| Norfolk (Norfuk) |
| --- |
| Siaredir yn: | Ynys Norfolk, Ynys Pitcairn, Awstralia, Seland Newydd |
| Parth: | Ynys Norfolk, Ynys Pitcairn |
| Cyfanswm o siaradwyr: | 580— Ynys Norfolk— Ynys Pitcairn: 38 |
| Safle yn ôl nifer siaradwyr: | Dim yn y *100 uchaf* |
| Achrestr ieithyddol: | Creol
  Creol Seisnig
   Pacific
    **Norfuk** |
| Statws swyddogol |
| Iaith swyddogol yn: | Ynys Norfolk |
| Rheolir gan: | Dim |
| Codau iaith |
| ISO 639-1 |  |
| ISO 639-2 |  |
| ISO 639-3 | pih |
| Gweler hefyd: Iaith – Rhestr ieithoedd |

**Norfuk** (neu **Norfolk**) ydy'r iaith sy'n cael ei siarad ar Ynys Norfolk gan y trigolion lleol. Mae'n gymysgedd o'r Saesneg o'r 1700'au a'r iaith Tahitïeg, ac fe gafodd ei gyflwyno'n wreiddiol gan drigolion Ynysoedd Pitcairn a oedd yn siarad Pitkern. Mae Norfolk yn iaith swyddogol ar yr ynys ynghyd â Saesneg.

Wrth i'r gallu i drafeilio yn ôl ac ymlaen i Ynys Norfolk ddod yn haws ac yn fwy cyffredin, mae'r iaith yn dirywio. Er hyn, mae'r bobl yn ymdrechu i gadw'r iaith yn fyw ac yn gobeithio annog mwy i'w defnyddio drwy gynnig addysg i blant drwy gyfrwng Norfuk, drwy gyhoeddi geiriaduron Saesneg-Norfuk, drwy ddefnyddio'r iaith mewn iaith arwyddo (sign language), a thrwy ailenwi atyniadau ymwelwyr (yr enwocaf yw'r llwybr fforest law, "A Trip Ina Stik") i'r Norfuk. Yn 2007, fe ychwanegodd Y Cenhedloedd Unedig yr iaith at ei rhestr o ieithioedd sydd mewn peryg o ddiflannu.

Perthynas gyda Pitkern
----------------------

Mae Norfuk wedi ei ffurfio o dan ddylanwad Pitkern a siaradwyd gan drefedigion o Ynys Pitcairn. Mae'n haws trafeilio i Norfuk o wledydd Seisneg eu hiaith, megis Awstralia a Seland Newydd nag o Ynys Pitcairn felly golyga hyn fod Norfuk wedi cael ei dylanwadu'n fwy gan y Saesneg na gan Pitkern. Oherwydd ei bod hi'n anodd mynd at y boblogaeth Pitcairn, mae'n anodd cymharu a chyfieithu'r ddwy iaith fel fod y ddwy boblogaeth yn gallu cyfathrebu.

Dosbarthiad
-----------

Oherwydd nad oes gan Norfuk eiriau i fynegi rhai cysyniadau, mae rhai wedi ei disgrifio fel Iaith Cant, ond mae ieithyddwyr yn awr yn ei ddosbarthu fel iaith Creol (fersiwn Môr yr Iwerydd) er ei leoliad yn y Môr Tawel.

Orgraff
-------

Oherwydd mai iaith lafar ac nid iaith ysgrifenedig yw hi a diffyg safoniad,, bu llawer o ymdrechion i ddatblygu orgraff i'r iaith. Mae'r ymdrechion cynnar wedi ceisio sillafu mewn ffurf Seisnig, neu wedi defnyddio marciau "diacritic" i gynrychioli synau sy'n arbennig i'r wlad.

Mae Alice Buffet yn ieithydd sydd yn dod o Awstralia, ac yn pethyn i Gynulliad Deddfwriaethol Norfolk, ac fe ddatblygodd hi ramadeg ac orgraff i'r iaith yn y 1980au, gyda chymorth Dr Donald Laycock, academydd o Brifysgol Cenedlaethol Awstralia. Fe gafodd eu llyfr, *Speak Norfuk Today,* ei gyhoeddi yn 1988. Fe enillodd yr orgraff yma gefnogaeth llywodraeth Ynys Norfolk, ac mae defnydd ohono'n dod yn fwyfwy poblogaidd.

Geirfa
------

### Dyfnder

Nid oes gan yr iaith eiriau i fynegi rhai cysyniadau gwyddonol a thechnolegol. Mae rhai o'r ynyswyr yn credu mai'r unig ateb yw i greu pwyllgor sy'n bathu geiriau newydd yn Norfuk yn lle defnyddio'r eirfa Seisnig. Er enghraifft, mae Norfuk wedi mabwysiadu'r gair *Kompyuuta*, sydd yn Norfuk-eiddiad o'r gair *Cyfrifiadur*. Mae prosesau tebyg wedi digwydd mewn ieithoedd eraill yn y byd, fel yr iaith Maori yn Seland Newydd a'r iaith Islandeg. Mae gan rai ieithoedd fyrddau a phwyllgorau sy'n bathu geiriau newydd (fel y Comisiwn Iaith Māori yn Seland Newydd).

### Cyfieithiadau

* **Cymraeg** - **Norfuk**
* Fi - Ai
* Ti/Chi - yu/yorlye
* Hi - shi
* Ni - wi
* Nhw - dem
* Gwahanol - Defrent
* Coeden - Trii
* Arall - Taeda
* Prif - Mien
* Rhodd - Doenaiishun
* Ewrop - Urup
* Dinas - Citii
* Ynys - Ailen

ffynonellau a throednodion
--------------------------

Cyfeiria'r troednodion ar ddechrau adran at brif ffynonellau'r adran honno. 

1. ↑  *The Dominion Post*, Ebrill 21 2005 (tudalen B3)
2. ↑  *The Daily Telegraph*, Save our dialect, say Bounty islanders Archifwyd 2006-06-16 yn y Peiriant Wayback.
3. ↑  Buffett, Alice, *An Encyclopædia of the Norfolk Island Language, 1999*
4. ↑  Ingram, John. Norfolk Island-Pitcairn English (Pitkern Norfolk), *University of Queensland*, 2006
5. ↑  Buffett, Alice, *An Encyclopædia of the Norfolk Island Language, 1999, p. xvi*
6. ↑  Buffett, David E. *An Encyclopædia of the Norfolk Island Language, 1999, p. xii*