Ffeminist o Loegr oedd **Kathleen Courtney** (1 Mawrth 1878 - 7 Rhagfyr 1975) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd dros bleidlais i ferched, swffragét ac ymgyrchydd dros heddwch.

Ganwyd Kathleen D'Olier Courtney yr ieuengaf o bum merch a'r pumed o saith o blant yn Gillingham, Caint i'r Is-gapten (Uwchgapten yn ddiweddarach) David Charles Courtney (1845-1909) a'i wraig, Alice Margaret (née Mann) yn 1 York Terrace, yn Gillingham ar 11 Mawrth 1878. Bu farw yn Llundain yn 1975. Roedd y teulu Courtney yn gyfoethog iawn ac ni fu'n rhaid iddynt boeni am arian. Penderfynodd Kathleen Courtney pan oedd yn ifanc y byddai'n treulio gweddill ei bywyd yn helpu achosion da.

Wedi gadael ysgol Eingl-Ffrengig yn Kensington mynychodd Neuadd yr Arglwyddes Margaret cyn treulio 7 mis yn Dresden yn astudio Almaeneg. Yn Ionawr 1897 aeth i Lady Margaret Hall i astudio ieithoedd, ac yno y cychwynodd ei chyfeillgarwch gyda Maude Royden.

Ymgyrchu
--------

Yn 1908 fe'i penodwyd yn ysgrifennydd y  *North of England Society for Women's Suffrage*. Yn 1911 symudodd i Lundain lle gweithiodd yn agos gyda Millicent Fawcett, ffeminist ac arweinydd deallusol, gwleidyddol ac undebol yn Lloegr, fel ysgrifennydd anrhydeddus *National Union of Women's Suffrage Societies*. Ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf ym 1914, gadawodd ei hymgyrch dros bleidlais menywod ac astudiodd wleidyddiaeth ryngwladol a cheisio adeiladu pontydd tuag at gydweithredu rhyngwladol.

Yn Ebrill 1915, gwahoddodd Aletta Jacobs, swffragét o'r Iseldiroedd, aelodau o'r mudiadau dros etholfraint i 'Gyngres Rhyngwladol y Merched' yn Den Haag, sef canolfan llywodraeth a senedd yr Iseldiroedd a thrigfan Brenin yr Iseldiroedd. Aeth yno ynghyd â nifer eraill o fenywod, gan gynnwys: Mary Sheepshanks, Jane Addams, Alice Hamilton, Grace Abbott, Emily Bach, Lida Gustava Heymann, Emmeline Pethick-Lawrence, Emily Hobhouse, Chrystal Macmillan a Rosika Schwimmer. Yno, ffurfiwyd *the Women's International League for Peace and Freedom (WIL).* Etholwyd Kathleen Courtney yn Gadeirydd Adran Prydain o'r mudiad. Yn 1928 etholwyd hi'n aelod o bwyllgor gwaith y *British League of Nations Union*, yn 1939, yn is-Gadeirydd a rhwng 1949 a 1951 yn Gadeirydd.

Cynorthwyodd i sefydlu'r Cymdeithas Etholfraint yr Oedolion (*the Adult Suffrage Society*) yn 1916 ac fel cyd-ysgrifennydd bu'n lobïo aelodau o Dŷ'r Cyffredin i ymestyn y fasnachfraint nes pasiwyd Deddf Cymhwyster Menywod yn 1918. Y flwyddyn ddilynnol daeth yn Is-Lywydd y 'National Union of Societies for Equal Citizenship*. Yn ogystal â dadlau dros yr un hawliau pleidleisio â dynion, fe ymgyrchodd y sefydliad hefyd dros gyfreithiau cyflog-cyfartal, ysgariad teg a diwedd ar y gwahaniaethu yn erbyn menywod mewn gwaith.*

Derbyniodd y CBE yn 1946 ac yn 1972 cafodd ei dyrchafu i DBE. Ym 1968 rhoddodd sgwrs yn San Steffan i ddathlu 50 mlynedd ers i rai menywod gael yr hawl i bleidleisio. Yn 1972 dyfarnwyd Medal Heddwch y Cenhedloedd Unedig iddi.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Bwyllgor Rhyngwladol Menywod dros Heddwch Parhaol am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Heddwch y Cenhedloedd Unedig (1972), Bonesig Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyffredinol:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
2. ↑  Rhyw:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
3. ↑  Dyddiad geni: *Oxford Dictionary of National Biography*.
4. ↑  Dyddiad marw: *Oxford Dictionary of National Biography*.
5. ↑  Man geni: *Oxford Dictionary of National Biography*.
6. 1 2  Profile, wilpf.org.uk; accessed 30 Awst 2015.
7. 1 2  Biography, books.google.com; accessed 30 Awst 2015.
8. ↑  Janet E. Grenier, ‘Courtney, Dame Kathleen D'Olier (1878–1974)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 accessed 9 March 2017

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 309681918
* LCCN: n90683106
* ISNI: 0000 0001 2129 4691
* GND: 1055317880
* SUDOC: 149147198
* BNF: cb14525743d (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |