Bryn a bryngaer ym Mryniau Clwyd, Sir Ddinbych, yw **Moel Arthur** (cyfeirnod OS: 145 660). Fe'i lleolir rhwng Llandyrnog (ger Dinbych) i'r gorllewin a Nannerch i'r dwyrain; cyfeiriad grid SJ145660. I'r dwyrain, fel pe'n ei wylio islaw saif yr uchaf o gopaon Bryniau Clwyd: Moel Famau. Yn wahanol i'r 5 bryngaer arall nid yw'n gwarchod bwlch, ac nid yw mewn lleoliad strategol filwrol o bwys; mae hyn (a darganfyddiadau diweddar) yn arwain yr archaeolegydd i gredu fod arwyddocâd defodol i'r gaer.

Bryngaer
--------

Ar ben y bryn ceir bryngaer gron sylweddol o tua 2 hectar gyda mynediad iddi ar yr ochr ddwyreiniol. Mae'r muriau amddiffynnol yn troi i mewn ar eu hunain yn y fynedfa a cheir olion sy'n awgrymu dwy siambr warchod. Mae'r gwaith amddiffynnol yn drawiadol, gyda chyfres o gloddiau syrth a ffosydd oddi amgylch pen y bryn. Y tu mewn i'r cyfan, yn arbennig ar yr ochr ddwyreiniol, ger y fynedfa, ceir sawl platfform lle ceid tai crwn o waith pren ar un adeg, yn ôl pob tebyg.

Ymddengys fod Moel Arthur yn fryngaer gymharol gynnar, o ddechrau Oes yr Haearn. Mae'n gorwedd yn nhiriogaeth llwyth y Deceangli. Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: FL010. Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.

Mae Moel Arthur yn un o sawl heneb a thirffurf yng Nghymru a gwledydd Prydain a enwir ar ôl Arthur, ond yn yr achos hwn does dim chwedl na thraddodiad i'w gysylltu â'r safle.

Gellir cyrraedd y gaer trwy ddilyn y lôn fynydd sy'n dringo o Landyrnog trwy bentref bach Llangwyfan i gyfeiriad Nannerch. Mae Llwybr Clawdd Offa yn rhedeg yn agos i'r safle hefyd.

Dosbarthiad y mynydd
--------------------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 456 metr (1496 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Oriel
-----

* Moel Arthur (a'i goron o gloddiau amddiffynnol, o lawr Dyffryn ClwydMoel Arthur (a'i goron o gloddiau amddiffynnol, o lawr Dyffryn Clwyd
* O gyfeiriad Moel Llys y CoedO gyfeiriad Moel Llys y Coed
* Y bryn o gopa Moel Llys y CoedY bryn o gopa Moel Llys y Coed
* Moel Llys y Coed - a Moel Famau (yn y pellter eithaf) o Foel Arthur. Moelydd ClwydMoel Llys y Coed - a Moel Famau (yn y pellter eithaf) o Foel Arthur. Moelydd Clwyd
* Ffosydd ac amddiffynfeydd y gaer gyda Moel Plas-yw yn y pellterFfosydd ac amddiffynfeydd y gaer gyda Moel Plas-yw yn y pellter
* Yr olygfa o Foel Llys y Coed, 2014Yr olygfa o Foel Llys y Coed, 2014
*

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr o fryngaerau Cymru
* Llwythau Celtaidd Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Discovering a Welsh Landscape* gan Ian Brown; tud 52-55
2. ↑  Cofrestr Cadw.
3. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goBryngaerau Cymru |
| --- |
|  |
| 
* Yr Alltwen
* Braich-y-Dinas
* Breiddin
* Bryn Euryn
* Bryn Myrddin
* Bwrdd Arthur
* Caerau Gaer
* Caer Bach
* Caer Caradog
* Caer Drewyn
* Caer Fawr (Llangadog)
* Caer Gwrtheyrn
* Caer Seion
* Caer y Twr
* Carn Fadryn
* Castell Cawr
* Castell Degannwy
* Castell Dinas
* Castell Henllys
* Castell Nadolig
* Castell Odo
* Castell Olwen
* Castell Tinboeth
* Craig yr Aderyn
* Coed Llanmelin
* Craig Rhiwarth
* Crug Hywel
* Dinas Brân
* Dinas Dinlle
* Dinas Emrys
* Dinas Mawr
* Dinas Powys
* Dinas Tŷ Du
* Dinorben
* Dinorwig
* Foel Drygarn
* Ffridd Faldwyn
* Gaer Fawr (Cegidfa)
* Gaer Fawr (Llan-gwm)
* Gaer Fawr (Llanilar)
* Gaer Fawr (Merthyr Cynog)
* Garn Boduan
* Garn Saethon
* Llanymynech
* Moel Arthur
* Moel Fenlli
* Moel Goedog
* Moel Hiraddug
* Moel y Gaer (Bodfari)
* Moel y Gaer (Llanbedr)
* Moel y Gaer (Llandysilio)
* Moel y Gaer (Rhosesmor)
* Mynydd y Gaer
* Pen Dinas (Aberystwyth)
* Pen Dinas (Mynydd Gorddu)
* Penycloddiau
* Pen y Corddyn
* Pen-y-gaer (Llanaelhaearn)
* Pen-y-gaer, Caerhun
* Tre'r Ceiri
* Twmbarlwm

 |

 |