recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae ***Daisy Duck*** yn gymeriad cartŵn anthropomorffig a grëwyd ym 1940 gan gwmni *Walt Disney Productions*. Mae Daisy yn hwyaden gyda plu gwyn, llygaid duon a cholur lafant ar ei aeliau hirion. Yn nodweddiadol mae'n gwisgo daps, ffroc a bwa gwallt piws. Mae hi'n gariad i *Donald Duck* ac yn ffrind gorau i *Minnie Mouse*

Ymddangosiadau
--------------

Cododd Daisy i enwogrwydd gyda'i rolau mewn cartwnau animeiddiedig Disney yn y 1940au. Roedd ymddangosiad cyntaf Daisy ym 1940 yn y ffilm *Mr Duck Steps Out*  lle mae Donald a'i neiaint Huey, Dewey a Louie yn cyfarfod a hi am y tro cyntaf.

Ers hynny mae wedi ymddangos mewn dros 16 o ffilmiau. Ei ymddangosiad diweddaraf mewn ffilm theatrig oedd *Fantasia 2000* yn y flwyddyn 2000. Mae Daisy hefyd wedi ymddangos mewn nifer o ffilmiau syth i fideo megis *Mickey's Once Upon a Christmas* (1999) *Mickey's Magical Christmas: Snowed in at the House of Mouse* (2001)*, Mickey's House of Villains (2002), Mickey, Donald and Goofy: The Three Musketeers (2004) a Mickey's Twice Upon a Christmas (2004).*

Mae Daisy wedi ymddangos mewn nifer o gyfresi teledu'r Disney Channel gan gynnwys *Quack Pack* , *Mickey Mouse Works* a *Mickey Mouse Clubhouse*

Mae hi wedi ymddangos mewn nifer o Gemau Fideo gan gynnwys:

* *Quackshot*
* *Mickey's Racing Adventure*
* *Donald Duck: Goin' Quackers!*

Cymeriad
--------

Mae Daisy yn enwog am ei hoffter o siopa, ffasiwn, dawnsio a phartïon. Mae hi'n casáu diffyg parch a diffyg moesoldeb, twyllo ac annhegwch.

Lleisio
-------

Lleisiwyd Daisie yn wreiddiol gan Gloria Blondell (1945-1950) ers hynny mae wedi cael ei lleisio gan

* Ruth Clifford (1948)
* Vivi Janiss (1954)
* June Foray (1959, 1960)
* Patricia Parris (1983)
* Kath Soucie (1996-1998)
* Diane Michelle (1998-1999)
* Tress MacNeille (1999-cyfredol)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fandom Daisy Duck adalwyd 28 Medi 2018
2. ↑  Big Cartoon database Walt Disney Studios : Characters : Daisy Duck adalwyd 28 Medi 2018
Y cyngor sy'n rheoli awdurdod Caerdydd ydy **Cyngor Dinas a Sir Caerdydd** neu **Cyngor Caerdydd** fel ei adnabyddir yn gyffredin. Mae 75 cynghorwr yn cynrychioli 29 o wardiau etholaethol Caerdydd. Nid yw'r ffurf *Cyngor Sir Caerdydd* yn ffurf ffurfiol o'r enw, ond mae'n ymddangos ar gam rwan ac yn y man.

Wedi etholiad 2004, a newidiodd y cyngor o fod o dan reolaeth Llafur i fod heb unrhyw blaid mewn rheolaeth cyffredin. ffurfiodd y Democratiaid Rhyddfrydol weinyddiaeth lleiafrif o dan arweiniaeth y cynghorwr Rodney Berman. Y Democratiaid oedd y brif blaid wedi etholiad lleol 2008, a ffurfiwyd gweinyddiaeth ar y cyd gyda Phlaid Cymru.

Yn 2012, fe gymerodd y Blaid Lafur reolaeth lawn o gyngor Caerdydd, a fe gollodd arweinydd Democrat Rhyddfrydol y cyngor, Rodney Berman, ei sedd.

Arweinydd y Cyngor ers Mai 2017 yw'r cynghorydd Huw Thomas, sy'n cynrychioli ward Y Sblot.

Cyfansoddiad gwleidyddol
------------------------

Cynhelir etholiadau pob pedair mlynedd. Cynhaliwyd yr etholiad diwethaf ar 3 Mai 2012.

| Blwyddyn | Dem. Rhydd. | Ceidwad. | Llafur | Plaid C. | Annibynnol |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017 | 11 | 20 | 40 | 3 | 1 |
| 2012 | 17 | 7 | 46 | 2 | 4 |
| 2008 | 35 | 17 | 13 | 7 | 3 |
| 2004 | 33 | 12 | 27 | 3 | 0 |
| 1999 | 18 | 5 | 50 | 1 | 1 |
| 1995 | 9 | 1 | 61 | 1 | 0 |

Bu'r Blaid Lafur mewn rheolaeth rhwng 1995 a 2004. Rhedodd y Democrataid Rhyddfrydol weinyddiaeth lleiafrif rhwng 2004 a 2008. Yn 2012 ail-enillodd Lafur reolaeth lawn o'r cyngor, gan aros mewn grym ar ôl etholiad 2017.

Yn dilyn etholiadau lleol 2008 yng Nghaerdydd, doedd dal dim plaid gyda mwyafrif. Enillodd y Democratiaid dri cynghorwr, gan ddod a'u cyfanswm i 35, a ffurfiont weinyddiaeth ar y cyd gyda Plaid Cymru, gyda Rodney Berman yn arweinydd y cyngor. Cymerodd y Blaid Geidwadol lle Llafur fel yr wrth-blaid swyddogol. Dioddefodd Llafur golled mawr o 14 cynghorwr, gan ddod a'u cyfanswm i lawr i 13. Enillodd Plaid Cymru bedwar cynghorwr gan ddod a'u cyfanswm hwy i saith. Etholwyd tri cynghorwr annibynnol; dau gyn-aelod o'r Blaid Geidwadol a adawodd y blaid yn 2006 ac un arall.

Hanes
-----

Dinas Caerdydd yw tref sirol Morgannwg, er nad yw'r swyddogaeth hyn fawr o bwys bellach, ers i'r awdurdodau unedol yng Nghymru gael eu ail-drefnu, ym 1974 cafodd Caerdydd a Bro Morgannwg eu uno fel De Morgannwg. Daeth Caerdydd yn awdurdod unedol wedi ail-drefnu unwaith eto ym 1996.

Gweler hefyd
------------

* Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Council Constitution. Cyngor Caerdydd.
2. ↑   Cardiff - Home, Voter Registration and Elections, Electoral Services.

Dolen allanol
-------------

* Dinas a Sir Caerdydd

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goAwdurdodau unedol Cymru |
| --- |
|  |
| 
* Abertawe
* Blaenau Gwent
* Bro Morgannwg
* Caerdydd
* Caerffili
* Casnewydd
* Castell-nedd Port Talbot
* Ceredigion
* Conwy
* Gwynedd
* Merthyr Tudful
* Pen-y-bont ar Ogwr
* Powys
* Rhondda Cynon Taf
* Sir Benfro
* Sir Ddinbych
* Sir Fynwy
* Sir y Fflint
* Sir Gaerfyrddin
* Torfaen
* Wrecsam
* Ynys Môn

 |

 |
Yn 1886 fe ymfudodd **David Evans**, ei wraig Mary a'u plant, Benjamin, Sara ac Anne i Batagonia ar y llong Vesta. Ganwyd David ar 24 Rhagfyr, 1858 ym Melin Glanduar, Llanybydder i James ac Hannah Evans. Priododd Mary Davies pan roedd tua 21 oed. Ar ôl cyrraedd Patagonia fe ymgartrefont yn Maen Gwyn, Treorcky a ganwyd chwech plentyn arall iddynt: Rachel yn 1887, James yn 1889, Rosana ar 30 Mehefin, 1891, Daniel R. yn 1893, Mair yn 1896 a Martha yn 1898. Ffermwr oedd David Evans yng Nghymru ond fe aeth i Batagonia i adeiladu y rheilffordd o Borth Madryn i Drelew. Mewn tywydd annioddefol gadawodd y Dyffryn gyda dim ond digon o fwyd am wythnos a'i ddillad gwely ar ei gefn a bu'n weithiwr diwyd ar y paith. Penderfynodd droi ei law i ffermio ar ôl gweithio ar y rheilffordd am gyfnod. Symudodd i Bryn Crwn am gyfnod byr, yna Tres Casas, a wedyn i fferm fach ar waelod Bryn Gwyn..Mentrodd i brynu fferm fach o 100 hectar ac ar ôl talu amdani fe brynodd fferm fach arall. Dywedwyd ei fod yn ffermwr da ac fe enillodd enw da fel tyfwr gwenith yn yr ardal. Bu farw David Evans ar 11 Ebrill, 1928, yn 69 oed, a'i wraig Mary ar 7 Hydref, 1942.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Companion to the Welsh Settlement in Patagonia. Eirionedd A. Baskerville, 2014. Cymdeithas Cymru Ariannin

Dolen allanol
-------------

* Hafan Cymdeithas Cymru-Ariannin Archifwyd 2015-08-23 yn y Peiriant Wayback.
Gwleidydd o'r Alban yw **Michelle Thomson** (ganwyd 11 Mawrth 1965) a oedd yn Aelod Seneddol dros Orllewin Caeredin rhwng 2015 a 2017; mae'r etholaeth yn Dinas Caeredin. Roedd yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban (yr SNP) yn Nhŷ'r Cyffredin lle bu'n Llefarydd dros a sgiliau.

Graddiodd yn 1985 yn Academi Frenhinol Celf, Glasgow. Ers gadael y coleg cafodd nifer o swyddi'n ymweud â busnes a thechnoleg. Mae'n berchennog busnes bychan ac yn Rheowraig-Gyfarwyddwr y mudiad dros annibyniaeth *Business for Scotland*. Yn ystod yr wythnosau cyn Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014 siaradodd mewn dros 90 o gyfarfodydd.

Nid oedd gan Michelle fawr o ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth tan y refferendwm. Enwyd hi gan y *Sunday Post* fel un o lond dwrn y dylid cadw llygad barcud arni.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Michelle Thomson 21378 o bleidleisiau, sef +39% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +25.8 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 3210 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Swanson, Ian (9 Mai 2015). "SNP brings seismic shift to Edinburgh politics". *Evening News*. Johnston Press. Cyrchwyd 11 Mai 2015.
2. ↑  "*Out with the old and in with the new – 12 SNP MPs to watch*". *James Millar*. The Sunday Post. 9 Mai 2015. Cyrchwyd 9 Mai 2015. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
3. ↑  "*Scottish MPs in Westminster: The full list of the SNP parliamentarians*". *Ben Tufft*. The Independent. 8 Mai 2015. Cyrchwyd 8 Mai 2015.
4. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
5. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Cylchgrawn Cymraeg dychanol yw ***Lol***. Sefydlwyd y cylchgrawn gan Penri Jones a Robat Gruffudd ym Mangor yn 1965. Dyfeisiwyd yr enw Y Lolfa yn arbennig ar gyfer cyhoeddi'r cylchgrawn. Argraffwyd y ddau rifyn cyntaf gan gwmnïau yng Ngarndiffaith a Chaerdydd.

Y bwriad gwreiddiol oedd creu cylchgrawn ysgafn, poblogaidd ar gyfer pobl ifainc yn bennaf ond gyda chyhoeddi'r trydydd rhifyn yn 1967 yn Eisteddfod y Bala — y rhifyn cyntaf i'r Lolfa ei hun ei argraffu — cymerodd y cylchgrawn dro i gyfeiriad mwy dychanol. Cafwyd prawf buan o hyn yn ymateb ffyrnig Cynan i eiriau amdano a ymddangosodd ar draws bronnau rhyw ferch. Bygythiodd Y Lolfa ag achos enllib ond fe setlwyd y mater yn ddeheuig gan Robyn Léwis, yn gweithredu ar ran y cwmni gyda chyfreithiwr Cynan.

Cafodd y cylchgrawn drafferthion cyfreithiol pellach yn sgil rhai o'r rhifynnau dilynol. Un o'r achosion enwocaf oedd un a ddaeth Syr Alun Talfan Davies yn erbyn y cylchgrawn am stori amdano ef a'i nai, Geraint Talfan Davies, ond gwrthododd *Lol* ymddiheuro na thalu unrhyw gostau gan ddweud y byddent yn gofyn i'r digrifwr Eirwyn Pontshan eu cynrychioli fel "Amicus Curiae" mewn unrhyw achos uchel-lys.

Er ei fod yn gylchgrawn "gwrth-sefydliad", tyfodd i fod yn sefydliad ynddo'i hun, ac yn ddarllen hanfodol i bob eisteddfodwr ar ei drec diwylliannol, blynyddol. Fe'i cyhoeddwyd fwy neu lai yn ddi-dor dan wahanol enwau a gwahanol olygyddion ac yn enw gwahanol gwmnïau, e.e. Gwasg Gwalia. Un o'r golygyddion mwyaf mentrus oedd Eirug Wyn a aeth i gryn helynt yn sgil stori a gyhoeddodd am berthynas cwmni teledu arbennig ag S4C. Yn nodweddiadol, fe wrthododd ymddiheuro am y stori, a bu'n rhaid iddo dalu'n ddrud am hynny.

Ymddangosodd rhai rhifynnau dan yr enw *Dim Lol*, dan olygyddiaeth Catrin Dafydd ac wedyn Garmon Ceiro, ond wedi bwlch yn 2009, ailymddangosodd *Lol* dan ei enw gwreiddiol y flwyddyn wedyn ond gyda chyhoeddwyr newydd: Cwmni Drwg Cyfyngedig. Mae wedi ymddangos yn flynyddol ers hynny a dathlodd y cylchgrawn ei benblwydd yn hanner cant oed yn 2015, gan gyhoeddi'r rhifyn mwyaf swmpus erioed. Ym mis Tachwedd, cyhoeddodd Y Lolfa *Llyfr Mawr Lol* (gol. Arwel Vittle) sy'n cynnwys detholion a sylwebaeth ar yr holl rifynnau.

Mae *Lol*, o dan ei wahanol enwau, yn parhau i werthu tua 4,000 copi y flwyddyn, ac yn un o'r ychydig gylchgronau Cymraeg a gaiff ei gyhoeddi heb nawdd cyhoeddus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Tipyn o Lol* BBC Cymru Fyw adalwyd 5 Awst 2020

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Cwmni Drwg Archifwyd 2011-01-30 yn y Peiriant Wayback.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **moca**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **mocaod**; yr enw Saesneg yw *Mocha*, a'r enw gwyddonol yw *Cyclophora annularia*. Ei diriogaeth yw Ewrop.

18–22 mm ydy lled ei adenydd ar eu hwyaf ac mae'r oedolyn ar ei adain rhwng Mai ac Awst.

Prif fwyd y siani flewog ydy coed masarn.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r moca yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Roedd **Gladys May 'Mai' Jones** (16 Chwefror 1899 – 7 Mai 1960) yn bianydd, cyfansoddwr a chynhyrchydd radio, sy'n cael ei chofio'n bennaf fel cyfansoddwr y dôn i'r gân "We'll Keep a Welcome".

Cefndir
-------

Ganwyd Jones yng Nghasnewydd yn unig ferch i Thomas John Jones, gorsaf-feistr y dref a Beatrice ei wraig. Roedd y tad yn Gymro Cymraeg a'r fam yn ddi-gymraeg, ond yn groes i'r arfer yng Ngwent y cyfnod, magwyd Mai i fod yn rhugl yn y ddwy iaith. Er yn ifanc iawn dangosodd Mai dawn fel pianydd gan ennill mewn eisteddfodau. Yn 10 mlwydd oed fe'i penodwyd hi'n organydd Capel yr Annibynwyr Mynydd Seion, Casnewydd, ac fe'i penodwyd yn un o gyfeilyddion swyddogol Eisteddfod Genedlaethol Pont-y-pŵl, 1924. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Caerdydd a Choleg Cerdd Brenhinol, Llundain.

Gyrfa
-----

Gan ganu llais, piano ac acordion a thrwy ddynwared artistiaid eraill, dechreuodd dod i sylw'r cyhoedd ar y sin adloniant ysgafn yn Llundain y 1920au. Bu'n aelod o sawl grŵp amlwg gan gynnwys *The Five Magnets* , *The Carroll Sisters*  (gyda Elsie Eaves fel ei *chwaer*), *The Three Janes* a band dawns y BBC dan arweiniad Jack Payne, gyda band Payne gwnaeth ei darllediad radio gyntaf ym 1928.

Yn ystod yr ail ryfel byd bu Jones yn gweithio fel cyfarwyddwr radio i'r BBC, ymysg y rhaglenni poblogaidd a chynhyrchwyd ganddi oedd *Welsh Rarebit*, *Saturday Starlight, Merry-go-round* a *Silver Chords*; fel rhan o raglen Welsh Rarebit cyfansoddwyd We'll Keep a Welcome, a ganwyd am y tro cyntaf gan Gantorion Lyrian ar 29 Chwefror 1940.

Ymysg ei chyfansoddiadau nodedig eraill bu: *Blackbirds* (1924), *Wondering If You Remember* (1927), *Nos Da/Good night* (1946) a *Rhondda Rhapsody* (1951); hi fu'n gyfrifol am y gerddoriaeth a chynhyrchu'r pantomeim Cymraeg cyntaf i'w darlledu sef *Twm Sïon Cat*i

Ymddeolodd o'r BBC ym 1960.

Priodas a Marwolaeth
--------------------

Ym 1947 priododd David Davies, cydweithiwr yn y BBC; ni fu iddynt blant.

Bu farw yn ei chartref, yng Nghasnewydd yn 61 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orwedd ym mynwent Eglwys Sant Gwynllyw yn y dref.

Yn 2010 rhoddwyd plac glas ar furiau ei chartref olaf yn St Mark's Crescent, Casnewydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   JONES, GLADYS MAY, ‘MAI’ (1899 - 1960). Y Bywgraffiadur. Adalwyd ar 26 Mai 2016.
2. ↑  Mai Jones - We’ll Keep a Welcome adalwyd 26 Mai, 2016
3. ↑  Yr archif Genedlaethol Cyfrifiad 1911 ar gyfer 40 Christchurch Road, Casnewydd cyfeirnod RG14PN31987 RG78PN1840 RD587 SD2 ED28 SN303/31987
4. ↑  Welsh Rarebit: "We'll Keep a Welcome"
5. ↑  South Wales Argus 10 Mai 2010 Plaque honours Newport composer of Welsh classic adalwyd 26 Mai 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 88444121
* LCCN: nb2009011327
* ISNI: 0000 0000 6058 829X

 |
Roedd **David Emlyn Thomas** (16 Medi 1892 – 20 Mehefin 1954) yn wleidydd Prydeinig. Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Llafur dros Aberdâr o 1946 hyd 1954. Ef oedd y cyn glöwr olaf i gynrychioli'r etholaeth.

Bywyd Cynnar
------------

Cafodd Thomas ei eni ym Maesteg yn un o ddeg o blant James Thomas a Mary ei wraig. Roedd y teulu yn hanu o Ddyfed y tad o Gilgerran a'r fam o Gastellnewydd Emlyn.

Dychwelodd y teulu am gyfnod i Aberteifi a Chilgerran lle derbyniodd Thomas ei addysg gynnar. Yn ddiweddarach dychwelodd y teulu i Faesteg a bu Thomas yn mynychu'r ysgol yno am gyfnod. Ymadawodd a'r ysgol yn 13 oed i weithio ym mhwll glo'r Oakwood fel clerc. Wrth weithio yn y maes glo fu'n mynychu dosbarthiadau nos i ddysgu teipio a llaw-fer.

Gyrfa
-----

Ym 1919 penodwyd Thomas yn swyddog llawn amser yn swyddfa Ffederasiwn Glowyr De Cymru ym Maesteg o dan Vernon Hartshorn, AS ac Evan Williams, YH. Ymunodd Thomas â'r Blaid Lafur ym 1919 ac roedd yn ysgrifennydd pwyllgor ward y Blaid Lafur ym Maesteg.

Pan gaewyd swyddfa Ffederasiwn Glowyr De Cymru Maesteg ym 1934 cafodd Thomas ei drosglwyddo i weithio yn Swyddfa'r Ffederasiwn yn Aberdâr fel Ysgrifennydd Ardal. Bu hefyd yn cyflawni dyletswyddau Asiant y Glowyr, Noah Ablett, a oedd yn ddifrifol wael. Ar farwolaeth Ablett, cafodd Thomas ei ethol yn Asiant y Glowyr, gan barhau yn y swydd hyd 1946.

Y tu allan i'r lle gwaith yr oedd Thomas yn aelod gweithgar ac yn ddiacon yng Nghapel Annibynnol Ebeneser, Trecynon.

Gyrfa Seneddol
--------------

Ym 1946 cafodd George Henry Hall AS Aberdâr ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi a dewiswyd Thomas i sefyll fel yr ymgeisydd Llafur yn yr isetholiad i ganfod olynydd iddo, enillodd y sedd gyda mwyafrif mawr a llwyddodd i ddal gafael ar y sedd hyd ei farwolaeth ym 1954.

Roedd yn aelod o Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Tŷ'r Cyffredin, ac ym 1949-50 bu'n arweinydd y Grŵp Seneddol Llafur Cymreig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Yr Archif Genedlaethol, Cyfrifiad 1911 RG14; Darn: 32538; Rhif: 98. 2 Ward Street Maesteg
2. ↑  Y Bywgraffiadur ar-lein THOMAS, DAVID EMLYN  adalwyd 13 Rhag 2014
3. ↑  Jones, Alan Vernon (2004). Chapels of the Cynon Valley. Cynon Valley Historical Society. ISBN 0953107612

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**George Henry Hall** | **Aelod Seneddol dros Aberdâr**1946 – 1954 | Olynydd:**Arthur Probert** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Newyddiadurwraig ddarlledu yw **Mererid Wigley** (ganwyd 11 Hydref 1976) sy'n fwyaf enwog am gyflwyno rhaglenni *Ffeil*, *Ffermio* a *Bwletin Ffermio* ar S4C.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Magwyd Mererid ar fferm yn Nhalywern ger Machynlleth, sydd wedi bod yn nwylo'r teulu ers dechrau'r 17g, ac fe gafodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd Glantwymyn ac yna'n Ysgol Uwchradd Bro Ddyfi.

Bu'n aelod o Glwb Ffermwyr Ifanc Bro Ddyfi a bu'n cystadlu'n Rali'r Sir, y Sioe Amaethyddol a'r Eisteddfod. Ymddiddorodd mewn ysgrifennu creadigol tra'n aelod o'r clwb, ac fe enillodd gadair Eisteddfod Sir y Ffermwyr Ifanc dair blynedd yn olynol, pan yn 17, 18 ac 19 oed.

Wedi gadael ysgol, aeth i astudio Llenyddiaeth Gymraeg a Llên y Cyfryngau ym Mhrifysgol Cymru Bangor. Tra yno, fe gafodd gyfle i weithio'n achlysurol i BBC Radio Cymru, ar y rhaglenni radio i bobl ifanc, *Y Doctor Newyddion* ac *Y Profiad* ac yna, yn cyflwyno'r bwletinau newyddion lleol o Aberystwyth.

Gadawodd Bangor wedi tair blynedd a symud i Gaerdydd lle bu'n gwneud cwrs ôl-radd mewn Newyddiaduraeth Ddarlledu, ac wedi hynny, fe ymunodd ag Adran Newyddion y BBC.

Gyrfa
-----

Bu'n gweithio am gyfnod byr ar y rhaglen deledu *Newyddion* cyn ymuno â thîm *Ffeil*, y rhaglen newyddion i blant, lle treuliodd chwe blynedd yn gohebu a chyflwyno ac, wrth gwrs, yn cwrdd â channoedd o blant dros Gymru gyfan!

Gadawodd Mererid y BBC yn 2004 er mwyn ymuno â thîm cyflwyno *Ffermio* yn Ionawr 2005, gan ddod yn brif gyflwynydd ar *Bwletin Ffermio*, chwaer rhaglen y gyfres. Erbyn heddiw, mae'n cymryd seibiant o'r gwaith cyflwyno, gan ganolbwyntio ar gynhyrchu'r gyfres *Ffermio* o wythnos i wythnos.

Bywyd personol
--------------

Yn 2008, sefydlodd Mererid ei chwmni ei hun sy'n cynhyrchu dillad i fabanod, sef Silibili.

Mae'n byw yng Nghaerdydd.

Dolenni allanol
---------------

* ffermio.tv
* Ffermio ar wefan S4C
Mae **Merelieg** (Ffrangeg: Mérillac ) (Galaweg: Méreliac ) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: *Département Côtes-d'Armor*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Erieg, Langourlae, Medrigneg, Sant-Laoueneg, Sant-Vran ac mae ganddi boblogaeth o tua 234 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Mae'n debyg bod yr enw er clod i sylfaenydd y gymuned, yr arweinydd Gallo-Rufeinig, Matrilius

Pellteroedd
-----------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| O'r gymuned i: | Sant-Brieg
Préfecture | Paris
Prifddinas Ffrainc | Calais
Prif Porthladd o Brydain | Caerdydd
Prifddinas Cymru | Llundain
Lloegr |
| Fel hed yr aderyn (km) | 39.598 | 356.012 | 429.193 | 363.326 | 396.013 |
| Ar y ffordd (km) | 48.982 | 413.304 | 558.758 | 660.140 | 727.132 |

 Mae'n ffinio gyda Erieg, Langourlae, Medrigneg, Sant-Laoueneg, Sant-Vran ac mae ganddi boblogaeth o tua 234 (1 Ionawr 2020).

Poblogaeth hanesyddol
---------------------

Population - Municipality code 22148

Gweler hefyd
------------

* Cymunedau Aodoù-an-Arvor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  [  ETYMOLOGIE et HISTOIRE de MERILLAC]
2. ↑  How far is it between

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Mérillac***
Cicero yn ymosod ar Catilina (chwith) yn Senedd Rhufain (ffresgo, 19g)
Gwleidydd Rhufeinig oedd **Lucius Sergius Catilina** (108 CC – 62 CC). Disgrifir ef fel gwrthryfelwr gan awduron megis Cicero a Sallustius.

Ganed ef i hen deulu uchelwrol oedd wedi colli dylanwad yn y blynyddoedd diwethaf. Roedd yn un o gefnogwyr Sulla, ac yn arweinydd carfan o wŷr ieuanc. Ymladdodd yn Rhyfel y Cyngheiriaid yn 98 CC – 88 CC, gan wasanaethu dan Gnaeus Pompeius Strabo yn 89 CC. Gwasanaethodd fel praetor yn 68 CC, yna'r flwyddyn ddilynol fel *propraetor* yn Affrica.

Methodd y cyfle i ymgeisio am swydd Conswl yn 66 CC, ac yn ôl Sallustius cynllwyniodd i lofruddio'r ddau gonswl yn 65 CC, ond methodd y cynllun. Yn 64 CC, ymgeisiodd am swydd Conswl eto ar gyfer 63 CC, ond yn ôl Cicero, roedd hefyd yn cynllwynio i gipio grym trwy drais. Cafodd Cicero wybod am y cynlluniau ar noson 27 Hydref, a chondemniodd Catilina mewn araith yn y Senedd. Gorfodwyd Catilina i ffoi i Etruria.

Ar 3 Rhagfyr, gorchymynodd Cicero, fel Conswl, gymeryd nifer o gefnogwyr amlwg Catilina i'r ddalfa. Wedi trafodaeth yn y Senedd, condemniwyd hwy i farwolaeth ar 5 Rhagfyr. Roedd Catilina wedi codi byddin yn Etruria, ond gorchfygwyd ef gan fyddin dan Gaius Antonius Hybrida yn gynnar yn 62, a lladdwyd Catilina yn y frwydr.
Mae **Menter Gorllewin Sir Gâr** yn un o 22 o Fentrau Iaith yng Nghymru ac yn un o dair Fenter Iaith yn Sir Gâr.

Nod Menter Gorllewin Sir Gâr yw:
Annog a chefnogi datblygiad cymunedol, ieithyddol ac economaidd er budd cyhoeddus a chreu cymunedau sy’n naturiol ddwyieithog a llewyrchus.
Rydym yn gweithredu mewn ardal sy’n ymestyn o Lanybydder i Gastell Newydd Emlyn, i Gaerfyrddin, Sanclêr a Hendygwyn-ar-Daf.
Mae’r Fenter wedi bod yn weithredol yn y ffurf bresennol ers 2007 pan unwyd Menter Taf Myrddin a Menter Bro Teifi i greu un endid ar draws yr ardal. Tra y lleolir y brif swyddfa yng Nghastell Newydd Emlyn, mae gan y Fenter ail swyddfa yng Nghaerfyrddin ac rydym yn rhan o rhwydwaith o Fentrau Iaith ar draws Cymru.
Rydym yn cynnal digwyddiadau a gweithgareddau ieithyddol er mwyn: Annog mwy o deuluoedd i ddefnyddio’r Gymraeg. Cael mwy o bobl ifanc i gyfathrebu trwy gyfrwng y Gymraeg. Annog mwy o bobl i ddefnyddio’r Gymraeg yn y gymuned
Rydym yn gweithredu prosiectau datblygu cymunedol er mwyn:
Cyflwyno technegau a’r offer gyfrifiadurol ddiweddaraf i drigolion lleol drwy arddangosiadau pwrpasol gan integreiddio’r genhedlaeth hŷn ac unigolion gofidus, llai profiadol i mewn i’r byd modern o gyfathrebu
Cynorthwyo cymunedau i weithredu prosiectau sy’n mynd i’r afael a chael mynediad i wasanaethau a chynhwysiant cymdeithasol mewn ardaloedd gwledig Sir Gâr. Cynyddu amlder digwyddiadau celfyddydol a diwylliannol ac i wella cynhwysedd grwpiau cymunedol i weithredu digwyddiadau llwyddiannus a chynaliadwy trwy gyfrwng y Gymraeg yn ardaloedd gwledig Sir Gâr.

Cyfeiriadau
-----------



1. ↑
Cadfridog a chonswl Rhufeinig oedd **Lucius Licinius Lucullus** (tua 118 - 56 CC).

Ganed Lucullus yn Rhufain, yn aelod o deulu amlwg. Dechreuodd ei wasanaeth milwrol fel tribwn milwrol yn ystod Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC), yn gwasanaethu dan Sulla, oedd yn perthyn iddo trwy briodas. Fel quaestor yn 88 CC, ef oedd yr unig un o swyddogion Sulla i'w gefnogi pan ddefnyddiodd ei fyddin i gipio grym yn Rhufain.

Bu'n ymladd dan Sulla yn y cyntaf o ryfeloedd Rhufain yn erbbyn Mithridate VI, brenin Pontus. Ef oedd yn gyfrifol am y llynges Rufeinig, ac ym Mrwydr Tenedos gorchfygodd Neoptolemus, llynghesydd Mithridates. Wedi gwneud cytundeb heddwch a Mithridates, arhosodd Lucullus yn Asia i gasglu'r arian oedd yn ddyledus gan y dalaith fel dirwy am wrthryfela.

Daeth yn gonswl yn 74 CC, gyda Marcus Aurelius Cotta, ewythr Iŵl Cesar. Yn wreiddiol, rhoddwyd talaith Gallia Cisalpina iddo i'w llywodraethu, ond llwyddodd i'w newid i Cilicia er mwyn medru ymladdd yn erbyn Mithridates eto. Enillodd nifer o fuddugoliaethau dros Mithridates, a'i orfodi i encilio i Pontus. Ymosododd ar Tigranes Fawr, brenin Armenia, oedd mewn cynghrair a Mithridates, a'i orchfygu mewn brwydr ger ei brifddinas, Tigranocerta. Enillodd fuddugoliaeth arall dros Tigranes a Mithridates ym mrwydr Artaxata ar 6 Hydref 68 CC, ond erbyn hyn roedd anfodlonrwydd ymhlith ei filwyr, a gallodd Tigranes a Mithridates gipio rhan o'u teyrnasoedd yn ôl. Llwyddodd Gnaeus Pompeius Magnus i berswadio'r Senedd i alw Lucullus yn ôl i Rufain a'i wneud ef ei hun yn gadfridog i orffen y rhyfel.

Surodd hyn Lucullus, ac ymddeolodd i fywyd preifat. Dath yn enwog am foethusrwydd ei ffordd o fyw, gan ddefnyddio'r cyfoeth roedd wedi ei gasglu yn y dwyrain.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 50021288
* LCCN: n90628575
* ISNI: 0000 0001 1762 669X
* GND: 118780697
* SUDOC: 034066772
* BNF: cb12486076g (data)
* BIBSYS: 90770075
* NKC: jn20000701082
* BNE: XX1008451

 |
Roedd **Lucius Ælius Stilo Præconinus** neu **Ælius** (c.150 CC - c.80 CC) yn ramadegydd Rhufeinig a anwyd yn Lanuvium.

Roedd yn perthyn i ddosbarth yr *eques* (marchogion) ac yn gyfaill i'r bardd Lucilius; cyflwynodd lyfr cyntaf ei *Satirii* iddo.

Cafodd y llysenw **Stilo** (o'r Lladin *stilus*, "stylus, pensil") am ei fod yn ysgrifennu areithiau ar gyfer ffigyrau cyhoeddus a'r llysenw **Præconinus** am mai *præco* (datgeinydd newyddion cyhoeddus) oedd ei dad.

Yn sgîl ffrae wleidyddol treuliodd gyfnod mewn alltudiaeth o Rufain tua 100 CC. Pan ddychwelodd cafodd swydd yn athro i Varro a Cicero.

Er ei fod yn hyddysg yn yr iaith Roeg a'i llenyddiaeth, ymroddodd i astudio'r llên Ladin gynharaf. Cyhoeddodd esboniadau ar Lyfrau Gweddi'r Offeiriaid Saliaidd a *Deddfau'r Deuddeg Tabled* (Cyfraith Rhufain). Fe'i anrhydeddwyd am ymdrechion i gadw gwybodaeth am yr Hen Ladin yn fyw. Heddiw rydym yn ddyledus i Ælius am yr ychydig ddarnau o Hen Ladin sydd wedi goroesi, y rhan fwyaf ohono mewn glossau ar ei waith sydd fel arall ar goll.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 101084055
* LCCN: nr95028429
* ISNI: 0000 0000 7235 8117
* GND: 118798898
* SUDOC: 181803615

 |
**Sikhosiphi "Bazooka" Rhadebe** oedd cadeirydd Pwyllgor Argyfwng Amadiba (ACC), sefydliad sy'n ymgyrchu yn erbyn mwyngloddio yn Xolobeni yn rhanbarth Pondoland yn nhalaith Dwyrain Cape Cape yn Ne Affrica.

Marwolaeth ac wedi hynny
------------------------

Cafodd Sikhosiphi Rhadebe ei lofruddio ar 22 Mawrth 2016. Adroddwyd am y llofruddiaeth yn rhyngwladol ac mae'n parhau i gael ei drafod yn y cyfryngau yn Ne Affrica.

Gwadodd y cwmni mwyngloddio *Mineral Commodities Limited* (MRC) o Perth, Awstralia, unrhyw gysylltiad â'r llofruddiaeth.

Ni chafwyd arest mewn cysylltiad â'r llofruddiaeth; honnwyd bod yr heddlu wedi difrodi'r ymchwiliad yn fwriadol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Goodbye Bazooka: Wild Coast anti-mining activist killed, Greg Nicoloson, *Daily Maverick', 24 Mawrth 2016*
2. 1 2  Two years later, still no arrests for murder of Xolobeni activist, Thembela Ntongana, *GroundUp*,
16 Chwefror 2018
3. 1 2  Australian mining company denies role in murder of South African activist, Joshua Robertson, *The Guardian*, 25 Mawrth 2016.
4. 1 2  Wild Coast: Bazooka Rhadebe’s murder probe ‘sabotaged’ by police, Tony Carnie, *Daily Maverick*, 23 Mawrth 2018
Shah neu frenin olaf Iran oedd **Mohammad Rezā Shāh Pahlavi** (Perseg: محمدرضاشاه پهلوی, IPA: ynganiad: [[mohæmˈmæd reˈzɒː ˈʃɒːhe pæhlæˈviː]]; 26 Hydref 1919 – 27 Gorffennaf 1980) a reolodd y wlad o 16 Medi 1941 hyd ei ddymchweliad yn Chwyldro Islamaidd Iran ar 11 Chwefror 1979. Ef oedd yr ail frenin yn y frenhinllin Pahlavi. Ymysg ei deitlau oedd Ei Fawrhydi Imperialaidd, Shahanshah (Brenin Brenhinoedd, Ymerawdwr), Aryamehr (Golau'r Ariaid), a Bozorg Arteshtārān (Pennaeth y Rhyfelwyr, Perseg: بزرگ ارتشتاران).

Daeth Mohammad Reza i rym yn ystod yr Ail Ryfel Byd wedi i oresgyniad Iran gan Brydain a'r Undeb Sofietaidd orfodi ei dad, Reza Shah, i ymddiorseddi. Yn ystod ei deyrnasiad, cafodd diwydiant olew Iran ei wladoli dan y Prif Weinidog Mohammad Mosaddegh, a nodwyd 2,500 mlynedd ers sefydlu Ymerodraeth Persia gan Cyrus Fawr a phen-blwydd y frenhiniaeth. Llwyddodd diwygiadau economaidd a chymdeithasol y Chwyldro Gwyn, a fwriadwyd gan y Shah i droi Iran yn bŵer mawr ar y lwyfan ryngwladol, i foderneiddio'r wlad trwy wladoli nifer o adnoddau naturiol a rhoi'r bleidlais i fenywod.

Mwslim seciwlar oedd Mohammed Reza, ac yn raddol collodd cefnogaeth y glerigiaeth Shi'a yn Iran, yn enwedig oherwydd ei bolisïau o foderneiddio a seciwlareiddio, y gwrthdaro rhyngddo a dosbarth traddodiadol y bazaari, ac am gydnabod Israel. Bu ffactorau eraill yn ychwanegu i'r tensiynau, megis coup d'état 1953, gwaharddiad ar y Blaid Tudeh gomiwnyddol, arestio a charcharu nifer o garcharorion gwleidyddol, a gormes gwleidyddol gan yr asiantaeth cudd-wybodaeth SAVAK. Erbyn 1979, gorfodwyd y Shah i adael y wlad yn sgîl chwyldro, ac yn fuan diddymwyd y frenhiniaeth yn ffurfiol a datganwyd Iran yn weriniaeth Islamaidd. Bu farw'n alltud yn yr Aifft wedi i'r Arlywydd Anwar Sadat roi lloches iddo.

Ers dechrau'r 1990au, mae enw'r Shah wed ei adfer rhywfaint, ac mae nifer o Iraniaid yn edrych yn ôl ar ei deyrnasiad fel oes fwy llewyrchus i'r wlad gyda llywodraeth lai gormesol. Yn ôl y newyddiadurwr Afshin Molavi, mae hyd yn oed pobl dlawd ac annysgedig, cefnogwyr traddodiadol y Chwyldro Islamaidd, i'w clywed yn gwneud sylwadau megis "bendith Duw ar enaid y Shah, roedd yr economi yn well y pryd hwnnw", a dywed Molavi "mae llyfrau am y Shah (hyd yn oed y rhai a gaiff eu sensro) yn gwerthu'n gyflym".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  D. N. MacKenzie. A Concise Pahlavi Dictionary. Routledge Curzon, 2005.
2. ↑  M. Mo'in. An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes. Amir Kabir Publications, 1992.
3. ↑  Molavi, Afshin, *The Soul of Iran*, Norton (2005), t. 74
4. ↑  Adroddiad Iran, 2 Chwefror 2004
5. ↑  Sciolino, Elaine, *Persian Mirrors,* Touchstone, (2000), tt. 239, 244
6. ↑  Molavi, Afshin, *The Soul of Iran*, Norton (2005), tt. 74, 10

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64009470
* LCCN: n79039761
* ISNI: 0000 0001 0908 523X
* GND: 118744569
* SELIBR: 319560
* SUDOC: 027032965
* BNF: cb119163757 (data)
* ULAN: 500342643
* NLA: 35357579
* NDL: 00450273
* NKC: jn19981001859

 |
Pysgodyn sy'n byw mewn dŵr croyw ac sy'n perthyn i deulu'r Cyprinidae ydy'r **merfog** sy'n enw gwrywaidd; lluosog: **merfogiaid** (Lladin: *Abramis brama*; Saesneg: *Common bream*). Caiff ei ystyried, bellach, fel yr unig aelod o'r genws Abramis.

Mae ei diriogaeth yn cynnwys Ewrop: i'r gogledd o'r Alpau a'r Pyreneau yn ogystal â'r Balcanau. Fe'i ceir i'r dwyrain cyn belled â'r Môr Caspia, y Môr Du a'r Môr Aral. Mae'n bysgodyn dŵr croyw ac mae i'w ganfod ar arfordir Cymru.

Mae'r Merfog i'w ganfod mewn pyllau dŵr, llynnoedd a chamlesi, a hyd yn oed afonydd llif-araf. Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Lleiaf o Bryder' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth.

Disgrifiad
----------

Mae'r merfog rhwng 30 a 55 cm (12 i 22 modfedd) ar gyfartaledd, ac yn pwyso 2 4 kg (4.4 to 8.8 pwys). Mae'r enghraifft mwyaf ohono tipyn yn fwy na hyn, fod bynnag: 90 cm (35.5 mod) a 9.1 kg (20 pwys)!

Mae'n llwyd ysgafn ei liw, sy'n tywyllu ychydig, wrth i'r pysgodyn fynd yn hŷn, gyda gwawr ysgafn, goch, yn enwedig mewn dŵr glân. Mae'r ffins yn llwyd tywyll, heb wawr goch.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan www.marinespecies.org adalwyd 4 Mai 2014

* Gwefan Llên Natur; termau safonol.
Mae **Lorna Prichard** (ganed 1987) yn gyn-newyddiadurwraig sydd nawr yn gweithio'n llawrydd fel comediwraig, actores, trefnydd, newyddiaduwraig a pherson cysylltiadau cyhoeddus.

Bywgraffiad
-----------

Magwyd hi yn Abergele  ac fe'i haddysgwyd yn Ysgol Emrys ap Iwan ac yna yng Ngholeg Llandrillo, cyn graddio mewn Saesneg Iaith a Llên (BA) o Brifysgol Rhydychen. Mae wedi gweithio fel newyddiadurwraig i'r BBC, Trinity Mirror Group PLC ac ITV.

Mae Lorna yn byw yng Nghaerdydd ond yn wreiddiol o'r Gogledd. Daeth yn ddigrifwr wedi dau ddigwyddiad sylweddol a newidiodd ei bywyd. Y cyntaf oedd iddi ddisgyn lawr clogwyn 12 troedfedd yn y Peak District yn Swydd Derby, Lloegr ym mis Hydref 2012. Malwyd ei ffêr a bu mewn ysbyty am wythnosau. Cafodd ddwy lawdriniaeth fawr o fewn 10 niwrnod. Ni wellodd y ffêr fyth yn llawn, yn rhannol oherwydd iddi ddarganfod yn 2013 fod ganddi osteoarthritis.

Yn Ionawr 2017, sylweddolodd ei bod yn cael chwalfa nerfau ac yn dioddef o iselder a gor-bryder. Doedd hi ddim yn gallu man-siarad gyda chyfeillion a chydweithwyr. Credai fod pwysau gwaith, tor-perthynas a thrafferthion gyda'r ffêr wedi'r gwymp i gyd wedi bod yn ffactor yn y 'breakdown'. Fel rhan o'r therapi, ymunodd â chwrs comedi chwech wythnos ym Mryste. Dywed fod bod yn newyddiaduwraig yn golygu celu teimladau er ei bod yn dod i gysylltiad trwy ei gwaith gyda phobl eraill oedd yn mynd drwy gyfnodau a digwyddiadau anodd iawn. Mae'n crediniol fod y broses o fod ar lwyfan a bod yn hollol agored a "noeth" am eich teimladau wrth berfformio comedi wedi bod yn gymorth iddi wella'n feddyliol.

Gyrfa Comedi a Pherfformio
--------------------------

Yn 2018 dechreuodd redeg nosweithiau comedi 'Howl' unwaith y mis yng nghanolfan Tramshed yng Nghaerdydd. Cynhelir gwahanol sesiynau comedi gan Howl gan gynnwys, yn 2018, ddathliad o Ddiwrnod Rhyngwladol Menywod a rhediad llawn yng Nghaeredin.

Mae wedi perfformio mewn amryw o leoliadau, gan gynnwys Gŵyl Caeredin a Gŵyl Gomedi Aberystwyth yn 2018.

### Drama

Mae'n aelod o Gwmni Theatr Everyman. Mae wedi perfformio yn y ddrama gomedi ddu, *Season’s Greetings* a'r ddrama drasiedi Roegaidd, *Medea*.

Dolenni
-------

* Stand-yp, Clwb Comedi Y Rhyl
* Hot Water Comedy Clubb, 2018
* Lorna Prichard ar Twitter

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-08-13. Cyrchwyd 2018-11-26.
7. ↑  Everyman Theatre last summer and performed in black comedy Season’s Greetings and Greek tragedy Medea.
Cymuned grefyddol yn yr Ymerodraeth Otomanaidd oedd **millét**.

Dan system a gyflwynwyd ym 1454, rhannwyd poblogaeth yr Ymerodraeth Otomanaidd yn bedwar grŵp neu *millét*: y Mwslemiaid, y Cristnogion Uniongred, Cristnogion Armenia a'r Iddewon. Cafodd pob grŵp crefyddol gwahanol drefnu ei faterion mewnol, gan gynnwys addysg a'r gyfraith. Pennaeth y millét oedd pennaeth y grŵp crefyddol dan sylw, a fe oedd yn cynrychioli ei grŵp mewn trafodion â'r Sublime Porte, y llywodraeth Otomanaidd. Er i'r tri millét di-Fwslemaidd gael trefnu eu gweinyddiaeth eu hunain, roedden nhw mewn sefyllfa israddol. Cafodd unrhyw ddadl yn ymwneud â Mwslemiaid a di-Fwslemiaid ei setlo yn ôl y gyfraith Fwslemaidd. Doedd system y millét na'r llywodraeth Otomanaidd ddim yn cydnabod y syniad o 'genedl' neu 'ethnigrwydd'. Roedd hyn yn golygu na chydnabuwyd dim lleiafrifoedd ethnig. Er enghraifft, pennaeth y millét Cristnogol Uniongred oedd y Patriarch Uniongred Groegaidd yng Nghaergystennin. Ni welodd llywodraeth yr ymerodraeth wahaniaeth rhwng y Groegwyr a'r cenhedloedd Cristnogol eraill yn y Balcanau, megis y Serbiaid a'r Bwlgariaid, gan eu bod nhw i gyd yn Gristnogion Uniongred.

Dylanwadwyd ar system y millét gan bwerau mawr Ewrop o'r 18g ymlaen. Noddwyd y Cristnogion Uniongred gan Rwsia, y Pabyddwyr gan Ffrainc, a'r Protestaniaid a'r Iddewon gan Brydain. Ychwanegwyd grwpiau eraill i'r system millét o ganlyniad i hyn. Er enghraifft, crewyd millét Protestannaidd ym 1850, a millét i'r Cristnogion Uniongred Bwlgaraidd ym 1870. Defnyddir system y millét heddiw i ryw raddau mewn rhai gwledydd Mwslemaidd, megis Iorddonen, Libanus, Iran, Pacistan a'r Aifft, lle mae cyfraith deuluol yn dibynnu ar grefydd unigolion.
Gwleidydd Rhufeinig oedd **Lucius Cornelius Cinna** (bu farw 84 CC).

Roedd Cinna yn aelod o deulu dylanwadol Cinna, o'r *gens* Cornelii. Gwasanaethodd yn y rhyfel yn erbyn y Marsi fel legad paretoraidd. Etholwyd ef yn gonswl am y tro cyntaf yn 87 CC, a bu'n gonswl bedair gwaith yn olynol.

Fel conswl, roedd wedi mynd ar ei lŵ i Lucius Cornelius Sulla na fyddai'n ceisio gwrthdroi'r llywodraeth. Fodd bynnag, wedi i Sulla ymadael am y dwyrain i ymladd yn erbyn Mithridates VI, brenin Pontus, casglodd Cinna fyddin o gefnogwyr Gaius Marius a chipio grym yn Rhufain. Galluogodd hyn Marius ei hun, oedd wedi gorfod ffoi i Ogledd Affrica, i ddychwelyd i Rufain gyda byddin.

Dechreuodd Marius a Cinna ddial ar gefnogwyr Sulla, ond fis ar ôl dychwelyd i Rufain bu farw Marius. Yn 84 CC roedd Cinna yn paratoi i adael am Liburnia, Illyricum, gyda byddin i ymladd yn erbyn Sulla pan wrthryfelodd ei filwyr a'i lofruddio.

Priododd ei ferch ieuengaf, Cornelia, a Iŵl Cesar, a bu iddynt ferch, Julia. Daeth ei fab, hefyd o'r enw Lucius Cornelius Cinna, yn braetor, a phan lofruddiwyd Cesar yn 44 CC ochrodd gyda'i lofruddion.
Morhocys gwyn
Melysfwyd wedi'i wneud o siwgr neu surop corn, dŵr a gelatin ydy **Malws Melys** (neu **Morhocys**). Caiff y cynhwysion eu cymysgu i wead sbyngaidd, eu mowldio'n ddarnau silindrog a'u gorchuddio â chorn starts. Mae rhai ryseitiau'n defnyddio wyau er mwyn uno'r gymysgedd tra bod eraill yn defnyddio cig eidion. Fersiwn melys modern o'r melysfwyd meddygol a wnaed o *Althaea officinalis*, y planhigyn morhocys ydyw.

Caiff malws melys eu defnyddio'n aml fel ategolyn ac addurn blasus a melys ar ben ddiod siocled poeth.

Dolenni allanol
---------------

Chwiliwch am ***Malws Melys***  
yn Wiciadur.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Marshmallows***

* Sut i greu eich morhocys eich hun

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "marshmallow Geiriadur yr Academi | The Welsh Academy English-Welsh Dictionary Online". Cyrchwyd 2021-10-01. line feed character in `|title=` at position 12 (help)
2. ↑  "Malws Melys Môn". *www.facebook.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-10-01.
3. ↑
4. ↑  *Chemical & Engineering News*. doi:10.1021/cen-v084n011.p041. .
Cenedl estron o bobl bychain, tebyg i gorachod, o darddiad anhysbys, sy'n aflonyddu Ynys Prydain yn y chwedl *Cyfranc Lludd a Llefelys* yw'r **Coraniaid**. Gyda'r dreigiau y diffrwythloni'r wlad gan eu gwaedd a'r Cawr Lledrithiol, mae'r Coraniaid yn un o'r Tair Gormes ar Ynys Prydain yn y chwedl honno.

Yn *Cyfranc Lludd a Llefelys*, cenedl o fodau bychain aflonyddus ydyn nhw, sy'n defnyddio hud a lledrith i ddifwyno teyrnas Lludd fab Beli. Mae pob gair a yngenir yn dod i'w clustiau ac felly nid oes modd cynllwynio i gael gwared arnynt. Bodau arallfydol sy'n perthyn i'r Tylwyth Teg ydynt yn hytrach na chorachod go iawn. Ni cheir disgrifiadau ohonynt. Ar ôl cael cyngor ei frawd doeth Llefelys, brenin Ffrainc, llwydda Lludd i'w trechu trwy arllwys cymysgedd sy'n cynnwys pryfed briwedig arnynt.

Cyfeirir at y Coraniaid yn un o Drioedd Ynys Prydain hefyd:

Tair gormes a ddaeth i'r Ynys hon, ac nid aeth yr un drachefn ["yn ei hôl"].
Un ohonynt ciwdod ["llu"] y Coraniaid, a ddaethant yma yn oes Caswallon fab Beli, ac nid aeth yr un ohonynt drachefn. Ac o Asia yr oeddynt yn hanu.
Ail, Gormes y Gwyddyl Ffichti. Ac nid aeth yr un ohonynt drachefn.
Trydydd, Gormes y Saeson, a Hors a Hengist yn benaduriaid arnynt.
Prin yw'r cyfeiriadau eraill at y Coraniaid, ond ceir y cyfeiriad hwn atynt mewn cywydd gan Lewys Môn:

Nâd i'th gorn, adwyth a gaid,
acw'r un o'r Coraniaid:
lladd wenwyn fal Lludd unwaith,
y dŵr-swyn wyd dros ein iaith.
Tynnodd Syr Ifor Williams sylw at y tebygrwydd rhwng enw'r bobl hyn a'r enw Llydaweg *Korriganed* (Tylwyth Teg Llydaw). Amlwg hefyd yw'r cysylltiad â'r gair Cymraeg 'cor' (corrach). Ar sail hynny, mae Rachel Bromwich yn tynnu sylw at y chwedlau am y Tuatha Dé Danann (Tylwyth Teg Iwerddon) sy'n ymosod ar Iwerddon. Ond un o bump llwyth a oresgynnodd y wlad yn eu tro yw'r Tuatha, tra bod "Tair Gormes" ar Ynys Brydain.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cyfranc Lludd a Llefelys*, gol. Brynley F. Roberts (1976); *Cyfranc Lludd a Llevelys*, gol. Ifor Williams (Bangor: Jarvis a Foster, 1910; ail argraffiad 1922)
2. ↑  *Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain*, gol. Rachel Bromwich (Caerdydd 1961; arg. newydd 1991), triawd 36
3. ↑  *Gwaith Lewys Môn*, gol. Eurys I. Rowland (Caerdydd, 1975), cerdd LXXI
4. ↑  Rachel Bromwich, "Dwy Chwedl a Thair Rhamant", yn *Y Traddodiad Rhyddiaith yn yr Oesoedd Canol*, gol. Geraint Bowen (Caerdydd, 1974)
Awdures o'r Almaen oedd **Malwida von Meysenbug** (28 Hydref 1816 – 23 Ebrill 1903) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur a hunangofiannydd. Hi oedd y fenyw gyntaf erioed i gael ei henwebu ar gyfer y Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Malwida Von Meysenbug yn Kassel, Hesse. Roedd ei thad, Carl Rivalier yn ddisgynnydd o deulu o Hiwgenotiaid o Ffrainc, a derbyniodd y teitl Barwn Meysenbug gan William I o Hesse-Kassel. Y nawfed o deg o blant, torrodd pob cysylltiad gyda'i theulu oherwydd ei daliadau gwleidyddol. Cafodd dau o'i brodyr yrfaoedd disglair - y naill fel gweinidog gwladol yn Awstria, a'r llall fel Gweinidog y Karlsruhe. Gwrthododd Von Meysenbug apelio i'w theulu fodd bynnag, gan ddewis byw yn y lle cyntaf ymhlith cymuned rydd yn Hamburg, ac yna trwy ymfudo i Loegr ym 1852 lle bu’n cynnal ei hun trwy ddysgu a chyfieithu gweithiau.

Gyrfa
-----

Roedd ei gwaith yn gynnwys *Memories of an Idealist*. Cyhoeddodd y gyfrol gyntaf yn ddienw yn 1869. Hefyd, roeddd yn ffrind i Friedrich Nietzsche a Richard Wagner, a chyfarfuâ'r awdur Ffrengig Romain Rolland yn Rhufain yn 1890. Yn 1901 von Meysenbug oedd y fenyw gyntaf erioed i gael ei henwebu ar gyfer y Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth ar ôl cael ei henwebu gan yr hanesydd Ffrengig Gabriel Monod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Asaid, Alan. "Så ratade Akademien kvinnorna".
2. ↑  Coustillas, Pierre ed. London and the Life of Literature in Late Victorian England: the Diary of George Gissing, Novelist. Brighton: Harvester Press, 1978, p.210.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89241023
* LCCN: n83211995
* ISNI: 0000 0001 1030 7880
* GND: 118582054
* SELIBR: 249242
* SUDOC: 028430255
* BNF: cb126765791 (data)
* BIBSYS: 2050468
* NLA: 35372306
* NDL: 00471583
* NKC: xx0079731
* BNE: XX5662767
* CiNii: DA02244061
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **De Ilford** (Saesneg: *Ilford South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Ilford yn Llundain FwyafEtholaeth De Ilford yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1945.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1945–1950: Jim Ranger (Llafur)
* 1950–1966: Albert Cooper (Ceidwadol)
* 1966–1970: Arnold Shaw (Llafur)
* 1970–1974: Albert Cooper (Ceidwadol)
* 1974–1979: Arnold Shaw (Llafur)
* 1979–1992: Neil Thorne (Ceidwadol)
* 1992–presennol: Mike Gapes (Llafur-Cydweithredol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **De Hackney a Shoreditch** (Saesneg: *Hackney South and Shoreditch*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Hackney a Shoreditch yn Llundain FwyafEtholaeth De Hackney a Shoreditch yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1983: Ronald Brown (Llafur, 1974–81 / Plaid Sosialaidd Ddemocrataidd, 1981–3)
* 1983–2005: Brian Sedgemore (Llafur)
* 2005–presennol: Meg Hillier (Llafur-Cydweithredol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Mae **Moel Dyrnogydd** yn gopa mynydd a geir yn y Moelwynion yn Eryri; cyfeiriad grid SH695491. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 456 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 524 metr (1719 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"