**Mae ymreolaeth gyllidol lawn** – a adwaenir hefyd fel **datganoli max**, **dat-uwch** (***devo-max*)**,  neu **ffederaliaeth gyllidol**  – yn fath o ddatganoli pellgyrhaeddol a gynigir ar gyfer yr Alban a Chymru. 

Mae’r term yn disgrifio trefniant cyfansoddiadol lle byddai Senedd yr Alban neu Senedd Cymru, yn lle cael grant bloc gan Drysorlys y DU fel ar hyn o bryd, yn cael yr holl drethiant a godwyd yng Nghymru neu’r Alban; byddai'n gyfrifol am y rhan fwyaf o wariant yng Nghymru neu'r Alban ond byddai'n gwneud taliadau i lywodraeth y DU i dalu am gyfran yr Alban neu Gymru o'r gost o ddarparu rhai gwasanaethau penodol i'r DU gyfan. Byddai hyn yn cynnwys amddiffyn a chysylltiadau tramor yn bennaf. Fel arfer hyrwyddir ymreolaeth gyllidol yr Alban/Cymru gan rai sydd yn cefnogi Teyrnas Unedig ffederal .

Hanes
-----

### Yr Alban

Mor gynnar â Gorffennaf 2001, dywedodd cyn-ganghellor y Blaid Geidwadol, Kenneth Clarke, ei fod yn credu y byddai'n "drychinebus i economi'r Alban". Ar y llaw arall, dywedodd Robert Crawford, cyn bennaeth Scottish Enterprise, ym mis Chwefror 2004 y gallai economi'r Alban gael ei wella gan ymreolaeth gyllidol. 

Dywedodd David Cameron, arweinydd y Blaid Geidwadol ar y pryd, yn 2005 na fyddai’n rhwystro rhoi pwerau trethu llawn i Senedd yr Alban pe bai’r datganoli hyn yn cael ei gefnogi ganBlaid Geidwadol yr Alban. 

Dangosodd Arolwg Agweddau Cymdeithasol yr Alban 2011 fod 32% o’r ymatebwyr yn cefnogi annibyniaeth i’r Alban,  ac roedd 43% yn cefnogi mwy o ymreolaeth yn y DU. Roedd 29% o ymatebwyr yn cefnogi dat-uwch, ond dim ond 21% oedd yn cefnogi'r status quo.  Daeth etholiad mwyafrif llywodraeth Plaid Genedlaethol yr Alban ym mis Mai 2011, a ymrwymodd i gynnal refferendwm annibyniaeth, hefyd â’r posibilrwydd y gallai d fod yn opsiwn ychwanegol yn y bleidlais.  Mae rhai o uwch ffigurau Plaid Lafur yr Alban hefyd wedi awgrymu y bydden nhw’n cefnogi devo max, gan gynnwys Malcolm Chisholm MSP, Mark Lazarowicz AS,  a’r cyn Brif Weinidog Henry McLeish. 

Ni chafodd yr opsiwn "dat-uwch" ei gynnwys yn refferendwm annibyniaeth 2014, fodd bynnag, gan fod Cytundeb Caeredin yn nodi bod yn rhaid i'r refferendwm fod yn ddewis deuaidd clir rhwng annibyniaeth neu'r trefniadau datganoli presennol. 

### Cymru

Yn 2017 roedd un o Aelod Seneddol Llafur Cymru, Mike Hedges (gwleidydd) yn gefnogol o gytundeb datganoli dat-uwch hirdymor i Gymru.  Yn 2021, cynhyrchodd bapur ar dat-uwch posibl ar gyfer y Senedd. Ynddo, amlinellodd gwestiynau ar oedran pensiwn, system nawdd cymdeithasol gan gynnwys lefel cyfraniadau a thaliad, treth alcohol a thybaco, trethi’r DU a datganoledig a’u casglu, dosbarthu cymorth ariannol i ranbarthau tlotach. 

Yn 2021, galwodd prif weinidog Cymru, Mark Drakeford am "ymreolaeth" i Gymru, a ddisgrifiwyd yn ddiweddarach fel galwad am dat-uwch.  

Yn 2022, galwodd maer Llafur Manceinion Andy Burnham am ddatganoli "mwyaf" i Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Cynigiodd hefyd senedd o’r cenhedloedd a’r rhanbarthau a fyddai’n disodli Tŷ’r Arglwyddi. 

Mae Devo-max yn cael ei ystyried ar hyn o bryd fel opsiwn ar gyfer diwygio cyfansoddiadol gan gomisiwn annibynnol ar ddyfodol cyfansoddiadol Cymru, a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru dan arweiniad Laura McAllister a Rowan Williams .

Barn y cyhoedd
--------------

### Alban

Nododd arolwg barn cyhoeddus a gynhaliwyd ar ddiwedd Hydref 2011 ar gyfer y BBC *Politics Show* mai devo-max oedd yr opsiwn mwyaf poblogaidd gyda phleidleiswyr yr Alban: roedd 33% yn cefnogi devo-max, 28% yn cefnogi annibyniaeth a 29% yn cefnogi dim newid cyfansoddiadol pellach.  Nododd arolwg barn cyhoeddus a gynhaliwyd ym mis Mawrth 2013 ar gyfer yr SNP fod 52% o ymatebwyr yn credu y dylai Llywodraeth yr Alban fod yn gyfrifol am yr holl benderfyniadau treth a gwariant yn yr Alban. Hefyd, roedd 53% o’r ymatebwyr yn credu mai llywodraeth yr Alban fyddai’n fwyaf addas i benderfynu ar bolisi lles a phensiynau ar gyfer yr Alban. 

### Cymru

Yng Nghymru, dangosodd arolwg barn YouGov yn 2020 fod 59% o’r ymatebwyr a oedd â barn yn cefnogi ‘devo-max’ i Gymru mewn refferendwm (40% o blaid, 28% yn erbyn). Gofynnodd y cwestiwn a oedd ymatebwyr o blaid trosglwyddo pwerau ar gyfer rheoli treth a lles, ond heb gynnwys amddiffyn a materion tramor i’r Senedd. Roedd cefnogaeth fesul grŵp oedran fel a ganlyn 82% o bobl 18-24 oed, 73% o bobl 25-49 oed, 51% o bobl 50-64 oed a 43% o bobl 65+ oed. 

Yn yr un arolwg barn yn 2022, dywedodd 56% oedd â barn eu bod yn cefnogi 'devo-max' i Gymru mewn refferendwm (40% o blaid, 32% yn erbyn).

Effeithiau
----------

### Alban

Mae effeithiau economaidd ymreolaeth gyllidol lawn wedi bod yn destun dadl. Cyhoeddodd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid adroddiad ym mis Mawrth 2015 a gyfrifodd y byddai bwlch o £7.6 ar gyfer y flwyddyn 2015–16 biliwn yng nghyllideb yr Alban o dan FFA, o gymharu â'r system bresennol ar gyfer dosbarthu gwariant. 

Mae’r dadansoddiad hwn wedi’i feirniadu gan ddirprwy arweinydd yr SNP, Stewart Hosie, ar y sail ei fod yn cynrychioli ffigurau am flwyddyn yn unig a’i fod yn diystyru’r twf ychwanegol y mae’r SNP yn dweud y gall ei gynhyrchu gyda mwy o bwerau. 

Ymatebodd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid i rai o'r beirniadaethau hyn mewn adroddiad diweddarach. Roedd yn dadlau:

"Ni fyddai gohirio symud i gyfrifoldeb llawn am rai blynyddoedd ar ei ben ei hun yn delio â’r bwlch cyllidol.. .. Yn wir, os rhywbeth, o ystyried y rhagolygon gwariant a refeniw cyfredol, mae’n debygol y byddai’r bwlch yn tyfu yn hytrach na chrebachu dros yr ychydig flynyddoedd nesaf. Byddai’n dal yn wir y byddai cyfrifoldeb cyllidol llawn yn debygol o olygu toriadau sylweddol mewn gwariant neu godiadau treth yn yr Alban. Er y gallai adlam mawr a pharhaus mewn refeniw olew neu dwf sylweddol uwch yn yr Alban liniaru hyn, ni all fod unrhyw ragdybiaeth y byddai'r naill na'r llall yn digwydd.

"Mae yna nifer o agweddau ar ymreolaeth gyllidol sy’n aneglur; lefel y taliadau i lywodraeth y DU (ar gyfer llog dyled ac adnewyddu Trident), gallu’r sector olew i adleoli i feysydd eraill sy’n llenwi’r bwlch cynhyrchiant, ac a yw’n economaidd. mae twf yn yr Alban yn cael ei gefnogi’n well gan lywodraeth Caeredin neu Lundain". 

### Cymru

Byddai Devo-max yn golygu trosglwyddo pwerau o San Steffan i’r Senedd sy’n cynnwys yr hawl i reoli cyllidebau treth a lles. 

Awgrymodd Sioned Williams, AS Plaid Cymru y dylid datganoli pwerau trethu llawn i’r Senedd oherwydd "bydd unrhyw ddiwygiadau i fynd i’r afael â thlodi yr ydym yn eu gwneud yng Nghymru bob amser yn gyfyngedig" heb bwerau trethu llawn.

Gweler hefyd
------------

### Yr Alban

* Trethiant yn yr Alban
* cyllideb yr Alban
* Economi yr Alban
* Gwariant a Refeniw Llywodraeth yr Alban
* Gwleidyddiaeth yr Alban
* Annibyniaeth yr Alban
* Comisiwn ar Ddatganoli yn yr Alban

### Cymru

* datganoli Cymreig
* Cydbwysedd cyllidol Cymru
* Trethiant yng Nghymru
* Economi Cymru
* Annibyniaeth Gymreig
* Gwleidyddiaeth Cymru

### Arall

* Ffederaliaeth yn y Deyrnas Unedig
* Cydffederasiwn Arfaethedig y Deyrnas Unedig
* Ffederaliaeth gyllidol
* Ffederaliaeth anghymesur
* Rheol gartref
* Difidend undeb
* Gwariant y Llywodraeth yn y Deyrnas Unedig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Embrace devo-max, Labour told". *The Scotsman*. 26 October 2011. Cyrchwyd 15 November 2011.
2. ↑  MacDonald, Ronald; Hallwood, Paul (July 2004). "The Economic Case for Fiscal Federalism in Scotland". *Working papers*. Stamford: University of Connecticut, Department of Economics. t. 95. Cyrchwyd 18 November 2011.
3. ↑  Clarke warns on Scots freedom
4. ↑  Crawford backs fiscal autonomy
5. ↑  "Cameron says Scotland can have fiscal autonomy if Tories want it". *The Scotsman*. Johnston Publishing. 21 December 2005. Cyrchwyd 14 April 2014.
6. ↑  Dinwoodie, Robbie (5 December 2011). "Independence support climbs to six-year high". *The Herald*. Glasgow. Cyrchwyd 12 December 2011.
7. ↑  Carrell, Severin (5 December 2011). "Scots back independence – but at a price, survey finds". *The Guardian*. London. Cyrchwyd 12 December 2011.
8. ↑  Scotland independence vote could contain 'financial autonomy' option www.guardian.co.uk, 8 May 2011
9. ↑  Salmond gives backing to ‘devo max’ ballot choice www.scotsman.com, 23 October 2011
10. ↑  Black, Andrew (15 October 2012). "Scottish independence: Cameron and Salmond strike referendum deal". *BBC News*. BBC. Cyrchwyd 14 April 2014.
11. ↑  admin (2017-10-16). "Devo Max". *Institute of Welsh Affairs* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-26.
12. ↑  "Devolution Maximum (DevoMax)" (PDF).
13. ↑  Shipton, Martin (2021-02-26). "First Minister Mark Drakeford demands 'home rule' for Wales". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-26.
14. ↑  "Support for Welsh independence is growing – people are fed up with being forgotten | Will Hayward". *the Guardian* (yn Saesneg). 2022-08-30. Cyrchwyd 2022-10-26.
15. ↑  Association, Martina Bet, Press; Jones, Branwen (2022-09-26). "Andy Burnham says Wales should have 'maximum' devolution". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-26.
16. ↑  McAllister, Laura (2021-11-06). "How you can help shape Wales' future | Laura McAllister". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-30.
17. ↑  "BBC survey indicates support for Scottish 'devo-max'". *BBC News*. 6 November 2011. Cyrchwyd 21 May 2013.
18. ↑  "Poll: Majority want all decisions made in Scotland". 23 March 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 25 March 2013. Cyrchwyd 21 May 2013.
19. ↑  "59% would support 'devo max' for Wales in a referendum, new YouGov poll shows". *Nation.Cymru* (yn Saesneg). 2020-11-18. Cyrchwyd 2022-10-26.
20. ↑  "YesCymru\_Results\_221125.xlsm". *Google Docs* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-12-22.
21. ↑  "Scotland's fiscal position: an update in light of the OBR's March Forecasts". *IFS*. 19 March 2015. Cyrchwyd 9 May 2015.
22. ↑  "IFS report on SNP fiscal plans slated by party's deputy leader Stewart Hosie". *The National*. 14 April 2015. Cyrchwyd 9 May 2015.
23. ↑  "Full fiscal autonomy delayed? The SNP's plans for further devolution to Scotland". *IFS*. 21 April 2015. Cyrchwyd 9 May 2015.
24. ↑  Zorzut, Adrian (2020-11-18). "Majority of Welsh want Westminster to give Senedd more powers, new polling finds". *The New European* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-30.
25. ↑  "'Wales needs full control over welfare and taxation'". *The National Wales* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-02-05. Cyrchwyd 2022-02-05.

Dolenni allanol
---------------

* Ymreolaeth Gyllidol yn yr Alban: Yr achos dros newid ac opsiynau ar gyfer diwygio
* Yr Alban: Setliad Cyllidol Newydd Archifwyd 2012-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Sefydliad Astudiaethau Cyllid Archifwyd 2022-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Erthygl Herald Scotland
* Refeniw treth yng Nghymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon
* Methodoleg dadgyfuno derbyniadau treth CThEM rhwng Cymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon
* Telegraph yn adrodd Nicola Sturgeon ar ymreolaeth ariannol
* FT yn adrodd ar gynnig cyffredinol SNP Nicola Sturgeon ar gyfer ymreolaeth ariannol
* Barn wedi'i hadrodd o'r sector corfforaethol
* Ystadegau a dosbarthiadau Treth Incwm y DU
* Dyfodol yr Alban – ‘Papur Gwyn’ Llywodraeth yr Alban Tachwedd 2013
* Cynaliadwyedd Cyllidol Alban Annibynnol Archifwyd 2022-05-07 yn y Peiriant Wayback.
* Annibyniaeth yr Alban: y cyd-destun cyllidol Archifwyd 2021-10-24 yn y Peiriant Wayback.
* Polisïau ar gyfer Alban annibynnol? Archifwyd 2022-03-06 yn y Peiriant Wayback. Rhoi’r Papur Gwyn ar Annibyniaeth yn ei gyd-destun cyllidol Archifwyd 2022-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Sefyllfa gyllidol yr Alban: diweddariad yng ngoleuni Rhagolygon mis Mawrth yr OBR

| * v
* t
* e
 Datganoli Cymru |
| --- |
| Cymru |
| Refferenda | 
* 1979
* 1997
* 2011

 |
| Cyrff datganoledig | 
* Senedd Cymru
* Llywodraeth Cymru
	+ rhestr
* Prif Weinidog Cymru
	+ rhestr

 |
| Commisiynau | 

|  |  |
| --- | --- |
| Comisiynau Senedd y DU | 
* Comisiwn Kilbrandon
* Comisiwn Silk

 |
| Comisiynau Senedd Cymru | 
* Comisiwn Richard
* Comisiwn Holtham
* Comisiwn Thomas

 |

 |
| Deddfwriaeth datganoli | 
* 1978 (diddymwyd)
* 1998
* 2006
* 2014
* 2017
* Pwerau Senedd Cymru
	+ Deddf Senedd Cymru
* Cyfraith Cymru

 |
| Pwyllgorau | 
* Pwyllgor Materion Cymreig
* Yr Uwch-Bwyllgor Cymreig

 |
| Adranau Llywodraeth y DU yng Nghymru | 
* Swyddfa Cymru
* Y Swyddfa Gymreig (gynt)

 |
| Cyllid | 
* Fformiwla Barnett
* Trethiant Cymru

 |
| Datganoli pellach | 
* Datganoli pellach i Gymru
* Dat-Uwch (Devo-max)
* Datganoli pellach
* System cyfiawnder i Gymru

 |
| Hanes | 
* Hanes
* Cymru Fydd
* Ymgyrch dros Senedd
* Ie dros Gymru

 |
| Systemau amgen | 
* Ffederaliaeth
* Cydffederasiwn
* Annibyniaeth

 |

| * v
* t
* e
 Economi Cymru |
| --- |
| Cymru |
| Diwydiant | 
* Ynni
	+ adnewyddadwy
* Amaeth
* Copr
* Glo
* Gweithgynhyrchu
* Gwlân
* Haearn
* Llechi
* Twristiaeth
* Trafnidiaeth
* Addysg
* Gwyddoniaeth a thechnoleg
* Cyfryngau
* Iechyd Cymru
* Argyfwng tai

 |
| Cyllid a Busnes | 
* Banciau
* Trethiant
* Cwmnïau
	+ Ystâd y Goron

 |
| Rhanbarth | 
* Daearyddiaeth economaidd
* Abertawe
* Caerdydd
* Casnewydd

 |
| Llywodraethiant | 
* Prif Weinidog Cymru
* Llywodraeth Cymru
* Gweinidog yr Economi: Vaughan Gething
* Awdurdod Cyllid Cymru
* Swyddfa Archwilio Cymru
* Archwilydd Cyffredinol Cymru

 |
| Hanes | 
* Hanes economaidd
* Darganfyddiadau a dyfeisiau

 |
| Theori | 
* Canolfan Llywodraethiant Cymru
* Datganoli
* Pwerau cyllid
* Annibynniaeth

 |
| Categorïau | 
* Banciau
* Busnes
* Cwmnïau
* Daearyddiaeth economaidd
* Diwydiant
* Hanes economaidd

 |