recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Siwt o un cerdyn ar hugain mewn pecyn tarot (ynganer yn *taro*) yw'r **Arcana Fwyaf**. Ystyr yr Arcana Fwyaf ydy *cyfrinachau fwyaf* neu *gyfrinachau mawr*. Defnyddir y termau *Arcana Fwyaf* ac *Arcana Leiaf* mewn fersiynau ocwlt a daroganol o'r pecyn, ac mae'r termau hyn yn tarddu gyda Paul Christian.

Mae pob un cerdyn yn dangos golygfa, person, neu sawl person fel arfer, gyda llawer o'r cardiau yn cynnwys elfennau symbolaidd. Mewn llawer o becynnau, mae gan bob un o'r cardiau rif (fel arfer rhifolion Rhufeinig) ac enw, ond nid ydy'r enw ynghyd â'r rhifolyn i'w cael ym mhob fersiwn o'r tarot, ac mae gan rhai pecynnau luniau'n unig. 

Mae fersiynau cyffredin yn dilyn y patrwm a geir yma:

| Rhif | Enw |
| --- | --- |
| Dim (0 neu 22) | Y Ffŵl |
| 1 | Y Swynwr / Y Siwglwr |
| 2 | Yr Arch Offeiriades / Y Babes |
| 3 | Y Ymerodres |
| 4 | Yr Ymerawdwr |
| 5 | Y Pab |
| 6 | Y Carwyr |
| 7 | Y Cerbyd Rhyfel |
| 8 neu 11 | Cyfiawnder |
| 9 | Y Meudwy |
| 10 | Yr Olwyn Ffawd |
| 11 neu 8 | Cryfder |
| 12 | Y Crog-Ddyn / Y Bradwr |
| 13 | Marwolaeth |
| 14 | Dirwest |
| 15 | Y Diafol |
| 16 | Y Tŵr |
| 17 | Y Seren |
| 18 | Y Lleuad |
| 19 | Yr Haul |
| 20 | Dyfarniad |
| 21 | Y Byd |

Dylanwedir lluniau'r Arcana Fwyaf gyda symbolaeth drom fel arfer, gyda llawer mwy o wybodaeth i'r darluniad na ddarluniad syml sydd ar y cerdyn. Fel arfer, mae gan cardiau'r Arcana Fwyaf fwy o bwyslais ac arwyddocâd dwfn na chardiau'r Arcana Leiaf, sydd fel arfer yn gysylltiedig â bywyd bob dydd a digwyddiadau cyfagos.

Cyreiriadau
-----------

1. ↑  Place, Robert (2005). *The Tarot: History, Symbolism, and Divination* (yn en)

Dolenni allanol
---------------

* Eiconograffiaeth ar gyfer y cardiau
Bachgen pedair oed yn perfformio dawns "Baby Shark"
Cân i blant am deulu o forgwn yw "**Baby Shark**". Mae'r gân wedi'i hanelu at blant; daeth hefyd yn boblogaidd ymhlith pobl ifanc ac oedolion trwy gael ei ledaenu ar y cyfryngau cymdeithasol. 

Mae "Baby Shark" yn cael ei chrybwyll mewn llyfr a gyhoeddwyd ar gyfer gwersylloedd bandiau Americanaidd yn 2007, a chredir ei bod yn cael ei chanu i blant meithrin yn ystod y 20g. Hefyd yn 2007, cyhoeddwyd fideo o'r enw "**Kleiner Hai**" gan alemuel, a oedd yn seiliedig ar y gân. Ymddangosodd fersiynau pellach yn 2011 gan Johnny Only a The Learning Station ar YouTube. Roedd y  gân hefyd ar gryno-ddisg '#1 Best Kids song' a ryddhawyd gan The Learning Station yn 2011.

Cafwyd nifer o amrywiadau, ond yr un a gafodd fwyaf o ddylanwad oedd fersiwn a gynhyrchwyd gan Pinkfong, brand addysgol o dan y cwmni SmartStudy o Dde Corea, a hynny o dan y teitl "**Baby Shark**". Cafodd honno ei rhyddhau ar 25 Tachwedd 2015, ac roedd wedi'i gweld dros 130 miliwn o weithiau erbyn Medi 2018. Daeth y fersiwn hon o'r gân yn feirol yn Indonesia yn 2017, a lledodd i wledydd Asiaidd eraill yn ystod y flwyddyn, pac yn arbennig yn Ne-ddwyrain Asia. Roedd yr ap i ffonau symudol ymhlith y 10 a lawrlwythwyd fwyaf yn y categori aps teuluol yn Ne Corea, Bangladesh, Singapôr, Hong Cong ac Indonesia yn 2017. Erbyn Medi 2018, roedd y fersiwn dawns o'r gân "Baby Shark" a oedd wedi'i lanlwytho ar 17 Mehefin 2016, wedi'i gweld dros 1.6 biliwn o weithiau o amgylch y byd. O ganlyniad i'w boblogrwydd, aeth y ddawns (ar ffurf y *Baby Shark Challenge*) yn feirol o amgylch y byd, gyda rhai yn cyfeirio ati fel y peth mwyaf ers "Gangnam Style". Mae grwpiau K-pop fel Girls' Generation, Red Velvet a Black Pink wedi cyfrannu at ledu'r gân feirol ymhellach. Dechreuodd y gân droi yn feirol yn y Gorllewin yn Awst 2018.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  alemuel (15 Ionawr 2007), *Kleiner Hai*, adalwyd 29 Awst 2018
2. ↑  "SMARTSTUDY". *www.smartstudy.co.kr*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-03-10. Cyrchwyd 2018-09-12.
3. ↑  "Pinkfong". *about.pinkfong.com*.
4. ↑  "Baby Shark | Animal Songs | PINKFONG Songs for Children". 25 Tachwedd 2015. Cyrchwyd 7 Medi 2018.
5. ↑  "PINKFONG". *www.facebook.com* (yn Saesneg).
6. ↑  "Baby Shark Dance | Sing and Dance! | Animal Songs | PINKFONG Songs for Children". 17 Mehefin 2016. Cyrchwyd 7 Medi 2018.
7. ↑  "Who Is Behind The Viral 'Baby Shark' Song And How Is It Taking Over Our Lives?". *Rojakdaily.com*. Cyrchwyd 16 Hydref 2017.
8. ↑  Ramirez, Elaine. "How This 'Baby Shark' Video Went Insanely Viral In Indonesia". *Forbes* (yn Saesneg).
9. ↑  ""Baby Shark" Dance Craze From South Korea Dominates Online World". Phil News. 27 Medi 2017. Cyrchwyd 30 Hydref 2017.
10. ↑  Sen, Indrani (27 Awst 2018). "The story behind the astonishingly viral Baby Shark YouTube video". *Quartz*. Cyrchwyd 30 Awst 2018.
Cartŵn, gyda'r enw "*The White Man's Burden*", a gyhoeddwyd yn *The Journal, Detroit* yn ystod Rhyfel y Philipinau-Unol Daleithiau America yn dangos Americanwr yn cario brodor an-Orllewinol ystrydebol i ysgoldy.
Cysyniad ideolegol yng ngwasanaeth imperialaeth y Gorllewin oedd "**Baich y Dyn Gwyn**" (Saesneg: *The White Man's Burden*). Roedd yn un o gymhellion ideolegol a moesol amlycaf ymerodraethau'r Gorllewin wrth iddynt oresgyn rhan helaeth o wledydd Affrica ac Asia a rhannau eraill o'r byd yn y 19eg ganrif. Ceir yr ymadrodd mewn print am y tro cyntaf yn y gerdd "The White Man's Burden" gan y bardd Seisnig Rudyard Kipling ar gyfer jiwbili'r Frenhines Fictoria er mwyn dathlu'r Ymerodraeth Brydeinig ac annog ei hymestyn. Cafodd y gerdd ei gyhoeddi yn y cylchgrawn *McClure's* yn 1899 yn yr Unol Daleithiau, gyda'r is-deitl 'The United States and the Philippine Islands'. Cafodd yr ymadrodd ei boblogeiddio gan imperialwyr yn UDA fel cyfiawnhad dros imperialiaeth yn nhermau moesol.

Yn ôl y safbwynt a grynhoir yn yr ymadrodd "Baich y Dyn Gwyn", mae credoau gwleidyddol, diwylliannol neu grefyddol yn arwain gwladwriaethau i weld imperialaeth fel "gweithgaredd cenhadol". "Baich y Dyn Gwyn" oedd hi i wareiddio yr "anwariaid" y tu allan i'r Gorllewin. Y tu ôl i'r syniad roedd y gred fod y gwynion yn fwy datblygedig a gwareiddiach na'r pobloedd brodorol ac mae eu dyletswydd moesol nhw oedd eu "dyrchafu" a'u "goleuo" yn ôl eu cysyniadau nhw o'r hyn y dylai gwareiddiad fod.

Gweler hefyd
------------

* Hiliaeth
* Imperialaeth
* Tynged Amlwg
Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain o 395 hyd 408 oedd **Flavius Arcadius** (377/378 – 1 Mai 408).

Arcadius oedd mab hynaf yr ymerawdwr Theodosius I ac Aelia Flaccilla. Cyhoeddodd ei dad ef yn *Augustus* yn Ionawr 383, a chyhoeddwyd ei frawd iau, Honorius, yn *Augustus* hefyd yn 393.

Wedi dod yn ymerawdwr, roedd Arcadius dan reolaeth un o'i uchel swyddogion, Rufinus, tra'r oedd Honorius yn y gorllewin dan reolaeth Stilicho. Llofruddiwyd Rufinus yn 395, ond yna daeth Arcadius dan reolaeth Eutropius, nes i wraig Arcadius, Aelia Eudoxia, ei berswadio i ddiswyddo Eutropius yn 399. Gallodd Eudoxia hefyd ddiswyddo Ioan Chrysostom fel Patriarch Caergystennin yn 404, ond bu hi farw yr un flwyddyn.

Am y gweddill o'i fywyd, Anthemius, pennaeth Gard y Paretoriwm, oedd a'r gwir rym. Bu farw Arcadius yn 408, a dilynwyd ef gan ei fab Theodosius II.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 5728388
* LCCN: n91041106
* ISNI: 0000 0001 0851 1794
* GND: 118848445
* SUDOC: 032559453
* BNF: cb12356604g (data)
* BIBSYS: 12017372

 |
Awdures o'r Groegaidd Almaen yw **Anastasia Zampounidis** (Groeg: Αναστασία Ζαμπουνίδη; ganwyd 28 Rhagfyr 1968) sydd hefyd yn cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cyflwynydd teledu, cyflwynydd radio.

Fe'i ganed yn Thessaloníci ar 28 Rhagfyr 1968. 

Wedi iddi adael yr ysgol uwchradd, teithiodd i Los Angeles lle cwbwlhaodd radd mewn astudiaethau cyfathrebu tra roedd, ar yr un pryd yn 
*au pair*, yn ddawnswraig Go-Go, a thiwtor dysgu Groeg. Wedi tipyn, dechreuodd gyflwyno rhaglenni radio o Ferlin. Dechreuodd fel DJ yng ngorsaf radio Berlin, Kiss FM, ac yna newidiodd i'r orsaf radio *Energy Berlin*. Yn 1996 cyflwynodd ei sioe radio ei hun o'r enw *Titel Krazy Dazy*. Rhwng 2001 a 2004 cafodd ei rhestru gan FHM-Germany fel un o fenywod mwyaf rhywiol y byd.

Gyrfa
-----

Yn 1999, symudodd Zampounidis i'r orsaf deledu MTV, lle cymedrolodd y sioe fyw ddyddiol *Select MTV* gyntaf. Yn 2002 cyd-gyflwynodd y *Kiddy Contest* gydag Elmer Rossnegger. Rhwng 2003 a diwedd 2005 cyflwynodd y darllediad TRL dyddiol. O 2001 i 2003 cyflwynodd yn fyw'r rhaglen betio *2002* ar ZDF. Yn 2004, roedd yn aelod o'r rheithgor ar *Comeback – Die große Chance* (Comeback - Y Cyfle Mawr) ar ProSieben. Yn Rhagfyr 2005, fel aelod o'r tîm safoni, arweiniodd y sioe siart RTL II *The Dome*, a chyn hynny bu'n cyflwyno'r *Backstage Report* am dair blynedd. Tan y Dome 39, gweithiodd i RTL II fel gohebydd ar gyfer y fformat hwn, nes iddi gael ei disodli gan gyflwynwyr VIVA, Gülcan Kamps a Janine Kunze.

Ffilmyddiaeth
-------------

* *"The Dome"*, (1997) TV Series .... (Gohebydd wrth gefn) (2002–2005)
* *MTV yr Almaen*, (cyflwynydd "Select MTV") (2002)
* *Rotlicht - Im Dickicht der Großstadt*, (TV) .... (Actores gynorthwyol) (2003)
* *"Comeback - Die große Chance"'* TV Mini Series ... (Aelod o'r Rheithgor) (2004)
* *"Total Request Live"*, TV Series .... Cyflwynydd (2004)
* *MTV live show "TRL"*, (Cyflwynydd dyddiol) (2005)

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Gymdeithas Lysiaeaeth yr Almaen am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 15 Hydref 2015. "Anastasia Zampounidis".
2. ↑  Aelodaeth:. dyddiad cyrchiad: 26 Mai 2018.
3. ↑  Nodyn:Internetquelle

Dolennau allanol
----------------

* Official Anastasia Site
* Anastasia Zampounidis ar IMDb

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 40534259
* ISNI: 0000 0000 2298 6326
* GND: 132353741

 |

Awdures o'r Almaen yw **Anastasia Zampounidis** (ganwyd 28 Rhagfyr 1968) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cyflwynydd teledu, cyflwynydd radio ac awdur.

Fe'i ganed yn Thessaloníci ar 28 Rhagfyr 1968. 

  

&== Aelodaeth ==&
Bu'n aelod o Gymdeithas Lysiaeaeth yr Almaen am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 15 Hydref 2015. "Anastasia Zampounidis".
2. ↑  Aelodaeth:. dyddiad cyrchiad: 26 Mai 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 40534259
* ISNI: 0000 0000 2298 6326
* GND: 132353741

 |
Cerdd Sbaeneg hir gan y bardd Tsileaidd Vicente Huidobro yw ***Altazor; o, El viaje en paracaídas***, a elwir gan amlaf yn ***Altazor***, a gyhoeddwyd ar ffurf llyfr yn 1931. Ystyrir y gwaith hwn yn gampwaith Huidobro ac yn un o'r esiamplau gwychaf ym marddoniaeth yr *avant-garde*. Cerdd mewn saith caniad ydyw sy'n ymdrin â themâu marwolaeth a dirgelwch, ac yn fyfyrdod radicalaidd ar iaith a phwnc barddoniaeth. Cyflawnodd Huidobro y gwaith yn y cyfnod 1919–31.

Yn y rhagair, mae'r adroddwr Altazor yn llunio dameg hiraethus ar gyfer hanes ei gwymp. Wedi'r trydydd caniad, mae Altazor yn diflannu mewn môr o eiriau sydd yn ceisio creu byd ieithyddol heb oddrych, trwy ddulliau chwarae ar eiriau a throellau ymadrodd. Casgliad o lafariaid ar hap ydy'r caniad olaf, sy'n cynrychioli drylliau parasiwt (*paracaídas*) toredig Altazor.

Mae'r llyfr yn cynnwys portread o'r bardd gan Pablo Picasso. Er anrhydedd i Huidobro a'i waith, gelwir Gwobr Genedlaethol y Celfyddydau yn Tsile yn Wobr Altazor.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  José Quiroga, "Altazor" yn *Encyclopedia of Latin American and Caribbean Literature 1900–2003*, golygwyd gan Daniel Balderston a Mike Gonzalez (Llundain: Routledge, 2004), t. 12.
Ymerawdwr Bysantaidd rhwng 491 a 518 oedd **Flavius Anastasius** neu **Anastasius I**, hefyd **Anastasios I**, Groeg: Αναστάσιος Α', (c. 430 - 9 Gorffennaf, 518).

Ganed Anastasius yn Dyrrhachium, rywbryd cyn 430. Roedd ganddo un llygad du ac un llygad glas, ac felly gelwid ef yn *Dicorus* (Groeg: Δίκορος).

Pan fu farw'r ymerawdwr Zeno yn 491, roedd Anastasius yn dal swydd *silentiarius* yn y llys. Dewisodd gweddw Zeno, yr ymerodres Ariadne, ei briodi, a thrwy hynny ei wneud yn ymerawdwr. Bu raid iddo ymladd yn erbyn cefnogwyr Longinus o Cardala, brawd Zeno, ac yn erbyn y Persiaid; wedi brwydro hir, gwnaed cytundeb heddwch a'r Persiaid yn 506. Roedd hefyd fygythiad yn y Balcanau oddi wrth y Slafiaid a'r Bwlgariaid, ac adeiladodd yr ymerawdwr Fur Anastasius i amddiffyn dinas Caergystennin.

O ran diwinyddiaeth, roedd Anastasius yn ddilynwr monoffisiaeth, a daeth yn amhoblogaidd yn rhai o rannau gorllewinol yr ymerodraeth o ganlyniad. Ail-drefnodd system ariannol yr ymerodraeth yn 498; dan y system newydd roedd tri darn aur gwahanol, y *solidus*, hanner solidus a thraean solidus, a phum darn arian copr, y *follis* a thannau o follis. Ar ddiwedd ei deyrnasiad, roedd trysorfa'r ymerodraeth yn gyfoethocach o 320,000 pwys o aur.

Nid oedd ganddo blant, ac olynwyd ef gan Justinus I.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 18749860
* LCCN: n87883464
* ISNI: 0000 0000 6151 2633
* GND: 118645099
* SUDOC: 028937325

 |
Dawnsiwr bale Seisnig oedd **Y Fonesig Beryl Elizabeth Grey** CH DBE CH (ganwyd **Groom**; 11 Mehefin 1927 – 10 Rhagfyr 2022) .

Cafodd Beryl Groom ei geni yn Highgate, Llundain. Dechreuodd ddosbarthiadau dawns yn bedair oed tra'n mynychu Ysgol Baratoi Sherbourne. Erbyn wyth oed roedd yn cael ei haddysgu gan Phyllis Bedells.

Cydnabuwyd ei dawn gan y Fonesig Ninette de Valois, a gynigiodd ysgoloriaeth iddi am bedair blynedd yn ddeg oed. Dechreuodd fynychu Ysgol Sadler's Wells ym 1937.

Roedd ei hymddangosiad cyntaf gyda'r cwmni Sadler's Wells yn *Le Lac des Cygnes*. Ei rôl unigol gyntaf oedd fel un o'r Blue Skaters yn *Les Patineurs* gan Frederick Ashton. Ei phrif rôl gyntaf oedd fel y Morwyn Gweini yn *The Gods Go A-Begging*. Ar ei phymthegfed pen-blwydd, rhoddodd y Fonesig Ninette de Valois gopi arysgrifedig iddi o lyfr ar y Fonesig Margot Fonteyn a’r cyfle i ddawnsio Odette-Odile yn *Le Lac des Cygnes*.

Priododd â Dr Sven Gustav Svenson ym 1950. Bu farw Svenson yn 2008.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Birthdays today". *The Daily Telegraph* (yn Saesneg). 11 Mehefin 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 11 Mehefin 2013. Cyrchwyd 10 Mehefin 2014.
2. ↑  "Dame Beryl Grey, British ballerina with 'all the gifts', dies aged 95". *Guardian* (yn Saesneg). Cyrchwyd 11 Rhagfyr 2022.
3. 1 2  Fisher, Hugh. *Beryl Grey*. Adam and Charles Black: London (1955), pp. 5-21
4. ↑  Uglow, Jennifer S.; Hendry, Maggy (1999). *The Northeastern Dictionary of Women's Biography* (yn Saesneg). UPNE. ISBN 978-1-55553-421-9.
Planhigyn blodeuol bychan yw **Berwr y fagwyr** neu ***Arabidopsis thaliana***. Mae'n perthyn i deulu'r bresych (Brassicaceae). Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Berwr y Fagwyr, Berfain Cyffredin, Berw'r Cerrig. *A. thaliana* oedd y planhigyn cyntaf i'w enom gael ei ddilyniannu  a dyma'r prif organeb model ar gyfer gwaith moleciwlaidd a datblygiadol mewn planhigion blodeuol.

Disgrifiad
----------

Llysieuyn bychan byr-ei-oes yw *A. thaliana*. Mae'r dail ar ffurf rhoséd trwchus, gyda llawer o goesennau'n gwahannu ar waelod y planhigyn. Mae'r coesennau yn sefyll i fyny heb ganghennu ymhellach fel arfer, a gallant dyfu hyd at 1–10 cm o daldra. Fe'i gorchuddir gan flew ysgafn. Mae gan y dail siap amddalen fain a di-fin, heb lawer o ddeilgoesyn, heb ddannedd neu'n fân-ddanheddog, 0.5–4 cm ar eu hyd a 0.3-1.5 cm ar eu traws, a gyda blew ar yr ochr uchaf ond bron yn ddi-flew ar yr ochr isaf. Mae'r sypiau blodau heb fractiau, yn gorymbaidd (mewn clystyrau trwchus), fel arfer gyda 15-30 blodyn ym mhob un. Mae'r sepalau yn wyrdd gydag ymylon gwyn culion, ac mae'r petalau yn wyn. Silicwâu yw'r ffrwythau – dau garpel wedi asio'n un ffrwyth. Ceir llawer iawn o hadau cochfrown crwn bychain ym mhob ffrwyth. Mae'n tyfu ar ucheldiroedd a rhosdiroedd (fel arfer ar resi grugaidd ac alpaidd), ar bridd agored ac ar uchder o 1750–4250 m. Mae'r blodau'n hunanbeillio fel arfer, gyda graddfa allgroesi isel iawn o 0.3%.

Rhinweddau meddygol
-------------------

Darganfuwyd bod y planhigyn hwn yn gallu atal twf celloedd cancr y fron heb niweidio celloedd iach. Mae'r darganfyddiad yn ffrwyth diddordeb Yr Athro Alessandra Devoto yn y planhigyn ers y 1990au.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Menter Genom Arabidopsis (2000). *Analysis of the genome sequence of the flowering plant Arabidopsis thaliana*, *Nature*, Cyfrol 408 (yn Saesneg), tud. 796-815. DOI:10.1038/35048692
2. 1 2  (Saesneg) Arabidopsis thaliana (L.) Heynh.. *Plants of the World Online*. Kew Science. Adalwyd ar 22 Mehefin 2018.
3. ↑  Abbott, Richard J; a Gomes, Mioco F (1989). *Population genetic structure and outcrossing rate of Arabidopsis thaliana (L.) Heynh.*, *Heredity*, Cyfrol 62 (yn Saesneg), tud. 411-418. DOI:10.1038/hdy.1989.56
4. ↑  The Times 30 Hydref 2020 (tud. 3)

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Berwr y fagwyr***
| BBC iPlayer  |
| --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  |

|  |
| --- |
|  |
| Hafan BBC iPlayer (fersiwn Gymraeg) 2011
  |

 |
| **Datblygwyr** | BBC |
| **Lansiad** | Nadolig 2007 |
| **Ieithoedd** | Cymraeg, Saesneg, Gaeleg yr Alban |
| **Ardal gwasanaeth** | Cymru, Lloegr, a Gogledd Iwerddon |
| **Gwefan** | Archifwyd 2011-02-24 yn Archive-It |
|


Mae **BBC iPlayer** yn wasanaeth a ddatblygwyd gan y BBC sy'n galluogi defnyddwyr y rhyngrwyd gyda band llydan i ddal i fyny gyda theledu'r wythnos cynt. **Integrated Media Player (IMP)** oedd enw gwreiddiol y chwaraewr cyfryngau, ac yna **MyBBCPlayer**. Gellir derbyn y gwasanaeth dros y rhyngrwyd ar gyfrifiadur personol, teledu cebl, iPhone, iPod touch a hefyd Nintendo Wii. Lansiwyd y gwasanaeth ar ddiwrnod Nadolig 2007.

Mae'r wefan nawr yn cynnwys rhaglenni Cymraeg a gynhyrchwyd gan y BBC megis Pobol y Cwm. Maen nhw hefyd wedi lansio fersiwn Cymraeg o'r wefan Archifwyd 2013-01-13 yn Archive.is.

Argaeledd dros y môr
--------------------

Daw *BBC iPlayer* o logo (2007-2021)
Mae'r ffaith bod cyhoeddiadau'r BBC yn cael eu hariannu gan bobl y Deyrnas Unedig (drwy'r drwydded deledu), yn ogystal â hawliau trydydd parti, yn golygu mai dim ond yng ngwledydd Prydain mae BBC iPlayer ar gael. Er hyn, mae'r rhan fwyaf o wasanaethau radio (ac eithrio gwasanaethau chwaraeon byw) ar gael y tu allan i'r Deyrnas Unedig.

Trwydded deledu
---------------

Un o wendidau pennaf BBC iPlayer yw gofynion ariannol y drwydded deledu. Gan fod pob rhaglen yn gallu cael ei gwylio am ddim dros yr we, mae rhai yn dweud fod trwydded, bellach, yn ddiangen. Fodd bynnag, mae'r BBC wedi datgan mai dim ond pobl sy'n gwylio'r rhaglenni'n fyw sydd angen trwydded.

Gweler Hefyd
------------

* S4C Clic
* ITV Player
* BBC
* Teledu

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  title=Episode 16|series=The Media Show|serieslink=The Media Show|airdate=2009-01-14|episode=16
Athroniaeth sydd yn ymwneud â natur, amcanion, ffurfiau, dulliau, a phroblemau addysg yw **athroniaeth addysg**. Cangen o athroniaeth gymhwysol ydyw, sy' defnyddio dulliau athronyddol i ddadansoddi gwaith a swyddogaeth yr athro. Gallai'r maes hwn hefyd ymdrin â'r berthynas rhwng addysg a chyd-destunau cymdeithasol a diwylliannol ehangach. Defnyddir yr ymadrodd athroniaeth addysg yn aml i ddisgrifio dull neu syniadaeth bedagogaidd benodol, ac mae'r ystyr honno yn gorgyffwrdd â damcaniaeth addysg.

Hanes athroniaeth Ewropeaidd
----------------------------

Mae hanes athroniaeth addysg yn dilyn hynt y traddodiad athronyddol Ewropeaidd, a'i athronwyr yn datblygu athroniaethau addysgol sydd yn gysylltiedig â'u damcaniaethau am epistemoleg, metaffiseg, moeseg, ac athroniaeth wleidyddol. Gellir ei olrhain yn ôl i Socrates a'r dull ymchwil a enwir amdano, y dilechdid Socrataidd, a'i bwyslais ar reswm. Yn yr ugain canrif a phedair ers oes Socrates, mae rheswm a rhesymoledd wedi bod yn ganolog i bron pob damcaniaeth addysgol yn y traddodiad Ewropeaidd.

Ymhelaethai Platon, un o ddisgyblion Socrates, ar syniadaeth sy'n gwerthfawrogi rheswm a doethineb. Yn ei waith *Y Wladwriaeth*, mae'n llunio gweledigaeth iwtopaidd o gyfundrefn hierarchaidd sy'n pennu mathau gwahanol o addysg ar gyfer grwpiau gwahanol o fyfyrwyr, yn ôl eu galluoedd, eu diddordebau, a'u safleoedd cymdeithasol. Roedd Aristoteles, un o ddisgyblion Platon, yn fwy obeithiol o allu'r unigolyn. Pwysleisiodd addysg foesol sy'n magu rhinwedd a datblygiad o ran cymeriad y myfyriwr, er lles y gymuned.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nel Noddings, *Philosophy of Education* (Boulder, Colorado: Westview Press, 1995), t. 1.
2. ↑  William K. Frankena, Nathan Raybeck a Nicholas Burbules, "Philosophy of Education" yn *Encyclopedia of Education*, 2il argraffiad golygwyd gan James W. Guthrie (Efrog Newydd: Macmillan Reference, 2002).
Syr Richard Owen, un o brif wyddonwyr anatomeg gymharol.
**Anatomeg gymharol** ydy'r astudiaeth o'r nodweddion cyffredin a'r gwahaniaethau yn anatomeg bodau byw. Mae'n wyddoniaeth sy'n perthyn yn agos iawn at fioleg esblygiad ac esblygiad yr amrywiol rywogaethau.

Y ddau gysyniad pennaf yw:

* Strwythurau homolog: rhannau o'r corff / anatomi sy'n gyffredin ymhlith gwahanol rywogaethau gan fod gan y rhywogaethau berthynas cyffredin. Efallai fod eu diben, bellach yn hollol wahanol e.e. aelodau blaen (breichiau) cathod a morfilod
* Strwythurau cydweddol: strwythurau sy'n wahanol mewn gwahanol rywogaethau gan iddynt esblygu mewn amgylchfyd tebyg (yn hytrach na fod ganddynt berthynas cyffredin). Mae eu diben yn debyg, neu'n eitha tebyg. Mae siâp torpido siarc a llamhidyddion er enghraifft.

Mae'r rheolau dros ddatblygiad nodweddion *arbennig* yn wahanol iawn yn anatomeg gymharol, i'r homologaeth cyffredin fel y rhestrwyd gan Karl Ernst von Baer (rheolau Baer).

Hanes
-----

Ystyrir mai Edward Tyson oedd sylfaenydd anatomeg gymharol. Caiff ei gredydu gyda phenderfynu fod mamliaid morol yn famaliaid. Fe ddaeth i'r casgliad hefyd, fod tsimpansïaid yn debychach i ddyn na mwncïod oherwydd eu breichiau. Fe gymharodd Marco Aurelio Severino nifer o anifeiliaid yn ogystal, ac ymysg ei waith, *Zootomia democritaea*, anatomeg gymharol o adar yw un o'r gweithiau cyntaf o anatomeg gymharol.
Mae **Beinn Fhionnlaidh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Linnhe i Loch Etive yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN095497. trig point in shelter cairn

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-09-13 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Anne Jacqueline Hathaway** (ganed 12 Tachwedd 1982) yn actores Americanaidd. Cafodd ei swydd actio gyntaf ym 1999 yn y gyfres deledu *Get Real*, ond cafodd ei gyrfa fel actores ei ystyried o ddifrif pan gafodd ei rôl flaenllaw gyntaf yng nghomedi deuluol Disney, *The Princess Diaries* lle gweithiodd gyda Julie Andrews.

Parhaodd i ymddangos mewn ffilmiau teuluol dros y tair blynedd nesaf, gan chwarae'r prif ran yn *Ella Enchanted* a *The Princess Diaries 2: Royal Engagement* yn 2004. Yn ddiweddarach, dechreuodd Hathaway actio mewn ffilmiau mwy beiddgar fel *Havoc* a *Brokeback Mountain*. Actiodd hefyd yn *The Devil Wears Prada*, gyda Meryl Streep; *Becoming Jane*, lle portreadodd Jane Austen, a *Get Smart* gyda Steve Carell. Yn 2008 derbyniodd ganmoliaeth eang am ei rôl yn y ffilm *Rachel Getting Married*. Derbyniodd amrywiaeth o wobrau am y rôl, gan gynnwys enwebiad am Wobr yr Academi am yr Actores Orau.

Mae ei dull o actio wedi cael ei gymharu i ddull Judy Garland ac Audrey Hepburn  ac mae'n cyfeirio at Hepburn fel un o'i hoff actoresau a Meryl Streep fel ei heilun. Enwodd y cylchgrawn *People* Hathaway fel un o brif actorion newydd 2001 ac yn 2006, cafodd ei henwi fel un o 50 Person Mwyaf Prydferth y byd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jeff Dawson. "Dressed for Success" *The Sunday Times* Medi 24, 2006 Adalwyd 26 Chwefror 2009
2. ↑  Cylchgrawn *People* Adalwyd 26 Chwefror 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 80639285
* LCCN: n2001020932
* ISNI: 0000 0001 2141 3857
* GND: 136264387
* SELIBR: 389788
* SUDOC: 113504934
* BNF: cb14185832k (data)
* BIBSYS: 7016437
* NLA: 40920846
* NKC: xx0052519
* BNE: XX1506004

 |
Mae **Beinn Chorranach** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN254095. Enw'r fam fynydd ydy Beinn Ime. Y mynydd hwn ydy cychwyn Ucheldir Argyll, ac mae'n un o Alpau Arrochar. Fe'i lleolwyd rhwng Loch Fyne (sef loch dŵr hallt mwyaf yn yr Alban a Loch Lomond (loch dŵr croyw mwya'r Alban.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Marilyn, Corbett Top of Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Heasgarnich** neu **Beinn Sheasgarnaich** yn gopa mynydd a geir 2 km i'r de o Loch Lyon ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn ne Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN413383. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Iutharn Mhor - Mam nan Carn** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Pitlochry i Braemar a Blairgowrie yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NO049779. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd yw Beinn Iutharn Mhor.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Enaiglair - Creag Bac na Faire** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Broom i Strath Oykel yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH228807. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd ydy Beinn Enaiglair.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Eighe - Ruadh-stac Mor** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG951611. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd ydy Beinn Eighe.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
**Amanullah Khan** (28 Chwefror, 1892 - 25 Ebrill, 1960) oedd rheolwr Affganistan o 1919 hyd 1929.

Roedd yn llywodraethwr Kabul pan laddwyd ei dad Habibullah Khan gan asasin yn 1919. Esgynodd i'r orsedd fel Emir y wlad ac arweiniodd ryfel ysbeidiol yn erbyn y llywodraeth Brydeinig India (1919 - 1922) a arweiniodd at Gytundeb Rawalpindi yn 1922 a chydnabod annibyniaeth Affganistan gan Brydain. Cymerodd y teitl 'brenin Affganistan' yn 1926.

Dechreuodd raglen o ddiwygiadau ar linellau Gorllewinol ond enynnai hyn ddicter ceidwadwyr crefyddol a dorrodd allan yn wrthryfel agored yn 1928 pan ddychwelodd Amanullah o daith estynedig yn Ewrop. Ffoes y wlad yn Ionawr 1929 a bu byw mewn alltudiaeth yn Rhufain hyd ei farwolaeth yn 1960. Ei olynydd oedd Mohammed Nadir Shah.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **O'i flaen :**Habibullah Khan | **Emiriaid AffganistanAmanullah Khan** | **Olynydd :**Mohammed Nadir Shah |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 68813503
* LCCN: nr94030730
* ISNI: 0000 0000 5491 4992
* GND: 12012355X
* SUDOC: 092991696
* BNF: cb14642148b (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Beinn Fhada - Meall an Fhuarain Mhoir** neu **Ceum na h-Aon Choise** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Duich i Cannich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG999196. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd yw Beinn Fhada.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Liath Mhòr Fannaich** yn gopa mynydd a geir i'r gogledd o Loch Fannich ym mynyddoedd Y Fannaichs, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH216722. Mae ganddo dri chopa arall.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn Narnain - Creag Tharsuinn** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN278074. Enw'r fam fynydd ydy Beinn Narnain. Saif yn Alpau Arrochar ac fe'i gofrestrwyd fel Munro.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ansar al-Sharia (Tiwnisia)
*Am fudiadau eraill o'r un enw, gweler Ansar al-Sharia (gwahaniaethu).*
Mae **Ansar al-Sharia** (Arabeg : أنصار الشريعة sef 'Amddiffynwyr y Gyfraith Islamaidd'; Ffrangeg: ***Ansar al-Charia***) yn fudiad islamaidd salaffaidd sy'n weithgar yn Tiwnisia ac sy'n hawlio tua 100,000 o gefnogwyr.

Mae'r mudiad yn weithgar ar sawl ffrynt. Ar un lefel, mae aelodau Ansar al-Sharia yn cymryd rhan ym mywyd gwleidyddol Tiwnisia gyda phrotestiadau yn erbyn seciwlariaeth a dylanwadau tramor "anfoesol" e.e. ffilmiau fel *Persepolis*. Maent hefyd yn darparu elusen i Fwslemiaid tlawd. Ond mae'r mudiad yn cynnwys elfennau jihadaidd hefyd sy'n credu mewn defnyddio trais i sefydlu Islamiaeth yn y wlad ac mewn gwledydd eraill ac a gyhuddir o weithrediadau terfysgol.

Cysylltir jihadwyr Ansar al-Sharia gyda grwp o wrthryfelwyr Islamaidd sydd wedi sefydlu eu hunain ym mynyddoedd Jebel Chambi, ger Kasserine yng ngorllewin y wlad, ger y ffin ag Algeria. Lladdwyd wyth milwr Tiwnisiaidd gan y gwrthryfelwyr ar 29 Gorffennaf 2013. Ddechrau mis Awst 2013 dechreuodd byddin Tiwnisia ymosod ar eu llochesau gan ddefnyddio gynnau ac ymosodiadau o'r awyr gan awyrennau Llu Awyr Tiwnisia. Yn ôl terfysgwr a ddalwyd, mae'r jihadwyr yn cynnwys Algeriaid, Mawritaniaid a Nigeriaid ond mae'r mwyafrif yn Tiwnisiaid.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Aaron Y. Zelin, 'Meeting Tunisia's Ansar al-Sharia' Archifwyd 2013-12-03 yn y Peiriant Wayback. *Foreign Policy*, 8 Mawrth 2013.
2. 1 2  Tunisie : Le terroriste Mohamed Habib Amri a filmé le massacre des 8 militaires au Mont Chaambi Kapitalis.tn.

Dolen allanol
-------------

* (Ffrangeg) 'Pourquoi les djihadistes s'appellent tous Ansar al-charia?'[*dolen marw*] Erthygl sy'n trafod y gwahanol grwpiau "Ansar al-Sharia".
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Vladimír Michálek yw ***Babí Léto*** a gyhoeddwyd yn 2001. Fe'i cynhyrchwyd gan Jiří Bartoška, Jaroslav Bouček a Jaroslav Kučera yn y Weriniaeth Tsiec; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: Česká televize, BKP production, BUC-FILM. Lleolwyd y stori yn Prag. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Jiří Hubač. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Pablo Aguilar, Zita Kabátová, Stella Zázvorková, Andrea Bürgin, Vlastimil Brodský, Jiří Lábus, Lisa Brühlmann, Lubomír Kostelka, Ursula Andermatt, Zuzana Fialová, Ondřej Vetchý, Petra Špalková, Vlastimil Zavřel, Simona Stašová, Stanislav Zindulka, Martin Sitta, Juraj Johanides, Magdaléna Sidonová a Libor Žídek. Mae'r ffilm *Babí Léto* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Beautiful Mind* sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. 
Martin Strba oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jiří Brožek sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Vladimír Michálek ar 2 Tachwedd 1956 ym Mladá Boleslav. Derbyniodd ei addysg yn Academi'r Celfyddydau Mynegiannol.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Vladimír Michálek nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 31 Rhagfyr 2017.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.
Mae'n arferiad yn y rhan fwyaf o wledydd Ewropeaidd i roi **anrheg Nadolig** neu anrhegion i blant ac oedolion ar noswyl y Nadolig, gan ofyn i Siôn Corn eu dosbarthu. Fel arfer caiff yr anrheg ei lapio mewn papur arbennig wedi'i addurno gyda symbolau Nadoligaidd neu luniau o robin goch, Sion Corn, clychay, y Doethion neu olygfa o wlad dan eira. Yng Nghymru, rhoddir yr anrhegion naill ai gan Sion Corn neu yn bersonol, gyda'r 'rhoi' yn aml yn golygu ymweliad ag aelodau o'r teulu neu ffrindiau.

Honnir mai yn un o wledydd y Baltig mae Siôn Corn (neu Santa Clos) yn byw. Dywedir hefyd ei fod yn briod i ferch o'r enw Siân a bod ganddo lawer o gorachod yn gweithio iddo, ac ambell garw i dynnu ei sled. Teithia o amgylch y byd ar noswyl Nadolig yn dosbarthu anrhegion i bobl. Mae ei sled yn cael ei dynnu gan nifer o geirw gwahanol ond efallai mai'r carw mwyaf adnabyddus yw Rwdolff, sydd â thrwyn coch sy'n goleuo er mwyn arwain Siôn Corn a gweddill y ceirw drwy'r noson dywyll.

Y rhoddwr
---------

*Ded Moroz* yn Veliky Ustyug, Rwsia.
Mae'r traddodiad o 'roi' anrheg yn un Cristnogol ac o bosib yn draddodiad cyn-Gristnogol. Er enghraifft mewn llawer o'r gwledydd Slafaidd cyfeirir ar y 'Tad Barug' (*Ded Moroz*) ganrifoedd yn ôl ond yn wahanol i'r Siôn Corn gorllewinol, does dim byd cyfrinachol am ei ymweliadau, ac mae'n rhoi ei anrheg i'r person wyneb-yn-wyneb.

Gweler hefyd
------------

* Nadolig
* Marchnad Nadolig
* Coeden Nadolig
* Siôn Corn
* Y gelynnen
* Dydd Calan
*Ahasuerus a Haman yng ngwledd Esther*, gan Rembrandt
Esther o flaen Ahasuerus ei gŵr; gwaith olew gan Artemisia Gentileschi
Mae'r enw **Ahasferws** (Groeg: Ξέρξης|, Xerxes; Hen Bersieg: *Xšayārša*; Hebraeg: *ʼĂḥašwērôš*; Groeg: Ασουηρος mewn Septuagint; neu Lladin: *Assuerus* mewn Vulgate; a ysgrifennir yn aml fel *Achashverosh*) yn enw a geir yn yr ysgrythurau Hebraeg i dri arweinydd gwlad. Ym Mabilon, ceir cyfeiriad hefyd at frenin o'r enw yma yn Llyfr y Tobit.

Llyfr Esther
------------

Brenin Persia oedd yr Ahasferws y sonir amdano yn nrama Saunders Lewis Esther (drama). Cred rhai ers y 19g mai hwn yw **Xerxes I** o Bersia. Edrydd fersiwn Groeg o Lyfr Esther mai ef yw Artaxerxes, a dywed yr hanesydd Josephus mai dyma'r enw a ddefnyddia'r Groegwyr amdano. Dywed y Vulgate, y Midrash o *Esther Rabba, I, 3* a Josippon mai'r Brenin Artaxerxes ydyw. Credodd John of Effesws a Bar-Hebraeus mai Artaxerxes II o Bersia ydoedd, felly ceir cryn anghytundeb ymhlith haneswyr pwy yn union oedd yr hwn y sonir amdano yn Llyfr Esther.

Etymoleg
--------

Tarddiad y gair Ahasferus (a'r Groeg Xerxes) yw'r hen Berseg *Xšayārša*. Yn draddodiadol, ni ddefnyddiwyd y sillafiad "Xerxes" mewn beiblau Cymraeg na Saesneg. Ond ceir nifer o feiblau modern (Saesneg) sy'n ei ddefnyddio  yn hytrach nag "Ahasuerus".

Daw'r gair Xerxes o'r gair Groeg Ξέρξης. Lladineiddiwyd y gair Hebraeg Akhashverosh (אחשורוש) a oedd yn ei dro'n tarddu o'r gair Babilonaidd Achshiyarshu, a ddeilliodd o'r Hen Bersieg Xšayāršā.

Dolennau allanol
----------------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Ahasferus***

* The Wandering Jew Archifwyd 2006-09-17 yn y Peiriant Wayback. *Curious Myths of the Middle Ages* gan Sabine Baring-Gould, M.A.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nodyn:Bibleref
2. ↑  *The Religious Policy of Xerxes and the "Book of Esther"*, Littman, Robert J. The Jewish Quarterly Review, 65.3, January 1975, p.145-148.
3. ↑  Ahasuerus at the JewishEncyclopedia.com
4. ↑  Ni ddefnyddir y gair "Xerxes" yn y canlynol: KJV, New American Standard Bible, Amplified Bible, English Standard Version, 21st Century King James Version, American Standard Version, Young's Literal Translation, Darby Translation, Holman Christian Standard Bible, ayb.
5. ↑  NIV, The Message, NLT, CEV, NCV, NIRV, TNIV, etc.
6. ↑  Nichol, F.D. *Seventh-day Adventist Bible Commentary*, *Volume 3*, Review and Herald Publishing Association, (Washington, D.C. 1954 edition), p.459, "Historical Setting"
Ffeminist Americanaidd oedd **Alma Lutz** (1890 – 1973) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd dros hawliau cyfartal i fenywod, a swffragét. Ysgifennodd fywgraffiadau o ymgyrchwyr benywaidd eraill, sy'n gofnod hanesyddol a llenyddol pwysig.

Magwraeth a choleg
------------------

Fe'i ganed yn Jamestown, North Dakota yn 1890 i Mathilde (Bauer) a George Lutz. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Boston, Choleg Vassar.

Yn sefyll, ch. i'r dde: Yr Athro Albert M. Sacks, Pauli Murray, Dr. Mary Bunting.  
eistedd, ch. i'r dde: Alma Lutz, suffragette a merch wâdd o *Harvard Law School*, Betty Friedan
Yn Vassar roedd hi'n weithgar yn y mudiad ffeministaidd ac ar ôl graddio yn 1912 dychwelodd i Ogledd Dakota lle parhaodd i ymgyrchu dros bleidlais menywod (etholfraint).

Gwaith
------

Symudodd Lutz i Boston yn 1918, lle mynychodd Ysgol Fusnes Prifysgol Boston. Ymunodd â Phlaid Genedlaethol y Menywod fel un o'u hysgrifenwyr ac ar yr un pryd arbenigodd mewn bywgraffiadau menywod â'u rôl flaenllaw yn hanes America. Daeth actifiaeth a hanes ymgyrchwyr dros hawliau merched yn waith gydol oes iddi.

Daeth Lutz yn athro yng Ngholeg Radcliffe lle cynhaliodd seminar graddedig ar 'Fenywod o Fewn Hanes America'.

Bywyd personol
--------------

Yn Vassar, cyfarfu Lutz â Marguerite Smith (bu farw Gorffennaf 6, 1959), ei chyd-letywr. Daeth y ddwy yn aelodau o Blaid y Menywod Cenedlaethol gan rannu tŷ yn Boston a chartref haf, Highmeadow, yn Berlin, Efrog Newydd, o 1918 hyd at farwolaeth Smith yn 1959.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Guide to the Alma Lutz Papers, 1912–1971". *Vassar College – Archive & Special Collections Library*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-07-31. Cyrchwyd 31 Gorffennaf 2017.
2. 1 2  Spongberg, M.; Curthoys, A.; Caine, B. (2016). *Companion to Women's Historical Writing*. Springer. t. 322. Cyrchwyd 31 Gorffennaf 2017.
3. 1 2  Lutz, Alma. *Susan B. Anthony Rebel, Crusader, Humanitarian*. t. 446. Cyrchwyd 10 Awst 2017. *Mae'r erthygl yn ymgorffori testun o'r ffynhonnell hwn, sydd yn y parth cyhoeddus.*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 35832275
* LCCN: n83159335
* ISNI: 0000 0000 8440 4168
* NLA: 35316468

 |
Mae **Allt-y-gest** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 26.71 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
* Moel y Gest, bryn ger Porthmadog, Gwynedd
Mae **Ben Avon - West Meur Gorm Craig** yn gopa mynydd a geir ym mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban; cyfeiriad grid NJ153036.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg. Cadwyd yr enw Saesneg-Albanaidd yn yr erthygl yma nes y cawn hyd i'r enw brodorol gwreiddiol.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Allt Cunedda** yn gopa mynydd a geir ychydig i'r de o Gydweli, rhwng Caerfyrddin a Dyffryn Nedd; cyfeiriad grid SN406089. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 56metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Roed Cunedda yn frenin a sefydlodd Teyrnas Gwynedd ar ddiwedd y 4g.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 192 metr (630 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap[*dolen marw*]
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"