recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cyfnod o weithgarwch llenyddol ac ysgolheigaidd yng Nghymru, ac yn Llundain, yn ystod y 18g oedd **yr adfywiad llenyddol Cymraeg** neu'r **dadeni llenyddol Cymraeg** a geisiai ysgogi diddordeb yn yr iaith Gymraeg a'i llenyddiaeth, yn enwedig gwaith a thraddodiadau'r hen feirdd, a diwylliant Cymraeg yn gyffredinol. Blodeuai barddoniaeth Gymraeg yn yr hen fesurau, hynafiaetheg, ac ysgolheictod yn Gymraeg a Saesneg am hanes, diwylliant a llên gwerin Cymru. Cyhoeddwyd nifer fawr o gyfrolau a chylchgronau, gan gynnwys astudiaethau ac argraffiadau o hen lawysgrifau, a chyfansoddwyd barddoniaeth o bob math, yn rhydd ac ar hen fesurau caeth y traddodiad barddol, emynau a cherddi crefyddol, a baledi poblogaidd ar gynghanedd, yn ogystal â dramâu mydryddol yn seiliedig ar chwedlau hanesyddol, straeon y Beibl, a mytholeg Gymreig.

Cefndir yr adfywiad oedd newidiadau cymdeithasol, economaidd, a gwleidyddol Cymru'r 18g, gan gynnwys y Chwyldro Diwydiannol a'i effeithiau ar fywyd y werin a statws y Gymraeg. Daeth yr iaith Saesneg yn fwy gyffredin mewn rhai o beuoedd Cymru, ac yn wyneb y bygythiad hwn yr oedd ymdrechion gwŷr a gwragedd yr adfywiad yn adwaith.

Arweinwyr yr adfywiad yn Ynys Môn oedd brodyr y Morrisiaid o Lanfihangel Tre'r Beirdd—Lewis (1701–65), Richard (1703–79), a William (1705–63)—y tri yn llenorion ac ysgolheigion a fagai gylch llenyddol eu hunain trwy ohebiaeth gyda'r beirdd Goronwy Owen (1722–69), Evan Evans (1731–88), Hugh Hughes (1693–1776), ac eraill. Hynafiaethwyr, casglwyr, a chopiwyr llawysgrifau oedd y Morrisiaid, ac un o'u hamcanion oedd ailddarganfod a chyhoeddi hen lenyddiaeth Gymraeg. Anogasant feirdd eraill i ddefnyddio mesurau caeth yr Oesoedd Canol, megis y cywydd a'r awdl. Prif ffigur yr adfywiad yn ne Cymru oedd Iolo Morganwg (1747–1826), a ailddarganfu nifer fawr o lawysgrifau hanesyddol a llenyddol.

Sefydlwyd cymdeithasau diwylliannol a deallusol gan Gymry Llundain—y Cymmrodorion (1751), y Gwyneddigion (1770), a'r Cymreigyddion (1794)—i hyrwyddo astudiaethau llenyddol Cymraeg a Chymreig. Cynhaliwyd nifer o wyliau a chystadlaethau llenyddol ac ailsefydlwyd eisteddfodau lleol a rhanbarthol. Ffurfiodd Iolo Morganwg Orsedd Beirdd Ynys Prydain yn Llundain ym 1792, ac arweiniai'r honno at sefydlu'r eisteddfod genedlaethol ym 1861.

Yn y 19g daeth y celfyddydau yng Nghymru fwyfwy dan ddylanwad diwylliant Lloegr, ac ymdawelodd yr adfywiad llenyddol. Bu ail ddadeni, ar seiliau ysgolheigaidd y 18g, yn niwedd y 19g dan arweiniad academyddion Prifysgol Cymru, a sefydlwyd ym 1893.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Welsh literary renaissance. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 18 Mehefin 2023.
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Florián Rey yw ***La Cruz De Mayo*** a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Ramón Perelló y Ródenas. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Rebel Without a Cause* sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Cecilio Paniagua oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Florián Rey ar 25 Ionawr 1894 yn La Almunia de Doña Godina a bu farw yn Benidorm ar 11 Chwefror 1940. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1920 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Florián Rey nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Leo Fleider yw ***Embrujo De Amor*** a gyhoeddwyd yn 1970. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carmen Sevilla, Sandro de América, Antonia Herrero, Oscar Carmelo Milazzo, Walter Kliche, José María Pedroza, Alfredo Iglesias, Arturo Noal, Daniel Ripari ac Oscar Brizuela. Mae'r ffilm *Embrujo De Amor* yn 82 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1970. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Patton* sef ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr ffilm Franklin J. Schaffner. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Leo Fleider ar 12 Hydref 1913 yn Buenos Aires a bu farw yn yr un ardal ar 11 Mai 2014.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Leo Fleider nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn tywyll** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod tywyll) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cynanthus sordidus***; yr enw Saesneg arno yw *Dusky hummingbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. sordidus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r sïedn tywyll yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Emrallt y Bahamas | Chlorostilbon braceiRiccordia bracei |  |
|
| Seren goed torch biws | Myrtis fanny |  |
|
| Seren mynydd yr Andes | Oreotrochilus estella |  |
|
| Sïedn cleddbig | Ensifera ensifera |  |
|
| Sïedn clustfioled brown | Colibri delphinae |  |
|
| Sïedn clustfioled tinwyn | Colibri serrirostris |  |
|
| Sïedn cynffonfrith Ecwador | Phlogophilus hemileucurus |  |
|
| Sïedn cynffonfrith Periw | Phlogophilus harterti |  |
|
| Sïedn cynffonnog coch | Sappho sparganurus |  |
|
| Sïedn cynffonnog efydd | Polyonymus caroli |  |
|
| Sïedn dreinbig melynwyrdd | Chalcostigma olivaceum |  |
|
| Sïedn gên emrallt | Abeillia abeillei |  |
|
| Sïedn y werddon | Rhodopis vesper |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn tywyll** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwylog sbectolog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: gwylogod sbectolog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cepphus carbo***; yr enw Saesneg arno yw *Spectacled guillemot*. Mae'n perthyn i deulu'r Carfilod (Lladin: *Alcidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. carbo*, sef enw'r rhywogaeth.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.

Teulu
-----

Mae'r gwylog sbectolog yn perthyn i deulu'r Carfilod (Lladin: *Alcidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Carfil Cassin | Ptychoramphus aleuticus |  |
|
| Carfil Japan | Synthliboramphus wumizusume |  |
|
| Carfil bach | Alle alle |  |
|
| Carfil bychan | Aethia pusilla |  |
|
| Carfil mwstasiog | Aethia pygmaea |  |
|
| Carfil rhyncorniog | Cerorhinca monocerata |  |
|
| Gwylog | Uria aalge |  |
|
| Gwylog Brünnich | Uria lomvia |  |
|
| Gwylog ddu | Cepphus grylle |  |
|
| Llurs | Alca torda |  |
|
| Pâl | Fratercula arctica |  |
|
| Pâl corniog | Fratercula corniculata |  |
|
| Pâl pentusw | Fratercula cirrhata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwylog sbectolog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Pedro Lazaga yw ***¿Qué Hacemos Con Los Hijos?*** a gyhoeddwyd yn 1967. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Lleolwyd y stori ym Madrid a chafodd ei ffilmio ym Madrid a San Sebastián de los Reyes. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Pedro Masó a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Antón García Abril. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Sancho Gracia, Francisco Martínez Soria, Irán Eory, Luis Barbero, Jesús Guzmán, Lola Lemos, Margot Cottens, Alfredo Landa, Pepe Rubio, José Sacristán, Esperanza Roy, Lina Morgan, José Sazatornil, Emilio Gutiérrez Caba, Ana María Ventura, Emilio Laguna Salcedo, María José Goyanes, Matías Prats Cañete, Mercedes Vecino, Paco Camoiras, Pedro Porcel, Rafael López Somoza a Manolo Gómez Bur. Mae'r ffilm *¿Qué Hacemos Con Los Hijos?* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1967. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *You Only Live Twice* sef ffilm llawn cyffro gan Lewis Gilbert. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Juan Mariné Bruguera oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Alfonso Santacana sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Delwedd:La fiel infantería.jpg
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pedro Lazaga ar 3 Hydref 1918 yn Valls a bu farw ym Madrid ar 18 Tachwedd 1989. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1946 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pedro Lazaga nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Fflyd o longau dan hebryngiad llongau arfog yw **llynges osgordd**, **llynges warchod**, **confoi môr**, neu **hebrynglu môr**. Prif bwrpas llynges o'r fath ydy diogelu ac amddiffyn masnachlongwyr a'u cargo ar y môr rhag ymosodiad neu ysbeiliad gan longau rhyfel, llongau tanfor, awyrennau milwrol, a morluoedd y gelyn, yn ogystal â môr-ladron. terfysgwyr, a bygythiadau anwladwriaethol eraill. Ffurfir hefyd llyngesau gosgordd at ddibenion anfasnachol, gan gynnwys cyd-deithio â llongau anymosodol y llynges, megis cludydd awyrennau, llong filwyr, neu long logisteg, ac mewn ymarferiadau milwrol; gwarchod llongau ar genhadaeth ddiplomyddol neu orchwyl gwladwriaethol; hebrwng alldeithiau gwyddonol neu ddaearyddol; ac i ddanfon cymorth dyngarol i fannau sy'n dioddef trychineb naturiol, gwrthdaro, neu argyfwng arall. Defnyddir llyngesau gosgordd yn enwedig yn ystod amser rhyfel neu mewn dyfroedd anniogel. Mae presenoldeb y llongau gwarchod, fel rheol llongau rhyfel megis llongau distryw, yn rhwystro bygythiadau rhag targedu'r llongau masnachol, ac maent yn barod i'w hamddiffyn trwy rym milwrol os na atelir aflonyddwch yn gyfan gwbl.

Ffurfiwyd llyngesau gosgordd ar gyfer llongau masnach yn gyntaf yn yr Oesoedd Canol mewn ymateb i dwf môr-ladrad ac herwlongwriaeth. Yn ystod Oes yr Hwylio, honnai "hawl confoi" gan y pwerau niwtral, sef breinryddid rhag chwilio llongau masnachol o wlad niwtral sydd dan hebryngiad llongau rhyfel y wlad honno. Cydnabuwyd yr hawl hon erbyn 19g gan lyngesau Unol Daleithiau America, Awstria, a Ffrainc, ond nid gan y Llynges Frenhinol nes i Brydain ymgynghreirio â Ffrainc yn Rhyfel y Crimea (1853–56). Cydnabyddir hawl confoi yn ffurfiol gan Ddatganiad Llundain (1909), ond yn y diwedd ni ddaeth y cynnig hwnnw i gyfraith y môr i rym.

Bu llyngesau gosgordd yn bwysig iawn yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf (1914–18) a'r Ail Ryfel Byd (1939–45).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Convoy (naval operations). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 30 Hydref 2023.
Talaith yr Ariannin yw **Talaith Córdoba**. Saif yng nghanol y wlad, ac mae'n ffinio â thalaithiau Catamarca a Santiago del Estero yn y gogledd, â dalaith Santa Fe yn y dwyrain, â Buenos Aires yn y de-ddwyrain, â thalaith La Pampa yn y de ac â thalaithiau San Luis a La Rioja yn y gorllewin. Córdoba yw prifddinas y dalaith.

Talaith Córdoba yn yr Ariannin
Gydag arwynebedd o 165,321 km², saif Córdoba yn bumed ymhlith taleithiau'r Ariannon. Yng Nghyfrifiad 2022 roedd gan y dalaith boblogaeth o 3,978,984, yr ail fwyaf o daleithiau'r Ariannin; gyda 1,565,112 (39%) o'r rhain yn byw yn ardal ddinesig Córdoba.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 21 Awst 2023

 gw • sg • go**Taleithiau'r Ariannin**

Buenos Aires **·** 
Catamarca **·** 
Chaco **·** 
Chubut **·** 
Córdoba **·** 
Corrientes **·** 
Entre Ríos **·** 
Formosa **·** 
Jujuy **·** 
La Pampa **·** 
La Rioja **·** 
Mendoza **·** Misiones **·** 
Neuquén **·** 
Río Negro **·** 
Salta **·** 
San Juan **·** 
San Luis **·** 
Santa Cruz **·** 
Santa Fe **·** 
Santiago del Estero **·** 
Tierra del Fuego **·** 
Tucumán
Mudiad Cristnogol dros ddiwygio'r Eglwys Gatholig a flodeuai yn Nheyrnas Bohemia yn y 15g a'r 16g oedd **y Diwygiad Bohemaidd** neu'r **Diwygiad Tsiecaidd** a ysgogwyd yn bennaf gan ddysgeidiaeth yr offeiriad Jan Hus (tua 1370–1415). Prif yriedydd y diwygiad oedd mudiad yr Husiaid, ac o'r herwydd fe'i elwir weithiau yn **y Diwygiad Husaidd**. Fodd bynnag, cynhwysai hefyd arweinwyr ysbrydol, meddylwyr diwinyddol, a grwpiau crefyddol eraill megis Undod y Brawdolion, yn ogystal â'r sectau a ymrannodd oddi ar yr Husiaid cynnar gan gynnwys y Taboriaid a'r Orebiaid. Olynwyd y cyfnod hwn gan y Diwygiad Protestannaidd yn yr 16g, a chyda Waldensiaeth, Arnaldiaeth, a Lolardiaeth, ystyrir Husiaeth yn ffurf ar rag-Brotestaniaeth. Yn hanesyddiaeth Tsiecia, cyfeirir at y Diwygiad Bohemaidd weithiau fel "y Diwygiad Cyntaf".

Datblygodd sawl tuedd diwinyddol dros hynt y Diwygiad Bohemaidd. Er iddo gynnwys sawl carfan a sect, rhennid ambell nodwedd ganddynt: cymun drwy'r ddwy elfen (Wtracaeth), gwrthwynebiad i gyfoeth a grym yr eglwys, pwyslais ar bregethu'r Beibl yn iaith y werin, a pherthynas ddigyfrwng rhwng dyn a'i Dduw. Dylanwadwyd ar Jan Hus gan ddiwygwyr eraill, megis John Wycliffe yn Lloegr, i gondemnio llygredigaeth yn yr Eglwys Gatholig ac i gwestiynu grym ac awdurdod y Pab. Dadleuodd Hus, yn debyg i Wycliffe, dros gyfieithu'r Beibl i iaith y werin. Cafodd Hus ei esgymuno a fe'i gwahoddwyd i Gyngor Konstanz ym 1414 i amddiffyn ei daliadau. Fodd bynnag, cafodd ei arestio a'i gael yn euog o heresi, a fe'i llosgwyd wrth y stanc ym 1415. Ni rhoddwyd ei ferthyrdod daw ar ei ddilynwyr, a throdd yn radicalaidd fyth. Cychwynnodd Rhyfeloedd yr Husiaid ym 1419, a chyflwynodd pendefigion a chlerigwyr Husaidd Bedair Erthygl Prag ym 1420, gan fynnu'r hawl i bregethu'r Efengyl, i weini dwy elfen y cymun i leygwyr, i gosbi pechodau marwol, ac i ddiddymu grym seciwlar yr eglwys. Daeth y rhyfeloedd i ben yn sgil Cytundeb Basel ym 1434, a roddai oddefiadau i'r Husiaid heb ildio awdurdod yr Eglwys Gatholig ym Mohemia. Caniatawyd sefydlu Eglwys Bohemia, eglwys ddiwygiedig unigryw a arddelai Wtracaeth. Hon oedd yr eglwys genedlaethol gyntaf yn hanes Cristnogaeth y Gorllewin a oedd ar wahân i awdurdod Eglwys Rhufain.

Bu'r Diwygiad Bohemaidd yn annibynnol ar y diwygiadau Protestannaidd yn yr Almaen a'r Swistir yn yr 16g, er i nifer o Wtracyddion Tsiecaidd ddod dan ddylanwad Lutheriaeth. Daeth y Diwygiad Bohemaidd i ben yn sgil Gwrthryfel Bohemia ym 1620, a sbardunodd yr Ymerawdwr Ferdinand II i orfodi Catholigiaeth Rufeinig ar holl drigolion y deyrnas.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Atwood, Craig D. "Czech Reformation and Hussite Revolution". *www.oxfordbibliographies.com*. Oxford Bibliographies. Cyrchwyd 10 January 2016.
2. ↑  Morée, Peter C. A. (2011). "Česká reformace u nás v cizině". *www.christnet.eu* (yn Tsieceg). Cyrchwyd 8 September 2014.
3. ↑  Soukup, Miroslav (2005). "Cesta k české reformaci" (PDF) (yn Tsieceg). Ústí nad Labem. Cyrchwyd 7 September 2014.
4. ↑  "Turistická cesta valdenské a české reformace" (PDF) (yn Tsieceg). Veritas. 2005. Cyrchwyd 7 September 2014.
Athrawiaeth Gristnogol yw **Wtracaeth** sydd yn mynnu bod yn rhaid i offeiriaid weini dwy elfen y cymun – y bara a'r gwin – i leygwyr wrth ddathlu'r Ewcharist er mwyn sicrhau iachawdwriaeth. Roedd yn groes i'r arfer o weini'r ddwy elfen i glerigwyr a bara yn unig i leygwyr. Bôn yr enw ydy'r adferf Ladin *utraque*, sef "y ddau gyda'i gilydd". Gelwir y rhai sydd yn arddel yr athrawiaeth hon yn **Wtracyddion**. Bu'r Wtracyddion yn fudiad gweithgar, fel is-enwad o'r Husiaid, yng Nghanolbarth Ewrop o'r 15g hyd at ddechrau'r 17g.

Wtracaeth oedd un o'r prif egwyddorion yn nogma dilynwyr Jan Hus, a arweiniodd y Diwygiad Bohemiaidd yn y cyfnod cyn-Brotestannaidd yn nechrau'r 15g. Ymholltai'r Husiaid yn sawl sect, y mwyafrif ohonynt yn Wtracyddion, a charfan sylweddol yn Daboriaid. Yn wahanol i'r Taboriaid milwriaethus, grŵp cymedrol oedd yr Wtracyddion a chawsant eu cydnabod yn wir Gristnogion gan yr Eglwys Gatholig Rufeinig yng Nghyngor Basel yn 1433. Ymunodd yr Wtracyddion â lluoedd Catholig Bohemia i drechu'r Taboriaid ac Husiaid Radicalaidd eraill ym Mrwydr Lipany yn 1434. Yn ddiweddarach datblygodd yr Wtracyddion yn eglwys annibynnol. Gwaharddwyd yr Wtracyddion, a phob sect Protestannaidd arall, ym Mohemia yn sgil buddugoliaeth y Catholigion ym Mrwydr y Mynydd Gwyn yn 1620.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "Utraquism".
2. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "Utraquist".
3. ↑  (Saesneg) Utraquist. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 31 Mawrth 2020.
Ysgolhaig a bardd Eidalaidd a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Francesco Filelfo** (1398 – 1481) sydd yn nodedig am gasglu llawysgrifau Groeg clasurol.

Ganed yn Tolentino yng nghanolbarth yr Eidal. Astudiodd y gyfraith a rhethreg ym Mhrifysgol Padova, a bu'n athro yno am gyfnod. Teithiodd i Gaergystennin ym 1420 i berffeithio'i grap ar yr iaith Roeg. Treuliodd saith mlynedd yng Nghaergystennin yn astudio Groeg dan yr ysgolhaig Manuel Chrysoloras, a phriododd â Theodora, merch Chrysoloras. Dychwelodd Filelfo i Fenis ym 1427 gyda'i theulu a helfa fawr o destunau Groeg.

Penodwyd Filelfo yn athro rhethreg ac athroniaeth foesol ym Mhrifysgol Bologna ym 1428. Symudodd i Brifysgol Fflorens ym 1429, a denodd nifer fawr o wrandawyr i'r ddarlithoedd ar awduron Groeg, gan gynnwys dinasyddion amlwg megis Cosimo de’ Medici, Palla Strozzi, a Leonardo Bruni. Collodd ffafr Cosimo ym 1431, ac ym 1433 bu ymdrech i'w ladd. Pan ddychwelodd y Medici i rym ym 1434, ffoes Filelfo o Fflorens. Addysgodd yn Siena o 1435 i 1438 ac yno goroesodd Filelfo gais arall i'w lofruddio.

Ym 1439 cafodd Filelfo ei benodi yn bardd llys i Ddug Milan ac yn athro rhethreg ym Mhrifysgol Padova. Am weddill ei oes, bu dan nawddogaeth y Visconti a'r Sforza, dugiaid Milan. Cyfieithodd sawl testun Groeg i Ladin, ac ysgrifennodd y dychangerddi Horasaidd *Satyrae*, ymgomion, arwrgerdd yn arddull Fyrsil o'r enw *Sforziad*, sawl casgliad o lythyron a cherddi, a thraethawd ar bwnc athroniaeth foesol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Charles G. Nauert, *Historical Dictionary of the Renaissance* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2004), t. 141–2.
Bardd, esgob, a diplomydd Eidalaidd oedd **Giovanni Della Casa** (28 Mehefin 1503 – 14 Tachwedd 1556) sydd yn nodedig am ei lyfr cwrteisi *Il Galateo* (1558).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yn Villa La Casa ger Borgo San Lorenzo ym Mugello, rhanbarth hanesyddol yng ngogledd Toscana, a oedd yn rhan o Weriniaeth Fflorens. Astudiodd ym mhrifysgolion Bologna, Fflorens, Padova, a Rhufain. Fe'i penodwyd yn Archesgob Benevento ym 1544 ac aeth i Fenis fel llysgennad y Pab Pawl III. Ym 1555 fe'i penodwyd yn ysgrifennydd gwladol gan y Pab Pawl IV, ac y flwyddyn olynol bu farw ym Montepulciano, Gweriniaeth Siena, yn 53 oed.

Gwaith
------

O ran barddoniaeth, cyfansoddodd Giovanni Della Casa delynegion yn bennaf, ac yn ei ieuenctid ysgrifennai benillion dychanol yn null Francesco Berni. Ysgrifennodd hefyd weithiau gwleidyddol, gan gynnwys *Orazioni politiche*. Ei waith enwocaf ydy'r traethawd *Il Galateo* ar bwnc moesau, a ysgrifennwyd rhwng 1550 a 1555. Cyhoeddwyd *Il Galateo* yn gyntaf ym 1558.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Giovanni Della Casa. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 14 Tachwedd 2021.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Michel Lang yw ***À nous les garçons*** a gyhoeddwyd yn 1985. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Île-aux-Moines a chafodd ei ffilmio ym Mharis a Amsterdam. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Michel Lang. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Éric Elmosnino, Sophie Carle, Blanche Ravalec, Henri Guybet, Annabelle Mouloudji, Franck Dubosc, Amandine Rajau, Claire Vernet, Jacqueline Noëlle, Marianne Borgo, Roger Trapp, Roland Giraud a Valérie Allain. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1985. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Back to the Future* sef ffilm wyddonias Americanaidd am fachgen a’i gar yn cael ei yrru i’r dyfodol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Michel Lang ar 9 Mehefin 1939 ym Mharis a bu farw yn Deauville ar 24 Ebrill 2014. Derbyniodd ei addysg yn Institut des hautes études cinématographiques.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Michel Lang nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn cambig** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod cambig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Opisthoprora euryptera***; yr enw Saesneg arno yw *Mountain avocetbill*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. euryptera*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r sïedn cambig yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn cambig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Silindr ffonograff Edison, tua 1904
**Silindrau ffonograff** yw'r cyfrwng masnachol cynharaf ar gyfer recordio ac atgynhyrchu sain. Roedden nhw'n cael ei hadnabod fel "recordiau" pan oeddynt ar eu mwyaf poblogaidd (c. 1896–1915). Roedd gan y gwrthrychau silindrig hyn recordiad wedi'i ysgythru ar eu wyneb allanol, a oedd yn cael ei ail-gynhyrchu wrth eu chwarae ar ffonograff silindr mecanyddol.[1] Pan ddyfeisiodd Thomas Edison y ffonograff yn 1877, roedd ei recordiadau cyntaf sain y gellid ei adnabod ar ffoil tin oedd wedi'i rwymo o amgylch silindr metal.[2] Nid oedd ffoil yn gyfrwng ymarferol at ddibenion masnachol nac artistig, felly symudodd Edison ymlaen i ganolbwyntio ar olau trydanol a gadael i eraill ganolbwyntio ar dechnoleg sain.[3]

Ar ôl saith mlynedd o ymchwil ac arbrofi yn Labordy Volta, cyflwynodd Charles Sumner Tainter, Alexander Graham Bell a Chichester Bell gwyr fel cyfrwng recordio ac ysgythru, yn hytrach na rhicio fel dull recordio. Yn 1887, profwyd eu system "Graphophone" gan ohebyddion swyddogol Cyngres yr UDA, a chynhyrchwyd unedau masnachol yn ddiweddarach gan y Dictaphone Corporation.[4] Dechreuodd Edison weithio ar y ffonograff eto wedi i'w gynrychiolwyr ddangos y system hon iddo. Dewisodd silindr cwyr trwchus, can bod modd ei lyfnhau eto i'w ailddefnyddio. Trowyd y "Graphophone" a'r "Perfected Phonograph" gan Edison eu troi'n fasnachol yn 1888. Arwyddwyd cytundeb i rannu'r patent a chafodd silindrau cwyr Edison eu dewis o'r ddau fel fformat cyfnewidiadwy.[5]

Roedd y silindrau safonol tua 4 modfedd (10 cm) o hyd, 2¼ modfedd (5.7 cm) mewn diamedr, ac yn chwarae tua 2 funud (120 eiliad) o gerddoriaeth neu sain arall.[6] Gwella wnaeth ansawdd y silindrau gydag amser, on erbyn y 1910au, daeth recordiau disg yn fwy poblogaidd a chymryd lle'r silindrau fel y prif gyfrwng masnachol ar gyfer sain.[3]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Aodhan Phipps (November 8, 2013). "History of Recorded Music". *Transcript of History of Recorded Music*. Prezi. Cyrchwyd 2018-01-12.
2. ↑  "1877 Thomas Edison Cylinder Recorder". *Mix Magazine*. September 1, 2006. Cyrchwyd 2016-07-11.
3. 1 2  
Callie Taintor (May 27, 2004). "Chronology:Technology and the Music Industry". *FRONTLINE the way the music died*. Public Broadcasting Service. Cyrchwyd 2018-01-12.
4. ↑  
Steve Schoenherr (July 6, 2005). "Recording Technology History". *Recording Technology History*. University of San Diego. Archifwyd o'r gwreiddiol ar August 13, 2006. Cyrchwyd 2018-01-12. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
5. ↑  Schoenherr, S. (1999) "Charles Sumner Tainter and the Graphophone" (via the Audio Engineering Society). Retrieved 2014-05-04.
6. ↑  Russ Orcutt (September 7, 2017). "13) All About The Records". *45 Record Adapters*. 45 Record Adapters. Cyrchwyd 2018-01-12.
Math o ymbelydredd electromagnetig yw **microdon**. Fel arfer mae gan microdonnau donfeddi rhwng tua 30 cm ac 1 mm, sy'n cyfateb i amleddau rhwng 1 GHz a 300 GHz. Fodd bynnag, nid yw'r amrediad hwn wedi'i ddiffinio'n llym: mae meysydd astudio gwahanol yn defnyddio eu ffiniau eu hunain i wahaniaethu rhwng microdonnau ac isgoch pell, ymbelydredd terahertz, a thonnau radio UHF.

Mae microdonnau'n dilyn llwybr tebyg i donnau golau, hynny yw llinell syth. Yn wahanol i donnau radio ag amledd is, nid ydynt yn diffreithio o amgylch bryniau, nid ydynt yn dilyn wyneb y ddaear, ac nid ydynt yn adlewyrchu o'r ionosffer. Felly pan ddefnyddir microdonnau fel cyfrwng cyfathrebu, mae'r pellter y maent yn ei deithio yn cael ei gyfyngu gan y gorwel gweledol (tua 40 milltir, 64 km). Ar amleddau uchel, maent yn cael eu hamsugno gan nwyon yn yr atmosffer, gan gyfyngu ar bellteroedd cyfathrebu ymarferol i tua 1 km.

Defnyddir microdonnau'n helaeth mewn technoleg fodern, er enghraifft mewn radar, radio-seryddiaeth, rhwydweithiau cyfnewid radio microdon, cysylltiadau cyfathrebu pwynt-i-bwynt, rhwydweithiau diwifr, cyfathrebu lloeren, triniaethau meddygol, gwresogi diwydiannol, ac ar gyfer coginio bwyd mewn poptai microdon.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hitchcock, R. Timothy (2004). *Radio-frequency and Microwave Radiation*. American Industrial Hygiene Assn. t. 1. ISBN 978-1931504553.
2. ↑  Kumar, Sanjay; Shukla, Saurabh (2014). *Concepts and Applications of Microwave Engineering*. PHI Learning Pvt. Ltd. t. 3. ISBN 978-8120349353.
3. ↑  Jones, Graham A.; Layer, David H.; Osenkowsky, Thomas G. (2013). *National Association of Broadcasters Engineering Handbook, 10th Ed*. Taylor & Francis. t. 6. ISBN 978-1136034107.
4. ↑  Pozar, David M. (1993). *Microwave Engineering* Addison–Wesley Publishing Company. ISBN 0-201-50418-9. (Saesneg)
5. ↑  Sorrentino, R. and Bianchi, Giovanni (2010) *Microwave and RF Engineering*, John Wiley & Sons, p. 4, ISBN 047066021X.(Saesneg)
6. ↑  "Electromagnetic radiation - Microwaves, Wavelengths, Frequency | Britannica". *www.britannica.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 15 Awst 2023.
7. ↑  "Microwave Oven". *Encyclopedia Britannica* (yn Saesneg). 26 Hydref 2018. Cyrchwyd 19 Ionawr 2019.

Gweler hefyd
------------

* Popty microdon
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Massimiliano Bruno yw ***Non Ci Resta Che Il Crimine*** a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd gan Fulvio Lucisano yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd 01 Distribution. Lleolwyd y stori yn Rhufain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Massimiliano Bruno. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan 01 Distribution.

 Mae'r ffilm *Non Ci Resta Che Il Crimine* yn 102 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Parasite* sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Federico Schlatter oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Massimiliano Bruno ar 4 Mehefin 1970 yn Rhufain.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Massimiliano Bruno nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Hanesydd Eidalaidd a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Flavio Biondo** (Lladin: *Flavius Blondus*; 1392 – 4 Mehefin 1463).

Ganed yn Forlì yn rhanbarth Romagna, dan awdurdod Taleithiau'r Babaeth. Derbyniodd addysg dda a fe'i hyfforddwyd yn ysgrifennydd a chopïwr llawysgrifau. Gweithiodd yn notari, gwas sifil, a sgrifellwr yn Fenis. Ym 1433 symudodd Biondo i Rufain ac enillodd ffafr y Pab Eugenius IV. Cafodd ei benodi yn ysgrifennydd apostolaidd yn Llys y Pab ym 1434. Aeth i Fenis ar genhadaeth ddiplomyddol ac ymwelodd â'r *condottiere* Francesco Sforza, a fe'i danfonwyd i Gyngor Eglwysig Ferrara-Fflorens (1438–45). Collodd Biondo ffafr dan deyrnasiad y Pab Niclas V.

Mae ei brif waith, *Historiarum ab inclinatione Romanorum libri* ("Y hanes ers cwymp Rhufain"; 1453), yn ymwneud â hanes yr Eidal o 410 i'r 1440au. Biondo a fathai'r enw "Yr Oesoedd Canol" i ddisgrifio'r cyfnod rhwng yr Henfyd a'r Dadeni. Ymhlith ei weithiau eraill mae *De Roma instaurata* (3 cyfrol, 1444–46) ar bwnc topograffeg Rhufain hynafol a *De Roma triumphante* (1459) sydd yn trafod yr hen drefn Rufeinig yn fodel ar gyfer sefydliadau gweinyddol a milwrol. Cyfrannodd Biondo yn sylweddol at wladgarwch Rhufeinig, parch at yr Henfyd yn ystod y Dadeni, a'r syniad o'r Eglwys Gatholig yn olynydd i'r Ymerodraeth Rufeinig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Flavio Biondo. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 10 Awst 2020.
Math o adloniant sy'n apelio at synnwyr digrifwch ac un o ddwy brif ffurf dradoddiadol y Ddrama (gyda Trasiedi) yw **comedi**. Mae gan y gair 'comedi' (o'r gair Groeg κωμωδία, *komodia*) yr ystyr boblogaidd heddiw o unrhyw fath o ymddiddan neu sgets lwyfan sydd yn ceisio diddanu, yn enwedig ym myd teledu, ffilm a chomedi digrifwyr ar eu traed. Dylid nodi'r gwahaniaeth rhwng hyn a diffiniad academaidd y gair, sef comedi y theatr, sy'n tarddu o gyfnod y ddrama glasurol yng Ngroeg yr Henfyd. Yn nemocratiaeth Athen, cawsai pobl eu dylanwadu'n helaeth gan y dychan gwleidyddol, gwaith dramodwyr mawr fel Aristophanes, a berfformid gan yr actorion comig yn y theatrau.

Yn syml, gellir disgrifio'r genre theatraidd fel perfformiad dramatig a rydd dwy gymdeithas yn erbyn ei gilydd er mwyn creu gwrthdaro neu ymryson doniol. Darluniodd Northrop Frye y ddwy ochr gyferbyniol hyn fel "Cymdeithas yr Ifanc" a "Chymdeithas yr Hen", ond pur anaml y derbynir y ddeuoliaeth hyn fel esboniad boddhaol.

Yn ddiweddarach, darluniwyd comedi fel gwrthdaro rhwng ieuenctid cymharol di-bŵer a chyfundrefnau cymdeithasol sy'n rhwystro gobeithion yr ieuanc; yn hyn o beth, caiff y person ifanc ei rwystro gan ei ddiffyg awdurdod cymdeithasol, ac o ganlyniad, nid oes fawr o ddewis ganddo ond i gyflwyno eironi hynod o ddramatig ac mae hyn yn ei dro yn gwneud i'r gynulleidfa chwerthin (Marteinson, 2006).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Northrop Frye, *The Anatomy of Criticism* (1957)

Gweler hefyd
------------

* Drama
* Ffars
* Trasiedi
Noson gomedi fisol cangen Yes Cymru yn Abertawe yw **Stand Up For Wales**. Mae'n cael ei chynnal yng nghanol dinas Abertawe.

Cafodd ei sefydlu ym mis Mawrth 2017 fel dull o adloniant rheolaidd, ac fel modd o hybu gweithgarwch y criw bach o gefnogwyr selog.

Denu Dilyniant
--------------

Yn y cyfnod byr ers ei sefydlu, mae Stand Up For Wales wedi denu wynebau cyfarwydd ar y sîn Gymraeg a Saesneg, ac wedi croesawu nifer o ddigrifwyr sydd wedi perfformio yng ngwyliau comedi Machynlleth a Gŵyl Caeredin, gan gynnwys Steffan Alun, Phil Cooper, Beth Jones, Dan Thomas a Calum Stewart.

Yn Genedlaethol
---------------

Yn ogystal â'r nosweithiau misol yn Abertawe, cynhaliodd Stand Up For Wales nosweithiau yn nhafarn y Moon yng Nghaerdydd ar gyfer IndyFest, yng nghlwb Buffalo ar gyfer sioeau rhagflas Caeredin ym mis Mehefin, ym Merthyr Tudful ar gyfer lansiad y gangen leol o Yes Cymru, ac yn fwyaf diweddar yn Haf Yes Preseli.

Roedd Stand Up For Wales hefyd yn rhan o ddathliadau Diwrnod Owain Glyndwr Yes Cymru Abertawe yn y Schooner, fis Medi 2017.

Oriel
-----

* Phil Cooper
* Dan Thomas
* Beth Jones
* Steffan Evans
* Calum Stewart

Dolenni allanol
---------------

* Stand Up For Wales ar Twitter
* Tudalen Facebook
* Gwefan Yes Cymru
A Hubble photo of three gas pillars in the Eagle Nebula. Some squares in the upper-right of the image are black and contain nothing.Llun o *Bileri'r Greadigaeth* y Nifwl yr Eryr a gymerwyd gan y telesgop Hubble 
Ffotograff gan Delesgop Gofod Hubble o'r hyn a elwir yn "drynciau eliffant o nwy a llwch" rhyngserol a leolir yn Nifwl yr Eryr yw **Pileri'r Greadigaeth** (Saesneg: *Pillars of Creation*). Mae'r ffotograff yn dangos cytser Serpens sydd tua 6,500–7,000 o flynyddoedd golau o'r Ddaear. Maent wedi'u henwi felly oherwydd bod y nwy a'r llwch yn y broses o greu sêr newydd, tra hefyd yn cael eu herydu gan y golau o sêr cyfagos sydd newydd eu ffurfio. Fe'i cymerwyd ar 1 Ebrill 1995, ac fe'i henwyd ymhlith deg uchaf o ffotograffau Hubble gan Space.com. Jeff Hester a Paul Scowen o Brifysgol Talaith Arizona oedd y seryddwyr oedd yn gyfrifol am y llun. Ail-dynnwyd ffotograffau o'r rhanbarth gan Arsyllfa Ofod Herschel ESA yn 2011, ac eto gan Hubble yn 2014 gyda chamera newydd.

Mae'r enw yn seiliedig ar ymadrodd a ddefnyddiwyd gan Charles Spurgeon yn ei bregeth ar ymostyngiad Crist ("Condescension of Christ"). Yn y bregeth, mae Spurgeon yn defnyddio'r ymadrodd nid yn unig i gyfeirio at y byd ffisegol ond hefyd at y grym sydd yn dal y cyfan at ei gilydd, ac yn tarddu o'r dwyfol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Clavin, Whitney. "'Elephant Trunks' in Space". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-12-25. Cyrchwyd 9 Mawrth 2011.
2. ↑  Embryonic Stars Emerge from Interstellar "Eggs" Archifwyd 2016-12-11 yn y Peiriant Wayback. Hubble news release
3. ↑  Best Hubble Space telescope images from Space.com. Copi archif
4. ↑  David H. Devorkin and Robert W. Smith. (2015). The Hubble Cosmos. *National Geographic Magazine*, page 67
Naturiaethwr ac awdur llyfrau taith Seisnig oedd **William Bingley** (Ionawr 1774 – 11 Mawrth 1823). Ymddiddorai mewn cerddoriaeth yn ogystal. Cyhoeddodd ddau lyfr am ei deithiau yng Ngogledd Cymru ar ddiwedd y 18fed a dechrau'r 19g.

Myfyriwr ifanc ar ei wyliau oedd Bingley pan deithiodd o gwmpas gogledd Cymru y tro cyntaf. Roedd hynny yn y flwyddyn 1798, pan lesteirwyd pobl rhag mynd ar y *Grand Tour* ffasiynol arferol gan yr helyntion ar gyfandir Ewrop, yn arbennig yn Ffrainc oherwydd y Chwyldro Ffrengig. Ac eithrio Thomas Pennant, Bingley yw un o'r teithwyr cynharaf i gofnodi ei brofiad o deithio yng Nghymru; arfer a ddaeth yn ffasiynol iawn dros y degawdau olynol a welodd gyhoeddi rhai dwsinau o lyfrau taith gan y twristiaid cynnar hyn. Ychydig o werth sydd i'r rhan fwyaf o'r cyfrolau, ond mae llyfr Binlgey, *Tour round North Wales* (1800), yn wahanol. Mae penodau fel ei daith i ben Yr Wyddfa i chwilio am blanhigion prin yn sefyll allan. Mae ganddo hanesion am leoedd a phobl hefyd, wedi'i sgwennu mewn arddull bywiog gan rywun a ymddiddorai yn y Cymry a'u traddodiadau.

Cyhoeddodd ail gyfrol, *North Wales Delineated from Two Excursions*, yn 1804. Diddorol hefyd yw ei gyfrol arloesol ar gerddoriaeth Cymru, *Sixty of the Most Admired Welsh Airs*.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Tour round North Wales* (1800)
* *North Wales Delineated from Two Excursions* (1804)
* *Sixty of the Most Admired Welsh Airs*, mewn dwy gyfrol (1803, 1810)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 8169620
* LCCN: nr89010204
* ISNI: 0000 0000 8195 6426
* GND: 117604844
* SUDOC: 235596302
* BNF: cb103866651 (data)
* BIBSYS: 4087685
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Anatoly Eiramdzhan yw ***Odeon Newydd*** a gyhoeddwyd yn 1992. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Новый Одеон*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Anatoly Eiramdzhan yn Rwsia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwseg a hynny gan Anatoly Eiramdzhan. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Dmitry Kharatyan ac Alexandr Pankratov-Chorny. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1992. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Reservoir Dogs* sef ffilm noir am ladrad gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,700 o ffilmiau Rwseg wedi gweld golau dydd. 
Vadim Alisov oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anatoly Eiramdzhan ar 3 Ionawr 1937 yn Baku a bu farw ym Miami ar 14 Rhagfyr 1990. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1972 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

 Derbyniodd ei addysg yn Azerbaijan State Oil and Industrial University.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Anatoly Eiramdzhan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Kogda vse svoi* |  | Rwsia | Rwseg | 1998-01-01 |
| *Ljogkiy potseloey* |  | Rwsia | Rwseg | 2002-01-01 |
| *Ljubovnitsa iz Moskvi* |  | Rwsia | Rwseg | 2001-01-01 |
| *Mi sdelali eto!* |  | Rwsia | Rwseg | 2001-01-01 |
| Moya Moryachka |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1990-01-01 |
| Odeon Newydd |  | Rwsia | Rwseg | 1992-01-01 |
| *Saint Valentine's Day* |  | Rwsia | Rwseg | 2000-01-01 |
| *Za prekrasnykh dam!* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1989-01-01 |
| *Zhenikh iz Mayami* |  | Rwsia | Rwseg | 1994-01-01 |
| *Бабник* |  | Yr Undeb Sofietaidd | Rwseg | 1990-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Preblyn Irac** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: preblynnod Irac) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Turdoides altirostris***; yr enw Saesneg arno yw *Iraq babbler*. Mae'n perthyn i deulu'r Preblynnod (Lladin: *Timaliidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. altirostris*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Genws
-----

Mae'r preblyn Irac yn perthyn i'r genws *Turdoides* yn nheulu'r Preblynnod (Lladin: *Leiothrichidae*).Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Preblyn bochfoel | Turdoides gymnogenys |  |
|
| Preblyn brith Hinde | Turdoides hindei |  |
|
| Preblyn brith y De | Turdoides bicolor |  |
|
| Preblyn brith y Gogledd | Turdoides hypoleuca |  |
|
| Preblyn brown Affrica | Turdoides plebejus |  |
|
| Preblyn saethog | Turdoides jardineii |  |
|
| Preblyn tinwyn | Turdoides leucopygia |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Preblyn Irac** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Afon yng ngogledd-ddwyrain yr Almaen a phrif isafon yr Havel yw **Afon Spree** (Almaeneg: *Spree*, Sorbeg: *Sprjewja*, Tsieceg: *Spréva*) sy'n tarddu o ranbarth Lwsatia, nid nepell o'r ffin â Tsiecia, ac yn llifo i'r gogledd drwy daleithiau Sacsoni a Brandenburg cyn terfynu yn ninas Berlin. Mae ganddi hyd o 250 milltir (403 km), a dalgylch o 3,900 milltir sgwâr (10,100 km2).

Mae'n tarddu o dair ffynhonnell yn Ucheldiroedd Lwsatia, rhan o'r Sudeten, yn Sacsoni: llygad hanesyddol yr afon, a elwir Spreeborn, ym mhentref Spreedorf; y ffynnon ddyfrlawnaf, ger Neugersdorf; a'r tarddle uchaf, ger Eibau. Llifa'r afon i'r gogledd drwy ranbarthau Lwsatia Uchaf ac Isaf, gan groesi'r ffin daleithiol rhwng Sacsoni a Brandenburg, ac hollti'n ddau gwrs ger Spremberg. Wedi iddi lifo drwy Cottbus—yr ail ddinas fwyaf ar ei glannau—rhenna'r afon yn sawl sianel gysylltiedig, gan ffurfio aberdir corsiog a elwir Coedwig Spree sy'n estyn hyd at dref Lübben. Y tu hwnt i Fürstenwalde a Köpenick, cyrhaedda'r afon brifddinas yr Almaen, Berlin, gan droelli drwyddi ar sawl cwrs cyn ymuno o'r diwedd â'r Havel, un o isafonydd yr Elbe, ym mwrdeistref Spandau.

Mae rhannau mawr o Goedwig Spree wedi eu trin ar gyfer garddio masnachol, ac mae'r ardal hefyd yn gyrchfan twristaidd poblogaidd.
Cysylltir y Spree ag afonydd cyfagos gan gamlesi, pwysicaf oll Camlas Oder-Spree i dde-ddwyrain Berlin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Spree River. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 2 Tachwedd 2023.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Pif yw ***In Guerra Per Amore*** a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Washington. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Marco Martani a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Santi Pulvirenti. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan 01 Distribution.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lorenzo Patané, Miriam Leone, Vincent Riotta, Andrea Di Stefano, Filippo Pucillo, Aurora Quattrocchi, Domenico Centamore, Mario Pupella a Pif. Mae'r ffilm *In Guerra Per Amore* yn 99 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Roberto Forza oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pif ar 4 Mehefin 1972 yn Palermo. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pif nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Enw swyddogol **Ardal Lywodraethol Amman** yw **Muhafazat al-Asima** (neu mewn Arabeg: ***محافظة العاصمة‎***), sy'n un o 12 o ardaloedd llywodraethol yng Ngwlad Iorddonen. Prifddinas yr ardal yw Amman, sydd hefyd yn brifddinas i'r wlad gyfan. Lleolir y swyddfeydd gweinyddol yr ardal a Llywodraeth y wlad ym maestref Abdali.

Mae poblogaeth Ardal Lywodraethol Amman yn uwch nag unrhyw un o'r ardaloedd llywodraethol eraill yn yr Iorddonen. I'r gogledd a'r gogledd-ddwyrain, mae'n ffinio gydag Ardal Lywodraethol Zarqa, ac ac ardaloedd llywodraethol Balqa a Madaba i'r gorllewin ac ardaloedd llywodraethol Karak a Ma'an i'r de. Mae hefyd yn rhannu ffin rhywladol gyda Saudi Arabia i'r gorllewin.

Hanes
-----

Bu pobl yn byw yn yr ardal yma ers cynhanes a cheir adfeilion yma o sawl gwareiddiad, mor gynnar â 7250 CC yn 'Ain Ghazal ger Amman; y safle hwn yw un o'r aneddiadau cynhanesyddol mwyaf yn y Dwyrain Canol.

Amman oedd prifddinas cadarn yr Ammoniaid, "Rabbath Ammon" oedd eu henw hwy ar y lle. Roedd yr Ammoniaid yn rheoli bron holl dir Ardal Lywodraethol Amman. Ar ôl i'r Rhufeiniaid gymryd rheolaeth o'r rhanbarth, cafodd Amman ei ailenwi'n "Philadelphia", ac roedd yn un o'r deg dinas Decapolis Rufeinig. Yn dilyn y goncwest Mwslemaidd-Arabaidd, dechreuwyd ail-ddefnyddio'r enw 'Amman'. Dynodwyd y safle Bysantaidd Umm ar-Rasas yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2004.

Daearyddiaeth
-------------

Hinsawdd Môr y Canoldir Dwyreiniol yw hinsawdd yr ardal. Fodd bynnag, gan fod Amman wedi'i leoli ar lwyfandir bryniog, gall y dyddodiad a'r tymheredd blynyddol cyfartalog amrywio'n sylweddol o un lleoliad i'r llall, hyd yn oed o fewn dinas Amman. Er enghraifft, gall fod yn bwrw eira yn ardal Sweileh sydd â drychiad o 1,050m uwchlaw lefel y môr, ond yn gymylog heb unrhyw law yng nghanol dinas Amman, sydd â drychiad o 780m. O ran arwynebedd, Ardal Lywodraethol Amman yw'r ardal mwyaf ond un yng Ngwlad Iorddonen, a'r mwyaf yn ôl poblogaeth.

Poblogaeth
----------

### Rhanbarthau

Mae poblogaeth y Rhanbarthau, yn ôl y cyfrifiad fel a ganlyn:

| Rhanbarth | Poblogaeth(Cyfrifiad **1994**) | Poblogaeth(Cyfrifiad **2004**) | Poblogaeth(Cyfrifiad **2015**) |
| --- | --- | --- | --- |
| Ardal Lywodraethol Amman | 1,576,238 | 1,942,066 | 4,007,526 |
| Al-Jāmi'ah | ... | 279,359 | 743,980 |
| Al-Jīzah | 32,446 | 42,051 | 118,004 |
| Al-Mūaqqar | 18,239 | 30,017 | 84,370 |
| Al-Quwaysimah | ... | 257,260 | 582,659 |
| Mārkā | ... | 483,819 | 956,104 |
| Nā'ūr (Na'our) | 37,281 | 66,220 | 129,650 |
| Qaṣabah 'Ammān | ... | 552,511 | 855,955 |
| Saḥāb | 49,060 | 57,037 | 169,434 |
| Wādī as-Sīr | 132,195 | 173,792 | 367,370 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". *hdi.globaldatalab.org* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-09-13.
2. ↑  "Jordan: Administrative Division, Governorates and Districts". citypopulation.de. Cyrchwyd 25 Rhagfyr 2016.
3. ↑  "DOS Jordan 1994 Census". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-22. Cyrchwyd 2019-04-14.
4. ↑  [ 2 Gorffennaf 2011}}

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* BNF: cb122646777 (data)

 |