recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Am bobl eraill o'r un enw gweler Robin Williams.*
Roedd **Robin Williams** (y Parch R. O. G. Williams, 1923 – Rhagfyr 2003) yn bregethwr, yn gyflwynydd teledu ac yn awdur.

Cafodd ei eni ym Mhenycaerau, Llŷn, a'i fagu yn Llanystumdwy. Fe'i haddysgwyd yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru Bangor, ac yng Ngholeg Diwinyddol yr Eglwys Bresbyteraidd yn Aberystwyth. Roedd yn aelod o Driawd y Coleg a oedd yn canu ar y rhaglen radio *Noson lawen* a gynhyrchwyd gan yr enwog Sam Jones.

Treuliodd gyfnodau yn weinidog yn Ninmael a Phenrhyndeudraeth. Ddechrau'r saithdegau gadawodd y weinidogaeth a symud i Ros-lan ger Cricieth, gan weithio ar ei liwt ei hun fel awdur a darlledwr. Bu ganddo golofn wythnosol yn *Yr Herald Cymraeg.*

Bu'n cyflwyno'r rhaglenni teledu crefyddol *Dechrau Canu, Dechrau Canmol* a *Seiat Holi'r Naturiaethwyr* ar S4C. Bu'n crwydro'r wlad gyda'i ddarlith enwog 'Y Tri Bob', sef Bob Owen, Croesor, Bob Lloyd (Llwyd o’r Bryn) a Bob Tai’r Felin.

Cyhoeddodd 14 cyfrol, gan gynnwys ysgrifau a llyfrau taith, a'i gyfrol enwocaf *Y Tri Bob* (Gwasg Gomer, 1970).

Brawd iddo oedd John Griffith Williams.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Basged y Saer* (1969)
* *Y Tri Bob* (1970)
* *Wrthi* (1971)
* *Esgyrn Eira* (1972)
* *Blynyddoedd Gleision* (1973)
* *Mêl Gwyllt* (1976)
* *Cracio Concrit* (1979)
* *Lliw Haul* (1980)
* *Llongau'r Nos* (1983)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Broadcaster and preacher ROGW dies aged 90". *Daily Post* (yn Saesneg). 22 Rhagfyr 2003. Cyrchwyd 23 Awst 2023.[*dolen marw*]
2. ↑  *Marw Robin Williams*  , BBC Cymru, 21 Rhagfyr 2003.  Cyrchwyd ar 6 Mawrth 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 33307792
* LCCN: n80138280
* ISNI: 0000 0000 2472 8339

 |
Teithio er difyrrwch, hamdden neu fusnes yw **twristiaeth**. Mae Sefydliad Twristiaeth y Byd yn diffinio "twrist" fel person "sy'n teithio i ac yn aros mewn lleoedd y tu allan i'w amgylchedd arferol am un flwyddyn neu lai er hamdden, busnes neu resymau eraill". Mae twristiaeth yn weithred boblogaidd ar draws y byd. Yn 2011, roedd mwy na 983 miliwn o dwristiaid rhyngwladol, twf o 4.6% ar 2010 (940 miliwn).

Mae twristiaeth yn bwysig, weithiau'n hanfodol i nifer o wledydd. Yn ôl Datganiad Manila ar Dwristiaeth Byd-eang (1980), mae twristiaeth yn "weithred sy'n hanfodol i fywyd cenhedloedd o ganlyniad i'w heffeithiau uniongyrchol ar sectorau cymdeithasol, diwylliannol, addysgol, ac economaidd cymdeithasau cenedlaethol ac ar eu cysylltiadau rhyngwladol". Cynhyrcha twristiaeth incwm wrth i unigolion dalu am nwyddau a gwasanaethau, sy'n cyfrif am fwy na 30% o allforion gwasanaethau'r byd, a 6% o holl allforion nwyddau a gwasanaethau. Mae'r diwydiant twristiaeth hefyd yn creu swyddi yn y sector wasanaethau, mewn cludiant, llety, ac adloniant.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "UNWTO technical manual: Collection of Tourism Expenditure Statistics" (PDF). World Tourism Organization. 1995. t. 10. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2010-09-22. Cyrchwyd 26 March 2009.
2. 1 2  "International tourism receipts surpass US$ 1 trillion in 2011" (Press release). UNWTO. 7 May 2012. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2018-03-16.. Adalwyd 15 June 2012.
3. 1 2  "2012 Tourism Highlights" (PDF). UNWTO. 2012. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2018-12-25. Cyrchwyd 17 June 2012. Unknown parameter `|month=` ignored (help)
4. ↑  "Manila Declaration on World Tourism" (PDF). Manila, Philippines: World Tourism Conference. 10 October 1980. tt. 1–4. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2012-11-20. Cyrchwyd 2012-09-16.

Gweler hefyd
------------

* Twristiaeth yng Nghymru
Cofeb yn Mumbai, yr India, ydy **Porth India** (Saesneg: *Gateway of India*). Fe'i lleolir ar lannau dyfroedd ardal Apollo Bunder yn Ne Mumbai. Bwa basalt yw'r porth sy'n 26 medr neu 85 troedfedd o uchder. Arferai fod yn lanfa cyntefig a ddefnyddiwyd gan bysgotwyr a chafodd ei adnewyddu i fod yn fan glanio ar gyfer llywodraethwyr Prydeinig a phobl nodedig eraill.

Porth India

Pensaernïaeth
-------------

Mae dyluniad y gofeb yn gymysgedd o arddulliau pensaernïol Hindwaidd a Mwslemaidd. Mae'r bwa yn arddull Fwslemaidd tra bod yr arddurniadau yn Hindwaidd. Adeiladwyd o Porth o baslat melyn a choncrit sydd wedi'i gryfhau. Carreg leol ydyw, a daeth y sgrîniau tylledig o Gwalior.

Mae'r gromen ganolog yn 15 medr (49 troedfedd) o ran diameter ac mae'r man uchaf 26 medr (85 troedfedd) uwchlaw'r ddaear. Ail-gynlluniwyd blaen yr harbwr er mwyn cyd-redeg ag esplanad arfaethedig a fyddai'n rhedeg o ganol y ddinas. Costiodd Rs. 21 lakhs (2,100,000) i'w adeiladu, ac fe'i ariannwyd gan Lywodraeth India yn bennaf. Oherwydd prinder arian, ni adeiladwyd heol yn arwain ato, ac felly saif y Porth ar ongl i'r brif heol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dwivedi, Sharada (1995). *Bombay – The Cities Within*. Mumbai: India Book House. ISBN 818502880X. Unknown parameter `|coauthors=` ignored (help); `|access-date=` requires `|url=` (help)
Valentinian (chwith) gyda'i fam Galla Placidia a'i chwaer Justa Grata Honoria (Brescia, Amgueddfa o Santa Giulia)
Roedd **Flavius Placidius Valentinianus** (2 Gorffennaf 419 – 16 Mawrth 455), a adnabyddir hefyd fel **Valentinian III**, yn Ymerawdwr Rhufain yn y gorllewin (425–455).

Ganed Valentinian yn Ravenna, prifddinas yr ymerodraeth yn y gorllewin ar y pryd, yn unig fab i'r ymerawdwr Constantius III a Galla Placidia, merch yr ymerawdwr Theodosius I. Wedi marwolaeth ei dad yn 421, ffraeodd ei fam a'i brawd, yr ymerawdwr Honorius, ac aeth ag ef a'i chwaer i Gaergystennin at Theodosius II.

Bu farw Honorius yn 423, a chipiwyd grym yn Rhufain gan Joannes. Enwyd Valentinian fel *Cesar* gan Theodosius, a threfnodd iddo briodi ei ferch Licinia Eudoxia. Yn 425, wedi i Joannes gael ei orchfygu, sefydlwyd Valentinian yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, yn chwech oed.

Gan ei fod mor ieuanc, roedd yr ymerodraeth yn cael ei rheoli'n gyntaf gan ei fam, yna ar ôl 433, gan y *Magister militum* Flavius Aëtius. Colli tir wnaeth yr ymerodraeth dan Valentinian; cipiwyd talaith Affrica gan y Fandaliaid yn 439; ildiwyd Prydain yn derfynol yn 446 a chollwyd rhannau helaeth o Sbaen a Gâl i'r barbariaid. Ar y llaw arall, enillodd Aëtius fuddugoliaeth fawr dros yr Hyniaid dan Attila ger Chalons yn 451.

Yn 454 llofruddiwyd Aëtius gan Valentinian ei hun. Sylw un o'i gyfoeswyr oedd ei fod fel dyn oedd wedi defnyddio ei law chwith i dorri ei law dde i ffwrdd. Ar 16 Mawrth y flwyddyn wedyn, llofruddiwyd yr ymerawdwr ei hun gan ddau o ŵyr Aëtius.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Flavius Augustus Honorius** | **Ymerodron Rhufain** | Olynydd:**Petronius Maximus** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 56825259
* LCCN: n83206568
* ISNI: 0000 0000 6137 8462
* GND: 118931962
* SUDOC: 115386742
* BNF: cb144141434 (data)

 |
Cwmni meddalwedd Americanaidd yw **Recorded Future** gyda'i bencadlys yn Cambridge, Massachusetts, UDA, sy'n arbenigo newn dadansoddiaeth ragweledol (*predictive analytics*). Sefydlwyd y cwmni yn 2008.

Gan ddefnyddio'r hyn a elwir ganddynt yn "beiriant dadansoddiaeth amseryddol" (*temporal analytics engine*), mae Recorded Future yn ceisio rhagweld digwyddiadau trwy sganio ffynonellau ar y rhyngrwyd. Cymerir y wybodaeth hon, ei pwyso a'i chlorannu i ddangos rhwydweithiau a phatrymau yn y gorffennol, rwan ac yn y dyfodol ('yr hyn a fu, y sydd ac a fydd'). Mae'r meddalwedd yn dadansoddi ffynonellau ac yn creu "dolenni anweladwy" rhwng dogfennau (e.e. neges) i ddarganfod cysylltiadau sy'n eu clymu wrth ei gilydd ac felly rhagweld digwyddiadau a'r pethau neu bobl a fydd yn rhan ohonynt. Bydd Recorded Futures yn hel gwybodaeth arlein yn fyw trwy chwilio'n drwyadl degau o filoedd o wefannau, blogiau a chyfrifon Twitter gan gysylltu'r wybodaeth ar unwaith i greu darlun o bwy sy'n gwneud be a phwy sy'n cysylltu gyda phwy ar y rhyngrwyd. Mae'r wybodaeth hon yn cynnwys manylion personol a theulol heb wybod i'r "gwrthrych".

Y prif fuddsoddwyr yn Recorded Future yw In-Q-Tel (arf buddsoddi'r CIA) a Google ac mae gan Amazon fuddsoddiad sylweddol hefyd. Gwnaed y buddsoddiadau hyn yn 2009 ond ni ddatguddwyd y wybodaeth tan fis Gorffennaf 2010.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Recorded Future: It's like Google Meets Nostradamus", *The Boston Globe*, 2010.02.18.
2. ↑  'Research a person' Archifwyd 2011-05-27 yn y Peiriant Wayback. Recorded Future.
3. ↑  "Google and CIA Plough Millions Into Huge ‘Recorded Future’ Monitoring Project" Archifwyd 2010-08-07 yn y Peiriant Wayback. Infowars.com.
4. ↑  "Federal Computer Week". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-05-31. Cyrchwyd 2010-08-05.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol (Saesneg)
* "Google Teams Up with CIA to Fund *Recorded Future*" - adroddiad fideo gan *Democracy Now!*.
Tudalen flaen y rhifyn cyntaf.
Papur newydd Cymraeg a gyhoeddwyd rhwng 1843 a 1859 oedd ***Yr Amserau***. Fe'i sylfaenwyd gan John Jones (1790-1855) a William Rees (Gwilym Hiraethog). Roedd Jones yn ariannu'r prosiect, tra bod Rees yn gweithredu fel golygydd di-dâl. Cyhoeddwyd y papur yn Ninbych.

Ymddangosodd y rhifyn cyntaf ar 23 Awst 1843, a bob yn ail wythnos wedyn. Ei bris oedd tair ceiniog a dimai. Roedd y papur newydd yn brwydro am gefnogaeth o'r dechrau, ond roedd yn ennill mwy o ddarllenwyr ar ôl 1846, pryd y dechreuodd gyflwyno *Llythyrau 'Rhen Ffarmwr*, cyfres o lythyrau 'synnwyr cyffredin' ar bynciau gwleidyddol. Yn olygyddol, cefnogai'r papur hawliau Anghydffurfiaeth a Radicaliaeth yng Nghymru. Gwilym Hiraethog oedd y golygydd ar y dechrau, a phenodwyd John Roberts (Ieuan Gwyllt) i'w olynu yn 1852. Unwyd *Yr Amserau* â *Baner Cymru* ym 1859, ar ôl iddo gael ei brynu gan y cyhoeddwr Thomas Gee ar ddechrau Hydref yn y flwyddyn honno, i greu *Baner ac Amserau Cymru*, hefyd dan olygiaeth Rees.

Llyfryddiaeth
-------------

* T. M. Jones, *Llenyddiaeth fy Nghwlad* (Treffynnon, 1893)
* Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Caerdydd, 1986)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  E. Wyn James, ‘"Llawn Llafur yw Llynlleifiad": Cyfrolau Pedr Fardd a’u Hargraffwyr’, yn *Dyddiau o Lawen Chwedl*, gol. John Gwynfor Jones (Lerpwl: Cyhoeddiadau Modern Cymreig, 2014), tt.163-70.
Mudiad cenedlaetholgar Cymreig treisgar oedd **Meibion Glyn Dŵr**, yn gwrthwynebu'r trai ar y diwylliant a'r iaith Gymraeg. Fe'i ffurfiwyd i wrthwynebu'r cynnydd aruthrol mewn tai haf o ddiwedd y 1970au ymlaen a chanlyniad hynny, sef bod llawer o'r bobl leol yn methu fforddio prynu tai. Roedd y mudiad yn gyfrifol am losgi tai haf yng Nghymru a oedd yn eiddo i Saeson rhwng 1979 a chanol y 1990au.

Daeth y grŵp i amlygrwydd am y tro cyntaf yn Rhagfyr 1979. Yn ystod y ton gyntaf o ymosodiadau, dinistriwyd wyth tŷ haf a oedd yn eiddo i Saeson mewn cyfnod o fis. Ym 1980, gwnaeth yr heddlu yng Nghymru gyfres o gyrchoedd a alwyd yn "Operation Tân". Dros y deng mlynedd nesaf, difrodwyd tua 220 o gartrefi. Cyrhaeddodd yr ymgyrch ei hanterth ar ddiwedd y 1980au pan dargedwyd tai haf Aelodau Seneddol Ceidwadol a daeth David Hunt, yr Ysgrifennydd Cymreig ar y pryd, yn darged iddynt ym 1990.

Cymrodd bedwar mudiad gwahanol gyfrifoldeb am yr ymgyrch fomio: Mudiad Amddiffyn Cymru, Cadwyr Cymru, Meibion Glyn Dŵr, a'r Welsh Army for the Workers Republic (WAWR). Fodd bynnag, Meibion Glyndwr yw'r unig grŵp i honni iddynt gael llwyddiant hir-dymor, er fod y grŵp wedi bod yn anweithredol ers canol y 1990au gyda gweithredu cenedlaethol Cymreig wedi darfod. Arwyddwyd y llythyron yn cymryd cyfrifoldeb am yr ymosodiadau "Rhys Gethin", fel teyrnged i un o ddilynwyr mwyaf teyrngar Owain Glyn Dŵr.

Mae rhan fwyaf yr ymosodiadau'n parhau heb eu datrus heddiw. Yn ystod y 1990au, ail-agorwyd yr achos o fomiau post a arweiniodd at Siôn Aubrey Roberts yn cael ei ddyfarnu'n euog o'r drosedd. Defnyddiwyd profi DNA yn yr achos. Honnwyd fod 35 aelod o'r gwasanaethau cudd wedi dilyn Roberts wedi iddo gymryd rhan mewn gorymdaith cenedlaetholgar yng Nghaernarfon ym 1991. Yn 2004, dywed Elfyn Llwyd y gallai'r gwasanaethau cudd fod wedi trefnu'r ymgyrch eu hunan er mwyn difrïo cenedlaetholdeb Cymreig. Atebodd Gweinidog Diwylliant Cymru Alun Pugh fod Llwyd wedi gwylio gormod o benodau *The X-files*.

Llyfrau
-------

* Alwyn Gruffydd, *Mae rhywun yn gwybod* (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)
* Roy Clews, *To Dream of Freedom*, 3ydd argraffiad (Y Lolfa, 2004). Canolbwyntia ar MAC a Byddin Rhyddid Cymru yn ystod y 1960au.

Gweler hefyd
------------

* Cenedlaetholdeb Cymreig
* Llosgi tai haf

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Police take fresh look at Sons of Glyndwr The Guardian. 11-03-2004. Adalwyd 19-09-2009
2. ↑  BBC Wales
Corff paramilitaraidd cenedlaethol Cymreig oedd **Byddin Rhyddid Cymru** (Saesneg: *Free Wales Army* neu *FWA*).

Sefydlwyd y fyddin yn Llanbedr Pont Steffan yn 1963 gan William Julian Cayo-Evans, gyda'r bwriad o gymeryd lle Mudiad Amddiffyn Cymru. Ei nod oedd gweriniaeth Gymreig annibynnol. Daeth logo'r fyddin, a adwaenid fel yr Eryr Wen, yn olygfa gyffredin trwy Gymru, wedi ei beintio ar waliau a phontydd, yn enwedig yn y cyfnod wedi boddi pentref Capel Celyn a chyn Arwisgiad Tywysog Cymru yn 1969.

Bu'r fyddin yn hyfforddi yng nghefn gwlad Cymru, a'i harweinwyr yn rhoi cyfweliadau i newyddiadurwyr. Ymddengys iddynt fod yn gyfrifol am nifer o ffrwydradau.

Achos llys
----------

Ym 1969, rhoddwyd naw o arweinyddion y fyddin, Julian Cayo-Evans, Dennis Coslett, William Vernon Davies, Vivian George Davies, Keith Davies (Gethin ab Iestyn) a David Bonnar Thomas David John Underhill, Glyn Rowlands a Tony Lewis ar brawf gan yr awdurdodau Prydeinig, ac wedi'r achos llys hiraf oedd wedi ei gynnal yng Nghymru hyd hynny, fe'u dedfrydwyd i dymhorau hir o garchar.

Ar ddechrau'r achos gwrthododd y diffynyddion ufuddhau i'r orchymyn "All Silence", trwy ganu Hen Wlad fy Nhadau.

Er bod y mwyafrif o'r troseddau honedig cyhuddwyd y diffynyddion o'u cyflawni wedi eu cyflawni, yn ôl y cyhuddwyr, yn Siroedd Caerfyrddin a Meirionydd, cynhaliwyd yr achos traddodi yng Nghaerdydd a'r achos o flaen Llys y Goron yn Abertawe. Gofynnodd John Gower QC ar ran Dai Bonner i'r achos cael ei glywed yn Llys y Goron Caerfyrddin gan awgrymu bod yr awdurdodau wedi dewis Caerdydd ac Abertawe ar gyfer clywed yr achos yn fwriadol, o'r herwydd y tebygolrwydd uwch o gael rheithfarn wrth Gymreig yn y dinasoedd nac yn y trefi Cymraeg, gwrthodwyd y cais. Gwrthododd Cayo a Cosslett pledio, a chofrestrwyd ple o ddieuog ar eu rhan, plediodd y diffynyddion eraill yn ddieuog. Gan fod Cayo a Glyn Rowlands yn dymuno i'r achos cael ei glywed trwy'r Gymraeg, caniatawyd i gyfieithwyr eistedd y tu ôl iddynt i sibrwd cyfieithiad Cymraeg o'r achos yn eu clustiau .

Llyfryddiaeth
-------------

* Roy Clews (1980) *To dream of freedom* (Y Lolfa) ISBN 0-904864-95-2
* John Humphries (2008) *Freedom Fighters* (Gwasg Prifysgol Cymru) ISBN 978-0-7083-2177-5

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Charges against alleged Free Wales Army members*.Times [London, England] 7 Mar. 1969: 4. *The Times Digital Archive*. Adalwyd 28 Mawrth, 2016.
2. ↑  *Nine men for trial in Wales army case*. Times [London, England] 13 Mar. 1969: 3. *The Times Digital Archive*. Adalwyd 29 Mawrth 2016.
3. ↑  Our South Wales Correspondent. *Accused sing the Welsh anthem.* Times (London, England) 17 Apr. 1969: 2. The Times Digital Archive. Web. 29 Mar. 2016.
Mae **Pen y Bedw** (copa gorllewinol) yn gopa mynydd a geir yn y Moelwynion i'r de o Fetws-y-coed, Gwynedd; cyfeiriad grid SH779469. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 504 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid ydy'r copa hwn wedi'i gofrestru, bellach. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 527.3 metr (1730 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Pen y Bedw (copa ddwyreiniol)** yn gopa mynydd a geir yn y Moelwynion i'r de o Fetws-y-coed, Gwynedd; cyfeiriad grid SH784470. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 448 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Y fam-fynydd yw: Pen y Bedw (copa gorllewinol).

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 527.75 metr (1731 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas gwlithog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision gwlithog**; yr enw Saesneg yw *Dew Footman*, a'r enw gwyddonol yw *Setina irrorella*. Mae i'w ganfod yn Ewrop ac Asia.

27–33 mm ydy maint yr adenydd agored ac mae'n hedfan yn y nos rhwng Mai a Mehefin.

Prif fwyd y lindys ydy cen carreg.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas gwlithog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mynydd yn y Carneddau yn Eryri yw **Foel-fras** neu **Foel Fras**.

Daearyddiaeth ac uchder
-----------------------

Saif ar brif grib y Carneddau rhwng Foel Grach a Drum, uwchben pentref Abergwyngregyn, ar y ffin sirol rhwng Sir Conwy a Gwynedd; cyfeiriad grid SH696681. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 883 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Foel-fras yw'r pellaf i'r gogledd o'r 14 copa yn Eryri sydd dros 3,000 o droedfeddi o uchder (mae Drum ychydig oddi tan yr uchder yma). I'r de iddo mae'r llechweddau yn arwain i lawr at Lyn Dulyn, tra mae Llyn Anafon i'r gogledd o'r copa.

Llwybrau
--------

Gellir dringo'r mynydd trwy ddilyn y ffordd fychan o Abergwyngregyn sy'n arwain heibio'r maes parcio ar gyfer Rhaeadr Fawr ac yn diweddu mewn maes parcio bychan. Oddi yma gellir cymryd y llwybr i'r chewith o'r maes parcio a dilyn trac amlwg, gan droi i'r dde lle mae arwyddbost yn cyfeirio at Drum. Wedi cyrraedd copa Drum gellir dilyn y grib i gopa Foel-fras. Dewis arall yw ymuno a'r ffordd drol i Lyn Anafon, ac yna dringo i fyny i'r grib rhwng Drum a Foel-fras.

Bywyd gwyllt
------------

Mae'r ardal o gwmpas y copa yn un o'r lleoedd gorau yng Nghymru i weld Hutan y Mynydd pan mae'n symud tua'r gogledd tua diwedd Ebrill a dechrau Mai.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

  


| **Y pedwar copa ar ddeg** |
| --- |
| **Yr Wyddfa a'i chriw**:
Yr Wyddfa (1085m)  **·** 
Garnedd Ugain (1065m)  **·** 
Crib Goch (923m)  |
| **Y Glyderau**:
Elidir Fawr (924m)  **·** 
Y Garn (947m)  **·** 
Glyder Fawr (999m)  **·** 
Glyder Fach (994m)  **·** 
Tryfan (915m)  |
| **Y Carneddau**:
Pen yr Ole Wen (978m)  **·** 
Carnedd Dafydd (1044m)  **·** 
Carnedd Llywelyn (1064m)  **·** 
Yr Elen (962m)  **·** 
Foel Grach (976m)  **·** 
 Carnedd Gwenllian (Garnedd Uchaf) (926m)***·***
Foel-fras (942m)  |
Mynydd yn y Rhinogydd yng Ngwynedd yw'r **Garn**; cyfeiriad grid SH702230. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 314metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Saif yn rhan ddeheuol y Rhinogydd, i'r dwyrain o gopa Diffwys a chyda Coed y Brenin yn ei amgylchynu. Mae ychydig ar wahân i brif gopaon y Rhinogydd, gan fod Cwm Mynach rhwng Y Garn a Diffwys. Saif pentref Llanelltyd i'r de a Ganllwyd i'r dwyrain. Ceir hen fwynglawdd aur ar ei lechweddau.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd), Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 629 metr (2064 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Ffilm a seiliwyd ar nofel gan y cyfarwyddwr Ho Meng Hua yw ***Ogof y Gwe Sidan*** a gyhoeddwyd yn 1967. Fe'i cynhyrchwyd yn Hong Kong. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieineeg Mandarin. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Ho Fan. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1967. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *You Only Live Twice* sef ffilm llawn cyffro gan Lewis Gilbert. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,550 o ffilmiau Tsieineeg Mandarin wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Journey to the West*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Wu Cheng'en a gyhoeddwyd yn yn y 16g.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ho Meng Hua ar 1 Ionawr 1923 yn Shanghai a bu farw yn Hong Cong ar 29 Awst 1989. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1953 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ho Meng Hua nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Abad Shaolin |  | Hong Cong | Tsieineeg Mandarin | 1979-01-01 |
| *Black Magic* |  | Hong Cong | *Mandarin safonol* | 1975-01-01 |
| Black Magic 2 |  | Hong Cong |  | 1976-01-01 |
| Clo Llaw Shaolin |  | Hong Cong | *Mandarin safonol* | 1978-01-01 |
| Killer Darts |  | Hong Cong |  | 1968-01-01 |
| Ogof y Gwe Sidan |  | *Hong Kong Prydeinig* | *Mandarin safonol* | 1967-01-01 |
| Princess Iron Fan |  | Hong Cong |  | 1966-01-01 |
| Rhwng Dagrau a Chwerthin |  | Hong Cong | Tsieineeg Mandarin | 1964-01-01 |
| Susanna |  | Hong Cong | *Mandarin safonol* | 1967-01-01 |
| Y Dyn Peking |  | Hong Cong | *Mandarin safonol* | 1977-08-11 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ynys oddi ar arfordir gorllewinol Canada yw **Ynys Vancouver** (Saesneg: *Vancouver Island*, yn flaenorol *Island of Quadra and Vancouver*). Mae'n rhan o dalaith British Columbia, ac mae'r boblogaeth tua 750,000.

Mae'r ynys yn 454 km o hyd a 100 km o led, gydag arwynebedd o 32,134 km2; mewn cymhariaeth mae arwynebedd Ynys Môn yn 714 km². Hi yw'r ynys fwyaf ar arfordir gorllewinol Gogledd America. Mynydd Golden Hinde ydy mynydd uchaf yr ynys, 2,200m o uchder. Gwahenir yr ynys o'r tir mawr gan Gulfor Georgia, Gulfor Queen Charlotte, Gulfor Johnstone a Chulfor Juan de Fuca. Mae sawl llyn ar yr ynys, gan gynnwys Llyn Nimpkish, Llyn Cowichan, Llyn Buttle, Llyn Sproat,, Llyn Great Central a Llyn Campbell. Dinas fwyaf yr ynys yw Victoria, sydd hefyd yn brifddinas British Columbia.

Mae 5 y cant o boblogaeth yr ynys yn bobl brodorol, a siaredir ieithoedd Salishan a Wakashan o hyd.

Hanes
-----

Daeth fforwyr o Sbaen, Ffrainc, Rwsia, Prydain a'r Unol Daleithiau i'r ynys yn ystod y 18g, gan gynnwys James Cook a George Vancouver.

Ym 1843, penderfynodd Cwmni Bae Hudson i adeiladu caer, a thyfodd cymuned o gwmpas Caer Fictoria. Daeth yr ynys yn diriogaeth Prydeinig ar ôl Cytundeb Washington ym 1846. a daeth yn wladfa Prydeinig ym 1849. Daeth yn rhan o Golumbia Brydeinig ym 1866, a daeth Columbia Brydeinig yn rhan o Ganada ym 1871.

Darganfuwyd glo ar yr yn y 1850au, ac roedd amaethyddiaeth yn bwysig ar dir isel y dwyrain, yn arbennig o gwmpas Duncan, Courtenay a Comox. Mae'r ynys yn nodweddiadol am ei fforest law gymedrol, ac adeiladwyd melinau coed ym Mhorth Alberni ac yn Chemainus.

Cludiant
--------

Cwch yn pasio Campbell River a fferi tu ôl iddo
Adeiladwyd Rheilffordd Esquimault a Nanaimo ym 1886.

Mae Fferrïau BC yn cynnig rhwydwaith eang o wasanaethau rhwng Ynys Vancouver, y tir mawr ac ynysoedd llai'r ynysfor.

Mae BC Transit yn cynnig gwasanaethau bws dros Columbia Brydeinig, gan gynnwys Ynys Vancouver.

Mae Maes Awyr Rhyngwladol Victoria yn ymyl Sidney, ar Benrhyn Saanich. Mae meysydd awyr eraill yn Nanaimo , Campbell River, Porth Hardy a Comox. Yn ogystal, mae gwasanaethau awyrennau mor yn ddefnyddio'r porthladdoedd a llynnau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan hellobc
2. 1 2 3 4 5  Gwefan thecanadianencyclopedia
3. ↑  Gwefan Fferrïau BC
4. ↑  Gwefan BC Transit
5. ↑  Gwefan Maes Awyr Rhyngwladol Victoria
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Helma Sanders-Brahms yw ***Heinrich*** a gyhoeddwyd yn 1977. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Heinrich*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Regina Ziegler yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Heinrich von Kleist a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven a Johann Sebastian Bach. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lina Carstens, Hannelore Hoger, Grischa Huber a Heinrich Giskes. Mae'r ffilm *Heinrich (ffilm o 1977)* yn 125 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1977. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Star Wars Episode IV: A New Hope* sef ffilm wyddonias a sgriptiwyd gan y cyfarwyddwr ffilm George Lucas. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Thomas Mauch oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Siegrun Jäger sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Helma Sanders-Brahms ar 20 Tachwedd 1940 yn Emden a bu farw yn Berlin ar 24 Rhagfyr 2013. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1971 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Sutherland
 * Officier des Arts et des Lettres‎

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Helma Sanders-Brahms nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 12 Mai 2020.
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Louis Feuillade yw ***Les Effets De La Chaleur*** a gyhoeddwyd yn 1907. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

 Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1907. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Ben Hur* ffilm llawn cyffro o Unol Daleithiau America gan Sidney Olcott
Frank Rose.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Louis Feuillade ar 19 Chwefror 1873 yn Lunel a bu farw yn Nice ar 26 Chwefror 1925. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1905 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Louis Feuillade nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Ynys y Pinwydd** (Ffrangeg: *Île des Pins*; enw yn iaith Kanak Kwênyii: *Kunyié*) yn ynys yn y Cefnfor Tawel, ac yn rhan o ynysfor Caledonia Newydd, casgliad tramor o Ffrainc. Mae'r ynys yn rhan o gymuned (bwrdeistref) L'Île-des-Pins, yn Nhalaith De Caledonia Newydd. Llysenw Ynys y Pinwydd yw *l'île la plus proche du paradis* ("yr ynys agosaf at Baradwys").

Map 1890
Mae'r ynys yn 15 kilometre (9.3 mi)
 o hyd a 13 kilometre (8.1 mi)
 o led. Mae'n gorwedd i'r de-ddwyrain o Grande Terre, prif ynys Caledonia Newydd, ac mae'n 100 kilometre (62 mi)
 i'r de-ddwyrain o'r brifddinas Nouméa. Mae un maes awyr (cod ILP) gyda rhedfa o 1,097 metre (3,599 ft)
. Mae Ynys y Pinwydd wedi'i hamgylchynu gan Barriff Caledonia Newydd.

Mae trigolion yr ynys yn bennaf yn Kanakiaid Melanesaidd brodorol, ac mae'r boblogaeth yn 2,000 (amcangyfrif 2006) (poblogaeth 1989 1,465).

Mae'r ynys yn gyfoethog o fywyd anifeiliaid ac mae'n gartref i greaduriaid anarferol fel y geco cribog *Correlophus ciliatus* a'r geco *Rhacodactylus leachianus* mwyaf y byd.

Y *pic Nga* yw pwynt uchaf yr ynys, sef 262 metre (860 ft)
 o uchder. Afon Ouro yw'r afon hiraf.

* Adfeilion gwladfa gosb, OuroAdfeilion gwladfa gosb, Ouro
* Twr dwr yn OuroTwr dwr yn Ouro
* Bae UpiBae Upi

Hanes
-----

Bu pobl Melanesaidd yn byw ar yr ynys am dros 2000 o flynyddoedd cyn i Ewropeaid ymweld â'r ynys gyntaf. Gwelodd Capten James Cook yn 1774 yr ynys a'i ailenwi ar ei ail fordaith i Seland Newydd. Rhoddodd Cook ei enw i'r ynys ar ôl gweld y pinwydd brodorol tal (*Araucaria columnaris*). Ni laniodd ar yr ynys erioed, ond wrth iddo weld arwyddion o breswylio (mwg) tybiodd fod pobl yn byw yno. Yn y 1840au cyrhaeddodd cenhadon Protestannaidd a Chatholig, ynghyd â masnachwyr yn chwilio am sandalwydd.

Cymerodd y Ffrancwyr feddiant o'r ynys y 1853 ac ar yr adeg honno dewisodd y Kunies brodorol y grefydd Gatholig. Yn 1872 daeth yr ynys yn wladfa gosbi Ffrengig, yn gartref i 3,000 o alltudion gwleidyddol o Comiwn Paris.

Golygfeydd
----------

Gellir gweld adfeilion trefedigaeth gosbol ym mhentref Ouro yng ngorllewin yr ynys. Mae twr dŵr Ouro a adeiladwyd gan garcharorion yn 1874/75 ac a adnewyddwyd yn 2005 yn dal i gael ei ddefnyddio.

Ym mynwent *Cimetière des Déportés* ger Ouro mae cofeb siâp pyramid a beddau 300 o alltudion a fu farw rhwng 1872 a 1880.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) www.isle-of-pines.com Gwybodaeth gyffredinol a thwristiaeth am Ynys y Pinwydd
* Cyfweliad sain gyda phreswylydd Ynys y Pinwydd am fywyd ar Ynys y Pinwydd
* Tudalen Ynys y Pinwydd Jane Archifwyd 2019-11-11 yn y Peiriant Wayback.
* Lluniau Ynys y Pinwydd
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Burhan Qurbani yw ***Wir Sind Jung. Wir Sind Stark.*** a gyhoeddwyd yn 2014. Fe'i cynhyrchwyd gan Jochen Laube yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Burhan Qurbani a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Farmer Boys. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Devid Striesow, Axel Pape, Aaron Le, Claudia Loerding, Jonas Nay, Matthias Brenner, Sebastian Nakajew, Saskia Rosendahl, Thorsten Merten, Joel Basman, Martina Eitner-Acheampong, Thomas Kornack, Gro Swantje Kohlhof, David Schütter, Trang Le Hong a Jakob Bieber. Mae'r ffilm *Wir Sind Jung. Wir Sind Stark.* yn 123 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Yoshi Heimrath oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Julia Karg sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Burhan Qurbani ar 15 Tachwedd 1980 yn Erkelenz. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2006 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Film Academy Baden-Württemberg.

Derbyniad
---------


Cafodd ei henwebu am y gwobrau canlynol: IFFR audience award.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Burhan Qurbani nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 21 Mai 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 21 Mai 2016.. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 17 Awst 2016. iaith y gwaith neu'r enw: Saesneg.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 21 Mai 2016.
4. ↑  Sgript:  (yn en) *Internet Movie Database*, Wikidata Q37312,
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr José Luis Garci yw ***Historia De Un Beso*** a gyhoeddwyd yn 2002. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: Enrique Cerezo, Nickel Odeon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Horacio Valcárcel. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Agustín González, Alfredo Landa, Beatriz Rico, Francisco Algora, Ana Fernández, Carlos Hipólito, Tina Sainz, Valeriano Andrés a Manuel Lozano. Mae'r ffilm *Historia De Un Beso* yn 108 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2002. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Harry Potter and the Chamber of Secrets* sef ffilm ffantasi Americanaidd-Seisnig i blant gan Chris Columbus. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Raúl Pérez Cubero oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Miguel González Sinde sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm José Luis Garci ar 20 Ionawr 1944 ym Madrid. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1977 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Madrid.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd José Luis Garci nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.
Dinas yn Wcráin a chanolfan weinyddol Oblast Zaporizhzhia yw **Zaporizhzhia** (Wcreineg: Запоріжжя, Rwseg: Запорожье trawslythreniad: *Zaporozhye*) a saif ar Afon Dnieper. Ei henw hanesyddol, hyd at 1921, oedd Oleksandrivsk (Wcreineg: Олекса́ндрівськ, Rwseg: Александровск *Aleksandrovsk*).

Codwyd cadarnle yma ym 1770, fel un o'r amddiffynfeydd ar hyd ffin ddeheuol Ymerodraeth Rwsia yn erbyn Chaniaeth y Crimea. Dewiswyd y safle am ei bod yn agos i bencadlys hanesyddol y Cosaciaid ar Ynys Khortitsa, i dde rhaeadrau'r Dnieper, er mwyn atgyfnerthu rheolaeth Rwsia ar Gosaciaid Zaporizhzhia yn sgil diddymu'r Hetmanaeth. Dyrchafwyd Oleksandrivsk yn dref ym 1806, a thyfodd yn gyffordd bwysig wrth gludo nwyddau, yn enwedig wedi adeiladu'r rheilffordd yn y 1870au.

Achoswyd difrod mawr i Oleksandrivsk yn ystod Chwyldro Rwsia (1917–20). Dan lywodraeth Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Wcráin, ailenwyd ac adferwyd y dref, a ffynnai'r economi yn sgil adeiladu Gorsaf Drydan Dŵr y Dnieper ym 1927–32. Boddwyd rhaeadrau'r Dnieper o ganlyniad i'r argae a godwyd fel rhan o'r orsaf drydan dŵr. Dinistriwyd yr argae gan y Fyddin Goch ym 1941 er mwyn atal yr Almaen Natsïaidd rhag ei gipio. Ailadeiladwyd yr argae a'r pwerdy gan y llywodraeth Sofietaidd wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd. Datblygodd diwydiant meteleg Zaporizhzhia ar sail yr orsaf drydan dŵr, gan gynnwys gweithfeydd haearn a dur a melin stribedi a barrau, a cheir hefyd ffatrïoedd i gynhyrchu ceir ac offer trydanol ac i droi sgil-gynhyrchion côc yn gemegion diwydiannol.

Gostyngodd y boblogaeth o 815,000 yn 2001 i 799,000 yn 2005, ac i 755,000 yn 2016.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Zaporizhzhya. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 28 Mai 2022.
2. ↑  (Saesneg) "Zaporizhia", *Internet Encyclopedia of Ukraine* (2016). Adalwyd ar 28 Mai 2022.
Valerian I
**Publius Licinius Valerianus** neu **Valerian I** (200–260) oedd ymerawdwr Rhufain rhwng 253 a 260.

Yn wahanol i lawr o'r ymerodron yn ystod Argyfwng y Drydedd Ganrif yr oedd Valerian o deulu bonheddig a seneddol. Priododd ddwywaith, yr ail dro gyda Egnatia Mariniana, a chafodd ddau fab ganddi hi, Gallienus a Valerian II.

Yn 238 yr oedd yn *princeps senatus*, a gydag ef y bu Gordian I yn trafod i gael ei gydnabod yn ymerawdwr gan y Senedd. Yn 251, yn nheyrnasiad Decius, penodwyd ef yn censor. Yn ddiweddarach daeth yn rhaglaw taleithiau Noricum a Rhaetia. Gofynnodd yr ymerawdwr Trebonianus Gallus am ei gymorth yn wyneb gwrthryfel Aemilianus yn 253. Cychwynodd Valerian tua'r de, ond daeth y newyddion fod Gallus wedi ei ladd gan ei filwyr ei hun. Cydnabuwyd Aemilius yn ymerawdwr gan y Senedd, ond nid oedd Valerian yn fodlon derbyn hyn ac arweiniodd ei fyddin yn ei erbyn. Cyfarfu'r ddwy fyddin gerllaw Spoleto, a phan welodd milwyr Aemilius fod byddin Valerian yn gryfach, llofruddiwyd Aemilianus ganddynt. Derbyniodd y Senedd Valerian yn ymerawdwr ar unwaith.

Enwodd Valerian ei fab Galienus fel cyd-ymerawdwr. Ar ddechrau ei deyrnasiad yr oedd problemau yn Ewrop, yna bu trafferthion mwy yn y Dwyrain. Cipiodd y Persiaid dan Shapur I ddinas Antiochia a meddiannu Armenia. Tra'r oedd Galienus yn delio ag Ewrop, teithiodd Valerian tua'r dwyrain. Tua 257 llwyddodd Valerian i gael Antiochia a thalaith Syria yn ôl, ond y flwyddyn wedyn ymosododd y Gothiaid ar Asia Leiaf. Tua diwedd 259 ye oedd yr ymerawdwr yn Edessa, ond effeithiwyd ar ei fyddin gan glefyd. Rhywsut, efallai trwy frad pennaeth Gard y Praetoriwm, Macrinus, cymerwyd Valerian yn garcharor gan y Persiaid. Credir iddo gael ei drin yn greulon ac yna ei ddienyddio. Arddangoswyd ei groen ym mhrif deml y Persiaid. Llwyddodd Gallienus i gadw ei afael ar yr orsedd hyd 268. Wedi marwolaeth Valerian, meddiannwyd Syria a Cappadocia gan y Persiaid.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Aemilianus** | **Ymerawdwr Rhufain**253 – 260 | Olynydd:**Gallienus** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 37709520
* LCCN: n80125735
* ISNI: 0000 0004 1959 4275
* GND: 118625942
* SUDOC: 070180032
* BNF: cb169320281 (data)
* ULAN: 500355387

 |
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Melamsoraceae* yw'r **Rhwd llaethlys** (Lladin: ***Melampsora euphorbiae***; Saesneg: *Spurge Rust*). 'Y Gwir-Rydau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog y gair 'Rhwd' yw rhydau, gair sy'n cyfeirio at liw'r ffyngau yn y grwp yma. Mae'r teulu *Melamsoraceae* yn gorwedd o fewn urdd y Pucciniales.

Mae'r rhywogaeth hon hefyd i'w chanfod yng Nghymru.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Melamsoraceae
--------------------------------------

Mae gan **Rhwd llaethlys** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Melampsorella aspidiotis* | Melampsorella aspidiotis |  |
|
| *Melampsorella blechni* | Melampsorella blechni |  |
|
| *Melampsorella caryophyllacearum* | Melampsorella caryophyllacearum |  |
|
| *Melampsorella cerastii* | Melampsorella cerastii |  |
|
| *Melampsorella dieteliana* | Melampsorella dieteliana |  |
|
| *Melampsorella elatina* | Melampsorella elatina |  |
|
| *Melampsorella feurichii* | Melampsorella feurichii |  |
|
| *Melampsorella itoana* | Melampsorella itoana |  |
|
| *Melampsorella kriegeriana* | Melampsorella kriegeriana |  |
|
| *Rhwd cwmffri* | Melampsorella symphyti |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Gwefan Prifysgol Aberystwyth; adalwyd 23 Chwefror 2020.
3. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
4. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Rhwd llaethlys** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Un o'r ynysoedd sy'n ffurfio Ynysoedd Erch yng ngogledd-ddwyrain yr Alban yw **Westray**. Gydag arwynebedd o 18.2 milltir sgwar, hi yw'r chweched ymhlith Ynysoedd Erch o ran maint. Saif i'r gogledd o'r brif ynys, Mainland, ac roedd y boblogaeth yn 2001 yn 563. Y prif bentref yw Pierowall.

Ymhlith prif adeiladau'r ynys mae Castell Noltland. Cysylltir yr ynys a Kirkwall ar y brif ynys gan awyren. Gellir hefyd hedfan i ynys Papa Westray. Ceir gwasanaeth fferi i Kirkwall hefyd. Mae nifer fawr o adar môr yn nythu ar glogwyni'r ynys, yn cynnwys 60,000 Gwylog a 30,000 Llurs.

Ymhlith y darganfyddiadau pwysicaf yn yr Alban mae "Links of Noltland", pentref Oes Newydd y Cerrig. Mae'r "Gwraig Westray" yn arteffact pwysig o'r safle.

Archie Angel
------------

Mae Westray wedi bod yn lleoliad llawer o longddrylliadau dros y canrifoedd. Yn y 1730au, drylliwyd llong Rwsiaidd yno. Roedd darn o'r llongddrylliad â'r enw "Archangel" wedi'i ysgrifennu arno. Yr unig oroeswr oedd babi. Cafodd yr enw "Archie Angel" ac mae ei ddisgynyddion yn dal i fyw yn yr Ynysoedd Erch.

Lleoliad Westray
Castell Noltland

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  James Miller (1999). *Salt in the Blood: Scotland's Fishing Communities Past and Present* (yn Saesneg). Canongate. t. 6.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Incertae sedis* yw'r **Rhwd coffi** (Lladin: ***Hemileia vastatrix***; Saesneg: *Coffee Rust*). Y Gwir-Rydau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog y gair 'Rhwd' yw rhydau, gair sy'n cyfeirio at liw'r ffyngau yn y grwp yma. Dosbarthwyd y teulu *Incertae sedis* o fewn urdd y Pucciniales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Asia, Affrica a De America. 

Dim ond ar ddail y planhigyn coffi mae'r ffwng yma'n byw, ac mae'n dipyn o broblem i ffermwyr coffi; llwyddwyd i fagu planhigion sy'n medru gwrthsefyll ymosodiad gan y ffwng yma - yn rhannol - ond nid yn llwyr.

Ffwng
-----

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson ffyngau'n newid o ddydd i ddydd.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
2. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Rhwd coffi** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cyfnodolyn llenyddol Saesneg oedd ***Wales*** yn cynnwys ffuglen, barddoniaeth, adolygiadau ac erthyglau. Roedd hefyd yn cynnwys hysbysebion ac erthyglau golygyddol. Dechreuodd yn gyhoeddiad chwarterol (Rhif 1. (Haf 1937)-Rhif 11 (Gaeaf 1939-1940), daeth yn bapur llydan yn ystod y rhyfel (Rhif 1 (1941), yna fe'i gyhoeddwyd bob chwe mis (1943-1949). Yn 1958 ail ddechreuwyd ei gyhoeddi yn fisol (Rhif 32) ac fe’i ddiweddwyd yn Ionawr 1960 (Rhif 47). Fe'i cyhoeddwyd rhwng 1937 and 1960.

Keidrych Rhys oedd golygydd y cylchgrawn o'i sefydlu hyd ddiwedd ei gyfnod.

Roedd dylanwad y cylchgrawn ar lenyddiaeth Cymru'n fawr. Yn wir, roedd y cylchgrawn yn "torri tir newydd" yn ôl Robert Graves, a ohebai'n rheolaidd gyda Keidrych a Lynette Roberts; credai y byddai mudiad newydd o feirdd Celtaidd yn tarddu, gyda thraddodiad yn bwysig iddynt.

Cyhoeddwyd erthyglau, storiau byrion a cherddi gan feddylwyr mawr a beirdd blaenllaw megis Alun Lewis, Saunders Lewis, Dylan Thomas, Glyn Jones a Lynette Roberts. Ymddangosodd rhannau cyntaf llyfr Robert Graves ar fytholeg a barddoniaeth, sef *The White Goddess*, yn ogystal â thair stori: 'Dog', 'Roebuck' a 'Lapwing', rhwng 1944 a 1945.

Roedd y cylchgrawn yn ymgais fwriadol i greu llwyfan ar gyfer sgwennwyr ifanc a deimlai fod unrhyw gyfraniad i ddiwylliant Prydeinig yn gyfraniad pitw, ac roedd yn ymgais, felly, i greu llwyfan i lenyddiaeth Eingl-Gymreig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cylchgronau Cymru Ar-lein: Wales. Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
2. ↑  *Oxford Companion the Literature of Wales* (1986), tud. 622