Band roc ifanc o ardal Caernarfon oedd **Y Bandana**. Aelodau'r band oedd Tomos Owens (allweddellau), Siôn Owens (gitâr fâs), Gwilym Bowen Rhys (gitâr a phrif lais), Robin Jones (drymiau).

Hanes
-----

Ffurfiwyd y band ym mis Medi 2007 ar ôl i'r ddau frawd, Siôn a Tomos, ofyn i'w cefnder, Gwilym, i ymuno â nhw wrth jamio yn eu hystafell wely a phenderfynu ar enw i fand -Y BANDANA (y band da 'na). Rhoddodd y band ei enw lawr i gystadleuaeth brwydr y bandiau yn Galeri, Caernarfon. Cyn y gystadleuaeth, cafodd y band gynnig gig mewn gŵyl yn Neuadd Hendre, Tal-y-bont, ger Bangor. O fewn pythefnos i'r band ffurfio, yr oeddent yn chwarae eu gig gyntaf. Ymunodd Robin ar ôl iddo gael ei wahodd gan y band ar ôl iddynt gystadlu ym mrwydr y bandiau yn Galeri.

Bu'r band yn brysur iawn am naw mlynedd gan berfformio'n fyw yn gyson. Mi drefnon nhw nifer o deithiau ar ei liwt eu hunain gan wahodd bandiau ifanc eraill i ymuno â nhw. Wnaethon nhw berfformio ar lwyfan Maes B yn yr Eisteddfod Genedlaethol am naw mlynedd yn olynnol 2008-2016.

Cyn Eisteddfod Y Fenni 2016 cyhoeddodd y band eu bod am rhoi'r gorau iddi a chwaraeodd y band eu gigs olaf yn Hydref 2016.

Cynhaliwyd y gig olaf yn Neuadd y Farchnad yng Nghaernarfon ar Hydref 14. Roedd y tocynnau i gyd wedi eu gwerthu wythnosau o flaen llaw.

Gwobrau
-------

Ennill brwydr y Bandiau Cymdeithas yr Iaith yn Eisteddfod Caerdydd 2008. Daeth y band yn ail ym mrwydr y bandiau Maes B yn yr un Eisteddfod sef Caerdydd 2008.

"Band newydd gorau" yng ngwobrau cylchgrawn *Y Selar* 2009. Cafodd y band ei enwebu am y "Sesiwn C2 orau" yng ngwobrau RAP C2 2009 a band byw gorau RAP C2 2010.

Gwobrau "Band Gorau" a "Cân Orau" cylchgrawn Y Selar am dair blynedd yn olynol 2010, 2011 a 2012; Gwobr Record Fer Orau 2012 am Heno yn yr Anglesey/Geiban a'u henwebu am dair gwobr yn 2013.

Gwobrau'r Selar 2015 - cafodd Gwilym Rhys y wobr am yr Offerynnwr Gorau

Yng Ngwobrau'r Selar 2016 enillodd Y Bandana bedair gwobr - Y Band Gorau; Y Record Hir Orau - Fel Tôn Gron; Y Gân Orau - Cyn i'r lle ma gau; Y Gwaith Celf Gorau - Fel Tôn Gron.

Roedd gan Y Bandana dair cân yn siart 40 MAWR Radio Cymru 2014 - sef siart o hoff ganeuon y gwrandawyr yn dilyn pleidlais yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Gâr. Yn 2016 roedd gan y band bum cân yn siart 40 MAWR - Heno yn yr Anglesey; Cyn i'r lle ma gau; Geiban; Cân y Tân a Dant y LLew.

Disgyddiaeth
------------

| Teitl | Fformat | Label | Rhif Catalog | Dyddiad ryddhau |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| "Dal Dy Drwyn / Cân y Tân" | Sengl, CD | Copa | COPA LL011 | Awst 2010 |
| *Y Bandana* | Albwm, CD | Copa | COPA CD013 | 31 Ionawr 2011 |
| *Bywyd Gwyn* | Albwm, CD | Copa | COPA CD018 | Haf 2013 |
| "Mari Sal / Tafod y Tonnau" | Sengl CD Sengl ar label | Sbrigyn Ymborth |  | Tachwedd 2014 |
| *Fel Tôn Gron* | Albwm | Copa |  | Mawrth 2016 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Ffarwelio â’r Bandana. Y Selar (30 Medi 2016). Adalwyd ar 18 Hydref 2016.
2. ↑  Daily Post
3. ↑  "Taith Tafod 2008" Archifwyd 2009-05-22 yn y Peiriant Wayback. Cymdeithas yr Iaith.
4. ↑  Y Bandana yn cipio tair o wobrau’r Selar Golwg360.com, 4 Mawrth 2014
5. ↑  y-selar.co.uk
6. ↑  Yma o Hyd yw dewis y bobl Gwefan Cymry Fyw y BBC, 25 Awst 2014