu.

Medalau'r Cymry
---------------

Casglodd Syr Harry Llewellyn, Cymro o Aberdâr, fedal aur fel aelod o dîm Neidio ceffylau Peydain Fawr. Roedd hefyd wedi ennill medal efydd fel aelod o'r tîm Neidio ceffylau ym 1948..

Llwyddodd John Disley a anewd yng Nghorris i ennill medal efydd yn y Ras ffos a pherth 3000 metr  gyda Graham Dadds o Abertawe a John Taylor o Glwb Hoci Y Rhyl yn ennill medal efydd fel rhan o dîm Hoci Prydain Fawr.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "1952 Summer Olympic Games". *Olympedia*.
2. ↑  "IOC VOTE HISTORY". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 25 May 2008. Cyrchwyd 11 June 2008.
3. ↑  "Germany at the 1952 Summer Olympic Games". *Olympedia*.
4. ↑  "On This Day: 1952: 20 July: Zatopek wins gold at Helsinki". *BBC News*. Cyrchwyd 16 September 2015.
5. ↑  "Harry Llewellyn". *Olympedia*.
6. ↑  "John Disley". *Olympedia*.
7. ↑  "Great Britain at the 1952 Summer Olympics". *Olympedia*.

| * v
* t
* e
Gemau Olympaidd |
| --- |
| Gemau Olympaidd yr Haf | 
* Athens 1896
* Paris 1900
* St. Louis 1904
* Llundain 1908
* Stockholm 1912
* 1916†
* Antwerp 1920
* Paris 1924
* Amsterdam 1928
* Los Angeles 1932
* Berlin 1936
* 1940‡
* 1944‡
* Llundain 1948
* Helsinki 1952
* Melbourne 1956
* Rome 1960
* Tokyo 1964
* Mexico City 1968
* Munich 1972
* Montreal 1976
* Moscow 1980
* Los Angeles 1984
* Seoul 1988
* Barcelona 1992
* Atlanta 1996
* Sydney 2000
* Athens 2004
* Beijing 2008
* London 2012
* Rio de Janeiro 2016
* Tokyo 2020§

 |  |
| Gemau Olympaidd y Gaeaf | 
* Chamonix 1924
* St. Moritz 1928
* Lake Placid 1932
* Garmisch-Partenkirchen 1936
* 1940‡
* 1944‡
* St. Moritz 1948
* Oslo 1952
* Cortina d'Ampezzo 1956
* Squaw Valley 1960
* Innsbruck 1964
* Grenoble 1968
* Sapporo 1972
* Innsbruck 1976
* Lake Placid 1980
* Sarajevo 1984
* Calgary 1988
* Albertville 1992
* Lillehammer 1994
* Nagano 1998
* Salt Lake City 2002
* Turin 2006
* Vancouver 2010
* Sochi 2014
* Pyeongchang 2018
* *Beijing 2022*
* *2026 Milan Cortina*

 |
| 
* †*Canslo oherwydd Rhyfel Byd Cyntaf*
* ‡*Canslo oherwydd Ail Ryfel Byd*
* §*Gohirio tan 2021 oherwydd Pandemig COVID-19*

 |