recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gwleidydd Tsieineaidd oedd **Jiang Zemin** (17 Awst 1926 – 30 Tachwedd 2022) a wasanaethodd yn Ysgrifennydd Cyffredinol Plaid Gomiwnyddol Tsieina o 1989 i 2002 ac Arlywydd Gweriniaeth Pobl Tsieina o 1993 i 2003.

Ganed ef yn Yangzhou, yn nhalaith Jiangsu, Gweriniaeth Tsieina. Ymunodd â'r Blaid Gomiwnyddol ym 1946. Graddiodd o Brifysgol Jiao Tong Shanghai ym 1947 gyda gradd mewn beirianneg drydanol. Gweithiodd yn beiriannwr mewn sawl ffatri, ac yna yn bennaeth ar sefydliadau ymchwil technolegol ar draws Tsieina. Ym 1980, fe'i penodwyd yn is-weinidog y comisiwn gwladol ar fewnforion ac allforion. Esgynnodd i swyddi llywodraethol eraill, ac ymunodd â Phwyllgor Canolog y Blaid Gomiwnyddol ym 1982 a'r Biwro Gwleidyddol ym 1987. Gwasanaethodd hefyd yn ddiplomydd i Rwmania.

Ad-drefnwyd arweinwyr y llywodraeth Tsieineaidd yn sgil protestiadau Sgwâr Tiananmen ym 1989, a phenodwyd Jiang i olynu Zhao Ziyang yn swydd Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol ac i olynu Deng Xiaoping yn Gadeirydd y Comisiwn Milwrol Canolog. Ym 1993, etholwyd Jiang yn Arlywydd Gweriniaeth Pobl Tsieina gan Gyngres Genedlaethol y Bobl, ac wedi marwolaeth Deng ym 1997 ystyriwyd Jiang yn arweinydd goruchaf y wlad. Aeth ati i barhau â pholisïau Deng o ddiwygio'r economi heb ildio awdurdodaeth y Blaid Gomiwnyddol dros gymdeithas Tsieina, gan gynnwys preifateiddio nifer o ddiwydiannau. Ceisiodd hefyd wella cysylltiadau Tsieina ag Unol Daleithiau America.

Ymddiswyddodd Jiang fel Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Gomiwnyddol yn 2002, ac ildiodd yr arlywyddiaeth yn 2003; fe'i olynwyd yn y ddwy swydd gan Hu Jintao. Bu farw Jiang Zemin yn Shanghai yn 96 oed yn 2022.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Jiang Zemin. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 4 Rhagfyr 2022.
2. ↑  (Saesneg) "Jiang Zemin obituary: China's tough-talking reformer", BBC (30 Tachwedd 2022). Adalwyd ar 4 Rhagfyr 2022.

Darllen pellach
---------------

* Bruce Gilley, *Tiger on the Brink: Jiang Zemin and China's New Elite* (Berkeley, Califfornia: University of California Press, 1998).
* Robert Lawrence Kuhn, *The Man Who Changed China: The Life and Legacy of Jiang Zemin* (Efrog Newydd: Crown Publishers, 2004).
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Sue Bourne yw ***Jig*** a gyhoeddwyd yn 2011. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Jig*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Sue Bourne yn y Deyrnas Gyfunol; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: BBC Scotland, Creative Scotland. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Patrick Doyle. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

 Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sue Bourne ar 1 Ionawr 1953 yn Llundain. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Caeredin.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 63% (Rotten Tomatoes)
* 6.1/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Sue Bourne nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 2 Mai 2016.
3. 1 2  "Jig". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 9 Hydref 2021.
Darnau jig-so
Pos sy'n cael ei ddatrys trwy osod a chysylltu darnau, fel arfer o feintiau neu siapiau amrywiol, yn y mannau cywir yw **jig-so** neu **bos jig-so**. Fel arfer, mae gan bob darn ran fach o'r darlun arno; unwaith mae'r jig-so wedi'i gwblhau, mae'n rhoi'r darlun llawn. Mae rhai mathau mwy cymhleth wedi'u cynhyrchu a'u gwerthu - rhai cronellog neu rai sy'n dangostwyll llygaid.

Byddai'r posau jig-so cyntaf yn cael eu creu trwy baentio llun ar ddarn o bren gwastad ac yna'r dorri'n ddarnau bach gyda herclif. Yr enw Saesneg ar y math hwnnw o lif, 'jig-saw', roddodd yr enw i'r math hwn o bos. John Spilsbury, ycartograffydd ac ysgythrwr o Lundain sy'n cael ei gydnabod am droi'r jig-so yn gynnyrch masnachol, a hynny o gwmpas y flwyddyn 1760. O gardfwrdd mae'r rhan fwyaf o bosau jig-so yn cael eu creu erbyn hyn.

Mae'r mathau nodweddiadol o ddarluniau sy'n destun jig-so yn cynnwys golygfeydd o fyd natur, adeiladau, a dyluniadau ailadroddus. Mae cestyll a mynyddoedd yn ddau destun traddodiadol. Er hynny, gall unrhyw fath o ddarlun gael ei ddefnyddio i greu jog-so; mae rhai cwmniau yn cynnig troi ffotograffau personol yn bosau jig-so. Gall posau sydd wedi'u cwblhau gael eu gludo i rhywbeth a'u troi yn addurn neu eu fframio i'w harddangos.

Gellir hefyd brynu offer pwrpasol er mwyn storio neu hwyluso'r dasg o gyflawni pos jig-so, gan gynnwys byrddau, fframiau a matiau sy'n rolio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  McAdam, Daniel. "History of Jigsaw Puzzles". American Jigsaw Puzzle Society. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 Hydref 2000. Cyrchwyd 13 Hydref 2014.
Logo Hoci Cymru
Gêm hoci dynion rhwng yr Iseldiroedd v Cymru, 1951
Menywod Yr Iseldiroedd v Cymru, 1976
**Hoci Cymru** (Saesneg: *Hockey Wales*) yw'r corff llywodraethu cenedlaethol ar gyfer hoci yng Nghymru. Fe'i sefydlwyd fel **Undeb Hoci Cymru** (Welsh Hockey Association) yn 1996, trwy uno Cymdeithas Hoci Cymru ("Welsh Hockey Association", sefydlwyd 1896) a Chymdeithas Hoci Merched Cymru (Welsh Women's Hockey Association, sefydlwyd 1897), ail-frandiwyd fel Hoci Cymru yn 2011. Mae Hoci Cymru yn gyfrifol am weinyddu pob agwedd ar y gêm yng Nghymru, gan gynnwys clybiau, cystadlaethau, datblygu, gemau rhyngwladol, ysgolion, dyfarnwyr a phrifysgolion.

Cystadlaethau Rhyngwladol
-------------------------

Ymhlith y cystadlaethau cenedlaethol mae Cwpanau Cymru dynion a menywod. Yn rhyngwladol, mae chwaraewyr Cymru yn cystadlu yn y gemau Olympaidd fel rhan o dîm Prydain Fawr. Ym mhob cystadleuaeth arall, gan gynnwys Cwpan y Byd Hoci a Gemau'r Gymanwlad, mae tîm menywod Cymru a thîm dynion Cymru yn cystadlu yn eu rhinwedd eu hunain. Mae tîm hoci Cymru hefyd yn cystadlu yn Nhlws Gwledydd EuroHockey (ENT), a gynhaliwyd yn Wrecsam ym mis Awst 2009. Gwledydd eraill sy'n cystadlu yn yr ENT yw Belarus, Gweriniaeth Tsiec, Iwerddon, yr Eidal, Rwsia, yr Alban a'r Swistir.

Gweinyddiaeth
-------------

Mae Hoci Cymru wedi'i leoli yng Nghanolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru, Gerddi Sophia, Caerdydd. Lleolir sawl corff chwaraeon genedlaethol Gymreig yno a hefyd Chwaraeon Cymru.

Hyrwyddo'r Gêm
--------------

Mae'r gymdeithas yn ceisio hyrwyddo hoci ymysg chwaraewyr ifanc a rhai nad sy'n gyfarwydd â'r gêm. Yn 2018 cychwynnwyd ar brosiect *Hooked on Hoci* oedd yn cynnwys 6 wythnos o sesiynau hyfforddi o fewn ysgolion cynradd, mynediad i ŵyl holi ysgolion cynradd, a chreu dolen gyda chlwb sefydledig.

Cystadlaethau Domestig
----------------------

Ceir amryw o gystadlaethau ar gyfer gwahanol adrannau o dan adain Hoci Cymru. Dyma enillwyr tymor 2017-18:

Menywod dan-do - Clwb Hoci Abertawe (Swansea HC)
Dynion dan-do - Caerdydd a'r Met (Cardiff & Met)
Pencampwriaeth Menywod - Gwent
Pencampwriaeth Dynion - Caerdydd a'r Met
Tlws y Menywod - Castell Newydd Emlyn
Tlws y Dynion - Abertawe
Her y Menywod - Whitchurch Saints 5ths (Eglwys Newydd, Caerdydd)
Her y Dynion - Caerdydd a'r Met E
Meistri Menywod - Saggy Baggies
Meistri Dynion - Yr Eglwys Newydd

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Hockey in Wales". *Hockey Wales-Hoci Cymru website*. Hockey Wales. 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-03-05. Cyrchwyd 5 March 2014.
2. ↑  "Contact us". *Hockey Wales-Hoci Cymru website*. Hockey Wales. 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-03-04. Cyrchwyd 5 March 2014.
3. ↑  "copi archif" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2020-08-03. Cyrchwyd 2020-05-31.
4. ↑  "copi archif" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2020-08-03. Cyrchwyd 2020-05-31.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan *Hoci Cymru* (Saesneg)
* @HockeyWales
* 'Welsh hockey fans continue history research in landmark month'
Metelegwr a dyfeisiwr o Loegr oedd **John Wilkinson** (1728 - 14 Gorffennaf 1808).

Cafodd ei eni yn Bridgefoot yn 1728, yn fab i Isaac Wilkinson. Ym 1748, adeiladodd ffwrnais yn Bradley, ger Wolverhampton. Erbyn 1772 roedd o wedi prynu plas a stad Bradley ac wedi estyn ei waith haearn yno. Erbyn 1763, roedd o, yn cyweithio efo William Wilkinson, ei frawd, wedi cymyd drosodd Gwaith Haearn y Bers, gwaith ei dad Isaac Wilkinson. Roedd ganddynt bartneriaeth efo Matthew Boulton a James Watt, gwneuthwyr peiriannau stêm. Mynnodd Boulton a Watt bod eu cwsmeriaid yn defnyddio cynnyrch Wilkinson wrth adeiladu’r peiriannau. Daeth eu perthynas i ben ar ôl i Wilkinson adeiladu copi o’r peiriannau Boulton a Watt heb ganiatâd. Ym 1792, prynodd Wilkinson Stad Brymbo i greu gwaith haearn newydd i ddisodli’r Bers.

Crëwyd Wilkinson peiriant i greu magneli mwy effeithiol a diogel, ac yn hwyrach, ffordd o greu rhigolau tu mewn i fagneli, i wella’u perfformiad. Lansiodd gych haearn ar Afon Hafren ym 1787.

Bu farw yn Bradley ar 14 Gorffennaf, 1808 a chafodd ei gladdu mewn arch haearn.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Gwefan BBC
2. 1 2  Gwefan Cyngor Wrecsam

Dolenni allanol
---------------

* John Wilkinson - Y Bywgraffiadur Cymreig
* John Wilkinson - Bywgraffiadur Rhydychen

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 59929296
* LCCN: n98074825
* ISNI: 0000 0000 4708 2040
* GND: 120996057
* SUDOC: 255150997
* BNF: cb13778121d (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Roedd **Hypatia**, a aned tua 350-370 ac a fu farw 415 OC yn athronydd Helenistaidd a Phlatonaidd ac yn seryddwraig a mathemategydd, a oedd yn byw yn Alexandria, yr Aifft.

Roedd hi'n feddyliwr amlwg o ysgol athroniaeth y Plato Newydd yn Alexandria, lle bu'n dysgu athroniaeth a seryddiaeth.

Hi yw'r mathemategydd benywaidd cyntaf y mae ei bywyd wedi'i gofnodi'n eithaf trylwyr. Roedd Hypatia'n enwog yn ei oes ei hun fel athro gwych a chynghorydd doeth. Mae'n hysbys ei bod wedi ysgrifennu sylwebaeth ar waith Diophantus, sef *Arithmetica*.

Er mai Pagan ydoedd, roedd hi'n oddefgar tuag at Gristnogion gan ddysgu llawer o fyfyrwyr Cristnogol, gan gynnwys Synesius, a ddaeth yn esgob Ptolemais. Mae ffynonellau hynafol yn cofnodi bod Hypatia yn cael ei pharchu gan Baganiaid a Christnogion fel ei gilydd a bod hi ganddi ddylanwad mawr dros uchelwyr elitaidd, gwleidyddol Alexandria. Tua diwedd ei hoes, rhoddodd Hypatia gyngor i Orestes, rhaglaw Rhufeinig Alexandria, a oedd yng nghanol brwydr wleidyddol â Cyril, esgob Alexandria. Lledaenodd sibrydion yn ei chyhuddo o atal Orestes rhag cymodi â Cyril ac, ym Mawrth 415 OC, llofruddiwyd Hypatia gan dorf o Gristnogion a arweiniwyd gan ddyn o'r enw Pedr.

Syfrdanwyd yr ymerodraeth Rufeinig gan farwolaeth Hypatia, a'i thrawsnewid yn "ferthyr i athroniaeth", gan ddylanwadu ar y athronwyr y Plato Newydd i fod yn fwy gwrth-Gristnogol. Yn ystod yr Oesoedd Canol, ystyriwyd Hypatia yn symbol o rinweddau Cristnogol.

Sgwennodd Hypatia esboniad o waith Perga ar drychiadau conig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Petta, Adriano; Colavito, Antonino (2009). *Hypatia, scientist of Alexandria, 8th Mawrth 415 A.D.* Lampi di stampa.CS1 maint: ref=harv (link)
2. ↑  Krebs, *Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions, and Discoveries*; *The Cambridge Dictionary of Philosophy*; ail argraffiad, Cambridge University Press, 1999: "Greek Neoplatonist philosopher who lived and taught in Alexandria."
Stori alegorïaidd o'r traddodiad dyneiddiol y Dadeni yw ***Hypnerotomachia Poliphili*** ("Breuddwyd Poliphilo am frwydr cariad") a argraffwyd yn Fenis gan Aldus Manutius ym mis Rhagfyr 1499. Mae'r llyfr, sy'n enghraifft enwog o incwnabwlwm (llyfr printiedig cynnar), wedi cael ei ganmol yn aml am harddwch ei ddyluniad, a'r modd y mae'n cyfuno teip symudol gyda'i ddarluniau torlun pren niferus.

Mae'r testun, a ysgrifennwyd mewn ffurf anarferol o Eidaleg sy'n llawn geiriau sy'n deillio o Ladin a Groeg, wedi'i briodoli i awduron amrywiol. Fodd bynnag, mae llythrennau cyntaf y 38 pennod yn ffurfio acrostig "POLIAM FRATER FRANCISCVS COLVMNA PERAMAVI" ("Mae'r Brawd Francisco Colonna wedi dyfalbarhau â charu Polia"), sy'n dangos mai Francesco Colonna, mynach Dominicaidd, oedd yr awdur.

Mae'r stori'n alegori ddirgel lle mae'r prif gymeriad Poliphilo yn dilyn ei gariad, Polia, trwy dirwedd freuddwydiol. Mae'n dilyn llawer o gonfensiynau arferol serch llys.

Y Plot
------

Mae Poliphilo, sydd wedi cael ei wrthod gan ei gariad, Polia, yn treulio noson aflonydd yn llawn breuddwydion. Mae'n cael ei hun mewn coedwig wyllt, lle mae'n mynd ar goll, yn dod ar draws dreigiau, bleiddiaid, morwynion a llawer o ffurfiau pensaernïol hynod. Mae'n dianc, ac yn syrthio i gysgu unwaith eto.

Mewn breuddwyd o fewn breuddwyd mae nymffau yn mynd ag ef i gwrdd â Eleuterylida, eu brenhines, ac yno gofynnir iddo ddatgan ei gariad at Polia. Mae dwy nymff yn gofyn iddo ddewis rhwng tri llidiart. Mae'n dewis y trydydd, ac yno mae'n darganfod ei gariad. Fe'u cymerir gan nymffau eraill i deml er mwyn iddynt gael eu dyweddïo i'w gilydd. Ar y ffordd maen nhw'n dod ar draws pum gorymdaith orfoleddus i ddathlu eu huniad. Fe'u cludir i ynys Cythera mewn cwch wedi'i lywio gan Ciwpid. Ar yr ynys maen nhw'n gweld gorymdaith orfoleddus arall. Torrir ar draws yr adroddiant, ac mae Polia yn disgrifio cariad Poliphilo tuag ati o'i safbwynt ei hun.

Mae Poliphilo yn ailafael yn ei adroddiant. Mae Polia yn gwrthod ei garwriaeth, ond mae Ciwpid yn ymddangos iddi mewn gweledigaeth ac yn ei gorfodi i ddychwelyd a chusanu Poliphilo, sydd wedi llewygu wrth ei thraed. Mae ei chusan yn ei adfywio. Mae Gwener yn bendithio eu cariad, ac mae'r pâr yn cael eu huno o'r diwedd. A Poliphilo ar fin cymryd Polia yn ei freichiau, mae hi'n diflannu ac mae ef yn deffro.

Dwy dudalen o *Hypnerotomachia* sy'n dangos gorymdaith orfoleddus

Dolenni allanol
---------------

* *Hypnerotomachia Poliphili*, copi yn Llyfrgell Gyhoeddus Boston
* *Hypnerotomachia Poliphili*, copi yn Llyfrgell Herzog August, Wolfenbüttel
Awdures plant Americanaidd oedd **Joanna Cole** (11 Awst 1944 – 12 Gorffennaf 2020), bu hefyd yn ysgrifennu o dan y ffugenw **B. J. Barnet**. Roedd yn hefyd athrawes gwyddoniaeth. Roedd yn fwyaf adnabyddus fel awdures y gyfres llyfrau i blant The Magic School Bus. Ysgrifennodd Joanna Cole dros 250 o lyfrau yn amrywio o'i llyfr cyntaf "Cockroach" i'w chyfres enwocaf Magic School Bus.

Ganwyd yn Newark, New Jersey a magwyd yn East Orange gerllaw. Roedd yn hoff o wyddoniaeth pan oedd yn blentyn, ac yn dweud y bu ganddi athrawes a oedd yn debyg i Ms. Frizzle. Mynychodd Prifysgol Massachusetts a Phrifysgol Indiana cyn graddio o Goleg Dinas Efrog Newydd gyda gradd B.A. mewn seicoleg. Wedi cwblhau rhai cyrsiau i raddedigion, treuliodd flwyddyn yn gweithio fel llyfrgellydd mewn ysgol elfennol yn Brooklyn. Yn ddiweddarach, daeth Cole yn gohebydd llythyron Newsweek, ac yn uwch-olygydd Darllenwyr Ifanc ar gyfer Doubleday Books.

Bu farw yn Sioux City, Iowa yn 75 mlwydd oed.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Magic School Bus
* Bywgraffiad yr Educational Paperback Association o Joanna Cole Archifwyd 2007-04-11 yn y Peiriant Wayback.

Gweler hefyd
------------

* The Magic School Bus (teledu)

Cyfeiiadau
----------

1. ↑  BBC Magic School Bus author Joanna Cole dies at 75 adalwyd 22 Gorffennaf 2020

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 44636175
* LCCN: n80010098
* ISNI: 0000 0001 0857 1260
* GND: 1036565173
* SUDOC: 087197669
* BNF: cb12698202h (data)
* BIBSYS: 90613188
* NLA: 35029582
* NDL: 00436334
* NKC: kv2013744157
* CiNii: DA03524303

 |
Diwinydd Protestannaidd a phregethwr Almaenig oedd **Kaspar Schwenckfeld von Ossig** (1489 – 10 Rhagfyr 1561) a fu'n arweinydd y Diwygiad Protestannaidd yn Silesia.

Ganed ef i deulu o'r bendefigaeth yn Ossig (bellach Osiek yng Ngwlad Pwyl), Silesia Isaf. Astudiodd ym mhrifysgolion Cwlen a Frankfurt an der Oder. Gwasanaethodd yn gynghorydd i sawl llys yn y cyfnod o 1511 i 1523. Ym 1518 cafodd ei ddeffroad ysbrydol, ac ym 1525 aeth i Wittenberg i gyflwyno ei farn am yr Ewcharist i Martin Luther. Bu anghytundeb rhyngddynt, ac felly dychwelodd Schwenckfeld i Silesia i ymddatblygu ei ddiwinyddiaeth.

Trwy ei ddull diwygiadol, a elwir y Ffordd Ganol, ceisiodd Schwenckfeld arloesi ffordd amgen rhwng athrawiaethau'r Eglwys Gatholig a'r Lwtheriaid. gan ganolbwyntio ar Iesu Grist yn hytrach na symbolau crefyddol allanol. Cyhoeddodd ei safbwyntiau gwrth-Gatholig a gwrth-Lwtheraidd, a châi ei ddiswyddo gan Ffredrig II, Dug Liegnitz, am hynny. Aeth i Strasbwrg ym 1529 ac yno cyfarfu â Sebastian Franck, Melchior Hofmann, Michael Servetus, Paracelsus, a Huldrych Zwingli. Zwingli a gyhoeddodd weithiau Schwenckfeld ar y sagrafennau, ond ni fyddai'r ddau yn cymodi eu gwahaniaethau diwinyddol ynglŷn â'r Ewcharist, ac felly ni châi Schwenckfeld ei wahodd i Gynulliad Marburg ym 1529.

Aeth Schwenckfeld i'r synod yn Strasbwrg ym 1533 i amddiffyn ei syniadau, a rhyddid crefyddol yn gyffredinol, yn erbyn y diwygiwr Martin Bucer. Ni lwyddodd i ddwyn perswâd ar y Protestaniaid uniongred i ymarfer goddefiad crefyddol yn Strasbwrg, ac felly ymsefydlodd Schwenckfeld yn Ulm. Fe'i alltudiwyd o'r ddinas ym 1539 gan y Lwtheriaid, a oedd yn gwrthwynebu ei bwyslais ar ddwyfoli natur ddynol Crist. Cyhoeddodd draethawd yn amddiffyn ei athrawiaeth dan y teitl *Grosse Confession* ym 1540. Yn yr apoleg honno pwysleisir y gwahaniaethau rhwng y Lwtheriaid a'r Zwinglïaid ynglŷn â'r Ewcharist, mewn cyfnod pan oedd y tywysogion Protestannaidd yn ceisio ailgymodi'r ddwy garfan. Am hynny, cyhoeddwyd anathema yn ei erbyn gan Gynghrair Schmalkalden a gwaharddwyd ei lyfrau mewn tiroedd y Protestaniaid. Aeth Schwenckfeld ar ffo am weddill ei oes, a bu'n rhaid iddo ysgrifennu ei bamffledi a'i lyfrau yn ddienw. Bu farw yn Ulm tua 72 oed.

Ffurfiwyd mân-eglwysi a brawdoliaethau gan ei ddilynwyr, a buont yn dal eu tir yn ne'r Almaen hyd at y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain. Goroesodd niferoedd bach ohonynt, a sefydlwyd Eglwys Schwenckfeld yn Unol Daleithiau America ym 1909.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Kaspar Schwenckfeld von Ossig. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 4 Mawrth 2022.

Darllen pellach
---------------

* R. Emmet McLaughlin, *Caspar Schwenckfeld, reluctant radical: his life to 1540* (New Haven, Connecticut: Yale University Press, 1986).
* R. Emmet McLaughlin, *The freedom of spirit, social privilege, and religious dissent: Caspar Schwenckfeld and the Schwenckfelders* (Baden-Baden: V. Koerner, 1996).
* Paul L. Maier, *Caspar Schwenckfeld on the Person and Work of Christ* (1959).
* Selina Gerhard Schultz, *Caspar Schwenckfeld von Ossig* (1946).
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Hyndburn**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Hyndburn yn Swydd GaerhirfrynEtholaeth Hyndburn yn Swydd Gaerhirfryn
* Swydd Gaerhirfryn yn LloegrSwydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: Ken Hargreaves (Ceidwadol)
* 1992–2010: Greg Pope (Llafur)
* 2010–presennol: Graham Jones (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Tref yn Oblast Ryazan, Rwsia, yw **Kasimov** (Rwsieg: *Касимов*, Tatareg: *Qasím*, yn hanesyddol: *Xankirmän*, *Gorodets Meschorsky*, *Novy Nizovoy*). Canolfan weinyddol rhanbarth Kasimovsky yw hi. Mae'r dref ar ochr chwith yr Afon Oka. Trigolion gwreiddiol yr ardal oedd llwyth Finno-Ugraidd, y Meschiora, a gymathwyd yn ddiweddarach gan Rwsiaid a Tatariaid.

10 rwbl 2003
Sylfaenwyd y dref yn 1152 gan reolwr Vladimir-Suzdal, Yuriy Dolgorukiy fel Gorodets, wedyn Gorodets Meshchyorskiy (Rwsieg *Городец Мещёрский*). Dinistriwyd y dref gan y Mongoliaid yn 1376, ond fe'i hail-adeiladwyd fel *Novyy Nizovoy* (*Isel Newydd*, Rwseg *Новый Низовой*).

Yn dilyn Brwydr Suzdal yn 1445, pan garcharwyd Dug Mawr Vasili II, rhoddwyd tiroedd Meschiora i Olug Moxammat, khan Khanaeth Kazan' fel prdwerth am fywyd y Dug. Yn 1452, rhoddodd Dug Mawr Vasili II o Moscow y dref i Dywysog Kazan, Qasim Khan, a oedd yn *arolygwr trethi*  y Llu Mawr, ond wedyn aeth i weithio dros y Rwsiaid. Ond yn ôl traddodiad arall, ffôdd Qasim gyda'i frawd Yosif o Kazan ar ôl iddo fethu yn ei ymdrech i ddiorseddu ei frawd Maxmud (Mäxmüd). Ar ôl 1471, enwyd y dref yn *Dinas Qasím*. Roedd y dref yn dal i fod yn brifddinas i Khanaeth Qasim tan 1681 pan ymgorfforwyd y khanaeth yn Rwsia ei hun.

Ailgyfanheddwyd grŵp o Datariaid yno yn y 15g, ac heddiw Tataraid Qasim y'u gelwir nhw. Maen nhw'n siarad tafodiaith Mishar ag elfennau tafodiaith Tatareg Canol.

Ers y 13g mae Kasimov yn ganolfan Islamaidd yn yr ardal. Roedd y ddinas yn rhan o ranbarth y Mishar Yort yn y Llu Euraidd.

Yn y 17g, rhannwyd y dref yn dair rhan:

* Yr Hen Dref (Rwsieg: *Старый Посад*, Tatareg: *İske Bistä*) a Tref Tatar (Rwsieg: *Татарская слобода*, Tatareg: *Tatar Bistäse*) o dan reolaeth khan Khanaeth Qasim a'r pendefigion Tataraidd;
* *Tref Yamskoy* (Rwsieg: *Ямская слобода*) Rwsiaid cyffredin o dan reolaeth Moscow;
* *Tref Marffin* (Rwsieg: *Марфина слобода*, Tatareg: *Marfin Bistäse*) – rhan o'r ddinas o dan reolaeth voevodâu Kasimov – llywodraethwyr Rwsiaid.

Mawsolewm Shahgali
Poblogaeth:

* 1910 – 17,000
* 2000 – 38,000

Poblogaeth Kasimov yn siarad Tatareg: 

* 1910 – 1,000  - 2,000
* 2000 – 500

Adeiladau hanesyddol:

* Mosg carreg Kasimov (1467)
* Mawsolewm Shahgali (Şahğäli) Khan (1555)
* Mawsolewm Afghan Moxammad (Äfğan Möxämmäd) Khan (1658)
* Eglwysi Uniongred Rwsiaid:
	+ Eglwys yr Ystwyll (Rwseg: *Богоявленская церковь*) 17g
	+ Eglwys Sant Nicolas (Rwseg: *Никольская церковь*) 17g
	+ Eglwys y Drindod (Rwseg: *Троицкая церковь*) 17g
	+ Prifeglwys yr Esgyniad (Rwseg: *Вознесенский собор*) 19g

Cysylltiadau
------------

* Gwefan y dref Archifwyd 2005-10-20 yn y Peiriant Wayback. mewn Rwseg (hysbys, mapiau, ffotograffau, fforwm)
* Lluniau o'r dref

*Cyfieithiwyd yr erthygl hon o'r wreiddiol yn y tt:Tatar Encyclopaedia.*  

*Mae erthygl hon yn cynnwys testun o'r Brokgaus-Efron Encyclopedia.*  

***Cyfieithiad yr Wythnos** oedd yr erthygl hon yn Ionawr 2005.*
Uchelwr o Nant Conwy a chwareodd ran flaenllaw yng ngwrthryfel Owain Glyn Dŵr oedd **Hywel Coetmor** (bu farw tua 1440). Yn ddiweddarach bu'n ymladd ym myddin brenin Lloegr yn y Rhyfel Can Mlynedd yn Ffrainc.

Beddrod Hywel Coetmor yng Nghapel Gwydir, Eglwys Sant Grwst, Llanrwst

Bywgraffiad
-----------

Roedd Hywel yn ddisgynnydd i'r Tywysog Llywelyn Fawr ac felly'n perthyn i linach brenhinol teyrnas Gwynedd. Ei dad oedd Gruffudd Fychan ap Gruffudd ap Dafydd Goch ap Dafydd ap Gruffudd ap Llywelyn Fawr. Ei frawd oedd Rhys Gethin, un o brif gapteiniaid Glyn Dŵr.

Yn 1390 apwyntiwyd clerigwr o Sais i ofalaeth plwyf Llanrwst gan Archesgob Caergaint. Ymateb yr uchelwyr lleol oedd gorfodi'r Sais uniaith i ymadael ar frys a dwyn ei eiddo. Dau o arweinwyr yr ymosodiad gwrthryfelgar oedd Hywel Coetmor a'i frawd Rhys Gethin.

Pan dorrodd gwrthryfel Glyn Dŵr allan yn 1400 ymunodd Hywel a Rhys ag Owain. Ymddengys iddo dderbyn pardwn ar ddiwedd y gwrthryfel, a chofnodir ei fod yn un o'r capteiniaid ym myddin Harri V, Brenin Lloegr ym Mrwydr Agincourt yn 1415. Ef oedd y cyntaf i adeiladu plasdy ar safle Plas Gwydir; yn ddiweddarach fe'i gwerthwyd gan ei fab, Dafydd ap Hywel Coetmor, i deulu'r Wynniaid. Roedd hefyd yn amlwg fel noddwr beirdd.

Claddwyd Hywel Coetmor yn Eglwys Sant Grwst yn Llanrwst, lle mae'r cerflun ohono i'w weld o hyd, er ei fod wedi ei symud o'i safle wreiddiol.

Llenyddiaeth
------------

Ceir cerdd o foliant iddo gan fardd anhysbys sy'n ei gyfarch fel "Hywel Cymro, o hil Cymry," sydd o linach Llywelyn (Fawr), ac yn cyfeirio ato fel "cur y Saeson" mewn cwpled sy'n cyfeirio at Owain Glyn Dŵr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Henry Lewis, Thomas Roberts, Ifor Williams (gol.), *Cywyddau Iolo Goch ac eraill* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1937), cerdd XXXVII.

Ffynonellau
-----------

* R. R. Davies, *The Revolt of Owain Glyn Dŵr* (Rhydychen, 1995)
* J. Gwynfor Jones (gol.), *The History of the Gwydir Family and Memoirs* (The Welsh Classics, 1990)

Dolen allanol
-------------

* Delw Hywel Coetmor yn eglwys Llanrwst[*dolen marw*]
Rhanbarth hanesyddol yng Ngwlad Groeg yw **Attica** (Groeg: Αττική, *Attiki*, efallai o'r gair *akte* "gorynys"). Mae'n gorwedd yn ne-ddwyrain canolbarth y wlad, ar y tir mawr. Mae ar ffurf triongl. I'r de-orllewin ceir Gwlff Saronica. Mae braich arall o'r Môr Aegeaidd yn gwahanu Attica ac ynys Euboea. Gelwir Attica a'r ynysoedd cyfagos i'r de-ddwyrain yn y Môr Aegeaidd yn Ynysfor Attica, sy'n ffurfio rhan ogleddol yr Ynysoedd Cyclades. Mae Isthmws Corinth yn cysylltu Attica â'r Peloponesse. I'r gogledd ceir Boeotia. Mae mynyddoedd geirwon Pateras, Kithairon a Parnes yn ei diffinio yn y gogledd, gan redeg o fae Aigosthena yn y gorllewin i Sianel Euboea yn y dwyrain. Trwy'r bylchoedd rhwng y mynyddoedd hyn ceir y tair ffordd hynafol i mewn ac allan o Attica. Yn amddiffyn dinas Athen ceir mynyddoedd Aigaleos, Pentelikon a Hymettos.

Yn ôl traddodiad unwyd deuddeg dinas yr Attica hynafol yn un wladwriaeth gan yr arwr Theseus. O'r 6g CC ymlaen dominyddid Attica gan Athen.

Yn ogystal ag Athen a Piraeus lleolir dinasoedd a threfi eraill fel Megara, Eleusis, Kifissia a Markopoulon ar yr orynys. O ddidordeb arbennig i haneswyr y mae gwastadedd Marathon. Mae teml Poseidon ar Benrhyn Sounion, pwynt mwyaf deheuol Attica, yn enwog.

Yn yr Henfyd roedd Attica yn enwog ymhlith pethau eraill am ei llestri cain a elwir heddiw'n llestri Atticaidd.
Roedd **Attila** (c.406 – Mawrth 453) yn frenin yr Hyniaid, a enillodd iddo'i hun y llysenw "Fflangell Duw".

Y cynghrair
-----------

Yn 434 daeth yn gyd-frenin, gyda'i frawd, ar ffederasiwn lac o nifer fawr o lwythi Hun o ganolbarth Asia a oedd ar wasgar rhwng Môr Caspia ac Afon Daniwb. Cyn bo hir roedd gan Attila Fandaliaid, Ostrogothiaid, Gepidiaid a Ffranciaid yn ymladd dan ei faner yn ogystal ac roedd yn rheoli tiriogaeth a ymestynnai o Afon Rhein yn yr Almaen i Sgythia ar ffin orllewinol Tsieina.

Ymosod ar Ymerodraeth y dwyrain
-------------------------------

Yn 447 arweiniodd gyfres o gyrchoedd dinistriol ar yr holl daleithiau Rhufeinig rhwng y Môr Du a'r Môr Canoldir. Gorchfygodd yr ymerodr Theodosius II mewn tair brwydr waedlyd a dim ond ei muriau trwchus ac anwybodaeth yr Hyniaid â'u cynghreiriad o dactegau gwarchae a achubodd Gaergystennin rhag syrthio. Goresgynnwyd Thrace, Macedon a gwlad Groeg ei hun hefyd a chymhellwyd Theodosius i ildio tiriogaeth i'r de o Afon Daniwb ac i dalu teyrnged arian i Attila.

Gâl
---

Yn 451 ymosododd Attila ar Gâl, ond llwyddodd Aetius, y pennaeth Rhufeinig, a'i gynghreiriad Theodoric, brenin y Visigothiaid, i godi ei warchae ar ddinas Orléans a'i drechu'n llwyr wedyn mewn brwydr gostus ar wastadedd Catalaunia, ger Châlons-sur-Marne.

Y cyrch ar Rufain
-----------------

Tynnodd Attila yn ôl i Hwngari, ond y flwyddyn ar ôl hynny gwnaeth cyrch i'r Eidal gan anrheithio Aquileia, Milan, Padova a dinasoedd Rhufeinig eraill. Dim ond ymyrraeth bersonol Pab Leo I, a roddodd swm anferth o arian i Attila, a achubodd ddinas Rhufain ei hun rhag cael ei dinistrio.

Bu farw Attila yn 453, yn fuan wedi ei briodas i dywysoges Fwrgwynaidd o'r enw Ildeco, a chyda'i farwolaeth bu trai ar ymerodraeth yr Hun.

Cymeriad chwedlonol
-------------------

Mae Attila yn gymeriad yn y *Nibelungenlied* Almaeneg dan yr enw **Etzel** ac yn ymddangos fel **Atli** yn y *Völsunga Saga* Hen Islandeg.

Oherwydd iddo farw yn ei wely fel canlyniad i waedlif drom, fe ymddengys, ymledodd sïon fod ei wraig Ildeco wedi llofruddio Attila er mwyn dial arno.
Pensaer ac archaeolegydd Cymreig o ogledd Cymru oedd **Henry Harold Hughes** (20 Ionawr 1864 – 7 Ionawr 1940), a gyhoeddai wrth yr enw **(H.) Harold Hughes**.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Harold Hughes yn Lerpwl ym 1864 yn fab Richard Hughes, ficer eglwys S. Catherine, Edge Hill ac Agnes Matilda ei wraig. cafodd ei fedyddio gan ei dad yn St catherine ar 16 Mawrth 1864.

Cafodd ei addysg yng Ngholeg Lerpwl ac aeth i Lundain lle daeth yn bensaer. Sefydlodd bractis ym Mangor yn 1891 ac yn 1901 fe'i apwyntiwyd yn Bensaer ac Arolygydd Tir Esgobaethol Esgobaeth Bangor.

Daeth Hughes yn gyfaill mawr i bensaer lleol arall, Herbert L. North. Roedd gan y ddau ddidordeb mawr ym mhensaernïaeth hen eglwysi a bythynod traddodiadol Eryri a'r cylch. Ffrwyth eu cyfeillgarwch oedd y ddwy gyfrol *The Old Cottages of Snowdonia* (1908) a *The Old Churches of Snowdonia* (1924).

Roedd yn archaeolegydd amatur - fel bron pob archaeolegydd lleol y pryd hynny - a gyfrannodd nifer o erthyglau ar eglwysi, cestyll a safleoedd archaeolegol gogledd Cymru i'r cylchgrawn *Archaeologia Cambrensis*, yn cynnwys astidiaethau manwl o fryngaerau Pen-y-gaer ac arolwg o safle Braich-y-Dinas (rhwng Penmaenmawr a Llanfairfechan). Am sawl blwyddyn ef oedd golygydd y cylchgrawn hwnnw.

Fel pensaer gweithiodd ar adfer a diogelu sawl eglwys yng ngogledd-orllewin Cymru, e.e. Clynnog, Llanrhychwyn, Eglwys y Drindod Llandudno, Llangelynnin ac eglwys Tywyn (Meirionnydd).

Ynys Dysilio
Bu farw Harold Hughes yn 1940 a'i gladdu ym mynwent Ynys Dysilio, ynys fechan yn Afon Menai, ger Porthaethwy, o fewn golwg y Groes Geltaidd a gynlluniodd yno fel cofeb ryfel.

Cyfeiriadau
-----------

* Adargraffiad 1984 o *The Old Churches of Snowdonia*, nodyn ar yr awduron.

Llyfryddiaeth
-------------

Gyda H. L. North:

* *The Old Cottages of Snowdonia* (Bangor, 1908)
* *The Old Churches of Snowdonia* (Bangor, 1924). Adargraffwyd gan Gymdeithas Parc Cenedlaethol Eryri, Capel Curig, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 51324931
* LCCN: no99050492
* ISNI: 0000 0000 4142 1478
* SUDOC: 119466589

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Liverpool Record Office; Lerpwl, Church of England Parish Registers; Cyfeirnod: 283 CAT/2/1, St Catherine Edge Hill bedyddiadau 1864 rhif 20
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Martin Berger yw ***Kreuzzug Des Weibes*** a gyhoeddwyd yn 1926. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Friedrich Hollaender. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Conrad Veidt. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1926. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The General* sef ffilm gomedi fud gan Buster Keaton a Clyde Bruckman. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Sophus Wangøe oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Martin Berger ar 2 Gorffenaf 1871 yn Racibórz.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Martin Berger nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Roedd **Jeffrey "Jeff" Young** OBE (16 Medi 1942 - 3 Hydref 2005) yn chwaraewr Rygbi'r undeb a enillodd 23 o gapiau dros Gymru fel bachwr rhwng 1968 a 1973.

Ganed Young ym Mlaengarw ac addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Garw a Choleg San Luc, Caerwysg. Chwaraeodd bum gwaith dros Ysgolion Uwchradd Cymru. Athro oedd wrth ei alwedigaeth. Chwaraeodd rygbi dros glybiau Blaengarw, Harrogate, Penybont-ar-Ogwr a Chymry Llundain. Chwaraeodd i dîm Dwyrain Cymru a gafodd gêm gyfartal gyda'r Crysau Duon yn 1967.

Chwaraeodd i Gymru am y tro cyntaf yn erbyn yr Alban yng Nghaerdydd yn 1968, a daeth yn ddewis cyntaf fel bachwr i Gymru, gan chwarae mewn 22 o'r 26 gêm ryngwladol nesaf. Chwaraeodd yn y tîm a enillodd Y Gamp Lawn yn 1971 ac ymddangosodd am y tro olaf yng nghryd Cymru yn erbyn Ffrainc ym Mharis yn 1973. Wedi hynny enillodd Bobby Windsor y gystadleuaeth am safle'r bachwr. Dewiswyd Young i fynd ar daith i Dde Affrica gyda'r Llewod Prydeinig yn 1968 a chwaraeodd yn y gêm brawf gyntaf.

Yn 1971 rhoes y gorau i fod yn athro ac ymunodd â'r RAF. Yn 1991 daeth yn rheolwr technegol cyntaf Undeb Rygbi Cymru ac yn ddiweddarach bu'n Rheolwr Rygbi yn Harrogate. Derbyniodd yr OBE am ei wasanaeth i rygbi a'r RAF. Bu farw Jeff Young yn Harrogate, Swydd Efrog, yn Hydref 2005.

Dolenni allanol
---------------

* Teyrnged i Jeff Young Archifwyd 2006-03-26 yn y Peiriant Wayback.
Rhanbarth poblog o amgylch Bae San Francisco yng Ngogledd Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **Ardal Bae San Francisco** (Saesneg: *San Francisco Bay Area*). Prif ddinasoedd yr ardal yw San Francisco, San Jose, ac Oakland. Mae'n cynnwys y naw sir sy'n ffinio â Bae Francisco, Bae San Pablo a Bae Suisin, a rennir ym bum isranbarth, sef:

* Bae'r Gogledd (*North Bay*)
	+ Marin County
	+ Napa County
	+ Solano County
	+ Sonoma County
* Bae'r Dwyrain (*East Bay*)
	+ Alameda County
	+ Contra Costa County
* Bae'r De (*South Bay*)
	+ Santa Clara County
* Peninsula
	+ San Mateo County
* San Francisco
	+ San Francisco County

Y pum isranbarth a'r naw sir yn Ardal Bae San Francisco
Yn Nghyfrifiad 2020 roedd gan yr ardal boblogaeth o tua 9.7 miliwn. Mae'n cwmpasu llawer o ddinasoedd a threfi, yn ogystal â pharciau cenedlaethol a mannau agored eraill, wedi'u cysylltu gan rwydwaith trafnidiaeth cymhleth. Mae'r hinsawdd dymherus yn fwyn iawn, ac mae'n ffafriol i weithgareddau hamdden ac athletau awyr agored. 

Nodweddir y tair prif ddinas yn Ardal y Bae gan ddiwydiannau gwahanol. Mae San Francisco yn gartref i dwristiaeth a'r diwydiant cyllid, ac mae'n gartref i nifer o gonfensiynau. Mae Bae'r Dwyrain, sydd wedi'i ganoli o amgylch Oakland, yn gartref i ddiwydiant trwm, gwaith metel, olew a llongau. San Jose yw calon Dyffryn Silicon ac mae'n fagnet ar gyfer technolegau newydd. Mae Bae'r Gogledd yn ganolfan bwysig ar gyfer amaethyddiaeth a'r diwydiant gwin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 4 Rhagfyr 2022

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) "San Francisco Bay Area", Gwefan Visit California
Roedd **Howard Robard Hughes, Jr.** (24 Rhagfyr 1905 – 5 Ebrill 1976) yn ŵr busnes ac yn *entrepreneur* Americanaidd o dras Cymreig, a oedd a diddordeb mawr mewn awyrenau, buddsoddi, peirianneg a chreu ffilmiau. Daeth i amlygrwydd bydeang yn y 1920au yn y 1920au drwy greu ffilmiau yn Hollywood - rhai drudfawr ac yn aml - dadleuol ee *The Racket* (1928), *Hell's Angels* (1930), *Scarface* (1932), a *The Outlaw* (1943). Yn ystod ei oes, roedd yn un o bobl gyfoethoca'r byd, gan wneud ei arian ei hun yn hytrach na thrwy etieddu arian.

Ymhlith ei gariadon roedd: Billie Dove, Bette Davis, Ava Gardner, Olivia de Havilland, Katharine Hepburn, Ginger Rogers a Gene Tierney; gofynnodd i Joan Fontaine ei briodi sawl tro, heb fawr o lwc.

Yn dilyn hyn, ffurfiodd *The Hughes Aircraft Company* a huriodd lawer o beiriannwyr a chynllunwyr. Treuliodd weddill y 1930au yn sefydlu sawl record hedfan, cynhyrchodd yr *Hughes H-1 Racer* a'r H-4 "Hercules" (a adnabyddir ar lafar fel y "Spruce Goose") a phrynodd ac ehangodd y *Trans World Airlines (TWA)*, a werthwyd yn ddiweddarach i gwmni *American Airlines*. Prynodd hefyd *Air West* a'i ailenwi'n *Hughes Airwest*; gwerthodd y cwmni hwn yn ei dro i *Republic Airlines* (1979–1986).

Rhestrwyd Hughes yn rhestr y *Flying Magazine* o 50 'Arwr y Byd Hedfan', gan ddod yn 25fed. Fe'i cofir yn benaf am ei arian anhygoel, ei ymddygiad ecsentrig, gwahanol ac am dreulio'i flynyddoedd olaf fel meudwy. Etifeddwyd ei waddol ariannol gan elusen a sefydlodd i ymchwilio i ddatblygiadau meddygol: *Howard Hughes Medical Institute*.

Cyndadau
--------

Roedd ei dad, Howard Robard Hughes, yr Hynaf (9 Medi 1869 – 14 Ionawr 1924), hefyd yn ŵr busnes a ffurfiodd *Hughes Tool Company*, a'i daid Felix Turner Hughes (10 Tachwedd 1837, Millstadt, Illinois – 19 Hydref 1926, Los Angeles, California), yn farnwr. Cyn hynny bu Felix yn filwr ym Myddin yr Undeb yn ystod Rhyfel Cartref America, ac roedd yn fab i Joshua Waters Hughes (g. 15 Hydref 1808) a Martha Askins; roedd yn ofaint. Ganwyd ei dad William Hughes tua 1780, priododd tua 1807, Judith Hughes, (g. 1790), merch Josiah Hughes).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-09-06. Cyrchwyd 2015-10-05.
2. ↑  "51 Heroes of Aviation." *Flying magazine*; adalwyd Rhagfyr 2014.
3. ↑  www.genealogy.com; adalwyd Hydref 2015
4. ↑  Gweler: *"Genealogy of Howard Robard Hughes Jr"* gan Mary Smith Fay, yn y *National Genealogical Quarterly*, Mawrth 1983, Cyfrol 71 #1, tud 5-12.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 19686679
* LCCN: n79043370
* ISNI: 0000 0001 2122 9806
* GND: 118707922
* SUDOC: 027940454
* BNF: cb119875388 (data)
* BIBSYS: 90958759
* ULAN: 500278146
* NDL: 00620843
* NKC: xx0004016
* BNE: XX1306668
* CiNii: DA01409756

 |
Map John Speed o Gaerdydd yn 1610, sy'n dangos Heol Fawr a Eglwys y Santes Fair
Mae **Heol Eglwys Fair** (Saesneg: *St Mary Street*) a **Heol Fawr** (Saesneg: *High Street*) yn un o brif strydoedd masnachol yn Ardal y Castell yng nghanol Caerdydd, sy'n arwain o'r gogledd i'r de drwy ganol y ddinas. Mae Heol Fawr yn dechrau ar gyffordd Stryd y Castell ar yr A4161 ac yn gorffen ar gyffordd Stryd yr Eglwys a Stryd y Cei, lle mae Heol Eglwys Fair yn cychwyn cyn dirwyn i ben ar y gylchfan yn Sgwâr Callaghan ar yr A4160.

Hanes
-----

Enwyd Heol Eglwys Fair ar ôl Eglwys y Santes Fair o'r 11g, a oedd yr eglwys fwyaf yng Nghaerdydd nes iddo gael ei ddinistrio gan lifogydd Môr Hafren yn 1607.

Heddiw mae'r stryd yn gartref i sawl bar, clwb nos a thŷ bwyta ynghyd â changhennau sawl prif fanc. Hefyd yn wynebu'r stryd mae siop adrannol Howells, sy'n estyn o ychydig heibio Marchnad Caerdydd i gornel Heol Wharton.

Ers Awst 2007 mae'r stryd wedi bod ar gau i gerbydau preifat a dim ond bysus a thacsis sy'n cael mynediad llawn i'r stryd gyfan. Fel arfer mae'r stryd ar gau yn gyfan gwbl i draffig ar nosweithiau Gwener a Sadwrn, i ganiatáu'r llif o bobl o'r clybiau nos a'r tafarndai sydd yn y stryd i glirio. Mae'r Prince of Wales (tafarn J D Wetherspoon) yn broblem benodol, oherwydd y nifer uchel o bobl sy'n gallu mynd i'r dafarn a blaen yr adeilad ar Stryd Wood (sydd ar agor i drafnidiaeth). Ar ben gogleddol y stryd mae Stryd y Castell, lle mae Castell Caerdydd. I'r de mae Gorsaf Caerdydd Canolog.

Adeiladau nodedig o'r gorffennol a'r presennol
----------------------------------------------

### Adeiladau presennol

* House of Fraser, siop adrannol Howells cyn hynny
* Marchnad Caerdydd
* Tŷ Hodge
* Theatr Tywysog Cymru (nawr yn dafarn)
* Arcêd Heol Fawr
* Arcêd Morgan
* Arcêd y Frenhines

### Adeiladau wedi eu dymchwel

* Neuadd y Dref Caerdydd
* Carchar Caerdydd, nawr yn safle Marchnad Caerdydd
* Siop adrannol David Morgan
* Llyfrgell Rhydd Caerdydd, ger mynedfa Heol Eglwys Fair i Arcêd y Frenhines
* Adeilad yr YMCA

Oriel
-----

* Stryd y gorffennol a'r presennol
* Llun wedi ei gymryd yn y 1920auLlun wedi ei gymryd yn y 1920au
* Llun wedi ei gymryd yn 2010Llun wedi ei gymryd yn 2010

* Adeiladau y gorffennol a'r presennol
* Neuadd y Dref Caerdydd(dymchwelwyd 1861)Neuadd y Dref Caerdydd  
(dymchwelwyd 1861)
* Howells (nawr House of Fraser)Howells (nawr House of Fraser)
* Marchnad CaerdyddMarchnad Caerdydd
* Theatr Tywysog CymruTheatr Tywysog Cymru
* Arcêd y FrenhinesArcêd y Frenhines

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The Town Hall, St. Mary Street, Cardiff, late 19th century". Culturenet Cymru. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-06-05. Cyrchwyd 2009-02-11.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol 'Changing landscapes: Improving St Mary Street and High Street'[*dolen marw*]
Baner yr INLA
Y cyfieithiad Cymraeg yw Byddin Rhyddid Iwerddon Gyfan; a adnabyddir fynychaf gan flaenlythrennau'r enw Saesneg ***The Irish National Liberation Army*** neu **INLA** (Gwyddeleg: *Arm Saoirse Náisiúnta na hÉireann*). Mae'n fudiad asgell-chwith paramilitaraidd a ffurfiwyd ar 8 Rhagfyr 1974 gyda'r nod o ryddhau Gogledd Iwerddon a ffurfio un wladwriaeth Iwerddon gyfan.

Credir fod yr INLA wedi achosi 113 marwolaeth, gyda 46 ohonynt yn filwyr byddin Lloegr, 7 aelod o gyrff unoliaethol parafilwrol a dau aelod o'r Garda Síochána. Bu iddynt ladd 10 aelod o'u mudiad nhw eu hunain hefyd. Sifiliaid oedd y gweddill a laddwyd.

Yn ôl yr INLA eu hunain, lladdwyd 33 aeold o'r corff.

Dolennau allanol
----------------

* + The Starry Plough - papur yr IRSP Archifwyd 2005-10-29 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) CAIN: Sutton Index of Deaths - Mynegai o farwolaethau
2. ↑  (Saesneg) Gwefan yr "Irish Republican Socialist Roll of Honour" Archifwyd 2011-06-08 yn y Peiriant Wayback.
Ynganiad: Joan Petchey
**Joan Eileen Petchey** (17 Hydref 1920 – Mehefin 1990) oedd arweinydd adfywiad yr iaith Gernyweg ar lafar. Athrawes Ffrangeg a Chernyweg oedd hi. Yn boliticaidd roedd hi'n gefnogwr Mebyon Kernow.

Ganwyd hi ar yr 17eg o Hydref 1920 yn Truru. Ei thad, William, oedd yn labrwr i saer pren; enw ei mam oedd Lillian (née Williams). Yn 1939 roedd hi'n byw yn Chelsea, Llundain gyda'u rhieni ble roedd hi'n gweithio fel teipyddes i Swyddfa Tollau Tramor a Chartref. Yn 1958, roedd hi'n byw yn yn Battersea gyda'i mam. 

Roedd hi'n ddynes alluog, rhugl iawn, gyda chymeriad cryf. Roedd tân yn ei chalon ynglŷn â'r iaith. Elizabeth Carne, Bardh Meur (Archdderwydd), a ddywedodd amdani "roedd hi'n fenyw o fri, benyw ardderchog am siarad Cernyweg". Ar un achlysur, fe wnaeth hi godi cywilydd ar Bardh Meur Gunwyn yn ei seremoni urddo drwy siarad ag ef yn rhugl, ond ynte heb y gallu i siarad yn rhugl. 

Wella Brown, yr ieithydd, a ddysgodd ganddi yn Liskeard pan oedd yn astudio rhag ei arholiad gradd gyntaf. Yn yr 1960au, hi a drefnodd 'an Kylgh Keltek', grwp o bobl o'r chwe gwlad Geltaidd oedd yn ysgrifennu at ei gilydd yn yr ieithoedd Celtaidd. Roedd hyn yn bwysig i'r rhai oedd yn astudio Cernyweg oherwydd nad oedd y rhyngrwyd yn yr pryd yna. Hi oedd trefnydd ysgol haf yn Truru pob mis Awst pan oedd hi'n byw yna.

Cafodd ei hurddo fel bardd yn 1950 yng nghylch meini Boscawen Un. Ei henw barddol oedd "Elowen" - Cernyweg ar gyfer y llwyfen *Ulmus procera*. Bu farw Elowen yn mis Mehefin 1990, yn St Austell. Dywedodd Nicholas Williams, yr ieithydd, "pan fu farw hi, roeddwn yn gwybod bod yr iaith Gernyweg wedi colli un o'i chymeriadau mwyaf balch".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Bardic Roll" (PDF). *Gorsedh Kernow*. Cyrchwyd 17 Rhagfyr 2021.

Dolenni allanol
---------------

Joan Petchey - Elowen (Youtube)
Gwleidydd o'r Alban yw **Kate Elizabeth Forbes** (ganwyd 6 Ebrill 1990). Mae hi'n aelod o Blaid Genedlaethol yr Alban (SNP), ac yn Aelod o Senedd yr Alban (ASA) dros etholaeth Skye, Lochaber a Badenoch ers etholiad Senedd yr Alban yn 2016. Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a'r Economi rhwng 2020 a 2023. 

Cafodd Forbes ei geni yn Dingwall, ond cafodd ei magu yn India a’r Alban. Cafodd ei haddysg mewn ysgol iaith Gaeleg, ac enillodd radd BA mewn hanes yng Ngholeg Selwyn, Caergrawnt. Wedyn enillodd MSc mewn hanes alltud a mudo o Brifysgol Caeredin. Priododd Alasdair "Ali" MacLennan yn 2021.

Arweinyddiaeth yr SNP
---------------------

Yn dilyn ymddiswyddiad Nicola Sturgeon fel arweinydd Plaid Genedlaethol yr Alban, yr SNP, ym mis Chwefror 2023, safodd Forbes ar gyferyr arweinyddiaeth. Y ddau ymgeisydd arall oedd Humza Yousaf a enillodd ac Ash Regan.

Er bod canmol i allu gweinyddu Forbes fel Gweinidog Cyllid roedd gwrthwynebiad i'w hagwedd mwy ceidwadol gan gynnwys gwrthwynebiad bersonol i briodas hoyw, hawliau trawrywedd ac erthyliad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Kate Forbes". *Scottish National Party* (yn Saesneg). 5 September 2018. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 February 2022. Cyrchwyd 8 February 2022.
2. ↑  Maclennan, Scott (29 Gorffennaf 2021). "Exclusive Pictures: Dingwall MSP Kate Forbes gets married in her hometown". *Ross-Shire Journal* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 13 Mawrth 2022. Cyrchwyd 29 Gorffennaf 2021.
3. ↑  "Ethol Humza Yousaf yn arweinydd newydd SNP". Newyddion Cymru Fyw BBC. 27 Mawrth 2023.
4. ↑  "Ymgyrch y tri i ennill arweinyddiaeth yr SNPar fi'n dod i ben". BBC Cymru Fyw. 26 Mawrth 2023.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol yr SNP
Etholaeth seneddol yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Harwich a Gogledd Essex** (Saesneg: *Harwich and North Essex*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Huntingdon yn Swydd GaergrawntEtholaeth Huntingdon yn Swydd Gaergrawnt
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–2001: John Major (Ceidwadol)
* 2001–presennol: Jonathan Djanogly (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham