**Sandycove** ( Gwyddelig Cuas an Ghainimh sef "*Ceudod y tywod/Ceudod* *tywodlyd*" yn y Gymraeg ) maestref o Ddulyn, Iwerddon. Mae i'r de-ddwyrain o Dún Laoghaire a Glasthule, ac i'r gogledd-orllewin o Dalkey. Mae'n gyrchfan glan môr boblogaidd ac mae'n adnabyddus am ei le ymdrochi, y Forty Foot, a oedd yn y gorffennol wedi'i gadw ar gyfer dynion yn unig ond sydd bellach ar gael ar gyfer ymdrochi cymysg. Mae'r lleoliad i'w weld yn agoriad *Ulysses* gan James Joyce. Gwelwyd y Forty Foot hefyd yng nghyfres deledu boblogaidd o 2022 o'r enw 'Bad Sisters'.

Hanes
-----

Ar 20 Rhagfyr 1940, yn ystod yr Ail Ryfel Byd, bomiodd y Luftwaffe yr orsaf reilffordd er bod Iwerddon yn wlad niwtral. Roedd tri anaf.

Cludiant
--------

Agorodd gorsaf reilffordd Sandycove a Glasthule ar 11 Hydref 1855.  Mae Sandycove hefyd yn cael ei wasanaethu gan Fws Dulyn rhifau 59 a 111, ac mae'n agos at harbwr Dún Laoghaire.

Diwylliant
----------

Bu’r awdur James Joyce yn byw am wythnos yn ddyn ifanc yn Nhŵr Martello sydd wedi’i leoli wrth ymyl baddondy Forty Foot yn Sandycove. Mae golygfa agoriadol *Ulysses* Joyce wedi'i gosod yn y tŵr hwn. Mae bellach yn gartref i amgueddfa Joyceaidd fach, sydd ar agor trwy gydol y flwyddyn.  Mae Bloomsday yn cael ei ddathlu yn Sandycove er anrhydedd Joyce ar yr 16eg o Fehefin bob blwyddyn.

Ger y tŵr, ar lan y môr, mae’r tŷ tirnod unigryw a ddyluniwyd yn arddull Avant Garde gan Michael Scott, y pensaer enwog o’r 20fed ganrif, a’i gwnaeth yn gartref iddo.

Mae'r faled "Sandy Cove" (sic) gan y cyfansoddwr / canwr Jimmy Webb yn ymddangos ar ei albwm 1993 *Suspending Disbelief*. Yn y gân, mae’r adroddwr yn myfyrio ar ddewisiadau ei fywyd a’i farwoldeb wrth iddo ymweld â’r gymdogaeth a Thŵr enwog Martello.

Mae’r canwr-gyfansoddwr Luka Bloom, yn nodiadau leinin ei albwm ym 1992, *The Acoustic Motorbike* yn diolch i Sandcove Cycles am gynnal a chadw’r beic rhyddewyllysgar.

Bad achub
---------

Sefydlwyd gorsaf bad achub gyntaf Iwerddon yn Sandycove ym 1803. Ar 28 Rhagfyr 1821, achubodd y bad achub griw brig *Ellen o Lerpwl* ; boddodd pedwar o'r criw gwirfoddol.

Preswylwyr nodedig
------------------

* Ganed Roger Casement yn Sandycove [  ]
* Bernard Farrell, dramodydd [  ]
* Roedd Peter Gatenby, Athro a Chyfarwyddwr Meddygol y Cenhedloedd Unedig, yn byw yn Sandycove.
* William Monk Gibbon, bardd ac awdur [  ]
* Bu Oliver St. John Gogarty yn rhentu Tŵr Martello rhwng 1904 a 1925 [  ]
* Arhosodd James Joyce am gyfnod byr yn Nhŵr Martello sydd wedi'i leoli ger y baddondy Forty Foot, fel gwestai i Oliver St. John Gogarty.
* Lucy Kennedy, darlledwr [  ]
* Cafodd Jason O'Mara ei eni a'i fagu yn Sandycove [  ]
* Imogen Stuart, cerflunydd a Saoi [  ]
* Maureen Toal, actores a oedd yn byw yn Sandycove.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o drefi a phentrefi yn Iwerddon
* Glasthule

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Allen, Trevor. *The Storm Passed by: Ireland and the Battle of the Atlantic, 1940–41*. t. 63.
2. ↑  "Sandycove station" (PDF). *Railscot - Irish Railways*. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2007-09-26. Cyrchwyd 2007-09-03.
3. ↑  "About | James Joyce Tower and Museum". *jamesjoycetower.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2016-02-26.
4. ↑  Gilligan, Henry (1988). *A History of the Port of Dublin*. Gill and Macmillan. tt. 67. ISBN 978-0-7171-1578-5.
5. ↑  "GATENBY, Peter Barry: Death notice". *Irish Times, Family Notices*. 2015-08-27. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-06-02. Cyrchwyd 2021-05-31.
6. ↑  "Bloomsday". *The James Joyce Centre*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-29. Cyrchwyd 2016-02-08.
7. ↑  "'Greatest'actor Maureen Toal dies". *Irish Times*. 2012-08-25. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-08-27. Cyrchwyd 2012-08-27.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Gorsaf reilffordd Sandycove a Glasthule