Roedd **Griffith Edwards (Gutyn Padarn)** (1 Medi, 1812 –29 Ionawr, 1893) yn offeiriad Anglicanaidd, bardd, a hynafiaethydd.

Cefndir
-------

Ganwyd Gutyn Padarn yn Llanberis yn blentyn i William Edwards, (Gwilym Padarn), chwarelwr a bardd gwlad, ac Elin ei wraig.

Gyrfa
-----

Dechreuodd gyrfa Gutyn Padarn yn y chwarel gyda'i dad. O weithio fel chwarelwr aeth i gadw ysgol ddyddiol yn Llanrug ac wrth gadw 'r ysgol derbyniodd rhywfaint o addysg glasurol gan y Parch Peter Bailey Williams, rheithor Llanrug ac ysgolhaig a hynafiaethydd adnabyddus yn ei ddydd. Bu hyn yn ei alluogi i fynd yn fyfyriwr i Goleg y Drindod, Dulyn, lle graddiodd B.A. ym 1843, ac M.A. ym 1846.

Wedi ei ordeinio'n offeiriad Eglwys Loegr dechreuodd ei weinidogaeth fel curad plwyf Llangollen rhwng 1843 a 1849. Ym 1849 daeth yn beriglor Y Mwynglawdd ger Wrecsam ac ym 1863 fe'i penodwyd yn Rheithor Llangadfan lle arhosodd hyd ei ymddeoliad.

Gyrfa lenyddol
--------------

Roedd Gutyn yn un o'r beirdd o ardal Caernarfon oedd yn cael eu hadnabod fel *Cywion Dafydd Ddu* sef beirdd a ddysgodd y grefft o farddoni gan Dafydd Ddu Eryri ac ef yw awdur un o englynion bedd Dafydd Du:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Wele, — Dyma gell dywell Dewi, — fardd clodfawr 
O orawr Eryri
Tristwch mawr sy'n awr i ni
O'i ddwyn, ddyn addwyn, iddi. | "|

Ym 1831, cyhoeddodd cyfres o erthyglau hynafiaethol yn y Gwyliedydd. Ym 1832 dyfarnwyd y wobr iddo yn Eisteddfod Biwmares am y Farwnad orau er Cof am y Parch. John Jenkins (Ifor Ceri), a derbyniodd y wobr o fedal arian gan y Dywysoges Fictoria, (y Frenhines Fictoria yn ddiweddarach). Yna enillodd wobr mewn Eisteddfod yng Nghaerdydd am ysgrifennu cerdd o glod i'r dywysoges Fictoria ym 1840. Roedd yn fuddugol yn Eisteddfod Lerpwl am Farwnad i Syr Watkin Williams-Wynn ac yn y Bala am Farwnad i wraig Syr Watkin y Ledi Henrietta Wynn.

Wedi hynny mae'n ymddangos ei fod wedi rhoi'r gorau i gystadlu ar farddoni mewn eisteddfodau gan droi fwy at feirniadu.

Cyfrannodd cerddi a thraethodau i'r Gwladgarwr, y Traethodydd, yr Haul, a chylchgronau Cymraeg eraill. Ym 1839 golygodd wythnosolyn o'r enw *Y Protestant*.

Cyhoeddodd blodeugerdd o'i gerddi *Prydyddiaeth Gutyn Padarn* ym 1846 a chyfrol o bregethau *Deg-ar-hugain o Bregethau* ym 1854. Cyfieithodd traethawd Saesneg poblogaidd *Easy Lessons for Sunday Schools* fel *Gwersi Hawdd i Ysgolion Sul.* Golygodd *Ceinion Alun* sef gyfrol o waith barddonol John Blackwell ym 1851 ac fe gyfrannodd cofiant byr i Alun fel rhagymadrodd i'r llyfr*.*

Yn ystod ei gyfnod yn Llangadfan roedd yn aelod brwd o Glwb Hynafiaethau Powysland ac ysgrifennodd traethodau ar hanes plwyfi Llangadfan, Garthbeibio, a Llanerfyl ar gyfer eu cyfnodolyn *The Mongomeryshire Collection* 

Fe'i hetholwyd yn Gymrawd o'r Gymdeithas Hanesyddol Frenhinol.

Marwolaeth
----------

Ychydig fisoedd cyn ei farwolaeth ymddeolodd o'i waith offeiriadol oherwydd iechyd bregus ac aeth i fyw yn agos at berthynas iddo yn y Trallwng, lle fu farw yn ddi-briod. Ar ôl ei farwolaeth cyhoeddwyd llyfr teyrnged iddo *The works of the Rev. Griffith Edwards (Gutyn Padarn). M.A. F.R.H.S. late Vicar of LLangadfan, Montgomeryshire edited by Elias Owen; parochial histories of LLangadfan, Garthbeibio, and Llanerfyl, Montgomeryshire, together with Welsh and English poetry.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gutyn Padarn yn y Bywgraffiadur
2. ↑  Gwilym Padarn yn y Bywgraffiadur
3. ↑  Gutyn Padarn - Y Geninen cylchgrawn cenedlaethol; Mawrth 1893
4. ↑  Cymru; Cyf. 33, 1907 - Beirdd Llanberis
5. ↑  *Achau Teulu Cefn Llanfair gan Gutyn - Y Gwyliedydd Chwefror 1831*
6. ↑  *EDWARDS, Rev. GRIFFITH, M.A. F.R.Hist.S. (Gutyn Padarn)* yn Williams, Richard; Montgomeryshire Worthies, ail argraffiad (1894)
7. ↑  "Y Diweddar Gutyn Padarn - Y Cymro". Isaac Foulkes. 1893-02-16. Cyrchwyd 2020-02-10.
8. ↑  "HYN AR LLALL O'R GOGLEDD - Y Celt". H. Evans. 1893-02-24. Cyrchwyd 2020-02-11.
9. ↑  "THE LATE REV G EDWARDS MA - Weekly Mail". Henry Mackenzie Thomas. 1893-03-18. Cyrchwyd 2020-02-11.
10. ↑  Edwards, Griffith; Owen, Elias. (1895). *The works of the Rev. Griffith Edwards (Gutyn Padarn). M.A. F.R.H.S. late Vicar of LLangadfan, Montgomeryshire*. London: E. Stock.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 24375983
* LCCN: no2007047499
* ISNI: 0000 0000 6398 2030

 |