*Tebot Gong-Chun* (Tsieineeg: 供春壶), un o'r tebotau hynaf y gwyddys amdanynt yn y byd, replica o Gu Jingzhou. Mae'r gwreiddiol yn yr Amgueddfa Palas Beijing
Tebot Siapaneaidd math *yokode-kyūsu*
Tebot a Fürstenberg, 1999
Tebot ceramig, tua 1980
Mae'r **tebot** yn llestr silindrog swmpus, anaml hefyd wedi'i wneud o arian, efydd, copr, haearn, llestri cerrig, porslen neu wydr lle gellir paratoi te, ei gadw'n gynnes, ei gludo a'i weini.

Gwahaniaeth rhwng Tebot Te a Phot Coffi
---------------------------------------

Mae'r tebot yn wahanol i bot coffi mewn tair nodwedd arbennig:

* Mae tua mor eang ag y mae'n uchel neu hyd yn oed yn ehangach nag y mae'n uchel. Yn y modd hwn, mae'r lliwiau a'r aroglau sy'n dianc o'r dail te wedi'u trwytho ac sy'n tueddu i aros ar y gwaelod yn cael eu dosbarthu'n fwy cyfartal dros y dŵr cyfan na gyda jwg fain.
* Mae pig y tebot yn llawer dyfnach, yn aml hyd yn oed ar waelod corff y tebot, fel y gellir tywallt y colorants a'r aroglau sydd wedi'u crynhoi yn rhan isaf y tebot i'r llong yfed yn gyntaf. (Mae'r pig ynghlwm wrth ben y pot coffi fel nad yw unrhyw dir coffi yn mynd i mewn i'r cwpan.)
* Mae dyfais fel arfer yn cael ei chynnwys i ddal y dail te wedi'u bragu yn ôl wrth arllwys. Gall y rhain fod yn dyllau gogr yn y trawsnewidiad o'r corff can i'r pig neu fewnosodiad hidlydd conigol sydd wedi'i hongian yn y can oddi uchod ac yn ymestyn i waelod y can.

Hanes
-----

Er bod y sôn gyntaf am de yn Tsieina yn y flwyddyn 221 v. Chr. Dyddiedig (Teesteuerbescheid), yn plymio'n benodol ar gyfer potiau te wedi'u gwneud o naws Zǐshā coch rhanbarth De Tsieina i Yixing tan Frenhinllin Ming (1368-1644) ymlaen. Fe wnaeth y ffordd arferol o baratoi te trwy ewynnog te powdr gwyrdd yn uniongyrchol yn y bowlen yfed ildio i fragu'r dail mewn tebot. Yn niwylliant y diweddar Ming a Brenhinllin Qing dilynol Roedd y mwynhad a rennir o de coeth, a baratowyd mewn potiau o ansawdd uchel, yn chwarae rhan ganolog fel symbol o statws cymdeithasol a diwylliant upscale. Gweithiodd ysgolheigion ac uchelwyr yn agos gyda chrochenwyr, caligraffwyr ac artistiaid gweledol i greu llongau a oedd mor unigryw â phosibl.

### Cyrraedd Ewrop

Mewnforiwyd te Tsieineaidd gyntaf i Ewrop gan Cwmni Dwyrain India'r Iseldiroedd ar ddechrau'r 17g. Cofnodwyd tebot gyntaf ym 1620 yn rhestr rhestr masnachwr Portiwgaleg o Macau. Roedd cargo llong a suddodd ym Môr De Tsieina ym 1643 yn cynnwys tua 23,000 o wrthrychau porslen, gan gynnwys 255 tebot. Mae siâp a lliw'r gwrthrychau cerameg yn eu nodi fel porslenfor allforio Tsieineaidd ar gyfer Ewrop. Mae'r tebotau cyntaf a gadwyd yn Ewrop yn dyddio o ddiwedd yr 17g. Mae un o'r delweddau cynharaf hysbys o jwg wedi'i wneud o glai Yixing coch, y mae ei ddeunydd a'i siâp yn amlwg yn siarad am ei ddefnyddio fel tebot, i'w weld ar sawl llun gan Pieter Gerritsz. van Roestraeten (1627-1698). Tua diwedd y 1670au, dechreuodd ceramegwyr Ewropeaidd fel Arij de Milde yn Delft, John a David Elers yn Swydd Stafford, Lloegr, a Johann Friedrich Böttger ym Meissen ar ddechrau'r 18g, wneud tebotau yn seiliedig ar fodelau Tsieineaidd.

Yn yr 17g a'r 18g, datblygodd Lloegr tebot siâp gellyg gyda phig crwm siâp S, a gyflwynwyd gan y Saeson i Foroco ynghyd â the gwyrdd ac y mae ei siâp wedi bod yn fodel ar gyfer diwylliant te yng ngogledd-orllewin Affrica hyd heddiw mae'r mwyafrif o tebotau.

Fel llong weini, mae tebotau yn naturiol yn ganolbwynt bwrdd ac felly maent yn aml yn flaenllaw yn y dyluniad priodol mewn cyfresi llestri bwrdd. Maent ar gael mewn amrywiaeth eang o liwiau, siapiau a meintiau, yn ffeithiol yn unig ac yn swyddogaethol neu'n ffigurol kitsch gyda'r holl amrywiadau rhyngddynt. Mae tebotau hefyd yn eitemau casglwyr ac yn cael eu harddangos mewn amgueddfeydd perthnasol.

Nodweddion
----------

### Driblo

Un ffenomen sy'n digwydd gyda rhai tebotau yw driblo lle mae'r llif yn rhedeg i lawr y tu allan i'r pig yn enwedig wrth i'r llif ddechrau neu stopio. Mae gwahanol esboniadau am y ffenomen hon wedi'u cynnig ar wahanol adegau. Gall gwneud wyneb allanol y pig yn fwy hydroffobig, a lleihau radiws crymedd y tu mewn i'r domen fel bod y llif yn llifo'n lân yn gallu osgoi driblo.

### Cadw gwres - *het tebot*

Er mwyn cadw tebotau yn boeth ar ôl i de gael ei fragu gyntaf, roedd cartrefi cynnar o yn defnyddio **gorchudd tebot**, neu **mwgwd tebot** **het tebot** yn debyg iawn i het, sy'n llithro dros y pot te. Yn aml byddent wedi eu wneud o wlân wedi'i addurno â motiffau les. Mae'r het tebot modern wedi dod yn ôl i ffasiwn gydag atgyfodiad te dail rhydd a golwg *retro*. Ceir hefyd motiffs Cymraeg a Chymreig gan gynnwys dyluniadau a phatrwm nodweddiadol y garthen Gymreig. neu motiffau cenedlaethol fel y Ddraig Goch.

Tebot yn y Gymraeg
------------------

Ceir y cyfeiriad gyntaf cofnodedig yn y Gymraeg i'r teclyn o oddeutu 1740 yn *Llyfr Meddygwriaeth a Physygwriaeth ir Anafus ar Clwyfus* lle ceir, "tywelltwch allan yngwaelod Tea Pot neu ryw Gwppan bach." Erbyn 1759 gwlir "tê Pot" yn llyfr 'Y Prif Ffeddigyiniaeth". Gwelir *tebot* (gyda b nid p) gyntaf yn *Straeon y Pentan* gan Daniel Owen yn 1895 gyda'r dyfyniad, "yfed cwrw o bîg y tebot".

* **Tebot oel** - defnyddir *tebot oel* ar gyfer 'oil can' gan chwarelwyr.

* **Swoblen tebot** - gelwid *Swoblen tebot* yng ngorllewin Morgannwg yn gellweirus ar wraig a yfai lawer o de. Daw swoblen o'r Saesneg 'swabble' sef y sŵn a wneir gan hylif wrth ei ysgwyd.

* **Y Tebot Piws** - grŵp pop/gwerin Gymraeg o'r 1970au cynnar.

Gweler hefyd
------------

* Tebot Moka
* Y Tebot Piws
* Samofar
* Jwg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Xiutang Xu, Gu Shan (yn German), *500 Years of Yixing Purple Clay Art*, Schanghai: Shanghai lexicographical Publishing House, pp. 100, zitiert nach Chunmei Li (yn German), *Crafting Modern China: the Revival of Yixing Pottery. M.A. Thesis*, pp. 9,. Adalwyd 2018-01-27
2. ↑  Fei Wu (yn German), *Yixing Zisha pottery: Place, cultural identity, and the impacts of modernity. M.A. thesis*, pp. 27,. Adalwyd 2018-01-26
3. ↑  Shirley Maloney Mueller, "17th Century Chinese Export Teapots: Imagination and Diversity" (yn German), *Orientations 36 (7)*
4. ↑  John A. Burrisson (yn German), *Global clay: Themes in World ceramic traditions*, Indiana University Press, pp. 80, ISBN 978-0-253-03189-1
5. ↑  Raoul Verbist: *A Teapot of 18th Century.* Association of Small Collectors of Antique Silver, 2004
6. ↑  "How to stop a teapot dribbling". *The Telegraph*. Cyrchwyd Sep 6, 2020.
7. ↑
8. 1 2 3   tebot. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 11 Awst 2022.
9. ↑
10. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-11-16. Cyrchwyd 2021-11-16.

Dolenni allanol
---------------

* Fideo, 'How to Make a Ceramic Teapot, from Beginning to End'
* Fideo, 'How to do Chinese Tea Ceremony step by step'
* Y Tebot Piws - *mae rhywun wedi dwyn fy nhrwyn*