Maria Paseka, Pencampwriaeth Gymnasteg Artistig Ewrop, 2015
Mae'r **llofnaid** (Saesneg: *vault*) yn gamp gymnasteg cystadleuol. Er mwyn cyflawni'r gamp rhaid defnyddio'r **ceffyl llofnaid** sef y cyfarpar gymnasteg a ddefnyddir mewn gymnasteg artistig. Mae'r term hefyd yn gysylltiedig â'r un ymarfer corff, naid, tra mai'r gwrthrych ei hun yw'r ebol neu'r ceffyl neu'n fwy diweddar y bwrdd.

Ceir cystadlaethau llofnaid yng nghategori dynion a menywod ac mae'n ymarfer byr ond pwerus iawn sydd wedi'i rannu'n ddau gam a ddiffinnir fel hediadau cyntaf ac ail.

Daw'r gair Cymraeg "llofnaid" o *lawf* + *naid* (sef, "llaw" + "naid"). Esblygodd *llawf* yn *llof*, ac yna'r *llaw* modern.

Disgrifiad o'r Gamp
-------------------

Y Portiwgead, Diego Hypólito, yn cyflawnir' *Yurchenko* gyda'r sgriw ddwbl
Rhoddir yr hediad cyntaf gan yr ysgogiad, ar ôl ras 25 metr, a'r naid i'r sbringfwrdd, y gellir ei wneud yn wyneb yr ebol yn ogystal â throi'r cefn. I wneud y naid gefn rhaid i chi gylchdroi â'ch dwylo ar y coridor a'ch coesau ar y trampolîn. Ar yr ail hediad, mae'r gymnastwr yn rhoi ei ddwylo ar y ddyfais er mwyn ei oresgyn â meidrolion syml, dwbl neu driphlyg (ymlaen, yn ôl neu o amgylch yr echel hydredol). Er mwyn gwneud y naid i'r llawr mae angen glanio â'ch traed a chadw'ch corff yn gyson â chyfeiriad y ras.

Yn y ddyfais hon mae'r gymnastwr yn troelli tua 25 metr mewn llinell syth sy'n gorffen ar sbringfwrdd bach lle mae'r raffl yn cael ei gwneud ac yn neidio trwy bwyso ei ddwylo ar yr ebol neu'r ceffyl a gwneud pêl foli yn yr awyr mor uchel â phosib a cheisio gwneud ffigwr o'r awyr mor fwy cymhleth â phosibl, i syrthio i gysgu o'r diwedd o'r ddaear. Mae anhawster y llosgfynydd, ynghyd â'r uchder a gyrhaeddir a'r ffordd i ddisgyn i'r llawr, yn dylanwadu ar yr amser i gael y sgôr uchaf posibl.

Mae'n brawf sy'n cael ei berfformio mewn categorïau dynion a menywod. Yn 2001, disodlwyd yr ebol neu'r ceffyl traddodiadol gan ddyfais newydd a elwir hefyd yn fwrdd. Mae'n ddyfais ychydig yn ehangach ac yn hirach, yn ogystal â sefydlog na'r hen un.

Hanes
-----

Hen geffyl o'r hyd a ddefnyddiwyd yn y camp i ddynion, hyd at 2001
Fel cymaint o gampau a chyfarpar gymnasteg fodern eraill, dyfeisiwyd ffurfiau cynnar o'r ceffyl llofnaid gan yr Almaenwr Friedrich Ludwig Jahn. Tarddodd y cyfarpar ei hun fel "ceffyl", yn debyg iawn i'r ceffyl pwmel ond heb y pwmeli (dolenni); fe'i gelwid weithiau fel y ceffyl cromennog. Sefydlwyd y ceffyl gyda'i ddimensiwn hir yn berpendicwlar i'r rhediad i ferched, ac yn gyfochrog i ddynion. Roedd ceffyl llofnaid yn cyfarpar a ddefnyddiwyd yn y Gemau Olympaidd ers dros ganrif, gan ddechrau fel camp i ddynion yn y Gemau Olympaidd modern cyntaf yn 1896 ac yn gorffen gyda'r Gymnasteg yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2000.

Addasu yn 2001
--------------

Beiwyd dyluniad y ceffyl llofnaid draddodiadol am sawl damwain cas ac angeuol dros y blynyddoedd. Yn 1988, parlyswyrd Americanes, Julissa Gomez, wedi damwain llofnaid a bu iddi farw o gymlethdodau o'r ddamwain dair mlynedd yn hwyrach. O ganlyniad i hyn a sawl damwain arall ac, er mwyn gwneud y gamp yn saffach ac yn fwy deniadol i'w gwylio o ran gallu y gymnast, newidiwyd siap y ceffyl.

Ym Mhencampwriaethau'r Byd yn Ghent yn 2001, defnyddiwyd offer newydd, o'r enw bwrdd naid, am y tro cyntaf yn lle'r ceffyl traddodiadol. Mae'r bwrdd neidio hwn yn ei gwneud hi'n bosibl sicrhau gwell diogelwch i'r gymnastwyr, ac ar yr un pryd yn caniatáu iddynt berfformio yn y ffordd orau bosibl anawsterau technegol neidiau cymhleth. Ers y newidiadau hyn, nid yw'r deunydd yn wahanol i ferched a bechgyn oherwydd ei fod yr un bwrdd neidio. Dim ond gwahaniaeth, mae'r tabl wedi'i osod ar 1.35 m ar gyfer bechgyn ac 1.25 m ar gyfer merched. Llysenwyd y cyfarpar newydd y llamfa yn y "tafod" gan y gymnastwyr, ac, ymddengys ei fod yn saffach na'r hen gyfarpar.

Dimensiynau
-----------

Y "tafod" cyfarpar llofnaid gyfoes ers 2001
* Hyd: 120 centimetre (3.9 ft) ± 1 centimetre (0.39 in)
* Lled: 90 centimetre (3.0 ft) ± 1 centimetre (0.39 in)
* Uchter:
	+ Dynion: 135 centimetre (4.43 ft) ± 1 centimetre (0.39 in)
	+ Menywod: 125 centimetre (4.10 ft) ± 1 centimetre (0.39 in)
* Llain rhedeg i'r cyfarpar:
	+ Hyd: 3,500 centimetre (115 ft) ± 10 centimetre (3.9 in)
	+ Lled: 100 centimetre (3.3 ft) ± 1 centimetre (0.39 in)

Camau gweithredu
----------------

* Paratoi gyda Magnesiwm carbonadParatoi gyda Magnesiwm carbonad
* Crynodiad cyn y momentwmCrynodiad cyn y momentwm
* Cychwyn y cyfnod rhedegCychwyn y cyfnod rhedeg
* Gosod dwylo ar y ddaear cyn yr ysgogiad ar y sbringfwrddGosod dwylo ar y ddaear cyn yr ysgogiad ar y sbringfwrdd
* Ar ôl rhedeg, cysylltwch â'r dwyloAr ôl rhedeg, cysylltwch â'r dwylo
* Perfformio ffigur acrobatigPerfformio ffigur acrobatig
* Derbyniad TerfynolDerbyniad Terfynol
* Cwympo rhag ofn derbyniad gwaelCwympo rhag ofn derbyniad gwael

Gweler hefyd
------------

* Bar llorweddol
* Barrau cyflin
* Barrau anghyflin
* Y Trawst
* Y Cylchoedd
* Ceffyl pwmel
* Trampolîn
* Tumbling

Dolenni
-------

* Apparatus Norms Archifwyd 2014-01-09 yn y Peiriant Wayback. ar wefan yr FIG
* Ceffyl Llofnaid Archifwyd 2012-12-14 yn y Peiriant Wayback.
* Disgrifiadau technegau gymnasteg mewn animeiddio Archifwyd 2019-08-13 yn y Peiriant Wayback.
* Gwefan Swyddogol Gymasteg Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. 1 2  What's With That Weird New Vault?, an August 2004 "Explainer" article from *Slate*
3. ↑  Rebecca Seal, "Tales from the vaults", *Guardian Unlimited* December 4, 2005
4. ↑  "Vault: Everything You Need to know about Vault". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-04-13. Cyrchwyd 2009-10-04.
5. 1 2 3 4  "Apparatus Norms". FIG. t. II/21. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2011-12-19. Cyrchwyd 2009-10-04.
6. 1 2 3 4 5 6  "Apparatus Norms". FIG. t. II/43. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2011-12-19. Cyrchwyd 2009-10-04.