Llaeth almon cynnyrch cartref
Hysbyseb am "Llaeth Llysiau Lahmann *Lahmann’s Vegetabile Milch*
Almonau rhost yw'r cynnyrch cychwynnol ar gyfer y llaeth almon
Hysbyseb am marjarîn llaeth almon *kosher*, (1912)
Mae **llaeth almon** yn ddiod lysieuol wedi'i wneud o almonau (yr hadau o'r goeden almon) a dŵr. Defnyddir llaeth almon hefyd mewn amrywiol gynhyrchion gofal. Gan na chaniateir marchnata amnewidion llaeth o dan yr enw llaeth yn yr Undeb Ewropeaidd, cyfeirir at gynhyrchion llaeth almon yn yr Almaen hefyd fel "diodydd almon" neu "ddiodydd almon". Yn yr Eidal, ar y llaw arall, mae gan laeth almon draddodiad canrif oed fel latte di mandorla.

Hanes
-----

Roedd llaeth almon eisoes yn hysbys yn yr Oesoedd Canol. Ymledodd o Benrhyn Iberia yn Ewrop i Ddwyrain Asia. Yn y gymdeithas Islamaidd a Christnogol, roedd yn boblogaidd oherwydd ei gyfansoddiad llysieuol yn unig (wedi'i wneud yn bennaf o almonau, amrywiol ffrwythau a hadau) ac fe'i defnyddiwyd fel bwyd cyflym. Mae llaeth almon yn gynhwysyn cyffredin mewn ryseitiau canoloesol, hyd yn oed os nad yw ei gynhyrchiad fel arfer yn cael ei ddisgrifio'n fanwl.

Roedd llaeth almon yn dal i gael ei argymell yn ardal Napoli ym 1828 fel triniaeth gefnogol ar gyfer dysentri: "Mae'r dieithryn yn hoffi profi ymosodiadau o dysentri, rhybuddio yn erbyn defnyddio asiantau gwresogi, ac am fwynhad syml o laeth almon cryf wedi'i gymysgu ag eira, neu sorbetti , Mae'n rhaid i Orgiats a'u tebyg gynghori diodydd oeri, os na ellir ymgynghori ar unwaith â meddyg sy'n gyfarwydd â'r hinsawdd."

Yn yr Almaen, gwerthwyd llaeth almon fel llaeth llysiau yn y mudiad diwygio bywyd tua throad y ganrif, ymhlith eraill gan Heinrich Lahmann.

Gweithgynhyrchu
---------------

Mae'r dull cynhyrchu cyffredinol yn cynnwys socian a malu almonau mewn gormodedd o ddŵr. Ceir hylif gwyn llaethog ar ôl hidlo'r mwydion almon (cnawd). Gellir gwneud llaeth almon hefyd trwy ychwanegu dŵr at fenyn almon. Mewn cynhyrchu masnachol, mae llaeth almon yn cael ei homogeneiddio â phwysedd uchel a'i basteureiddio ar gyfer mwy o sefydlogrwydd a bywyd silff.

I wneud llaeth almon, arllwyswch yn gynnes i ddŵr poeth dros ddaear ffres ac yna almonau wedi'u rhostio neu past almon (pasta di mandorla yn Sisili) a gadewch iddyn nhw serthu am sawl awr. Gellir melysu neu fireinio'r llaeth almon wedi'i hidlo â sbeisys (e.e. fanila, sinamon, dŵr blodeuog oren) yn dibynnu ar eich blas.

Lledaenu
--------

Mae llaeth almon yn ddiod nodweddiadol yn Sisili, lle mae ar gael fel latte di mandorla, yn ogystal ag yn Calabria, Puglia ac mewn bwyd Sbaenaidd. Mewn bwyd Mallorcaaidd, mae llaeth almon yn cael ei brosesu i mewn i sorbed almon, sy'n cael ei weini'n draddodiadol gyda chacennau almon.

Yn UDA gallwch gael llaeth almon mewn archfarchnadoedd ynghyd â nifer o amnewidion llaeth eraill a mathau llaeth, fel llaeth heb lactos B. O 2013 daeth llaeth almon yn ddiod ffasiynol yn UDA a chododd y gwerthiant yn sydyn. Ers hynny, mae'r ddiod hefyd wedi'i dosbarthu'n gynyddol yn Ewrop. Yn ôl y cyfrifiadau cyfredol, disgwylir i gyfaint marchnad fyd-eang o 25 biliwn o ddoleri'r UD godi erbyn 2025, oherwydd "bydd y nifer cynyddol o ddefnyddwyr sy'n ymwybodol o iechyd ynghyd â thuedd gynyddol am gynhyrchion llysieuol yn gyrru'r farchnad yn y cyfnod a ragwelir.. Mae achosion cynyddol o anoddefiad i lactos a hypercholesterolemia hefyd yn debygol o danio galw'r farchnad yn y blynyddoedd i ddod ".

Cynaliadwyedd
-------------

Ceir trafodaeth fywiog, yn enwedig gyda chynhyrchwyr llaeth gwartheg sy'n cynhyrchu'r amrediga o laeth cyflawn i laeth sgim am ba fath o laeth sydd fwyaf iach i'r yfwr a hefyd pa un sydd fwyaf cynaliadwy o ran ym amgylchedd wrth ystyried defnydd tir, dŵr ac ynni.

Mae cynaliadwyedd almon yn cael ei herio oherwydd y swm uchel o ddŵr sydd ei angen i dyfu almonau: mae angen tua 74 litr (16 arg gal; 20 gal yr UD) o ddŵr i gynhyrchu un gwydraid o laeth almon. Ymhlith llaeth sy'n seiliedig ar blanhigion, mae llaeth almon yn gofyn am lawer mwy o ddŵr yn ystod y camau tyfu a chynhyrchu na soi, reis neu laeth ceirch (graff). Mae llaeth llaeth yn gofyn am fwy o ddŵr i'w gynhyrchu na llaeth almon (graff). Yn 2014, cynhyrchodd California 42.3 biliwn o bunnoedd o laeth buwch a dim ond 2.14 biliwn o bunnoedd o laeth almon.

Allyriadau nwyon tŷ gwydr cymedrig ar gyfer un gwydr (200g) o wahanol laeth| Mathau Llaeth | Nwyon Tŷ Gwydr(kg CO2-Ceq per 200 g) |
| --- | --- |
| Llaeth buwch | 0.62 |
| Llaeth reis | 0.23 |
| Llaeth soia | 0.21 |
| Llaeth ceirch | 0.19 |
| Llaeth almon | 0.16 |

Defnydd tir cymedrig ar gyfer un gwydryn (200 g) o wahanol laeth| Mathau Llaeth | Defnydd tir (m2 per 200 g) |
| --- | --- |
| Llaeth buwch | 1.81 |
| Llaeth ceirch | 0.25 |
| Llaeth soia | 0.23 |
| Llaeth almon | 0.19 |
| Llaeth reis | 0.14 |

Ôl-troed dŵr cymedrig ar gyfer un gwydr (200g) o wahanol laeth| Mathau Llaeth | Defnydd dŵr (L/200 g) |
| --- | --- |
| Llaeth buwch | 131 |
| Llaeth almon | 74 |
| Llaeth reis | 56 |
| Llaeth ceirch | 9 |
| Llaeth soia | 2 |

Dolenni
-------

* Fideo, 'The pros and cons of almond milk' (papur 'The Globe and Mail', Canada
* Fideo 'How is Almond Milk Made?'
* Fideo, Why Are America’s Honeybees Dying? - effaith ffermio Almon ar hyfywdra Gwenyn]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Document 32013R1308". *EUR-Lex* (yn Saesneg). Cyrchwyd 4 Rhagfyr 2021.
2. ↑  Marzullo Romanelli; Vasi Paolini (1828). *Cicerone in und um Neapel*. Traßler. t. 233. (yn Almaeneg)
3. ↑  Bernat, N; Chafer, M; Chiralt, A; Gonzalez-Martinez, C (2014). "Development of a non-dairy probiotic fermented product based on almond milk and inulin" (yn en). *Food Science and Technology International* **21** (6): 440–453. doi:10.1177/1082013214543705. PMID 25028153.
4. ↑
5. ↑  "Almond Milk Market Size" (yn Saesneg). Mai 2019. Cyrchwyd 27 Gorffennaf 2020.
6. 1 2 3 4 5 6  Guibourg, Clara; Briggs, Helen (22 February 2019). "Which vegan milks are best for the planet?". *BBC News: Science and Environment* (yn Saesneg). Cyrchwyd 4 September 2019.
7. ↑  "Real California Milk Facts". *The California Dairy Press Room*.