*Polystichum setiferum*, rhedynen
 *Grimmia pulvinata*, mwsogl
 *Pelvetia canaliculata*, alga brown
 *Hypholoma fasciculare*, ffwng
Planhigyn (yn ystyr eang y gair) neu organeb tebyg i blanhigyn sy'n atgenhedlu â sborau, heb flodau na hadau yw **cryptogam** (enw gwyddonol **Cryptogamae**). Mae'r enw *Cryptogamae* ( o'r Groegaidd hynafol κρυπτός "*cudd"* ) yn golygu "atgenhedlu cudd", gan gyfeirio at y ffaith na chynhyrchir unrhyw hadau, felly mae cryptogama'n cynrychioli'r planhigion nad ydynt yn dwyn hadau. Mae enwau eraill, megis "thaloffytau ", "planhigion is ", a "planhigion sborau" hefyd yn cael eu defnyddio o bryd i'w gilydd. Fel grŵp, mae Cryptogamae i'r gwrthwyneb i'r Phanerogamae ( o'r Groegaidd hynafol φανερός *"gweledol"*) neu Sbermatoffyta ( from Groeg hynafol σπέρματος *"hâd"* a φυτόν *(phutón)*, *"planhigyn"*), y planhigion hadau. Y grwpiau mwyaf adnabyddus o cryptogamau yw algâu, cennau, mwsoglau, a rhedyn,  ond mae hefyd yn cynnwys organebau nad ydynt yn ffotosynthetig a ddosberthir yn draddodiadol fel planhigion, megis ffyngau, llwydni llysnafeddog, a bacteria.  Mae'r dosbarthiad bellach yn anghymeradwy yn nhacsonomeg Linnaean .

Ar un adeg, roedd cryptogamau'n cael eu cydnabod yn ffurfiol fel grŵp o fewn y deyrnas planhigion. Yn ei system ar gyfer dosbarthu'r holl blanhigion ac anifeiliaid hysbys, rhannodd Carl Linnaeus (1707-1778) y deyrnas planhigion i 24 dosbarth,  ac un ohonynt oedd y "Cryptogamia". Roedd hyn yn cynnwys pob planhigyn ag organau atgenhedlu *cudd*. Rhannodd Cryptogamia yn bedwar urdd: Algae, Musci ( bryoffytau ), Filices ( rhedyn ), a ffyngau .

Nid yw pob cryptogam yn cael ei drin fel rhan o'r deyrnas planhigion heddiw; mae'r ffyngau, yn arbennig, yn cael eu hystyried yn deyrnas ar wahân, sy'n perthyn yn agosach i anifeiliaid na phlanhigion, tra bod algâu gwyrddlas bellach yn cael eu hystyried yn ffylwm o facteria. Felly, mewn systemateg planhigion cyfoes, nid yw "Cryptogamae "yn grŵp sy'n gydlynol yn dacsonomaidd, ond mae'n polyffyletig yn gladdistig. Fodd bynnag, mae pob organeb a elwir yn cryptogam yn perthyn i'r maes a astudiwyd yn draddodiadol gan fotanegwyr ac mae enwau'r holl cryptogamau yn cael eu rheoleiddio gan y *Cod Enwebu Rhyngwladol ar gyfer algâu, ffyngau a phlanhigion* .

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fe wnaeth Cod Llywodraeth Prydain ac Ysgol Cypher recriwtio Geoffrey Tandy, arbenigwr biolegydd morol mewn cryptogamau, i Orsaf X, Parc Bletchley, yn ôl pob sôn pan ddrysodd rhywun y rhain â cryptogramau .

Gweler hefyd
------------

* Planhigyn – i weld sut mae cryptogamau'n cael eu dosbarthu ar draws systemau dosbarthu modern

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cryptogams". Royal Botanic Garden, Edinburgh. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-11-18. Cyrchwyd 2007-07-02.
2. ↑  Smith, Gilbert M. (1938). *Cryptogamic Botany, Vol. 1*. McGraw-Hill.
3. ↑  Dixon, P. S. (1973). *Biology of the Rhodophyta*. Oliver and Boyd, Edinburgh. ISBN 0-05-002485-X.
4. ↑  Smithies, Sandy (19 January 1999). "Television Tuesday Watching brief". *The Guardian*. Cyrchwyd 23 July 2015.
5. ↑  Davies, Mike (20 January 1999). "Cracking the code at last of Station X". *Birmingham Post*.
6. ↑  Hanks, Robert (20 January 1999). "Television Review". *The Independent*.