Mae **Anatoly Yevgenevich Karpov** (ganwyd 23 Mai 1951) yn uwchfeistr gwyddbwyll Rwsiaidd, cyn Bencampwr Gwyddbwyll y Byd, ⁣ a gwleidydd. Ef oedd y 12fed Pencampwr Gwyddbwyll y Byd rhwng 1975 a 1985, yn Bencampwr Byd FIDE deirgwaith (1993, 1996, 1998), ddwywaith yn bencampwr Gwyddbwyll y Byd fel aelod o dîm yr Undeb Sofietaidd (1985, 1989), ac yn enillydd chwe o Olympiads Gwyddbwyll fel aelod o dîm yr Undeb Sofietaidd (1972, 1974, 1980, 1982, 1986, 1988). Dyfarnodd Cymdeithas Ryngwladol y Wasg Gwyddbwyll naw Oscar Gwyddbwyll iddo (1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1979, 1980, 1981, 1984).

Llwyddodd i orffen yn gyntaf mewn dros 160 twrnamaint gwyddbwyll.  Cafodd sgôr Elo uchaf o 2780, a’i gyfanswm o 102 mis yn rhif un y byd yw’r trydydd hiraf erioed, y tu ôl i Magnus Carlsen a Garry Kasparov, ers sefydlu rhestr raddio FIDE yn 1970.

Mae Karpov hefyd yn Aelod etholedig o Dwma'r Wladwriaeth yn Rwsia. Ers 2006, mae wedi cadeirio'r Comisiwn Diogelwch Ecolegol a Diogelu'r Amgylchedd yn Siambr Ddinesig Ffederasiwn Rwsia, ac ers 2007, mae wedi bod yn aelod o'r Cyngor Cyhoeddus o dan y Weinyddiaeth Amddiffyn.

Bywyd cynnar
------------

Ganed Karpov i deulu Rwseg ar 23 Mai, 1951   yn Zlatoust, yn rhanbarth Urals yr hen Undeb Sofietaidd, a dysgodd chwarae gwyddbwyll yn bedair oed. Roedd ei welliant cynnar mewn gwyddbwyll yn gyflym, gan iddo ddod yn ymgeisydd-feistr yn 11 oed. Yn 12, cafodd ei dderbyn i ysgol gwyddbwyll enwog Mikhail Botvinnik, er i Botvinnik wneud y sylw canlynol am y Karpov ifanc: "Nid oes gan y bachgen unrhyw syniad am gwyddbwyll, ac nid oes unrhyw ddyfodol o gwbl iddo yn y proffesiwn hwn." 

Cydnabu Karpov fod ei ddealltwriaeth o theori gwyddbwyll yn ddryslyd iawn bryd hynny, ac ysgrifennodd yn ddiweddarach fod y gwaith cartref a roddwyd gan Botvinnik o gymorth mawr iddo, gan ei bod yn ofynnol iddo ymgynghori â llyfrau gwyddbwyll a gweithio'n ddiwyd.  Gwellodd Karpov mor gyflym o dan arweiniad Botvinnik nes iddo ddod y meistr Sofietaidd ieuengaf mewn hanes yn bymtheg oed yn 1966; yn gyfartal a'r record a sefydlwyd gan Boris Spassky yn 1952.

Gyrfa
-----

### Meistr ifanc

 Karpov yn 1967
Gorffennodd Karpov yn gyntaf yn ei dwrnamaint rhyngwladol cyntaf, yn Třinec, sawl mis yn ddiweddarach, o flaen Viktor Kupreichik. Yn 1967, enillodd y Niemeyer Tournament blynyddol yn Groningen.  Enillodd Karpov fedal aur am ragoriaeth academaidd yn yr ysgol uwchradd, ac aeth i Brifysgol Talaith Moscow yn 1968 i astudio mathemateg. Yn ddiweddarach trosglwyddodd i Brifysgol Talaith Leningrad, gan raddio oddi yno mewn economeg. Un rheswm dros y trosglwyddiad oedd bod yn agosach at ei hyfforddwr, yr uwchfeistr Semyon Furman, a oedd yn byw yn Leningrad. Cred Karpov fod Furman yn ddylanwad mawr ar ei ddatblygiad fel chwaraewr o safon fyd-eang. 

Ym 1969, Karpov oedd y chwaraewr Sofietaidd cyntaf ers Spassky (1955) i ennill Pencampwriaeth Iau y Byd, gan sgorio 10/11 heb golli gêm yn ngrŵp A olaf yn Stockholm.  Enillodd y fuddugoliaeth hon y teitl Meistr Rhyngwladol iddo. Ym 1970, 'roedd Karpov a Pal Benko yn gydradd pedwerydd/pumed mewn twrnamaint rhyngwladol yn Caracas, Venezuela,  ac enillodd y teitl uwchfeistr rhyngwladol. Dyfarnodd FIDE y teitl iddo yn ystod eu 41ain gyngres, a gynhaliwyd yn ystod Olympiad Gwyddbwyll Siegen, Gorllewin yr Almaen ym Medi 1970. 

### Uwchfeistr

Enillodd Karpov dwrnamaint Coffa Alekhine 1971 ym Moscow (ar y cyd â Leonid Stein ), - ei fuddugoliaeth fawr gyntaf fel oedolyn.  Saethodd ei sgôr Elo o 2540 yn 1971 i 2660 yn 1973,  pan ddaeth yn ail ym mhencampwriaeth Sofietaidd 1973, un pwynt y tu ôl i Spassky,  a chymhwyso ar gyfer Interzonal Leningrad. 

### Ymgeisydd

Cymhwysodd pencampwriaeth iau'r byd Karpov ar gyfer un o'r ddau Interzonal,  cam rhagbrofol yng nghylchPencampwriaeth y Byd 1975 i ddewis pwy oedd i chwarae pencampwr y byd Bobby Fischer. Gorffennodd yn gyfartal gyntaf yn Interzonal Leningrad, gan gymhwyso ar gyfer Gemau Ymgeiswyr 1974 .

Trechodd Karpov Lev Polugaevsky o +3=5 yng ngêm gyntaf yr Ymgeiswyr, gan ennill yr hawl i wynebu'r cyn-bencampwr Boris Spassky yn y rownd gynderfynol. Roedd Karpov yn credu y byddai Spassky yn ei guro’n hawdd ac yn ennill y cylch Ymgeiswyr i wynebu Fischer, ac y byddai ef (Karpov) yn ennill y cylch Ymgeiswyr canlynol yn 1977. Enillodd Spassky y gêm gyntaf gyda Du mewn steil, ond sicrhaodd chwarae dyfal, ymosodol gan Karpov fuddugoliaeth iddo yn y diwedd o +4 -1=6.

Chwaraeodd rownd derfynol yr Ymgeiswyr ym Moscow gyda Victor Korchnoi. Aeth Karpov ar y blaen yn gynnar, gan ennill yr ail gêm, yna sgorio buddugoliaeth arall yn y chweched gêm. Yn dilyn deg gêm gyfartal yn olynol, collodd Korchnoi o safle buddugol yn yr ail gêm ar bymtheg i adael Karpov ar y blaen o 3-0. Yng ngêm 19, llwyddodd Korchnoi i ennill diweddglo hir, yna sgoriodd fuddugoliaeth gyflym ar ôl camgymeriad gan Karpov ddwy gêm yn ddiweddarach. Wedi tair gêm gyfartal pellach enillodd Karpov +3−2=19, gan symud ymlaen i herio Fischer am deitl pencampwr y byd. 

### Chwarae Fischer yn 1975

Bu disgwyl mawr am ornest pencampwriaeth y byd rhwng Karpov a Fischer, ond ni wireddwyd y gobeithion hynny. Mynnodd Fischer nid yn unig mai'r cyntaf i guro deg gêm (heb gyfrif gemau cyfartal) oedd yn fuddugol, ond hefyd bod y pencampwr yn cadw'r goron pe bai'r sgôr yn gyfartal 9-9. Gwrthododd FIDE, y Ffederasiwn Gwyddbwyll Rhyngwladol, ganiatáu'r amod hwn, a rhoddodd ddyddiad cau i'r ddau chwaraewr, sef Ebrill 1, 1975, i gytuno i chwarae'r gêm o dan y rheolau a gymeradwywyd gan FIDE. Pan wrthododd Fischer gytuno, datganodd Llywydd FIDE Max Euwe ar Ebrill 3, 1975, fod Fischer wedi fforffedu ei deitl ag mai Karpov oedd Pencampwr newydd y Byd. 

Dadleuodd Garry Kasparov fod gan Karpov gyfle da o fuddigoliaeth oherwydd ei fod wedi curo Spassky mor hawdd a'i fod yn frid newydd o weithiwr proffesiynol caled, ac yn wir roedd ganddo gemau o ansawdd uwch, tra bod Fischer heb chwarae ers tair blynedd.  Adleisir y farn hon gan Karpov ei hun.  Credai Spassky y byddai Fischer wedi ennill yn 1975, ond byddai Karpov wedi cymhwyso eto ac wedi curo Fischer yn 1978. 

Dywedodd Karpov pe bai wedi cael y cyfle i chwarae yn erbyn Fischer am y bencampwriaeth yn ei ugeiniau, fe allai fod wedi bod yn chwaraewr llawer gwell o’r herwydd.  

### Pencampwr y byd

 Karpov gyda llywydd FIDE Max Euwe a'i wraig yn 1976
Yn benderfynol o brofi ei hun yn bencampwr teilwng, cymerodd Karpov ran ym mron pob twrnamaint mawr am y deng mlynedd nesaf. Enillodd dwrnamaint Milan ym 1975 yn hawdd, a chipio ei gyntaf o dri theitl Sofietaidd ym 1976. Cafodd rediad anhygoel o fuddugoliaethau twrnamaint yn erbyn chwaraewyr cryfaf y byd. Daliodd Karpov y record am y mwyafrif o fuddugoliaethau twrnamaint yn olynol (9) nes iddo gael ei chwalu gan Garry Kasparov (14) 

Ym 1978, amddiffynodd Karpov ei deitl yn erbyn Viktor Korchnoi, y gwrthwynebydd yr oedd wedi'i drechu yng nghylch Ymgeiswyr 1973–75; chwaraewyd y gêm yn Baguio, Philippines, ac 'roedd angen chwe buddugoliaeth i ennill. Fel ym 1974, aeth Karpov ar y blaen yn gynnar, gan ennill yr wythfed gêm ar ôl saith gêm gyfartal. Pan oedd y sgôr yn +5−2=20 o blaid Karpov, llwyddodd Korchnoi i ddod yn ôl, ac ennill tair o'r pedair gêm nesaf i ddod yn gyfartal. Yna enillodd Karpov y gêm nesaf i gadw'r teitl (+6−5=21). 

Dair blynedd yn ddiweddarach, ail-ymddangosodd Korchnoi fel enillydd yr Ymgeiswyr gan drechu Robert Hübner o'r Almaen yn y rownd derfynol; i herio Karpov yn Merano, yr Eidal. Enillodd Karpov yr ornest hon yn hawdd, 11–7 (+6−2=10), sy’n cael ei gofio fel "Cyflafan Merano". 

Cyrhaeddodd gyrfa twrnamaint Karpov uchafbwynt yn nhwrnamaint "Twrnamaint y Sêr" Montreal ym 1979, lle gorffennodd yn gydradd gyntaf (+7−1=10) gyda Mikhail Tal o flaen meistri cryf yn cynnwys Jan Timman, Ljubomir Ljubojević, Boris Spassky, Vlastimil Hort, Lajos Portisch, Robert Hübner, Bent Larsen a Lubomir Kavalek. Enillodd Las Palmas yn 1977 gyda 13½/15. Enillodd hefyd dwrnamaint mawreddog Bugojno yn 1978 (rhannu), 1980 a 1986, twrnamaint Linares yn 1981 (rhannwyd gyda Larry Christiansen ) a 1994, twrnamaint Tilburg ym 1977, 1979, 1980, 1982, a 1983, Phencampwriaeth Sofietaidd yn 1976, 1983, a 1988.  Cynrychiolodd Karpov yr Undeb Sofietaidd mewn chwe Olympiad Gwyddbwyll, ac enillodd yr Undeb Sofietaidd fedal aur y tîm ym mhob un ohonynt. Chwaraeodd fel yr eilydd cyntaf yn Skopje 1972, gan ennill gwobr y bwrdd gyda 13/15. Yn Nice 1974, symudodd i fwrdd un ac eto enillodd wobr y bwrdd gyda 12/14. Yn La Valletta 1980, roedd ar fwrdd un eto a sgoriodd 9/12. Yn Lucerne 1982, sgoriodd 6½/8 ar fwrdd un. Yn Dubai 1986, sgoriodd 6/9 ar fwrdd dau. Yr olaf oedd Thessaloniki 1988, lle sgoriodd 8/10 ar fwrdd dau. Wrth chwarae yn yr Olympiad, dim ond dwy gêm a gollodd Karpov allan o 68 a chwaraeodd. 

Mae'r ffigyrau yn dangos goruchafiaeth Karpov fel pencampwr dros ei gyfoedion, ei sgôr oedd +11−2=20 yn erbyn Spassky, +5=12 yn erbyn Robert Hübner, +6−1=16 yn erbyn Ulf Andersson, +3−1=10 yn erbyn Vasily Smyslov, +1=16 yn erbyn Mikhail Tal, a +10−2=13 yn erbyn Ljubomir Ljubojević . 

### Ymryson â Kasparov

Roedd Karpov wedi cadarnhau ei safle fel chwaraewr gorau'r byd a phencampwr y byd cyn i Garry Kasparov ddod i amlygrwydd. Yn eu gêm gyntaf, Pencampwriaeth Gwyddbwyll y Byd 1984 ym Moscow, byddai'r chwaraewr cyntaf i ennill chwe gêm yn ennill. Aeth Karpov ar y blaen o 4-0 ar ôl naw gêm. Cyfartal oedd y 17 gêm nesaf, gan osod record ar gyfer gemau teitl y byd, a chymerodd Karpov tan gêm 27 i ennill ei bumed buddugoliaeth. Yng ngêm 31, roedd gan Karpov safle buddugol ond methodd â manteisio a cytunodd ar gêm gyfartal. Collodd y gêm nesaf, ac wedi hynny cafwyd 14 gêm gyfartal arall. 'Roedd gan Karpov gêm fuddugol eto yn ngêm 41, ond methodd eto a bu'n rhaid iddo setlo am gêm gyfartal. Ar ôl i Kasparov ennill gemau 47 a 48, diddymodd Llywydd FIDE Florencio Campomanes yr ornest ar sail iechyd y chwaraewyr.  Dywedir bod Karpov wedi colli 10 kg yn ystod yr ornest. Parhaodd yr ornest am bum mis, sy'n ddigynsail, gyda phum buddugoliaeth i Karpov, tair i Kasparov, a 40 gêm gyfartal. 

Trefnwyd ail-ornest yn 1985, hefyd ym Moscow. Gorfododd digwyddiadau'r "Ornest Marathon", fel y'i gelwir, FIDE i ddychwelyd i'r fformat blaenorol, gyda'r ornest wedi'i chyfyngu i 24 gêm (gyda Karpov yn parhau i fod yn bencampwr pe bai'r gêm yn gorffen 12-12). Roedd rhaid i Karpov ennill y gêm olaf i ddodd yn gyfartal a cadw ei deitl, ond collodd, gan ildio'r teitl i'w wrthwynebydd. Y sgôr terfynol oedd 13–11 (+3−5=16) o blaid Kasparov.

 Karpov, gyda Kasparov (chwith) a'r Uwchfeistr o'r Iseldiroedd Jan Timman (de) yn Amsterdam, 1987
Parhaodd Karpov yn chwaraewr gwych (a Rhif 2 yn y byd) tan ganol y 1990au. Ymladdodd â Kasparov mewn tair gêm arall ym mhencampwriaeth y byd yn 1986 (a gynhaliwyd yn Llundain a Leningrad ), 1987 (yn Seville ), a 1990 (yn Ninas Efrog Newydd a Lyon ). Roedd y tair gêm yn hynod o agos: y sgoriau oedd 11½–12½ (+4−5=15), 12–12 (+4−4=16), a 11½–12½ (+3−4=17). Ym mhob un o'r tair gêm, roedd gan Karpov gyfleoedd buddugol hyd at y gemau diwethaf. Roedd diwedd gêm Seville ym 1987 yn arbennig o ddramatig. Enillodd Karpov y 23ain gêm pan wnaeth Kasparov gamgyfrifo cyfuniad. Yn y gêm olaf, ag yntai angen dim ond gêm gyfartal i ennill y teitl, 'roedd Karpov o dan bwysau amser ar ddiwedd y sesiwn gyntaf o chwarae, methodd gyfle am gêm gyfartal a oedd bron yn orfodol, ac fe gafodd Kasparov orffen y sesiwn gyda milwr ychwanegol.. Ar ôl camgymeriad pellach yn yr ail sesiwn, roedd Karpov yn colli'n araf. ac ymddiswyddodd ar symudiad 64, gan ddod â'r ornest i ben a chaniatáu i Kasparov gadw'r teitl. 

Yn eu bum gornest am bencampwriaeth y byd, sgoriodd Karpov 19 buddugoliaeth, 21 colled, a 104 gêm gyfartal mewn 144 gêm.  I gyd, chwaraeodd Karpov bum gwaith yn erbyn Kasparov am y teitl o 1984 i 1990 heb erioed ei drechu.

### Pencampwr FIDE eto (1993-1999)

 Karpov yn 1993
Ym 1992, collodd Karpov Gêm Ymgeiswyr yn erbyn Nigel Short. Ond ym Mhencampwriaeth Gwyddbwyll y Byd 1993, ail-enillodd Karpov deitl Pencampwr y Byd FIDE pan wahanodd Kasparov a Short oddi wrth FIDE. Trechodd Karpov Timman - collwr rownd derfynol yr Ymgeiswyr yn erbyn Short.

Cyfarfod mawr nesaf Kasparov a Karpov oedd twrnamaint gwyddbwyll Linares ym 1994. Y cystadleuwyr, yn nhrefn teilyngdod, oedd Karpov, Kasparov, Shirov, Bareev, Kramnik, Lautier, Anand, Kamsky, Topalov, Ivanchuk, Gelfand, Illescas, Judit Polgár, a Beliavsky ; gyda sgôr Elo ar gyfartaledd o 2685, yr uchaf erioed ar y pryd. O weld cryfder y cystadleuwyr, dywedodd Kasparov sawl diwrnod cyn y twrnamaint y gallai'r enillydd gael ei alw'n bencampwr twrnameintiau byd go iawn!. Wedi'i ysgogi efallai gan y sylw hwn, chwaraeodd Karpov dwrnamaint gorau ei fywyd. Roedd yn ddiguro ac enillodd 11 pwynt allan o 13 (y ganran fuddugol orau ers i Alekhine ennill San Remo yn 1930 ), gan orffen 2½ pwynt o flaen Kasparov a Shirov yn ail. Roedd llawer o'i fuddugoliaethau'n drawiadol (yn arbennig, mae ei fuddugoliaeth dros Topalov yn cael ei hystyried o bosibl y gorau yn ei yrfa). Rhoddodd y perfformiad hwn yn erbyn chwaraewyr gorau'r byd ei berfformiad twrnamaint gradd Elo yn 2985, y sgôr perfformiad uchaf o unrhyw chwaraewr mewn hanes hyd at 2009, pan enillodd Magnus Carlsen twrnamaint gwyddbwyll categori XXI Pearl Spring gyda pherfformiad o 3002. Mae'r ystadegydd gwyddbwyll Jeff Sonas yn ystyried mai perfformiad Karpov yn Linares yw'r canlyniad twrnamaint gorau mewn hanes. 

Amddiffynnodd Karpov ei deitl FIDE yn erbyn Gata Kamsky (+6−3=9) ym 1996. Ym 1998, fe wnaeth FIDE ddileu'r hen system o Gemau Ymgeiswyr i raddau helaeth, gan newid y fformat - gyda'r chwaraewyr yn ymladd gemau byr yn erbyn ei gilydd dros ychydig wythnosau'n unig. Yn y cyntaf o'r digwyddiadau hyn, Pencampwriaeth Gwyddbwyll y Byd FIDE 1998, cafodd y pencampwr Karpov ei hadu'n syth i'r rownd derfynol, gan drechu Viswanathan Anand (+2−2=2, toriad cyflym 2-0). Yn y cylch dilynol, newidiwyd y fformat eto, gyda'r pencampwr yn gorfod cymhwyso. Gwrthododd Karpov amddiffyn ei deitl, a pheidiodd â bod yn Bencampwr Byd FIDE ar ôl Pencampwriaeth Gwyddbwyll y Byd FIDE 1999 . 

### Tuag at ymddeoliad

Mae chwarae twrnamaint clasurol Karpov wedi bod yn gyfyngedig iawn ers 1997, gan fod yn well ganddo ymwneud mwy â gwleidyddiaeth Rwsia. Roedd wedi bod yn aelod o'r Goruchaf Gomisiwn Sofietaidd dros Faterion Tramor ac yn llywydd y Gronfa Heddwch Sofietaidd cyn i'r Undeb Sofietaidd chwalu. Yn ogystal, mae wedi bod yn rhan o sawl anghydfod gyda FIDE.  Yn rhestr graddio FIDE Medi 2009, disgynnodd allan o'r 100 Uchaf yn y byd am y tro cyntaf.

Ers hyn mae Karpov fel arfer yn cyfyngu ei chwarae i ddigwyddiadau arddangos, ac mae wedi ailwampio ei arddull i arbenigo mewn gwyddbwyll cyflym. Yn 2002, enillodd gornest yn erbyn Kasparov, gan ei drechu mewn gêm rheoli amser cyflym 2½–1½. Yn 2006, 'roedd yn gyfartal gyntaf gyda Kasparov mewn twrnamaint blitz, o flaen Korchnoi a Judit Polgár. 

Chwaraeodd Karpov a Kasparov gornest gymysg 12 gêm rhwng 21-24 Medi, 2009, yn Valencia, Sbaen. Roedd yn cynnwys pedair gêm gyflym (neu lled-gyflym) ac wyth gêm blitz ac fe'i cynhaliwyd union 25 mlynedd ar ôl cyfarfyddiad chwedlonol y ddau chwaraewr ym Mhencampwriaeth Gwyddbwyll y Byd 1984.  Enillodd Kasparov y gêm 9-3.

Chwaraeodd Karpov gêm yn erbyn Yasser Seirawan yn 2012 yn St. Louis, Missouri, canolfan bwysig ym myd gwyddbwyll Gogledd America, gan ennill 8–6 (+5−3=6). 

Ym mis Tachwedd 2012, enillodd dwrnamaint cyflym Cap d'Agde sy'n dwyn ei enw (Tlws Anatoly Karpov), gan guro Vasyl Ivanchuk (9fed yn rhestr graddio y byd FIDE Hydref 2012) yn y rownd derfynol.

Gyrfa broffesiynol a gwleidyddol ar ôl ymddeol o wyddbwyll
----------------------------------------------------------

 Sefydlodd Karpov ei ysgol gwyddbwyll yn yr adeilad lliw haul. Mae'r arwydd sy'n dwyn ei enw wedi'i dynnu, ac mae'r ysgol yn y broses o newid ei henw.

  

Bu Karpov yn aelod o chweched, seithfed ac wythfed Dwma Talaith Rwsia.  Ers 2005, mae wedi bod yn aelod o Siambr Gyhoeddus Rwsia. Mae wedi ymwneud â nifer o achosion dyngarol, megis eiriol dros ddefnyddio halen ïodedig.  Ar 17 Rhagfyr, 2012, cefnogodd Karpov y ddeddf yn Senedd Rwsia sy'n gwahardd mabwysiadu plant amddifad Rwsiaidd gan ddinasyddion yr Unol Daleithiau.

Mynegodd Karpov gefnogaeth i uno Crimea gyda federasiwn Rwsia, a chyhuddodd Ewrop o geisio pardduo Putin.  Ym mis Awst 2019, dywedodd Maxim Dlugy fod Karpov wedi bod yn aros ers mis Mawrth am gymeradwyaeth i fisa i ymweld a'r Unol Daleithiau, er ei fod wedi ymweld â'r wlad yn aml ers 1972. Roedd Karpov i fod i ddysgu gwersyll haf yn Academi Gwyddbwyll Max. Dywedodd Dlugy fod Karpov wedi cael ei holi yn llysgenhadaeth yr Unol Daleithiau ym Moscow i weld a oedd yn bwriadu cyfathrebu â gwleidyddion America.  Roedd Karpov ymhlith aelodau Dwma Talaith Rwsia a roddwyd o dan sancsiynau gan yr UE a'r DU yn ystod Rhyfel Rwsia-Wcrain.   Ym mis Mawrth 2022, ar ôl i'r goresgyniad ddechrau, ataliodd Cyngor FIDE deitl Karpov fel Llysgennad Oes FIDE. 

Ym mis Tachwedd 2022, derbyniodd Karpov anaf i'w ben a'i gadawodd yn cyfergyd; yn ôl rhai ffynonellau, gosodwyd ef mewn coma anwythol.  Mae ffynonellau'n amrywio o ran achos yr anaf, gan gynnwys honiadau yr ymosodwyd arno tra'n feddw iawn. Dywedodd merch Karpov, Sofia, ei fod wedi cwympo'n ddamweiniol; adleisiwyd hyn gan Ffederasiwn Gwyddbwyll Rwsia.

Ymgeisydd ar gyfer arlywyddiaeth FIDE
-------------------------------------

Ym mis Mawrth 2010, cyhoeddodd Karpov y byddai'n ymgeisydd ar gyfer llywyddiaeth FIDE. Cynhaliwyd yr etholiad ym mis Medi 2010 yn y 39ain Olympiad Gwyddbwyll.  Ym mis Mai, cynhaliwyd digwyddiad codi arian yn Efrog Newydd gyda chyfraniad gan Kasparov a Magnus Carlsen, a gefnogodd ei gais ac ymgyrchu drosto.  Roedd Nigel Short hefyd yn cefnogi ymgeisyddiaeth Karpov. Ar 29 Medi, 2010, ail-etholwyd Kirsan Ilyumzhinov yn arlywydd FIDE, 95 pleidlais i 55.

Arddull
-------

Dywed fod arddull chwarae fel "boa constrictor "  Karpov, yn cymryd y risg lleiaf posibl ond yn ymateb yn ddidrugaredd i'r gwall lleiaf gan ei wrthwynebydd. O ganlyniad, mae'n aml yn cael ei gymharu â José Raúl Capablanca, trydydd pencampwr y byd. Mae Karpov ei hun yn disgrifio ei arddull fel a ganlyn:

> Gadewch inni ddweud y gellir parhau â'r gêm mewn dwy ffordd: mae un ohonynt yn ergyd dactegol hardd sy'n arwain at amrywiadau nad ydynt yn bosibl eu datrys yn fanwl gywir; y llall yw pwysau lleoliadol clir sy'n arwain at ddiweddglo gyda siawns microsgopig o fuddugoliaeth.. .. Byddwn yn dewis [yr olaf] heb feddwl ddwywaith. Os yw'r gwrthwynebydd yn cynnig chwarae brwd nid wyf yn gwrthwynebu; ond mewn achosion o'r fath rwy'n cael llai o foddhad, hyd yn oed os byddaf yn ennill, nag o gêm a gynhelir yn unol â holl reolau strategaeth gyda'i rhesymeg ddidostur. 
> 
>

Gemau nodedig
-------------

 

* Viktor Korchnoi vs. Anatoly Karpov, Moscow 1973 Mae Karpov yn aberthu gwerinwr i reoli'r canol ac ymosodiad ar ochr y Frenhines. .
* Anatoly Karpov vs. Gyula Sax, Linares 1983 Mae Karpov yn aberthu er mwyn cael ymosodiad sy'n ennill mewn 20 symudiad, yn dilyn aberth syfrdanol arall gan Karpov a gwerth-aberth gan Sax. Enillodd wobr disgleirdeb y twrnamaint. Dim dyma'r tro cyntaf i Karpov ddefnyddio Ymosodiad Keres (6. g4) - gweler Anatoly Karpov vs. Vlastimil Hort, Alekhine Memorial Tournament, Moscow 1971.
* Anatoly Karpov vs. Veselin Topalov, Dos Hermanas 1994 Gwelir aberth ffug o ddau ddarn yn y gêm hon, mae Karpov yn cael ei ddarnau'n ôl gydag amrywiad gorfodol hir, a gorffen gyda diweddglo sy'n ennill.

Hobiiau
-------

Gwerthwyd casgliad mawr Karpov o stampiau Gwlad Belg a'u trefedigaeth yn y Congo gan gynnwys post o 1742 hyd at 1980 gan gwmni arwerthiant David Feldman's rhwng 2011 a 2012. Mae ganddo llyfrgell o 9,000 o lyfrau gwyddbwyll.

Anrhydeddau a gwobrau
---------------------

* Trefn Teilyngdod y Famwlad, 3ydd dosbarth (2001) – am gyfraniad eithriadol i weithredu rhaglenni elusennol, cryfhau heddwch a chyfeillgarwch rhwng pobloedd
* Trefn Cyfeillgarwch (2011) – am ei gyfraniad mawr i gryfhau heddwch a chyfeillgarwch rhwng pobloedd a gweithgareddau cymdeithasol cynhyrchiol
* Urdd Lenin (1981)
* Trefn Baner Goch Llafur (1978)
* Trefn Teilyngdod, 2il ddosbarth (Wcráin) (Tachwedd 13, 2006) - am ei gyfraniad i ddioddefwyr trychineb Chernobyl
* Urdd y Tywysog Sanctaidd Daniel o Moscow, 2il ddosbarth (1996)
* Urdd Sant Sergius o Radonezh, 2il ddosbarth (2001)
* Medal "Am gyfraniad eithriadol i fusnes y Casglwr yn Rwsia"
* Aelod er Anrhydedd o'r Gymdeithas Hel Stampiau Sofietaidd (1979)
* Diploma Duma Gwladol Ffederasiwn Rwsia Rhif 1
* Gorchymyn "Am gyflawniadau rhagorol mewn chwaraeon" (Gweriniaeth Ciwba)
* Medal Tsiolkovsky Cosmonautics Ffederasiwn Rwsia
* Medal "Ar gyfer Cryfhau'r system gosbi", dosbarth 1af ac 2il
* Plât fron gradd 1af y Weinyddiaeth Mewnol
* Cymdeithas Ryngwladol y Wasg Gwyddbwyll, pleidleisiwyd 9 gwaith yn chwaraewr gwyddbwyll gorau'r flwyddyn a dyfarnwyd yr "Oscar Gwyddbwyll "iddo
* Urdd Sant Nestor y Cronicl, dosbarth 1af
* Mae asteroid 90414 Karpov wedi'i enwi ar ôl Karpov
* Twrnamaint Gwyddbwyll Rhyngwladol Anatoly Karpov, twrnamaint pawb-yn-chwarae-pawb a gynhelir yn flynyddol er anrhydedd iddo yn Poikovsky, Khanty-Mansi Autonomous Okrug, Rwsia ers 2000

Llyfrau
-------

Mae Karpov wedi ysgrifennu neu gyd-awduro nifer o lyfrau, y rhan fwyaf ohonynt wedi'u cyfieithu i'r Saesneg.

* Karpov, A.E. Ninth vertical. 1978. Moscow: Molodaya Gvardia.
* Karpov, Anatoly; Roshal, Alexander (1979). *Chess Is My Life*. Pergamon Press. ISBN 0-0802-3119-5.
* Karpov, Anatoly (1988). *The Open Game in Action*. Batsford. ISBN 978-0713460964.
* Karpov, Anatoly (1988). *The Semi-Open Game in Action*. Collier. ISBN 978-0020218012.
* Karpov, Anatoly (1990). *The Closed Openings in Action*. Collier/MacMillan. ISBN 978-0020339854.
* Karpov, Anatoly (1990). *The Semi-Closed Openings in Action*. Collier/MacMillan. ISBN 978-0020218050.
* Karpov, Anatoly (1990). *Karpov on Karpov: Memoirs of a chess world champion*. Liberty Publishing. ISBN 0-689-12060-5. (also a 1992 Simon & Schuster edition)
* Karpov, Anatoly (1992). *Beating the Grünfeld*. Batsford. ISBN 978-0-7134-6468-9.
* Karpov, Anatoly (2006). *Caro-Kann Defence: Advance Variation and Gambit System*. Batsford. ISBN 0-7134-9010-1.
* Karpov, Anatoly (2007). *My Best Games*. Edition Olms. ISBN 978-3-2830-1002-7.
* Karpov, Anatoly; Henley, Ron (2007). *Elista Diaries: Karpov–Kamsky, Karpov–Anand, Anand Mexico City 2007 World Chess Championship Matches*. Batsford. ISBN 978-0-923891-97-8.
* Karpov, Anatoly (2007). *How To Play The English Opening*. Batsford. ISBN 978-0-7134-9065-7.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  van Reem, Eric (August 11, 2005). "Karpov, Kortchnoi win Unzicker Gala". ChessBase. Cyrchwyd July 2, 2009. In his 1994 book *My Best Games*, Karpov says he played some 200 tournaments and matches, and won more than 100.
2. ↑  "Anatoly Karpov elected as Deputy Secretary General of the Assembly". *Official site of the Eurasian Peoples' Assembly* (yn Saesneg). February 8, 2021. Cyrchwyd February 24, 2022.
3. ↑  *How Karpov Wins*, p. xiii
4. ↑  *Deep Blue: An Artificial Intelligence Milestone*bats, p. 44
5. ↑  Arrabal, Fernando (March 1, 1992). "Getting It Off His Chess". *The New York Times*. Cyrchwyd February 15, 2021.
6. ↑  Karpov, A. (1992). *Karpov on Karpov: A Memoirs of a Chess World Champion*. Atheneum. ISBN 0-689-12060-5.
7. ↑  Editorial Staff (April 15, 2022). "Boris Spassky - The Russian Chess Grandmaster Legend - Chess Player Profile". *The Chess Journal* (yn Saesneg). Cyrchwyd August 4, 2022.
8. ↑  "ANATOLY KARPOV". *Федерация шахмат России* (yn Saesneg). Cyrchwyd August 4, 2022.
9. ↑  "EU-ch U18 f-A 6768 1967". *365Chess.com*. Cyrchwyd October 20, 2013.
10. ↑  Arrabal, Fernando (March 1, 1992). "Getting It Off His Chess". *The NY Times*. Cyrchwyd November 16, 2022.
11. ↑  "Wch U20 fin-A". 365Chess.com. Cyrchwyd October 20, 2013.
12. ↑  "Caracas 1970". *365Chess.com*. Cyrchwyd October 20, 2013.
13. ↑  "Alekhine mem 1971". *www.365chess.com*.
14. ↑  "FIDE rating history: Karpov, Anatoly".
15. ↑  "41st Soviet Chess Championship, Moscow 1973". *www.olimpbase.org*.
16. ↑  "Leningrad Interzonal 1973". *www.365chess.com*.
17. ↑  Zonal Qualifiers 1972-1975, Mark Weeks' Chess Pages
18. ↑  chessgames.com, *Karpov - Korchnoi Candidates Final (1974)*
19. ↑  Byrne, Robert (1976). *Anatoly Karpov, The Road to the World Chess Championship*. New York: Bantam Books. t. 1. ISBN 0-553-02876-6.
20. ↑  *Kasparov, My Great Predecessors, part IV: Fischer, p. 474*
21. ↑  "Karpov on Fischer, Korchnoi, Kasparov and the chess world today". Chessbase. February 5, 2020. Cyrchwyd February 6, 2020.
22. ↑  In an article (PDF) published in 2004 on the Chesscafe website Susan Polgar wrote: "I spoke to Boris Spassky about this same issue and he believes that Bobby would have won in 1975, but that Anatoly would have won the rematch."
23. ↑  ""Каспаров получил от меня 48 бесплатных уроков". Большое интервью Карпова". *sport-express.ru* (yn Rwseg). May 21, 2021. Cyrchwyd July 4, 2022.
24. ↑  "Karpov at 70: "My great blunder was I agreed to hold the match with Kasparov in the Soviet Union"". *chess24.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd July 4, 2022.
25. ↑  Seirawan, Yasser (2005). *Winning Chess Strategies*. Microsoft Press. ISBN 978-1857443851.
26. ↑  chessgames.com, *Karpov vs Korchnoi, 1978*
27. ↑  World Chess Championship 1981
28. ↑  chessgames.com, *Anatoly Karpov*
29. ↑  "Karpov at 70: "My great blunder was I agreed to hold the match with Kasparov in the Soviet Union"". *chess24.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd June 2, 2022.
30. ↑  1984 Karpov–Kasparov Title Match Highlights Mark Weeks' Chess Pages
31. ↑  "Karpov vs Kasparov, 1984-85".
32. ↑  Weeks, Mark. "World Chess Championship, The Great Rivalries, Kasparov - Karpov". *The Great Rivalries*. Cyrchwyd July 11, 2022.
33. ↑  "Facts and figures: Magnus Carlsen's performance in Nanjing". ChessBase. Retrieved October 26, 2009.
34. ↑  "Karpov may sue over LV tourney - Las Vegas Sun Newspaper". *lasvegassun.com* (yn Saesneg). July 22, 1999. Cyrchwyd May 6, 2021.
35. ↑  "The Credit Suisse Blitz – in pictures". ChessBase. August 27, 2006. Cyrchwyd October 21, 2010.
36. ↑  "Kasparov and Karpov to play 12 games match in Valencia". Chessdom. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-07-12. Cyrchwyd July 8, 2009.
37. ↑  "Karpov, Seirawan Head to Rapid Play in Saint Louis". St Louis Chess Club. June 12, 2012. Cyrchwyd June 12, 2012.
38. ↑  "Карпов Анатолий Евгеньевич". *Государственная Дума*.
39. ↑  "Stories from the region". *www.unicef.org*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar January 8, 2010. Cyrchwyd March 26, 2018.
40. ↑  Кожемякин, Владимир (June 23, 2015). "Анатолий Карпов: Европа пытается демонизировать Путина, а не Россию". *www.aif.ru*. Cyrchwyd March 26, 2018.
41. ↑  "Russian chess legend Anatoly Karpov unable to get U.S. visa, friend says". *Reuters* (yn Saesneg). August 22, 2019. Cyrchwyd August 22, 2019.
42. ↑  "Анатолий Карпов попадает под санкции Европейского союза". *chess-news.ru*. February 23, 2022. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-02-24. Cyrchwyd 2023-04-28.
43. ↑  "CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK" (PDF). Cyrchwyd 16 April 2023.
44. ↑  "The Official Statement of FIDE Council". *www.fide.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd March 3, 2022.
45. ↑  "Breaking News: Anatoly Karpov in hospital with fractured skull". *Chess News* (yn Saesneg). 2022-10-31. Cyrchwyd 2022-11-02.
46. ↑  "Conflicting claims as Anatoly Karpov enters induced coma: Assault or a domestic accident?". *MARCA* (yn Saesneg). 2022-10-31. Cyrchwyd 2022-11-02.
47. ↑  Doggers, Peter (March 2, 2010). "Karpov candidate for FIDE President". Chess Vibes. Archifwyd o'r gwreiddiol ar March 5, 2010. Cyrchwyd March 2, 2010.
48. ↑  "Big Karpov fund-raiser in New York". ChessBase. May 18, 2010. Cyrchwyd March 26, 2018.
49. ↑  "Kirsan Ilyumzhinov wins 2010 FIDE elections". *Chessdom.com*. 2010. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-10-02. Cyrchwyd 2023-04-28.
50. ↑  Byrne, Robert (September 17, 1980). "Chess:; Revengeful Karpov Presses Like a Cool Boa Constrictor Unsuspected Strength Shown". *The New York Times*. Cyrchwyd February 15, 2021.
51. ↑  Goodman, David (December 19, 1987). "Karpov A Master Of Willpower, Squeeze Play With AM-World Chess". *AP News*. Cyrchwyd February 15, 2021.
52. ↑  Hooper, David; Whyld, Kenneth (1996). *The Oxford Companion to Chess*. Oxford: Oxford University Press. t. 192. ISBN 0192800493. Cyrchwyd 26 September 2016.
53. ↑  "Kasparov – Karpov Valencia 2009, day 3 LIVE! - Chessdom". *tournaments.chessdom.com*. Cyrchwyd March 26, 2018.
54. ↑  "Background of the tournament". *3rd Karpov International Chess Tournament*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-05-17. Cyrchwyd August 28, 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 95195768
* LCCN: n79063396
* ISNI: 0000 0001 1078 3764
* GND: 118800604
* SELIBR: 192965
* SUDOC: 026945843
* BNF: cb119094542 (data)
* BIBSYS: 90064706
* NLA: 36141889
* NKC: jn20040301006
* BNE: XX995700

 |