Logo Etxepare Euskal Institutua
Clawr *Lingue vasconum primitiae* y llyfr printiedig yn yr iaith Fasgeg a gyhoeddwyd yn 1545. Noder i *Yn y lhyvyr hwnn* y llyfr gyntaf argraffiedig yn y Gymraeg, gael ei chyhoeddi yn 1546
Mae **Etxepare Euskal Institutua** ("Sefydliad Basgeg Etxepare") yn asiantaeth gyhoeddus a grëwyd gan Llywodraeth Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg (euskadi). Enwir y Sefydliad ar ôl Bernat Etxepare, awdur *Linguae Vasconum Primitiae* (1545), y llyfr cyntaf i'w gyhoeddi yn yr iaith Fasgeg, neu Euskara. Mae'r ymadrodd sy'n diffinio'r Sefydliad i'w weld yn y llyfr cyntaf hwnnw: "Heuscara/Ialgi hadi mundura" ("Euskara, cer allan i'r byd"). Mae'r sefydliad wedi adnewyddu'r slogan hwn bellach i: 'Euskara. Cultura. Mundura' ("Basgeg. Diwylliant. I'r byd").

Y nod yw hyrwyddo’r iaith Fasgeg, diwylliant a thalent greadigol yn rhyngwladol, ac adeiladu perthnasau parhaol gyda gwledydd a diwylliannau eraill yn y meysydd hyn. I'r perwyl hwn, mae Sefydliad Basgeg Etxepare yn cefnogi gweithgareddau artistig o safon a symudedd diwylliannol artistiaid a gweithwyr proffesiynol y diwydiant, yn ogystal ag addysgu diwylliant Euskara a Gwlad y Basg. Mae hefyd yn annog cydweithio â rhan-ddeiliaid rhyngwladol ym meysydd diwylliant ac addysg uwch, gan gydweithio'n agos â dirprwyaethau swyddogol Gwlad y Basg dramor.

Hanes a Sefydlu
---------------

Gellir ystyried y Sefydliad fel rhan o ddiplomyddiaeth ddiwylliannol egin cenedl wladwriaeth Basgeg. Yn hynny o beth, mae hefyd yn meddu ar nodweddion strategaeth grym meddal a gysylltir â cenedl wladwriaethau sofran a mwy.

Agorodd Sefydliad Basgaidd Etxepare ei ddrysau ar 29 Hydref 2010 yn ei swyddfa yn Kale Prim yn Donostia (San Sebastián). Ym mis Medi 2015, symudodd y Sefydliad i'w leoliad parhaol yn adeilad Tabakalera yn Donostia.

Cefnogir Etxepare gan Adran Addysg, Polisi Ieithyddol a Diwylliant Llywodraeth Gwlad y Basg (Senedd Euskadi). Crëwyd Sefydliad Basgeg Etxepare yn 2007 gan Gyfraith 3/2007, ar 20 Ebrill, sy'n rheoleiddio creu Sefydliad Basgeg Etxepare.

Amcanion
--------

Irene Larraza, Prif Weithredwr Etxepare Euskal Institutuko
Pwrpas Sefydliad Basgaidd Etxepare yw lledaenu agweddau mwyaf arwyddocaol diwylliant Gwlad y Basg. Ei phrif amcanion yw:

* Annog a hyrwyddo cydnabyddiaeth ryngwladol i'r Fasgeg.
* Hyrwyddo addysgu, dysgu a defnyddio'r iaith Fasgeg ledled y byd.
* Cefnogi ymchwil ar ddiwylliant Gwlad y Basg, yn enwedig mewn prifysgolion a chanolfannau ymchwil lefel uchel.
* Ysbrydoli chwilfrydedd am ddiwylliant Gwlad y Basg.
* Codi proffil rhyngwladol prosiectau diwylliannol a grëwyd yng Ngwlad y Basg: annog ymdrechion a gweithredoedd sydd o fudd i ledaenu, gyda phwyslais ar hyrwyddo a sicrhau allfa ar gyfer ymgymeriadau diwylliannol a grëwyd yn Euskara.
* Cydweithio â thalent, rhan-ddeiliaid a chynhyrchwyr creadigol Basgeg: cynnig cyfleoedd newydd yn seiliedig ar anghenion, mynediad agored i sefydliadau a hyrwyddwyr diwylliannol rhyngwladol; yr awduron yw'r adnodd, yr Athrofa yw'r bont.

Lledaenu Basgeg
---------------

Bwyty Basgeg yn ninas Reno, Nevada lle ceir cymuned Basgeg hanesyddol
Cerddoriaeth draddodiadol y Txalaparta, un wedd ar ddiwylliant Basgeg a hyrwyddir ymysg mynegiant mwy cyfoes
Yn y gwaith o hyrwyddo'r Fasgeg, mae Sefydliad Basgeg Etxepare yn hyrwyddo gofodau ar gyfer rhyngweithio ag ieithoedd a chymunedau eraill, ac yn lansio rhaglenni rhyngwladol ar gyfer gwybodaeth ac ymchwil i’r iaith a’r diwylliant. Mae’r gwaith hwn yn cynnwys rhwydwaith o ddarllenwyr y prifysgolion, ysgoloriaethau a gynigir i fyfyrwyr y cyrsiau hyn, cadeiriau astudiaethau Basgeg ac addysgu sy’n canolbwyntio ar hyfforddi athrawon rhyngwladol.

Mae gan yr athrofa gyfanswm o 36 o gynorthwywyr ledled y byd, yn ogystal â 9 cadair:

Cadair Bernardo Atxaga: Prifysgol Dinas Efrog Newydd
Cadair Jon Bilbao: Prifysgol Nevada - Reno
Cadair Manuel de Irujo: Prifysgol Lerpwl
Cadair Koldo Mitxelena: Prifysgol Chicago
Cadair Eduardo Chillida: Prifysgol Frankfurt Goethe
Cadair Jean Haritschelhar: Prifysgol Bordeaux Montaigne
Cadair Eloise Garmendia Bieter: Prifysgol Talaith Boise
Cadair William A. Douglass: Prifysgol Massachusetts, Amherst
Cadair Amale Artetxe: Conicet (Cyngor Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil Gwyddonol a Thechnegol (Yr Ariannin)
Yn ogystal, mae'n cymryd rhan mewn fforymau iaith rhyngwladol lefel uchel a digwyddiadau eraill sy'n ymwneud ag ieithoedd i wneud y Fasgeg a'i realiti yn hysbys i sefydliadau cyhoeddus a dinasyddion tramor.

Mae hyrwyddo cyfieithiadau yn un o brif linellau gwaith yr Athrofa. I'r perwyl hwn, mae'n flynyddol yn cynnig grantiau ar gyfer cyfieithu gweithiau llenyddol Basgeg i ieithoedd tramor, yn ogystal â rheoli Gwobr Gyfieithu Etxepare - Laboral Kutxa am gyfieithiad gorau'r flwyddyn.

Yn yr ystyr hwn, mae ganddi hefyd weithiau teirieithog wedi'u cyhoeddi ar bapur ac ar-lein ar ddiwylliant Gwlad y Basg a chreadigaeth lenyddol.

Lledaenu diwylliant Gwlad y Basg
--------------------------------

Mae’r Sefydliad yn gyfryngwr i ddangos i’r byd y gwaith a wneir yng Ngwlad y Basg, gan ddod â lleisiau gwahanol at ei gilydd i un pwrpas. 

### Perthynas â sefydliadau tramor tebyg

I gwrdd â'r amcan hwn, mae ganddi berthynas agos â chrewyr Gwlad y Basg a diwydiant diwylliannol Gwlad y Basg, i hyrwyddo eu creadigaethau yn y ffordd fwyaf priodol ac adeiladu pontydd pan fo angen.

Un o brif egwyddorion Etxepare Euskal Institutua yw cydweithio ag asiantau eraill. Llofnodir cytundebau gyda sefydliadau ac endidau i weithredu rhaglenni a gweithgareddau penodol. Mae'n cynnal cynyrchiadau a chyd-gynyrchiadau ym mannau diwylliannol strategol y byd, gan ymuno ag asiantau lleol. Mae hefyd yn cydweithio â gwahanol wyliau fel eu bod yn cysegru gofod i ddiwylliant Gwlad y Basg; er enghraifft, yr adran "Ffenestr Fasgaidd" sydd wedi ei chreu mewn rhai gwyliau yn  America ac Ewrop neu enwi Gwlad y Basg fel y wlad wadd mewn gwyliau cerdd a theatr.

### Digwyddiadau rhyngwladol

Mae’r Sefydliad yn mynychu ffeiriau rhyngwladol lefel uchel – addysg, llyfrau, rhaglenni clyweled, theatr, dawns…- gan sefydlu’r amcan o roi cyhoeddusrwydd i gynyrchiadau a chreadigaethau Basgeg; trefnu apwyntiadau, meithrin perthnasoedd rhwng gwahanol asiantau a threfnu gweithgareddau i roi cyhoeddusrwydd i'n diwylliant.

### Cyhoeddiadau

Mae'r Sefydliad hefyd yn cyhoeddi cyhoeddiadau sy'n helpu i ledaenu a hyrwyddo: gweithiau teirieithog ar ein diwylliant a chatalogau ar greadigaeth ddiwylliannol Fasgaidd o wahanol ddisgyblaethau mewn cydweithrediad â chrewyr ac asiantau.

### Rôl weinyddol strategol

Mae hefyd yn rheoli grantiau ar gyfer lledaenu iaith a diwylliant Basgeg dramor – ym meysydd cerddoriaeth, celfyddydau perfformio, llenyddiaeth, plastig a’r celfyddydau gweledol - grantiau i gymryd rhan mewn ffeiriau proffesiynol, grantiau cyfieithu llenyddol a grantiau teithiau a gynigir i awduron Basgeg.

Swyddogion
----------

Swyddogion y Sefydliad yn 2017 oedd: Irene Larraza yw Cyfarwyddwr Cyffredinol y Sefydliad (sy'n cymryd drosodd gan Aizpea Goenagari a Miren Arzalluz ); Garbiñe Iztueta Cyfarwyddwr Hyrwyddo ac Ehangu Basgeg, ac Imanol Otaegi Cyfarwyddwr Hyrwyddo ac Ehangu Diwylliant Basgeg.

Sefydliadau tebyg
-----------------

Mae Extepare Euskal Institutua yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr a'r Catalaniaid (gyda Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

|  |  |
| --- | --- |
| Asiantaethau
* Yr Almaen Goethe-Institut, Yr Almaen
* Awstria Österreich Institut, Awstria
* Baner Brasil Instituto Guimarães Rosa (cynt Centro Cultural Brasileiro), Brasil
* Gweriniaeth Pobl Tsieina Sefydliad Confucius, Gweriniaeth Pobl Tsiena
* Colombia Instituto Caro y Cuervo, Colombia
* Y Weriniaeth Tsiec Česká centra, Gweriniaeth Tsiec
* Denmarc Dansk Kulturinstitut, Denmarc
* Y Deyrnas Unedig British Council, Deyrnas Unedig
* Yr Undeb Ewropeaidd European Union National Institutes for Culture, Undeb Ewropeaidd
* Ffrainc Alliance française, Ffrainc
* Ffrainc Institut français, Ffrainc
* Y Ffindir Suomen kulttuuri- ja tiedeinstituutit, Ffindir
* Gwlad Groeg Canolfan yr iaith Roeg, Gwlad Groeg
* Gwlad Groeg Sefydliad Diwylliant Groeg, Gwlad Groeg
* Hwngari Balassi Intézet, Hwngari (1927– )
* India Indian Council for Cultural Relations, India
* Republic of Ireland Culture Ireland, Iwerddon
* yr Eidal Istituto Italiano di Cultura, Yr Eidal
* yr Eidal Società Dante Alighieri, Yr Eidal
* yr Eidal EMMA for Peace, Yr Eidal
 | * Estonia Eesti Instituut, Estonia
* Israel Jewish Agency for Israel, Israel
* Japan Sefydliad Japan, Japan
* Gogledd Corea Korean Friendship Association, Gogledd Corea
* Lithwania Lietuvos kultūros institutas, Lithwania
* Y Philipinau Sentro Rizal, Y Philipinau
* Gwlad Pwyl Instytut Adama Mickiewicza, Gwlad Pwyl
* Gwlad Pwyl Instytut Polski, Gwlad Pwyl
* Portiwgal Instituto Camões, Portiwgal
* Rwmania Institutul Cultural Român, Rwmania
* Baner Rwsia Sefydliad Russkiy Mir, Rwsia
* Baner De Corea Canolfan Diwylliannol Corea, De Corea
* Baner De Corea Sefydliad Corea, De Corea
* Sbaen Instituto Cervantes, Sbaen
* Sweden Svenska Institutet, Sweden
* Twrci Sefydliad Yunus Emre, Twrci
* Wcrain Sefydliad Wcráin, Wcráin
* Unol Daleithiau America Bureau of Educational and Cultural Affairs, Unol Daleithiau
* Baner Catalwnia Institut Ramon Llull - Tiroedd Catalaneg
* Baner Gwlad y Basg Etxepare Euskal Institutua - Gwlad y Basg
 |

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol Instituto Etxepare
* Liquidmaps: Sefydliad gweithgareddau ar fap y byd.
* Facebook en BAsgeg, Sbaeneg a Saesneg
* Twitter yn Basgeg, Sbaeneg a Saesneg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "El "ecosistema cultural" de Tabakalera, a punto de brotar". Noticias de Navarra. 2 Medi 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-08-07. Cyrchwyd 7 Awst 2016.
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 239692317
* LCCN: n2012025941

 |