Tref farchnad a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw **Hwlffordd** (Saesneg: *Haverfordwest*). Lleolir pencadlys Sir Benfro yn y dref. Mae gan ardal adeiledig Hwlffordd y boblogaeth fwyaf yn y sir, gyda phoblogaeth o 15,388 (amcan) yn 2020. Mae maestrefi'r dref yn cynnwys Prendergast, Albert Town ac ardaloedd preswyl a diwydiannol Withybush.

Daw'r enw "Hwlffordd", mae'n debyg, o'r enw Saesneg *Haverfordwest*. Ystyr *Haverford*, neu *Harford* ar lafar gwlad, yw 'rhyd y bychod gafr'. Ychwanegwyd yr elfen *-west* tua'r 15g er mwyn osgoi dryswch gyda Henffordd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) ac yn Senedd y DU gan Stephen Crabb (Ceidwadwr).

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Hwlffordd (pob oed) (12,042)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Hwlffordd) (1,682)** |    | 14.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Hwlffordd) (8292)** |    | 68.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Hwlffordd) (1,974)** |    | 36.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Hanes
-----

Ymwelodd Gerallt Gymro â Hwlffordd yn ystod ei daith trwy Gymru yn 1188. Cafodd Waldo Williams, yr actor Christian Bale a'r cerddor Gruff Rhys eu geni yn y dref.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Castell Hwlffordd
* Eglwys Santes Fair
* Pont Newydd

Eisteddfod Genedlaethol
-----------------------

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol yn Hwlffordd ym 1972. Am wybodaeth bellach gweler:

* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Benfro 1972

Chwaraeon
---------

Mae clwb pêl-droed y dref yn chwarae yn Uwchgynghrair Cymru, sef Sir Hwlffordd

Oriel
-----

* Y castellY castell
* Y castellY castell
* Y castellY castell
* Eglwys y Santes FairEglwys y Santes Fair
* Porth Eglwys y Santes FairPorth Eglwys y Santes Fair
* Bedyddfaen Eglwys y Santes FairBedyddfaen Eglwys y Santes Fair
* Nenfwd Eglwys y Santes FairNenfwd Eglwys y Santes Fair
* Y tu fewn i Eglwys y Santes FairY tu fewn i Eglwys y Santes Fair

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 10 Tachwedd 2021
3. ↑  City Population; adalwyd 10 Tachwedd 2021
4. 1 2  "Yr iaith Saesneg ac enwau lleoedd Cymru". 2014. Cyrchwyd 2020-10-06.
5. ↑  "Gwefan Senedd Cymru". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-11-10. Cyrchwyd 2021-11-10.
6. ↑  Gwefan Senedd y DU
7. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
8. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
9. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
10. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Benfro**

**Dinas**  

Tyddewi
  
**Trefi**  

Aberdaugleddau  **·** Arberth  **·** Abergwaun  **·** Cilgerran  **·** Dinbych-y-pysgod  **·** Doc Penfro  **·** Hwlffordd  **·** Neyland  **·** Penfro **·** Wdig
  
**Pentrefi**  

Aber-bach  **·** Abercastell  **·** Abercuch  **·** Abereiddi  **·** Aberllydan  **·** Amroth  **·** Angle  **·** Begeli  **·** Y Beifil  **·** Blaen-y-ffos  **·** Boncath  **·** Bosherston  **·** Breudeth  **·** Bridell  **·** Brynberian  **·** Burton  **·** Caeriw  **·** Camros  **·** Cas-blaidd  **·** Cas-fuwch  **·** Cas-lai  **·** Cas-mael  **·** Cas-wis  **·** Casmorys  **·** Casnewydd-bach  **·** Castell Gwalchmai  **·** Castell-llan  **·** Castellmartin  **·** Cilgeti  **·** Cil-maen  **·** Clunderwen  **·** Clydau  **·** Cold Inn  **·** Cosheston  **·** Creseli  **·** Croes-goch  **·** Cronwern  **·** Crymych  **·** Crynwedd  **·** Cwm-yr-Eglwys  **·** Dale  **·** Dinas  **·** East Williamston  **·** Eglwyswen  **·** Eglwyswrw  **·** Felindre Farchog  **·** Felinganol  **·** Freshwater East  **·** Freystrop  **·** Y Garn  **·** Gumfreston  **·** Hasguard  **·** Herbrandston  **·** Hermon  **·** Hook  **·** Hundleton  **·** Jeffreyston  **·** Johnston  **·** Llanbedr Felffre  **·** Llandudoch  **·** Llandyfái  **·** Llandysilio  **·** Llanddewi Efelffre  **·** Llanfyrnach  **·** Llangolman  **·** Llangwm  **·** Llanhuadain  **·** Llanisan-yn-Rhos  **·** Llanrhian  **·** Llanstadwel  **·** Llan-teg  **·** Llanwnda  **·** Llanychaer  **·** Maenclochog  **·** Maenorbŷr  **·** Maenordeifi  **·** Maiden Wells  **·** Manorowen  **·** Marloes  **·** Martletwy  **·** Mathri  **·** Y Mot  **·** Mynachlog-ddu  **·** Nanhyfer  **·** Niwgwl  **·** Nolton  **·** Parrog  **·** Penalun  **·** Pentre Galar  **·** Pontfadlen  **·** Pontfaen  **·** Porth-gain  **·** Redberth  **·** Reynalton  **·** Rhos-y-bwlch  **·** Rudbaxton  **·** Rhoscrowdder  **·** Rhosfarced  **·** Sain Fflwrens  **·** Sain Ffrêd  **·** Saundersfoot  **·** Scleddau  **·** Slebets  **·** Solfach  **·** Spittal  **·** Y Stagbwll  **·** Star  **·** Stepaside  **·** Tafarn-sbeit  **·** Tegryn  **·** Thornton  **·** Tiers Cross  **·** Treamlod  **·** Trecŵn  **·** Tredeml  **·** Trefaser  **·** Trefdraeth  **·** Trefelen  **·** Trefgarn  **·** Trefin  **·** Trefwrdan  **·** Treglarbes  **·** Tre-groes  **·** Treletert  **·** Tremarchog  **·** Uzmaston  **·** Waterston  **·** Yerbeston