Pentref bychan yng nghymuned Maescar, Powys, Cymru, yw **Defynnog**.

```
Saif  yn ardal Brycheiniog yn ne'r sir, fymryn i'r de o Bontsenni ar groesffordd lle mae'r A4067 o Ystradgynlais yn cwrdd â'r A4215. I'r de-orllewin ceir Y Gaer, sef caer Rufeinig.
```

I'r de o'r pentref ceir y Fforest Fawr, sy'n ffurfio rhan ganolog Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. I'r dwyrain o'r pentref ceir bryn 400 metr Cefn Llechid. Mae afon Senni yn llifo trwy'r pentref ar ei ffordd i aberu yn afon Wysg ger Pontsenni.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan James Evans (Ceidwadwyr) ac yn Senedd y DU gan Fay Jones (Ceidwadwyr).

Gwenllian Morgan (neu ar lafar Miss Philip Morgan) (9 Ebrill 1852 - 7 Tachwedd 1939) oedd y ferch gyntaf yng Nghymru i gael ei gwneud yn Faer (neu'n Faeres). Roedd yn hynafieithydd a chyhoeddodd lyfrau am ei hardal.

Eglwys Sant Cynog a'r garreg ogham
----------------------------------

Carreg ogham Eglwys Sant Cynnog
Cysegrir eglwys y plwyf i Sant Cynog, un o feibion Brychan, brenin Teyrnas Brycheiniog ac mae'r adeilad wedi'i chofrestru'n Radd 1 gan Cadw. Dethlid gwylmabsant Cynog yr eilfed ddydd Iau o fis Hydref. Ceir colofn o garreg yn y llan a Chroes Geltaidd ar ei phen; ceir olion arysgrgif Ladin ac Ogam arni ond mae'n anarllenadwy bellach. Cyfarfu Daniel Rowland a Howel Harris am y tro cyntaf yn yr eglwys hon yn 1737.

Yn 1836 cysegrwyd eglwys arall ym mhlwyf Defynnog i Callwen.

Ceir carreg gydag arysgrif Ladin o 5g neu 6g yn nhŵr yr eglwys. Arni nodir naill ai:

RVGMIATIO/FI0LI VENDONI

neu

D?0RVGNIATO/FI/LI VENDONI

"Carreg Rugniato, mab Vendonus".

Fe'i gosodwyd yn y mur yn y 14g a'i symud i gyntedd yr egwlys yn lled ddiweddar - gan ei gosod mewn concrid!

Hen ywen Defynnog
-----------------

Ceir ym mynwent Eglwys Sant Cynnog hen ywen y credir ei bod oddeutu 5,000 o flynyddoedd oed. Mae'n 60 troedfedd o led ac wedi hollti'n ddwy: y naill yn 40 tr a'r llall yn 20 tr. Yn ei bon, ceir 120 modrwy ym mhob modfedd! Ar ei heithaf, mae coron y goeden yn 60 tr mewn diametr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Enwau Lleoedd Safonol Cymru", Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 12 Mawrth 2024
2. ↑  *An Inventory of the Ancient Monuments in Brecknock (Brycheiniog): Hill-forts and Roman remains*. Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales. 1986. t. 32. ISBN 978-0-11-300003-6.
3. ↑  Gwefan Senedd Cymru
4. ↑  Gwefan Senedd y DU
5. ↑  "Church of Saint Cynog, Maescar". British Listed Buildings. Cyrchwyd 17 December 2013.
6. ↑  Rees, Rice (1836), *An Essay on the Welsh Saints Or the Primitive Christians, Usually Considered to Have Been the Founders of the Churches in Wales*, Longman, Rees, Orme, Brown, Green, and Longman, p. 153, adalwyd 2016-04-07
7. ↑  "5000 years and counting". Woodlands.co.uk. Cyrchwyd 29 April 2016.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Powys**

**Trefi**  

Aberhonddu  **·** Crucywel  **·** Y Drenewydd  **·** Y Gelli Gandryll  **·** Llanandras  **·** Llandrindod  **·** Llanfair-ym-Muallt  **·** Llanfyllin  **·** Llanidloes  **·** Llanwrtyd  **·** Machynlleth  **·** Rhaeadr Gwy  **·** Talgarth  **·** Y Trallwng  **·** Tref-y-clawdd  **·** Trefaldwyn  **·** Ystradgynlais
  
**Pentrefi**  

Abaty Cwm-hir  **·** Aberbrân  **·** Abercegir  **·** Abercraf  **·** Aberedw  **·** Abergwesyn  **·** Abergwydol  **·** Aberhafesb  **·** Aberhosan  **·** Aberllynfi  **·** Aber-miwl  **·** Aberriw  **·** Abertridwr  **·** Aberysgir  **·** Adfa  **·** Arddlin  **·** Bachelldref  **·** Y Batel  **·** Betws Cedewain  **·** Beulah  **·** Bochrwyd  **·** Bontdolgadfan  **·** Y Bontnewydd-ar-Wy  **·** Bronllys  **·** Bugeildy  **·** Bwlch  **·** Caersŵs  **·** Capel Isaf  **·** Capel Uchaf  **·** Capel-y-ffin  **·** Carno  **·** Casgob  **·** Castell Caereinion  **·** Castell-paen  **·** Cathedin  **·** Cegidfa  **·** Cemaes  **·** Ceri  **·** Cilmeri  **·** Y Clas-ar-Wy  **·** Clatter  **·** Cleirwy  **·** Cnwclas  **·** Coedybrenin  **·** Coelbren  **·** Comins-coch  **·** Crai  **·** Craig-y-nos  **·** Crugion  **·** Cwmdu  **·** Cwm-twrch  **·** Darowen  **·** Defynnog  **·** Derwen-las  **·** Dolanog  **·** Dolfor  **·** Dylife  **·** Einsiob  **·** Erwd  **·** Esgairgeiliog  **·** Felindre, Maldwyn  **·** Felin-fach  **·** Y Foel  **·** Ffordun  **·** Gaer  **·** Garth  **·** Glan-miwl  **·** Glantwymyn  **·** Glasgwm  **·** Y Groes  **·** Gwenddwr  **·** Heol Senni  **·** Isatyn  **·** Kinnerton  **·** Libanus  **·** Llan  **·** Llanafan Fawr  **·** Llananno  **·** Llanarmon Mynydd Mawr  **·** Llanbadarn Fynydd  **·** Llanbadarn Garreg  **·** Llanbister  **·** Llanbryn-mair  **·** Llandinam  **·** Llandrinio  **·** Llandyfaelog Tre'r-graig  **·** Llandysilio  **·** Llandysul  **·** Llan-ddew  **·** Llanddewi yn Hwytyn  **·** Llanddewi Ystradenni  **·** Llanelwedd  **·** Llanerfyl  **·** Llanfair Caereinion  **·** Llanfair Llythynwg  **·** Llanfechain  **·** Llanfihangel Nant Brân  **·** Llanfihangel Nant Melan  **·** Llanfihangel Rhydieithon  **·** Llanfihangel Tal-y-llyn  **·** Llanfihangel-yng-Ngwynfa  **·** Llanfrynach  **·** Llangadfan  **·** Llangadwaladr  **·** Llangamarch  **·** Llangasty Tal-y-llyn  **·** Llangatwg  **·** Llangedwyn  **·** Llan-gors  **·** Llangurig  **·** Llangynidr  **·** Llangynllo  **·** Llangynog  **·** Llangynyw  **·** Llanhamlach  **·** Llanigon  **·** Llanllugan  **·** Llanllwchaearn  **·** Llanllŷr  **·** Llanrhaeadr-ym-Mochnant  **·** Llansanffraid Cwmdeuddwr  **·** Llansanffraid-ym-Mechain  **·** Llansantffraed (Aberhonddu)  **·** Llansantffraed-yn-Elfael  **·** Llansilin  **·** Llanwddyn  **·** Llanwnnog  **·** Llanwrin  **·** Llanwrthwl  **·** Llanwyddelan  **·** Llanymynech  **·** Llan-y-wern  **·** Llawr-y-glyn  **·** Llechfaen  **·** Llowes  **·** Llys-wen  **·** Llywel  **·** Llwydiarth  **·** Manafon  **·** Meifod  **·** Merthyr Cynog  **·** Mochdre  **·** Nant-glas  **·** Nantmel  **·** Pandy  **·** Pencelli  **·** Pencraig  **·** Penegoes  **·** Pengefnffordd  **·** Pennant Melangell  **·** Pentrefelin  **·** Penybont  **·** Pen-y-bont-fawr  **·** Pilalau  **·** Pipton  **·** Pont-faen  **·** Pontneddfechan  **·** Pontrobert  **·** Pontsenni  **·** Pwllgloyw  **·** Saint Harmon  **·** Sarn  **·** Sarnau, Brycheiniog  **·** Sarnau, Maldwyn  **·** Sgethrog  **·** Snead  **·** Sycharth  **·** Talachddu  **·** Talerddig  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-bont ar Wysg  **·** Tirabad  **·** Trallong  **·** Trecastell  **·** Trefeca  **·** Trefeglwys  **·** Tregynon  **·** Trelystan  **·** Tre'r-llai  **·** Tretŵr  **·** Tre-wern  **·** Walton  **·** Yr Ystog