recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pont grog yw **Pont Hafren** sy'n rhychwantu Afon Hafren rhwng De Swydd Gaerloyw yn Lloegr a Sir Fynwy yn Ne Cymru. Mae hi'n cludo'r draffordd M48. Y bont oedd y groesfan wreiddiol rhwng Cymru a Lloegr a oedd yn cludo'r draffordd M4, cyn agor Ail Groesfan Hafren. Cymerwyd pum mlynedd i'w chodi gan gostio £8 miliwn. Agorwyd y bont ar 8 Medi 1966 gan y Frenhines Elisabeth II a gyfeiriodd ati fel dechrau cyfnod economaidd newydd i dde Cymru. Rhoddwyd statws rhestredig Gradd I i'r bont ym 1998.

I ddathlu agoriad y bont, ysgrifennodd y bardd Eingl-Gymreig Harri Webb bennill ddychanol:

*Two lands at last connected*
*Across the waters wide,*
*And all the tolls collected*
*On the English side.*

Lleoliad
--------

Serch i'r Bont Hafren gael ei defnyddio i groesi rhwng Cymru a Lloegr, mae'r bont ei hun wedi'i lleoli'n gyfan gwbl y tu mewn i ffiniau Lloegr gyda'r pen *Cymreig* wedi'i leoli uwchben Penrhyn Beachley, sydd y tu fewn i ffiniau presennol Lloegr. Arferai Penrhyn Beachley, fodd bynnag, fod y tu mewn i ffiniau Cymru yn ôl lleoliad Clawdd Offa.

Adeiladau cydrannol
-------------------

Mae afon Hafren yn cynnwys nifer o bontydd gwahanol, sef Pont Gwy, Traphont Beachley, Pont Hafren a Thraphont Aust.

#### Pont Gwy

Pont 408 m (1,340 tr) o hyd sydd wedi'i hangori â cheblau yw Pont Gwy. Mae hi'n rhychwantu afon Gwy sydd heddiw'n nodi'r union ffin rhwng Lloegr a Chymru—2.7 km i'r de o Gas-gwent.

#### Traphont Beachley

Adeiledd hytrawst deuflwch gyda wyneb concrit yw Traphont Beachley sydd wedi'i gynnal gan drestlau haearn wrth iddi grosi'r penrhyn. Saif gwersyll y fyddin ar y penrhyn.

#### Pont Hafren

Lleolir Pont Hafren yn agos i leoliad yr hen Fferi Aust. Pont grog 1,597 m (5,240 tr) o hyd yw hi, sydd â dec wedi'i gynnal gan ddau brif gebl sy'n hongian rhwng dau dŵr haearn. Hyd y bwlch rhwng y ddau dŵr yw 988 m (3,240 tr). Mae'r tyrau'n wag ac yn codi 136 m (445 tr) uwchben lefel y môr.

#### Traphont Aust

Adeiledd hytrawst deuflwch gyda dec concrit yw Traphont Aust ac y mae'n cario'r ffordd i angorfa gyntaf Pont Hafren.

Pont Hafren

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Lords Hansard Text. *UK Parliament Publications & Records* (17 Chwefror 1999). Adalwyd ar 6 Mehefin 2014.
Mae **podoffylotocsin** (PPT), sydd hefyd yn cael ei alw’n podoffilocs, yn eli meddygol a ddefnyddir i drin dafadennau cenhedlol a molluscum contagiosum. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₂H₂₂O₈. Mae podoffylotocsin yn gynhwysyn actif yn Condylox.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- dafaden sylfaenol

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Podoffylotocsin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Podophyllotoxin 7
 - Podophyllinic acid lactone
 - Podofilox
 - Condylox
 - 9-HYDROXY-5-(3,4,5-trimethoxyphenyl)-5,8,8a,9-tetrahydrofuro[3',4':6,7]naphtho[2,3-D][1,3]dioxol-6(5ah)-one
 - 9-HYDROXY-5-(3,4,5-trimethoxyphenyl)-5,8,8a,9-tetrahydrofuro[3',4'
 - 6,7]naphtho[2,3-D][1,3]dioxol-6(5ah)-one
 - (-)-Podophyllotoxin
 - Podophyllotoxin
 - PPT

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Podoffylotocsin". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Newyddiadurwr chwaraeon a chyflwynydd Cymreig yw **Rhodri Ogwen Williams** (ganwyd 10 Mai 1968), sydd fwyaf adnabyddus am ei waith ar sianel chwaraeon Sky.

Ganwyd Williams yn y Barri, Bro Morgannwg yn fab i'r cyflwynydd Jenny Ogwen.

Ef oedd prif angor sianel Sky Sports News ac un o'r prif gyflwynwyr rygbi yn sylwebu ar Gwpan Heineken a gemau rygbi'r Hemisffer Deheuol gan gynnwys y Tri Nations, yr NPC yn Seland Newydd a'r Cwpan Currie yn Ne Affrice. Cyflwynodd *Animal Hospital* gyda Rolf Harris ac ef oedd cyflwynydd cyntaf L!VE TV (sianel cebl 24 awr cyntaf Prydain). Mae hefyd wedi cyflwyno nifer o raglenni Cymreig ar S4C.

Cafodd delwedd cyhoeddus glân y cyhoeddwr ei faeddu yn 2005 a diddymwyd ei gytundeb gyda Sky Sports wedi i papur Sul honi fod ganddynt fideo o ef a cyn-gyflwynydd Blue Peter, John Leslie chwarae ogwmpas gyda dynes noeth.

Bu'n gyflwynydd ar raglen chwaraeon cenedlaethol talkSPORT, ar raglen *Kick-off* a *The Sunday Session*, a hefyd yn brif angor chwaraeon ar gyfer Setanta Sports. Mae *The Sunday Session* wedi dod i ben erbyn hyn a caiff *Kick-Off* ei gyflwyno gan Danny Kelly a Stan Collymore. Bu hefyd yn westeiwr sawl rhaglen ar Setanta Sports News. Cyflwynodd Gwpan Rygbi'r Byd ar gyfer talkSPORT a HTV yn 2007.

Mae hefyd yn ymwneud â tri busnes yng Nghaerdydd, gan gynnwys cyd-berchen ar glwb aelodau The Cameo Clun ym Mhontcanna, Caerdydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Leah Oatway (23 Ebrill 2006). Welsh Baftas mark Rhodri's return. Wales on Sunday.
2. ↑   Club Class. City Life (2008).

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Rhodri Williams
* Proffil talkSPORT Rhodri Archifwyd 2007-08-21 yn y Peiriant Wayback.
* Blog Rhodri Williams
Mae'r **Pibydd torchog** (*Philomachus pugnax*) yn aelod canolig o ran maint o deulu'r rhydyddion.

Mae'r Pibydd torchog yn nythu mewn corsydd a gwlypdiroedd eraill yng ngogledd Ewrop a Rwsia. Mae'n aderyn mudol, yn gaeafu yn ne Ewrop, Affrica ac India. Gallant fod yn niferus iawn mewn rhai gwledydd yn y gaeaf, er enghriafft adroddwyd am haid o dros filiwn o adar yn Senegal.

Maent yn nythu ar lawr, gan ddodwy 3-4 o wyau. Cyn nythu mae'r ceiliogod yn arddangos eu hunain, gan ddangos eu torchau, ac weithiau'n neidio i'r awyr. Eu prif fwyd yw pryfed ac ymlusgiaid y maent yn eu pigo o dir gwlyb. Mae'r ceiliogod gryn dipyn yn fwy na'r ieir, 29–32 cm o hyd a 54–60 cm ar draws yr adenydd, tra mae'r ieir yn 22–26 cm o hyd a 46–49 cm ar draws yr adenydd. 

Yn y gaeaf mae'r ddau ryw yn liw llwyd, a'r ffordd orau i'w hadnabod ymysg rhydyddion eraill yw siâp anarferol yr aderyn - mae'r pen yn edrych fel petae'n rhy fach i'r corff. Yn y tymor nythu mae'r ceiliogod yn llawer mwy lliwgar, a gall y dorch fod yn ddu, yn frowngoch neu'n wyn.

Nid yw'r Pibydd torchog yn nythu yng Nghymru. Gellir gweld niferoedd bychan yn y gaeaf a'r gwanwyn, ac yn enwedig yn yr hydref.

Ceiliog yn y tymor nythu
*Calidris pugnax pugnax*
Seiclwr cystadleuol Seisnig ydy **Russell Downing** (23 Awst 1978). Mae'n arbenigo mewn rasio ffordd. Ef oedd Pencampwr Cenedlaethol Prydeinig Rasio Ffordd yn 2005. Mae'n rasio ar gyfer tîm Health Net Pro Cycling. Mae'n frawd ieuengaf Dean Downing.

Cafodd broblemau gyda'i Visa yn ystod tymor rasio 2007 ac felly nid oedd yn bosib iddo ymuno â'i dîm yn America. Yn ystod y cyfnod hwnnw cystadlodd mewn rhai rasys *Premier Calendar* Prydeinig a chafodd fuddugoliaeth yn y *Richmond GP*.

Canlyniadau
-----------

2002
1af, Pencampwriaeth Cenedlaethol Trac, 20km
1af, Buggenhout Kermese
1af, Boekhout Kermese
1af, Stage, Tour de Brandenburge
1af, Cynghrair Bwyntiau, Tour de Brandenburge
2il, Stage of circuit de Mines
2003
1af, Pencampwr Cenedlaethol Trac, Ras Bwyntiau 40km
1af, Pencampwr Cenedlaethol Madison
2004
1af, Pursuit Tîm, Cwpan y Byd
1af, Havant International
Credit Union Ras Mumhan: Enillydd y ras ac enillydd 2, 4 and 5
1af, Stage 4 - Circuit de Mines
1af, Stage - Circuit des Plages Vendeennes
2005
Pencampwr Cenedlaethol Prydeinig Rasio Ffordd
1af, Havant International
1af, Lincoln GP
1af, Stage of Giro Del Capo
1af, 3 Stages - Ruban Granitier Breton
3ydd, Overall - Ruban Granitier Breton
1af, Stage Circuit des plages vendeennes
2il Overall, Circuit des plages vendeennes
2006
1af, Triptyque Ardennais
Best British Rider, Tour of Britain
2007
1af, Richmond Grand Prix
2il, Merco Credit Union Cycling Classic
3ydd, Lincoln Grand Prix

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Roger Hammond** | **Pencampwr Cenedlaethol Rasio Ffordd**2005 | Olynydd:**Hamish Haynes** |

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Proffil ar wefan ei gyn-dîm Archifwyd 2006-08-19 yn y Peiriant Wayback.
Roedd **Rhodri ab Owain Gwynedd** (1135(?)-1195) yn dywysog ar ran o Gwynedd rhwng 1175 a 1195.

Bywgraffiad
-----------

Ar farwolaeth Owain Gwynedd yn 1170 aeth yn ymraefael rhwng ei feibion am y deyrnas. Gorchfygodd Rhodri a'r frawd Dafydd ab Owain Gwynedd, meibion Owain o'i wraig Cristin ferch Goronwy, eu hanner brawd Hywel ab Owain Gwynedd ym mrwydr Pentraeth yr un flwyddyn, gan ladd Hywel. Gyrrwyd brawd arall, Maelgwn ar ffo i Iwerddon yn 1173. Yn fuan wedyn bu cweryl rhwng y ddau frawd, a charcharwyd Rhodri gan Dafydd.

Erbyn 1175 yr oedd Rhodri wedi llwyddo i ddianc a gallodd ymosod ar ei frawd a'i yrru o'r rhan o Wynedd i'r gorllewin o Afon Conwy. Cadwodd Dafydd ei afael ar y rhan o Wynedd i'r dwyrain o Afon Conwy.

Erbyn 1188 yr oedd nai Rhodri a Dafydd, Llywelyn ap Iorwerth, er ei fod yn dal yn ieuanc, yn dechrau herio ei ddau ewythr gyda chymorth Gruffudd a Maredydd ap Cynan, meibion Cynan ab Owain Gwynedd. Collodd Rhodri Ynys Môn iddynt yn 
1190. Gwnaeth Rhodri gynghrair gyda Reginald, brenin Ynys Manaw a phriododd ferch Reginald. Yn 1193, gyda chymorth milwyr o Ynys Manaw, gallodd ail-ennill Môn am gyfnod, ond gyrrodd Gruffydd a Maredydd ef o'r ynys eto cyn diwedd y flwyddyn. Bu farw yn 1195.

Roedd gan Rhodri un mab, Tomos ap Rhodri ab Owain Gwynedd. Roedd Syr John Wynn o Wydir ymhlith ei ddisgynyddion.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **O'i flaen :**Owain Gwynedd | **Tywysog Gwynedd (rhan)** | **Olynydd :**Llywelyn Fawr |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru yw **Rhodri Glyn Thomas** (ganwyd 11 Ebrill 1953). Bu'n Aelod Cynulliad (AC) dros Etholaeth Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr ers sefydlu'r Cynulliad ym 1999 ond ni safodd fel ymgeisydd yn Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2016.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Thomas yn Wrecsam, gweinidog o Langadog oedd tadcu Rhodri Glyn Thomas. Magwyd ei dad yn Llangadog a bu'n athro yn Ysgol Ramadeg y Gwendraeth. Aeth Rhodri i Ysgol Bodhyfryd, Wrecsam, ac yna i Ysgol Morgan Llwyd, Wrecsam cyn gadael am Brifysgol Cymru, Aberystwyth ym 1975 i astudio am radd yn y Gymraeg. Wedi graddio ym 1978, astudiodd am radd BD mewn Diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Cymru, Bangor. Ym 1991 astudiodd Rhodri am radd MTh ym Mhrifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan, yn darllen Diwinyddiaeth Americanaidd.

Ym 1992 ymladdodd hen sedd seneddol Caerfyrddin yn yr Etholiad Cyffredinol dros y Blaid. Yn Etholiad Cyffredinol 1997 safodd yn etholaeth Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr. Ym 1999 ymladdodd yr un etholaeth yn etholiadau'r Cynulliad gan ennill o 6,980 o bleidleisiau a chynyrchu *gogwydd* enfawr o 21% yn erbyn y Blaid Lafur. Cadwodd y sedd yn etholiadau'r Cynulliad yn 2003 a 2007.

Ei brif ddiddordebau gwleidyddol yw Materion Gwledig; Materion Cymdeithasol; Busnes ac Economeg; Trafnidiaeth. Fe yw Gweinidog yr Wrthblaid ar Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn y Cynulliad Cenedlaethol ac yn Ddirprwy Arweinydd Grwp Plaid Cymru yn y Cynulliad ac yn aelod o'r Pwyllgor Iechyd a'r Pwyllgor Materion Ewropeaidd.

Daeth yn Weinidog Treftadaeth Llywodraeth Cymru yn 2007 ond bu rhaid iddo ymddiswyddo fel Gweinidog yn dilyn cyfres o gamgymeriadau honedig. Dywedir iddo gerdded i mewn i dafarn gerllaw adeilad y Cynulliad gyda sigâr yn ei law pan oedd ysmygu mewn adeiladau yn anghyfreithiol. Derbyniwyd ei ymddiswyddiad gan Ieuan Wyn Jones, arweinydd Plaid Cymru.

| Cynulliad Cenedlaethol Cymru |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:***sedd newydd*** | **Aelod Cynulliad dros Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr**1999 – presennol | Olynydd:***deiliad*** |
| Swyddi gwleidyddol |
|
| Rhagflaenydd:***swydd newydd*** | **Gweinidog dros Dreftadaeth**2007 – 2008 | Olynydd:**Alun Ffred Jones** |
Cyflwynydd radio a theledu Cymraeg ei iaith yw **Rhodri Owen** (ganed 21 Medi 1972).

Bywgraffiad
-----------

Cafodd Owen ei eni yn y Crwys, a'i fagu ar Benrhyn Gwyr i deulu Cymraeg eu hiaith. Mynychodd Ysgol Gyfun Gŵyr yn Nhregwyr, Abertawe cyn symud i'r chweched dosbarth yn Ysgol Gyfun Ystylafera. Roedd Owen hefyd yn aelod o Theatr Ieuenctid Cenedlaethol Cymru.

Gyrfa
-----

Dechreuodd ei yrfa yn darlledu yn y Gymraeg ar gyfer Radio Cymru. Parhaodd i weithio ar raglen frecwast fore Sadwrn, cyn iddo symud i sioe frecwast Red Dragon FM. Wedi iddo gyflwyno ar BBC Radio 5 Live, daeth Owen yn llais cyfarwydd ar BBC Radio Wales hefyd.

Dechreuodd Owen weithio ar y teledu ar S4C ym 1993 fel cyflwynydd parhad yn ystod rhaglenni i blant, cyn iddo ymddangos ar amryw o raglenni gan gynnwys y rhaglenni cylchgrawn i blant *Noc Noc* ac *Uned 5*. Ar ôl gweithio am chwe mlynedd ar y sianel Gymraeg, symudodd Owen i Lundain ac ymunodd â CBBC, yn cyflwyno'r rhaglen i blant *Short Change*. Aeth ymlaen i weithio ar raglen ymchwilio ar ran cwsmeriaid BBC Wales, *X-Ray* ac ef oedd cyflwynydd *4x4*, *Liquid Assets* ar BBC Three, a'r rhaglen deithio *Holiday* ar BBC1. Yna treuliodd dair blynedd yn gweithio ar raglen deithio ITV *Wish You Were Here...?*, *Holiday in Style* ar gyfer UK Style a *Hard Cash* ar BBC1.

Roedd Owen yn bresennol yn westai ar rhaglen *Derek Acorah's Ghost Towns* ar Living TV. Yn 2006, cyd-gyflwynodd *Britain's Dream Homes* gyda Melissa Porter ar BBC Two.

Cyhoeddwyd llyfr cyntaf Owen, *Bwyd bwyd bwyd (food food food)*, am fwyd iach wedi ei anelu at blant. Yn 2009, daeth yn gyflwynydd rhaglen S4C *Wedi 3* (a'i olynydd *Prynhawn Da*) ac yn gyfarwyddwr stiwdio *Planed Plant*.. Ers 2011 mae'n un o brif gyflwynwyr *Heno* ar S4C.

Bywyd personol
--------------

Priododd Owen y cyflwynydd teledu Lucy Cohen ym mis Mehefin 2004, yn Eglwys Saint Andras, Saint Andras ger Dinas Powys, ac mae ganddynt un mab, Gabriel. Bu farw brawd Owen, Geraint Owen yn sydyn ar 11 Gorffennaf 2009.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Rhodri and Matthew take to the mud!. Clyne Farm.
2. ↑   Bond flirts with politics. icWales.
3. ↑   X-Ray - Rhodri Owen. BBC Wales.
4. ↑   Ghost Towns. Living TV.
5. ↑   Owen and Walford to join Wedi 3. WalesOnline.co.uk (5 Ionawr 2009).
6. ↑   Paul Maunder (23 Rhagfyr 2005). TV star Rhodri in court. South Wales Echo.
7. ↑   Sudden death of ex-soap actor, 43. BBC (13-07-2009).
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rholydd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rholyddion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Coracias garrulus***; yr enw Saesneg arno yw *European roller*. Mae'n perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. garrulus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica.

Teulu
-----

Mae'r rholydd yn perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rholydd | Coracias garrulus |  |
|
| Rholydd Abysinia | Coracias abyssinicus |  |
|
| Rholydd India | Coracias benghalensis |  |
|
| Rholydd adeinbiws | Coracias temminckii |  |
|
| Rholydd asur | Eurystomus azureus |  |
|
| Rholydd bronlelog | Coracias caudatus |  |
|
| Rholydd gyddflas | Eurystomus gularis |  |
|
| Rholydd llwygynffonnog | Coracias spatulatus |  |
|
| Rholydd llydanbig Affrica | Eurystomus glaucurus |  |
|
| Rholydd llydanbig Asia | Eurystomus orientalis |  |
|
| Rholydd porffor | Coracias naevius |  |
|
| Rholydd torlas | Coracias cyanogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rholydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **Syr Richard Pryse** (tua 1561 - 7 Chwefror, 1623) yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceredigion yn Nhŷ'r Cyffredin ar sawl achlysur rhwng 1584 a 1622

Cefndir
-------

Roedd Richard Pryse yn fab hynaf ac etifedd John Pryse, Gogerddan ac Elizabeth merch. Syr Thomas Perrot, Haroldstone, Sir Benfro. Cafodd ei dderbyn yn fyfyriwr yn y Deml Fewnol ym mis Tachwedd 1583 gan gymhwyso fel bargyfreithiwr.

Gwasanaeth Cyhoeddus
--------------------

Ym 1577 penodwyd Pryse yn aelod o Gyngor y Gororau. Bu'n Ustus Heddwch ar fainc Ceredigion o 1584 hyd ei farwolaeth. Roedd yn Comisiynydd *oyer a terminer* Cymru a'r Gororau o 1602 hyd ei farwolaeth (gwas y goron oedd yn penderfynu os oedd achos yn ddilys i'w glywed o flaen llys uwch)

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceredigion ym 1584,1589, 1593, 1601, 1614 a 1621

Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Ceredigion ym 1584 a 1604 ac fel Uchel Siryf Sir Drefaldwyn ym 1590. Ar 17 Ebrill 1604 fe'i gwysiwyd i Dŷ'r Cyffredin er mwyn egluro ei ymddygiad fel siryf y sir yn etholiad Bwrdeistrefi Ceredigion y flwyddyn honno. Cynhaliodd yr etholiad yn Aberystwyth lle'r oedd ei ddylanwad yn fawr yn hytrach nag yn Aberteifi, prif dref y sir a thref lle nad oedd dylanwad Gogerddan yn cyfrif. Etholodd bwrdeiswyr Aberteifi William Bradshaw fel AS ond etholodd bwrdeiswyr Aberystwyth Richard Delabere, yr ymgeisydd roedd Price yn ei ffafrio a chyhoeddodd Pryse Delaber yn fuddugol gan fod y Siryf hefyd yn swyddog canlyniadau etholiad cyhoeddodd Pryse mae Delaber oedd yn fuddugol. Penderfynodd y Senedd bod Price wedi ymddwyn yn llwgr ac c mae Bradshaw oedd yr Aelod dilys.. Bu yn Custos Rotulorum Ceredigion rhwng 1590 a 1592 ac eto rhwng 1594 a 1623.

Bywyd Personol
--------------

Roedd Price, yn noddwr amlwg o'r diwylliant barddol traddodiadol. Canwyd nifer o gerddi ac awdlau iddo gan ffigyrau barddol amlwg megis Lewys a James Dwnn, Huw Machno, Ieuan Tew a Siôn Cain.

Priododd Pryse Gwenllïan ferch Thomas Pryse ap Morris ap Owain ap Ifan, y Blaenau Aberbechan, Sir Drefaldwyn, bu iddynt 4 mab a 6 merch

Cafodd ei urddo'n farchog ym mis Gorffennaf 1603. Bu farw Pryse yn 1623, ac fe'i claddwyd yn Eglwys Llanbadarn Fawr.

Bu farw John ei fab hynaf a'i etifedd ychydig fisoedd o'i flaen ac etifeddwyd ystâd Gorddinan gan ei ŵyr Syr Richard Pryse barwnig cyntaf Gorddinan.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur *PRYSE (TEULU), Gogerddan, sir Aberteifi* adalwyd 14 Mehefin 2016
2. ↑  W R Williams *The Parliamentary History of the Principality of Wales* adalwyd 14 Mehefin 2016
3. ↑  *PRICE, Sir Richard (1561-1623), of Plâs Gogerddan, Gogerddan, Llanbadarn Fawr, Card.* The History of Parliament adalwyd 14 Mehefin 2016

| Senedd Lloegr |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**John Pryse** | **Aelod Seneddol Ceredigion**1584 | Olynydd:**Griffith Lloyd** |
|
| Rhagflaenydd:**Griffith Lloyd** | **Aelod Seneddol Ceredigion**1589 – 1593 | Olynydd:**Thomas Pryse** |
|
| Rhagflaenydd:**Thomas Pryse** | **Aelod Seneddol Ceredigion**1601 | Olynydd:**Syr John Lewis** |
|
| Rhagflaenydd:**Syr John Lewis** | **Aelod Seneddol Ceredigion**1614 – 1622 | Olynydd:**James Lewys** |
Peiriannydd a dyfeisiwr peiriannau nyddu, gwehyddu a locomotifau oedd **Richard Roberts** (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) a anwyd yn Llanymynech, Trefaldwyn (Powys heddiw). Datblygodd ddulliau o otomeiddio peiriannau nyddu a gwehyddu a oedd ymysg y cyntaf o systemau masgynhyrchu.

Y dyddiau cynnar
----------------

Ganwyd Richard yn Llanymynech, ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr, yn fab i grudd o'r enw William Roberts a oedd hefyd yn gyfrifol am dollborth *Newbridge*. Offeiriad lleol a'i addysgodd a chafodd waith ar un o gychod Camlas Ellsmere. Aeth yn ei flaen i weithio mewn chwarel galch lle cafodd ei hyfforddi gan Robert Bough, syrfewr a oedd yn gweithio i Thomas Telford i gynllunio a dylunio.

Llwyddiannau
------------

Ei ddyfais bwysicaf, a gofrestrodd yn 1825, oedd y  *The self-acting (automatic)spinning mule*.

Cynllun 1835 o'i brif ddyfais: "y mul troellog".
Disgrifiwyd ef fel y peiriannydd pwysicaf o wledydd Prydain yn y 19g. Yn ôl ei fywgraffydd Richard Leslie Hills, ei brif gyfraniad oedd cyflwyno peiriannau manwl iawn; heb y rhain ni fyddai'n boisib i systemau otomatig a masgynhyrchu fod wedi digwydd a byddai'r hyn a elwir heddiw yn *production engineering* ddim yn bodoli. Roedd, felly, allweddol i'r Chwyldro Diwydiannol ond oherwydd ei fethiant fel dyn busnes bu farw'n dlawd ym mreichiau ei ferch ac fe'i claddwyd ym mynwent Kensall Green yn Llundain yn 75 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hills 2002, t. 228

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 12554329
* LCCN: n88142556
* ISNI: 0000 0000 2617 5109
* GND: 117533378
* BNF: cb145949288 (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Cytundeb rhwng cadfridogion Alecsander Fawr, brenin Macedonia, wedi ei farwolaeth ef oedd **Rhaniad Babilon**. Roedd yn rhannu ymerodraeth Alecsander rhyngddynt.

Ar 10 Mehefin 323 CC, bu farw Alecsander Fawr yn ninas Babilon, ddeg diwrnod ar ôl ei daro'n wael mewn gwledd. Nid oedd ganddo fab ar y pryd, felly ei hanner brawd, Philip II, fyddai'n etifeddu teyrnas Macedon. Fodd bynnag, roedd gweddw Alecsander, Roxana, yn feichiog.

Dan y cytundeb yma, daeth Philip II yn frenin, er bod rhai yn dymuno aros nes i Roxana esgor ar ei phlentyn. Rhannwyd yr ymerodraeth rhwng cadfridogion Alecsander:

* + Antipater yn rheoli Macedonia a Gwlad Groeg, ar y cyd a Craterus);
	+ Laomedon yn rheoli Syria a Ffenicia;
	+ Philotas yn rheoli Cilicia;
	+ Peithon yn rheoli Media;
	+ Antigonus yn rheoli Pamphylia a Lycia;
	+ Leonnatus yn rheoli Phrygia;
	+ Neoptolemus yn rheoli Armenia;
	+ Ptolemi yn llywodraethwr yr Aifft
	+ Eumenes o Cardia yn llywodraethwr Cappadocia a Paphlagonia; a
	+ Lysimachus yn llywodraethwr Thrace.

Cytunwyd i Perdiccas fod yn brif reolwr Asia.
Ysgolhaig a gwyddonydd amryddawn oedd **Abū Bakr Muhammad ibn Zakarīya al-Rāzi** (Persieg: زكريای رازی *Zakaria ye Razi*; Arabeg: ابو بکر محمد بن زكريا الرازی; Lladin: **Rhazes** neu **Rasis**). Yn ôl y croniclydd al-Biruni cafodd ei eni yn Rayy, Iran yn y flwyddyn 865 (251 AH), a bu farw yno yn 925 (313 AH) (neu 930 yn ôl rhai ffynonellau).

Bywyd a gwaith
--------------

Roedd Razi yn ysgolhaig, ffisegydd ac athronydd amlochrog ac amryddawn a wnaeth gyfraniadau pwysig a phellgyrhaeddol ym meysydd meddygaeth, alcemi, ac athroniaeth. Cyhoeddodd dros 184 o lyfrau ac erthyglau. Un o'i ddarganfyddiadau pwysicaf oedd alcohol. Roedd o gefndir diwylliedig iawn ac yn gyfarwydd â meddygaeth Roeg. Credir iddo ddarganfod asid swlffwrig ac ethanol hefyd. Roedd Razi yn un o feddylwyr mwyaf y byd Islamaidd. Cafodd ddylanwad aruthrol ar ei gyfoeswyr a'i olynwyr yn ogystal ac ar wyddoniaeth a meddygaeth Ewrop trwy'r cyfieithiadau Lladin o'i waith.

Rhesymegydd rhyddfrydol oedd Razi. Fe'i ystyrid gan ei gyfoeswyr a'i bywgraffyddwyr yn ddyn rhydd o bob rhagfarn, chwim a threiddgar ei feddwl a di-flewyn ar dafod. Fel nifer o Ewropeiaid yn ystod y Dadeni Dysg credai yn y ddynoliaeth, cynnydd a "Duw Doeth". Teithiodd yn eang a gwasanaethai sawl tywysog a llywodraethwr yn y byd Islamaidd. Fe'i cysylltir yn arbennig â Baghdad lle sefydlodd ei labordy. Deuai nifer o ddisgyblion ato i gael ei gyngor a rhannu o'i wybodaeth a roddai i bawb yn ddiwahân, tlawd a chyfoethog fel ei gilydd.

Cof
---

Enwir *Sefydliad Razi* yn Tehran, a Phrifysgol Razi yn Kermanshah ar ei ôl, a dethlir 'Gŵyl Razi' ('Diwrnod Fferylliaeth') yn Iran ar 27 Awst.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 95154093
* LCCN: n80133010
* ISNI: 0000 0001 2103 1816
* GND: 118864173
* SELIBR: 86779
* SUDOC: 027091716
* BNF: cb11921300b (data)
* BIBSYS: 98004723
* NLA: 36535339
* NKC: nlk20000079199
* The SBN id BVEV018935 is not valid.
* BNE: XX1767430
* CiNii: DA03879193

 |
Cwmni adwerthu o'r DU sydd erbyn hyn yn perchen 843 o siopau mewn mwy na 30 o wledydd ar draws y byd yw **Marks & Spencer Group plc** (hefyd **M&S**, **Marks and Spencers**; **Marks a Sparks** neu **Marks** ar lafar). Lleolir 600 o'r 843 siop yn y DU. Marks yw'r adwerthwr dillad mwyaf yn y DU a'r 43fed fwyaf o gwmnïau adwerthu'r byd cyfan. Mae'r rhan fwyaf o'i siopau stryd mawr yng ngwledydd Prydain yn gwerthu bwyd a dillad ac mae wedi dechrau ehangu yn ddiweddar i gynnwys gwerthu nwyddau fel dodrefn hefyd.

Sefydlwyd y cwmni gan Michael Marks, mewnfudwr o ddinas Minsk (prifddinas Belarws heddiw) yn 1884 fel stondin farchnad yn Leeds, Lloegr. Heddiw mae'r pencadlys yn Llundain.

Yn 1998 Marks oedd yr adwerthwr cyntaf yn y DU i wneud elw cyn treth o dros over £1 biliwn. Ar ôl tyfu'n bur sylweddol yn y 2000au, wynebodd argyfwng yn haf 2008 gyda gwerth ei rhanddaliadau yn cwympo i lai na 50% eu gwerth blwyddyn cyn hynny, wrth i M&S geisio ymdopi ag ymateb ei gwsmeriaid i'r argyfwng credyd.

Safle'r Gymraeg
---------------

Am flynyddoedd bu Marks yng Nghymru yn gyndyn iawn i gydnabod y Gymraeg a chynnig gwasanaeth dwyieithog.

Yn ei gerdd 'Trafferth mewn siop' (yn y gyfrol *Cilmeri*), mae'r prifardd Gerallt Lloyd Owen yn adrodd yn ysmala yr helynt pan wrthodwyd iddo dalu â siec yn y Gymraeg yn siop Marks a Spencers, Llandudno; mae'r gerdd yn adleisio cerdd adnabyddus Dafydd ap Gwilym, 'Trafferth mewn Tafarn'.

Gweler hefyd
------------

* Percy Pig
**Rhea** ydy'r bedwaredd ar ddeg o loerennau Sadwrn a wyddys:

* Cylchdro: 527,040 km oddi wrth Sadwrn
* Tryfesur: 1530 km
* Cynhwysedd: 2.49e21 kg

Rhea
Ym mytholeg y Groegwyr roedd Rhea'n chwaer ac yn wraig i Gronos ac yn fam i Ddemeter, Hades (Plwton), Hera, Hestia, Poseidon a Zews.

Darganfuwyd y lloeren gan Cassini ym 1672.

Er ei bod rhywfaint yn fwy, mae Rhea'n debyg iawn i'r lloeren Dione. Mae gan ill dwy gyfansoddiadau tebyg, nodweddion albedo (nodweddion tywyll neu rai golau ar yr arwyneb sydd ddim o reidrwydd yn nodweddion daearyddol neu dopograffig) a thirweddau amrywiol. Mae'r ddwy loeren yn cylchdroi'n gydamserol (hynny yw: bydd yr un hemisffer yn wynebu Sadwrn trwy'r amser, fel mae'r un hemisffer o'r Lleuad bob amser yn wynebu'r Ddaear. Bydd yr un hemisffer bob amser yn wynebu cyfeiriad symudiad y lloeren -yr hemisffer arweiniol- tra bo'r hemisffer arall -yr hemisffer llusgol- bob amser yn wynebu'r tu ôl) ac mae ganddynt hemisfferau arweiniol sydd yn wahanol iawn i'w hemisfferau llusgol.

Mae Rhea wedi ei chyfansoddi'n bennaf gan iâ dŵr, a llai na 1/3 o'i chynhwysedd yn graig.

Mae hemisffer arweiniol Rhea yn llawn o graterau ac yn ddisglair.

Ar hemisffer llusgol Rhea gwelir rhwydwaith o wanafau disglair ar gefndir tywyll gydag ychydig iawn o graterau gweladwy.
Etholaeth seneddol yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, yw **Truro ac Aberfal** (Saesneg: *Truro and Falmouth*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Truro ac Aberfal yng NghernywEtholaeth Truro ac Aberfal yng Nghernyw
* Cernyw yn LloegrCernyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2019: Sarah Newton (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Cherilyn Mackrory (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
*Gweler hefyd Dulas (gwahaniaethu).*
Cwmwd canoloesol yng ngogledd Cymru oedd **Uwch Dulas**. Gyda chymydau'r Creuddyn ac Is Dulas roedd yn ffurfio cantref Rhos.

Eglwysbach
Dynodai afon Dulas rhan isaf y ffin rhwng Uwch ac Is Dulas, o'i aber yn y môr yn Llanddulas (ger Bae Colwyn heddiw) i fyny i'r bryniau ger Betws yn Rhos. I'r de o'r ardal honno, ymestynnai'r cwmwd fel llain o dir uchel hyd at gyffiniau Pentrefoelas, gan ffinio â chantref Rhufoniog yn y de. Yn y gorllewin ffurfiai Dyffryn Conwy ffin naturiol, gyda'r cwmwd yn gorwedd ar lan ddwyreiniol afon Conwy. Yn y gogledd ffiniai â chwmwd y Creuddyn.

Roedd y rhan fwyaf o'r canolfannau pwysig yn gorwedd ger yr arfordir yn y gogledd, gan gynnwys Llaneilian-yn-Rhos, Mochdre, Llandrillo yn Rhos, Llanddulas a Betws yn Rhos. Yn Nyffryn Conwy Llanrwst oedd y ganolfan bwysicaf. Yn y bryniau roedd plwyfi Llansanffraid Glan Conwy, Maenan, Eglwysbach a Llanddoged.

Roedd Uwch Dulas yn rhan o deyrnas Rhos yn yr Oesoedd Canol Cynnar ac yna'n rhan o Wynedd. Gydag Is Dulas daeth y cwmwd yn rhan o arglwyddiaeth Dinbych ar ôl goresgyniad Gwynedd (aeth y Creuddyn yn rhan o Sir Gaernarfon, ac ar ddiwedd yr Oesoedd Canol daeth yn rhan o'r hen Sir Ddinbych. Heddiw mae'n rhan o fwrdeistref sirol Conwy ar ôl cyfnod yn rhan o sir Clwyd.
Mae **veve** (hefyd **vévé** neu **vevé**) yn symbol crefyddol a ddefnyddir yn aml mewn gwahanol enwadau o fwdw megis fwdw Haiti. Maent yn wahanol i'r *patipembas* (arwyddysgrifau neu luniau) a ddefnyddir ym Mhalo a'r *ponto riscados* a ddefnyddir yn Quimbanda gan eu bod yn grefyddau Affricanaidd ar wahân i'w gilydd. Mae veves yn actio fel "begynau" i'r *lwa* ac yn gynrychioliad gweledol ohonynt yn ystod defodau.

Hanes
-----

Mae'r hanes yn wrthdrawiadol ac ni wyddys llawer amdano. Un gred yw eu bod yn tarddu o gredoau'r Taíno brodorol. Cred gyffredin arall yw eu bod yn tarddu o gosmolun pobl y Congo.

Swyddogaeth
-----------

Yn ôl Milo Rigaud, mae'r veves yn cynrychioli ffigurau'r grymoedd serol. Yn ystod seremonïau fwdw, maent yn gorfodi'r *lwas* i ddisgyn i'r ddaear. Mae gan bob lwa ei veve unigryw ei hun, er bod gwahaniaethau rhanbarthol wedi arwain at veves gwahanol i'r un lwa mewn rhai o achosion. Caiff aberthiadau ac offrymau eu gosod arnynt, fel arfer ar ffurf bwydydd a diodydd. Wrth berfformio defod, crëir y veves drwy ei dynnu ar y llawr gyda blawd india corn, rhisgl mân, powdr briciau cochion, neu'r powdwr du, er bod y sylwedd yn dibynnu'n llwyr ar y ddefod. Mewn fwdw Haiti, defnyddir cymysgedd o flawd india corn a ludw coed.

Enghreifftiau
-------------

* Veve Ayizan
* Veve Baron Samedi
* Veve Maman Brigitte
* Veve Damballa Weddo
* Veve Papa Legba
* Veve Ogun

Gweler hefyd
------------

* Sêl (dewiniaeth)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Milo Rigaud, *Secrets of Voodoo* (Efrog Newydd: City Lights, 1969)

Dolenni allanol
---------------

* Ffynhonnell
* Casgliad mawr o Veves

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Veve***
Mae **Porth Ceiriad, Porth Neigwl ac Ynysoedd Tudwal**, sy'n cynnwys Porth Neigwl ac Ynysoedd Tudwal ar arfordir de-orllewinol penrhyn Llŷn, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 28 Mai 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 558.59 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Preblyn cefnwyrdd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: preblynnod cefnwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Androphobus viridis***; yr enw Saesneg arno yw *Green-backed babbler*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. viridis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r preblyn cefnwyrdd yn perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn dreingwt Spalding | Orthonyx spaldingii |  |
|
| Aderyn dreingwt Temminck | Orthonyx temminckii |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Preblyn cefnwyrdd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Drama-gomedi Saesneg ar gyfer plant oedd ***Press Gang***. Bu pum cyfres ohono a chyfanswm o 43 o raglenni a gafodd eu darlledu rhwng 1989 a 1993. Cafodd ei gynhyrchu gan Richmond Film & Television ar gyfer Central, a chafodd ei ddarlledu ar rwydwaith ITV yn ystod yr oriau teledu plant, Children's ITV.

Anelwyd y rhaglen at blant hŷn ac arddegwyr, a dilynai hynt a helynt criw o ddisgyblion ysgol a oedd yn creu papur newydd i blant, y Junior Gazette, a gynhyrchwyd gan ddisgyblion yr ysgol gyfun leol. Yn y cyfresi dilynol, darluniwyd y papur fel menter mwy masnachol. Cyfunai'r sioe elfennau o gomedi gydag elfennau mwy dramatig. Yn ogystal ag ymdrin â pherthynasau rhyngbersonol (yn benodol perthynas Lynda a Spike), ymdriniai'r sioe â materion fel camddefnydd o gyffuriau, camdriniaeth o blant a defnydd o ynnau.

Ysgrifennwyd y sioe gan gyn-athro, Steven Moffat, a chafodd dros hanner y rhaglenni eu cyfarwyddo gan Bob Spiers, cyfarwyddwr comedi Prydeinig nodedig a oedd wedi gweithio ar gomedïau eraill megis *Fawlty Towers*. Derbyniodd y sioe feirniadaeth gadarnhaol iawn, yn enwedig am safon y sgript, ac arweiniodd hyn at rhyw fath o statws cwlt i'r sioe.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Press Gang – An episode guide by Matthew Newton.
2. ↑  Cornell 1993, t. 215-8
Mae **Rhaglen Montevideo ar gyfer Datblygu ac Adolygiad Cyfnodol o Gyfraith Amgylcheddol** (a elwir yn gyffredin fel **Rhaglen Cyfraith Amgylcheddol Montevideo**) yn rhaglen ddeng mlynedd y Cenhedloedd Unedig ar gyfer datblygu ac adolygiad cyfnodol o Gyfraith Amgylcheddol, a gynlluniwyd i gryfhau'r gallu cysylltiedig rhynglywodraethol. Lluniwyd y rhaglen yn 1982.

Mae’r rhaglen yn seiliedig ar dair colofn Siarter y Cenhedloedd Unedig sy’n clymu *heddwch a diogelwch*, *hawliau dynol* a *datblygiad* i reolaeth y gyfraith.

UNEP (Rhaglen Amgylchedd y Cenhedloedd Unedig) yw Ysgrifenyddiaeth y rhaglen.

Amcanion
--------

Yn 2019, mabwysiadodd Cynulliad Amgylchedd y Cenhedloedd Unedig *Bumed Rhaglen Montevideo*, sy'n rhedeg rhwng Ionawr 2020 a Rhagfyr 2029, ac a ddatblygwyd i adeiladu ar lwyddiannau rhaglenni'r gorffennol. Y nod yw galluogi gwledydd i gyflawni'r amcanion amgylcheddol a geir ym mhenderfyniadau'r Cenhedloedd Unedig, yn enwedig y rhai a fabwysiadwyd gan Gynulliad Amgylcheddol y Cenhedloedd Unedig ac a adlewyrchir mewn cytundebau amgylcheddol amlochrog.

Nod Rhaglen Montevideo yw:

* Cefnogi datblygiad deddfwriaeth amgylcheddol ddigonol ac effeithiol a fframweithiau cyfreithiol i fynd i'r afael â materion amgylcheddol;
* Cryfhau gweithredu cyfreithiau amgylcheddol ar lefel genedlaethol;
* Cefnogi'r gwaith o feithrin capasiti, er mwyn cynyddu effeithiolrwydd cyfraith amgylcheddol;
* Cefnogi llywodraethau cenedlaethol, ar eu cais, i ddatblygu a gweithredu rheolaeth y gyfraith amgylcheddol;
* Hyrwyddo rôl cyfraith amgylcheddol yng nghyd-destun llywodraethu amgylcheddol effeithiol.

Mewn partneriaeth ag asiantaethau'r Cenhedloedd Unedig, sefydliadau rhynglywodraethol, sefydliadau cymdeithas sifil, y sector preifat ac academyddion, mae'r rhaglen yn canolbwyntio ar nifer o strategaethau a gweithgareddau, gan gynnwys canllawiau i ddatblygu modelau cyfreithiol effeithiol, cyfranogiad a rhwydweithio ymhlith rhanddeiliaid a’r cyhoedd yn gyffredinol, addysg a hyfforddiant ar gyfraith amgylcheddol, ac ymchwil ar faterion amgylcheddol.

Bydd y rhaglen yn cyfrannu at ddimensiwn amgylcheddol Agenda 2030 ar gyfer Datblygu Cynaliadwy. Mae'r agenda hon yn ceisio cryfhau heddwch y Ddaear a dileu tlodi er mwyn cefnogi datblygu cynaliadwy.

Rhaglenni blaenorol
-------------------

Mae pedair Rhaglen Montevideo flaenorol wedi’u rhoi ar waith:

* Rhaglen Montevideo IV (2010-2019)
* Rhaglen Montevideo III (2000-2009)
* Rhaglen Montevideo II (1990-1999)
* Rhaglen Montevideo I (1981–1990)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5  "The Montevideo Environmental Law Programme: a decade of action on environmental law". *UN Environment Programme*. 11 Medi 2017. Cyrchwyd 11 Mai 2022.
2. ↑  "Delivering for People and the Planet: Fifth Montevideo Programme" (PDF). *UN Environment Programme*. Cyrchwyd 11 May 2022.
3. ↑  "First Global Meeting of National Focal Points of the Montevideo Programme V". *IISD*. Cyrchwyd 11 May 2022.
4. ↑  "Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development". *UN Department of Economic and Social Affairs*. Cyrchwyd 11 May 2022.

Dolenni allanol
---------------

* UNEP Pumed Rhaglen Montevideo
Rhagargoelion honedig o drychineb Aberfan oedd **rhagargoelion Aberfan**. Ar 21 Hydref 1966 lladdwyd 144 o bobl, 116 ohonynt yn blant, gan dirlithriad o domen lo ym mhentref Aberfan yng Nghymru. Yn yr wythnosau wedi'r drychineb honnodd nifer o bobl i gael rhagdeimladau mewn breuddwydion a gweledigaethau.

Cafodd y rhagargoelion eu casglu a'u hastudio gan Dr J. C. Barker, seiciatrydd o Lundain. Yn syth wedi'r drychineb, cyhoeddodd Peter Fairley, gohebydd gwyddoniaeth yr *Evening Standard*, gais gan Barker am adroddiadau o ragargoelion. Cafodd erthygl Fairley ei syndicetio i bapurau eraill. Derbyniodd Barker 76 o atebion gan bobl ledled Prydain, y rhan fwyaf ohonynt gan fenywod (5 menyw i bob dyn), ac o oed 10 i 73. Yn ôl dadansoddiad Barker, roedd 16 ohonynt yn ddiwerth, ac roedd angen rhagor o ymchwiliad i ddilysu'r 60 arall. O'r 60 o honiadau hyn, roedd 22 ohonynt yn gallu rhoi enwau tystion i ategu natur ragwybodol y profiad, hynny yw i dystio glywed y rhagargoel gan y person a hynny cyn i'r drychineb ddigwydd. Rhannodd Barker y honiadau i dri chategori: "breuddwydion", "clirwelediad mewn cyfarfodydd ysbrydegol", ac "anghysur cyn y drychineb".[1]

Cafodd Eryl Mai Jones, merch deg mlwydd oed, freuddwyd a ddisgrifiodd i'w mam y diwrnod cyn y drychineb: "Es i'r ysgol ac nid oedd ysgol yna. Roedd rhywbeth du wedi dod i lawr drosti."[2] Pythefnos cyn y drychineb, dywedodd wrth ei mam nad oedd yn ofni marw, ac y bydd gyda'i dau ffrind ysgol, Peter a June. Cafodd Eryl ei chladdu rhwng Peter a June yn yr angladd torfol o'r plant ysgol a fu farw.[1] Cafodd un fenyw hunllef a oedd yn cynnwys plentyn a rhywbeth du, tonnog enfawr. Cafodd menyw arall weledigaeth o fynydd du symudol yn claddu plant.[2] Yn ôl Mrs H o Barnstaple, breuddwydiodd am nifer o blant mewn ddwy ystafell y noson cyn y drychineb.[1]

Daeth Barker i gredu y gall rhagargoelion fod o ddefnydd wrth atal trychinebau yn y dyfodol a helpodd i sefydlu Biwro Rhagargoelion Prydain ym 1967.[2]

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Tony Austin. *Aberfan: The Story of a Disaster* (Llundain, Hutchinson, 1967), tt. 217–8.
2. 1 2 3  Kate Sleight (gol.). *Chambers Myths and Mysteries* (Caeredin, Chambers, 2008), t. 1.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Melamsoraceae* yw'r **Rhwd twtsan** (Lladin: ***Melampsora hypericorum***; Saesneg: *Tutsan Rust*). 'Y Gwir-Rydau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog y gair 'Rhwd' yw rhydau, gair sy'n cyfeirio at liw'r ffyngau yn y grwp yma. Mae'r teulu *Melamsoraceae* yn gorwedd o fewn urdd y Pucciniales.

Mae'r rhywogaeth hon hefyd i'w chanfod yng Nghymru.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Melamsoraceae
--------------------------------------

Mae gan **Rhwd twtsan** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Gwefan Prifysgol Aberystwyth; adalwyd 23 Chwefror 2020.
3. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
4. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Rhwd twtsan** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cerddor, cyfansoddwr a chynhyrchydd o Gymro oedd **Richard John Jones** (4 Awst 1955 – 28 Gorffennaf 2021). Gyda'i frawd Wyn ffurfiodd y grŵp Ail Symudiad a chwmni recordiau Fflach yn Aberteifi.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Richard yn fab i Moelwyn a Betty Jones, yn frawd hŷn i Wyn (1959–2021). Fe'i magwyd yn Aberteifi.

Yn 1978, ar ddiwedd y cyfnod pync, ffurfiodd y band Ail Symudiad gyda'i frawd. Richard oedd prif leisydd a chyfansoddwr y band.

Yn 1981, sefydlodd Wyn a Richard label Fflach, a'u bwriad oedd recordio caneuon gan grwpiau newydd oedd yn datblygu yn y cyfnod - grwpiau fel Y Ficar ac Eryr Wen.

Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 2017, urddwyd Wyn a Richard gyda'r wisg werdd wrth eu derbyn i'r Orsedd.

Roedd yn briod ag Ann, ac roedd ganddynt ddau fab, Dafydd ac Osian. Daeth ei blant yn rhan o Ail Symudiad yn ddiweddarach, a rhyddhawyd *Rifiera Gymreig* yn 2010, albwm cyntaf y band ers 15 mlynedd.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn 65 mlwydd oed, ychydig dros fis wedi marwolaeth ei frawd Wyn. Yn ddiweddarach, cyhoeddodd ei deulu yr achos marwolaeth. Dywedon nhw ei fod wedi marw o gymlethdodau sydyn oherwydd canser yr afu heb ddiagnosis. Cynhaliwyd ei angladd ar 14 Awst 2021.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Marw Richard Jones, Ail Symudiad: "Does dim modd siarad am un brawd heb y llall"*  , Golwg360, 29 Gorffennaf 2021.
2. ↑  *"Ail Symudiad" yn cael ail wynt*  , Golwg360, 25 Mawrth 2010.  Cyrchwyd ar 29 Gorffennaf 2021.
3. ↑  @AilSymudiadBand (9 Awst 2021). "Ypdêt ar Dad / Richard. Update on Dad / Richard" (Trydariad) – drwy Twitter.
4. ↑  *'Richard Fflach' to take centre stage for one last time in Cardigan*  , Tivyside Advertiser, 5 Awst 2021.  Cyrchwyd ar 14 Awst 2021.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Andreas Lechner yw ***Schmetterlinge der Nacht*** a gyhoeddwyd yn 1999. Fe'i cynhyrchwyd gan Andreas Lechner yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Andreas Lechner. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Katja Giammona, Francis Fulton-Smith, Detlef Bothe, Dieter Landuris a Dietmar Mössmer. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1999. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Matrix* sef ffilm wyddonias gan Lana Wachowski a Lilly Wachowski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Dixie Schmiedle oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andreas Lechner ar 6 Mai 1959 ym München.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Andreas Lechner nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Hasenbergl |  | yr Almaen |  | 1995-01-01 |
| *Hot Dogs* |  | yr Almaen |  | 1996-01-01 |
| Schmetterlinge Der Nacht |  | yr Almaen | Almaeneg | 1999-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Uned cemeg ffisegol i ddisgrifio cyflymder (buanedd) (*dx/dt*) gwaddodi gronyn mewn hylif yn ôl y grym disgyrchiant sydd arno[1] yw **Uned Svedberg**. Fel rheol gwneir mesuriadau o'r math mewn allgyrchydd.

{\displaystyle s=\left[{\frac {dx/dt}{\omega ^{2}r}}\right]}

(ω = cyflymder tro; r = pellter o echel troi'r allgyrchydd)

Yn 1929 dyfeisiodd Theodor Svedberg[2] hafaliad i gysylltu hwn a màs moleciwlar molecylau a gronynnau

{\displaystyle M\_{r}=\left[{\frac {RTs}{D(1-{\bar {v}}\rho )}}\right]}

(*D* = cyfernod trylediad, {\displaystyle {\bar {v}}} = cyfaint rhannol sbesiffig y gronyn , ρ = dwysedd yr hylif)

Ar ôl hynny, defnyddir yr uned ei hun fel disgrifiad o'r gronyn. Gan fod gwerth y cysonyn gwaddodi (*s*) (mewn eiliadau) yn rhif mor fychan, defnyddir y gwerth wedi'i lluosogi a 1013, a diffinio hwn yn **Uned Svedberg** (S). Felly 1S = 10−13 eiliad

Oherwydd effeithiau ffrithiant, nid yw unedau Svedberg yn fesur union o faint fel y cyfryw gan fod siâp, hefyd, yn ddylanwad arno. Bellach mae ffyrdd amgenach i fesur Mr (e.e. cromatograffi gel) ond erys yr uned yn ddefnyddiol fel label disgrifiadol. Er enghraifft, i nifer o ronynnau a macro-folecylau biocemeg - megis RNA a phroteinau.

Enghreifftiau o werthodd S rhai gronynnau biolegol[1]|  | S | Mr (Da) | {\displaystyle {\bar {v}}(cm^{3}/g)} |
| --- | --- | --- | --- |
| Myoglobin (ceffyl) | 2.04 | 16,900 | 0.741 |
| Hemoglobin (dyn) | 4.48 | 63,000 | 0.749 |
| Lysosym (melynwy) | 1.9 | 16,400 | (0.75) |
| Tocsin Botulinus A | 17.3 | 810,000 | 0.755 |
| Firws Mosaic Tobaco | 185 | 31.4 x 106 | 0.73 |
| Is-uned bach ribosom
Procaryot | 30 |  |  |

Gweler hefyd
------------

* Unedau ychwanegol at yr Unedau SI

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Walter J. Moore (1962) Physical Chemistry (4ed) Longmans
2. ↑