Cocteau Twins
Ffurfiwyd y band hwn o Grangemouth yn yr Alban ym 1980 gan Robin Guthrie (gitâr) a Will Heggie (bas) oedd **Cocteau Twins**. Daethant o hyd at Elizabeth Fraser (llais) am y tro cyntaf mewn disgo lleol o'r enw Nash.
Roedd dylanwadau'r grŵp pryd hynny'n cynnwys The Birthday Party, Sex Pistols a Siouxsie & the Banshees. Daeth enw'r band ei hun, Cocteau Twins, o gân gynnar (heb ei chyhoeddi) gan Simple Minds. Cyhoeddwyd eu recordiad cyntaf, *Garlands*, gan 4AD ym 1982, ac roedd yn llwyddiant ebrwydd, fel roedd hefyd eu EP dilynol *Lullabies*.

Cafodd aelodau'r band i gyd eu canmol am eu perfformiadau, ond Elizabeth Fraser a denodd y rhan fwyaf o'r sylw. Hyd yn oed ar eu recordiadau cynnar, roedd ei llais yn hynod o unigryw a heb ei gynsail. Weithiau bron yn amhosib i'w ddehongli, ymddangosai canu Fraser i droi i mewn i "glossolalia" a "mouth music".
Ysgrifennai Ned Raggett fod "part of her appeal is how she can make hard-to-interpret lyrics so emotionally gripping."

Ymadawodd Will Heggie â'r band ar ôl y daith o gigiau a ddilynodd cyhoeddiad ail EP y grŵp, *Peppermint Pig*, ym 1983. Roedd swn y band ar eu tri recordiad cyntaf yn hollol ddibynnol ar fas rhythmig Heggie, gitâr minimalistig Guthrie, a llais anhygoel Fraser; bu rhaid i LP nesa Cocteau Twins, *Head over Heals*, ddibynnu ar ddim ond y ddau olaf. Arweiniodd hyn at dwf swn nodweddiadol Cocteau Twins: gitarau wedi eu haffeithio'n drwm mewn cyfuniad â llais annaearol Fraser. Fel ei ragflaenydd gwahanol iawn, cafodd *Head over Heals* ei ganmol gan y cyhoedd a'r wasg.

Ym 1983 cyfranogodd y band ym mhrosiect 4AD o'r enw This Mortal Coil, lle perfformiodd Guthrie a Fraser fersiwn trawiadol o gân Tim Buckley, *Song to the Siren*. Yn ystod y recordio daethant i nabod Simon Raymonde (cyn-aelod Drowning Craze), ac ymunodd Simon â'r grŵp yn hwyrach yn y flwyddyn i ganu'r bas.
Gyda Simon Raymonde, cyhoeddodd y band gyfres o recordiau wedi eu cymeradwyo gan feirniaid lle fforiodd y grŵp eu harddull newydd. Ymhlith y rhain mae *The Spangle Maker* (1984), *Treasure* (1984), *Aikea-Guinea* (1985), *Tiny Dynamine* ac *Echoes in a Shallow Bay* (1985) a *Loves Easy Tears* (1986).
Doedd Raymonde -a oedd yn cydweithio ar ail LP This Mortal Coil- ddim yn gallu cyfranogi ym mhedwerydd LP Cocteau Twins, sef *Victorialand* (1986), record sydd yn bennaf yn acwstig. Daeth yn ôl i'r grŵp ar gyfer *The Moon and The Melodies* (1986), record na chafodd ei gyhoeddi dan yr enw Cocteau Twins, lle cydweithiodd y band gyda Harold Budd.

Ym 1985 arwyddodd 4AD gytundeb gyda Relativity Records i ddosbarthu cerddoriaeth Cocteau Twins yn yr Unol Daleithiau a lleoedd eraill. I ddathlu hyn cyhoeddwyd y casgliad *The Pink Opaque* er mwyn cyflwyno ôl-gatalog y band i gynulleidfa ehangach.
Ym 1988, tra'n parhau gyda 4AD yn rhyngwladol, arwyddodd y grŵp gytundeb gyda Capitol Records i ddosbarthu eu cerddoriaeth yn yr Unol Daleithiau, a chyhoeddodd eu pumed LP, *Blue Bell Knoll* ym Mis Hydref o'r flwyddyn honno.

Cyhoeddwyd eu chweched LP *Heaven or Las Vegas* ym 1990. Y mwyaf llwyddiannus o'u recordiau, aeth yr albwm yn syth i gopa'r siartiau. Ond serch llwyddiant y record a'r gigiau, ymadawodd y band â 4AD ar ôl *Heaven or Las Vegas*. Roedd ganddynt groestyniad gyda sylfaenydd 4AD, Ivo Watts-Russel, ac roedd y band yn agos i gael ei rwygo oherwydd gorddibyniaeth Guthrie ar gyffuriau ac alcohol.

Tra'n gigio *Heaven or Las Vegas*, arwyddodd y grŵp gytundeb newydd gyda Fontana. Cyhoeddodd eu seithfed LP *Four-Calendar Café* ym 1993. Roedd y record yn ymadawiad â synau cymhleth, wedi eu haenu a'u prosesu'n drwm fel ar *Blue Bell Knoll* a *Heaven or Las Vegas*, gyda threfniannau minimalistig crisialog. Arweiniodd hyn, ochr yn ochr â thelynegion clywedol dealladwy Fraser, i adolygiadau cymysg: roedd rhai'n cyhuddo'r band o werthu allan a chynhyrchu record cyraeddadwy, tra roedd eraill yn canmol yr albwm fel olynydd teilwng i *Heaven or Las Vegas*.

Yn ôl y band roedd *Four-Calendar Café* yn ymateb i'r helbul a amlyncodd y band ar ôl *Heaven or Las Vegas*, gyda Guthrie yn mynd i mewn i rehab a Fraser ei hun yn cael therapi (roedd y ddau wedi bod mewn perthynas dymor hir gyda'i gilydd, ac erbyn hyn wedi cael merch ifanc, Lucy-Belle, ganwyd ym 1989).

Cyhoeddwyd dau EP newydd ym 1995: *Twinlights* ac *Otherness*. Roedd *Twinlights* wedi ei gyfansoddi o bedair cân acwstig tyner, wedi eu recordio gyda dim ond piano, gitâr acwstig a llais; roedd *Otherness* ar y llaw arall yn cynnwys pedwar ailgymysgedd electronig o ganeuon Cocteau Twins. Roedd rhai o'r caneuon ar y ddau EP yn fersiynau o ganeuon ar wythfed albwm y band, *Milk and Kisses* (1996). Roedd rhai'n galw'r record yn "return to form", gyda gitarau a llais wedi eu haenu'n drwm, ond cafodd adolygiadau cymysg.

Ym 1997, tra'n recordio LP newydd, daeth Cocteau Twins i ben. Roedd yna anghytundebau anghymodlon, yn bennaf i'w wneud â diwedd perthynas Guthrie a Fraser.

Ffurfiodd Guthrie a Raymonde label recordio o'r enw Bella Union. Cyhoeddodd Raymonde yr albwm solo *Blame Someone Else*. Cyhoeddodd Guthrie ei solo cyntaf *Imperial* ac mae'n dal i greu cerddoriaeth gyda'i fand Violet Indiana.

Roedd Elizabeth Fraser eisoes wedi canu pob un o'r saith trac ar yr EP *Lifeforms* (1994) gan Future Sound of London. Canodd dair cân ar y record *Mezzanine* gan Massive Attack ym 1998 ac mae ei llais swyngyfareddol wedi cyfranogi mewn llwyth o recordiau eraill. Canodd hefyd ar gerddoriaeth y ffilmiau The Fellowship of the Ring a The Two Towers. Bu iddi hefyd ganu mewn deuawd gyda Jeff Buckley o'r enw *All Flowers In Time* cyn iddo foddi ym 1997.