Sgriptiwr ffilmiau, nofelydd a dramodydd Americanaidd oedd **William Goldman** (12 Awst 1931 – 16 Tachwedd 2018).

Plentyndod ac addysg
--------------------

Ganwyd William ym maestref Highland Park ger Chicago, Illinois, yn fab i Maurice Goldman a'i wraig Marion (Weil gynt). Dyn busnes ac alcoholig oedd Maurice, a laddodd ei hunan pan oedd William yn 15 oed. Mynychodd Coleg Oberlin yn Ohio, ac weddi iddo ennill ei radd yn Saesneg yn 1952 symudodd i Ddinas Efrog Newydd i astudio ym Mhrifysgol Columbia. Derbyniodd ei radd meistr yn ysgrifennu creadigol yn 1956.

Gyrfa lenyddol
--------------

Wedi iddo adael y brifysgol, roedd disgwyl gan Goldman iddo gychwyn ar yrfa fel ysgrifennwr copi. Rhodd y gorau i'r syniad honno pan lwyddodd i werthu ei nofel gyntaf, *The Temple of Gold*, yn 1957. Ysgrifennodd bedair nofel arall cyn iddo ymwneud â'r diwydiant ffilm: *Your Turn to Curtsy, My Turn to Bow* (1958), *Soldier in the Rain* (1960), *Boys and Girls Together* (1964), a *No Way to Treat a Lady* (1964).

Ysgrifennodd Goldman gweithiau i'r theatr hefyd, heb fawr o lwyddiant. Perfformiwyd dwy ohonynt, a gyd-ysgrifennodd gyda'i frawd James Goldman, ar Broadway am gyfnod byr: y ddrama *Blood, Sweat, and Stanley Poole* (1961) a'r sioe gerdd *A Family Affair* (1962).

Gyrfa ffilm
-----------

Yn 1964, darllenodd yr actor Cliff Robertson y nofel *No Way to Treat a Lady*, a gofynodd i Goldman addasu'r nofel wyddonias *Flowers for Algernon* gan Daniel Keyes ar gyfer y sgrin fawr, a chytunodd yr awdur ar unwaith. Codwyd braw ar Goldman wrth iddo geisio ysgrifennu ei sgriptiau cyntaf, a chafodd ei ddiswyddo gan Robertson. Cafodd brofiad cyd-ysgrifennu drwy Americaneiddio llinellau cymeriad Robertson ar gyfer y ffilm *Masquerade* (1965), a'i sgript gyntaf i gael ei derbyn oedd *Harper* (1966) yn seiliedig ar y nofel *The Moving Target* gan Ross Macdonald.

Trwy gydol y 1960au, gweithiodd Goldman ar sgript ffilm yn seiliedig ar hanes y lladron banciau Robert LeRoy Parker (Butch Cassidy) a Harry Longabaugh (y Sundance Kid). Tra'r oedd yn addysgu ysgrifennu creadigol ym Mhrifysgol Princeton yn 1967, llwyddodd i werthu'r sgript i stiwdio 20th Century Fox am $400,000, y swm uchaf bryd hynny. Yn 1969 rhyddhawyd y ffilm, *Butch Cassidy and the Sundance Kid*, yn serennu Paul Newman a Robert Redford. Enillodd bedair Oscar, gan gynnwys gwobr i Goldman am y sgript wreiddiol orau. Roedd stori a chymeriadaeth Goldman yn rhoi gwedd "y Don Newydd", arddulliau Hollywood yn niwedd y 1960au, ar hen genre'r Gorllewin Gwyllt.

Enillodd Goldman ei ail Oscar, y wobr am y sgript orau wedi ei chyfaddasu, am y ffilm *All the President's Men* (1976), yn seiliedig ar y llyfr o'r un enw gan Bob Woodward a Carl Bernstein am sgandal Watergate. Ymhlith ei sgriptiau eraill yn y 1970au oedd *The Stepford Wives* (1975), yn seiliedig ar y nofel gan Ira Levin; *Marathon Man* (1976), addasiad o un o nofelau ei hunan ac yn serennu Laurence Olivier a Dustin Hoffman; y ffilm ryfel *A Bridge Too Far* (1977), yn seiliedig ar y llyfr hanes gan Cornelius Ryan; a'r ffilm iasoer *Magic* (1978) gydag Anthony Hopkins, addasiad o un arall o nofelau Goldman.

Yn nechrau'r 1980au, derbyniodd Goldman llai o waith. Yn y cyfnod hwn, ysgrifennodd ei gofiant *Adventures in the Screen Trade* (1983). Daeth y llyfr yn hynod o boblogaidd ac yn fath o Feibl i sgriptwyr ifainc yn Hollywood. Cyflwynodd Goldman bortread llawn amheuon o fyd y sinema o'r tu mewn, gan ddadlau nad oes fformiwla arbennig neu reolau pendant ynglŷn â llwyddiant yn y diwydiant ffilm, er gwaethaf yr hyn a ddywedai'r asiantiaid, y cynhyrchwyr, a'r swyddogion hysbysebu. Mabwysiadwyd ei ddatganiad "*NOBODY KNOWS ANYTHING*" yn wireb gan genhedlaeth newydd Hollywood.

Addasodd Goldman un o'i nofelau ar gyfer y sgrin fawr unwaith eto yn 1987, ac erbyn heddiw mae'r ffilm honno, *The Princess Bride*, yn glasur yn genre ffantasi ac yn ffilm gwlt. Ysgrifennodd y sgript am *Misery* (1990), yn seiliedig ar nofel gan Stephen King, ac *Absolute Power* (1997), ffilm gyffrous wleidyddol. Cyfrannodd hefyd, gyda sawl ysgrifennwr arall, at sgript y bywgrafflun *Chaplin* (1992). Ysgrifennodd cofiant arall, *Hype and Glory* (1990), sy'n ymdrin â'i brofiadau ym mhasiant Miss America a Gŵyl Ffilm Cannes, a chasgliad o ysgrifau am y diwydiant ffilm, *The Big Picture: Who Killed Hollywood?* (2000).

Bywyd personol
--------------

Priododd y ffotograffydd Ilene Jones yn 1961, ac ysgarasant yn 1991. Cawsant dwy ferch, Jenny a Susanna. Yn ddiweddarach yn ei oes, cafodd Goldman berthynas â Susan Burden. Bu farw William Goldman yn Manhattan, Dinas Efrog Newydd, yn 87 oed o ganser y colon a niwmonia.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) "William Goldman obituary", *The Guardian* (16 Tachwedd 2018). Adalwyd ar 23 Tachwedd 2018.
2. ↑  (Saesneg) William Goldman. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 23 Tachwedd 2018.
3. 1 2 3 4  (Saesneg) "William Goldman, Screenwriting Star and Hollywood Skeptic, Dies at 87", *The New York Times* (16 Tachwedd 2018). Adalwyd ar 23 Tachwedd 2018.