Dinas sanctaidd yn ardal Hijaz, talaith Al-Harama, yng ngorllewin Sawdi Arabia yw **Mecca**, neu **Makkah** (*Makkah al-Mukarrama*) fel y gelwir hi yn Arabeg. Dyma grud y grefydd Islamaidd. Mae'r ddinas yn gyrchfan bererindota bwysig i Fwslemiaid, yn arbennig yn ystod yr Hajj flynyddol pan ddaw mwy na miliwn o bererinion o bob cwr o'r byd Islamaidd i ymweld â'r Kaaba (*Al-Kaaba al-Musharrafa*), y gysegrfan fawr ym Mosg Al-Haram (*Al-Masjid al-Haram*). Ym Medi 2015 cafwyd trychineb pan laddwyd dros 700 o bererinion.

Mae'r ddinas 70 km (43 milltir) i mewn i'r tir o Jeddah ar arfordir y Môr Coch, ac mae'n gorwedd o fewn i gwm cul 277 m (909 tr) uwch lefel y môr. Y boblogaeth ddiwethaf a gofnodwyd oedd 1,675,368 (2010) a hi felly yw'r drydedd ddinas fwyaf poblog yn Saudi Arabia ar ôl Riyadh a Jeddah. Mae pererinion yn fwy na threblu'r rhif hwn bob blwyddyn yn ystod y bererindod Ḥajj, a welwyd yn y deuddegfed mis Hijri yn Dhūl-Ḥijjah.

Mecca yw man geni Muhammad. Ceir ogof Hira ar ben y Jabal al-Nur ("Mynydd y Goleuni") ychydig y tu allan i'r ddinas a dyma lle mae Mwslemiaid yn credu i'r Corân gael ei ddatgelu gyntaf i Muhammad. Mae ymweld â Mecca am yr Hajj yn rhwymedigaeth ar bob Mwslim galluog. Mae Mosg Al-Haram, a elwir yn *Masjid al-Haram*, yn gartref i'r Ka'bah, y cred Mwslimiaid iddo gael ei adeiladu gan Abraham ac Ishmael, yn un o safleoedd sancteiddio Islam a chyfeiriad gweddi i bob Mwslim (qibla ), gan gadarnhau arwyddocâd Mecca yn Islam.

Geirdarddiad
------------

Cyfeirir at Mecca gan lawer o enwau, ac fel gyda llawer o eiriau Arabeg, mae'r geirdarddiad yn aneglur. Credir gan lawer ei fod yn gyfystyr i **Makkah**, a dywedir mai dyma'r hen enw ar y dyffryn, tra bod ysgolheigion Mwslimaidd yn ei ddefnyddio'n gyffredinol i gyfeirio at ardal gysegredig y ddinas sy'n amgylchynu canol y dref ac sy'n cynnwys y Ka'bah. Mae'r Cwran yn cyfeirio at y ddinas fel Makkah yn Surah Al Imran (3), adnod 96:

"Yn wir y Tŷ [addoli] cyntaf, a sefydlwyd ar gyfer dynolryw oedd ym Makkah ..." - Cwran 3:96.
Tybir mai hwn oedd enw'r ddinas ar adeg Abraham (Ibrahim yn y traddodiad Islamaidd) ac mae hefyd wedi'i drawslythrennu fel Baca, Baka, Bakah, Bakka, Becca, Bekka, ymhlith eraill.

Hanes
-----

### Cynhanes

Yn 2010, daeth Mecca a'r ardal gyfagos yn safle pwysig ar gyfer paleontoleg mewn perthynas ag esblygiad primatiaid, gyda darganfyddiad ffosil Saadanius o'r cyfnod daearegol a elwir yn Oligosen. Mae Saadanius yn cael ei ystyried yn brimat sydd â chysylltiad agos â mwncïod ac epaod yr Hen Fyd. Roedd yr ardal yma, ger yr hyn sydd bellach yn Fôr Coch yng ngorllewin Saudi Arabia, yn ardal goedwig laith rhwng 28 miliwn a 29 miliwn o flynyddoedd yn ôl (CP). Mae Paleontolegwyr sy'n ymwneud â'r ymchwil yn gobeithio dod o hyd i ffosiliau pellach yn yr ardal.

### Yr hanes Islamaidd

Mecca yn 1910
Ym Mecca a'i chyffiniau derbyniodd y Proffywd Mohamed, a gafodd ei eni yn y ddinas tua'r flwyddyn 570, tua hanner y sŵras sydd yn y Coran. Gelwir Mecca *Umm-ul-Qura* ("Y Fam-Ddinas" neu "Fam y Dinasoedd") yn y Coran, ond Caersalem oedd yn cael ei hystyried yn ganolfan y ffydd yn ystod cyfnod cyntaf cenhadaeth Mohamed. Yn ôl y Coran roedd Mecca yn drigfan i Adda ar un adeg ond diflanodd yr hen ddinas yn y Dilyw. Ar ôl hynny daeth Ibrahim (Abraham) a'i fab Ishmael i ailsefydlu'r ddinas a chodi'r Kaaba yno.

Roedd Mecca yn ganolfan grefyddol bwysig yn Arabia cyn amser Mohamed, dan reolaeth llwyth y Qurayshites, a chedwid delwau duwiau brodorol yn y Kaaba. Roedd hefyd yn ganolfan masnach sylweddol, oherwydd ei safle daearyddol, a elwai o'r fasnach mewn peraroglau a nwyddau drud eraill rhwng de-orllewin Arabia, ac yn arbennig Sheba, a dinasoedd Rhufeinig y Dwyrain Agos.

Arwyddocâd o fewn Islam
-----------------------

Mae'r pererinion yr Hajj yn ymweld â Mosg Al-Haram, ac yn gwersylla yn bennaf ac yn treulio amser ar wastadeddau Mina ac Arafah.
Mae gan Mecca le pwysig yn y grefydd Islam a hi yw'r ddinas fwyaf sanctaidd ym mhob cangen o'r grefydd. Mae pwysigrwydd y ddinas yn deillio o'r rôl y mae'n ei chwarae yn yr Hajj a'r 'Umrah.

### Masjid al-Haram

Y Masjid al-Haram yw'r mosg mwyaf yn y byd a'r adeilad sengl drytaf yn y byd i gyd, ac a oedd yn werth 100 biliwn o ddoleri'r UD, yn 2020. Mae'n safle dau o ddefodau pwysicaf yr Hajj a'r Umrah, y cylch-gerdded o amgylch y Ka'bah a'r daith rhwng dau fynydd Safa a Marwa (sa'ee). Mae'r masjid hefyd yn safle Ffynnon Zamzam. Yn ôl traddodiad Islamaidd, mae gweddi yn y masjid yn hafal i 100,000 o weddïau mewn unrhyw masjid arall ledled y byd.

Panorama o'r al-Masjid al-Haram, a elwir hefyd yn Fosg Mawr Mecca, yn ystod pererindod Hajj
### Safa a Marwa

Mae Mwslimiaid yn credu bod Allah, yn y datguddiad dwyfol i Muhammad, y Coran, yn disgrifio mynyddoedd Safa a Marwah fel symbolau Duwiol. Mae cerdded rhwng y ddau fynydd saith gwaith, 4 gwaith o Safa i Marwah a 3 gwaith o Marwah yn gyfnewidiol, yn cael ei ystyried yn golfn gorfodol (neu'n *rukn*) o 'Umrah.

Cysegrfannau eraill
-------------------

Yn ogystal â'r Kaaba a Mosg Al-Haram y cyrchfannau pererindod eraill yng nghyffiniau Mecca yw Moqam-e-Ibrahim (cartref honedig Abraham), ffynnon Zem Zem, mynyddoedd Safa a Marwa, a Thŷ Al-Arqom.

Daearyddiaeth
-------------

Mae Mecca wedi'i leoli yn rhanbarth Hejaz, llain o fynyddoedd 200 km (124 milltir) o led sy'n gwahanu anialwch Nafud o'r Môr Coch. Mae'r ddinas wedi'i lleoli mewn cwm gyda'r un enw tua 70 km (44 milltir) i'r gorllewin o ddinas borthladd Jeddah. Mae Mecca yn un o'r dinasoedd isaf mewn drychiad yn rhanbarth Hejaz, wedi'i leoli ar ddrychiad 277 m (909 tr) uwch lefel y môr ar lledred 21º23 'gogledd a hydred 39º51' i'r dwyrain. Rhennir Mecca yn 34 rhanbarth.

Canol y ddinas yw ardal al-Haram, sy'n cynnwys y Masjid al-Haram. Yr ardal o amgylch y mosg yw'r hen ddinas ac mae'n cynnwys ardal enwocaf Mecca, Ajyad. Y brif stryd sy'n rhedeg i al-Haram yw'r Ibrahim al-Khalil Street, a enwir ar ôl Ibrahim. Mae cartrefi hanesyddol traddodiadol wedi'u hadeiladu o graig leol, dwy i dair stori yn dal i fodoli yn ardal ganolog y ddinas, o fewn golwg i westai modern a chlystyrau o siopau. Cyfanswm arwynebedd Mecca modern yw >1,200 km2 (460 metr sgwâr).

Gorwedd canol y ddinas mewn coridor rhwng mynyddoedd, a elwir yn aml yn "Bwlch Mecca" (Saesneg: *"Hollow of Mecca"*). Mae'r ardal yn cynnwys dyffryn al-Taneem, dyffryn Bakkah a dyffryn Abqar. Mae'r lleoliad mynyddig hwn wedi diffinio datblygiadau cyfoes y ddinas.

### Cyflenwad dŵr a llifogydd

Cyn y cyfnod modern, defnyddiodd y ddinas ychydig o'r prif ffynonellau dŵr a oedd ar gael yn naturiol. Y cyntaf oedd ffynhonnau lleol, fel Ffynnon Zamzam. Yr ail ffynhonnell oedd ffynnon *Ayn Zubaydah* (Gwanwyn Zubaydah), gyda'i fynonellau ym mynyddoedd Jabal Sa'd a Jabal Kabkāb, sydd ychydig gilometrau i'r dwyrain o 'Arafah /' Arafat neu tua 20 km (12 milltir) i'r de-ddwyrain o Mecca. Cludwyd dŵr ohono gan ddefnyddio sianeli tanddaearol. Trydedd ffynhonnell ysbeidiol iawn yw'r glaw, a oedd yn cael ei storio gan bobl mewn cronfeydd bychan o ddŵr. Mae'r glawiad yn brin iawn, ond ceir llifogydd - sy'n fygythiad peryglus ers canrifoedd. Yn ôl al-Kurdī, cofnodir 89 o lifogydd cyn 1965. Yn y ganrif ddiwethaf, y llifogydd mwyaf difrifol oedd llifogydd 1942. Ers hynny, adeiladwyd argaeau i leddfu’r broblem hon.

Gweler hefyd
------------

* Cyflafan yr Hajj 2015

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*Hajj stampede: Saudis face growing criticism over deaths*". *BBC*. 25 Medi 2015. Cyrchwyd 25 Medi 2015.
2. ↑  Khan, A M (2003). *Historical Value Of The Qur An And The Hadith*. Global Vision Publishing Ho. tt. 26–. ISBN 978-81-87746-47-8.; Al-Laithy, Ahmed (2005). *What Everyone Should Know About the Qur'an*. Garant. tt. 61–. ISBN 978-90-441-1774-5.
3. ↑  Nasr, Seyyed (2005). *Mecca, The Blessed, Medina, The Radiant: The Holiest Cities of Islam*. Aperture. ISBN 0-89381-752-X.
4. ↑  Peterson, Daniel C. (2007). *Muhammad, prophet of God*. Wm. B. Eerdmans Publishing. tt. 22–25. ISBN 978-0-8028-0754-0.
5. ↑  Kipfer, Barbara Ann (2000). *Encyclopedic dictionary of archaeology* (arg. Illustrated). Springer Publishing. t. 342. ISBN 978-0-306-46158-3.
6. ↑  Glassé, Cyril; Smith, Huston (2003). *The new encyclopedia of Islam* (arg. Revised, illustrated). Rowman Altamira. t. 302. ISBN 978-0-7591-0190-6. Unknown parameter `|name-list-style=` ignored (help)
7. ↑  Phipps, William E. (1999). *Muhammad and Jesus: a comparison of the prophets and their teachings* (arg. Illustrated). Continuum International Publishing Group. t. 85. ISBN 978-0-8264-1207-2.
8. ↑  Sample, Ian (14 Gorffennaf 2010). "Ape ancestors brought to life by fossil skull of 'Saadanius' primate". *The Guardian*. London. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 Medi 2016.
9. ↑  Laursen, Lucas (2010). "Fossil skull fingered as ape–monkey ancestor". *Nature*. doi:10.1038/news.2010.354.
10. ↑  "The 30 most expensive buildings in the world". *www.msn.com*. Cyrchwyd 29 Mehefin 2020.
11. ↑  Adil, Salahi. (2019). *Sahih Muslim (Volume 2) With the Full Commentary by Imam Nawawi*. Al-Nawawi, Imam. Muslim, Imam Abul-Husain. La Vergne: Kube Publishing Ltd. ISBN 978-0-86037-767-2. OCLC 1152068721.
12. ↑  "Mecca Municipality". Holymakkah.gov.sa. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 Mai 2007. Cyrchwyd 6 Ebrill 2010.
13. 1 2  "Makka – The Modern City", *Encyclopaedia of Islam*

Darllen Pellach
---------------

* Gabriel Mendal Khan, *Mahomet le Prophète* (Paris, 2002). ISBN 2744156868
* André Miquel, *L'Islam et sa Civilisation[:] livre I[:] Le siècle des Arabes* (Paris, 1977; arg. newydd, Tunis, 1996). ISBN 9973192109
* Azmat Sheikh, *The Holy Makkah and Medina* (Sawdi Arabia, d.d.).

Cysylltiadau allanol
--------------------

* Mecca Archifwyd 2006-08-25 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 157091185
* LCCN: n79032243
* ISNI: 0000 0001 2176 8551
* GND: 4038514-0
* SUDOC: 028076664
* BNF: cb119983981 (data)
* NDL: 00629323
* NKC: ge129992

 |