Arwydd yn Abu Dhabi'n dangos rhifolion Arabeg Ddwyreiniol (top) ac Arabeg Gorllewinol (gwaelod).
System o rifolion degol positif yw **system rhifo Arabaidd** neu **system rif Hindŵ-Arabaidd**; hi yw'r system fwyaf cyffredin drwy'r byd, ar gyfer cynrychioli rhifau drwy symbolau e.e "7". Defnyddid y gair Hindŵ gan yr Arabiaid (neu'r Persiaid) yr adeg honno am bobl o India. Cyrhaeddodd y system hon drwch poblogaeth gwledydd Prydain yn y 15g, ac ymhlith y rhai a geisiodd ei hamlygu roedd y Cymro o Sir Benfro Robert Recorde, yn ei lyfr *The ground of artes*, 1543. Cyn hynny, defnyddid y dull Rhufeinig.

Ysgythriad o 'Fwrdd Cyfrifo Arabaidd' allan o lyfr y Cymro Robert Recorde (*The ground of artes*), 1543.
Fe'i dyfeisiwyd gan fathemategwyr Indiaidd rhwng 1g a'r 4g a mabwysiadwyd y system gan fathemategwyr Arabaidd erbyn y 9g. Ystyrir llyfrau Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī yn aruthrol bwysig (*Cyfrifo gyda Rhifau Hindŵ, c.825) ac Al-Kindi (*Ar y Defnydd o Rifau Hindŵaidd*, c.830). Ymledodd y system, yn ddiweddarach, i Ewrop ganoloesol.*

Mae'r system wedi'i seilio ar ddeg glyff (neu symbol) gwahanol - naw yn wreiddiol. Mae'r glyffs a ddefnyddir i gynrychioli'r system, mewn egwyddor, yn annibynnol ar y system ei hun. Mae'r glyffiau a ddefnyddir heddiw yn ddisgynyddion rhifolion Brahmi ac maent wedi rhannu'n amrywiol amrywiadau teipograffyddol ers yr Oesoedd Canol; heddiw, ceir 3 prif grwp. Caiff ei ystyried yn system o nodiant sy'n dibynnu ar leoliad y glyff.

Lleoliad y nodiant
------------------

Drwy ddefnyddio'r pwynt degol, llinell lorweddol (i nodi negydd) a marc i nodi fod y rhif yn parhau 'ad infinitum *(yr 'arlinell', neu'r* vinculum*), gellir mynegi unrhyw rif gyda dim ond 13 symbol. Felly'r 13 yw: y deg digid, y pwynt degol, yr arlinell a dash i nodi rhi negatif.*

### Cymharu glyffiau

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| # | # | # | # | # | # | # | # | # | # | Gwyddor | Gweler |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | Yr wyddor Ladin |  |
| 〇/零 | 一 | 二 | 三 | 四 | 五 | 六 | 七 | 八 | 九 | Dwyrain Asia | Rhifolion Tsieiniaidd, Rhifolion Japaniaidd, Rhifolion Coreaidd |
| ο/ō | Αʹ | Βʹ | Γʹ | Δʹ | Εʹ | Ϛʹ | Ζʹ | Ηʹ | Θʹ | Groeg Fodern | Rhifolion Groegaidd |
|  | א | ב | ג | ד | ה | ו | ז | ח | ט | Hebraeg | Rhifolion Hebraeg |
| ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | Devanagari | Rhifolion Indiaidd |
| ૦ | ૧ | ૨ | ૩ | ૪ | ૫ | ૬ | ૭ | ૮ | ૯ | Gujarati |  |
| ੦ | ੧ | ੨ | ੩ | ੪ | ੫ | ੬ | ੭ | ੮ | ੯ | Gurmukhī |  |
| ༠  | ༡ | ༢ | ༣ | ༤ | ༥ | ༦ | ༧ | ༨ | ༩ | Tibeteg |  |
| ০ | ১ | ২ | ৩ | ৪ | ৫ | ৬ | ৭ | ৮ | ৯ | Asameg / Bengali / Sylheteg | Rhifolion Bengali-Asam |
| ೦ | ೧ | ೨ | ೩ | ೪ | ೫ | ೬ | ೭ | ೮ | ೯ | Kannada |  |
| ୦ | ୧ | ୨ | ୩ | ୪ | ୫ | ୬ | ୭ | ୮ | ୯ | Odia |  |
| ൦ | ൧ | ൨ | ൩ | ൪ | ൫ | ൬ | ൭ | ൮ | ൯ | Malayalam |  |
| ௦ | ௧ | ௨ | ௩ | ௪ | ௫ | ௬ | ௭ | ௮ | ௯ | Tamileg | Rhifolion Tamil |
| ౦ | ౧ | ౨ | ౩ | ౪ | ౫ | ౬ | ౭ | ౮ | ౯ | Telugu |  |
| ០ | ១ | ២ | ៣ | ៤ | ៥ | ៦ | ៧ | ៨ | ៩ | Chmereg | Rhifolion Chmer |
| ๐ | ๑ | ๒ | ๓ | ๔ | ๕ | ๖ | ๗ | ๘ | ๙ | Thaieg | Rhifolion Thai |
| ໐ | ໑ | ໒ | ໓ | ໔ | ໕ | ໖ | ໗ | ໘ | ໙ | Lao |  |
| ၀ | ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ | ၈ | ၉ | Byrmaneg |  |
| ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | Arabeg | Rhifolion Arabeg Ddwyreiniol |
| ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | Perseg (Farsi) / Dari / Pashto |  |
| ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | Wrdw / Shahmukhi |  |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David Eugene Smith and Louis Charles Karpinski, *The Hindu–Arabic Numerals*, 1911
2. ↑  William Darrach Halsey, Emanuel Friedman (1983). *Collier's Encyclopedia, with bibliography and index*. When the Arabian empire was expanding and contact was made with India, the Hindu numeral system and the early algorithms were adopted by the Arabs
3. ↑  Brezina, Corona (2006), *Al-Khwarizmi: The Inventor of Algebra*, The Rosen Publishing Group, pp. 39–40, ISBN 978-1-4042-0513-0, : "Historians have speculated on al-Khwarizmi's native language. Since he was born in a former Persian province, he Mai have spoken the Persian language. It is also possible that he spoke Khwarezmian, a language of the region that is now extinct."