recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Prosiect cydweithredol, byd-eang ydy **Wicidata** gan gymuned Wicimedia (neu Wicifryngau); fe'i bwriedir i ganoli data ar gyfer prosiectau megis Wicipedia, fel a wneir gyda Comin Wicimedia. Mae'r cynnwys, fel gyda gweddill y teulu "Wici" wedi'i drwyddedu ar ffurf cynnwys rhydd, agored tebyg i'r CC-BY-SA a ddefnyddir ar y wici hwn.

Y defnydd ar y Wicipedia Cymraeg
--------------------------------

Cafodd ei lansio ar 30 Hydref 2012 ac ar 21 Chwefror y flwyddyn ganlynol fe'i gwelwyd oddi fewn i'r Wicipedia Cymraeg pan ddechreuwyd canoli'r dolennau ieithoedd. Y bwriad gwreiddiol oedd cadw data ffeithiol nad yw'n newid (e.e. hyd afon neu ddyddiad geni) yn ganolog, gyda'r wybodaeth honno'n cael ei galw'n otomatig i wybodlenni a phrosiectau eraill Wicimedia.

Ar 19 Tachwedd 2015, ychwanegwyd rhestr o baentiadau ar y ddalen Rhestr o luniau gan Jacob van Ruisdael, a oedd yn defnyddio'r "Nodyn:Wikidata list" i alw'r data o gronfa ddata Wicidata i'r dudalen ar Wicipedia. Ym Mehefin 2016 crëwyd rhestr o eglwysi a enwyd ar ôl Beuno, ac erbyn Hydref y flwyddyn honno crëwyd 9,500 o restri Wicidata ar adar gyda phob un ohonynt hefyd yn tynnu llif i'r wybodlen drwy ddefnyddio'r Nodyn:Blwch tacson. Yng Ngorffennaf 2016 galluogwyd Gwybodlen gyfan a oedd yn tynnu data o Wicidata: Telesgop Pegwn y De. Erbyn Rhagfyr 2016 roedd gan cy-wici dair gwaith mwy o restri Wicidata na phob Wicipedia arall (dros 290 o ieithoedd) gyda'i gilydd 17,100) a phob un o'r rhain yn tynnu llif otomatig o Wicidata.

### Gwybodlenni

Ceir Categori o ddynodwyr (neu 'codau-Q') sydd heb gyfieithiad yn Categori:Tudalennau gydag elfennau o WD heb eu cyfieithu.

Rhoddwyd y canlynol:

* yn gyfan (gyda'r wybodlen gyfan yn dod o Wicidata)
	+ Nodyn:Gwybodlen telesgop/Wicidata; Gorffennaf 2016
	+ Nodyn:Gwybodlen person/Wicidata; Gorffennaf 2017
	+ Nodyn:Gwybodlen cwmni/Wicidata; Hydref 2017
	+ Nodyn:Cyffuriau; Hydref 2017; ar gyfer cyffuriau meddygol
	+ Nodyn:Gwybodlen genyn Ionawr 2018; ar gyfer genynnau
	+ Nodyn:Gwybodlen lle Hydref 2018; ar gyfer pob erthygl am leoliad ee gwlad, tref, pentref, castell, cromlech, afon ayb.
* yn rhannol (gyda rhan o'r wybodlen yn cymryd llif uniongyrchol o Wicidata)
	+ Nodyn:Blwch tacson; addaswyd y wybodlen a oedd yn bodoli'r barod ar gyfer llif Wicidata a'i rhoi ar dros 9,000 o erthyglau newydd ar adar.

Geirfa perthnasol

Gweler hefyd
------------

Cymorth:Wicidata - geirfa
* Wiciadur
* Wiciddyfynu
* Wicipedia
* Wicidestun

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Data Revolution for Wikipedia". Wikimedia Deutschland. March 30, 2012. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-11. Cyrchwyd September 11, 2012. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg berlog** (neu'r **Brith Berlog**), sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion perlog**; yr enw Saesneg yw *Pearl-bordered Fritillary*, a'r enw gwyddonol yw *Boloria euphrosyne*. Mae'r fritheg berlog yn löyn byw prin iawn, sy'n lleihau o ran niferoedd, ond mae ef, bellach, wedi'i ail-sefydlu'n llwyddiannus ym mryniau Pumlumon, Powys, yng Nghraig-Adwy-Wynt, Dyffryn Clwyd ac yn nwyrain Cymru..

Hoff fwyd y siani flewog ydy blodau'r fioled.

Daw enw'r glôyn hwn o'r "perlau" gwynion o liw a welir ar ymylon ochr isaf (neu o dan) ei adenydd. *Chevrons* duon sydd gan y fritheg berlog fach, fodd bynnag, yn hytrach na rhai coch. Mae gan y fenyw adenydd fwy crwn na'r gwryw, ac mae ei lliw ychydig yn dywyllach. Du a gwyn ydy lliw'r siani flewog, gyda llinellau arian ar hyd ei chefn. Mae gan y gwryw chwarenau arogl ar ei adenydd er mwyn dennu cymar. Caiff ei gymysgu gyda'r fritheg berlog fach yn aml iawn.

* Britheg berlog
* △ Britheg berlog

Tiriogaeth
----------

Fe'i ceir ledled Ewrop: o'r gwledydd Sgandinafaidd hyd at ogledd Sbaen, ac o Iwerddon hyd at Rwsia a rhan o Asia.

Bwyd
----

Ar ôl cyplysu, mae'r fenyw yn dodwy ei hwyau ar ddail rhedynen marw - y *Pteridium aquilinum* a dail y fioled (neu '"sodlau'r gwcw", sef *Viola riviniana*, y *Viola canina* neu'r *Viola palustris*). Cânt eu dodwy yn unigol rhwng canol Mai a diwedd Mehefin. Lliw hufen sydd i'r wyau hyn ac maen nhw'n deor ar ôl 10-14 diwrnod.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r fritheg berlog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bedol, Papur Bro Rhuthun a'r Cylch; Cyf 36, rhif 4; Ebrill 2013; tudalen7
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
4. ↑  nbn gateway distribution map; gwefan Saesneg; adalwyd 15 Ebrill 2013

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur
* Britheg berlog fach
* Britheg frown

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Boloria euphrosyne***
Mae **Waun-ddu** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1973 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 35.42 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Nofelydd a dramodydd o Gymro oedd **William John Davies** (1888 - 1957), a gyhoeddai gan amlaf wrth yr enw **Gwilym Peris** (ac weithiau fel **W. J. Davies** yn achos ei ddramâu).

Ei fywyd a'i waith
------------------

Roedd yn frodor o Nantperis yn Arfon ond treuliodd ran helaeth ei oes yn byw yn nhref Caernarfon lle gweithiodd fel gard ar y rheilffordd. Roedd yn sosialydd brwd. Gwasanaethodd am gyfnod ar Gyngor Tref Caernarfon.

Fel llenor, roedd yn adnabyddus iawn yn lleol. Un o'r dylanwadau mawr arno oedd Anthropos (R. D. Rowlands), llenor poblogaidd a wasanaethai fel gweinidog Capel Hen Waliau, Caernarfon, lle bu Gwilym Peris yn aelod. Cyhoeddodd sawl nofel ar ei draul ei hun, i gyd wedi'u lleoli yn ardal Eryri. Nofelau byr rhamantaidd ydyn nhw, yn ôl chwaeth y cyfnod, ond maent yn cynnwys disgrifiadau cofiadwy o ardal Llanberis a bywyd y werin bobl gynt. Ysgrifennodd nifer o ddramâu hefyd a bu'n weithgar iawn ym myd y ddrama yn ardal Arfon, gan gynnal dosbarthiadau a darlithio. Cyfrannai erthyglau yn rheolaidd i'r papur sosialaidd *Y Dinesydd Cymreig* hefyd.

Llyfryddiaeth
-------------

### Dramâu (detholiad)

* *Bwlch-y-groes*
* *Y Llestr Gwannaf*
* *Y Merthyr*
* *Tewach Gwaed na Dŵr*
* *Y Tramp*

### Nofelau

* *Rhamant Eryri* (Hughes a'i Fab, 1923)
* *Tonnau'r Nos* (Caernarfon, d.d.)
* *Tros Arw Bant a Bryn* (Caernarfon, d.d.)
* *Y Llwybr Unig* (Caernarfon, d.d.)

Ffynhonnell
-----------

Dafydd Glyn Jones, 'Pwy oedd yr 'Hen Dramodwyr'?', *Y Casglwr* (Rhifyn 94, Gaeaf 2008).
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Ysbigfrwynen fach** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Eleocharis parvula* a'r enw Saesneg yw *Dwarf spike-rush*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Sbigfrwynen Morafon, Sbigfrwyn Morafon, Sbigfrwyn Morgamlas.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Ysbigfrwynen fach***
Canyon Nikulasargja yn Þingvellir.
Þingvellir
Mae'r **Thingvellir**, neu, o'i roi ei sillafiac gywir, **Þingvellir** (Islandeg: "Þing", senedd, a "vellir", tir gwastadedd) yn rhan o barc cenedlaethol yn Gwlad yr Iâ a leolir yn rhan dde-orllewinol yr ynys, ger penrhyn Reykjanes ac ardal folcanig Hengill. Oherwydd ei arwyddocâd diwylliannol yn 2004, daeth Þingvellir yn rhan o Restr Treftadaeth y Byd UNESCO.

Ystyr yr Enw
------------

Ynganir yr enw *Þingvellir* fel "thingvelir", mae'r lythyren Þ ('thorn') yn cyfateb i 'th' yn y Gymraeg.

Mae'r gair Þingvellir dod o'r gair Proto-Norseg Þingvǫllr o Þing ('cynulliad', 'senedd') a vǫllr (gwastadedd", tir gwastad), gan ddynodi "gwastadedd y senedd." Mae'r gair Þing yn gytras mewn nifer o seneddau ar diroedd lle bu'r Llychlynwyr yn byw a lle siaradwyd Norseg megis: Dingwall a Tingwall yn yr Alban; Thingwall yn Lloegr; Tynwald yw Senedd Ynys Manaw; a Tingvoll yn Norwy. Gelwir senedd gyfoes Gwlad yr Iâ yn Alþing (Althing).

Hanes
-----

darlun rhamantaidd o senedd Þingvellir.
Yma, yn y flwyddyn 930, y sefydlwyd yr Althing, un o'r cyntaf (os nad y cyntaf) o seneddau yn y byd. Cyfarfu'r Althing unwaith y flwyddyn yn agos at "hemicycle" lafa sydd wedi ei ffinio gan ddau clogwyn creigiog gyfochrog. Sesiynau seneddol hyn yn ystod y Lögsögumenn ("y Deddfwyr") lledaenu cyfreithiau newydd, dirimevano anghydfodau a phartïon hyd yn oed yn drefnus ac cystadlaethau chwaraeon. Er gwaethaf cael y Althing ups natur anwastad, yna profiadol, roedd Þingvellir bob amser yn lle o werth symbolaidd iawn, at y pwynt bod yma mewn 1000 Icelanders dyfarnu bod Cristnogaeth oedd yr unig grefydd yn y wlad; cyhoeddwyd annibyniaeth y wlad yn 1944. Mae swyn y parc wedi gadael ei farn lenyddiaeth Islandeg hefyd. Lleolir nofel *Íslandsklukkan* 'Cloch Gwlad yr Iâ *(1943) gan Halldór Laxnes yma a hefyd nofel dditectif Arnaldur Indriðason 'Hypothermia' (2010).*

Daeareg
-------

Yn daearyddol gorwedd y Þingvellir ar hollt drifft cyfandirol, y gellir ei gydnabod yn glir yn y ceunentydd a rhwygiadau sy'n rhedeg drwy'r rhanbarth. Y mwyaf ohonynt, yw'r Almannagjá, syd yn canyon go iawn. Mae'r drifft cyfandirol yma hefyd yn achosi nifer fawr o ddaeargrynfeydd yn y rhanbarth hwn. Mae'r rhanbarth yn cyffwrdd â glannau gogleddol Þingvallavatn, llyn fwyaf Gwlad yr Iâ. Mae'r afon Öxará yn llifo drwy'r parc cenedlaethol ac yn ffurfio rhaeadr yr Almannagjá, o'r enw Öxaráfoss. Ynghyd â rhaeadr Gullfoss a geiserau Haukadalur, mae Þingvellir yn creu drindod o safleoedd mwyaf enwog o Gwlad yr Iâ, a elwir 'Y Cylch Aur'.

Oriel
-----

* 
* 
* 
*

Cyfeiradau
----------

1. ↑  Nodyn:Cita libro
*Am ein planed, gweler Y Ddaear.*
Cynllun i greu papur newydd dyddiol, cyntaf yn y Gymraeg oedd ***Y Byd***, na welodd olau dydd. Roedd yna fwriad i ddechrau cyhoeddi ar 3 Mawrth, 2008. Cafodd y cynllun i sefydlu papur dyddiol Cymraeg ei grybwyll yn 2001, ac ar ôl rhai amheuon llwyddodd i gyrraedd ei nod o werthu £300  o gyfranddaliadau. Ond fe ddatganodd Dyddiol Cyf ar 15 Chwefror, 2008, na fydden nhw'n ceisio sefydlu papur dyddiol bellach, ar ôl i'r llywodraeth ddatgan mai dim ond £200,000 y flwyddyn a fyddai ar gael fel nawdd, llai na draean o'r maint roedd y cynllun busnes wedi gobeithio ei gael.

Newyddiaduraeth
---------------

Roedd *Y Byd* i fod yn cynnig newyddion a sylwebaeth ar faterion cyfoes, yn canolbwyntio ar Gymru yn bennaf, ond hefyd yn rhoi gwybodaeth a barn ar faterion rhyngwladol a Phrydeinig pwysig. Bwriadwyd i gadw archif o holl erthyglau'r papur ar ei wefan. Byddai'r papur wedi cyflogi staff o 24, tua hanner ohonynt yn newyddiadurwyr, ym mhrif swyddfa'r papur ym Machynlleth.

Cefnogaeth
----------

Roedd nifer yn cefnogi amcan *Y Byd* fel hwb i'r Gymraeg. Fe roddodd llawer o enwogion Cymru eu cefnogaeth i'r papur, gan gynnwys Archesgob Cymru ac aelodau o bob plaid yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Enwi golygydd Y Byd", *BBC*, 28 Tachwedd, 2006.
2. 1 2  Y Byd: Sut fath o bapur?
3. 1 2   Y Byd yn closio at ddiwrnod mawr. BBC (20 Mehefin, 2007).
4. ↑   'Amheuon' am bapur newydd Cymraeg. BBC (29 Mehefin, 2004).
5. ↑  "Swyddi: Y Byd yn ei le?", *BBC*, 19 Mehefin, 2006.
6. ↑  "Gollwng cynllun papur dyddiol", *BBC*, 15 Chwefror, 2008.

Dolenni allanol
---------------

* Y Byd
*Am bobl eraill o'r un enw, gweler William Jones.*
Roedd **William Jones** (1859 – 9 Mai 1915) yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig ac yn Aelod Seneddol dros etholaeth Arfon

Bywyd personol
--------------

Ganwyd **William Jones** ym 1857 yn y Ceint Bach ym Mhlwyf Penmynydd, Sir Fôn yn fab i Richard ac Alice Jones. Bu farw ei dad pan nad oedd William ond 3 mlwydd oed a symudodd y teulu i fyw yn Llangefni.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Llangefni lle fu hefyd yn ddisgybl athro cyn mynd i hyfforddi fel athro yng Ngholeg Normal, Bangor.

Gyrfa
-----

Cafodd ei swydd gyntaf fel athro yng Ngoginan Ceredigion lle fu'n dysgu o 1875 i 1879; aeth oddi yna i ddysgu mewn ysgol yn Llundain. Ym 1888 symudodd i Rydychen lle fu'n athro preifat yn rhoi hyfforddiant i fyfyrwyr a oedd yn dymuno mynd yn athrawon

Gyrfa wleidyddol
----------------

Chwaraeodd rhan amlwg yng ngwleidyddiaeth Ryddfrydol gan gynorthwyo David Lloyd George a Thomas Edward Ellis yn eu hymgyrchodd etholiadol, yr oedd hefyd yn areithiwr poblogaidd mewn cyfarfodydd y blaid.

Safodd etholiad am y tro cyntaf yn etholiad cyffredinol 1895 fel ymgeisydd Rhyddfrydol yn etholaeth Arfon gan lwyddo cadw'r sedd i'r Blaid Ryddfrydol. Parhaodd i wasanaethu'r etholaeth fel Aelod Seneddol hyd ei farwolaeth ym 1915. Gwasanaethodd fel is weinidog yn y trysorlys ac fel chwip yr aelodau Rhyddfrydol Cymreig o 1911 hyd ei farwolaeth.

Marwolaeth
----------

Bu farw Jones ym Mangor ym 1915 a'i gladdu yn Llangefni; yr oedd yn di briod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "JONES, WILLIAM (1857-1915)", yn *Y Bywgraffiadur arlein* , adalwyd 14 Ionawr 2015
2. ↑  "Marwolaeth William Jones AS", *Y Dydd*, 14 Mai 1915 , adalwyd 14 Ionawr 2015
3. ↑  "Marw Mr William Jones", *Y Clorianydd*, 12 Mai 1915 , adalwyd 14 Ionawr 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**William Rathbone** | **Aelod Seneddol dros Arfon**1895 – 1915 | Olynydd:**Griffith Caradoc Rees** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 436144783105510992010
* LCCN: nb2015020596

 |
Mae **Waun Lefrith** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SN798214. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 662 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 677 metr (2221 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Waun Fawr, Cas-mael** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 22 Mawrth 1995 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.26 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Waun Cimla** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 24 Mawrth 1992 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 15.39 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Benyw yn tynnu'r bwa yn barod i'w saethu.
Saeth modern yn gorwedd ar ran o'r bwa; yn wreiddiol, byddai'r saeth yn gorwedd ar fys y saethwr.
Arf i ladd person neu anifail yw **bwa saeth**; caiff ei ddefnyddio ar gyfer hela neu ryfel neu mewn gemau cystadleuol. Gelwir yr wyddor neu'r grefft o saethu gyda bwa saeth yn saethyddiaeth. Fe'i defnyddir ers cynhanes, gan bron pob diwylliant yn y byd. Hoff fwa'r Cymry oedd y bwa hir, ac ystyrir saethwyr Cymreig ymhlith y gorau drwy Ewrop yn yr Oesoedd Canol. Mae saethyddiaeth yn un o'r gemau Olympaidd modern.

Disgrifiad
----------

Mae'r bwa wedi'i wneud o ddeunydd hyblyg, er mwyn saethu'r saeth at y targed. Yn draddodiadol, yng Nghymru, pren yr ywen a ddefnyddid fel arfer. Ceir llinyn sy'n cysylltu dau ben y bwa, ac ar y llinyn hwn y rhoddir y saethau. Tynnir y llinyn yn ei ôl, i gyfeiriad y saethwr, gyda'r bysedd yn dal y saeth yn sownd ynddo. Yna, rhyddheir y bysedd, a gwelir ynni potensial y bwa crwm yn cael ei drosglwyddo i'r saeth wrth iddo deithio drwy'r awyr.

Mae ei ddefnydd wedi lleihau'n arw ers i bowdwr gwn a gynnau gael eu dyfeisio.

Mewn llenyddiaeth
-----------------

Ceir llawer o gyfeiriadau i'r bwa saeth, gan gynnwys ym Marwnad Siôn y Glyn gan Lewis Glyn Cothi a ganodd:

bwa o flaen y ddraenen,
cleddau digon brau o bren...

Gweler hefyd
------------

* Ceir Teulu mawr o wyfynod o'r enw Noctuidae, sy'n cynnwys nifer o fwâu e.e. Bwâu duon y meillion, Bwâu mawr a Bwâu duon lleiaf.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Paterson *Encyclopaedia of Archery* tt. 27-28
2. ↑  Paterson *Encyclopaedia of Archery* t. 17
Cricedwr, Cymro Cymraeg ac aelod anrhydeddus o Orsedd y Beirdd ydy **Robert Damien Bale Croft** (ganwyd 25 Mai 1970 yn Abertawe). Chwaraeodd i dimoedd Morgannwg, Cymru a Lloegr. Bu'n gapten ar Forgannwg rhwng 2003 a 2006 a'r Cymro cyntaf i gymryd 1,000 o wicedi mewn gemau Dosbarth Cyntaf a sgorio 10,000 o rediadau a hynny ym Medi 2007.

Aeth i Ysgol Babyddol St. John Lloyd's yn Llanelli ac yna i Goleg Technegol Abertawe.

Chwaraeodd i dîm Lloegr a Chymru gyntaf yn erbyn Pacistan yn 1996 ac yna chwaraeodd yn Simbabwe a Seland Newydd. Yno, yn Christchurch cymerodd 5 wiced am 95 rhediad. Roedd ei sgôr dros y gaeaf hefyd yn arbennig: 182.1-53-340-18.

Chwaraeodd yn y Lludw yn 1997 ond cafodd ei adael allan o'r sgwad ar ôl cnocio cyfartaledd o 54 efo'r bêl. Ond yn nhrydydd prawf 1995 yn erbyn De Affrica achubodd y dydd i Loegr a Chymru pan sgoriodd 37 heb fod allan.

Roedd ei gêm genedlaethol (neu gêm brawf) olaf yn gemau'r Lludw yn Trent Bridge yn 2002. Bowliodd tair pelawd yn unig a chafodd wahoddiad i chwarae yn y prawf nesaf yn India. Gan fod hyn ychydig amser ar ôl 7/11 gwrthododd y cynnig ar sail diogelwch. Ni chwareodd chwaith yn Sri Lanca, a phan ddychwelodd oddi yno, cyhoeddodd ei ymddiswydiad o chwaraeon cenedlaethol er mwyn canolbwyntio ar gapteiniaeth Morgannwg.

Ym Medi 2006, wedi dim ond dwy fuddugoliaeth allan o 16 gêm, ymddiswyddodd fel capten Morgannwg.

Lloegr: Teithiau
----------------

Lloegr 'A'

* West Indies 1992
* De Africa 1993/94

Lloegr

* Simbabwe / Seland Newydd 1996/97
* Sharjah / West Indies 1997/98
* Awstralia 1998/99
* Sri Lanca 2000/01 and 2003/04.

Anrhydeddau gyda'r Tîm
----------------------

Morgannwg (1989 – hyd yma)

Pencampwyr

* County Championship: 1997
* National League: 1993, 2002, 2004
* National League Division 2: 2001

Anrhydeddau Unigol
------------------

* Morgannwg Capten: 1992
* Morgannwg Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn: 1990, 1992
* Morgannwg Chwaraewr y Flwyddyn: 1996, 2003, 2004, 2007
* St.Helen's Balconiers: Chwarewr y Flwyddyn: 2007
* Morgannwg tymor elwa: 2000
* Morgannwg capten: 2003-2006
* The Weatherall Award: 2004 (for the leading all-rounder in English first-class game)

Uchafbwyntiau
-------------

* Y Cymro cyntaf i sgorio 10,000 o geisiadau a chymryd 1,000 o wicedi mewn criced dosbarth cyntaf (2007)
* Ei anrhydeddu'n dderwydd gwisg wen yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

Llyfrau
-------

* Bennett, Androw and Croft, Robert (1995) "Dyddiadur Troellwr" Y Lolfa, Talybont, Dyfed ISBN 0862433584
* Steen, Rob with Croft, Robert and Elliott, Matthew (1997) "Poms and cobbers : the Ashes 1997 : an inside view" Andre Deutsch, London ISBN 0233992103

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 7968154801963056310008
* LCCN: no2019005055

 |
Arglwydd Normanaidd a gymerodd feddiant o deyrnas Morgannwg oedd **Robert Fitzhamon** neu **Robert Fitz Hammo** (bu farw Mawrth 1107).

Roedd Fitzhamon yn berthynas i Gwilym Goncwerwr. Ceir y cofnod cyntaf amdano fel un o gefnogwyr Gwilym II, brenin Lloegr yn ystod gwrthryfel 1088. Wedi gorchfygu'r gwrthryfel, gwobrwywyd ef a thiriogaethau eang yn Swydd Gaerloyw.

Nid oes sicrwydd sut y cafodd feddiant ar deyrnas Morgannwg; yn ôl rhai hanesion, galwodd Iestyn ap Gwrgant, brenin Morgannwg, ef i mewn i'w gynorthwyo yn erbyn Einion ap Collwyn, neu yn ôl stori arall, yn erbyn Rhys ap Tewdwr. Manteisiodd Robert ar hyn i gipio iseldiroedd Morgannwg, rywbryd rhwng 1089 a 1094. Castell Caerdydd oedd ei brif gaer.

Ail-sefydlodd Abaty Tewkesbury yn 1092. Cymerwyd ef yn garcharor yn Normandi ger Bayeux yn 1105. Llwyddodd y brenin Harri I i'w ryddhau, ac aethant ymlaen i warchae ar Falaise. Clwyfwyd Fitzhamon yn ei ben yn ddifrifol yno, a bu farw ddwy flynedd yn ddiweddarach.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Roedd **y Brython Sisilaidd** (fl. O.C. 410) yn fardd yn yr iaith Ladin, a adnabyddir dan ei lysenw yn unig, yn enedigol o Brydain.

Ei gefndir
----------

Ychydig iawn a wyddys amdano. Cafodd ei eni ym Mhrydain tua diwedd y 4g pan oedd rheolaeth yr Ymerodraeth Rufeinig ar yr ynys yn dirwyn i ben. Ymddengys ei fod yn Frython ond nid oes modd gwybod hynny i sicrwydd. Medrai'r iaith Ladin yn ddigon da i ysgrifennu ynddi a dichon ei fod yn medru siarad Brythoneg hefyd. Yn ddyn ieuanc roedd yn byw ar ynys Sisili ar ddechrau'r 5fed ganrif, efallai ar ôl ffoi o Brydain wrth i'r ymerodraeth ddechrau gwegian.

Ei waith
--------

Yn sgîl cwymp dinas Rhufain i'r Gothiaid yn y flwyddyn 410 ysgrifenNodd gyfres o lithiau radicalaidd yn dwyn y teitl *De Divitis* ("Ynghylch y Goludog"), llithiau a leisiodd gefnogaeth i'r blaid radical ymhlith dilynwyr Pelagius (fl. c. 350-418). Ceir ynddynt syniadau herfeiddiol iawn, sosialaidd eu naws, am greu cymdeithas gwbl gyfartal gydag eiddo yn cael ei rhannu gan bawb. Ei ebychair oedd *Tolle divitem* ("I lawr â'r goludog!").
Damcaniaethwr gwleidyddol o Sais yng nghyfnod Rhyfel Cartref Lloegr oedd Syr **Robert Filmer** (tua 1588 — 26 Mai 1653) sydd yn nodedig am amddiffyn dwyfol hawl brenhinoedd ac arddel ffurf absoliwtaidd ar frenhiniaeth.

Cafodd ei addysg yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt, a Lincoln's Inn. Aeth Robert Filmer, ei frawd, a'i fab i lys y Brenin Siarl I, a fe'i urddwyd yn farchog. Yn ystod y rhyfel cartref cafodd ei gartref yn East Sutton, ger Middlestone, Caint, ei anrheithio gan y Seneddwyr, a charcharwyd Filmer am fod yn frenhinwr, er na erioed brwydrodd ar faes y gad dros achos y brenin.

Cyhoeddwyd ei draethodau gwleidyddol yn ystod cyfnod hwyr y rhyfeloedd cartref, rhwng 1648 a'i farwolaeth—yn East Sutton, oddeutu 65 oed—ym 1653. Adargraffwyd y rheiny ym 1679 adeg Argyfwng y Gwahardd, a chyhoeddwyd ei brif waith, *Patriarcha*, am y tro cyntaf ym 1680. Byddai John Locke yn lladd ar ysgrifau Filmer wrth ymdrin â phwnc llywodraeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Robert Filmer. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 14 Hydref 2022.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Cerddinen y graig** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Sorbus rupicola* a'r enw Saesneg yw '**. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cerddinen y Graig.**

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Cerddinen y graig***
Mae **Y Glog (Draws Drum)** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN790808. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 528 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 572 metr (1877 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Wonderfully Wild** wedi ei leoli ar Ynys Mon rhwng Biwmares a Llangoed.

Cefndir
-------

Cwmni 'glampio' (o'r Saesneg "*glamour camping*") ar Ynys Môn yw *Wonderfully Wild*. Perchnogion y cwmni yw Robin a Victoria Roberts, sydd yn byw chwrater milltir o'r cwmni ei hun.

Cychwynodd y cwmni pan roedd Robin a Victoria eisiau defnyddio tir amaethyddol y fferm ar gyfer rhywbeth heblaw am gadw anifeiliaid arno gan benderfynu creu lle gwersylla 'glampio'. Dechreuodd y cwmni yn 2013, ond cymerodd dros ddwy flynedd i adeiladu y pebyll i gyd. Yn 2017 roedd yna pedair pabell ar un cae, a dwy babell newydd mewn cae arall.

Llety
-----

Mae'r pebyll wedi eu adeiladu o bren, a ffram metel. Mae yna bedwar gwely mewn un pabell. Mae yna wely dwbl, dau wely sengl a gwely dwbl mewn cwpwrdd uchel iawn. Mae yna farbeciw ym mhob pabell, a Stof Losgi Pren sydd wedi cael ei adeiladu yno. Nid oes trydan na rhyngrwyd di-wifr yn y pebyll na chwaith modd o wefru ffonau symudol.

Diwrnod Agored
--------------

Mae'r cwmni wedi bod yn llwyddiannus ers agor. I ddathlu'r llwyddiant, mae *Diwrnod Agored Wonderfully Wild* yn cael ei gynnal pob blwyddyn. Mae pobl sydd wedi aros yn Wonderfully Wild o'r blaen yn dod i'r Diwrnod Agored, a theulu Robin a Victoria. Mae modd archebu pabell ar y wefan. Mae modd aros am gyfnod neu cynnal digwyddiad megis priodasau.

Gweithgareddau
--------------

Mae yna lawer o weithgareddau posib ar y cae, er enghraifft, defnyddio'r parc chwarae, nofio yn yr afon, a dringo coed. Hefyd mae posib mynd i'r pentrefi cyfagos sef Biwmares a Llangoed, lle mae llawer o bethau i wneud i deuluoedd.

Y Dyfodol
---------

Mae cynlluniau bras i adeiladu llyn ar dir Wonderfully Wild er mwyn galluogi i ymwelwyr nofio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Anglesey Tipi and Yurt Holiday

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan y cwmni
Mae **carbamasepin** (CBZ), a werthir dan yr enw masnachol Tegretol ymysg eraill, yn feddyginiaeth a ddefnyddir i drin epilepsi a phoen niwropathig. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₅H₁₂N₂O. Mae carbamasepin yn gynhwysyn actif yn Carbatrol, Tegretol, Carnexiv, Epitol Equetro.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- niwralgia teircainc
 - epilepsi gyda thrawiadau cryfhaol-clonig cyffredinol
 - anhwylder deubegwn
 - trawiad rhannol cymhleth
 - syndrom coesau aflonydd
 - sgitsoffrenia
 - Anhwylder Straen Wedi Trawma
 - epilepsi llabed arleisiol
 - epilepsi
 - anhwylder hwyliau
 - niwralgia teircainc
 - epilepsi

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Carbamasepin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Tegretol®
 - Carbamazepen
 - calepsin
 - 5H-Dibenz(b
 - f)azepine-5-carboxamide
 - 5-Carbamyl-5H-dibenzo(b
 - f)azepine
 - 5-Carbamoyl-5H-dibenzo(b
 - 5-carbamoyl-5H-dibenz[b
 - f]azepine
 - 5-Carbamoyl-5H-dibenz(b
 - 5H-Dibenz(b,f)azepine-5-carboxamide
 - 5-Carbamyl-5H-dibenzo(b,f)azepine
 - 5-Carbamoyl-5H-dibenzo(b,f)azepine
 - 5-carbamoyl-5H-dibenz[b,f]azepine
 - 5-Carbamoyl-5H-dibenz(b,f)azepine

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Carbamasepin". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Baik Jong-yul yw ***Yr Harddwch y Tu Mewn*** a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd gan Park Tae-joon yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jo Yeong-wook. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lee Jin-uk, Han Hyo-joo, Park Shin-hye, Kim Dae-myung a Lee Dong-hwi. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *The Beauty Inside*, sef ffilm gan y cyfarwyddwr Drake Doremus a gyhoeddwyd yn 2012.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Baik Jong-yul ar 1 Ionawr 1970 yn Ne Corea.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 70% (Rotten Tomatoes)
* 5.7/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Baik Jong-yul nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| *Believer 2* |  | De Corea | 2023-01-01 |
| Yr Harddwch y Tu Mewn |  | De Corea | 2015-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "The Beauty Inside". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
Mae **Y Glyn-diffwys** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 11 Hydref 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.66 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Ruislip, Northwood a Pinner** (Saesneg: *Ruislip, Northwood and Pinner*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Ruislip, Northwood a Pinner yn Llundain FwyafEtholaeth Ruislip, Northwood a Pinner yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2019: Nick Hurd (Ceidwadol)
* 2019–presennol: David Simmonds (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Cyfres ddrama ffuglen wyddonol ar S4C yw ***Y Goleudy***.

Ynghylch
--------

Mae'r gyfres yn ddrama sci-fi sy'n cynnwys chwe phennod o 30 munud yr un. Mae'r gyfres wedi'i hanelu at blant 10 oed, ac wedi'i lleoli mewn pentref syrffio glan môr yng ngorllewin Cymru. Mae merch ifanc, Efa, yn symud i bentref tawel Brynarfor ac yn archwilio'r goleudy lleol.

Cynhyrchiad
-----------

Ym mis Mai 2021 cyhoeddwyd y byddai Cronfa Cynnwys Cynulleidfaoedd Ifanc y DU yn darparu cyllid ar gyfer y gyfres i’w chynhyrchu gan Boom Cymru ar gyfer S4C. Ariennir y gronfa gan lywodraeth y DU ac fe'i rheolir gan Sefydliad Ffilm Prydain.

Mae'r gyfres ddrama ffuglen wyddonol wedi'i hanelu at blant hŷn ac fe'i symudwyd i gynhyrchu ar gyfer haf 2022 ar ôl cael ei gohirio yn ystod y pandemig covid.

Darlledwyd y gyfres gyntaf ar 19 Rhagfyr 2022.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Latest projects supported through Young Audiences Content Fund announced". *BFI* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-04-13.
2. 1 2  "Y Goleudy, TV". *tv24.co.uk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-04-13.
3. ↑  "Y Wasg | S4C". *www.s4c.cymru*. Cyrchwyd 13 Ebrill 2023.
4. ↑  "Programme Policy Statement 2022–23 (and Policy review 2021–22)" (PDF). *S4C*.
5. ↑  "Y Goleudy (TV Series)". *Radio Times* (yn Saesneg). Cyrchwyd 24 Chwefror 2023.
Vélodrome (lleoliad ar gyfer seiclo trac) yn Stadiwm Herne Hill, Bwrdeistref Llundain Southwark, ydy **Vélodrome Herne Hill**. Adeiladwyd yn 1891 a defnyddiwyd y trac ar gyfer cystadleaethau seiclo trac Gemau Olympaidd 1948. Defnyddir y trac er mwyn rasio ac ymarfer gan blant a reidwyr proffesiynol hyd heddiw.

Herne Hill yw'r unig drac yn Llundain ers dymchweliad y trac yn y *Paddington Recreation Grounds* yn 1987, ac hyd i vélodrome newydd gael ei hadeiladu yn Stratford ar gyfer Gemau Olympaidd 2012.

Yr enw gwreiddiol oedd *London County Grounds*,, cymerai ei henw cyfoes o'i lleoliad mewn parc oddiar Burbage Road, yn Herne Hill, rhan o Bwrdeistref Llundain Southwark.

Yn wahanol i veledrome Olympaidd cyfoes, sydd gydacylchedd mewnol o 250 metr a 250m, a bancio o tua 45° bob pen, mae Herne Hill yn fowlen bas concrit sy'n mesur tia 450 metr gyda'r bancio bob pen tua 30° ar ei phwyntiau serthaf.

Defnydd cyfoes
--------------

Brwydrodd ymgyrch i gadw'r trac yn ystod y 2000au cynnar yn dilyd dadl rhwng y perchennog, Ystâd Dulwich, a'r prydleswr, Cyngor Southwark. Un o gefnogwyr yr ymgyrch oedd enillydd medal aur yn y Gemau Olympaidd, Bradley Wiggins, a ddechreuodd rasio yn Herne Hill pan oedd ond yn 12 oed.

Mae'r cefnogwyr yn gweld y vélodrome yn chwarae rôl yn cefnogi seiclwyr trac o Lundain yn yr adeg sy'n arwain at Gemau Olymaidd 2012.

Mae Herne Hill yn cynnal sasiynau ymarfel rheolaidd ar gyfer reidwyr ifan, ac bu'n leoliad i gyfarfod Gwener y Groglith a'i threfnwyd gan y *Southern Counties Cycle Union* ers 1903. Mae pencampwyr y byd wedi cystadlu yn y cyfarfodydd rhain, a bu presenoldeb o 10,000 yn cael eu denu yno yn yr 1920au a'r 1930au. Mae amryw o racordiau cenedlaethol a recordiau'r byd wedi cael eu sefydlu yno, yn nodweddiadol Frank Southall o glwb Norwood Paragon yn hwyr yn yr 1920au a'r 1930au cynnar.

Cysylltiadau Pêl-droed
----------------------

Yng nghanol y trac mae maes pêl-droed. Roedd y stadiwm yn gartref i Crystal Palace F.C. rhwng 1914 a 1918, pan symudodd y clwb i *The Nest*, ar ôl iddynt gael eu gorfodi i symyd i'r vélodrome gan yr Admiralty o *Stadiwm Pêl-droed Crystal Palace*. Y presenoldeb uchaf a'i recordwyd yn Herne Hill oedd 4,987.

Cynhaliwyd rownd derfynol Cwpan Pêl-droed Amatur 1911, rhwng Bromley a Bishop Auckland, yn Herne Hill.

Herne Hill Velodrome

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*About Herne Hill Velodrome*, VC Londres". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-10-14. Cyrchwyd 2007-12-07.
2. 1 2  *The Herne Hill Velodrome - fighting for survival*, urban75.org
3. ↑  *Looking down from Herne Hill, I can see the future is bright*, *The Observer*, 8 Ebrill 2007
4. ↑  *A brighter future for Herne Hill Velodrome?* Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback. British Cycling
Math o gerddoriaeth roc yw **metel trwm**. Gyda gwreiddiau mewn roc y felan, roc seicedelig a roc asid, datblygodd bandiau metel trwm sain trwchus, mawr, wedi'i nodweddu gan ystumiant (Saesneg: *distortion*), unawdau gitâr estynedig, curiadau grymus, a sain uchel. Weithiau mae'r geiriau a'r perfformiadau'n gysylltiedig ag ymddygiad ymosodol a 'machismo'.

Gwraidd a dylanwadau
--------------------

Mae bandiau cynnar efo elfennau metel trwm yn cynnwys Steppenwolf, Led Zeppelin, a'r Rolling Stones.

Dylanwadwyd metel trwm gan cerddoriaeth blws. Cafodd cerddoriaeth hwyrach ei dylanwadu gan cerddoriaeth glasurol.

Band metel trwm cynnar enwoca yw Black Sabbath.

Un o'r bandiau Cymraeg cyntaf i chwarae cerddoriaeth fetel trwm oedd Budgie. Mae bandiau metel trwm cyfoes o Gymru yn cynnwys Persian Risk a Bullet for My Valentine.

Ton Metel Trwm Prydeinig Newydd
-------------------------------

Mudiad o'r 1970au hwyr oedd y Ton Metel Trwm Prydeinig Newydd (*New Wave of British Heavy Metal* neu *NWOBHM* yn Saesneg).

Nu Metal
--------

Math o gerddoriaeth metel trwm sy'n codi yn y 1990au oedd nu metal (o *new metal*, yn golygu *metel newydd*). Mae bandiau nu metal yn cynnwys Slipknot a Korn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sarah Hill (1 January 2007). *Blerwytirhwng?: The Place of Welsh Pop Music*. Ashgate Publishing, Ltd. t. 72. ISBN 978-0-7546-5898-6.
*Mae'r erthygl yma am y gwasanaeth lletya blogiau. Ar gyfer y meddalwedd blogio, gweler WordPress*
Gwasanaeth lletya blogiau ydy **WordPress.com** gan gwmni Automatic ac sy'n cael ei yrru gan feddalwedd WordPress. Mae'n darparu lletya am ddim ar gyfer defnyddwyr cofrestredig ac mae'n cael ei gynnal yn ariannol gan uwrchraddio, gwasanaethau "VIP" a hysbysebion.

Agorodd y wefan i brofwyr beta ar 8 Awst 2005 ac fe agorwyd i'r cyhoedd ar 21 Tachwedd 2005. Fe'i lansiwyd yn wreiddiol fel gwasanaeth gwahoddiad-yn-unig, er ar un adeg, roedd cyfrifon ar gael i ddefnyddwyr y porwr gwe Flock. Roedd dros 56 miliwn blog unigol gyda'r gwasanaeth ar 13 Hydref 2012.

Nid yw'n orfodol i fod wedi cofrestru cyn gallu darllen neu adael sylw ar flogiau sy wedi eu lletya ar y system, oni bai bod perchennog y blog yn dewis hynny. Rhaid cofrestru i fod yn berchen ar flog, neu i bostio cofnod ar flog. Mae holl nodweddion sylfaenol a gwreiddiol y wefan am ddim. Mae modd talu am y gallu i olygu CSS, mapio enw parth, cofrestru enw parth, tynnu hysbysebion, ailgyfeirio gwefan, uwchlwytho fideo ac uwchraddio cyfyngder storio.

Rhyngwyneb Cymraeg
------------------

Mae modd dewis cael rhywngwyneb Cymraeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "WordPress.com Open". Matt Mullenweg. 2005-11-21. Cyrchwyd 2011-07-01.
2. ↑  WordPress.com vs. WordPress.org o wefan y cwmni
3. ↑  WordPress.com partners with Flock Archifwyd 2017-06-29 yn y Peiriant Wayback. o BloggingPro.com (retrieved Monday May 29, 2006)
4. ↑  Down Memory Lane With WordPress.com o wptavern.com. Gan Jeffro. 31 Mehefin, 2009. Llinell amser hanesyddol yn defnyddio archif rhyngrwydd Wayback Machine.
5. ↑  "Stats". WordPress.com. Cyrchwyd 2012-10-13.
6. ↑  Available Upgrades o wefan cefnogaeth y cwmni
7. ↑  Sut i newid iaith dy flog i Gymraeg Canllawiau ar hedyn.net ar sut i newid iaith rhyngwyneb blog WordPress.com i'r Gymraeg

Dolenni allanol
---------------

* wordpress.com Archifwyd 2012-09-02 yn y Peiriant Wayback. (Gwefan swyddogol)
* Blogiau Cymraeg sy'n defnyddio WordPress.com
Gwefan *Y Selar*; Mawrth 2017.
Mae ***Y Selar*** yn gylchgrawn cerddoriaeth gyfoes Gymraeg a gyhoeddir bedair gwaith y flwyddyn.

Cyhoeddwyd y rhifyn cyntaf yn Nhachwedd 2004. Fe'i ariennir gan grant cylchgronau Cymraeg Cyngor Llyfrau Cymru, a thrwy werthiant hysbysebion. Mae 4000 o gopiau o'r cylchgrawn yn cael eu hargraffu, ac fe gyhoeddi'r fersiwn ddigidol o bob rhifyn hefyd.

Owain Morgan Jones oedd golygydd cyntaf y cylchgrawn, cyn i Owain Schiavone gymryd yr awennau yn 2008. Gwilym Dwyfor yw golygydd presennol y cylchgrawn.

Mae'r cylchgrawn yn targedu cynulleidfa ifanc, ac yn benodol pobl rhwng 16 a 25 oed. Mae'n cynnwys cyfweliadau gydag artistiaid, colofnau, adolygiadau ac erthyglau amrywiol eraill yn ymwneud â'r sîn gerddoriaeth Gymraeg gyfoes.

Bu'r cylchgrawn yn cynnal gwobrau cerddorol blynyddol, Gwobrau'r Selar, ers 2009 - yr unig wobrau cerddoriaeth Gymraeg lle cynhelir pleidlais agored i'r cyhoedd. Cynhaliwyd noson wobrau fyw am y tro cyntaf yn Neuadd Hendre ger Bangor, Gwynedd, ym Mawrth 2013. Cipiodd Y Bandana dair gwobr ar y noson.

O 2014 ymlaen cynhaliwyd y noson wobrwyo ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Gweler hefyd
------------

* Gwobrau’r Selar

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Hat-tric i Candelas yng Ngwobrau'r Selar". *Golwg360*. 17 Chwefror 2014. Cyrchwyd 20 Ionawr 2019.
Logo Wicimedia DU
**Wicimedia DU** neu **Wikimedia UK** ydy siapter Wikimedia ar gyfer gwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon. Amcan a gwaith Wicimedia DU, sy'n elusen cofrestredig, yw cynorthwyo i gasglu, datblygu a lledaenu gwybodaeth trwyddedig a chynnwys addysgol, diwylliannol a hanesyddol, a hynny am ddim. Gwneir hyn drwy ddod â chymunedau Wicimedia yr ynysoedd hyn at ei gilydd a thrwy adeiladu cysylltiadau gyda sefydliadau diwylliannol, prifysgolion, elusennau a chyrff eraill. Mae'r siaptr hefyd yn cynrychioli eu haelodau ar Sefydliad Wikimedia (*Wikimedia Foundation*) a'r mudiad yn fyd-eang.

Yn 2014 roedd y tâl aelodaeth yn £5.

Maiff Wicimedia DU eu hariannu'n gyfangwbwl gan gyfraniadau gwirfoddol, yn bennaf drwy gynllun codi arian Wicimedia. Maent yn fudiad cwbwl ar wahân i Sefydliad Wicimedia, ac nid oes genddynt reolaeth dros Wicipedia na'r un o chwiorydd neu brosiectau eraill y sefydliad hwn.

Gweler hefyd
------------

* Wicipedia Cymraeg
* Wicipedia Saesneg
* Comin Wikimedia
Map Sebastian Munster o'r Amerig (1561).
Enw a roddwyd ar diroedd hemisffer y gorllewin, hynny yw cyfandir yr Amerig, yn Oes y Darganfod yw'r **Byd Newydd**. Mae'n cyferbynnu'r tiroedd a ddarganfuwyd gan Ewropeaid yn y 15g a'r 16g â'r Hen Fyd, sef Ewrop, Asia, ac Affrica (neu Affrica-Ewrasia). Defnyddir yr enw hefyd yn ddiweddarach i grybwyll ynysoedd y Cefnfor Tawel a chyfandir Awstralia, a ddarganfuwyd gan fforwyr Ewrop o'r 16g i'r 18g. Daeth yr enw yn boblogaidd o ganlyniad i'r pamffled *Mundus Novus*, a briodolir i'r Eidalwr Amerigo Vespucci, yr un a roddai ei enw i'r Amerig.

Cychwynnodd Oes Aur Fforio yn y 15g pryd teithiodd morwyr o Bortiwgal ar hyd arfordir gorllewinol Affrica ac i ynysoedd dwyrain yr Iwerydd. Sefydlwyd môr-lwybrau masnach o Ewrop i Asia, ac ymdrechai ambell fforiwr i ganfod llwybrau gorllewinol i gyrraedd yr India a Tsieina drwy hwylio i ochr draw'r Iwerydd. Priodolir darganfyddiad yr Amerig yn draddodiadol i Christopher Columbus, a laniodd yn y Caribî yn gyntaf yn 1492, er i'r Llychlynwyr sefydlu gwladfeydd yn yr Ynys Las a Newfoundland rhyw 500 mlynedd cyn hynny. Yn y canrifoedd wedi mordeithiau Columbus, sefydlwyd trefedigaethau Ewropeaidd ar draws yr Amerig, a gafodd effeithiau dinistriol ar y bobloedd frodorol.

Defnyddir y termau Byd Newydd ac Hen Fyd o hyd i ddisgrifio anifeiliaid, planhigion, a gwinoedd.