recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Caerloyw** (Saesneg: *Gloucester*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Caerloyw yn Swydd GaerloywEtholaeth Caerloyw yn Swydd Gaerloyw
* Swydd Gaerloyw yn LloegrSwydd Gaerloyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1295, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1885:

* 1885–1895: Thomas Robinson (Rhyddfrydol)
* 1895–1900: Charles James Monk (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1900–1910: Russell Rea (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Henry Terrell (Ceidwadol)
* 1918–1923: James Bruton (Ceidwadol)
* 1923–1929: James Horlick (Ceidwadol)
* 1929–1945: Leslie Boyce (Ceidwadol)
* 1945–1957: Moss Turner-Samuels (Llafur)
* 1957–1970: Jack Diamond (Llafur)
* 1970–1987: Sally Oppenheim (Ceidwadol)
* 1987–1997: Douglas French (Ceidwadol)
* 1997–2001: Tess Kingham (Llafur)
* 2001–2010: Parmjit Dhanda (Llafur)
* 2010–presennol: Richard Graham (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Caerlwytgoed** (Saesneg: *Lichfield*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Caerlwytgoed yn Swydd StaffordEtholaeth Caerlwytgoed yn Swydd Stafford
* Swydd Stafford yn LloegrSwydd Stafford yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn y 13g a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol. Ar ôl hynny dychwelodd un aelod, a daeth yn etholaeth sirol ym 1885. Fe'i diddymwyd ym 1950 ac ailsefydlwyd ym 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1885:

* 1885–1892: John Swinburne (Rhyddfrydol)
* 1892–1895: Leonard Darwin (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1895–1896: Henry Charles Fulford (Rhyddfrydol)
* 1896–1923: Courtenay Warner (Rhyddfrydol, wedyn wedyn Rhyddfrydol Clymblaid, wedyn Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1923–1924: Frank Hodges (Llafur)
* 1924–1929: Roy Wilson (Ceidwadol)
* 1929–1938: James Lovat-Fraser (Llafur, wedyn Llafur Cenedlaethol)
* 1938–1950: Cecil Poole (Llafur)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–presennol: Michael Fabricant (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Cynlluniwyd **Capel y Methodistiaid**, Trefynwy, Sir Fynwy, Cymru, gan George Vaughan Maddox. Fe godwyd yr adeilad ychydig yn ôl o Sgwâr Sant Ioan a hynny yn 1837. Mae'r galeri gwreiddiol yn dal ynddo a llofft yr organ a'r pulpud cywrain yntau.

Mae wedi ei osod yn ôl o'r brif stryd yn unol â threfn yr oes - lle fod yr adeilad anghydffurfiol i'w weld yn ormod o fwgan i'r drefn arferol ac i'r sefydliad. Fe'i benodwyd yn adeilad rhestredig Gradd II\* gan Cadw. Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas).

Hanes
-----

Yn y 18g roedd y Methodistiaid newydd yn her i'r drefn a'r sefydliad yn Nhrefynwy, fel llawer i le arall. Ambell dro llabuddiwyd y gweinidogion gyda cherrig! A rhegwyd arnynt gan yr hogia lleol - yn aml iawn gydag aelodau'r eglwys yn procio drwg, ychydig y tu ôl iddynt. Lladdwyd un gweinidog gan y dorf wrth iddo bregethu yn yr awyr agored yn Y Gelli Gandryll, ychydig i lawr y ffordd. Ond ni allodd dim eu hatal a chyn hir roedden nhw wedi sefdlu capel yn *Inch Lane* (Heol y Gloch erbyn heddiw) a chapel Wesla yn Heol Werhead.

Bu John Wesley'n pregethu yma yn 1779 a phedair gwaith wedi hynny.

Gweler hefyd
------------

* Wicipedia:Pedia Trefynwy
* Neuadd y Sir, Trefynwy
* Pont Trefynwy

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Monmouth Methodist Church". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-21. Cyrchwyd 10 Ionawr 2012.
2. ↑
3. ↑  Bold, Rev. W E (1987), "Methodism and its Beginnings in Monmouth", Capel Methodistaidd Trefynwy
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Llwyn coeg-fefus** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Potentilla sterilis* a'r enw Saesneg yw *Barren strawberry*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Coegfefusen, Mefus Anffrwythlon, Syfïen Goeg.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llwyn coeg-fefus***
Pentrefan yng ngogledd Penrhyn Gwŷr, Abertawe yw **Llandimôr** (Neu "Llandîmốr"; Saesneg: *Landimore)*. I'r gogledd mae Morfa Llandimôr, sy'n cwrdd ag Afon Llwchwr. Mae adfeilion Castell Llandimôr wedi'u lleoli ar dir preifat.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Enwau Lleoedd".
2. ↑  "Gower004". *www.ggat.org.uk*. Cyrchwyd 2021-12-20.
3. ↑  "Landimore Castle". *www.castlewales.com*. Cyrchwyd 2021-12-20.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Abertawe**

**Dinas**  

Abertawe
  
**Trefi**  

Casllwchwr  **·** Clydach  **·** Gorseinon  **·** Pontarddulais  **·** Treforys  **·** Tre-gŵyr
  
**Pentrefi**  

Burry Green  **·** Cadle  **·** Crofty  **·** Dyfnant  **·** Fforest-fach  **·** Garnswllt  **·** Y Gellifedw  **·** Y Glais  **·** Llandeilo Ferwallt  **·** Llanddewi  **·** Llangyfelach  **·** Llangynydd  **·** Llanilltud Gŵyr  **·** Llanmorlais  **·** Llanrhidian  **·** Llan-y-tair-mair  **·** Y Mwmbwls  **·** Nicholaston  **·** Oxwich  **·** Pen-clawdd  **·** Pengelli  **·** Pennard  **·** Pentre Poeth  **·** Pont-lliw  **·** Port Einon  **·** Reynoldston  **·** Rhosili  **·** Sgeti  **·** Y Crwys  **·** Ynysdawe  **·** Ynysforgan  **·** Ystumllwynarth
Maestref breswyl yn Nhref y Penrhyn, De Affrica yw **Llandudno**. Mae'n sefyll ar arfordir Cefnfor yr Iwerydd ar Benrhyn Gobaith Da. Nid oes goleuadau stryd, siopau na gweithgareddau masnachol yno. Mae pris eiddo preswyl yn Llandudno ymysg y drutaf yn Ne Affrica.

Traeth
------

Traeth Llandudno yw un o draethau mwyaf naturiol amrywiol y Penrhyn, wedi'i amgylchynu gan glogfeini gwenithfaen mawr ac mae mynyddoedd yn edrych drosto. Mae'n fan syrffio poblogaidd, ond gall y nofio fod yn beryglus, gyda moroedd garw a dŵr oer dros ben. Mae gan Landudno achubwyr bywyd ar ddyletswydd yn ystod tymor yr haf, a weithredir gan glwb Achub Bywyd Syrffio Llandudno. Dyma hefyd bwynt mynediad y daith gerdded i Sandy Bay, traeth ynysig sy'n boblogaidd gyda noethlymunwyr.

Yr enw
------

Ar 26 Medi 1903 ffurfiwyd yr ardal yn drefgordd a'i enwi yn Llandudno ar ôl cyrchfan glan môr poblogaidd Llandudno, Sir Conwy. Y rheswm dros ddewis yr enw oedd oherwydd y tebygrwydd trawiadol rhwng Bae Kleinkommetjie, lle mae'r faestref yn sefyll, a'r Llandudno yng Nghymru. 

* Llandudno, CymruLlandudno, Cymru
* Llandudno , De AffricaLlandudno , De Affrica

Demograffeg
-----------

Yn ôl cyfrifiad 2011, mae gan Landudno boblogaeth o 571 

Grwpiau ethnig

| Grŵp | Poblogaeth | % |
| --- | --- | --- |
| Pobl Duon | 59 | 10.3% |
| Pobl lliw | 12 | 2.1% |
| Indiaid | 1 | 0.2% |
| Gwynion | 496 | 86.9% |

Iaith

| Iaith | Poblogaeth | % |
| --- | --- | --- |
| Saesneg | 488 | 85.46% |
| Affricaneg | 34 | 5.95% |
| Xhosa | 19 | 3.33% |
| Ieithoedd Affricanaidd eraill | 17 | 2.98% |
| Ieithoedd eraill | 13 | 2.28% |

Oriel
-----

* Y traethY traeth
* O'r awyrO'r awyr
* Y drefgorddY drefgordd
* Y MôrY Môr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   SA Venues LLANDUDNO, ATLANTIC SEABOARD adalwyd 25 Mai 2020
2. ↑  Cape Town SJ Sandy Bay Beach adalwyd 25 Mai 2020
3. ↑  Llandudno SRA - History of Llandudno Archifwyd 2020-09-28 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Mai 2020
4. ↑  "Census 2011: Sub Place: Llandudno". *census2011.adrianfrith.com*. Cyrchwyd 2020-05-25.
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Caerwynt** (Saesneg: *Winchester*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Caerwynt yn HampshireEtholaeth Caerwynt yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1295, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1885

* 1885–1888: Arthur Loftus Tottenham (Ceidwadol)
* 1888–1892: Richard Moss (Ceidwadol)
* 1892–1906: William Myers (Ceidwadol)
* 1906–1916: Guy Baring (Ceidwadol)
* 1916–1918: Douglas Carnegie (Ceidwadol, wedyn National Party)
* 1918–1931: George Hennessy (Ceidwadol Clymblaid, wedyn Ceidwadol)
* 1931–1935: Syr Geoffrey Ellis (Ceidwadol)
* 1935–1945: Gerald Palmer (Ceidwadol)
* 1945–1950: George Jeger (Llafur)
* 1950–1964: Peter Smithers (Ceidwadol)
* 1964–1979: Morgan Morgan-Giles (Ceidwadol)
* 1979–1992: John Browne (Ceidwadol)
* 1992–1997: Gerry Malone (Ceidwadol)
* 1997–2010: Mark Oaten (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–presennol: Steve Brine (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
*Ar gyfer y clwb yn Sir Fynwy ewch i Goytre A.F.C.*
Lleolir Clwb Pêl-droed **Goytre United** ym mhentref Goetre, ger Port Talbot. Maent yn chwarae yng Nghyngrair Cymru (Y De) (y *Welsh League*, sef ail haen pêl-droed Cymru, nid Uwch Gynghrair Cymru). Er gwaetha'r ffaith iddynt ennill Cynghrair Gyntaf, Cynghrair Cymru (De) yn 2005–06 a 2007–08 ni ddyrchafwyd nhw i Uwch Gynghrair Cymru.

Maent yn chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm Parc Glenhafod.

Hanes
-----

Sefydlwyd y Clwb yn 1963 gan chwarae yng Nghynghrair Ardal Port Talbot (Port Talbot and District Football League) a cael eu dyrchafu i Gynghrair Amatur De Cymru (South Wales Amateur League) ar ddiwedd y 1960au. Agorwyd Clwb Cymdeithasol Goytre United yn 1982 gan ddod ag incwm i'r clwb.

Mae Goytre United yn hynod am iddynt ennill Y Gynghrair Gymreig dair gwaith ond nad ydynt wedi dyrchafu i Uwch Gynghrair Cymru. Mae sawl rheswm am hyn, heb os mae criteria llym ar adnoddau a strwythur sydd angen eu cyrraedd ar stadiwm timau yr Uwch Gynghrair yn ffactor.

Gwobrau
-------

**Cynghrair Cymru (Y De) (Welsh Football League)**

* Pencampwyr: 2005–06, 2007–08, 2009–10

**Cwpan Her Cynghrair Port Talbot (Port Talbot League Challenge Cup)**

* Cyrraedd y rownd olaf: 1985–86, 1988–89

**Prif Adran Cynghrair Port Talbot (Port Talbor League Premier Division)**

* Ail: 1988–89

**Adran 2 Cynghrair Amatur De Cymru (South Wales Amateur League Division 2)**

* Ail: 1989–90

**Cwpan Her Port Talbot (Port Talbot Challenge Cup)**

* Enillwyr: 1992–93

**Adran Tri Cynghrair Cymru (Welsh League Division Three)**

* Ail: 1993–94

**Cynghrair Eilyddwyr Cynghrair Cymru (Welsh League Reserve Division)**

* Ail: 1994–95

**Adran 2 Cynghrair Cymru (Welsh League Division Two)**

* Ail: 1995–96

**Cwpan Cynghrair Eilyddwyr Cymru (Welsh League Reserve Division Cup)**

* Gêm Derfynol: 1996–97

**Adran Un Cynghrair Cymru (Welsh League Division One)**

* Ail: 2003–04

**Cwpan Shamrock Travel Cynghrair Cymru (Welsh League Shamrock Travel Cup)**

* Enillwyr: 2004–05

Dolenni
-------

* Gwefan Goytre United Archifwyd 2018-09-01 yn y Peiriant Wayback.
* Gwefan Cynghrair Cymru (Y De) Archifwyd 2018-09-30 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

| Cynghrair Cymru (Y De), 2018-19 |
| --- |
| Cambrian a Clydach | Celtic Cwmbrân | Cwmaman | Ffynnon Taf | Goytre | Goytre Unedig | Gwndy | Hwlffordd | Lido Afan | Llanilltyd Fawr | Llansawel | Pen-y-bont | Tref Pontypridd | Port Talbot | Rhydaman | Ton Pentre |  |
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Caerwysg** (Saesneg: *Exeter*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Caerwysg yn NyfnaintEtholaeth Caerwysg yn Nyfnaint
* Dyfnaint yn LloegrDyfnaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1295, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1885:

* 1885–1899: Henry Northcote (Ceidwadol)
* 1899–1906: Edgar Vincent (Ceidwadol)
* 1906–1910: George Kekewich (Rhyddfrydol)
* 1910: Henry Duke (Ceidwadol)
* 1910–1911: Harold St Maur (Rhyddfrydol)
* 1911: Henry Duke (Ceidwadol)
* 1918–1931: Robert Newman (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 1931–1945: Arthur Reed (Ceidwadol)
* 1945–1951: John Maude (Ceidwadol)
* 1951–1966: Rolf Dudley-Williams (Ceidwadol)
* 1966–1970: Gwyneth Dunwoody (Llafur)
* 1970–1997: John Hannam (Ceidwadol)
* 1997–presennol: Ben Bradshaw (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Hen domen, neu fwnt, o'r Oesoedd Canol ydy **Caer Beris**, heb y mur gwarcheidiol arferol, sef y "beili". Lleoliad: Cilmeri, Powys; cyfeiriad grid SO029507. Enwyd plasdy lleol gerllaw ar ei hôl.

Cefndir
-------

Plasdy Caer Beris yn y 1920au
Fe godwyd y rhan fwyaf o'r tomenni hyn yng Nghymru rhywdro rhwng degawdau olaf 11g ac ail hanner 12g allan o bridd a charreg, gyda ffos o'u cwmpas fel rheol. Y Normaniaid ddaeth â'r math hwn o amddiffynfa o Ffrainc i wledydd Prydain a mabwysiadwyd y dechnoleg gan y Cymry.

Fe'i cofrestrwyd gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: BR093.

Mae'r clwstwr mwyaf o'r tomennydd hyn drwy wledydd Prydain i'w weld yn ardal y gororau (neu'r Mers): sef Swydd Amwythig, Swydd Gaer, Swydd Henffordd, Powys a Sir y Fflint fel y caiff ei adnabod heddiw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Data Cadw
2. ↑  ["Gwefan *English Heritage*; adalwyd 22/10/2010 (Saesneg)". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-10-25. Gwefan *English Heritage*; adalwyd 22/10/2010 (Saesneg)]
Eglwys fechan yw **Capel Sant Trillo**, Llandrillo yn Rhos, Conwy. Fe'i lleolir ar lan y môr, tua dau gan metr i'r gorllewin o bentref Llandrillo yn Rhos mewn llecyn cysgodol, ond eto'n wynebu gwynt y môr. Mae'n bosib fod yr eglwys wreiddiol yma a fyddai wedi'i chodi o bren, mae'n debyg, yn dyddio i'r 6g. Dywedir mai dyma eglwys leiaf gwledydd Prydain. Cofrestrwyd yr adeilad gan cadw ar 21 Mehefin 1950 (rhif cofrestriad: 146; LL28 4HS; SH84138113). Mae'r capel yn dal i gael ei ddefnyddio ar gyfer gwasanaethau unwaith y mis.

Yr eglwys ar y prom, tua dau gan metr o bentref Llandrillo yn Rhos
Y capel o gyfeiriad y pentref (tua'r gorllewin)
Er fod anghytundeb am ei ddyddiad a'i bwrpas, ceir ffynnon yma a thraddodiad hir o gysylltu'r adeilad gyda Sant Trillo. Aeth a'i ben iddo ychydig wedi 1855 ac fe ailadeiladwyd y to gan Arthur Baker, ychydig yn is na chynt, gyda'r bwa'n finiog yn hytrach nag ar ffurf bwa crom. Fe'i adnewyddwyd eilwaith, yn 1935, dan oruchwyliaeth Harold Hughes o Fangor.

Un gell yw'r capel, a cheir dwy ffenestr fechan yn waliau'r gogledd a'r dwyrain: y naill yn darlunio Sant Eilian a'r llall yn darlunio Sant Trillo. Credir mai brodyr i Trillo oedd Tegai a Llechid. Coblau yw gwneuthuriad y llawr ac mae'r adeilad (un gell) yn mesur 15tr wrth 9 troedfedd.

* 
* Y to carregY to carreg
* Sant EilianSant Eilian
* Sant TrilloSant Trillo
* Y porthY porth
* Yr allor, a'r ffynnon wrth ei draedYr allor, a'r ffynnon wrth ei draed

Pennant
-------

Ymwleodd yr awdur Thomas Pennant a'r eglwys ar ddiwedd y 18g gan ei disgrifio fel: "… gwelais ei fod yn agos at fin y dŵr, yn siap petrual gyda dwy ffenest ar ddwy ochr yr adeilad ac yn y pen. Ceir drws bychan a tho bwaog o gerrig crynion, nid llechi. Oddi fewn, ceir ffynnon sydd wedi'i sancteddio i Sant Trillo a Sant Elian. Fe leolir yr eglwys oddi fewn i wal garreg isel."

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Gwefan Coflein;[*dolen marw*] adalwyd 8 Ebrill 2016
2. ↑  britishlistedbuildings.co.uk; adalwyd 8 Ebrill 2016
3. ↑  "St Trillo’s Well, Llandrillo yn Rhos"; Gwefan Well Hopper

Llyfryddiaeth
-------------

* Edward Hubbard, *Clwyd*, cyfres Buildings of Wales (1986), t.194
* Norman Tucker, *Colwyn Bay, its Origin and Growth* (Bae Colwyn, 1953), tt.31-4
Pentref bychan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Rhosybol, Ynys Môn, yw **Llandyfrydog**. Saif yng ngogledd-ddwyrain yr ynys, tua 5 milltir i'r gorllewin o bentref Moelfre a thua 2 filltir i'r dwyrain o Lannerch-y-medd.

Hanes a hynafiaethau
--------------------

Enwir Llandyfrydog ar ôl Sant Tyfrydog (diwedd y 6g?). Ger Clorach, ceir y maen hir Carreg Leidr, a enwir felly am fod dyn a ladratodd Feibl yr eglwys wedi cael ei droi'n garreg am ei gamwedd, yn ôl y chwedl. Bob Nos Nadolig mae'r maen yn fod i symud o amgylch yr eglwys deirgwaith. Hanner milltir i'r gogledd o'r eglwys ceir cromlech Maen Chwyf.

Yn yr Oesoedd Canol roedd plwyf Llandyfrydog yng nghwmwd Twrcelyn. Yn ail hanner y 14g, roedd gan y bardd Gwilym ap Sefnyn, mab y bardd Sefnyn, gyfran o dir yn Llandyfrydog (brodor o Lanbabo, 4 milltir i'r gorllewin, oedd ei dad, yn ôl pob tebyg).

Pobl o Landyfrydog
------------------

* Hugh Hughes (Y Bardd Coch o Fôn), a aned yn ei gartref yn Llwydiarth Esgob, Llandyfrydog yn 1693. Roedd yn aelod amlwg o gylch Morysiaid Môn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 15 Rhagfyr 2021
3. ↑  T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2001)

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Llwyn mafon** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rubus idaeus* a'r enw Saesneg yw *Raspberry*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Afanen, Afan, Afanllwyn, Afanwydd, Mafon Cochion, Mafon Gwylltion, Mafonen, Mwyar Cochion.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

* 
* 
*

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llwyn mafon***
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Llwyn mwyar gwin** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rubus phoenicolasius* a'r enw Saesneg yw *Japanese wineberry*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mafonen Flewgoch.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llwyn mwyar gwin***
Safle Caer Llanio
Ceir olion **Caer Llanio** (Lladin: ***Bremia***) ger glan Afon Teifi ychydig i'r gogledd-orllewin o bentref Llanddewi Brefi, Ceredigion, Cymru (cyfeirnod OS: SN643564).

Mae'n gaer Rufeinig fechan ar ffordd Rufeinig Sarn Helen. Adeiladwyd hi tua 75 OC. fel caer gydag arwynebedd o 1.5 ha (tair acer a hanner). Ceir cofnod i'r *cohors quingenaria* II Asturium ffurfio'r garsiwn yma ar un cyfnod.

Yn gynnar yn yr 2g, gwnaed y gaer yn llai. Tu allan i'r gaer, cafwyd hyd i weddillion *vicus* milwrol, ac mae olion baddondy Rhufeinig i'r de o'r gaer.

Mae'r safle yng ngofal CADW ac yn agored i'r cyhoedd. Cofrestrwyd yr heneb hon gyda'r rhif SAM unigryw: CD129.

Llyfryddiaeth
-------------

* Arnold, C.J. a Davies, J.L. *Roman and early Medieval Wales* (Sutton Publishing, 2000) tt. 20, 23

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.

  


| Caerau Rhufeinig Cymru |  |
| --- | --- |
| Brithdir | Bryn-y-Gefeiliau | Brynbuga | Cae Gaer | Caer Ffordun | Caer Gai | Caerau | Caerdydd | Caersws | Gelli-gaer | Caer Gybi | Caerhun (Canovium) | Caerllion | Castell Caerdydd | Castell Collen | Y Gaer | Gelligaer | Llanfor | Llanio | Maridunum | Nidum | Pen Llystyn | Pen y Gaer | Pennal | Segontium | Tomen y Mur | Trawscoed | Varis |
Saif olion **Caer Rufeinig Brynbuga** (Lladin: *Burrium*) tu allan i dref Brynbuga; cyfeiriad grid SO379006.

Adeiladwyd y gaer gyntafr yma tua 55 OC. fel rhan o ymgyrch y Rhufeiniaid yn erbyn y Silwriaid.
Cyfeiria'r hanesydd Tacitus at adeiladu car yn nhiriogaeth y Silwriaid, ac mae'n bur debyg mai at Burrium yr oedd yn cyfeirio. Cafwyd hyd i'r gaer pan gloddiwyd y safle yn 1877-78, er mai dim ond yn 1965 y cafwyd hyd i'r cyfan. Roedd y gaer yn un fawr, gydag arwynebedd o dros 48 acer. Roedd baddondy ar y safle, ac ysguboriau a allai ddal grawn i dros 2,000 o filwyr. Cafwyd hyd i ddarnau arian o fathiad yr ymerodron Claudius a Nero, a disg bychan gydag arwydd y baedd, symbol y lleng Legio XX Valeria Victrix.

Tua ugain mlynedd yn ddiweddarach, gadawodd y garsiwn y gaer, efallai am fod y safle yn un lle ceid llifogydd, ac adeiladwyd caer newydd yng Nghaerllion.

Cadw
----

Mae'r safle yng ngofal CADW ac yn agored i'r cyhoedd. Cofrestrwyd yr heneb hon gyda'r rhif SAM unigryw: MM155.

Llyfryddiaeth
-------------

* S. Symons, *Fortresses and treasures of Roman Wales* (Breedon Books, 2009)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.

  


| Caerau Rhufeinig Cymru |  |
| --- | --- |
| Brithdir | Bryn-y-Gefeiliau | Brynbuga | Cae Gaer | Caer Ffordun | Caer Gai | Caerau | Caerdydd | Caersws | Gelli-gaer | Caer Gybi | Caerhun (Canovium) | Caerllion | Castell Caerdydd | Castell Collen | Y Gaer | Gelligaer | Llanfor | Llanio | Maridunum | Nidum | Pen Llystyn | Pen y Gaer | Pennal | Segontium | Tomen y Mur | Trawscoed | Varis |
Clwb pêl-droed o dref Brychdyn, Sir Y Fflint yw **Clwb Pêl-droed Airbus UK Brychdyn** (Saesneg: Airbus UK Broughton Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1946 fel clwb pêl-droed ffatri awyrennau Vickers-Armstrong sydd, erbyn heddiw, yn berchen i gwmni Airbus. Maent yn chwarae eu gemau cartref ar Y Maes Awyr, maes sy'n dal uchafswm o 1,600 o dorf.

Hanes
-----

Ffurfwyd y Clwb ym 1946, fel CPD **Vickers-Armstrong** ac ers hynny mae'r clwb wedi newid eu henwau wrth i'r ffatri newid perchnogaeth. Dros y blynyddoedd maent wedi eu hadnabod fel **de Havillands**, **Hawker Siddeley**, **British Aerospace**, a **BAE Systems**.

Ar ôl treulio blynyddoedd yng Nghynghreiriau Caer a'r Cyffiniau ac Ardal Wrecsam, dechreuodd y clwb esgyn trwy'r cynghreiriau cyn sicrhau dyrchafiad i Gynghrair Undebol Cymru ar ddiwedd tymor 1999–2000. Yn eu tymor cyntaf yn y Gynghrair Undebol newidiwyd eu henwau i Airbus UK a sicrhawyd dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru ar ddiwedd tymor 2003-04.

Llwyddodd y clwb i sicrhau eu lle yn nghystadlaethau Ewrop am y tro cyntaf yn 2013-14 ac er sicrhau dwy gêm gyfartal yn erbyn Ventspils o Latfia, colli oedd hanes Airbus diolch i'r rheol goliau oddi cartref.

Record yn Ewrop
---------------

| Tymor | Cystadleuaeth | Rownd | Clwb | Cymal 1af | 2il Gymal | Dros Ddau Gymal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013–14 | Cynghrair Europa UEFA | Rhag 1 |  Ventspils | 1–1 | 0–0 | **1–1 (a)** |
| 2014–15 | Cynghrair Europa UEFA | Rhag 1 |  FK Haugesund | 1-1 | 1-2 | **2–3** |
|
| 2015–16 | Cynghrair Europa UEFA | Rhag 1 |  Lokomotiva Zagreb | 1-3 |  |  |
|

Anrhydeddau
-----------

* **Uwch Gynghrair Cymru**
	+ Ail 2012-13, 2013-14


| Cynghrair Undebol, 2018-19 |
| --- |
| Airbus UK | 
Bangor | 
Bwcle | 
Cegidfa |
Conwy | 
Dinbych | 
Gresffordd | 
Hotspur Caergybi |
Llanrhaeadr | 
Penrhyncoch | 
Porthmadog | 
Prestatyn |
Rhuthun | 
Treffynnon
Y Fflint | 
Y Rhyl |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Welsh Football Data Archive: Wrexham Area League 1999-2000". Unknown parameter `|published=` ignored (help)
2. ↑  "Welsh Football Data Archive: Cymru Alliance 2003-04". Unknown parameter `|published=` ignored (help)
Mae **cancel culture** (**diwylliant diddymu**) yn derm o Unol Daleithiau America sy'n cyfeirio at fath fodern o ostraciaeth neu ddiarddeliad, lle mae rhywun yn cael ei wthio allan o gylchoedd cymdeithasol neu broffesiynol - boed hynny ar-lein, ar y cyfryngau torfol, neu yn y cnawd. Dywedir bod y rhai sy'n cael eu diarddel yn y modd hyn wedi'u "canslo".

Gellir ei ddisgrifio fel math o foicotio yn ymwneud ag unigolyn (rhywun enwog fel arfer) lle ystyrir eu bod wedi gweithredu neu siarad mewn modd amheus neu ddadleuol. Gall diddymiad arwain at golli enw da ac incwm - sefyllfa sy'n anodd adfer ohono.

Dadansoddiad
------------

Yn ôl y seicolegydd cymdeithasol Jonathan Haidt, mae'r diwylliant hwn yn deillio o'r hyn mae'n alw'n "safetyism" ar gampysau colegau. Dywed rhai ei fod yn arwain at bolareiddio cymdeithas ymhellach. Gwelir fod rhai myfyrwyr yn ofni mynegi syniadau amhoblogaidd rhag ofn cael eu beirniadu'n hallt ar gyfryngau cymdeithasol. Gall hyn arwain at golli lleisiau a llai o amrywiaeth o ran y lleisiau a glywir. 

Yn ôl dadansoddwyr eraill, nid yw cysyniad *cancel culture* yn bodoli o gwbl, gan nad diwylliant mohono, ac nid oes tystiolaeth o effeithiau negyddol beirniadu cyhoeddus. Er enghraifft, mae enwogion megis Louis C.K. a Harvey Weinsten sydd wedi cael eu condemnio'n helaeth, yn dal i lwyddo cynnal bywyd cyhoeddus. Yn wir, mae rhai yn dadlau bod y cysyniad yn cael ei ddefnyddio er mwyn atal lleisiau ymgyrchwyr yn erbyn hiliaeth, islamoffobia a mathau eraill o wahaniaethu.

Adweithiau ac ymateb
--------------------

Mae gan yr ymadrodd ystyr negyddol ar y cyfan ac fe'i defnyddir yn gyffredin mewn dadleuon ar ryddid barn a sensoriaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Noiriel, Stéphane Beaud & Gérard (2021-01-01). "Impasses des politiques identitaires". *Le Monde diplomatique* (yn Ffrangeg). Cyrchwyd 2021-03-20.
2. ↑  McDermott, John (November 2, 2019). "Those People We Tried to Cancel? They're All Hanging Out Together". *The New York Times* (yn Saesneg). Cyrchwyd 3 Awst 2020.
3. ↑  Sills, Sophie; Pickens, Chelsea; Beach, Karishma; Jones, Lloyd; Calder-Dawe, Octavia; Benton-Greig, Paulette; Gavey, Nicola (23 Mawrth 2016). "Rape culture and social media: young critics and a feminist counterpublic". *Feminist Media Studies* **16** (6): 935–951. doi:10.1080/14680777.2015.1137962.
4. ↑  "What is the cost of 'cancel culture'?". *BBC News* (yn Saesneg). 2020-10-08. Cyrchwyd 2021-01-06.
5. ↑  "The Misplaced Hysteria About a 'Cancel Culture' That Doesn't Actually Exist". *Very Smart Brothas* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-03-20.
6. 1 2 3  "Cancel Culture Is Not Real—At Least Not in the Way People Think". *Time*. Cyrchwyd 2021-03-20.
7. ↑  "The 'cancel culture' war is really about old elites losing power in the social media age | Nesrine Malik". *the Guardian* (yn Saesneg). 2020-07-13. Cyrchwyd 2021-03-20.
Clwb pêl-droed o dref Conwy yw **C.P.D. Bwrdeistref Conwy** (Saesneg *Conwy Borough F.C.*). Mae'r clwb yn chwarae yng Nghynghrair Undebol Huws Gray, sef prif adran gogledd Cymru ac ail reng pyramid pêl-droed cenedlaethol Cymru. Ffurfiwyd y clwb ym 1977 wrth i glybiau **Tref Conwy** a **Conwy Royal British Legion** uno o dan yr enw **Conwy United**.

Pêl-droed yng Nghonwy
---------------------

### Y dyddiau cynnar

Mae clybiau pêl-droed wedi bodoli yng Nghonwy ers dechrau'r 20g gyda chlwb **Conwy FC** yn aelodau o Gynghrair Arfordir Gogledd Cymru ym 1902-03 ac yn cystadlu yng Nghwpan Cymru ym 1909-10.

### Borough Unted

Y clwb enwocaf o'r ardal oedd **Borough United** ffurfiwyd ym 1954 wrth i glybiau **Conwy Borough** a **Chyffordd Llandudno** uno. Llwyddodd Borough United i ennill Cwpan Cymru ym 1963 a dod y clwb cyntaf o Gymru i ennill gêm yn Ewrop wrth drechu Sliema Wanderers o Malta yng Nghwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop 1963-64

Hanes Bwrdeistref Conwy
-----------------------

Ffurfiwyd **Conwy United** ym 1977 wrth i glybiau **Tref Conwy** a **Conwy Royal British Legion** uno  ac ymunodd y clwb â Chynghrair Cymru (Gogledd) ar gyfer tymor 1977-78. Ffurfiwyd Cynghrair Undebol y Gogledd ym 1984 gyda Conwy yn ennill y Gynghrair yn ei thymor agoriadol ac eto ym 1985-86 ac ym 1990 daeth y clwb yn un o aelodau gwreiddiol y Gynghrair Undebol.

Ym 1992 ffurfiwyd Cynghrair Cenedlaethol Cymru gyda Conwy yn cael gwahoddiad i fod yn un o'r aelodau gwreiddiol ac ym 1995-96 gorffennodd y clwb yn y trydydd safle a sicrhau eu lle yn Nghwpan Intertoto 1996 le cafwyd gemau yn erbyn Charleroi o Wlad Belg, SV Ried o Awstria, Zaglebie Lubin o Wlad Pwyl a Silkeborg o Ddenmarc.

Yn 2000 cwympodd y clwb allan o Uwch Gynghrair Cymru ac oherwydd problemau ariannol penderfynodd y clwb ddisgyn i Gynghrair Undebol y Gogledd yn hytrach na'r Gynghrair Undebol.

Record yn Ewrop
---------------

| Tymor | Cystadleuaeth | Rownd | Clwb | Canlyniad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1996 | Tlws Intertoto | Grŵp 4 | Baner Gwlad Belg Charleroi (c) | 0-0 |
| Baner Gwlad Pwyl Zaglebie (o) | 1-2 |
| Baner Awstria SV Ried (c) | 1-2 |
| Baner Denmarc Silkeborg (o) | 1-2 |
|

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Conwy Borough FC History". Conwy Borough FC. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-07-14. Cyrchwyd 2018-07-24.
2. ↑  "North Wales Coast League 1902-03". *welshsoccerarchive.co.uk*.
3. ↑  "Welsh Cup 1909-10". *welshsoccerarchive.co.uk*.
4. ↑  "Clwb y Cyffordd yn gobeithio efelychu Borough". Sgorio.
5. ↑  "Cysylltiad Cymru a Malta: atgofion Borough United". Sgorio.
6. ↑  "Welsh League (North) 1977-78". *welshsoccerarchive.co.uk*.
7. ↑  "Welsh Alliance 1984-85". *welshsoccerarchive.co.uk*.
8. ↑  "Welsh Alliance 1985-86". *welshsoccerarchive.co.uk*.
9. ↑  "Cymru Alliance: History". *welshsoccerarchive.co.uk*.
10. ↑  "Uefa Intertoto Cup 1996: Group 4". *rsssf.com*.
11. ↑  "Welsh Premier League Table 1999-2000". *welshsoccerarchive.co.uk*.

| Cynghrair Undebol, 2018-19 |
| --- |
| Airbus UK | 
Bangor | 
Bwcle | 
Cegidfa |
Conwy | 
Dinbych | 
Gresffordd | 
Hotspur Caergybi |
Llanrhaeadr | 
Penrhyncoch | 
Porthmadog | 
Prestatyn |
Rhuthun | 
Treffynnon
Y Fflint | 
Y Rhyl |
Mae **Caer Rufeinig Blestiwm** neu **Blestium** (hefyd **Blestio**) yn gaer fechan a chanolfan mwyngloddio haearn yn Nhrefynwy, Sir Fynwy, de-ddwyrain Cymru.

Mae ei leoloiad yng nghymer Afon Mynwy ac Afon Gwy. Yn adeg y Rhufeiniwr, safodd ar y ffordd rhwng Caerleon (*Isca Silurum*) a Silchester (*Calleva Atrebatum*) yn Lloegr, sef hanner ffordd rhwng y gaer ym Mrynbuga (*Burrium*) a'r gwaith haearn yn Weston under Penyard (*Ariconium*). Mae'n debygol fod yr enw'n dod o'r Groeg βλαστος, sy'n golygu "atodiad" neu "o'r neilltu". Sefydlwyd y gaer, fwy na thebyg, gan naill ai Publius Ostorius Scapula neu ei ddilynydd, sef Aulus Didius Gallus yn ystod y don gyntaf o ymosodiadau gan y Rhufeiniaid yn erbyn y Silwriaid de-ddwyrain Cymru.

Credir fod y gaer yn ddigon mawr i roi lloches i 2,000 o filwyr Rhufeinig ar y cychwyn, gyda llai a llai yn byw yno wrth i'w gafael ar yr ardal gryfhau dros y pedair canrif ddilynol.

Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar lleoliad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas).

Lleoliad y gaer

Y gaer gyntaf yng Nghymru?
--------------------------

Mae'n bur debygol mai dyma leoliad y gaer gyntaf i gael ei adeiladu yng Nghymru, ychydig cyn 55 Ô.C.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Blestium at RomanBritain.org Archifwyd 2008-10-07 yn y Peiriant Wayback.. Adalwyd 2 Mawrth 2012
2. ↑  Cymdeithas Ddinesig Trefynwy, *Guide to the Monmouth Heritage Blue Plaque Trail*, n.d. tud.6
3. ↑  Glamorgan-Gwent Archaeological Trust Historic Landscape Characterisation: Lower Wye Valley, 011 Trefynwy. Adalwyd 2 Mawrth 2012

  


| Caerau Rhufeinig Cymru |  |
| --- | --- |
| Brithdir | Bryn-y-Gefeiliau | Brynbuga | Cae Gaer | Caer Ffordun | Caer Gai | Caerau | Caerdydd | Caersws | Gelli-gaer | Caer Gybi | Caerhun (Canovium) | Caerllion | Castell Caerdydd | Castell Collen | Y Gaer | Gelligaer | Llanfor | Llanio | Maridunum | Nidum | Pen Llystyn | Pen y Gaer | Pennal | Segontium | Tomen y Mur | Trawscoed | Varis |
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Llwyn mwyar y Berwyn** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rubus chamaemorus* a'r enw Saesneg yw *Cloudberry*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mwyaren y Berwyn, Afal y Berwyn, Miaren Gor, Miaren y Mynydd, Mwyar Doewan, Mwyar Gleision, Mwyar y Berwyn, Mwyaren Doewan.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Ffisioleg a ffenoleg
--------------------

Mae mwyar y Berwyn *Rubus chamaemorus*, gyda’i ffrwythau suddlon eurfelyn, yn fynychydd gweundiroedd uchel a gorgorsydd mawnaidd. Mae hadau’r planhigyn hwn angen o leiaf 5 mis o dymheredd rhwng 4 °C a 5 °C cyn y caiff ei ffrwythlonni. Nid yw’r angen ffisiolegol hon am dymheredd gaeaf isel yn anghyffredin o gwbl ac mae’n ymddangos hefyd mewn trychfilod ac amffibiaid.

Llên Gwerin
-----------

Yn rhifyn 16 Gorffennaf 1873 o Faner ac Amserau Cymru gwelir y cyfeiriad difyr hwn at Fwyar y Berwyn:

Dywedir fod yn y 5ed ganrif sant o'r enw Donwar yn preswylio yn Llanrhaeadr ym Mochnant... y traddodiad ymhlith hen fugeiliaid Berwyn ydoedd mai'r hyn a dderbyniai Dewi Sant bob blwyddyn am ei wasanaeth yn Llanrhaeadr oedd chwart o fwyar Berwyn, a hefyd ei bod yn hen arferiad a deddf yn y plwyf fod y sawl a ddygai chwart o'r mwyar hyn yn aeddfed i'r parson [sic] ar fore dydd gŵyl Donwar a gaed maddeuant o'r hyn a oedd yn ddyledus fel taliadau eglwys am flwyddyn. Enw gwyddonol y llysieuyn yw 'Rubus Chamoemorus’, ac mewn rhai blynyddoedd bydd ei ffrwyth yn dra phrin. Dywedir i dad Syr Watkyn gynnyg [sic] pum swllt amryw droion am bob mwyaren aeddfed a ddygid iddo. Ni wyddid paham yr oedd yn rhoddi'r fath bris arnynt."
CYWYDD BERWYN gan Cynddelw
"Mwyar Doefon" mawr dyfiad;
Mwyara a llusa'n llon
Mewn byd wyf man bu Doefon
Ar garn y bre ger ein bron,
Yn foreu'i caid ar frig gwyn
Mor bur a mwyar Berwyn

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]
3. ↑  Beebee, T. (2018) Climate Change and Wildlife, ‘’Bloomsbury Wildlife’’
4. ↑  Viv Williams, Blaenau Ffestiniog (ym Mwletin Llên Natur rhif 31, 2010
5. ↑  Robin Gwyndaf (cys. pers)

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llwyn mwyar y Berwyn***
Roedd **Clwb Pêd-droed Glyn Ebwy** (*Ebbw Vale FC*) yn dîm pêl-droed yn nhref Glyn Ebwy, Blaenau Gwent.

Hanes
-----

Chwaraeodd Glyn Ebwy yn nhymor hanesyddol gyntaf Cynghrair Genedlaethol Cymru (a enwir nawr yn Uwch Gynghrair Cymru) yn 1992–93. Gorffennodd y clwb yn 11eg y tymor hwnnw ond daethant yn 3ydd yn 1996-97 ac 1997-98. Roedd y brodyr David Giles (cyn chwaraer ryngwladol i Gymru) a Paul yn rhan anatod o'r llwyddiant hynny a'r Rheolwr oedd John Lewis.

Roedd y clwb yn chwarae ar faes Eugene Cross yn y dref.

Chwaraeodd y Clwb yn Ewrop sawl gwaith ond diarddelwyd hwy o'r Gynghrair cyn dechrau tymor 1998–99 gan ddod i ben fel busnes yn fuan wedyn. Eu gêm ddiwethaf oedd yn erbyn Kongsvinger o Norwy yng nghystadleuaeth 1998 Cwpan Intertoto UEFA.

### Clwb Newydd

Sefydlwyd Clwb newydd, C.P.D. Tref Glyn Ebwy (*Glyn Ebbw Town FC*) yn 2008 ond daeth hwnnw i ben yn haf 2018 oherwydd diffyg arian. er cedwir cyfrif trydar @EbbwValeFC yn enw'r clwb.

Gwobrau
-------

### *Southern Football League* (Lloegr)

Pencampwyr (1): 1922–23
Pencampwyr Rhan Cymru (2): 1921–22, 1922–23

### Cynghrair Cymru (Y De)

Pencampwyr (2): 1952–53, 1987–88

### Cwpan Cymru

Enillwyr (1): 1925–26

### Cwpan Cynghrair Cymru

Ail (1): 1996

### Cwpan Cynghrair Cymru (Y De)

Enillwyr (3): 1927, 1956, 1957
Ail (1): 1929

Aelodau Sefydlol o: Cynghrair Hŷn De Cymru (*South Wales Senior League*); Cynghrair Cwm Rhymni (*Rhymney Valley League*) ac Uwch Gynghrair Cymru

Record yn Ewrop
---------------

| Tymor | Cystadleuaeth | Rownd | Gwrthwynebwyr | Agregâd | Cymal 1 | Cymal 2 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1997 | Cwpan Intertoto UEFA | Cymal Grŵp | Awstria Grazer AK |  | 0:0 (C) |
| Croasia NK Hrvatski Dragovoljac | 0:4 (OC) |
| Ffrainc SC Bastia | 1:2 (C) |
| Denmarc Silkeborg IF | 1:6 (OC) |
| 1998 | Cwpan Intertoto UEFA | Rownd 1 | Norwy Kongsvinger | **1:9** | 1:6 (C) | 0:3 (OC) |

Dolenni
-------

* Twitter @EbbwValeFC

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
*Peidiwch â chymysgu y pentref hwn â Llandochau Fach, pentref a chymuned yn yr un sir.*
Pentref yng nghymuned Llan-fair, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Llandochau** (weithiau **Llandochau Fawr**, Saesneg: *Llandough*). Saif yng nghanol y sir. Fe'i gelwir yn "Llandochau Fawr" weithiau i wahaniaethu rhyngddo a Llandochau arall yn y Fro, sef Llandochau Fach, ger Penarth. Tarddiad yr enw yw Sant Dochwy o'r 5ed a'r 6g; ym mynwent Eglwys Sant Dochdwy y saif Croes Geltaidd enwog ac unigryw Irbig o'r 10fed a'r 11g.

Mae'r pentref yn gorwedd ar lan orllewinol Afon Ddawan, tua milltir a hanner i'r de o'r Bont-faen. Cysylltir â dinas Caerdydd gan y ffordd A4160.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jane Hutt (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Alun Cairns (Ceidwadwr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 22 Rhagfyr 2021
3. ↑  www.parishofpenarthandllandough.co.uk; adalwyd 27 Mehefin 2015
4. ↑  "Gwefan Senedd Cymru". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-11-10. Cyrchwyd 2021-12-22.
5. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Pentref bychan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Llangynydd, Llanmadog a Cheriton, Sir Abertawe, Cymru, yw **Llangynydd** ("Cymorth – Sain" ynganiad ) (amrywiad: **Llangenydd**; Seisnigiad: *Llangennith*). Fe'i lleolir ar benrhyn Gŵyr ger Bae Rhosili, tua 13 milltir i'r gorllewin o ddinas Abertawe.

Eglwys Llangynydd
Ceir nifer fechan o dai ar wasgar ac un tafarn, sef y *Kings Head*. Gorwedd y pentref ar groesffordd wledig; mae Moor Lane yn arwain i barc carafanau ger Bae Rhosili i'r gorllewin ac mae Burrows Lane yn arwain i Fae Broughton, i'r gorllewin. I'r dwyrain mae ffordd arall yn cysylltu'r pentref â Llanrhidian.

Mae eglwys Llangynydd yn hynafol. Yn ôl traddodiad fe'i sefydlwyd gan Sant Cynydd (neu Cenydd). Ceir Maen Cynydd yn yr eglwys; carreg o dywodfaen gyda chroes Geltaidd wedi'i cherfio arni. Yn ôl un traddodiad mae'n dynodi man claddu'r sant. Gerllaw ceir Ffynnon Gynydd sydd gyda charreg hynafol arall gyda chroes arno yn gorwedd drosti i gadw ei dŵr yn lân.

Enwogion
--------

Philip Tanner (1862 - 1950), ceidwad caneuon a dawnsiau gwerin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 5 Rhagfyr 2021
3. ↑  T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2000), tud. 137.
4. ↑  Jenkins, R. T. (1970). TANNER, PHILIP (1862 - 1950), ceidwad caneuon a dawnsiau gwerin. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 16 Awst 2019

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Abertawe**

**Dinas**  

Abertawe
  
**Trefi**  

Casllwchwr  **·** Clydach  **·** Gorseinon  **·** Pontarddulais  **·** Treforys  **·** Tre-gŵyr
  
**Pentrefi**  

Burry Green  **·** Cadle  **·** Crofty  **·** Dyfnant  **·** Fforest-fach  **·** Garnswllt  **·** Y Gellifedw  **·** Y Glais  **·** Llandeilo Ferwallt  **·** Llanddewi  **·** Llangyfelach  **·** Llangynydd  **·** Llanilltud Gŵyr  **·** Llanmorlais  **·** Llanrhidian  **·** Llan-y-tair-mair  **·** Y Mwmbwls  **·** Nicholaston  **·** Oxwich  **·** Pen-clawdd  **·** Pengelli  **·** Pennard  **·** Pentre Poeth  **·** Pont-lliw  **·** Port Einon  **·** Reynoldston  **·** Rhosili  **·** Sgeti  **·** Y Crwys  **·** Ynysdawe  **·** Ynysforgan  **·** Ystumllwynarth