Cerddor, cyfansoddwr ac actor o Unol Daleithiau'r America yw **Paul Frederic Simon** (ganwyd 13 Hydref 1941). Gellir olrhain enwogrwydd a llwyddiant Simon i'w gyfnod fel un rhan o'r ddeuawd Simon & Garfunkel, a ffurfiodd yn 1964 gydag Art Garfunkel. Ef oedd cyfansoddwr nifer helaeth o ganeuon y ddeuawd, gyda thair ohonynt yn cyrraedd brig siartiau senglau'r UDA, *The Sound of Silence*, *Mrs Robinson*, a *Bridge Over Troubled Water*.

Er i'r ddeuawd ddod i ben ym 1970, parhaodd Simon fel artist unigol, gan dderbyn clod a llwyddiant pellach.

Bywgraffiad
-----------

### Bywyd Cynnar

Ganwyd Simon ar y 13eg o Hydref, 1941, yn Newark, New Jersey. Roedd ei rieni, Louis a Belle, o dras Iddewig a Hwngaraidd. Ym 1945, ymfudodd i ardal Flushing, Queens, yn ninas Efrog Newydd. Dyma lle y bu iddo gyfarfod Art Garfunkel, yn 11 oed. Ar ôl perfformio gyda'i gilydd mewn cynhyrchiad o Alice in Wonderland yn yr ysgol, bu i'r ddau ddechrau canu â'i gilydd yn achlysurol mewn dawnsfeydd a digwyddiadau a gynhaliwyd gan yr ysgol. Eu harwyr oedd yr Everly Brothers, a gellir olrhain tarddiad sain eu harmonïau clos, a ddaeth i nodweddu eu cerddoriaeth yn ddiweddarach, i'r dylanwad hwn.

Yn 1957, pan oedd y ddau yn eu harddegau, rhyddhaodd Simon a Garfunkel y gân *Hey Schoolgirl* ar eu label, *Big Records*. Ar y pryd, roedd y ddeuawd yn defnyddio'r enw *Tom & Jerry*.

Graddiodd Simon o goleg Queens, lle y bu'n astudio Saesneg, ac er iddo fwriadu parhau ei astudiaethau drwy fynychu Ysgol Cyfraith Brooklyn am gyfnod byr, gadawodd y coleg er mwyn parhau â'i yrfa fel cerddor.

### Simon & Garfunkel

Rhwng 1957 a 1964, cyfansoddodd, recordiodd a rhyddhaodd Simon dros 30 o ganeuon, gyda rhai ohonynt yn cael eu defnyddio gan *Tom & Jerry*. Fodd bynnag, ym 1964, bu i'r ddau arwyddo i Columbia Records, ac awgrymodd y dylai'r ddeuawd ddefnyddio eu henwau teuluol gwreiddiol, gan alw'u hunain yn 'Simon & Garfunkel'.

Rhyddhaodd y ddeuawd eu LP cyntaf, *Wednesday Morning, 3 A.M.* ar 19 Hydref, 1964, ond ni lwyddodd yr albwm yn fasnachol yn syth. O ganlyniad i hynny, symudodd Simon i Essex, Lloegr, er mwyn ceisio parhau â gyrfa unigol. Yno cyfarfu Katherine 'Kathy' Chitty, a oedd yng gweithio yng nghlwb gwerin Railway Inn yn Brentford. Caiff Kathy ei henwi mewn nifer o ganeuon gan Simon, yn cynnwys *Kathy's Song*, *Homeward Bound*, *America*, a *The Late Great Johnny Ace*. Rhyddhaodd Simon yr LP *The Paul Simon Songbook*, a oedd ar gael ym Mhrydain yn unig.

Yn ôl yn yr UDA, roedd poblogrwydd un o ganeuon oddi ar *Wednesday Morning*, *The Sound of Silence*, yn cynyddu ymysg sianeli radio lleol. Achosodd hynny i'w cynhyrchydd, Tom Wilson, osod offerynniaeth trymach ar y gân, gan ddefnyddio gitâr drydan, gitâr fâs a drymiau. Rhyddhawyd y gân fel sengl yn fuan wedi hynny, a bu iddi gyrraedd brig siartiau sengl y wlad.

Yn sgîl eu llwyddiant, penderfynodd y ddeuawd ail ffurfio, gan ryddhau pedair albwm arall - *Sounds of Silence*; *Parsley, Sage, Rosemary and Thyme*; *Bookends*; a *Bridge over Troubled Water.* Roedd y ddeuawd hefyd yn gyfrifol am drac sain ffilm *The Graduate* (1967), a oedd yn cynnwys Dustin Hoffman ac Anne Bancroft.

Rhyddhaodd y ddeuawd eu halbwm olaf, *Bridge Over Troubled Water*, ym 1970, ac ni ryddhaodd y ddau gasgliad sylweddol o ganeuon â'i gilydd wedi hynny.

Er hynny, ymddangosodd Garfunkel ar ambell gân a ryddhawyd gan Simon hefyd, er enghraifft, 'My Little Town', ar yr albwm *Still Crazy After All These Years* ym 1975. Bu iddynt ailffurfio ym 1981 ar gyfer cyngerdd enwog yn Central Park, Efrog Newydd, ac yn 2003, ar gyfer eu taith, 'Old Friends'.

### Gyrfa Unigol

Ar ôl i Simon & Garfunkel wahanu, dechreuodd Simon ar ei yrfa unigol yn syth. Rhyddhaodd ei ail albwm, y cyntaf ers *The Paul Simon Songbook* (1965), ym mis Ionawr 1972, dan y teitl *Paul Simon*. Rhyddhawyd dwy sengl oddi ar yr albwm hwnnw, 'Mother and Child Reunion', a 'Me and Julio Down By The Schoolyard'. Er i'r albwm hwn gael ei glodfori am amrywiaeth ei *genres* (lle y bu i Simon arbrofi ag arddulliau 'byd' fel reggae am y tro cyntaf), aeth Simon yn ôl i'w wreiddiau fel canwr gwerin-pop ar gyfer yr albwm nesaf, sef *There Goes Rhymin' Simon*, a ryddhawyd ym 1973.

Roedd disgwyliadau mawr o'r albwm *Still Crazy After All These Years* (1975), a ryddhawyd bum mlynedd ers i Simon gyhoeddi ei fod yn artist unigol. Bu iddo gydweithio â Phil Ramone, a gynhyrchodd yr albwm. Roedd 'Gone At Last', deuawd â naws gospel â'r gantores Pheobe Snow, a 'My Little Town', trac ar y cyd â Garfunkel, yn rhan o'r casgliad hwn. *Still Crazy* oedd albwm unigol cyntaf Simon i gyrraedd brig y siartiau, a bu iddo ennill gwobr Grammy fel albwm gorau'r flwyddyn honno.

Yn dilyn cyfnod distaw ar ddiwedd y saithdegau, a dwy albwm gymharol aflwyddiannus, *One-Trick Pony* (1980), a *Hearts and Bones* (1983) ar ddechrau'r wythdegau, roedd rhai, yn cynnwys Simon ei hun, yn pryderu am ddiffyg ysbrydoliaeth y cerddor i ysgrifennu caneuon. Ar ôl clywed cerddoriaeth y Boyoyo Boys, o Dde Affrica, penderfynodd arbrofi â dylanwadau Affricanaidd. Arweiniodd hynny iddo ymweld â'r wlad er mwyn parhau â phrosiect newydd, a ddaeth i gael ei adnabod fel *Graceland*. Yn ei gyfnod yno, bu iddo gydweithio â nifer o artistiaid o'r wlad, a dyma pryd y bu iddo gydweithio â Ladysmith Black Mambazo am y tro cyntaf.

Er i Warner Bros. oedi ychydig wrth ystyried a oedd modd rhyddhau albwm mor ectlectig i farchnad y prif lif, rhyddhawyd *Graceland* ym Mis Awst, 1986, a bu iddo ddod yn albwm mwyaf llwyddiannus y canwr. Roedd yr albwm yn cynnwys y gân lwyddiannus 'You Can Call Me Al', yn ogystal â ffefrynnau'r sianeli radio hyd heddiw, megis 'The Boy in the Bubble' a 'Diamonds on the Soles of her Shoes'.

Yn y ddeng mlynedd ar hugain ar ôl Graceland, rhyddhaodd Simon chwe albwm arall, gyda *Stranger to Stranger* yn cael ei ryddhau yn 2016, pan oedd Simon yn 74 oed.

Bywyd Personol
--------------

Priododd Simon ei wraig cyntaf, Peggy Harper, yn 1969 (ysgarodd 1975). Priododd yr actores Carrie Fisher yn 1983 ond ysgarodd yn 1984. Priododd y gantores Edie Brickell yn 1992.

Discograffi
-----------

#### Albymau Unigol

* *The Paul Simon Songbook* (1965)
* *Paul Simon* (1972)
* *There Goes Rhymin' Simon* (1973)
* *Still Crazy After All These Years* (1975)
* *One-Trick Pony* (1980)
* *Hearts and Bones* (1983)
* *Graceland* (1986)
* *The Rhythm of the Saints* (1990)
* *Songs from The Capeman* (1997)
* *You're the One* (2000)
* *Surprise* (2006)
* *So Beautiful or So What* (2011)
* *Stranger to Stranger* (2016)
* *In the Blue Light* (2018)
* *Seven Psalms* (2023)