recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Awdures a chyfarwyddwr llwyfan o Ffrainc yw **Ariane Mnouchkine** (ganwyd 3 Mawrth 1939) sydd hefyd yn actores, yn gyfarwyddwr ffilm, sgriptiwr a chyfieithydd. Sefydlodd yr ensemble llwyfan *Théâtre du Soleil* ym 1964 ym Mharis. Mae hi wedi ysgrifennu a chyfarwyddo *1789* (yn 1974) a *Molière* (1978), ac yn 1989, cyfarwyddodd *La Nuit Miraculeuse*.

Mae ganddi Gadair Celfyddyd Artistig yn y Collège de France, Gradd Anrhydeddus yn y Celfyddydau Perfformio o Brifysgol Rhufain III, a ddyfarnwyd yn 2005 a Doethur Anrhydeddus Llythyrau o Brifysgol Rhydychen, a ddyfarnwyd 18 Mehefin 2008.

Fe'i ganed yn Boulogne-Billancourt, un o faestrefi Paris ar 3 Mawrth 1939.

Mae Ariane Mnouchkine yn ferch i gynhyrchydd ffilm o Rwsia, Alexandre Mnouchkine a Mehefin Hannen (merch Nicholas Hannen). "Ariane" yw enw byr y cwmni cynhyrchu "Ffilmiau Ariane" (*Les Films Ariane*) a sefydlwyd gan ei thad.

Theatr
------

Aeth Mnouchkine i'r Brifysgol yn Lloegr ac astudiodd seicoleg cyn dychwelyd i'w gwreiddiau yn y theatr. Parhaodd i astudio 'astudiaethau theatr' yn L'École Internationale de Théâtre Jacques Lecoq lle sefydlodd *Théâtre du Soleil* (Theatr yr Haul) yn 1964 gyda'i chyd-fyfyrwyr. Mae'r cwmni'n parhau i berfformio, gyda beirniadaeth gymdeithasol a gwleidyddol yn rhan anhepgor o'u gwaith. Mae cynyrchiadau Théâtre du Soleil yn aml yn cael eu perfformio mewn lle cyfyngedig, parod, fel ysguboriau neu neuaddau chwaraeon gan nad yw Mnouchkine yn hoffi cael ei chyfyngu i lwyfanau traddodiadol. Yn yr un modd, mae'n teimlo na ellir cyfyngu theatr i'r "bedwaredd wal". Pan fydd cynulleidfaoedd yn mynd i mewn i gynhyrchiad mnouchkine, byddant yn aml yn gweld yr actorion yn paratoi (e.e. yn rhoi colur ar eu hwynebau) yn fyw o flaen eu llygaid.

Mae Mnouchkine wedi datblygu ei gwaith ei hun ar gyfer y llwyfan, e.e. *1789*, gyda'i themau gwleidyddol, a llawer o waith pobl eraill e.e. *Don Juan or Tartuffe* gan Molière. Rhwng 1981 a 1984, cyfieithodd a chynhyrchodd cyfres o ddramâu William Shakespeare: *Richard II*, *Twelfth Night*, a *Henry IV, Part 1*.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Academi Celf a Gwyddoniaeth America am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Ryngwladol Ibsen (2009), Medal Kainz (1995), Medal Goethe (2011), Gwobr Goethe (2017), Gwobr Kyoto (2019), Europe Theatre Prize (1987) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Collège de France website Archifwyd 20 October 2007[Date mismatch] yn y Peiriant Wayback.; accessed 18 Ionawr 2016.
2. ↑  Anrhydeddau: .
3. ↑  Cyffredinol:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
4. ↑  Rhyw:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
5. ↑  Dyddiad geni: "Ariane Mnouchkine". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Ariane Mnouchkine". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Ariane Mnouchkine". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Ariane Mnouchkine". "Ariane Mnouchkine". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
6. ↑  .
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Afuad pengrwn** (enw gwyddonol: *Reboulia hemisphaerica*; enw Saesneg: *hemisphaeric liverwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Marchantiales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Afuad pengrwn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
*Ceir Jericho Hill arall yn nofel The Dark Tower gan Stephen King.*
Mae **Allt Jerico** yn gopa mynydd a geir ger Llanfyllin, rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SJ162202. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 179metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Dyma 4889ed mynydd uchaf gwledydd Prydain.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 293 metr (961 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2012-09-30 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
| Araneg (Aranés) |
| --- |
| Siaredir yn: | Sbaen |
| Parth: | Ewrop |
| Cyfanswm o siaradwyr: | 6,000 |
| Safle yn ôl nifer siaradwyr: |  |
| Achrestr ieithyddol: | Indo-Ewropeaidd
 Italaidd
  Romáwns
   Ocsitaneg
    **Araneg** |
| Statws swyddogol |
| Iaith swyddogol yn: | Val d'Aran, Catalwnia. |
| Rheolir gan: | Conselh Generau d'Aran |
| Codau iaith |
| ISO 639-1 | oc |
| ISO 639-2 | oci |
| ISO 639-3 | oci - Ocsitaneg |
| Gweler hefyd: Iaith – Rhestr ieithoedd |

**Araneg** yw'r dafodiaith o Ocitaneg neu Gasconeg a siaredir yn y Val d'Aran yng ngogledd-orllewin Catalwnia. Gyda'r ieithoedd Catalaneg a Sbaeneg, mae'n iaith swyddogol yn y Val d'Aran. Dysgir yr iaith yn yr ysgolion, a gellir cael addysg trwy gyfrwng Araneg. Y Val d'Aran yw'r unig diriogaeth lle rhoddir statws swyddogol i'r iaith Ocitaneg.

Yn ôl arolwg ieithyddol yn y Val d'Aran yn 2000, roedd 92.5% o'r boblogaeth yno yn deall Araneg, 90.2% yn medru ei siarad, 80.5% ym medru ei darllen a 50.8% ym medru ei hysgrifennu.

Arwyddion mewn Araneg
Math o atalnod yw'r **atalnod llawn** sy'n cael ei ddefnyddio ar gyfer nifer o ddibenion. Y defnydd mwyaf cyffredin ohono yw i nodi diwedd brawddeg ddatganiadol (yn hytrach na chwestiwn neu ebychiad), a'r defnydd hwn sy'n rhoi iddo'i enw fel *atalnod llawn*.

Defnyddir yr atalnod llawn yn aml hefyd i nodi bod llythrennau wedi'u hepgor (neu mewn elipsis, "..." i nodi geiriau sydd wedi'u hepgor). Gellir ei osod ar ôl llythyren gyntaf i gynrychioli enw, neu weithiau ar ôl pob llythyren unigol mewn llythrenw, er enghraifft, "C.Ff.I". Mae'r dull hwn o ysgrifennu llythrenwau yn dirywio, fodd bynnag, ac mae wedi dod yn dderbyniol i sillafu llawer o lythrenwau hebddynt (ee UDA. Defnyddir atalnod llawn yn aml hefyd ar ddiwedd byrfoddau fel *Parch.* am 'Parchedig'.

Mae'r atalnod yn cael ei ddefnyddio at nifer o ddibenion mewn mathemateg a chyfrifiadura hefyd, lle gellir ei alw'n **bwynt** (byr ar gyfer *pwynt degol*) neu **ddot**. Weithiau gelwir y glyff pwynt llawn yn **ddod** **gwaelodlin** oherwydd, yn deipograffyddol, mae'n ddot ar y gwaelodlin. Mae'r term hwn yn ei wahaniaethu oddi wrth y rhyngnot (dot sydd wedi'i godi). Er bod *atalnod llawn yn* dechnegol yn berthnasol i'r pwynt llawn yn unig pan y'i defnyddir i orffen brawddeg, nid yw'r gwahaniaeth - sy'n gallu cael ei olrhain yn ol i o leiaf 1897 - yn cael ei gynnal gan bob canllaw a geiriadur modern.

Mae symbol yr atalnod llawn yn deillio o'r atalnodiad Groeg a gyflwynwyd gan Aristophanes Byzantium yn y 3g CC. Yn ei system, roedd cyfres o ddotiau oedd yn cael eu dehongli ar sail eu lleoliad. Roedd atalnod llawn ar ddiwedd ymadrodd neu syniad yn cael ei farcio â dot uchel, sef y *stigmḕ teleía* ( στιγμὴ τελεία neu'r "dot terfynol". Roedd "dot canol" ⟨·⟩, y *stigmḕ mésē* ( στιγμὴ μέση , yn dynodi rhaniad mewn syniad ac yn cynrhychioli anadl hirach (semi-colon yn ei hanfod) a'r dot isel ⟨.⟩, a elwir yn *hypostigmḕ* ( ὑποστιγμή neu "is-ddot", yn dynodi rhaniad mewn syniad a oedd yn dynodi anadl fyrrach (coma yn ei hanfod). Yn ymarferol, roedd ysgrifenwyr yn defnyddio'r dot terfynol yn bennaf; nid oedd y lleill yn cael eu defnyddio eto ac fe'u disodlwyd yn ddiweddarach gan symbolau eraill. O'r 9g, dechreuodd yr atalnod llawn ymddangos fel marc isel yn lle un uchel; oherwydd dyfodiad argraffu yng Ngorllewin Ewrop, daeth y marc isel yn rheolaidd a thrwy hynny y daeth yn gyffredinol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Williamson, Amelia A.. "Period or Comma? Decimal Styles over Time and Place". *Science Editor* **31**: 42–43.. Adalwyd 21 September 2013.
2. ↑  Truss, Lynn (2004). *Eats, Shoots & Leaves: The Zero Tolerance Approach to Punctuation*. New York: Gotham Books. t. 25. ISBN 1-59240-087-6.
3. ↑   *The Punctuation Points*. **24**. August 1897. p. 278.. Adalwyd 24 December 2013.
4. 1 2  Nicolas, Nick. "Greek Unicode Issues: Punctuation Archifwyd 2012-08-06 yn Archive.is". 2005. Accessed 7 Oct 2014.
Mae **Aran Fawddwy** yn fynydd yn ne Parc Cenedlaethol Eryri yng Ngwynedd.

Enw
---

Daw'r enw o gwmwd Mawddwy, oedd yn cynnwys y wlad o gwmpas rhan uchaf Afon Dyfi.

Uchder
------

Gyda uchder o 905 medr, Aran Fawddwy yw mynydd uchaf Cymru ac Ynys Prydain i'r de o'r Wyddfa. Aran Fawddwy yw'r copa uchaf ar y grib sy'n rhedeg tua'r de-orllewin o gyffiniau Llanuwchllyn tua Dolgellau, sydd hefyd yn cynnwys Aran Benllyn sydd fymryn yn is, ac yna'n parhau tua'r gorllewin fel Cadair Idris, gyda Bwlch Oerddrws yn gorwedd rhwng dwy ran y gadwyn; cyfeiriad grid SH862223. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 235 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 905m (2969tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Ionawr 2004.

Daearyddiaeth
-------------

Y pentrefi agosaf i'r mynydd yw Dinas Mawddwy i'r de, Llanymawddwy i'r de-ddwyrain, Rhydymain i'r gorllewin a Llanuwchllyn tua'r gogledd. Ar lechweddau dwyreiniol Aran Fawddwy mae llyn bychan Creiglyn Dyfi, lle mae Afon Dyfi yn tarddu.

Llwybrau
--------

Gellir dringo'r mynydd o'r de o Gwm Cywarch, sy'n rhedeg tua'r gogledd o Ddinas Mawddwy. Ffordd arall o gyrraedd y copa yw dringo Aran Benllyn o Lanuwchllyn, ac yna dilyn y grib dros dir corslyd.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Ar Menez** (Ffrangeg: *Le Mené*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: *Département Côtes-d'Armor*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Trebrid, Sant-Glenn, Pengilli, Plened-Yugon, Rioleg, Erieg, Merelieg, Sant-Vran, Lanreunan, Plémet, Ar Voudenn, Plevig, Trezeniel ac mae ganddi boblogaeth o tua 6,412 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
Fe'i ffurfiwyd ar 1 Ionawr 2016 o gymunedau Gorre, Koedlinez, Langourlae, Plesala, Sant-Gouenoù, Sant-Jili-ar-Menez a Sant-Yagu-ar-Menez.

Poblogaeth
----------

Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
------------------------------------

* Iliz Gorre.Iliz Gorre.
* Chapel Sainte-Eutrope e Langourlae.Chapel *Sainte-Eutrope* e Langourlae.
* Chapel Sant-Jili e Langourlae.Chapel Sant-Jili e Langourlae.
* Sant-Gouenoù.Sant-Gouenoù.

Gweler hefyd
------------

* Cymunedau Aodoù-an-Arvor
* Ar Menez (Liger-Atantel)

Cyfeiriadau
-----------

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Le Mené***
Mynydd ym Mharc Cenedlaethol Eryri yng Ngwynedd yw **Aran Benllyn**.

Uchder
------

Saif ychydig i'r gogledd o Aran Fawddwy, sydd ychydig yn uwch, 905 medr o uchder, ac i'r de o bentref Llanuwchllyn. Aran Fawddwy yw'r copa mwyaf gogleddol ar y grib sy'n rhedeg tua'r de-orllewin o gyffiniau Llanuwchllyn tua Dolgellau, sydd hefyd yn cynnwys Aran Fawddwy ac yna'n parhau tua'r gorllewin fel Cadair Idris, gyda Bwlch Oerddrws yn gorwedd rhwng dwy ran y gadwyn; cyfeiriad grid SH867243. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 835metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 885m (2904tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Mawrth 2010.

Llwybrau
--------

Gellir ei ddringo ar hyd llwybr sy'n dechrau gerllaw Llanuwchllyn. Ar un adeg bu cryn ddadlau ynglŷn â mynediad yn yr ardal yma, ond erbyn hyn cytunwyd ar lwybr, er nad yw'n llwybr cyhoeddus yn swyddogol. Caiff ei enw oherwydd nad yw ymhell o ben Llyn Tegid, yn ardal Penllyn.

Chwedlau
--------

Cysylltir Rhita Gawr a'r mynydd. Mewn traethawd ar gewri Cymru gan Siôn Dafydd Rhys a ysgrifennodd ar ddiwedd yr 16g, dywedir i Rhita gael ei gladdu ar ben Aran Benllyn ar ôl cael ei ladd gan Arthur.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
*Peidiwch â drysu'r planhigyn hwn â Oren bergamot, sy'n cael ei ddefnyddio i roi blas ar Te Earl Grey.*

Blodyn blodeuol pinc neu goch ydy'r **Bergamot** (Saesneg: *Bergamot*; Lladin: *Monarda didyma*) sydd hefyd yn berlysieuyn gydag arogl bendigedig. Planhigyn o ogledd America ydyw a benthyciwyd yr enw Lladin gan y botanegwr Nicolas Monardes, ym 1569. Mae fel arfer i'w weld yn tyfu mewn ffos neu ar lethr.

Disgrifiad o'r planhigyn
------------------------

Gall dyfu rhwng 0.7 ac 1.5 metr o ran uchder ac mae'r bonyn yn sgwâr mewn croes-doriad. Mae'r dail rhwng 6 – 15 cm o ran hyd ac wedi'u gosod gyferbyn â'i gilydd. Maent yn wyrdd tywyll o ran lliw gyda gwythiennau rhuddgoch yn llifo drwyddynt ac ymylon danheddog. 
Mae'r blodau coch llachar rhwng 3 – 4 cm yn eu hyd a cheir clystyrau o tua 30 ohonynt ar un planhigyn. Blodeua ganol yr haf hyd at ei ddiwedd.

Rhinweddau meddygol
-------------------

Indiaid 'Troed-ddu' oedd y cyntaf i weld gwerthu yn y planhigyn hwn o ran ei rinweddau iachusol, yn enwedig fel gwrthseptig ac mewn pwltis ar gyfer toriadau a heintiau ar y croen. Roedden nhw hefyd yn ei yfed fel te i wella wlser yn y geg a dolur gwddw. Mae cryn lawer o 'thymol' mewn Bergamot, sef prif gynhwysyn glanhawr ceg, modern. Fe'i defnyddiwyd hefyd gan yr Indiaid i wella gwynt yn y bol.

Dywedir hefyd y gall wella: cur pen, anwyd, taflu i fyny a gellir bwyta neu yfed y blodyn hefyd. Gan ei fod yn arogli yn debyg iawn i de Earl Grey, fe roddir y blodyn i arnofio ar y te hwnnw mewn rhai tai bwyta, am hwyl. Defnyddir ef hefyd mewn *potpourris*.

Gweler hefyd
------------

* Llysiau Rhinweddol
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gregory L. Tilford, *Edible and Medicinal Plants of the West* (1997)
2. ↑  Gwefan Saesneg Conrad Richter

Dolenni allanol
---------------

* [Gwefan  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru]
Ffilm ddrama llawn antur gan y cyfarwyddwr Zdeněk Troška yw ***Andělská Tvář*** a gyhoeddwyd yn 2002. Fe'i cynhyrchwyd gan Jiří Pomeje yn y Weriniaeth Tsiec. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Hana Marie Körnerová. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Naďa Konvalinková, Marek Vašut, Josef Vinklář, Emília Vášáryová, Dana Morávková, Otakar Brousek, Sr. Michaela Kuklová, Květa Fialová, Jiří Krampol, Dana Syslová, Miriam Kantorková, Filip Blažek, Alena Vránová, Jiří Pomeje, Hana Křížková, Jan Přeučil, Jitka Ježková, Rudolf Kubík, Stanislav Fišer, Bára Fišerová, Pavel Skřípal, Gabriela Hyrmanová a Petr Hanus. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2002. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Harry Potter and the Chamber of Secrets* sef ffilm ffantasi Americanaidd-Seisnig i blant gan Chris Columbus. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. 
Jaroslav Brabec oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Dalibor Lipský sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Zdeněk Troška ar 18 Mai 1953 yn Prag. Derbyniodd ei addysg yn Academi'r Celfyddydau Mynegiannol.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Urdd Teilyngdod Za zásluhy

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Zdeněk Troška nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Hanesyn neu stori fechan yw **anecdot** sydd yn adrodd digwyddiad nodweddiadol am unigolyn neu grŵp o bobl benodol. Stori ddigrif ydyw gan amlaf a draethir er mwyn dangos enghraifft fachog o gymeriad neu agweddau'r un sydd yn destun iddi. Fel rheol, cyflwynir anecdot fel stori wir am ddigwyddiad go iawn ac felly'n esiampl gywir o'r hyn a honnir ei fod yn cynrychioli, ond mae'n bosib i sawl anecdot fod yn orliwiad neu chwedl nad oes tystiolaeth drosti.

Daw'r enw, trwy'r Saesneg a'r Lladin, o'r gair Groeg *anekdotos* sef "angyhoeddedig", sydd yn dangos yr oedd y fath straeon yn ffurf gyffredin yn y traddodiad llafar. Rhennir sawl nodwedd gan yr anecdot a mathau eraill o adrodd stori megis jôcs, chwedlau, damhegion a ffablau, sïon a sibrydion, celwyddau golau, a straeon asgwrn pen llo. Yn debyg i jôcs a straeon digrif eraill, mae naratif yr anecdot yn gweithio tuag at linell glo neu ddatguddiad o ryw fath. Yr hyn sydd yn nodweddu'r anecdot ydy'r ffaith nad yw'n colli ei ergyd pan gaiff ei ailadrodd oherwydd ei nod yw cadarnhau tybiaeth am destun y stori, ac nid adlonni yn unig.

Casgliadau o anecdotau yn Gymraeg
---------------------------------

* Tegwyn Jones, *Anecdotau Llenyddol* (Tal-y-bont: Y Lolfa, 1987).
* Alwyn Humphreys, *Cythrel Cerdd: Anecdotau o Fyd Cerdd* (Tal-y-bont: Y Lolfa, 2008).

Gweler hefyd
------------

* Atgofiant
* Braslun llenyddol
* Clecs
* Coel gwrach
* Chwedl drefol
* Gwireb
* Llyfr ffraethebion
* Stori fer

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   anecdot. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 19 Tachwedd 2018.
2. ↑  W. F. H. Nicolaisen, "Anecdote" yn *Folklore: An Encyclopedia of Beliefs, Customs, Tales, Music, and Art*, golygwyd gan Thomas A. Green (Santa Barbara, Califfornia: ABC-CLIO, 2007), tt. 17–19.
Meddyginiaeth anesthetig sy'n achosi i glaf golli teimlad yn llwyr mewn rhan benodol o'i gorff heb ei wneud yn anymwybodol yw **anesthetig lleol**. Mae anesthetig lleol yn rhwystro'r nerfau o'r rhan honno o'r corff fel nad oes modd i arwyddion poen gyrraedd yr ymennydd.

Defnyddir anesthetigion lleol yn aml gan ddeintyddion, llawfeddygon, a meddygon teulu i wneud lawdriniaethau megis tynnu neu lenwi dannedd, tynnu mannau geni, llawdriniaeth i'r llygaid, a llawfeddygaeth i'r ymennydd pan bo angen i'r claf bod yn effro. Gall anesthetig epidwral gael ei ddefnyddio yn achos genedigaeth i leddfu'r boen yn ystod esgor.

Mae rhai elïau, balmau a losins gwddf dros y cownter yn cynnwys ychydig bach o anesthetig lleol, er enghraifft geliau ar gyfer wlserau'r geg sydd weithiau'n cynnwys ychydig bach o'r feddyginiaeth Bensocain sy'n fferru'r ardal o amgylch yr wlser.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   Anesthetig, lleol: Diffiniad. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 1 Hydref, 2009.
Gwleidydd o Dde Affrica a fu'n Brif Weinidog ac yna'n Arlywydd y wlad oedd **Balthazar Johannes Vorster**, a adnabyddid fel rheol fel **John Vorster** neu **B.J. Vorster** (13 Rhagfyr 1915 – 10 Medi 1983)

Ganed ef yn Jamestown, ac astudiodd yn Mhrifysgol Stellenbosch. O 1940 hyd 1953 bu'n gweithio fel cyfreithiwr. Roedd yn gwrthwynebu llywodraeth Prydain, ac oherwydd ei wrthwynebiad i'r ffaith fod De Affrica yn cymryd rhan yn yr Ail Ryfel Byd ar ochr Prydain, carcharwyd ef o fis Medi 1942 hyd Ionawr 1944.

Etholwyd ef i'r senedd yn 1953, a daeth yn is-weinidog yn 1958, ac yn weinidog yn 1961. Wedi i Hendrik Verwoerd, gael ei lofruddio yn 1966, olynodd Vorster ef fel Prif Weinidog. Yn y swydd yma, parhaodd gyda pholisïau Apartheid Verwoerd. Yn 1978 daeth yn Arlywydd, gyda P.W. Botha yn ei olynu fel Prif Weinidog. Yn 1979 bu raid iddo ymddiswyddo yn dilyn cyhuddiadau o afreoleidd-dra ariannol.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 91782286
* LCCN: n50013130
* ISNI: 0000 0000 7869 5894
* GND: 125000065

 |
Mae peiriant **Amsugnofesureg pelydr X egni deuol** neu **DEXA** yn mesur dwysedd esgyrn. Mwyaf dwys yw'r esgyrn cryfaf oll fyddan nhw ac maen nhw'n llai tebygol o dorri. Bydd y sgan DEXA'n gwirio a oes gan unigolyn osteoporosis neu a yw mewn perygl o'i ddatblygu. Mae sgan DEXA yn canfod faint o galsiwm sydd yn esgyrn yr unigolyn gan na all pelydrau X cyffredin wneud hyn.

Ceir dau fath o beiriant: gall un, y DEXA Canolog, fesur dwysedd asgwrn yng nghanol y sgerbwd, e.e. y glun a'r asgwrn cefn. Mae'r llall, y DEXA Ymylol, yn beiriant llai, mwy cludadwy ac mae'n mesur dwysedd yr esgyrn ar ymyl allanol corff, e.e. arddwrn, sawdl, bys.

Mae dyfeisiau DEXA Canolog yn fwy sensitif na dyfeisiau ymylol. Mae màs asgwrn yn aml yn amrywio rhwng rhannau o'r corff: mae'n fwy manwl gywir i fesur yr asgwrn cefn neu'r glun yn hytrach na sawdl neu arddwrn. Gall y dyfeisiau ymylol helpu i ragfynegi'r risg o doriad yn yr asgwrn cefn neu'r clun, ond ni all ddilyn newidiadau yn yr esgyrn yn gywir yn ystod rhai mathau o driniaeth, fel cemotherapi.
Weithiau gelwir sganiau DEXA yn sganiau dwysfesureg asgwrn, sganiau QDR, neu fesur BMD (dwysedd mwynol asgwrn).

Cyfrifir y gwahaniaeth rhwng dwysedd asgwrn a'r dwysedd cyfartalog ac fe roddir sgôr a elwir yn 'sgôr T’. Os yw'r sgôr T rhwng 0 a 1, ystyrir fod y claf o fewn yr amrediad normal. Os ydyw rhwng -1 a -2.5, y diagnosis yw osteopenia, sef yr enw am y categori o ddwysedd esgyrn rhwng normal ac osteoporosis.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Iechyd a GofalCymdeithasol". *CBAC*. 2011. Cyrchwyd 2017. Check date values in: `|accessdate=` (help)
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Anewra blonegog** (enw gwyddonol: *Aneura pinguis*; enw Saesneg: *greasewort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Metzgeriales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Disgrifiad
----------

Mae'r Anewra blonegog yn edrych yn seimllyd ac yn wyrdd, ac felly'n ddigon hawdd i'w hadnabod. Gall amrywio'n fawr o ran maint. Mae'r thali bach yn llai nag 1 cm o hyd, tra gall y rhai fwyaf fod yn 8 cm neu fwy. Mae pob thalws yn drwchus a cheir organau rhywiol ar ochrau'r thali, mae sboroffytau silindrog hefyd yn gyffredin.

Gellir ei gangymryd yn ddigon hawdd am y Saetslys canghennog (*Riccardia multifida*), ond mae ei liw gwyrdd, fel arfer, yn ddigon o gliw i'w adnabod gan fod y Saetslys canghennog yn frown-wyrdd, tywyllach.

Cynefin
-------

Ei gynefin fel rheol yw mannau tamp, ond mae hefyd i'w gael mewn hen chwareli, ar lwybrau o ro mân, a llefydd diffaith fel ochrau ffyrdd bychan. Mae'r planhigion mwyaf, fodd bynnag, i'w cael mewn coedwigoedd, yn enwedig ar bren marw.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Anewra blonegog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 3 Mai 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Yn sugno bron Maria  
'n faban bach
Mae **Ar Gyfer Heddiw'r Bore** yn garol plygain Gymraeg, gyda'r geiriau wedi eu sgwennu gan David Hughes (Eos Iâl). Ceir sawl tôn iddi ac mae'n garol boblogaidd, ond y dôn wreiddiol oedd 'Mentra Gwen'. Yn y fersiwn wreiddiol o'r geiriau, a gyhoeddwyd yn *Y Drych*, roedd ganddi deuddeg pennill.

Geiriau
-------

Ar gyfer heddiw'r bore  

  'n faban bach, faban bach,  

Y ganwyd gwreiddyn Iesse  

  'n faban bach;  

Y Cadarn ddaeth o Bosra,  

Y Deddfwr gynt ar Seina,  

Yr Iawn gaed ar Galfaria  

  'n faban bach, faban bach,  

Yn sugno bron Maria  

  'n faban bach.  

  

Caed bywiol ddŵfr Eseciel  

  ar lin Mair, ar lin Mair,  

A gwir Feseia Daniel  

  ar lin Mair;  

Caed bachgen doeth Eseia,  

'R addewid roed i Adda,  

Yr Alffa a'r Omega  

  ar lin Mair, ar lin Mair;  

Mewn côr ym Meth'lem Jiwda,  

  ar lin Mair.  

  

Diosgodd Crist o'i goron,  

  o'i wirfodd, o'i wirfodd,  

Er mwyn coroni Seion,  

  o'i wirfodd;  

I blygu'i ben dihalog  

O dan y goron ddreiniog  

I ddioddef dirmyg llidiog,  

  o'i wirfodd, o'i wirfodd,  

Er codi pen yr euog,  

  o'i wirfodd.  

  

Am hyn, bechadur, brysia,  

  fel yr wyt, fel yr wyt,  

I 'mofyn am dy Noddfa,  

  fel yr wyt  

I ti'r agorwyd ffynnon  

A ylch dy glwyfau duon  

Fel eira gwyn yn Salmon,  

  fel yr wyt, fel yr wyt,  

Gan hynny, tyrd yn brydlon,  

  fel yr wyt.

Fersiynau
---------

Dyma rai o'r artistiaid a chorau sydd wedi perfformio fersiynau o'r gân: Parti Fronheulog, Hogia'r Wyddfa, Côr Rhuthun, Moniars, Meredydd Evans, Bryn Terfel a Brigyn, Sorela, Côr y Drindod Dewi Sant.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *O Ferwyn i Fynyllod* gan Trefor O. Jones (Cymdeithas Lyfrau Meirion; 1975); t. 115-6.
2. ↑  *O Ferwyn i Fynyllod* gan Trefor O. Jones (Cymdeithas Lyfrau Meirion; 1975); t. 117.
Map sy'n dangos grwpiau ethnig Pacistan: dangosir tiriogaeth Balochistan mewn pinc
*Erthygl am y rhanbarth yw hon. Am ddefnyddiau eraill o'r enw gweler Balochistan.*
Rhanbarth lled-anial a leolir ar Lwyfandir Iranaidd de-orllewin a de Asia, rhwng Iran, Pacistan ac Affganistan yw **Balochistan** neu **Baluchistan**. Enwir y rhanbarth ar ôl llwythau niferus y Baloch (neu Baluch, Balouch, Balooch, Balush, Balosh, Baloosh, Baloush), pobl Iranaidd a symudodd i'r ardal o'r gorllewin tua 1000 OC. Yr iaith Balochi yw iaith y mwyafrif, ond mae rhai o frodorion Balochistan yn siarad Pashto, Perseg a Brahui fel mamiaith. Adnabyddir rhan ddeheuol Balochistan, ar lan Môr Arabia, fel Makran.

Mudiadau dros ymreolaeth i Balochistan
--------------------------------------

Ceir sawl mudiad sy'n ymladd dros ymreolaeth i Balochistan neu rhannau ohoni:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Rhanbarthol*** Ffrynt Rhyddid Baluchi
* Ffrynt Rhyddid Balochistan
* Jundullah (Islamaidd)
 |  | **Dwyrain Balochistan*** Byddin Rhyddid Balochistan
* Milisia Bugti
* Byddin Weriniaethol Baloch
* Cyfundrefn Myfyrwyr Baloch
* Ffrynt Rhyddid y Werin Baluch
* *Popular Front for Armed Resistance*
* *Cyfundrefn Myfyrwyr Baloch- Awami*
* Ffrynt Rhyddid Baluchi
* Mudiad Cenedlaethol Baloch
* Parrari
 |  | **Gorllewin Balochistan*** Dad Shah
* *Baluchi Autonomist Movement*
* Azam Miro
* Jundullah
 |  | **Gogledd Balochistan*** Ffrynt Nimruz
 |

Gweler hefyd
------------

* Sistan a Baluchestan (Balochistan Iran)
* Balochistan (Pakistan)
Mae **Sidhean a' Choin Bhain** neu **Beinn Tharsuinn - Sidhean a'Choin Bhain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Vaich i Moray Firth yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH600802. Copa llyfn heb garnedd. Y fam-fynydd yw Beinn Tharsuinn.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Graham. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Mawrth 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae'r gair **amlddiwylliannaeth** neu **amlddiwylliant** yn dynodi categori gwleidyddol eang sydd yn gyffredinol yn ymwneud ag agweddau a damcaniaethau sydd yn hybu derbyniad o, a chymhwysiad a goddefgarwch tuag at, wahanol ddiwylliannau.

Disgrifir gwahanol fathau ac amlygiadau o amlddiwylliannaeth fel athroniaeth o wleidyddiaeth hunaniaeth, polisi cymdeithasol, gweithredu dros leiafrifoedd, damcaniaethau gwleidyddol o hil, ethnigrwydd, rhywedd, cyfeiriadedd rhywiol, ac anabledd, a damcaniaethiad gwleidyddol o gymdeithas i gyd. Ceir hefyd cysyniadau o lefelau amrywiol o amlddiwylliannaeth, er enghraifft "amlddiwylliannaeth feddal" ac "amlddiwylliannaeth galed".

Yn wreiddiol ymddangosodd y cysyniad yn y 1960au yn sgîl polisïau llywodraethol yng Nghanada ac Awstralia ynglŷn â grwpiau lleiafrifol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5  Mills, t. 89.
2. ↑  Modood, t. 2.
3. ↑  West, t. 1.
4. ↑  West, t. 3–4.

Ffynonellau
-----------

Mills, Charles W. (2007). "Multiculturalism as/and/or anti-racism?", gol. Laden, Anthony Simon ac Owen, David: *Multiculturalism and Political Theory*. Gwasg Prifysgol Caergrawnt

Modood, Tariq (2007). *Multiculturalism*. Polity

West, Patrick (2005). *The Poverty of Multiculturalism*. Civitas
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Anewra rhithiol** (enw gwyddonol: *Aneura mirabilis*; enw Saesneg: *ghostwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i deulu'r Aneuraceae yn urdd y Metzgeriales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Mae'r planhigion yn fach, anaml iawn maent yn tyfu yn fwy na thair centimedr o hyd. Maent yn tyfu mewn corsydd ac maent i'w cael fel arfer o dan fwsogl mawn neu dwf mwsogl trwchus arall ger coed bedw. Mae planhigion wedi'u canfod ar draws gogledd Ewrop, ac unwaith yn yr Ynys Las.

Fe'i disgrifiwyd gyntaf ym 1933. Mae planhigion y rhywogaeth hon yn wyn o ganlyniad i ddiffyg cloroffyl, ac nid yw eu plastidau yn gwahanu yn gloroplastau. Mae'n cael ei faetholion o'r ffyngau niferus sy'n tyfu o fewn ei feinweoedd, yn hytrach nag o ffotosynthesis. Ar wahân i ddiffyg cloroffyl, mae Cryptothallus yn debyg iawn i'r genws Aneura, ac mae'r naturiaethwr Renzaglia wedi cwestiynu dilysrwydd adnabod Cryptothallus fel genws ar wahân; yn wir, awgrymodd y dylid ei ystyried fel rhywogaeth achlorophyllous o Aneura.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Anewra rhithiol** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hill, David Jackson (1969). "The absence of chlorophyll in the spores of *Cryptothallus mirabilis* Malmb.". *Transactions of the British Bryological Society* **5** (4): 818–819. doi:10.1179/006813869804146781.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Beinn Udlamain** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN579739. ground on W edge of large windshelter

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Tiriogaethau yr Alamanni, a safleoedd brwydrau rhwng yr Alamanni a'r Rhufeiniaid, 3ydd i 6ed ganrif
Roedd yr **Alemanni**, **Allemanni** neu **Alamanni** yn wreiddiol yn gynghrair o lwythau Almaenig oedd yn byw o amgylch rhan uchaf Afon Main, yn awr yn yr Almaen. Bu llawer o frwydro rhwng yr Alemanni a'r Ymerodraeth Rufeinig o'r 3g ymlaen; gyda'r Alamanni yn aml yn croesi'r ffin i ymosod ar dalaith Germania Superior. O'r 5g ymlaen, ehangodd eu tiriogaethau, gan symud i mewn i Alsace a chyrraedd dyffrynnoedd yr Alpau erbyn yr 8g. Ffurfiasant wlad Alemannia, oedd ar brydiau yn annibynnol ond yn amlach na pheidio dan reolaeth y Ffranciaid. Collodd *Allemania* ei hunaniaeth pan ymgorfforodd Siarl Martel y wlad yn yr Ymerodraeth Ffrancaidd yn gynnar yn yr 8g.

Daw'r enw "Yr Almaen" am y wlad o enw'r Alamanni, ac felly hefyd yn Ffrangeg (*Allemagne*) ac yn Sbaeneg (*Alemania*).

Alemannia (melyn) a Bwrgwyn Uchaf (gwyrdd) tua 1000.

Rhestr o reolwyr yr Alemanni
----------------------------

Brenhinoedd
* Chrocus 306
* Mederich (tad Agenarich, brawd Chnodomar)
* Chnodomar 350, 357
* Vestralp 357, 359
* Ur 357, 359
* Agenarich (Serapio) 357
* Suomar 357, 358
* Hortar 357, 359
* Gundomad 354 (cyd-frenin Vadomar)
* Ursicin 357, 359
* Makrian 368 - 371
* Rando 368
* Hariobaud 4th c.
* Vadomar 354 - 360
* Vithicab 360 - 368
* Priarius ? - 378
* Gibuld (Gebavult) c. 470

Dugiaid dan reolaeth y Ffranciaid
* Butilin 539 - 554
* Leuthari I cyn 552 - 554
* Haming 539 - 554
* Lantachar hyd 548 (esgobaeth Avenches)
* Magnachar 565 (esgobaeth Avenches)
* Vaefar 573 (esgobaeth Avenches)
* Theodefrid
* Leutfred I hyd 588
* Uncilin 588 - 607
* Gunzo 613
* Chrodobert 630
* Leuthari II 642
* Gotfrid hyd 709
* Willehari 709 - 712 (yn Ortenau)
* Lantfrid 709 - 730
* Theudebald 709 - 744
Athronydd ac offeiriad Eidalaidd oedd **Antonio Rosmini-Serbati** (24 Mawrth 1797 – 1 Gorffennaf 1855) sydd yn nodedig am sefydlu'r Institutum Charitatis, urdd Gatholig elusennol ac addysgol a elwir hefyd y Rosminiaid.

Ganed Antonio Rosmini-Serbati ar 24 Mawrth 1797 i deulu bonheddig yn Rovereto, Iarllaeth Tyrol, yn yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Astudiodd athroniaeth ym Mhrifysgol Padova cyn iddo gael ei ordeinio ym 1821.

Sefydlwyd yr Institutum Charitatis gan Rosmini yn Domodossola, Piemonte, ym 1828. Dylanwadwyd arno gan Maddalena di Canossa, a sefydlodd y Canosiaid yn Verona ym 1808, a threfnodd Rosmini ei urdd ar batrwm y Iesuwyr. Derbyniodd yr Institutum Charitatis sêl bendith y Pab Grigor XVI ym 1839.

Ysgrifennodd Rosmini o blaid cenedlaetholdeb Eidalaidd yng nghyfnod y *Risorgimento* a chyfrannodd at adfywiad athroniaeth yn yr Eidal yn y 19g, er enghraifft yn ei dair chyfrol *Nuovo saggio sull’origine delle idee* (1830). Codai helynt o ganlyniad i'w ddadleuon diwinyddol, a oedd yn ceisio cymodi diwinyddiaeth Gatholig â syniadaeth wleidyddol a chymdeithasol fodern. Yn ei ysgrifau gwleidyddol, rhoddai ei gefnogaeth i genedlaetholdeb ond bu'n lladd ar elfennau gwrthglerigol a gwrth-Gatholig y mudiad hwnnw.

Ym 1848, daeth Rosmini yn gyfeillgar â'r Pab Pïws IX, ac yn sgil y chwyldro yn Rhufain aeth yn alltud gyda'r pab i Gaeta yn Nhachwedd 1848. Er gwaethaf ei gefnogaeth i'r pab, cafodd dau o weithiau Rosmini, a oedd yn dadlau o blaid diwygiadau eglwysig, eu gwahardd gan Gynulliad y Chwilys. Bu farw Rosmini ar 1 Gorffennaf 1855 yn Stresa, Teyrnas Piemonte a Sardinia, yn 58 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Antonio Rosmini-Serbati. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 14 Mehefin 2020.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Pietro Francisci yw ***Antonio Di Padova*** a gyhoeddwyd yn 1949. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Pietro Francisci a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Carlo Innocenzi. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Aldo Fabrizi, Pietro Pastore, Silvana Pampanini, Luigi Pavese, Sergio Fantoni, Carlo Duse, Cesare Fantoni, Felice Minotti, Ugo Sasso, Mario Ferrari, Aldo Fiorelli, Antonio Crast, Carlo Giustini, Guido Notari, Lola Braccini, Nino Pavese a Giovanni Onorato. Mae'r ffilm *Antonio Di Padova* yn 81 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1949. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *White Heat* sy’n ffilm drosedd ac antur gan cyfarwyddwr ffilm oedd yr actores Raoul Walsh. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Mario Bava oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Pietro Francisci sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pietro Francisci ar 9 Medi 1906 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 16 Mawrth 2002.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pietro Francisci nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
Pentrefan yng nghymuned Mechell, Ynys Môn, yw **Bodewryd** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Mae'n gorwedd yng ngogledd yr ynys tua dwy filltir i'r dwyrain o Llanfechell a thair milltir a hanner i'r de-orllewin o Amlwch.

Mae'r enw yn golygu 'Annedd Ewryd', ar ôl y sant cynnar Ewryd/Gerwyd (Lladin: *Euridius*), sydd fel arall yn anhysbys. Yr unig beth a wyddys amdano yw ei fod, yn ôl traddodiad, yn un o feibion Cynyr Ceinfarfog ac felly'n frawd i'r seintiau Non, Gwen a Banhadlwen.

Roedd Plas Bodewryd yn adnabyddus fel un o'r tai a noddai beirdd Môn yn yr Oesoedd Canol.

Brodor o Fodewryd oedd Edward Wyn (m. 1637), gŵr y brydyddes Elen Gwdman.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 11 Rhagfyr 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Gwleidydd Llafur yw **Betty Helena Williams** (ganwyd 31 Gorffennaf 1944 ym Mangor). Hi oedd Aelod Senedd y Deyrnas Unedig dros etholaeth Conwy o 1997 hyd 2010.

Bywyd Cynnar
------------

Roedd Williams yn ddisgybl yn Ysgol Dyffryn Nantlle ym Mhen-y-groes, gan symud ymlaen i'r Coleg Normal, Bangor. Mae gan Williams BA o Brifysgol Cymru, ac erbyn hyn mae hi'n cymrodwraig anrhydeddus Prifysgol Cymru, Bangor. Gwraig i Evan Williams yw hi, ac mae ganddynt dau fab.

Gyrfa Gwleidyddol
-----------------

Ym 1967 cafodd Williams ei ethol i fod yn maer Cyngor Plwyf Llanllyfni. Aeth ymlaen i fod yn Cynghorwraig Ardal, ac yna Faer Arfon yn 1990. Bu hi'n aflwyddiannus yn cystadlu etholaethau Caernarfon yn 1983, a Chonwy yn 1987 a 1992. Dewisiwyd eto gan y Blaid Lafur i gystadlu etholaeth Conwy yn 1995 ar cofrestru benywaidd yn unig. Rhag y datganiad fod y dull yma yn un anghyfreithlon, bu Williams yn cadw'r hawl i gystadlu'r set. Yn etholiad cyffredinol 1997 cafodd Williams ei ethol gyda mwyafrif o 1,596.

Heddiw, mae Williams yn aelod ar pwyllgorau addysg a chyflogaeth, Iechyd a Nawdd Cymdeithasol, a Diwylliant, Y Cyfryngau a Chwaraeon dros y Blaid Lafur y Senedd. Cydnabyddwyd Williams fel aelod teyrngar i'r blaid ac i Brif Weinidog y DU, Gordon Brown.

Ym Medi 2008, datganodd Williams na fyddai'n cystadlu ei set yn yr etholiad nesaf yn 2010 i'w galluogi i fedru newid cydbwysedd ei gwaith.

Cyfeiriadau
-----------



| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Wyn Roberts** | **Aelod Seneddol dros Gonwy**1997 – 2010 | Olynydd:***dilewyd yr etholaeth*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 121233869
* LCCN: no2010080250

 |
Mae **An Riabhachan** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Killilan i Inverness yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH133344. Ceir carnedd ar y copa. Saif 35 kilometr i'r dwyrain o Kyle of Lochalsh ymhell o bobman ar ochr orllewinol Loch Mullardoch, deg milltir o unrhyw ffordd cyhoeddus.

Mae'r enw "Yr Un Brith" yn cyfeirio, mae'n debyg, i liw brith y garreg.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **Elizabeth Williams** (née **Smyth**; 22 Mai 1943 – 17 Mawrth 2020) yn heddychwr o Ogledd Iwerddon.

Sefydlodd gyda'i ffrindiau Mairead Corrigan a Ciaran McKeown, "Merched Dros Heddwch", a newidiwyd ei enw'n ddiweddarach yn **Cymuned o Bobl Heddychlon** (Saesneg: *the Community of Peace People*), mudiad sy'n ceisio annog atebion i broblemau Gogledd Iwerddon drwy heddwch. Cyflwynwyd y Wobr Nobel i'r naill chwaer a'r llall yn 1976.

Cafodd ei geni ym Melffast, yn ferch cigydd a gwraig tŷ. Protestiwr oedd ei mam a'i thad yn Babydd. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Rhamadeg Merched St Dominic. Priododd Ralph Williams a roedd ganddyn nhw ddau o blant.

Daeth Williams yn ymgyrchydd heddwch ar ôl bod yn dyst i farwolaeth tri phlentyn ar 10 Awst 1976.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Betty Williams: Peace activist dies aged 76". *BBC News*. 18 March 2020. Cyrchwyd 19 March 2020.
2. ↑  The Nobel Peace Prize 1976 Archifwyd 2008-12-02 yn y Peiriant Wayback. Nobel Foundation 2009 Adalwyd ar 08-07-2009

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 40614981
* LCCN: n50015363
* ISNI: 0000 0000 7992 0539
* GND: 136901492
* SELIBR: 319863
* SUDOC: 243003218
* NDL: 01103803

 |
Mae **Anna Arqué** (ganwyd 8 Mai 1972) yn ymgynghorydd, yn weithredwr dros annibyniaeth ac yn wleidydd Catalan. Yn ogystal â Chatalwneg, Sbaeneg, Saesneg ac Almaeneg, mae hefyd yn siarad Portiwgaleg ac Eidaleg ac mae wedi byw mewn sawl gwlad. Mae'n Is-Reithor Prifysgol yr Haf, Catalwnia. Mae'n un o sefydlwyr ICEC, y mudiad rhyngwladol dros hyrwyddo hunanlywodraeth.

Astudiodd fusnes ym Mhrifysgol Lleida a phan adawodd, aeth i fyw i Lisbon, lle bu'n gweithio fel model. Yn ddiweddarach ymsefydlodd yn Llundain lle bu'n gweithio fel ymgynghorydd mewn strategaethau cyfathrebu, gan weithio i sawl cwmni.

Yn 2009, bu'n ymwneud â'r llwyfan annibynnol 'Deg Mil ym Mrwsel'. Yn fuan wedyn, fe'i hetholwyd yn gomisiynydd y Pwyllgor Cyfathrebu Rhyngwladol a Chydlynydd Cenedlaethol yr Ymgynghoriadau (*Internacional i de Comunicació de la Coordinadora Nacional de les Consultes*). Gadawodd ei swydd pan oedd yn rhan o'r rhestr etholiadol gyda *Solidaritat Catalana per la Independència* yn etholiadau 2010, pan na chafodd ei hethol. Mae hefyd yn siaradwr dros Gatalwnia ar Gomisiwn Rhyngwladol Dinasyddion Ewropeaidd (ICEC) ac yn llefarydd i Gymdeithas Addysg Gynradd Catalonia.

Barn
----

Mewn cyfweliad gyda'r wefan Fasgeg *Naziogintza*, dywed i Llywodraeth Catalwnia oedi, wedi iddynt ddatgan "Datganiad o Sofraniaeth a'r Hawl i bobl Catalwnia Benderfynu eu Dyfodol eu Hunain" ar 23 Ionawr 2013. Yn ei barn hi, ofn oedd yn gyfrifol am hyn, oherwydd bygythiad Llywodraeth Sbaen. Llefarodd Llywodraeth Catalwnia dros y bol, yn hytrach na'r ffordd arall, meddai. Oherwydd i Sbaen synhwyro ofn, aethpwyd ati i erlyn prif swyddogion y Llywodraeth. Ei chyngor i genedlaetholwyr Basgaidd yw na ddylid oedi, dangos ofn nac ildio yn eu brwydr dros annibyniaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Anna Arqué, el nucli irradiador". Cyrchwyd 2018-12-22.
2. ↑  "ENTREVISTA: ANNA ARQUÉ". Cyrchwyd 2018-12-22.
3. ↑  "Bertran i Arqué deixen la Coordinadora de les Consultes | NacióDigital". Cyrchwyd 2018-12-22. Unknown parameter `|cognom=` ignored (help); Unknown parameter `|llengua=` ignored (help)
4. ↑  "www.icec.ngo". Cyrchwyd 2018-12-22.
5. ↑  "Anna Arqué: 'Cap Estat ens va reconèixer públicament perquè el Govern no va assumir la declaració d'independència'". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-12-22. Cyrchwyd 2018-12-22. Unknown parameter `|data=` ignored (`|date=` suggested) (help); Unknown parameter `|llengua=` ignored (help)
6. ↑  naziogintza.eus; ANNA ARQUÉ, THE POWER OF CATALONIA’S RESILIENCE: "THE GOVERNMENT OF CATALONIA MISMANAGED THE VICTORY OF 1st OCTOBER 2017"; adalwyd 16 Mai 2019.