recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Thirsk a Malton** (Saesneg: *Thirsk and Malton*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Thirsk a Malton yng Ngogledd Swydd EfrogEtholaeth Thirsk a Malton yng Ngogledd Swydd Efrog
* Gogledd Swydd Efrog yn LloegrGogledd Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2015: Anne McIntosh (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Kevin Hollinrake (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Y Twr Tewdws, neu'r Pleiades, yn dangos nifwl adlewyrchol rhwng y sêr
 Y Twr Tewdws
Clwstwr sêr wedi'i leoli yng nghytser y Tarw (*Taurus*) yw y **Twr Tewdws** neu'r **Pleiades**, a adwaenir hefyd fel y ***Saith Chwaer*** a **Messier 45** (**M45**).[1][2]
Dyma un o'r clystyrau sêr agosaf at y Ddaear ac un o'r amlycaf i'r llygad noeth yn yr awyr nos.[3]

Mae chwech seren yn hawdd i weld gyda'r llygad noeth, a mae'r seren ddisgleiriaf, Alcyone, o'r trydydd maintioli. Gwelir saith seren o leoedd tywyll ymhell o oleuadau trefol, a gall rhai bobl gyda golwg dda weld mwy. Mae dwsinau yn ymddangos trwy binocwlar neu delesgop bach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Geiriadur Prifysgol Cymru". Prifysgol Cymru. Cyrchwyd 25 Hydref 2016.
2. ↑  "Cronfa Ddata SIMBAD". Centre de Données Astronomiques de Strasbourg. Cyrchwyd 25 Hydref 2016. (Yn Saesneg.) Chwiliad am yr Pleiades yn adnodd Simbad.
3. ↑  Evans, Aneurin (1984), "Hanes yr Haul a'r Sêr–II", *Y Gwyddonydd* **22** (3): 104–108, adalwyd 10 Ebrill 2017
Café Mélange, Fienna, Awstria.
Tŷ coffi yn Hamburg, yr Almaen.
Mae **tŷ coffi** (neu "gaffi") yn adeilad lle cynigir lluniaeth a byrbrydoedd ac sy'n arbenigo mewn coffi ffres. Mae'r traddodiad tŷ coffi wedi cael ei gadw, yn enwedig yn Fienna a Thwrci.

Adeiladwyd y tai coffi cyntaf yn yr Ymerodraeth Ottoman, yn enwedig yn Nghairo, Damascus ac Aleppo. Y tŷ coffi cyntaf yn Istanbul oedd y tro cyntaf i'r math hwn o siop gyrraedd cyfandir Ewrop.

Sefydlwyd y caffi cyntaf yng ngorllewin Ewrop yn Fenis ym 1647 o dan arcedau Sain Marc. Dilynwyd hwn gan dŷ coffi yn Rhydychen yn 1650. Yn 1652, agorwyd tŷ coffi arall yn Llundain o'r enw "Virginia Coffee-House". Roedd rhai o'r tai coffi hyn yn llefydd poblogaidd iawn, ac yn llefydd cymdeithasol iawn i'r *bourgeois*. Agorwyd caffis cyffredin ar gyfer ysgolheigion, cyfreithwyr ayyb. Roedd y caffi hefyd yn cynnig gwasanaeth y system bost ("Penny Post") a'r blychau post cyntaf. Mae'r tai bwyta hyn hefyd yn enwog am eu cyfraniad i ddatblygiad y papur newydd. Mae'r *Spectator*, a gyhoeddwyd gan Joseph Addison a Reed, yn enghraifft gan iddo gael ei olygu yn Button's Coffee-house.

Cafodd tŷ coffi Edward Lloyd gryn ddylanwad ar fyd yswiriannau gwledydd Prydain, gan mai yno y cyfarfu'r dynion a ddaeth ynghŷd i sefydlu'r cwmni yswiriant Lloyd's of London a'r rhestr gychod enwog a elwir yn "Lloyd's Register". Does wnelo'r lle ddim oll a Banc Lloyds, fodd bynnag.

Gweler hefyd
------------

* Coffi - ceir rhestr o'r amrywiaeth o ddiodydd coffi sydd ar gael mewn caffes.

Ffynonellau
-----------

* *The Character of a Coffee-House* (1673) a *Coffee-Houses Vindicated* (1675), yn: Charles W. Colby (Hrsg.): *Selections from the Sources of English History, B.C. 55 – A.D. 1832*. Longmans, Green, Lkundain 1920.
* *Ulrich Im Hof: Das gesellige Jahrhundert. Gesellschaft und Gesellschaften im Zeitalter der Aufklärung*. Beck, München 1982, ISBN 3-406-08708-6
* Bryant Lillywhite: *London coffee houses. A reference book of coffee houses in the 17th, 18th and 19th century*. Allen & Unwin, Llundain 1963
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Twraco fioled** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: twracoaid fioled) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Musophaga violacea***; yr enw Saesneg arno yw *Violet turaco*. Mae'n perthyn i deulu'r Twracoaid (Lladin: *Musophagidae*) sydd yn urdd y *Cuculiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. violacea*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r twraco fioled yn perthyn i deulu'r Twracoaid (Lladin: *Musophagidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lowri dorwen | Corythaixoides leucogaster |  |
|
| Lowri lwyd | Corythaixoides concolor |  |
|
| Twraco Bannerman | Tauraco bannermani |  |
|
| Twraco Fischer | Tauraco fischeri |  |
|
| Twraco Hartlaub | Tauraco hartlaubi |  |
|
| Twraco bochwyn | Tauraco leucotis |  |
|
| Twraco cribgoch | Tauraco erythrolophus |  |
|
| Twraco cribog | Tauraco macrorhynchus |  |
|
| Twraco cribwyn | Tauraco leucolophus |  |
|
| Twraco fioled | Musophaga violacea |  |
|
| Twraco gwyrdd | Tauraco persa |  |
|
| Twraco llwyd y Gorllewin | Crinifer piscator |  |
|
| Twraco mawr | Corythaeola cristata |  |
|
| Twraco pigddu | Tauraco schuettii |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Twraco fioled** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwleidydd Cymreig ac aelod o'r Blaid Lafur oedd **Valerie "Val" Feld** (ganwyd **Valerie Breen Turner** (29 Hydref 1947 – 17 Gorffennaf 2001). Bu'n aelod o Gynulliad Cenedlaethol Cymru o 1999 tan ei marwolaeth yn 2001.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Valerie Breen Turner ym Mangor, ac addysgwyd yn Ysgol yr Abaty yn Malvern. Priododd John Feld ym 1969, a chawsont dau o blant. Gweithiodd fel gohebydd yn Llundain a gweithio'n rhoi cyngor cartrefu yn Swydd Gaerhirfryn. Daeth yn gynghorydd lleol yn cynyrchioli'r Blaid Lafur yn Chorley, Swydd Gaerhirfryn. Gweithiodd hefyd am gyfnod fel gweithiwr cymdeithasol. Ym 1981, yn dilyn ysgariad, dychwelodd i Gymru. Yno sefydlodd a daeth yn gyfarwyddwr cyntaf Shelter Cymru. Yn ei hamser sbâr, astudiodd tuag at radd Meistr y Celfyddydau ym Mhrifysgol Caerdydd, ac ym 1989, apwyntiwyd yn bennaeth y Comisiwn Cyleoedd Cyfartal yng Nghymru. Deliodd y swydd hon am ddeng mlynedd, cyn dod yn drysorydd ymgyrch 'Ie Dros Gymru' a sefyll a chael ei hethol yn Aelod Cynulliad dros Ddwyrain Abertawe.

Feld oedd y gwleidydd cyntaf i farw yn ei swydd yn y Cynulliad, a cynhaliwyd is-etholiad ar 27 Medi 2001. Roedd yn wleidydd a pharchwyd yn fawr, ac yn adnabyddus am ei actifyddiaeth cymdeithasol. Bu'n gadeirydd Pwyllgor Datblygaeth Economaidd y Cynulliad hyd Mai 2001.

Dywedodd y Prif Weinidog Rhodri Morgan, "I believe I speak for the whole of Wales when I say that the death of Val Feld is a grievous blow for us all".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   UK: Wales: AMs: Val Feld. BBC (1 Medi 1999).
2. ↑   Assembly Member Val Feld dies. BBC (28 Gorffennaf2001).

| Cynulliad Cenedlaethol Cymru |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:***sedd newydd*** | **Aelod Cynulliad dros Ddwyrain Abertawe**1999 – 2001 | Olynydd:**Valerie Lloyd** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Trympedwr adeinwyrdd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: trympedwyr adeinwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Psophia viridis***; yr enw Saesneg arno yw *Green-winged trumpeter*. Mae'n perthyn i deulu'r Trympedwyr (Lladin: *Psophiidae*) sydd yn urdd y *Gruiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. viridis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r trympedwr adeinwyrdd yn perthyn i deulu'r Trympedwyr (Lladin: *Psophiidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Trympedwr adeinwyn | Psophia leucoptera |  |
|
| Trympedwr adeinwyrdd | Psophia viridis |  |
|
| Trympedwr cyffredin | Psophia crepitans |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Trympedwr adeinwyrdd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Trochwr llwyd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: trochwyr llwydion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cinclus mexicanus***; yr enw Saesneg arno yw *North American dipper*. Mae'n perthyn i deulu'r Trochwyr (Lladin: *Cinclidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. mexicanus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r trochwr llwyd yn perthyn i deulu'r Trochwyr (Lladin: *Cinclidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Bronwen y dŵr | Cinclus cinclus |  |
|
| Trochwr Gyddfgoch | Cinclus schulzii |  |
|
| Trochwr brown | Cinclus pallasii |  |
|
| Trochwr llwyd | Cinclus mexicanus |  |
|
| Trochwr penwyn | Cinclus leucocephalus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Trochwr llwyd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Diwydiannwr a gŵr cyhoeddus oedd **William Chambers** (1774 – 9 Chwefror 1855).

Ganwyd ef yn Llundain, a derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt o 1792, lle cafodd radd BA yn 1795 ac MA yn 1800. Trwy garedigrwydd neu gysylltiadau teuluol, etifeddodd William ystâd Syr John Stepney, De Cymru, ar 18 Rhagfyr 1824, a daeth i fyw i Blas Llanelli, yn agos at eglwys y plwyf. Erbyn 1828, ef oedd uchel Siryf Sir Gaerfyrddin, a chyda cyd-weithrediad ei fab William Chambers yr ieuaf (1809–1882), profodd lwyddiant sylweddol o fewn diwydiant, drwy sefydlu'r *South Wales Pottery* yn 1840 gyda $10,000. Bu farw ar 9 Chwefror 1855 yn Llanelli.

William Chambers yr ieuaf, ei fab
---------------------------------

Ganwyd William Chambers yr ieuaf yn Valenciennes, Ffrainc, a derbyniodd ef ei addysg yn Eton a Choleg Sant Ioan, Caergrawnt rhwng 1826 a 1828. Bu'n un o sylfaenwyr y *Llanelly Reform Society* yn 1839, ac er ei fod yn ynad ar y pryd, bu gydag arweinwyr y mudiad protest yn ystod cyfarfod 'Merched Becca' ar Fynydd Sylen ar 25 Awst 1843, a hefyd gyda'r rhai fu'n arestio rhai o'r arweinwyr pan ymosodwyd ar dollborth a chlwydi ardal Pontarddulais ar 6 Medi 1843. Dialwyd arno gan y terfysgwyr yr adeg honno. Rhai blynyddoedd yn ddiweddarach, yn 1849, cyflwynodd dystiolaeth bwysig i'r comisiynwyr addysg, ac erbyn 1850 fe'i penodwyd yn gadeirydd cyntaf Bwrdd Iechyd Llanelli. Prynodd gartref newydd o'r enw "Hafod" yn 1853, a gwerthodd y tŷ ychydig cyn iddo farw.

Ffynonellau
-----------

* D. Bowen, *Hanes Llanelli*, 1857;
* *Burke's Landed Gentry*, arg. 1871 (am y llinach);
* *Bye-Gones, relating to Wales and the Border Counties*, 1882, t. 43;
* Arthur Mee, *Llanelly Parish Church, its history and records, with notes relating to the town*, Llanelli, 1888;
* John Innes, *Old Llanelly*, Caerdydd, 1902;
* *The Carmarthen Antiquary*, 1943–44, tt. 21–63;
* Venn, *Alumni Cantabrigienses*, 1944

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Mae **Wig Bach a'r Glannau** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 19 Gorffennaf 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 43.6 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Bardd o'r Hen Ogledd a gysylltir ag Urien Rheged oedd **Tristfardd** (fl. ail hanner y 6g efallai). Buasai'n gyfoeswr i'r bardd Taliesin. Does dim o'i waith wedi goroesi.

Traddodiadau
------------

Mewn triawd yn y casgliad *Trioedd Ynys Prydain*, mae'n cael ei alw'n un o "Dri bardd coch eu gwaywffyn Ynys Prydain", gyda Dygynnelw ac Afan Ferddig (orgraff ddiweddar):

Tri Gwaywrudd Beirdd Ynys Prydain:  

Tristfardd bardd Urien,  

A Dygynnelw bardd Owain ab Urien,  

Ac Afan Ferddig bardd Cadwallon mab Cadfan.

Mae chwedl (ddiweddar yn ei ffurf bresennol) yn ei wneud yn garwr i wraig Urien. Ceir tri englyn anghyflawn yng nghorff testun y chwedl sydd i'w cael mewn llawysgirfau o ddiwedd yr 16g. Mae'r englynion yn cofnodi ymddiddan rhwng Tristfardd ac Urien ac efallai'n deillio o destun coll cynharach. Yn un o lawysgrifau Gwallter Mechain, sy'n dyddio o ddiwedd y 18g, ceir fersiwn o'r chwedl hon dan y teitl 'Chwedl Tristfardd bardd Urien Rheged'. Ynddi portreadir Tristfardd fel carwr dirgel gwraig Urien. Ymddengys nad yw'n sylweddoli pwy ydyw hi, oherwydd mae'n anfon Urien gyda neges iddi. Mae'r englynion yn rhan o gyfres (goll) sy'n ymddiddan rhwng y bardd ac Urien a'i wraig. Ar ddiwedd y chwedl mae Urien yn lladd Tristfardd ar ryd a elwir yn 'Rhyd Tristfardd' ac a leolir ger castell Urien (wedi ei gamleoli ym Maesyfed, Powys).

Mae'r bardd canoloesol Cynddelw Brydydd Mawr yn cyfeirio sawl gwaith at Dristfardd ond heb ychwanegu ddim at ein gwybodaeth amdano. Gan fod Cynddelw yn hanu o Bowys mae'n bosibl ei fod yn gyfarwydd â thraddodiadau amdano sydd wedi diflannu.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Caerdydd, 1961; arg. newydd 1991).

| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |
Un o siopau Woolworths
Cwmni yn y DU oedd yn masnachu dan yr enw **Woolworths** oedd y **Grŵp Woolworth**. Lleolwyd pencadlys y cwmni yn Llundain.

Cafodd y siop Woolworths gyntaf yng ngwledydd Prydain ei sefydlu yn Lerpwl, Lloegr, yn 1909, fel cangen o'r cwmni Americanaidd F.W. Woolworths & Co a sefydlwyd gan Franklin Winfield Woolworth. Am flynyddoedd roedd siopau Woolworths yn olygfa gyfarwydd ar y Stryd Fawr mewn nifer o drefi ledled Prydain.

Ar 26 Tachwedd 2008, gwaharddwyd masnachu cyfranddaliadau Woolworths Group ccc, ac aeth ei is-gwmnïau Woolworths ac Entertainment UK i weinyddiaeth. Caeodd Deloitte y cyfan o siopau Woolworths rhwng 27 Rhagfyr 2008 a 6 Ionawr 2009, gan arwain at golli 27,000 o swyddi. Aeth Woolworths Group ccc i weinyddiaeth ar 27 Ionawr 2009, a diddymwyd y cwmni yn swyddogol ar 13 Hydref 2015.

Ym mis Chwefror 2009, prynodd Shop Direct nod masnach a chyfeiriad rhyngrwyd Woolworth, a barhaodd fel gwefan adwerthu nes y cafodd ei gau ym Mehefin 2015.

Agweddau daearegol
------------------

Mae gwenithfaen du y larvikite sydd o dan ffenestri'r hen Woolworths yng Nghaernarfon i'w weld yn yr un lle, fel rhan o "frand" y cwmni mae’n siwr, o dan ffenestri Woolworths ymhobman.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Woolworths to close in January* Newyddion BBC 17 Rhagfyr 2008 adalwyd 14 hydref 2017
Bwthyn hynafol yn Eryri yw'r **Tŷ Hyll**, sy'n gorwedd ar bwys y ffordd A5 tua hanner ffordd rhwng Capel Curig a Betws-y-coed ar gwr Coedwig Gwydir. Cyfeirnod AO: SH 756 576. Mae'n bencadlys Cymdeithas Eryri. Mae ar agor i'r cyhoedd ac yn denu nifer o ymwelwyr.

Tŷ Hyll.
Mae'r "Tŷ Hyll" yn enghraifft brin o dŷ unnos yng Nghymru. Ni wyddom lawer am ei hanes cynnar, ond yn ôl traddodiad cafodd ei adeiladu gan ddau frawd ar herw yn y 15g. Yn ôl yr hen arfer, pe bai rhywun yn medru codi pedwar wal rhwng machlud yr haul a'r wawr a chael mŵg yn dod allan o'r simnai erbyn y bore roedd ganddo hawl i'r adeilad a'r tir o'i gwmpas, a gafwyd trwy daflu bwyall i'r pedwar ban a hawlio'r tir rhwng y pedwar pwynt hynny.

Fodd bynnag, ymddengys bod rhannau o'r tŷ presennol yn dyddio o ddechrau'r 19g ac iddo gael ei drwsio'n sylweddol gan lafurwyr a weithiai ar y ffordd A5 newydd. Roedd dyn yn byw yn y tŷ hyd y 1960au ond aeth yn adfail ar ôl hynny. Cafodd ei brynu gan Gymdeithas Eryri yn 1988 a'i atgyweirio'n ofalus gan wirfoddolwyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "BBC Wales". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-05-04. Cyrchwyd 2010-03-17.
2. ↑  "Y Tŷ Hyll". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-01-27. Cyrchwyd 2010-03-17.

Dolenni allanol
---------------

* Y Tŷ Hyll Archifwyd 2010-01-27 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Cymdeithas Eryri
* Cymdeithas Eryri
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton lwyd**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau llwydion**; yr enw Saesneg yw *Smoky Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula ternata*. Mae i'w ganfod yn ne a chanol Ewrop a rhannau o Rwsia hyd at Siberia.

24–29 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Mai i Orffennaf, yn y rhannau cynhesaf o Ewrop a rhwng mehefin i Awst yn y gwledydd oer.

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o: *Vaccinium myrtillus*, *Vaccinium uliginosum*, *Calluna vulgaris*, *Lathyrus niger*, *Salix repens* a *Erica*. Cofnodwyd y siani flewog hefyd yn bwyta'r canlynol (ond nid mor aml): *Lonicera tatarica*, *Stellaria*, *Polygonum aviculare*, *Fragaria vesca*, *Lactuca sativa* a *Taraxacum officinale*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton lwyd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cyfansoddwr o Sbaen yng nghyfnod y Dadeni oedd **Tomás Luis de Victoria** (1548 – 20 Awst 1611).

Ganwyd yn nhref Sanchidrián yn nhalaith Ávila, Teyrnas Castilla. Roedd yn gôr-fachgen yng nghôr cadeirlan Ávila cyn iddo gael ei anfon yn 1565 i'r *Collegium Germanicum* (coleg diwynyddol Almaeneg ei iaith) yn Rhufain, lle mae'n debyg iddo astudio wrth draed Giovanni Pierluigi da Palestrina, cyfansoddwr mwyaf adnabyddus ei ddydd.

Roedd Victoria yn ganwr ac yn organydd yn eglwys S. Maria di Monserrato (1569–tua 1574), a dysgodd yn y *Collegium Germanicum* cyn iddo dod yn *maestro di cappella* (cyfarwyddwr cerdd) yno yn 1575. Fe'i hordeiniwyd yn offeiriad yn 1574.

Yn y 1580au dychwelodd i Sbaen, lle gwasanaethodd fel caplan i Maria o Awstria, gweddw Maximilian II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, ym Madrid.

Y cyfansoddwr Sbaenaidd mwyaf blaenllaw ei ddydd ydoedd. Dim ond cerddoriaeth eglwysig i destunau Lladin a liniodd. Cyhoeddwyd y rhan fwyaf o'i weithiau yn ystod ei oes, gan gynnwys casgliad moethus o 32 o'i offerennau yn 1600.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Christopher Baker (2002). *Absolutism and the Scientific Revolution, 1600-1720: A Biographical Dictionary* (yn Saesneg). Greenwood Publishing Group. t. 391. ISBN 978-0-313-30827-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 32192606
* LCCN: n80125348
* ISNI: 0000 0001 2126 9111
* GND: 118975579
* SELIBR: 206962
* SUDOC: 066826055
* BNF: cb139847491 (data)
* BIBSYS: 98059406
* NLA: 36558822
* NDL: 00962053
* NKC: js20031110003
* The SBN id SBLV304499 is not valid.
* BNE: XX895689
* CiNii: DA06781812

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton rhubanog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau rhubanog**; yr enw Saesneg yw *Riband Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Idaea aversata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop, Asia a'r Dwyrain Agos.

30–35 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan rhwng Mehefin ac Awst neu Fedi.

Gweiriau amrywiol ydy prif fwyd y siani flewog yn ogystal â dant y llew.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton rhubanog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton Lewes**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau Lewes**; yr enw Saesneg yw *Lewes Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula immorata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop a'r Dwyrain Agos.

20–27 mm ydy lled adenydd yr oedolyn ac mae i'w ganfod yn hedfan rhwng Mehefin a chanol awst, yn ddinynnol ar ei leoliad.

Teim ac oregano ydy prif fwyd y siani flewog.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton Lewes yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton lachar**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau llachar**; yr enw Saesneg yw *Bright Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Idaea ochrata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop.

Oddi uchod
21–24 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan rhwng Mehefin ac Awst.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton lachar yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton rydlyd**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau rhydlyd**; yr enw Saesneg yw *Rusty Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Idaea inquinata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop.

16–19 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan rhwng Mehefin a Gorffennaf.

Mae'n wyfyn prin iawn.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton rydlyd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton arfor**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau arfor**; yr enw Saesneg yw *Mullein Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula marginepunctata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

25–28 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan mewn dwy genhedlaeth rhwng Mai a Medi.

Prif fwyd y siani flewog ydy milddail a dail Ifan (*Artemisia vulgaris*).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton arfor yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Trochwr gyddfgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: trochwyr gyddfgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cinclus schulzi***; yr enw Saesneg arno yw *Rufous-throated dipper*. Mae'n perthyn i deulu'r Trochwyr (Lladin: *Cinclidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. schulzi*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r trochwr gyddfgoch yn perthyn i deulu'r Trochwyr (Lladin: *Cinclidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Bronwen y dŵr | Cinclus cinclus |  |
|
| Trochwr Gyddfgoch | Cinclus schulzii |  |
|
| Trochwr brown | Cinclus pallasii |  |
|
| Trochwr llwyd | Cinclus mexicanus |  |
|
| Trochwr penwyn | Cinclus leucocephalus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Trochwr gyddfgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton Ynys Wyth**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau Ynys Wyth**; yr enw Saesneg yw *Isle of Wight Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Idaea humiliata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop ac roedd ar gael yn Portsmouth tan 1931.

of 19–22 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan un dwy genhedlaeth: yng Ngorffennaf.

Prif fwyd y siani flewog ydy dant y llew a *Polygonum coccineum*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton Ynys Wyth yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton blaen**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau plaen**; yr enw Saesneg yw *Plain Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Idaea straminata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

28–33 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan yng Ngorffennaf, mewn un genhedlaeth yn unig.

Prif fwyd y siani flewog ydy dant y llew a *polygomium*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton blaen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cenedlaetholwr Gwyddelig oedd **Tomás Ceannt** (Saesneg: Thomas Kent; 29 Awst 1865 – 9 Mai 1916) a ddienyddwyd gan fyddin Lloegr ar 2 Mai 1916, yn dilyn Gwrthryfel y Pasg.

Roedd Ceannt o deulu o Wyddelod pybyr a oedd yn byw yn 'Bawnard House', Castlelyons, Swydd Corc. Pan ddechreuodd Gwrthryfel y Pasg, cyrchodd y 'Royal Irish Constabulary' eu cartref, a chartrefi cenedlaetholwyr eraill. Ceisiodd y teulu amddiffyn eu hunain: Toamás a'i frodyr Richard, David and Wiliam a bu saethu o'r ddwy ochr am oriau. Lladdwyd y Prif Gwnstabl William Rowe ac anafwyd David yn ddifrifol a bu'n rhaid iddynt ildio. Ceisiodd Richard ffoi ar y funud olaf ond fe'i lladdwyd.

Rhoddwyd Tomás a Wiliam o flaen eu gwell mewn llys milwrol ar gyhuddiad o wrthryfela. Rhyddhawyd Wiliam ond dedfrydwyd ei frawd Tomás i farwolaeth ac fe'i saethwyd gan sgwad o filwyr Saesnig yng Nghorc ar 9 Mai 1916. Yn Nulun, rhoddwyd y trydydd brawd, David, o flaen ei well, wedi'i gyhuddo o'r un cyhuddiad: gwrthryfela. Fe'i dedfrydwyd yntau i farwolaeth, ond newidiwyd y ddedfryd ychydig yn ddiweddarach i bum mlynedd o garchar.

Claddwyd Tomás Ceannt yng ngerddi Carchar Corc (a elwid gynt yn 'Faracs Victoria').

Rheilffordd
-----------

Galwyd prif Orsaf Reilffordd Corc ar ei ôl.

Angladd gan y Wladwriaeth
-------------------------

Yn 2015 cynigiodd Taoiseach Iwerddon, Enda Kenny, Gynhebrwng gan y Wladwriaeth i deulu Ceannt, a derbyniwyd y cynnig. Codwyd gweddillion ei gorff o garchar Corc (wedi 99 mlynedd yn y ddaear), a chafwyd Angladd gan y Wladwriaeth er cof amdano ar 18 Medi 2015 yn Eglwys Sant Nicolas, Castlelyons.

Gweler hefyd
------------

* Éilís Ní Fhearghail

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*Thomas Kent: State funeral in Cork for 1916 rebel*". *BBC News*. 18 Medi 2015.. Adalwyd 18 Medi 2015.
2. ↑  "*Volunteer executed after 1916 farmhouse battle*". *Irish Independent*. 18 Medi 2015.. Adalwyd 18 Medi 2015.
3. ↑  "*Honouring Thomas Kent’s ultimate sacrifice with state funeral*". *Irish Examiner*. 18 Medi 2015.. Adalwyd 18 Medi 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 20146285461515371930
* LCCN: n2016044299
* GND: 1099734800

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goGwrthryfel y Pasg, Iwerddon 1916 |
| --- |
|  |
| Pobl Gwyddelig | 
* Tomás Ceannt
* Con Colbert
* James Connolly
* Seán Mac Diarmada
* Éilís Ní Fhearghail
* Iarlles Markievicz
* Pádraig Pearse
* Seosamh Máire Pluincéid
* Iarll Plunkett
* Toirdhealbhach Mac Suibhne
* Éamon de Valera

 |
|  |
| Prydeinwyr | 
* Yr Uwchfrigadydd William Lowe
* Ivor Churchill Guest

 |
|  |
| Lleoliadau | 
* Carchar Gwersyll Fron-goch
* Carchar Kilmainham
* Mynwent Glasnevin
* Swyddfa'r Bost Gyffredinol, Dulyn

 |
|  |
| Mudiadau | 
* Byddin Dinasyddion Iwerddon
* Byddin Weriniaethol Iwerddon
* Y Frawdoliaeth Wyddelig Weriniaethol
* Y Gwirfoddolwyr Gwyddelig

 |
|  |
| Digwyddiadau | 
* Datganiad Annibyniaeth Iwerddon

 |

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton onglog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau onglog**; yr enw Saesneg yw *Sub-angled Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula nigropunctata*. Mae i'w ganfod yn y Palearctig.

29–34 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan rhwng mai ac Awst, yn ddibynnol ar ei leoliad.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Taraxacum* a barf yr hen ŵr.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton onglog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mynydd yn ne-ddwyrain Cymru, ydy **Twmpa** (Saesneg: ***Lord Hereford's Knob***), uchder 689m (2231 troedfedd); cyfeiriad grid SO224350. Mae'n un o'r copaon mwyaf gogleddol yn y Mynyddoedd Duon, Powys. Fe'i leolir 3 km i'r gorllewin o'r ffin â Lloegr, a 7 km i'r de o'r Gelli, yn rhanbarth dwyreinol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

I'r dwyrain o'r Twmpa croesir y mynyddoedd gan lôn sy'n dringo Bwlch yr Efengyl. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 611metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 690 metr (2264 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Twnnel rheilffordd o dan y Môr Udd yn Nghulfor Dover yw **Twnnel y Sianel**. Mae'n cysylltu Ardal Folkestone a Hythe yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, â Pas-de-Calais, Ffrainc. Dyma'r unig gyswllt sefydlog rhwng ynys Prydain Fawr a thir mawr Ewrop. Mae'n 50.45 km (31.35 mi) o hyd. Y darn tanddwr yw 37.9 km (23.5 mi) – y darn tanddwr hiraf o unrhyw dwnnel yn y byd. Ar ei bwynt isaf, mae'r twnnel 75 m (250 tr) o dan waelod y môr a 115 m (380 tr) yn is nag arwyneb y môr. Mae'r twnnel yn cludo trenau cyflym Eurostar ar gyfer teithwyr ar droed, trenau gwennol Eurotunnel Le Shuttle ar gyfer cerbydau ffordd, yn ogystal â threnau nwyddau rhyngwladol.

Mae'r cynlluniau i adeiladu twnnel o dan y Môr Udd yn dyddio'n ôl i 1802. Dros y blynyddoedd ni ddaeth amryw o brosiectau i ddim. Cytunodd llywodraethau’r Deyrnas Unedig a Ffrainc i adeiladu twnnel ym 1964, a dechreuodd y gwaith ym 1974, ond cafodd y prosiect ei ganslo ym 1975. Yn y diwedd trefnwyd y prosiect llwyddiannus gan Eurotunnel. Dechreuodd y gwaith ym 1988 ac agorwyd y twnnel ym 1994.
Ŵy *Streptopelia decaocto*
Mae'r **Durtur Dorchog** (*Streptopelia decaocto*) yn aderyn sydd â hanes diddorol iawn. Yn wreiddiol yr oedd i'w chael yn y gwledydd rhwng de-ddwyrain Ewrop a Japan, ond tua dechrau'r ugeinfed ganrif dechreuodd wladychu ardaloedd newydd. Erbyn diwedd y 1950au yr oedd wedi cyrraedd gwledydd Prydain, ac yn fuan wedyn Iwerddon. Yn Sgandinafia mae'n nythu ymhell i'r gogledd erbyn hyn.

Ymddengys i'r Durtur Dorchog gyrraedd y Bahamas trwy ddamwain, ac oddi yno lledaenodd i Florida ac erbyn hyn i ran helaeth o Unol Daleithiau America. Un yn ymgartrefu'n hawdd mewn unrhyw leoliad. Nid yw'n aderyn mudol, er y gellir gweld symudiadau weithiau, yn enwedig mewn tywydd oer.

Mae'n nythu mewn coed, yn dodwy dau wy ar y tro. Gall nythu nifer o weithiau mewn blwyddyn. Gellir gweld yr aderyn yma o gwmpas gerddi yn aml iawn, ac mae'n medru bod yn ddof iawn. Mae'n golomen weddol fychan, gyda phlu llwyd golau, a gwyn ar flaen y gynffon. Daw'r enw o'r hanner coler ddu ar y gwegil.

Yn y gaeaf gall cryn nifer o adar gasglu yn haid, yn enwedig lle mae digonedd o fwyd ar gael.
Band o Flaenau Ffestiniog oedd **Twm Cetyn**.

Yr aelodau oedd:

* Marc Williams, llais;
* Dewi Euron Griffiths ar y gitâr;
* Pôl Williams ar y bâs;
* Glyn Evans ar y drymiau;

-ac unrhyw un arall oedd ar gael ar y noson, fel Llion Gerallt, Daniel Jones, ac Edwin Humphreys.

Roedd y tri cynta' yn gweithio yn atomfa Trawfynydd ar y pryd, a'r ola' yn ffermio a gwerthu teiars.

Y tro cynta iddyn nhw chwarae'n gyhoeddus oedd yn nhafarn Y Wynnes, Blaenau Ffestiniog ar y 26 Gorffennaf 1991, a'r olaf yn Eisteddfod Ryng-gol Bangor (Neuadd JMJ) 1993.

Ymhlith uchafbwyntiau'r grwp mae: sesiwn pedair cân i raglen Ian Gill ar Radio Cymru oddeutu 1991, chwarae teirgwaith mewn diwrnod yn Eisteddfod yr Wyddgrug; ac ymddangos ar Fideo 9 efo'u cân 'Cwm Cynfal' yn Hydref 1992.

Sesiwn Radio Cymru
------------------

Wedi'i recordio yn Ionawr 1991 yn Stiwdio Les, talwyd am yr amser stiwdio efo grant o £150 gan yr Ymddiriedolaeth Bop Gymraeg (a sefydlwyd gan gyn-aelodau'r grŵp Doctor). Y bwriad yn wreiddiol oedd rhyddhau'r caneuon ar dâp, ond mi gafodd y band wahoddiad i gyflwyno'r caneuon ar raglen Ian Gill, a chawson nhw mo'u cyhoeddi am bron i chwarter canrif. Y caneuon oedd:

* 'Geiriau'
* 'Welais i ti ddoe'
* 'Melys dy wên'
* 'Llys Darfil'.

Ar ôl blynyddoedd o drio cael y tâp digidol yn ôl gan y BBC, mi gafodd un o'u peirianwyr hyd iddo ar hap mewn storfa yn Ebrill 2014. Mae tair o'r caneuon sesiwn ar gael ar Soundcloud.

Aeth Twmcet yn ôl i stiwdio Les ym mis Mai 1992 i recordio dwy gân newydd:

* 'Cwm Cynfal'
* 'Yn y Gwynt'

ac i Stiwdio Sain i recordio 'Mynd yn ôl i Flaenau Ffestiniog' efo Geraint Lovgreen, ond heblaw am 'Cwm Cynfal' ar Fideo 9, ni welodd y rhain olau dydd.

Ail-ffurfio
-----------

Pedair blynedd ar ddeg ar ôl rhoi'r gorau iddi, perfformiodd Twm Cetyn unwaith eto mewn gig arbennig yn haf 2007 i ddathlu bod Gŵyl Car Gwyllt, Blaenau Ffestiniog, yn ddeg oed. Yno hefyd oedd nifer o grwpiau eraill Stiniog fel y Mistêcs, Vates, Estella, a'r Anweledig. Disgrifiwyd y noson gan Dewi Prysor, fel "*un o'r gigs gorau welodd Blaenau erioed*".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  curiad.org; adalwyd 7 Mai 2017.
2. 1 2  soundcloud.com; adalwyd 7 Mai 2017.
3. ↑  "Gwyl yr Haul", erthygl gan Dewi Prysor, *Llafar Bro*, Gorffennaf 2007 (rhifyn 353).

Dolenni allanol
---------------

* Llys Darfil ar Soundcloud
Vauxhall Lotus Carlton (1993)
Car pedwar drws oedd **Vauxhall Carlton**, a gynhyrchwyd gan (General Motors) yn y 1990au. Mewn gwirionedd, addasiad o'r salwn Vauxhall Carlton/Opel Omega A ydoedd, a addaswyd gan Lotus. Enwau eraill ar y car yw Vauxhall Lotus Carlton, Lotus Omega ac Opel Lotus Omega. Gallai gyrraedd cyflymder o 177 mph (285 km/h) sydd un gyflymach na car gorau Ferrari ar yr adeg.

Roedd cwmniau Almaenig fel BMW a Mercedes-Benz yr creu ceir cyflym moethus yr adeg ac roeddynt yn llwyddiannus. Penderfynodd Vauxhall eu bod am ddynwared y llwyddiant hwn. Ni'r oedd gan General Motors adran geir rasio ar yr adeg honno, felly roedd yn rhaid iddynt droi at Lotus am gymorth. Ychydig o newidiadau allanol a wnaed, fodd bynnag: sboilar newydd ar y cefn, awyrdyllau ar foned y car, bathodyn Lotus ar yr adennydd blaen a drws gwahanol i'r gist ayb. Dim ond un lliw a gynhyrchwyd, math o wyrdd a alwyd yn *Imperial Green*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Meaden, Richard (19 Chwefror 2013). "BMW M5 vs Lotus Carlton". EVO magazine. Cyrchwyd 18 December 2018.
Tref yn nhalaith Baden-Württemberg yn ne-orllewin yr Almaen yw **Tübingen**, neu **Dibenga** (ynganiad: [ˈd̥ib̥ɪŋɐ]) yn yr iaith Alemanneg. Saif ar gymer Afon Neckar ag afonydd Ammer a Steinlach, i'r de o Stuttgart.

Sefydlwyd anheddiad o'r enw Castra Alamannorum o amgylch Hohentübingen, castell Breinieirll Tübingen a sonnir amdani gyntaf ym 1078. Mae'r cofnod hynaf o Tübingen fel tref yn dyddio o 1231. Pwrcaswyd y dref gan Ieirll Württemberg ym 1342, a dyrchafwyd yr iarllaeth yn ddugiaeth ym 1495. Cipiwyd Tübingen gan Gynghrair Swabia ym 1519, ac yn ystod y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain cwympai i luoedd yr Ymerodraeth Lân Rufeinig ym 1634, Sweden ym 1638, a Ffrainc ym 1647.

Sefydlwyd Prifysgol Tübingen gan yr Iarll Eberhard VI ym 1477, a sefydlwyd y coleg diwinyddol Protestannaidd yno gan y Dug Ulrich ym 1534. Bu nifer o enwogion o amryw feysydd yn astudio yn Tübingen, gan gynnwys y seryddwr Johannes Kepler, y bardd Friedrich Hölderlin, yr athronwyr G. W. F. Hegel a Friedrich Wilhelm Joseph Schelling, y diwinydd a dyngarwr Albert Schweitzer, y diwinydd Hans Küng, a'r Pab Bened XVI.

Mae economi Tübingen yn seiliedig ar y diwydiant cyhoeddi, metelwaith, cynhyrchu cemegion a dillad, a thwristiaeth. Ymhlith yr adeiladau o nod mae Hohentübingen, a ailgodwyd fel dug-gastell yn yr 16g; Eglwys Golegol San Siôr, a adeiladwyd yn yr arddull Gothig ym 1470–90, sydd yn cynnwys beddrodau Dugiaid Württemberg; a neuadd y dref sydd yn dyddio o 1435.

Ganwyd y bardd Ludwig Uhland a'r hanesydd Syr Geoffrey Elton yma.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Tübingen. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 23 Tachwedd 2021.
Portread swyddogol 31ain Uwchgynhadledd yr G8, 2005. Chwith i dde:  
 George W. Bush, Arlywydd yr Unol Daleithiau,  
 Paul Martin, Prif Weinidog Canada,  
 Jacques Chirac, Arlywydd Ffrainc,  
 Junichiro Koizumi, Prif Weinidog Japan,  
 Tony Blair, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig,  
 Silvio Berlusconi, Prif Weinidog yr Eidal,  
 Vladimir Putin, Arlywydd Rwsia,  
 José Manuel Barroso, Arlywydd y Comisiwn Ewropeaidd,  
 Gerhard Schröder, Canghellor yr Almaen
Cynhaliwyd 31ain **Uwchgynhadledd yr G8** o 6 Gorffennaf i 8 Gorffennaf 2005 yng Ngwesty Gleneagles yn Auchterarder, Perth a Kinross, yr Alban, a gwestiwyd gan Brif Weinidog y Deyrnas Unedig Tony Blair. Fel y gwesteiwr-aelod, datganodd y Deyrnas Unedig ei bwriad i osod newid hinsawdd byd-eang a'r eisiau am ddatblygiad economaidd yn Affrica fel canolbwyntiau'r uwchgynhadledd G8 hon. Materion eraill a ddatganwyd ar yr agenda oedd gwrth-derfysgaeth, atal amlhau niwclear a diwygio yn y Dwyrain Canol. Pa fodd bynnag, cysgodwyd yr uwchgynhadledd ar ei hail ddiwrnod gan ymosodiadau terfysgol yn Llundain.

Dolen allanol
-------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Uwchgynhadledd yr G8, 2005***

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Uwchgynhadledd yr G8, 2004** | **Uwchgynhadledd yr G8**2005 | Olynydd:**Uwchgynhadledd yr G8, 2006** |