recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Éric Rohmer yw ***Conte De Printemps*** a gyhoeddwyd yn 1990. Fe'i cynhyrchwyd gan Margaret Ménégoz yn Ffrainc; y cwmni cynhyrchu oedd Les films du losange. Cafodd ei ffilmio ym Mharis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Éric Rohmer a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ludwig van Beethoven. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anne Teyssèdre, Florence Darel, François Lamore a Hugues Quester. Mae'r ffilm *Conte De Printemps* yn 108 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pretty Woman* sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Luc Pagès oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Éric Rohmer ar 21 Mawrth 1920 yn Tulle a bu farw ym Mharis ar 21 Chwefror 2019. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1945 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Henri-IV.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Louis Delluc
 * Y Llew Aur
 * Gwobr y Llew Aur am Gyflawniadau Gydol Oes
 * Gwobr yr Arth Arian i'r Cyfarwyddwr Gorau

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 92% (Rotten Tomatoes)
* 6.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Éric Rohmer nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 9 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 9 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 9 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 9 Mai 2016.
2. ↑  Sgript:. dyddiad cyrchiad: 9 Mai 2016.
3. 1 2  "A Tale of Springtime". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 316751664
* BNE: XX3839724

 |
Mae **Comins Capel Betws** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Rhagfyr 1982 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 14.28 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
*Am y pentref ym Mhowys, gweler Comins-coch, Powys*
Pentref yng Ngheredigion ydy **Comins Coch**.

Mae *Cymdeithas Gymunedol Comins Coch* yn elusen gofrestredig sy'n rhedeg gwefan Comins Coch. Mae Ysgol Gymuned Comins Coch yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Elin Jones (Plaid Cymru) ac yn Senedd y DU gan Ben Lake (Plaid Cymru).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 16 Rhagfyr 2019
2. ↑  Gwefan Senedd Cymru
3. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ceredigion**

**Trefi**  

Aberaeron  **·** Aberteifi  **·** Aberystwyth  **·** Ceinewydd  **·** Llanbedr Pont Steffan  **·** Llandysul  **·** Tregaron
  
**Pentrefi**  

Aberarth  **·** Aber-banc  **·** Aber-ffrwd  **·** Abermagwr  **·** Abermeurig  **·** Aber-porth  **·** Adpar **·** Alltyblaca  **·** Betws Bledrws  **·** Betws Ifan  **·** Betws Leucu  **·** Bethania  **·** Beulah  **·** Blaenannerch  **·** Blaenpennal  **·** Blaenplwyf  **·** Blaen-porth  **·** Y Borth **·** Bow Street  **·** Bronant  **·** Bwlch-llan  **·** Capel Bangor  **·** Capel Cynon  **·** Capel Dewi  **·** Capel Seion  **·** Caerwedros  **·** Castellhywel  **·** Cellan  **·** Cilcennin  **·** Ciliau Aeron  **·** Clarach  **·** Cnwch Coch  **·** Comins Coch  **·** Cribyn  **·** Cross Inn (1)  **·** Cross Inn (2)  **·** Cwm-cou  **·** Cwmystwyth  **·** Cwrtnewydd  **·** Dihewyd  **·** Dôl-y-bont  **·** Eglwys Fach  **·** Felinfach  **·** Y Ferwig  **·** Ffair-rhos  **·** Ffostrasol  **·** Ffos-y-ffin  **·** Ffwrnais  **·** Gartheli  **·** Goginan  **·** Y Gors  **·** Gwbert  **·** Henfynyw  **·** Henllan  **·** Horeb  **·** Llanafan  **·** Llanarth  **·** Llanbadarn Fawr  **·** Llandre  **·** Llandyfrïog  **·** Llanddeiniol  **·** Llanddewi Brefi  **·** Llanfair Clydogau  **·** Llanfarian  **·** Llanfihangel y Creuddyn  **·** Llangeitho  **·** Llangoedmor  **·** Llangrannog  **·** Llangwyryfon  **·** Llangybi  **·** Llangynfelyn  **·** Llangynllo  **·** Llanilar  **·** Llanio  **·** Llan-non  **·** Llanrhystud  **·** Llansantffraid  **·** Llanwenog  **·** Llanwnnen  **·** Llechryd  **·** Lledrod  **·** Llundain-fach  **·** Llwyncelyn  **·** Llwyndafydd  **·** Llwyn-y-groes  **·** Morfa  **·** Mwnt  **·** Nanternis  **·** Penbryn  **·** Penparc  **·** Penrhiw-llan  **·** Penrhyn-coch  **·** Penuwch  **·** Pen-y-garn  **·** Plwmp  **·** Pontarfynach  **·** Ponterwyd  **·** Pontgarreg  **·** Pontrhydfendigaid  **·** Pontrhydygroes  **·** Pontsiân  **·** Rhydlewis  **·** Rhydowen, Ceredigion  **·** Rhydyfelin  **·** Rhydypennau  **·** Salem  **·** Sarnau  **·** Southgate  **·** Swyddffynnon  **·** Synod Inn  **·** Talgarreg  **·** Tal-y-bont **·** Temple Bar **·** Trefenter  **·** Trefilan  **·** Tremain  **·** Tre-saith  **·** Tre Taliesin  **·** Troedyraur  **·** Ysbyty Ystwyth  **·** Ystrad Aeron  **·** Ystrad Meurig  **·** Ystumtuen
*Erthygl ar berson yw hon; am y pentref yn Swydd Henffordd, gweler Clydog (Swydd Henffordd)*.
Yn ôl traddodiad, brenin neu arglwydd Ewias yn ne-ddwyrain Cymru a gofir fel sant oedd **Clydog**. Yn ôl yr achau, roedd yn fab i Glydwyn neu Gledwyn, un o feibion niferus Brychan Brycheiniog. Dethlir ei ddydd gŵyl ar ddau achlysur: 19 Awst ac yn draddodiadol ar 3 Tachwedd.

Mae un o siarteri Llyfr Llandaf y gellir ei ddyddio o'r 8g, yn enwi un Clydog, "brenin yn Ewias", ac yn dweud iddo gael ei lofruddio tra'n hela. Roedd merch fonheddig wedi syrthio mewn cariad â Chlydog a chafodd ei ladd gan ei chariad arall, gwrthodedig, wrth iddo hela. Cludwyd ei gorff ar gert i lan Afon Mynwy ond gwrthododd yr ychen fynd dros y rhyd a thorodd echel y cert. Claddwyd Clydog yno. Codwyd creirfa iddo ar y safle ym Merthyr Clydog (pentref Clodock yn Swydd Henffordd heddiw); roedd Ewias yn cynnwys rhan sylweddol o'r sir Seisnig bresennol). Tyfodd Merthyr Clydog i fod yn brif ganolfan eglwysig Ewias yn yr Oesoedd Canol.

Ceir eglwysi eraill sy'n gysegredig iddo yn Llanfeuno (Llanveynoe, Swydd Henffordd), Longtown, Swydd Henffordd a Cresswell.

Ffynhonnell
-----------

* T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyn Dŵr, 2000)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Mae **crawniad peritonsilaidd** yn grawniad sy'n datblygu rhwng y tonsilau a wal y gwddf (mae *peri* yn rhagddodiad Groeg sy'n golygu *o amgylch*).

Enwau Cymraeg eraill
--------------------

Mae nifer o enwau Cymraeg traddodiadol ar y cyflwr gan gynnwys

* Yr ysbinagl
* Y sbineg
* Y fynyglog
* Y cwinsi
* Y cwins
* Yr hychgrug
* Y dwymyn doben

Mae nifer o'r enwau hyn yn cael eu defnyddio ar gyfer clwy'r pennau (y mymps) hefyd. Mae gan y ddau afiechyd symptomau tebyg weithiau (poen a chwyddo yn y gwddf) ond nid ydynt yn perthyn.

Symptomau
---------

Mae'r symptomau'n cynnwys twymyn, poen yn y gwddf, trafferth i agor y geg, a newid i'r llais. Fel arfer mae poen yn waeth ar un ochr. Gall cymhlethdodau gynnwys rhwystro'r llwybr anadlu a niwmonitis sugniad (pan fydd y pws yn cael ei sugno i'r ysgyfaint gan achosi haint yno).

Mae crawniad peritonsilaidd yn cael ei achosi gan amlaf trwy haint o nifer o fathau o facteria. Yn aml mae'n dilyn pharyngitis streptococol. Nid ydyw, fel arfer yn digwydd yn y rhai hynny sydd wedi cael tynnu eu tonsilau.

Triniaeth
---------

Y driniaeth yw cael gwared â'r pws trwy ddefnyddio gwrthfiotigau, yfed digonedd o hylif a meddyginiaeth ar gyfer y poen. Gall steroidau hefyd bod yn ddefnyddiol. Yn gyffredinol nid oes angen mynediad i'r ysbyty. Mae oedolion ifanc yn fwy tebygol o gael eu heffeithio fel arfer.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y term Cymraeg o: Geiriadur Deintyddiaeth Gol. J. Elwyn Hughes, Y Gymdeithas Ddeintyddol, 2005 adalwyd 18 Ionawr 2018
2. ↑  NHS Wales Encyclopedia - Quinsy Archifwyd 2018-01-29 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 18 Ionawr 2018
3. ↑  Geiriadur y Brifysgol term ymchwil *ysbinagl*adalwyd 18 Ionawr 2018
4. ↑  US National Library of Medicine *peritonsillar abscess* adalwyd 18 Ionawr 2018

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug crwn Mynydd Uchaf**, yng nghymuned Llanishmel, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN391099. Mae'n mesur 20 metr wrth 1.3m.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM190. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug crwn Mynydd Uchaf ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Crug crwn enfawr a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug y Bryncws** (Saesneg: *Foxhill Round Barrow*), yng nghymuned Llandudoch, Sir Benfro; cyfeiriad grid SN151453. Mae'n mesur 50 metr mewn diamedr ac yn 3.4 metr o ran uchder, sy'n ei gwneud yn un o'r crugiau mwyaf yng Nghymru. Oherwydd ei faint, cred rhai archaeolegwyr mai bryncyn naturiol ydyw, er nad oes cloddfa wedi bod yma.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: PE326.

Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb. Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-10.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Martin Johnson yw ***Congorilla*** a gyhoeddwyd yn 1932. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. 

 Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1932. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Tarzan The Ape Man* ffilm Americanaidd gan W.S. Van Dyke.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Martin Johnson ar 9 Hydref 1884. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 21 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Martin Johnson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Cannibals of The South Seas |  | Unol Daleithiau America |  | 1918-01-01 |
| Congorilla |  | Unol Daleithiau America |  | 1932-01-01 |
| *Jungle Adventures* |  | Unol Daleithiau America |  | 1921-01-01 |
| Simba: King of The Beasts |  | Unol Daleithiau America | No/unknown value | 1928-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Cae Gwynach**, Perllan yr Arglwydd, Rhuthun, Sir Ddinbych; cyfeiriad grid SJ125580.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE105. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Gellir ei weld o gefn tŷ bwyta "Yr Hen Sinema" yn Stryd y Ffynnon. Mae RCAHMW yn ei gysylltu gyda'r castell gerllaw gan fynnu mai mwnt canoloesol ydyw; saif ym mherllan y castell, ger y pwll pysgod. Mae Cadw ar y llaw arall yn dweud mai crug crwn cynhanesyddol ydyw. Mae'n 20 metr mewn diamedr ac yn 1.2m o uchder.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  [*dolen marw*]
3. ↑  "gwybodaeth Cadw ar wefan Coflein". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2010-11-07.
4. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-07.

Dolen allanol
-------------

* Crug Cae Gwynach ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]
Cymdeithas hanes byrhoedlog a sefydlwyd gan fyfyrwyr Prifysgol Cymru Aberystwyth yn 1988 yw **Cymdeithas Iolo Morganwg**.

Ysbrydlwyd y sefydlwyr gan agwedd radicalaidd, gweriniaethol a chenedlaethol Iolo Morganwg a'r bwriad i creu diwylliant a hanes.

Cennad y Gymdeithas oedd poblogeiddio hanes Cymru i gyd-fyrywry a'r cyhoedd. Roedd y gymdeithas yn annibynnol o'r brifysgol a'r Adran Hanes.

Cyhoeddwyd 3 rhifyn o ffansîn y Gymdeithas, 'Seren Tan Gwmwl'. Enwyd y ffansîn ar ôl cylchgrawn radical enwog Jac Glan-y-gors adeg y Chwyldro Ffrengig. Gwerthwyd y ffansîn drwy'r post, mewn gigs cerddorol ac mewn rhai siopau Cymraeg. Cedwir copiau o'r ffansîn yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Bu'r Gymdeithas hefyd yn trefnu darlithoedd agored gan haneswyr megis Dr John Davies ar gyfer aelodau'r cyhoedd a chyd-fyfyrwyr.

Sefydlwyr y Gymdeithas
----------------------

Sefyldiwyd y Gymdeithas gan dri myfyriwr hanes yn y brifysgol; Siôn Jobbins, Owen Llewelyn ac Ioan Wyn Evans.

Roedd tâl aelodaeth i'r cyhoedd a casglwyd aelodaeth yn Ffair y Glas, aelodau UMCA, Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth.
Roedd **Einion ap Gwalchmai** (fl. 1203 - 1223) yn fardd llys Cymraeg a drigai ym Môn. Mae'n perthyn i ddosbarth o feirdd llys Cymraeg a adnabyddir fel Beirdd y Tywysogion. Daeth yn gymeriad llên gwerin.

Llinach
-------

Roedd Einion yn perthyn i deulu barddol nodedig, yn y drydedd genhedlaeth o linach o feirdd sy'n dechrau gyda'i daid Meilyr Brydydd, bardd llys Gruffudd ap Cynan. Ei dad oedd Gwalchmai ap Meilyr. Ei frawd oedd Meilyr ap Gwalchmai ac mae'n bosibl fod y bardd Elidir Sais naill ai'n frawd iddo neu'n ewythr iddo.

Cerddi
------

Cedwir tair awdl hir i Dduw gan Einion ynghyd â llinellau agoriadol mawl i Lywelyn Fawr. Ei gerdd fwyaf nodedig efallai yw ei farwnad ddwys i Nest ferch Hywel, o Dywyn, Meirionnydd. Mae'n agor â chwech llinell telynegol iawn i fis Mai:

Amser Mai, maith dydd, neud rhydd rhoddi,
Neud coed nad ceithiw, ceinlliw celli.
Neud llafar adar, neud gwâr gweilgi,
Neud gwaeddgreg gwaneg gwynt yn edwi,
Neud erfai ddoniau goddau gweddi,
Neud argel dawel, nid mau dewi.

Einion mewn llên gwerin
-----------------------

Cysylltir Einion â chwedl werin a elwir "Einion ap Gwalchmai a Rhiain y Glasgoed". Yn ogystal fe'i cysylltir â "Naid Abernodwydd", ger Pentraeth ar ynys Môn; dywedir iddo neidio hanner can troedfedd dros afon Nodwydd yn Abernodwydd o flaen llygaid ei gariad er mwyn ei hennill yn wraig iddo.

Llyfryddiaeth
-------------

Testunau
* J.E. Caerwyn Williams (gol.), *Gwaith Meilyr Brydydd a'i Ddisgynyddion* (Caerdydd, 1994).

Erthygl
* Bedwyr Lewis Jones (gol.), *Gwŷr Môn* (Y Bala, 1979). Erthygl gan Tomos Roberts.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  J.E. Caerwyn Williams (gol.), *Gwaith Meilyr Brydydd a'i Ddisgynyddion* (Caerdydd, 1994).
2. ↑  J.E. Caerwyn Williams (gol.), *Gwaith Meilyr Brydydd a'i Ddisgynyddion* (Caerdydd, 1994). (Orgraff ddiweddar.)
3. ↑  Bedwyr Lewis Jones (gol.), *Gwŷr Môn* (Y Bala, 1979).

  


| Beirdd y Tywysogion | Y Ddraig Goch |
| --- | --- |
| Bleddyn Fardd | Cynddelw Brydydd Mawr | Dafydd Benfras | Daniel ap Llosgwrn Mew | Einion ap Gwalchmai | Einion ap Gwgon | Einion ap Madog ap Rhahawd | Einion Wan | Elidir Sais | Goronwy Foel | Gruffudd ab yr Ynad Coch | Gruffudd ap Gwrgenau | Gwalchmai ap Meilyr | Gwernen ap Clyddno | Gwgon Brydydd | Gwilym Rhyfel | Gwynfardd Brycheiniog | Hywel ab Owain Gwynedd | Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel | Iorwerth Fychan | Llygad Gŵr | Llywarch ap Llywelyn | Llywarch Llaety | Llywarch y Nam | Llywelyn Fardd I | Llywelyn Fardd II | Madog ap Gwallter | Meilyr ap Gwalchmai | Meilyr Brydydd | Owain Cyfeiliog | Peryf ap Cedifor | Y Prydydd Bychan | Phylip Brydydd | Seisyll Bryffwrch |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Roedd **Mary Isabel Catherine Bernadette O'Brien** OBE (16 Ebrill 1939 – 2 Mawrth 1999), a oedd yn cael ei hadnabod yn broffesiynol fel **Dusty Springfield** yn gantores bop o Loegr. O'r holl gantorion benywaidd a lwyddodd yn siartiau'r Unol Daleithiau, Springfield gafodd y dylanwad fwyaf ar y farchnad Americanaidd. Rhwng 1963 a 1970, llwyddodd 18 o'i senglau i gyrraedd y Billboard Hot 100. Cafodd ei phleidleisio'n Artist Benywaidd Prydeinig Gorau gan ddarllenwyr NME ym 1964, 1965 a 1968. Hefyd cafodd ei henwi ymysg y 25 perfformwraig roc benywaidd gorau erioed gan ddarllenwyr cylchgrawn Mojo, golygyddion cylchgrawn Q (2002) a chan banel o artistiaid ar y sianel deledu VH1 (2007).

Fel ffan o gerddoriaeth soul Americanaidd, crëodd Dusty Springfield sain soul unigryw. Disgrifiwyd ei llais unigryw gan Burt Bacharach fel: "...three notes and you knew it was Dusty." Atgyfnerthwyd ei delwedd gan ei gwallt peroxide ar siap y 'beehive', ei cholur llygaid trwchus a'i ffrogiau min nos. Arweiniodd y ffaith nad oedd Springfield erioed mewn perthynas yn gyhoeddus at bobl yn cwestiynu ei rhywioldeb trwy gydol ei bywyd.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 40177206
* LCCN: n91046199
* ISNI: 0000 0000 7729 1986
* GND: 11892284X
* SUDOC: 080715850
* BNF: cb13899985p (data)
* BIBSYS: 2110444
* NLA: 35202301
* NKC: ola2002159356
* BNE: XX1550531
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Sutton Green**, yng nghymuned Isycoed, Sir Wrecsam; cyfeiriad grid SJ406485. Mae'n mesur 19 metr wrth 1.5m.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE291. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Sutton Green ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
*Gweler hefyd: rhestr o grugiau crynion yng Nghymru*
Crug ar gopa Moel Gyw (Bryniau Clwyd.
Pentwr o bridd wedi'i osod gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremoniau neu i gladdu'r meirw ydy **crug crwn** (enw gwrywaidd; Saesneg: *round barrow*). "Bryncyn" neu "bentwr" ydy prif ystyron y gair Cymraeg 'crug', sy'n elfen bur gyffredin mewn enwau lleoedd yng Nghymru. *Cruc* ydy'r gair yn yr Hen Gernyweg a'r Hen Lydaweg a *cruach* yn yr Hen Wyddeleg. Mae'r gair i'w gael o fewn rhai ffurfiau Lladin ar hen enwau lleoedd Brythoneg megis *Pennocrucium*, sef Penkridge heddiw ac fe'i benthycir yn y Saesneg fel "*crick*" fel yn y gair "*Crick*-howell". Y lluosog ydy: **crugiau crwn** neu **crugiau crynion**.

Mae'r garnedd gron yn wahanol i grug crwn. Cerrig yn unig yw carnedd - treuliwyd y pridd gan amser.

Pan fo siambr neu gell o fewn y crug i ddal y corff yna gelwir y crug yn siambr gladdu. Pan fo'r glaw a'r gwynt wedi'i herydu yna caiff ei disgrifio fel carnedd. Yng Nghainc Gyntaf y Mabinogi (testun *Llyfr Gwyn Rhydderch*, 14g) ceir hanes Pwyll yn gweld Rhiannon: "Ac yna... yn eistedd ar ben crug, y wreic teccaf or a welsei eiroet."

Fe gychwynwyd eu codi tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 CC). Codwyd y rhan fwyaf, fodd bynnag yn y cyfnod 2400-1500 CC.

Y crugiau crynion mwyaf
-----------------------

### O ran diamedr

* Crug y Bryncws, Llandudoch, Sir Benfro: 50 metr wrth 3.4 metr
* Maes Mochnant Isaf, Powys: 40 metr mewn diamedr.
* Crug Hafod y Bwlch, Wrecsam: 40 metr mewn diamedr a 2.8m o uchder.
* Crug Cefn Coch, Llanfair Dyffryn Clwyd: diamedr o 40m a dwy ffos yn ei amgylchynnu.
* Crugiau Castellmartin, Sir Benfro: 38 metr wrth 2.1m.

### O ran uchder

* Crugiau Tremeirchion, Sir Ddinbych: mae un o'r ddau grug sydd ar Foel Efa yn 13 metr o uchder.
* Crug Maes Maelor, Llandegla, Sir Ddinbych: 4.5m o uchder
* Crug Llanharan, Rhondda Cynon Taf: 3.4m o uchder.
* Casgan Ditw, Bwlchgwyn, Sir Ddinbych: 3.0m o uchder.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o olion claddu:

* Beddrod Hafren-Cotswold
* Siambr Gladdu Hir
* Beddrod siambr
* Carnedd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   crug. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 19 Ionawr 2021.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-10-27.
3. ↑  "Gwefan Coflein". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-09-16. Cyrchwyd 2010-11-07.
4. ↑  "Gwefan Coflein". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2010-11-06.

Dolennau allanol
----------------

* Crug crwn Fan Foel Archifwyd 2007-07-15 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cyngor Archaeoleg Brydeinig (Cymru)
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Pant y Maen**, yng nghymuned Bryneglwys, Sir Ddinbych; cyfeiriad grid SJ158477. Mae'n mesur 16 wrth 1.5 metr gyda charreg ar ei gopa sy'n mesur dros 5 troedfedd.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE034. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Pant y Maen ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-06.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Pen y Cae Mawr**, yng nghymuned Drenewydd Gelli-farch, Sir Fynwy; cyfeiriad grid ST416945. Mae'n mesur 23.5 wrth 2.5m. Mae ceir a choed wedi andwyo (ac yn parhau i andwyo) y crug crwn yma.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: MM167. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Pen y Cae Mawr ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2014-01-06 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-10.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Hafod y Bwlch**, yng nghymuned Esclus, Sir Wrecsam; cyfeiriad grid SJ308476. Mae'n glamp o fwnt ac yn mesur 40 metr mewn diamedr a'i uchder yn 2.8m.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE047. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Hafod y Bwlch ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Garreg Wen**, yng nghymuned Tre-lech, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN291320.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM318. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb. Mae'n mesur 20 metr wrth un fetr.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Garreg Wen ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Crug crwn **Crug Ieuan**, a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ac a leolir yng nghymuned Cynwyl Elfed, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN312312. Yr enw ar wefan Coflein ydy "*Crugievan*". Anrheithiwyd y safle gan ffyrdd modern.

Cefndir
-------

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM092. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-10.

Dolen allanol
-------------

* Crug Ieuan ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]
Roedd **Cymdeithas i Famau a Merched Cymru** yn fudiad wladgarol i hybu mamau i basio'r Gymraeg a Christnogaeth i'w plant. Sefydlwyd y mudiad yn 1920.

Ymddengys i'r Gymdeithas fod yn lled-weithgar yn ystod yr 1920au. Ymysg aelodau y mudiad credir i Ellen Evans, Pennaeth Coleg Hyfforddi Morgannwg - coleg hyfforddi athrawesau yn y Barri, a dynes ddylanwadol iawn yn y cyfnod - fod yn aelod.

Cyd-destun
----------

Roedd Cymdeithas i Famau a Merched Cymru yn rhan o fwrlwm mewn athroniaeth a gweithgaredd gwladgarol os nad cenedlaetholdeb Gymreig yn fuan wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf gyda nifer o'r prif symbylwyr yn plethu ar draws sawl mudiad. Ymysg y mudiadau eraill o'r cyfnod oedd:

Cylch Dewi
Cylch Cadwgan
Urdd Gobaith Cymru - sefydlwyd 1922
Plaid Cymru - sefydlwyd 1925

Dolenni allanol
---------------

* Eu Hiaith a Gadwant?

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Williams, Sian Rhiannon. "Rediscovering Ellen Evans" (PDF). *Gwefan Y Cymmrodorion yn dyfynnu erthygl gan SRhW yn 'Y Ferch a’r Gymraeg yng Nghymoedd Diwydiannol De Cymru, 1914–45' yn llyfr Gwasg Prifysgol Cymru, Eu Hiaith a Gadwant?*. t. 112. Cyrchwyd 2022-02-16.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Pen-dre**, yng nghymuned Treletert, Sir Benfro; cyfeiriad grid SM947297. Un o dri neu bedwar crug o fewn tafliad carreg i'w gilydd. Mae hwn yn mesur 33 wrth 1.5 metr. Ceir ffos o gerrig gyda diamedr o 12m yn ei amgylchynnu.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: PE062. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Pen-dre ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-10.
Crug crwn bychan a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Pen y Brongyll**, yng nghymuned Glyntraian, Pontfadog, Sir Wrecsam; cyfeiriad grid SJ221383. Mae'n mesur tuag 8 metr mewn diamedr ac yn un fetr a hanner mewn uchder.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: DE226. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Pen y Brongyll ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Pentrehobin** (weithiau**Crug Pentrehobyn**), yng nghymuned Coed-llai, Sir y Fflint; cyfeiriad grid SJ247625. Mae'n mesur (ar ei eitha) 33 metr wrth 1.7m.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: FL051. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Pentrehobin ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Hunangofiant y chwaraewr rygbi John Davies ganddo ef ei hun a Wyn Gruffydd yw ***Dala'r Slac yn Dynn*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Hunangofiant y chwaraewr rygbi chwedlonol John Davies, wedi ei gydysgrifennu gan Wyn Gruffydd, y sylwebydd rygbi. Bu John yn un o gewri rheng flaen Castell-nedd a Llanelli am flynyddoedd lawer; enillodd 34 cap i Gymru, ac mae'n cael ei gydnabod fel un o chwaraewyr caletaf a mwyaf cyson y gêm dros yr ugain mlynedd diwethaf.

Prop a ffermwr o Foncath, Sir Benfro yw John Davies. Mae nerth y prop wedi galluogi iddo gyfuno ei ysfa i chwarae rygbi gyda'i waith bob dydd ar ei fferm yng Nghilrhue yng nghysgod mynyddoedd y Preselau, a hynny bron yn ddi-dor am 27 mlynedd. O'i ddyddiau yn Ysgol y Preseli, dringodd John Davies i rengoedd uchel y byd rygbi, gan chwarae i Glwb Rygbi Crymych a thimau ieuenctid Sir Benfro a Chymru, cyn ymuno â Chastell-nedd. Aeth ymlaen i ennill 34 cap dros Gymru yn y 1990au fel prop pen tyn, ar adeg pan fu newidiadau dramatig o fewn y gamp.

Pan drodd y gêm yn broffesiynol cafodd gynigion gan glybiau ar draws Ewrop, a dewisodd Richmond yn y pen draw, gan orfod gwneud penderfyniadau anodd iawn yn sgil hynny. Dychwelodd i Gymru ac at y Scarlets wedyn, a oedd yn dân ar groen ambell un a arferai ei gefnogi yng nghrys du Castell-nedd. Wedi gyrfa ar y lefel uchaf, ac ar ôl pedair blynedd ar bymtheg i ffwrdd, fe ddychwelodd John i Glwb Rygbi Crymych. Dyrchafwyd y clwb i Adran 3 y Gorllewin yn 2008 gyda John yn ôl yn y rheng flaen, ac fei gwnaed yn gapten y clwb yn nhymor 2012/13. Ac yntau'n dathlu 27 mlynedd o chwarae, sicrhaodd ddyrchafiad y clwb i Adran 1 ar gyfer tymor 2013/14.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; 
adalwyd 1 Awst 2017.
Mae **Croes y Forwyn** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn tua kilometr i'r gogledd-ddwyrain o Lanwddyn, Powys; cyfeiriad grid SJ029210. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 429 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 499.2 metr (1638 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Beddfaen a godwyd i gofio am ŵr o'r enw Similini Tovisaci yw **Croes Rhyd-y-beddau**, sy'n sefyll ger Clocaenog, ger Rhuthun, Sir Ddinbych. Mae'n bosibl ei bod yn garreg fedd Rhufeiniwr. Rhyd-y-beddau ydy enw'r ardal yma ger Clocaenog, Rhuthun. Ceir hefyd yr enw Carreg Clocaenog amdani.

Copi o'r garreg yn Amgueddfa Cymru
Mae’r garreg yn adnabyddus am fod yn un o’r enghreifftiau prin o gerrig gyda’r iaith Ogham arni yng Nghymru sydd heb gael ei chludo i Amgueddfa Cymru neu rywle arall.

Er bod cryn dadlau ynglŷn â’r hyn mae’r Ogham yn ei ddweud, mae’r ysgrifen Ladin dal yn weddol hawdd ei darllen.
Does neb yn gwybod pwy oedd y *Similini* hwn ond dadleua Jackson mai naill ai ffurf enedigol enw Brydeineg neu Bicteg ydyw; "the linguistic origins of the name uncertain. It could be [....] British, from \*Similinos."
Ymddengys hefyd y gair ‘TOVISACI.’ Yn ôl gwefan Coleg Prifysgol Llundain, hen fersiwn o’r gair ‘tywysog’ neu ‘taoiseach’ yn y Wyddeleg:
"The word Tovisaci was first recognised as giving 'tywysog' or 'prince' in a letter by Lhuyd in 1693, publishhed as `The second word is the genitive of CC. \*touissacos, "prince"; as it existed both in British and Irish (OI. toisech, W. tywysog)'."

Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth am y garreg hon ar wefan Coleg Prifysgol Llundain: 
Hefyd, mae gwybodaeth ar wefan Megalithic Portal:
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Hywel (Llanboidy)**, yng nghymuned Llanboidy, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN214265. Mae'n mesur 15 wrth 1.2 metr.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM132. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-12.

Dolen allanol
-------------

* Crug Hywel ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Crwn Moelfre**, yng nghymuned Cenarth, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN326361. Mae'n mesur 22 wrth 1.8 metr. Ceir dau rug arall ar gopa'r mynydd hwn.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM107. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Crwn Moelfre ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-10.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Dewi Uchaf**, yng nghymuned Pencarreg, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN591437.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM315. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb. Mae lladron wedi difetha'r crug dros y blynyddoedd. Mae'n mesur, heddiw, 20 metr.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Dewi Uchaf ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Cafodd y Cyfrifiad ei gynnal yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon ar ddydd Sul 21 Mawrth 2021. Yn yr Alban mae'r cyfrifiad wedi cael ei gohirio i 2022 oherwydd Pandemig COVID-19. Hwn oedd yr 21ain cyfrifiad yn y Deyrnas Unedig. Trefnwyd y Cyfrifiad gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol yng Nghymru a Lloegr, gan Gofnodion Gwladol yr Alban yn yr Alban a gan Asiantaeth Ystadegau ac Ymchwil Gogledd Iwerddon yng Ngogledd Iwerddon. Roedd yr awdurdodau eisiau i fwyafrif o bobl gwblhau'r cyfrifiad ar-lein.

Neges gan Mark Drakeford, Llywodraeth Cymru am Gyfrifiad 2021.
Oherwydd argyfwng COVID-19, roedd newidiadau mawr i'r ffordd roedd y cyfrifiad yn cael ei gynnal.

Dyma'r tro cyntaf roedd y cyfrifiad yn cael ei gynnal ar ôl cyflwyno strategaeth "Cymraeg 2050: Miliwn o siaradwyr" gan Lywodraeth Cymru yn 2017. Mae pobl yn awyddus iawn i weld faint o bobl sydd yn medru'r iaith.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ynglŷn â'r cyfrifiad". *Cyfrifiad 2021*. Cyrchwyd 2021-02-13.
2. ↑  George Thorpe; Neil Shaw (16 Chwefror 2021). "Huge changes to way the Census will work in 2021". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 24 Chwefror 2021.
3. ↑  "Cymraeg 2050: strategaeth y Gymraeg". *LLYW.CYMRU*. Cyrchwyd 2021-03-01.
Cynhaliwyd **cyfrifiad y Deyrnas Unedig 1901** ar 31 Mawrth 1901 yn Lloegr a Chymru. Mae'n cynnwys cofnodion o 32 miliwn o bobl a 6 miliwn aelwyd, cyhoeddwyd y cyfrifiad hwn ar-lein yn 2003 ar wefan a gaiff ei redeg gan The National Archive; mae'n rhaid i ddefnyddwyr dalu er mwyn cyrchu'r wybodaeth. Mae'n cynnwys Lloegr a Chymru gyfan heblaw rhannau o Deal yng Nghaint. Mae ychydig o'r cofnodion wedi cael eu niweidio ond mae'r wybodaeth yn gyflawn mwy neu lai.

Mae'r wybodaeth a gasglwyd gan y cyfrifiad yma bron yr union yr un wybodaeth a gasglwyd yn y cyfrifiadau rhwng 1851 ac 1891 ond gyda mwy o fanylder yn gyffredinol:
Cyfeiriad (ffordd, stryd, tref neu bentref, rhif neu enw'r tŷ), os oedd unrhyw un yn byw yn y tŷ ai peidio, enw a chyfenw pob person, perthynas â'r pen teulu, sefyllfa briodasol, oedran, galwedigaeth. Hefyd, os oeddent yn gyflogedig ai peidio, lle'u ganwyd, os oeddent yn ddall, byddar neu'n fud, os oeddent yn ynfytyn, gwirionyn neu'n wallgofddyn. Iaith a siaradwyd, heb gynnwys plant dan 3 (yng Nghymru yn unig). Cafodd criw llongau a trigolion sefydliadau eu cynnwys yn ogystal.

Cyfeiriadau
-----------

* 1901 Census Online
* GenesReunited

1. ↑  1901 Census Online FAQ, including omission of Deal, Kent

Gweler hefyd
------------

Cyfrifiadau yn y Deyrnas Unedig
**dOCUMENTA (13)** yw'r trydydd rhifyn ar ddeg o'r Documenta, un o brif arddangosfeydd pwysig byd celf gyfoes. Cynhaliwyd rhwng 9 Mehefin hyd 16 Medi 2012 yn Kassel. Thema'r arddangosfa oedd Dymchwel ac Adfer.

Tîm dOCUMENTA (13)
------------------

Y cyfarwyddwr artistig yw'r curadur Carolyn Christov-Bakargiev a oedd yn brif guradur y Rivoli - Museo di Arte Contemporanea yn Torino ac, yn 2008, hefyd yn bennaeth Biennale Sydney.

Cyfranogwyr
-----------

* Etel Adnan
* Ida Applebroog
* Doug Ashford
* Julie Ault
* Massimo Bartolini
* Mariana Castillo Deball
* Jimmie Durham
* Matias Faldbakken
* Garcia Torres Mario
* Fernando García-Dory
* Mariam Ghani
* Horst Hoheisel
* Pierre Huyghe
* Emily Jacir
* William Kentridge
* Erkki Kurenniemi
* David Link
* Nalini Malani
* Giuseppe Penone
* Ana Prvacki
* Paul Ryan
* Jalal Toufic
* Ian Wallace
* Lawrence Weiner
* Arjun Appadurai
* Franco Berardi Bifo
* Bruno Bosteels

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Documenta 13***
Conffit
Melysyn sy'n cynnwys cneuen neu hedyn a orchuddir gan nifer o haenau o siwgr yw **conffit**, **conffet**, **cwmffet**, neu **cwnffet**. Yn yr 17g darganfyddodd gwneuthurwyr melysion sut i newid ansawdd conffits drwy newid cyfran y siwgr yn y surop a ddefnyddir. Yng Ngwledydd Prydain arferid gwneud conffits caru, neu losin caru, o hadau carwe i bereiddio'r anadl. Yn ogystal â'i fwyta fel melysion ar ben eu hunain, cafodd conffits hefyd eu defnyddio mewn melysfwydydd a phwdinau eraill megis gwneud teisen garwe gyda chonffits carwe.

Maent yn debyg i'r melysyn Ffrengig *dragée*. Heddiw tueddir i alw melysion tebyg gan eu henwau unigol, megis siwgr-almonau, melysion mân, a losin rhesog, yn hytrach na'r hen air conffit.

Mae etymolet y gair conffit (neu confit) yr un gwraidd â conffeti a deflir mewn priodasau a dathliadau eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  *Geiriadur yr Academi*, [comfit].
2. ↑   conffit. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 27 Tachwedd 2014.
3. 1 2   cwnffet. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 27 Tachwedd 2014.
4. 1 2  Davidson, Alan. *The Oxford Companion to Food* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2006), t. 207.
Awdures o'r Almaen yw **Daniela Dahn** (ganwyd 9 Hydref 1949) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel gwleidydd a newyddiadurwr. Bu'n aelod ac yn un o sefydlwyr y blaid 'Democratiaeth yn Deffro' (Almaeneg: *Demokratischer Aufbruch*).

Fe'i ganed ym Merlin ar 9 Hydref 1949.

Ers ailuno'r Almaen ym 1990, mae Dahn wedi bod yn feirniad di-flewyn-ar-dafod o'r broses ailuno. Mae ei steil hynod bersonol o ysgrifennu, a'i barn wleidyddol gref, wedi ysgogi sawl dadl yn yr Almaen, ond mae Dahn, a oedd yn ystyried ei hun yn ddinesydd o Ddwyrain yr Almaen (neu'r "GDR") cyn 1989, yn dadlau dros newyddiaduraeth feirniadol sy'n parhau â'r traddodiad democrataidd o herio'r llywodraeth a pholisïau aduno'r Almaen.

Magwraeth
---------

Mae Dahn yn ferch i'r newyddiadurwr Karl-Heinz Gerstner a'r newyddiadurwr ffasiwn Sibylle Gerstner, sylfaenydd cylchgrawn ffasiwn Dwyrain yr Almaen *"Sibyl"*, a chwaer hŷn Sonja Gerstner, a oedd yn enwog am ei salwch meddwl ei hun a'r driniaeth a gafodd. Magwyd Dahn yn Kleinmachnow, Brandenburg yn Nwyrain yr Almaen.

Astudiodd Daniela Dahn newyddiaduraeth yn Leipzig ac yna bu'n gweithio fel newyddiadurwr teledu, yn golygu teledu GDR, cyn troi at ysgrifennu ar ei liwt ei hun ym 1981. Yn 1989 daeth Dahn yn un o sylfaenwyr y grŵp gwrthbleidiol GDR 'Democratiaeth yn Deffro' (*Demokratischer Aufbruch*), ond torrodd yn rhydd o'r grŵp yn ddiweddarach.

Mae Dahn yn gwasanaethu ar Fwrdd Gweithredol cymdeithas yr awduron PEN ac mae'n darlithio'n rhyngwladol. Mae hi hefyd ar Fwrdd Cynghori'r Undeb Dyneiddwyr, ac mae wedi bod Awdur Preswyl Prifysgol Sunderland yn Lloegr. Yn ogystal, mae Dahn yn gyd-olygydd y papur newydd wythnosol *der Fritag*. Roedd ei gŵr Jochen Laabs rhwng 1999 a 2001 yn Is-Lywydd Canolfan PEN yn yr Almaen.

Ynghyd â Christa Wolf, y mae hi wedi cydweithio â hi yn y gorffennol, ystyriwyd bod Dahn yn ddewis posibl gan *Die Linke* fel ymgeisydd ar gyfer Arlywyddiaeth yr Almaen yn etholiad arlywyddol 2009, ond dewiswyd Peter Sodann.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Kurt-Tucholsky (1999), Gwobr Ludwig-Börne (2004), Louise-Schroeder-Medaille (2002) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhyw: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 26 Ebrill 2014
2. ↑  Dyddiad geni: "Daniela Dahn". *Discogs*. Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
3. ↑  Rado Pribić, The trouble with German unification: essays on Daniela Dahn, NoRa-Novitäten & Raritäten, 2008,
4. ↑  Anrhydeddau:. . dyddiad cyrchiad: 26 Rhagfyr 2021.
5. ↑  "Daniela Dahn "The Fall of the Wall and the End of the GDR – Twenty Years After". Cyrchwyd 23 Chwefror 2010. [*dolen marw*]
6. ↑  "Die Linke will Christa Wolf als Bundespräsidentin". (German)
7. ↑  .
8. ↑ . dyddiad cyrchiad: 26 Rhagfyr 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 54207021
* LCCN: n90682755
* ISNI: 0000 0001 2133 5270
* GND: 115387641
* SUDOC: 031539920
* BNF: cb12273562w (data)
* BIBSYS: 90115874
* NLA: 35124709
* NKC: jx20051010005
* CiNii: DA06171902

 |