Roedd **Rheinallt H Rowlands** yn ddeuawd cerddorol o Lanfair Pwllgwyngyll, Ynys Môn rhwng 1991 a 2001. Yr aelodau oedd canwr Owain 'Oz' Wright gyda Dewi Evans yn creu'r gerddoriaeth gefndir. Recordiwyd y band tri albwm a pherfformiwyd yn rheolaidd yng Nghymru a thu hwnt.

Defnyddir tôn eu cân *Merch o Gaerdydd* ar gyfer cerddoriaeth agoriadol y rhaglen radio *Talwrn y Beirdd*. Enwyd y LP *Bukowski* (1996) yn un o recordiau'r flwyddyn ym mhapur newydd Llundain *The Independent*.

Ffurfio'r band
--------------

Ym 1990 fe wahoddwyd y label Recordiau Ankst nifer o grwpiau Cymraeg i recordio fersiynnau newydd o ganeuon record hir 1979 Geraint Jarman *Hen Wlad fy Nhadau* ar gyfer albwm teyrnged aml-gyfrannog.

Owain 'Oz' Wright 1970-2005, canwr Rheinallt H Rowlands Yn anhapus nad oedd ei grŵp Y Fflaps wedi'i wahodd i gyfrannau, penderfynodd Alan Holmes ryddhau ei albwm aml-gyfrannog ffug ei hunain i ddychanu ymdrechion Ankst. Recordiwyd *Hen Wlad y Lladd-dai* ar offer elfennol yn sied Holmes ym Mhorthaethwy gyda Holmes yn chwarae llawer o'r traciau gan ddewis arddulliau cwbl wahanol i'r gwreiddiol – er enghraifft mae'r gân *Steddfod yn y Ddinas*, cân reggae ar albwm gwreiddiol Jarman, yn cael ei dro'n gân death metal.

Gwahoddwyd Dewi Evans gan Holmes i'w gynorthwyo gyda recordio sawl darn o gerddoriaeth gefndir. Ar gyfer prif gân yr albwm *Hen Wlad fy Nhadau* gofynnodd Holmes i 'Oz' Wright ganu mewn arddull debyg i Scott Walker neu 'crooner' 1950iadd.

Dyfeisiwyd enwau grwpiau dychmygol ar gyfer pob un o'r traciau, yn cynnwys: *Y Dyfrgwn*, *Mudiad Moes* a *Symffonia Waunfawr*. Ar gyfer trac *Ethiopia Newydd* fe roddwyd yr enw *Rheinallt H Rowlands*.

Llwyddodd Holmes gwblhau *Hen Wlad y Lladd-dai* a chael y casetiau ar werth cyn y fersiwn Ankst gan dderbyn llawn gymaint o sylw. Chwaraewyd y trac ''Ethiopia Newydd'' sawl tro ar Radio Cymru phan wahoddwyd Wright ac Evans i recordio sesiwn ar gyfer ei rhaglen radio *Heno Bydd yr Adar yn Canu* gan Nia Melville penderfynon fynd ati i berfformio a recordio'n rheolaidd o dan yr enw *Rheinallt H Rowlands*.

Hanes
-----

Dewi Evans, cyfansoddwr a chwaraewr holl offerynnau cefndir Rheinallt H Rowlands Wrth sefydlu'r band yn ffurfiol fe rhyddhawyd datganiad i'r wasg gyda hanes bywyd ffug Rheinallt H Rowlands – yn gyn chwarelwr a oedd ar fin hunanladdiad pan clywodd roedd y chwarel i'w gau, ond wrth glywed llais Ian Curtis o *Joy Division* ar raglen John Peel fe'i ysbrydolwyd i fod yn ganwr.

Yn 1993 rhyddhaodd y ddeuawd gaset *Hendaid Brân a Straeon Eraill* ar label Alan Holmes Central Slate. Fe'i ail-ryddhawyd ym 1998 ar CD gan ankstmusik. Defnyddiwyd llun a oedd i fod yn Rheinallt H Rowlands ei hun (a oedd digwydd bod yn Alan Dalon hen seren ffilm Ffrengig) ar y clawr er mwyn cadw'r 'mistique' a oedd Rheinallt H Rowlands yn berson go iawn.

Yn 1996 rhyddhawyd yr LP *Bukowski* ar ankstmusik gan dderbyn cryn sylw, gyda chymariaethau gyda Scott Walker, Ennio Morricone, a The Divine Comedy. Fe'i enwyd yn un o recordiau'r flwyddyn ym mhapur newydd Llundain The Independent.

Bukowski o'r teitl oedd y bardd bît Americanaidd Charles Bukowski. Ffilmiwyd fideo gyda dawnswyr *ball-room* a char Cadillac i'r raglen deledu Fideo 9. Gan nad oedd modd cael ffotograff o'r gwir Charles Bukowski ar gyfer clawr y LP heb dalu hawlfraint, defnyddiwyd llun a oedd mewn ffrâm yn hongian ar wal tŷ tafarn y Glôb, Bangor a dynnwyd gan y landlord Gerallt Williams.

LP olaf y band oedd *Rheinallt III*, 2001 gyda'u fersiwn o *Gwawr Newydd yn Cilio* – sef cân Joy Division - *New Dawn Fades*.

Yn fuan ar ôl rhyddhau *Rheinallt III* penderfynodd Evans a Wright nad oedd modd datblygu prosiect *Rheinallt H Rowlands* yn bellach ac fe'u penderfynon rhoi'r gorau iddi. Evans yn canolbwyntio ar gyfansoddi a Wright yn gweithio fel saer coed.

Serch hynny, yn 2005, dechreuodd Evans a Wright weithio ar ganeuon newydd gyda cyn drymiwr
Topper a Gorky's Zygotic Mynci Peter Richardson.

Marwolaeth Owain 'Oz' Wright
----------------------------

Ar 23 Rhagfyr 2005 fe laddwyd Oz Wright yn 35 oed. Fe'i drawyd gan gar wrth iddo gerdded adref i Bethesda yn dilyn gig Gorky's Zygotic Mynci yn Neuadd Hendre, Talybont.

Recordiadau
-----------

Hen Wlad y Lladd-dai, 1990
**Hen Wlad y Lladd-dai** 1990, 
Un trac ar y caset aml-gyfrannog, Central Slate Records

1. Rheinallt H Rowlands – *Ethiopia Newydd*
2. Siani Rhuban a’r Tri Gwr Drwg – *Methu Dal y Pwysa’*
3. Y Dyfrgwn – *"Instant Pundits"*
4. Topiau Tanc – *Sgip ar Dân*
5. Y Crwban Glas – *O Lisa*
6. Mudiad Moes – *Merch Ty Cyngor*
7. Mam ar Dân – *Disgwyl y Barbariaid*
8. Seraffin – *Paradwys Ffwl*
9. Emyr Jirásek a’r Lliwiau – *Un Cam Ymlaen*
10. Ffilbi, Burjess, Maclein a Blynt – *‘Steddfod yn y Ddinas*
11. Symffonia Waunfawr – *Hew Wlad Fy Nhadau*

**Hendaid Brân a Straeon Eraill**, 1993 caset ar label Central Slate.   

Fe'i ail-ryddhawyd ym 1998 ar CD (Ankstmusik 85)

1. *Hendaid Brân*
2. *Marwnad #1: Mae 'O' Wedi Mynd*
3. *Ethiopia Newydd*
4. *Pethau*
5. *Un Nos Yn 'Little Venice'*
6. *Y Dre Chwarel*
7. *Simone*
8. *Yakub Beg*
9. *Hendaid Brân: Atbreis*

  

**Bukowski**, 1996 (Ankst 071)

1. *Diwrnod Braf*
2. *Snow*
3. *Carchar Meddwl Meddal*
4. *Merch O Gaerdydd*
5. *Uchelgais*
6. *Loved*
7. *Bukowski*
8. *Dydd Gŵyl Giro Sant*
9. *Isabella*
10. *Nos Da Cariad*

**Rheinallt III**, 2001 (Ankstmusik 95)

1. *Llannw*
2. *Bore Fel Miloedd Eraill*
3. *Never Thought I'd Feel This Way*
4. *Edward yn Hedfan*
5. *Gwirod*
6. *Hush My Lover*
7. *Y Dyddiau Olaf*
8. *Y Llythyr Llaw Chwith*
9. *Fe Ddaw y Nadredd*
10. *Boddi*
11. *Baich y Dyffryn*
12. *Y Dyddiau Cyntaf'*
13. *Cartref*
14. *Gwawr Newydd yn Cilio*

Trac ar y CD **Triskedekaphilia** aml-gyfrannog (Ankst 061)

*Gwawr Newydd yn Cilio*
Trac ar Sengl 7 */ CD **S4C Makes Me Want To Smoke Crack Vol 2** (Ankst 070)*

*Merch O Gaerdydd*

Dolenni
-------

  

**Fideos ar YouTube**

**Hendaid Bran** 

**Pethau** - ffilmiwyd yn Rhosgadfan 

**Bukowski** - ffilmiwyd ym Menllech 

**Simone** - ffilmiwyd ym Mharis 

**Llanw** – ffilmiwyd yn Nulyn 

**Gwawr Newydd yn Cilio** 

**Merch O Gaerdydd** 

**Gwirod** 

**Rheinallt H Rolands ar iTunes** 

**Seven Years of Plenty: Handbook of Irrefutable Pop Greatness, 1991-98** gan Ben Thompson, yn cynnwys pennod ar Rheinallt H Rowlands (Phoenix. ISBN 0753808544, ISBN 978-0753808542)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑   Archifwyd 2014-06-04 yn y Peiriant Wayback. Hen Wlad Fy Nhadau – Amrywiol (Caset Ankst 013)
3. ↑
4. ↑  "Rheinallt H. Rowlands - Cyflwyniad". *rheinallt.com*. 2008-01-05. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-01-05. Cyrchwyd 2023-04-22.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑