Roedd **Roger Nicholas Edwards, Barwn Crucywel** (25 Chwefror 1934 – 17 Mawrth 2018) yn wleidydd Ceidwadol ac yn gyn-Ysgrifennydd Gwladol Cymru.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Edwards yn Llundain ym 1934, yn fab i Cecil Ralph Edwards, CBE, FSA, a Marjorie Ingham Brooke, ei wraig.

Priododd Ankaret Healing ym 1963 a cawsant un mab a dwy ferch.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg San Steffan a Choleg y Drindod, Caergrawnt lle graddiodd BA ym 1957 a MA ym 1968.

Gyrfa
-----

Cyflawnodd ei wasanaeth cenedlaethol fel ail is-gapten ym Mataliwn Cyntaf y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig 1952 – 1954.

Cyn dod yn Aelod Seneddol bu Edwards yn gweithio'n bennaf ym myd tansgrifeniad yswiriant. Roedd yn aelod o Lloyds, 1965–2002, yn gyfarwyddwr Cwmni Yswiriant Brandt’s 1957–76; A L Sturge Ltd, 1970–76; Brandt’s Ltd, 1974–76; Globtik Tankers Ltd, 1976–79 a P A International & Sturge Underwriting Agency Ltd, 1977–79.

Bu'n gyfarwyddwr cwmni teledu HTV o 1987 i 2002 gan wasanaethu fel cadeirydd y cwmni o 1997 i 2002. Bu'n gyfarwyddwr *Associated British Ports Holdings* 1988–99 ac yn is-gadeirydd Cwmni Mwyngloddio Môn 1988–2000.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Yn etholiad cyffredinol 1970 cafodd ei ethol i Dŷ'r Cyffredin fel aelod seneddol Ceidwadol Sir Benfro; bu'n cynrychioli'r etholaeth yn ddi-dor hyd ei ymddeoliad yn etholiad cyffredinol 1987. Rhwng 1975 a 1979 roedd yn Llefarydd yr Wrthblaid dros Faterion Cymreig (Ysgrifennydd Gwladol cysgodol Cymru). Pan ddaeth Margaret Thatcher yn Brif Weinidog ym 1979, penodwyd Edwards yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru; yr unig Ysgrifennydd Gwladol Cymru i gynrychioli etholaeth Gymreig yn Llywodraethau Ceidwadol 1979-1997.

Edwards oedd Ysgrifennydd Cymru pan benderfynodd Llywodraeth Thatcher gefnu ar eu haddewid i ddefnyddio'r 4ydd sianel deledu yng Nghymru ar gyfer gwasanaeth Cymraeg, gan ysgogi gwrthdystiadau led-led Cymru a bygythiad Gwynfor Evans i ymprydio hyd angau.

Wedi ymddeol o Dŷ'r Cyffredin cafodd ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi fel Barwn Crucywel o Bont Esgob yn y Mynydd Du a Sir Powys.

Tŷ Crucywel (Tŷ Hywel bellach)
Bu Edwards yn gwasanaethu ar nifer o gwangos gan gynnwys cadeirio'r Awdurdod Afonydd Cenedlaethol a Chorfforaeth Datblygu Bae Caerdydd, enwyd un o brif adeiladau'r Bae yn "Dŷ Crucywel" sef man cyfarfod gwreiddiol Cynulliad Cenedlaethol Cymru cyn codi'r Senedd yn 2006.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. 1 2  *CRICKHOWELL*, Who's Who 2014, A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc, 2014; online edn, Oxford University Press, 2014 ; online edn, Nov 2014  adalwyd 13 Ebrill 2015
3. ↑  Lord Crickhowell Papers  Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 13 Ebrill 2015
4. ↑  Gwynfor Evans www.independent.co.uk; Archifwyd 2012-10-23 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 13 Ebrill 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Desmond Donnelly** | **Aelod Seneddol Sir Benfro**1970 – 1987 | Olynydd:**Nicholas Bennett** |
| Swyddi gwleidyddol |
|
| Rhagflaenydd:**John Morris** | **Ysgrifennydd Gwladol Cymru**(5 Mai 1979 - 13 Mehefin 1987) | Olynydd:**Peter Walker** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goYsgrifenyddion Gwladol Cymru |
| --- |
|  |
| Swyddfa Cymru |
|  |
| 
* Jim Griffiths
* Cledwyn Hughes
* George Thomas
* Peter Thomas
* John Morris
* Nicholas Edwards
* Peter Walker
* David Hunt
* John Redwood
* David Hunt
* William Hague
* Ron Davies
* Alun Michael
* Paul Murphy
* Peter Hain\*
* Paul Murphy
* Peter Hain
* Cheryl Gillan
* David Jones
* Stephen Crabb
* Alun Cairns
* Simon Hart
* Robert Buckland
* David TC Davies

 |  |
|  |
| \*hefyd Ysgrifennydd Gwladol Gogledd Iwerddon (2005–2007) |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 70703518
* LCCN: n98037446
* ISNI: 0000 0000 3430 8338
* GND: 131628623
* BIBSYS: 99051840
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |