recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Moel Fodiar** yn gopa mynydd a geir rhwng Llansannan yn Sir Conwy a Dinbych, Sir Ddinbych; cyfeiriad grid SH978680. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 274 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 390 metr (1280 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Pentrefan yng nghymuned Llanllwchaearn, Ceredigion, Cymru yw **Maen-y-groes**, sydd 71 milltir (114.3 km) o Gaerdydd a 187 milltir (300.9 km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Elin Jones (Plaid Cymru) ac yn Senedd y DU gan Ben Lake (Plaid Cymru).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Senedd Cymru
2. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ceredigion**

**Trefi**  

Aberaeron  **·** Aberteifi  **·** Aberystwyth  **·** Ceinewydd  **·** Llanbedr Pont Steffan  **·** Llandysul  **·** Tregaron
  
**Pentrefi**  

Aberarth  **·** Aber-banc  **·** Aber-ffrwd  **·** Abermagwr  **·** Abermeurig  **·** Aber-porth  **·** Adpar **·** Alltyblaca  **·** Betws Bledrws  **·** Betws Ifan  **·** Betws Leucu  **·** Bethania  **·** Beulah  **·** Blaenannerch  **·** Blaenpennal  **·** Blaenplwyf  **·** Blaen-porth  **·** Y Borth **·** Bow Street  **·** Bronant  **·** Bwlch-llan  **·** Capel Bangor  **·** Capel Cynon  **·** Capel Dewi  **·** Capel Seion  **·** Caerwedros  **·** Castellhywel  **·** Cellan  **·** Cilcennin  **·** Ciliau Aeron  **·** Clarach  **·** Cnwch Coch  **·** Comins Coch  **·** Cribyn  **·** Cross Inn (1)  **·** Cross Inn (2)  **·** Cwm-cou  **·** Cwmystwyth  **·** Cwrtnewydd  **·** Dihewyd  **·** Dôl-y-bont  **·** Eglwys Fach  **·** Felinfach  **·** Y Ferwig  **·** Ffair-rhos  **·** Ffostrasol  **·** Ffos-y-ffin  **·** Ffwrnais  **·** Gartheli  **·** Goginan  **·** Y Gors  **·** Gwbert  **·** Henfynyw  **·** Henllan  **·** Horeb  **·** Llanafan  **·** Llanarth  **·** Llanbadarn Fawr  **·** Llandre  **·** Llandyfrïog  **·** Llanddeiniol  **·** Llanddewi Brefi  **·** Llanfair Clydogau  **·** Llanfarian  **·** Llanfihangel y Creuddyn  **·** Llangeitho  **·** Llangoedmor  **·** Llangrannog  **·** Llangwyryfon  **·** Llangybi  **·** Llangynfelyn  **·** Llangynllo  **·** Llanilar  **·** Llanio  **·** Llan-non  **·** Llanrhystud  **·** Llansantffraid  **·** Llanwenog  **·** Llanwnnen  **·** Llechryd  **·** Lledrod  **·** Llundain-fach  **·** Llwyncelyn  **·** Llwyndafydd  **·** Llwyn-y-groes  **·** Morfa  **·** Mwnt  **·** Nanternis  **·** Penbryn  **·** Penparc  **·** Penrhiw-llan  **·** Penrhyn-coch  **·** Penuwch  **·** Pen-y-garn  **·** Plwmp  **·** Pontarfynach  **·** Ponterwyd  **·** Pontgarreg  **·** Pontrhydfendigaid  **·** Pontrhydygroes  **·** Pontsiân  **·** Rhydlewis  **·** Rhydowen, Ceredigion  **·** Rhydyfelin  **·** Rhydypennau  **·** Salem  **·** Sarnau  **·** Southgate  **·** Swyddffynnon  **·** Synod Inn  **·** Talgarreg  **·** Tal-y-bont **·** Temple Bar **·** Trefenter  **·** Trefilan  **·** Tremain  **·** Tre-saith  **·** Tre Taliesin  **·** Troedyraur  **·** Ysbyty Ystwyth  **·** Ystrad Aeron  **·** Ystrad Meurig  **·** Ystumtuen
Arfbais Powys FadogArfbais Powys Fadog
Cwmwd yng ngogledd-ddwyrain Cymru yn yr Oesoedd Canol oedd **Maelor Gymraeg**. Fe'i gelwid felly i'w gwahaniaethu oddi ar ei gymydog Maelor Saesneg. Creuwyd y cymydau hyn tua'r flwyddyn 1202 pan ranwyd cantref Maelor yn ddwy ran gan dywysogion Powys Fadog gydag afon Dyfrdwy yn ffin naturiol rhyngddynt. Mae'r enw Maelor Gymraeg yn dyddio o'r cyfnod ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru gan Edward I o Loegr (1282-3).

Gorweddai'r cwmwd i'r gorllewin o Afon Dyfrdwy. Ffiniai'r Maelor Gymraeg ag Iâl ac Ystrad Alun i'r gogledd, iarllaeth Caer a'r Maelor Saesneg i'r dwyrain, a'r Traean (hen gwmwd Cymreig a ddaeth yn rhan o ardal Croesoswallt) a Nanheudwy i'r de.

Bangor Is Coed gyda'i fynachlog Frythonaidd gynnar oedd canolfan bwysicaf y cwmwd.

Yn 1282 unwyd Maelor Gymraeg ac Iâl i ffurfio arglwyddiaeth Brwmffild a Iâl, gyda'i phencadlys yng Nghastell Holt. Yn 1536, daeth Maelor Gymraeg yn rhan o'r hen Sir Ddinbych. Heddiw mae'n gorwedd ym mwrdeistref sirol Wrecsam.

Hen blwyfi
----------

* Bers
* Erbistog
* Marchwiail
* Rhiwabon
* Wrecsam

Gweler hefyd
------------

* Brwmffild a Iâl
* Cantrefi a chymydau Cymru
Ardal ar y ffin â Lloegr yng ngogledd-ddwyrain Cymru yw **Maelor**. Yn yr Oesoedd Canol bu'n un o gantrefi Teyrnas Powys. Ei chanolfan bwysicaf oedd Bangor-is-y-coed gyda'i chlas enwog.

Lleoliad Maelor ar fap o brif israniadau Powys
Ffiniai Maelor ag Iâl ac Ystrad Alun i'r gorllewin a'r gogledd, iarllaethau Caer ac Amwythig i'r dwyrain, yn Lloegr (siroedd Caer ac Amwythig heddiw), ac â chymydau Y Traean ac Elsmer (yn ardal Croesoswallt dros y ffin heddiw) a Nanheudwy (Powys) i'r de.

Tua'r flwyddyn 1202, ymranwyd cantref Maelor yn ddau gwmwd o bobtu afon Dyfrdwy, sef:

* Maelor Gymraeg
* Maelor Saesneg

Hanes
-----

Cafodd Maelor ei gwahanu oddi ar weddill Cymru am gyfnod gyda chodi Clawdd Offa yn yr 8g, ond daeth yn ôl i feddiant brenhinoedd Powys yn ystod teyrnasiad Steffan o Loegr. Tua 1202, â Maelor bellach dan awdurdod tywysogion Powys Fadog, cafodd ei rhannu yn ddwy ran. Yn sgîl goresgyniad Tywysogaeth Cymru gan Edward I o Loegr (1282-83), daethpwyd i alw'r ddau gwmwd hyn yn Faelor Gymraeg a Maelor Saesneg (camarweiniol braidd yw enw'r olaf am ei fod wedi aros yn bur Gymraeg am ganrifoedd).

Erbyn heddiw mae Maelor yn gorwedd ym mwrdeistref sirol Wrecsam. Mae'r enw yn dal i gael ei ddefnyddio hyd heddiw am yr ardal.

Gweler hefyd
------------

* Brwmffild a Iâl
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Edward Maelor
* Powys Fadog

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Hanes gweinyddol Maelor Saesneg
Mae'r **Môr Marw** (Hebraeg: ים המלח‎; Arabeg: البحر الميت‎) yn fôr cyfandirol a leolir rhwng y Lan Orllewinol, Israel a Gwlad Iorddonen yn y Dwyrain Canol. Mae ei ddyfroedd yn hallt iawn (30% o halen), sy'n ei wneud yn fwy hallt nag unrhyw bwll arall o ddŵr yn y byd (dros wythwaith mwy hallt na'r môr ar gyfartaledd), a heb fod yn medru cynnal bywyd.

Ei arwynebedd yw 1050 km² (400 milltir sgwâr), ei hyd yw 67 km (42 milltir) a'i led yw 18 km (11 milltir). Mae Afon Iorddonen yn rhedeg i mewn iddo ond does dim afon yn llifo ohono a dyna pam fod cymaint o halen yn y dŵr. Fe'i gelwir **Y Môr Marw** nid yn unig gan nad oes bywyd ynddo ond gan ei fod mor llonydd, fel rheol. Oherwydd ei fod mor hallt mae pobl yn medru arnofio ar wastad eu cefnau arno heb drafferth yn y byd.

'Môr y Rhos' (Môr y Gwastadeddau) neu'r 'Môr Heli' yw'r enwau arno yn y Beibl. Cyfeirir ato am y tro cyntaf yn Llyfr Genesis. I'r gorllewin ohono yr oedd teyrnas Moab a dinas Nebo.

Dyn yn darllen ar wastad ei gefn ar y Môr Marw

Gweler hefyd
------------

* Sgroliau'r Môr Marw
Mae **Pharc y Goedlan a Phontpren** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 27 Ionawr 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 14.55 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Un o ddau gwmwd cantref Pebidiog yn ne-orllewin Cymru yn yr Oesoedd Canol oedd **Mynyw**. Fe'i enwir ar ôl Mynyw (Lladin: *Menevia*), sef Tyddewi.

Pen gorllewinol Mynyw: golygfa ar Ynys Dewi o Dyddewi
Gorweddai Mynyw ar ben y penrhyn sy'n ymestyn i'r môr ym mhen mwyaf gorllewinol Dyfed, rhwng Bae Ceredigion i'r gogledd a Bae Sain Ffraid i'r de. Ffiniai'r cwmwd â chantref Rhos i'r dwyrain a chwmwd Pen Caer, ei gymydog yng nghantref Peibidiog, i'r gogledd. Cwmwd a nodweddir gan dir creigiog a rhosdiroedd ydyw, gyda lleiniau bychain o dir amaethyddol. Ceir sawl ynys fechan ar hyd yr arfordir, e.e. Ynys Dewi, a nifer o faeau.

Ei ganolfan oedd Tyddewi (a elwid yn 'Mynyw' neu *Menevia* yn yr Oesoedd Canol), safle Eglwys Gadeiriol Tyddewi a chanolfan cwlt Dewi Sant. Tyrrai pererinion o bob cwrdd o'r wlad a'r tu hwnt i Dyddewi ar hyd llwybrau pererin. Roedd dylanwad gwleidyddol Tyddewi yn fawr yn ogystal, ac ymddengys mai esgobion Tyddewi oedd arglwyddi'r cwmwd - a chantref Pebidiog ei hun - yn y cyfnod cynnar.

Bu'r cwmwd yn rhan o deyrnas Dyfed ac wedyn Deheubarth. Syrthiodd i'r Normaniaid ar droad yr 11g.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
* Mynyw (gwahanol ystyron)
Mynyddfor (Eryri) a elwir hefyd yn 'Fynydd yr Eliffant', o'r gogledd.
Ffotograff lloeren o mesa yn rhanbarth Cydonia o Mawrth, sy'n aml yn cael ei alw'n "Wyneb Mawrth" ac yn cael ei gyfeirio ato fel tystiolaeth o breswyliad allfydol. Mae lluniau cydraniad uchel mwy diweddar o nifer o safbwyntiau gwahanol wedi dangos bod y 'wyneb' mewn gwirionedd wedi'i ffurfio'n naturiol o garreg.
*Salem*, darluniad gan Sydney Curnow Vosper, y diafol yn y clogyn a'r ellyll yn sipio drwy'r ffenestr yw'r enghreifftiau mwyaf amlwg o pareidolia Cymreig
Mae **Pareidolia** (/pærɪˈdoʊliə/ynganiad: [/]pærɪˈdoʊliəynganiad: [/] *parr-i-DOH-lee-ə*) yn ffenomen seicolegol ble mae'r meddwl yn ymateb i stimulus, delwedd neu sain fel arfer, trwy ganfod patrwm cyfarwydd er nad yw'n bodoli mewn gwirionedd. 

Enghreifftiau cyffredin yw delweddau ymddangosiadol o anifeiliaid, wynebau, neu wrthrychau mewn ffurfiannau cwmwl, y Dyn yn y Lleuad, tybiedig, Hen Wr y Lleuad, Cwningen y Lleuad, negeseuon cudd o fewn i gerddoriaeth sydd wedi'i recordio ac yn cael ei chwarae am yn ôl neu a gyflymder cynt neu arafach nag arfer, a chlywed lleisiau mewn synau annisgwyl fel sŵn tymherwr neu ffan.

Etymoleg
--------

Mae'r gair yn tarddu o'r geiriau Groeg *para* (παρά, "ger, wrth ymyl, yn lle [rhywbeth]" — sy'n golygu rhywbeth gwallus neu anghywir yn yr achos hwn - a'r enw *eidōlon* (εἴδωλον "delwedd, ffurf, siap" — bachigol *eidos*).

Ffenomena perthnasol
--------------------

Mae amryw o hen arferion darogan Ewropeaidd yn cynnwys elfennau o ddehongli cysgodion sy'n cael eu taflu gan wrthrychau. Er enghraifft, mewn molybdomanaeth, mae siap yn cael ei greu ar hap trwy arllwys tin toddedig i ddŵr oer a'i ddehongli ar sail y cysgod mae'n ei daflu mewn golau cannwyll.

Mae person cysgod (hefyd yn cael ei adnabod fel ffigwr cysgod, bod cysgodol neu fas du)  yn aml yn cael ei weld fel pareidolia. Mae darn o gysgod yn cael ei weld fel ffigwr byw, yn arbennig os ydynt wedi'u dehongli gan gredwyr yn y goruwchnaturiol fel presenoldeb ysbryd neu endid arall.

Pareidolia yw'r hyn sydd, yn ôl rhai amheuwyr, yn achosi i bobl gredu eu bod wedi gweld ysbrydion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jaekel, Philip. "Why we hear voices in random noise". Nautilus. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-11-24. Cyrchwyd April 1, 2017.
2. ↑  Ahlquist, Diane (2007). *The Complete Idiot's Guide to Life After Death*. USA: Penguin Group. t. 122. ISBN 978-1-59257-651-7.
3. ↑  Carroll, Robert Todd (June 2001). "pareidolia". *skepdic.com*. Cyrchwyd 2007-09-19.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Urocystaceae* yw'r **Parddu cynffonwellt** (Lladin: ***Urocystis alopecuri***; Saesneg: *Foxtail Smut*). Y Gwir-Barddu yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Huddygl, smwt, neu'r carbon a ddaw o ganlyniad i dân yw 'parddu', fel arfer a chyfeirir yma at liw'r ffwng. Mae'r ffwng yma'n medru difa gweiriau fel ŷd, gwenith neu rug. Mae'r teulu *Urocystaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Urocystales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Urocystaceae
-------------------------------------

Mae gan **Parddu cynffonwellt** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Melanoxa oxalidiellae* | Melanoxa oxalidiellae |  |
|
| *Melanoxa oxalidis* | Melanoxa oxalidis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Parddu cynffonwellt** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Urocystaceae* yw'r **Parddu gwerddig** (Lladin: ***Urocystis trientalis***; Saesneg: *Chickweed Wintergreen Smut*). Y Gwir-Barddu yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Huddygl, smwt, neu'r carbon a ddaw o ganlyniad i dân yw 'parddu', fel arfer a chyfeirir yma at liw'r ffwng. Mae'r ffwng yma'n medru difa gweiriau fel ŷd, gwenith neu rug. Mae'r teulu *Urocystaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Urocystales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Urocystaceae
-------------------------------------

Mae gan **Parddu gwerddig** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Melanoxa oxalidiellae* | Melanoxa oxalidiellae |  |
|
| *Melanoxa oxalidis* | Melanoxa oxalidis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Parddu gwerddig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Melanotaeniaceae* yw'r **Parddu'r briwydd** (Lladin: ***Melanotaenium endogenum***; Saesneg: *Bedstraw Smut*). Y Gwir-Barddu yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Huddygl, smwt, neu'r carbon a ddaw o ganlyniad i dân yw 'parddu', fel arfer a chyfeirir yma at liw'r ffwng. Mae'r ffwng yma'n medru difa gweiriau fel ŷd, gwenith neu rug. Mae'r teulu *Melanotaeniaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Urocystales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Melanotaeniaceae
-----------------------------------------

Mae gan **Parddu'r briwydd** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Exoteliospora osmundae* | Exoteliospora osmundae |  |
|
| *Melanotaenium arthraxonis* | Melanotaenium arthraxonis |  |
|
| *Melanotaenium arundinellae* | Melanotaenium arundinellae |  |
|
| *Melanotaenium echinochloae* | Melanotaenium echinochloae |  |
|
| *Melanotaenium eragrostidis* | Melanotaenium eragrostidis |  |
|
| *Melanotaenium gunnerae* | Melanotaenium gunnerae |  |
|
| *Melanotaenium hypogaeum* | Melanotaenium hypogaeum |  |
|
| *Melanotaenium jaapii* | Melanotaenium jaapii |  |
|
| Parddu llin llyffant melyn | Melanotaenium cingens |  |
|
| Parddu'r briwydd | Melanotaenium endogenum |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Parddu'r briwydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Dyma **rhestr aelodau seneddol Cymru o 1997 i 2001**.

* Nicholas Ainger
* Donald Anderson
* Martin Caton
* Ann Clwyd
* Denzil Davies
* Cynog Dafis (Ymddiswyddo Ionawr 2000)
* Ron Davies
* Huw Edwards
* Paul Flynn
* Win Griffiths
* Peter Hain
* David Hanson
* Alan Howarth
* Kim Howells
* Barry Jones
* Ieuan Wyn Jones
* Jackie Lawrence
* Jon Owen Jones
* Martyn Jones
* Richard Livsey
* Elfyn Llwyd
* John Marek
* Alun Michael
* Julie Morgan
* Rhodri Morgan
* John Morris
* Paul Murphy
* Lembit Öpik
* Syr Raymond Powell
* Allan Rogers
* Ted Rowlands
* Chris Ruane
* John Smith
* Llew Smith
* Gareth Thomas
* Simon Thomas (o Is-etholiad yn 2000)
* Don Touhig
* Dafydd Wigley
* Alan Williams
* Alan Wynne Williams
* Betty Williams

Cyfeiriadau
-----------

̼

 gw • sg • go**Aelodau Seneddol (DU) Cymru**

1707–1708, 1708–1710, 1710–1713, 1713–1715, 1715–1722, 1722–1727, 1727–1734, 1734–1741, 1741–1747, 1747–1754, 1754–1761, 1761–1768, 1768–1774, 1774–1780, 1780–1784, 1784–1790, 1790–1796, 1796–1801, 1801-1802, 1802-1806, 1806-1807, 1807-1812, 1812-1818, 1818-1820, 1820-1826, 1826-1830, 1830-1831, 1831-1832, 1832-1835, 1835-1837, 1837-1841, 1841-1847, 1847-1852, 1852-1857, 1857-1859, 1859-1865, 1865-1868, 1868-1874, 1874-1880, 1880-1885, 1885-1886, 1886-1892, 1892-1895, 1895-1900, 1900-1906, 1906- 1910, 1910- 1910,  1910-1918, 1918-1922, 1922-1923, 1923-1924, 1924-1929, 1929-1931, 1931-1935, 1935-1945, 1945-1950, 1950-1951, 1951-1955, 1955-1959, 1959-1964, 1964-1966, 1966-1970, 1970-1974, 1974-1974, 1974-1979, 1979-1983, 1983-1987, 1987-1992, 1992-1997, 1997-2001, 2001-2005, 2005-2010, 2010-2015, 2015-2017, 2017-2019, 2019-
Llenor Hindi ac Wrdw oedd **Munshi Premchand**, Hindi: प्रेमचंद, Urdu: پریمچںد,
(31 Gorffennaf, 1880 - 8 Hydref, 1936).

Ei enw gwreiddiol oedd Dhanpat Rai Srivastava. Ganed ef ym mhentref Lamahi ger Varanasi, lle roedd ei dad yn glerc yn swyddfa'r post. Collodd ei rieni pan oedd yn ieuanc. Yn 1910, cafodd ei ddwyn o flaen Ynad Ardal Jamirpur am ei gasgliad o storïau byrion *Soz-e-Watan* (Galargan y Genedl), oedd yn cefnogi'r mudiad cenedlaethol. Gorchymynwyd llosgi pob copi o'r llyfr.

Hyd at y digwyddiad yma, roedd wedi ysgrifennu mewn Wrdw, ond o hyn ymlaen cymerodd y ffugenw Premchand ac ysgrifennu mewn Hindi. Ysgrifennodd dros 300 o storïau byrion, dwsin o nofelau a dwy ddrama. Cafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad llenyddiaeth Hindi fodern. Yn wahanol i awduron Hindi o'i flaen, ysgrifennai yn iaith y bobl ac am y bobl gyffredin.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 95216097
* LCCN: n50029263
* ISNI: 0000 0001 2144 1954
* GND: 11921296X
* SELIBR: 262150
* SUDOC: 027082253
* BNF: cb119205804 (data)
* BIBSYS: 90266819
* NLA: 35231477
* NDL: 00621502
* NKC: js20030407015
* BNE: XX1095187
* CiNii: DA02220970
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
*Erthygl am yr ardal yng Ngwynedd yw hon. Am y pentref ym Mro Morgannwg gweler Pen-llin (Penllyn).*
**Penllyn** yw'r ardal sydd o gwmpas Llyn Tegid a'r Bala ym Meirionnydd (de-ddwyrain Gwynedd). Mae'n cynnwys plwyfi Llandderfel, Llanfor, Llangywair, Llanycil a Llanuwchllyn. Mae Penllyn yn ardal sy'n enwog am ei chyfraniad i ddiwylliant Cymru a llenyddiaeth Gymraeg. Dyma ardal "Y Pethe", chwedl Llwyd o'r Bryn.

Cantref Penllyn
---------------

Yn Oes y Tywysogion cantref oedd Penllyn. Cynhelid ei lys yng Nghaer Gai, ger Llyn Tegid, ond yn ddiweddarach fe'i symudwyd i'r Bala. Roedd yn gantref ar y ffin rhwng teyrnas Gwynedd a Phowys. Ymddengys iddo ddechrau fel arglwyddiaeth annibynnol. Cysylltir yr arwr chwedlonol Gronw Pebyr â Phenllyn ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi. Aeth yn rhan o deyrnas Powys yn y cyfnod cynnar. Roedd yn fan o bwys strategol yn gorwedd rhwng Ardudwy a Meirionnydd yn y gorllewin a Glyndyfrdwy yn y dwyrain a cheisiai tywysogion Gwynedd sicrhau meddiant arno er mwyn amddiffyn Gwynedd o ymosodiadau o du Powys a'r dwyrain. Fe'i cipiwyd yn derfynol gan Llywelyn Fawr ar ddechrau'r 13g. Ar ôl goresgyniad 1284 fe'i unwyd â Meirionnydd ac Ardudwy i greu Sir Feirionnydd.

Ymrennid Penllyn yn ddau gwmwd:

* Is Tryweryn
* Uwch Tryweryn

Rhai o enwogion Penllyn
-----------------------

* Bedo Aeddren, bardd canoloesol
* R. J. Derfel, bardd a radicalydd
* Owen M. Edwards, llenor ac addysgwr
* Tom Ellis, gwleidydd Rhyddfrydol radicalaidd
* Peredur Lynch bardd, ysgolhaig
* Huw Cae Llwyd, bardd canoloesol
* Ieuan ap Tudur Penllyn, bardd canoloesol
* Michael D. Jones, un o sefydlwyr y Wladfa
* Siôn Dafydd Las, bardd teulu
* Tudur Penllyn, un o feirdd mwyaf cyfnod Beirdd yr Uchelwyr

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru

Darllen pellach
---------------

* Geraint Bowen, *Penllyn* (1967)
* Elwyn Edwards, *Blodeugerdd Penllyn* (1983)
Plas Clough rhwng Dinbych a Threfnant tua 1775.
Llun allan o lyfr *The Life and Times of Sir Thomas Gresham, Founder of the Royal...* Cyfrol 2; 1839.
Codwyd **Plas Clough**, sy'n adeilad Gradd II\* (rhif cofrestriad Cadw: 1064), gan Syr Rhisiart Clwch (g.? - 1570; Saesneg: Richard Clough); marsiandwr a chynrychiolydd Syr Thomas Gresham (am gyfnod) yn Ewrop oedd Rhisiart Clwch a drigodd yn Antwerp, yn yr Iseldiroedd rhwng 1552 a 1567.[1] Ef a awgrymodd sefydlu 'r Gyfnewidfa Frenhinol yn Llundain i Syr Thomas Gresham.

Plasty Bachegraig.
Yn yr Iseldiroedd, cyflwynwyd y cartograffydd a'r Is-Ellmynnwr Abraham Ortelius i ysgolhaig arall o Sir Ddinbych, Humphrey Lhuyd. Priododd Clwch gyda Mam Cymru, fel y'i gelwid, sef Catrin o Ferain pan ddychwelodd o Antwerp a chododd y ddau dŷ priodasol, sef Plas Clough. Daeth yn ail ŵr iddi yn 1567. Hwn oedd cartref y teulu, ond tua'r un pryd (o fewn dwy flynedd iddynt briodi) codwyd tŷ arall yn y cyffiniau, sef Bach-y-Graig (neu 'Bachegraig') a ddefnyddiai ar gyfer ei waith. Rhan yn unig o Fach-y-Graig sy'n dal i sefyll, wedi i gorff y plasty gael ei ddymchwel yn C19. Roedd Plas Clough yn fwy traddodiadol, a hwn yn sicr oedd eu prif gartref. Mae'r ddau adeilad yn hynod bwysig gan mai dyma'r mannau cyntaf yng Nghymru i ddefnyddio bric mewn waliau a oedd yn cynnal pwysau lloriau eraill uwch ben. Ym Mhlas Clogh hefyd y defnyddiwyd, am y tro cyntaf, y *crow-stepped gable*, motiff neu addurn Iseldireg, a gopiwyd ym mhensaerniaeth llawer o adeiladau wedyn, yng Ngogledd Cymru.

Bu farw Clough yn Hamburg rywbryd rhwng 11 Mawrth a 19 Gorffennaf 1570 a chladdwyd ef yn y dref honno, ond dygwyd ei galon yn ôl i Gymru i'w chladdu yn yr Eglwys Wen, Dinbych.

Yn y C19 ychwanegwyd ffenestri llithro (*sash*); gellir gweld hyd heddiw "RC" a'r dyddiad "1567" ar y waliau. Ond nad nad ydynt i'w gweld mewn llun a dynnwyd gan Moses Griffith yn y 1770au, efallai iddynt cael eu dwyn yma o Bach-y-Graig.[2]

Gweler hefyd
------------

* Neuadd Colomendy ym mhlwyf Llanferres
* Botryddan; plasdy hynafol ar gyrion pentref Diserth, ger Rhuddlan
* Foxhall Newydd; plasty yng nghymuned Henllan

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  y *Y Bywgraffiadur Cymreig*; adalwyd 31 Gorffennaf 2016
2. ↑  britishlistedbuildings.co.uk; adalwyd 31 Gorffennaf 2016
Seiclwraig ffordd proffesiynol Iseldiraidd ydy **Marianne Vos** (ganwyd 13 Mai 1987). Mae wedi cael ei chymharu â Eddy Merckx fel "un o'r reidwyr gorau o'i chenhedlaeth".

Ar ôl ennill pencampwriaethau Ewrop a'r byd ar y ffordd yn y categori Iau, aeth ymlaen i ennill Bencampwriaethau'r Byd ar y ffordd ac yn cyclo-cross yn ei blwyddyn cyntaf fel reidiwr hyn yn 19 oed. Aeth ymlaen i ddod yn bencampwraig y byd ar y trac yn ogystal wedi ennill y ras bwyntiau yn 2008 a'r ras scratch yn 2011. Enillodd y fedal aur yn y ras bwyntiau yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008 a'r ras ffordd yn 2012.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Marianne Vos yn 's-Hertogenbosch, Noord-Brabant a mae'n byw yn Meeuwen. She started her career when she was six years old after she watched her older brother who was already a cyclist. Dechreuodd hyfforddi gan reidio gyda thîm ei brawd, ond nid oedd yn cael cystadlu i gychwyn, a dechreuodd reidio cyclo-cross yn ystod y gaeaf yn ogystal. Dechreuodd rasio cyn gyntad a gallai pan oedd yn 8 oed. Cystadlodd hefyd mewn sglefrio cyflymder a sglefrio cyflymder mewn-lein. Pan oedd yn 14, rhoddodd y gorau ar sglefrio a dechreuodd feicio mynydd yn hytrach.

Canlyniadau
-----------

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   William Fotheringham (29 Gorffennaf 2012). London 2012: Lizzie Armitstead strikes Olympic silver on a soggy Mall. The Guardian.
2. 1 2  Persoonlijke gegevens Marianne Vos, mariannevos.nl

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Marianne Vos***

* Gwefan swyddogol
* Proffil Marianne Vos ar CycleBase.nl
* Proffil Marianne Vos ar *Cycling Archives*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 75718526
* LCCN: n2005011018
* ISNI: 0000 0000 3694 3933

 |
Golygfa o'r awyr o Fynwent Aberfan
 Mynwent y Plant, lle mae'r plant a lladdwyd yn nhrychineb Aberfan wedi'u claddu.
Mae **Mynwent Aberfan** ger pentref Aberfan, Merthyr Tudful. Mae’n un o bum mynwent ym Mwrdeistref Sirol Merthyr Tudful, ac mae’n adnabyddus am feddi 144 o bobl a bu farw yn ystod trychineb Aberfan ym 1966, pan lithrodd tomen pwll glo gan ladd llawer o bobl ym mhentref Aberfan.

Hanes
-----

Agorwyd y fynwent yn 1876, ac mae'n cynnwys Mynwent Bryntaf, estyniad a agorwyd yn 1913. Mae'n gorchuddio tua 8 erw(3 hectar). Mae'r fynwent wedi'i hachredu â'r Faner Werdd.

Yn 2022 rhestrwyd y fynwent, ynghyd â’r ardd goffa ac ardal y domen a’i llwybr sleidiau, ar Gofrestr Cadw/ICOMOS o Barciau a Gerddi o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig yng Nghymru. Mae cofnod y safle rhestredig Gradd II\* yn ei ddisgrifio fel un "o bwysigrwydd ac ystyr cenedlaethol mawr."

Yn ogystal â chofeb i ddioddefwyr trychineb Aberfan, mae cofeb filwrol hefyd i saith milwr a foddwyd ym Môr Hafren yn 1888.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Council, Merthyr Tydfil County Borough. "Burial and Cremation". *Merthyr Tydfil County Borough Council* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-04-26.
2. ↑  Nodyn:NHAW
3. ↑  "Bryntaf Cemetery (Aberfan)".
4. ↑  "Aberfan Bryntaf Cemetery". Commonwealth War Graves Commission.
Fila o'r 19eg ganrif ar gyffiniau Caernarfon, Gwynedd, yw **Plas Brereton**. Saif ar lannau Afon Menai o fewn stad o 11 acer sy'n cynnwys porthdy, bloc stablau, adeiladau llefrith, adeiladau eraill a doc preifat a thŷ ceidwad y doc. Adeiladwyd y tŷ tua 1820 ac roedd yn eiddo i deulu Uchel Siryf Sir Caernarfon, Thomas Turner a oedd yn Faer Caernarfon o 1846 i 1848. Roedd Turner yn asiant ar gyfer Stad y Faenol Roedd ganddo fusnes masnachwyr gwin, "Messrs Turner & Co." Mi oedd o hefyd yn Rheolwr Chwarel Dinorwig ac yn ystod ymweliad â'r chwarel, disgynnodd Thomas Turner dros rheiliau. Brifodd ei asgwrn cefn, ac arweiniodd hyn i'w farwolaeth yn y diwedd.

Gwerthwyd Plas Brereton yn gyhoeddus yn 1896. Bryd hynny dywedwyd ei fod mewn sefyllfa dda, a byddai'n gwneud cartref da ar gyfer dyn o gefn gwlad sydd yn dymuno cael bywyd gwledig. Fe'i prynwyd gan Miss Turner am £8,270; rhoddodd ar werth unwaith eto ar ôl i'w gael ei wahanu mewn 11 uned gwahanol.

Datblygiadau diweddar
---------------------

Yn 2008, rhoddwyd caniatâd cynllunio hefyd i Dowhill Developments Ltd, unwaith eto y syniad oedd i'w wneud mewn i westy bwtic gyda sba, campfa a phwll nofio. Yn 2013, gosodwyd yr ystâd ar werth trwy ocsiwn gyhoeddus a cafodd ei brynu am £591,146 gan ddatblygwyr o Lundain, Cabot Park Ltd.

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) "Plas Brereton, Caernarfon"
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Henri Fescourt yw ***Mandrin*** a gyhoeddwyd yn 1924. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Arthur Bernède. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hugues de Bagratide, Lucien Bataille, Romuald Joubé a Gilbert Dalleu. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1924. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Die Nibelungen* sef ffilm ffantasi Almaenig mewn dwy ran, gan Fritz Lang.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henri Fescourt ar 23 Tachwedd 1880 yn Béziers a bu farw yn Neuilly-sur-Seine ar 3 Mai 2011. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Lleng Anrhydedd

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Henri Fescourt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bar Du Sud |  | Ffrainc |  | 1938-01-01 |
| *L'Amazone masquée* |  | Ffrainc | No/unknown value | 1912-01-01 |
| La Mariquita |  | Ffrainc | No/unknown value | 1913-01-01 |
| La Marquise De Trevenec |  | Ffrainc | No/unknown value | 1913-01-01 |
| La Nuit Du 13 |  | Ffrainc | No/unknown value | 1921-01-01 |
| *Les Misérables* |  | Ffrainc | No/unknown value | 1926-01-01 |
| Mathias Sandorf |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1921-01-01 |
| Serments |  | Ffrainc |  | 1931-01-01 |
| Suzanne Et Les Vieillards |  | Ffrainc | No/unknown value | 1912-01-01 |
| *The Count of Monte Cristo* |  | Ffrainc | No/unknown value | 1929-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Clerigwr Anglicanaidd o Sais oedd **Matthew Parker** (6 Awst 1504 – 17 Mai 1575) a fu'n Archesgob Caergaint o 1559 i 1575 ac yn un o arweinwyr sefydlogi hunaniaeth unigryw Eglwys Loegr yn ystod teyrnasiad y Frenhines Elisabeth.

Ganed ef yn Norwich, Norfolk, a chafodd ei addysg yn Neuadd y Santes Fair a Choleg Corpus Christi, Caergrawnt. Fe'i ordeiniwyd yn offeiriad yn yr Eglwys Gatholig ym 1527, er yr oedd eisoes yn cydymdeimlo â syniadaeth Luther. Gwasanaethodd yn ddeon mewn coleg offeiriaid yn Suffolk o 1535 i 1547. Wedi ei ethol yn feistr Coleg Corpus Christi ym 1544, aeth ati i ddiwygio'r llyfrgell (byddai'n cymynroddi ei lawysgrifau cain i'r honno). Fe'i penodwyd i sawl swydd arall yn y cyfnod hwn, gan gynnwys caplan i'r Brenin Harri VIII ym 1538 ac is-ganghellor Prifysgol Caergrawnt ym 1545 a 1549. Yn sgil esgyniad Mari I i'r orsedd, gorfodwyd iddo ymddiswyddo o'r brifysgol ym 1553 a ffoes i Frankfurt-am-Main.

Dychwelodd i Loegr wedi i Elisabeth olynu Mari, a derbyniodd, yn anfodlon, Archesgobaeth Caergaint. Fe'i cysegrwyd ym Mhalas Lambeth ar 19 Rhagfyr 1559. Byddai'n un o'r garfan Anglicanaidd, a geisiodd canfod ffordd ganolig rhwng Pabyddiaeth a Phiwritaniaeth. Dan ei arweiniad, cyhoeddwyd y 39 Erthygl, gan osod sail o ran athrawiaeth i'r eglwys. Ei brif gyfraniad at astudiaethau diwinyddol y cyfnod oedd Beibl yr Esgob (1563–8); Parker ei hun a gyfieithodd Lyfr Genesis, yr Efengyl yn ôl Mathew, a rhai o epistolau Paul.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Margaret Drabble (gol.), *The Oxford Companion to English Literature* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1995), t. 749.
2. ↑  (Saesneg) Matthew Parker. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 13 Tachwedd 2022.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rholydd Abysinia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rholyddion Abysinia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Coracias abyssinica***; yr enw Saesneg arno yw *Abyssinian roller*. Mae'n perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. abyssinica*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r rholydd Abysinia yn perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rholydd | Coracias garrulus |  |
|
| Rholydd Abysinia | Coracias abyssinicus |  |
|
| Rholydd India | Coracias benghalensis |  |
|
| Rholydd adeinbiws | Coracias temminckii |  |
|
| Rholydd asur | Eurystomus azureus |  |
|
| Rholydd bronlelog | Coracias caudatus |  |
|
| Rholydd gyddflas | Eurystomus gularis |  |
|
| Rholydd llwygynffonnog | Coracias spatulatus |  |
|
| Rholydd llydanbig Affrica | Eurystomus glaucurus |  |
|
| Rholydd llydanbig Asia | Eurystomus orientalis |  |
|
| Rholydd porffor | Coracias naevius |  |
|
| Rholydd torlas | Coracias cyanogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rholydd Abysinia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mynachlog ar orynys Sinai yn yr Aifft yw **Mynachlog Santes Catrin** (Groeg: Μονὴ τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης). Saif ger llethrau isaf Mynydd Sinai. Dymodwyd y fynachlog, sy'n perthyn i Eglwys Uniongred Groeg, yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO. Ystyrir mai Mynachlog Santes Catrin yw'r fynachlog Gristnogol hynaf yn y byd.

Ceir cofnod am fynachod yma gan bererin o'r enw Egeria tua 381-384. Adeiladwyd y fynachlog gan yr ymerawdwr Justinian I (teyrnasodd 527-565), o amgylch Capel y Berth yn Llosgi. Roedd y capel hwn wedi ei adeiladu gan Helena, mam yr ymerawdwr Cystennin I, ar y safle lle dywedir i Moses weld y berth yn llosgi. Cafodd y fynachlog ei henw oddi wrth Santes Catrin o Alecsandria. Wedi iddi gaeth ei merthyru, roedd traddodiad i angylion gario ei chorff i'r safle yma.

Ceir casgliad ail-fwyaf y byd o lawysgrifau cynnar yma, a nifer fawr o weithiau celf, yn cynnwys casgliad gorau'r byd o eiconau cynnar.

Oriel luniau
------------

  

* Mynachlog Santes Catrin - Μονὴ τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης - دير سانت كاترين
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Mae **Radio Garden** yn wefan nid-er-elw radio a phrosiect ymchwil digidol gan y Netherlands Institute for Sound and Vision, y Transnational Radio Knowledge Platform, a chwe phrifysgol Ewropeaidd. Lansiwyd yn 2016, daeth yn boblogaidd yn gyflym ar ôl iddi fynd yn feirol. 

Ar hyn o bryd, ceir dros 60 gorsaf radio ar y wefan sydd yng Nghymru gan gynnwys gorsafoedd Cymraeg, ymysg miloedd o orsafoedd eraill ar draws y byd. Gall y gwrandawr bori dros fap o'r byd a chlicio ar smotyn mewn pa bynnag wlad gan wrando ar orsaf, a gofrestrir yno gan Garden Radio, yn fyw ac am ddim. Mae'n adnodd ac yn fwynhâd gwrthfawr i bobl sydd am wrando ar orsafoedd tramor, genre amrywiol ac mewn ieithoedd gwahanol. Mae'n cynnwys gorsafoedd gwladwriaethol, lleol a phreifat.

Defnydd
-------

Mae defnyddwyr y wefan yn ymwneud â glôb digidol 3D, a threfnir y gorsafoedd yn ôl dinas neu ardal gyffredinol. Cynrychiolir y gorsafoedd fel smotiau gwyrdd a gellid clicio arnynt i wrando. Mae maint y smotiau yn tyfu gyda mwy o orsafoedd yn y lleoliad. 

Mae Radio Garden ar gael ar systemau iOS ac Android fel ap.

### Radio Garden yng Nghymru

| Lleoliad | Nifer y gorsafoedd |
| --- | --- |
| Caerdydd | 11 |
| Y Bont-faen | 9 |
| Abertawe | 5 |
| Wrecsam |
| Casnewydd | 4 |
| Aberystwyth | 2 |
| Bae Colwyn |
| Y Barri |
| Llanelli |
| Pen-y-bont ar Ogwr |
| Pontypridd |
| Aberdâr | 1 |
| Aberdaugleddau |
| Bangor |
| Bodelwyddan |
| Bryn-mawr |
| Caerfyrddin |
| Cwmbrân |
| Griffithstown |
| Hwlffordd |
| Llandochau Fach |
| Llangatwg, Powys |
| Llangefni |
| Maesteg |
| Pont-y-pŵl |
| Y Porth |
| Y Rhyl |
| Sir y Fflint |
| Trefynwy |
| Treorci |

Gweler hefyd
------------

* Gorsafoedd radio yng Nghymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "radiodayseurope.com". *www.radiodayseurope.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-07-31.
2. ↑  "This site lets you listen to thousands of radio stations around the world and it's incredible". *The Independent* (yn Saesneg). 2016-12-16. Cyrchwyd 2022-07-31.

Dolenni allanol
---------------

* radio.garden - gwefan swyddogol
Llun o Keflavík o tua 1804 gan y morwr Daneg a pherchennog y cerdyn Poul de Løvenørn (1751-1826).).
Harbwr Keflavík
Eglwys yn Norðfjörðsgata
Mae **Keflavík** (ynganiad IPA:ˈcʰɛplaˌviːk) yn dref yn rhanbarth Reykjanes yn ne orllewin Gwlad yr Iâ ar benrhyn y de, Reykjanesskagi. Ystyr yr enw yr "Bae Broc-môr". Mae'n adnabyddus i deithwyr fel tref Maes Awyr Keflavík, prif faes awyr ryngwladol yr ynys. Ei phoblogaeth yn 2016 (wedi ei chyfuno gyda'r dref gyfagos, Njarðvík, oedd 15,129.

Yn 1995 ymunodd Kelfavík gyda Njarðvík a Hafnir i greu bwrdeistref Reykjanesbær gyda phologaeth o 15,233 (Ionawr 2016).

Hanes
-----

Sefydlwyd Keflavík yn yr 16g, a ddatblygwyd yn sgil ei diwydiant pysgota a phrosesu pysgod, a sefydlwyd gan entrepreneuriaid a pheirianwyr o'r Alban.
leoliad i awyrennau ail-lenwi eu tanciau wrth hedfan ar draws yr Iwerydd rhwng Gogledd America ac Ewrop cyn oes awyrennau mwy. Mae'r awyrfa bellach yn gwasanaethu fel prif ganolfan ryngwladol Iceland.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd roedd y maes awyr milwrol yn wasanaeth ail-lenwi a thrafnidiaeth. Yn ystod y Rhyfel Oer, roedd Naval Air Air Keflavik yn chwarae rhan bwysig wrth fonitro traffig morol a llong danfor o foroedd Norwy a'r Ynys Lâs i mewn i gefnfor yr Iwerydd. Lleolwyr hefyd pencadlys ar gyfer monitro, rhyng-gipio (intercept) awyrennau milwrol, ail-lenwi yn yr awyr, ac achub awyr/mor. Ar ôl cwymp yr Undeb Sofietaidd, fodd bynnag, collwyd llawer o'r angen strategol dros y gwaith yma. Caewyd y pencadlys yn swyddogol ar 30 Medi 2006, pan gadawodd 30 personél milwrol yr UDA y safle.

Mae Keflavík yn enwog yng Ngwlad yr Iâ fel canolfan gerddorol bwysig yn ystod y 1960au a'r 70au. Fe'i gelwir hefyd yn *bítlabærinn* neu 'Tref y Beatle'.

Daearyddiaeth
-------------

Mae'r daearyddiaeth leol yn cael ei dominyddu gan gaeau o rwbel basalt, wedi'u rhyngddynt â rhai planhigion caled a mwsoglau. Ar ddiwrnod clir, gall un weld Snæfellsjökull ar draws y bae, tua 115 km i ffwrdd.

Chwaraeon
---------

Cyrychiolir y dref ym maes y campau gan Keflavík ÍF (sef Íþrótta- og ungmennafélag Keflavíkur). Fel sy'n gyffredin yng Ngwlad yr Iâ, mae corff o'r fath yn gyfrifol am lwyfanu timau mewn gwahanol gampau i wahanol oedrannau.

Enwogion y Dref Stadt
---------------------

* Ingvar Jónsson (pêl-droediwr) (\* 1989)
* Arnór Ingvi Traustason, (pêl-droediwr rhyngwladol i Tîm pêl-droed cenedlaethol Gwlad yr Iâ sy'n chwarae i dîm SK Rapid Wien yn Bundesliga Awstria) (\* 1993)

Mewn Diwylliant Boblogaeth
--------------------------

Defnyddir hen ganolfan filwrol NATO fel lleoliad ar stori bwysig yn nofel bwsig Tom Clancy. Disgrifiodd Clancy y ganolfan, daeareg, llystyfiant ac offer yr orsaf.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Population by Locaties-Keflavík and Njarðvík". Cyrchwyd 28 Gorffennaf 2016.[*dolen marw*]
2. ↑  Cathy Harlow, *Iceland*, Landmark Visitors Guide, 3rd ed. 2004, ISBN 1-84306-134-1, p. 57.
3. ↑  Nodyn:Internetquelle
4. ↑  Clancy, Tom (1986). *Red Storm Rising*. Putnam. ISBN 978-0-399-13149-3.
Tref arfordirol ar Gwlff Tiwnis a phorthladd dinas Tiwnis, prifddinas Tiwnisia, yw **La Goulette** (Arabeg: حلق الوادي‎, Halq al-Ouadi). Mae'n gorwedd tua 10 km o ganol Tiwnis. Mae morglawdd dros Llyn Tiwnis yn ei chysylltu â'r brifddinas. Mae ganddi dair orsaf - *La Goulette Vieille*, *Goulette Neuve* a *Goulette Casino* - ar reilffordd ysgafn y TGM. Daw'r enw 'La Goulette' ('y gwddw') o'r sianel cyfyng ar ymyl y dref sy'n cysylltu Llyn Tiwnis a Gwlff Tiwnis. Mae sianel arall yn gwahanu La Goulette a Khéredine i'r gogledd.

Porthladd La Goulette yw'r un prysuraf yn Nhiwnisia. Mae gwasanaeth llong fferi yn cysylltu La Goulette â Marseille yn Ffrainc, Trapani yn Sisili a Napoli a Genova ar arfordir gorllewinol Yr Eidal. Yn ogystal mae nifer o longau cargo yn defnyddio'r porthladd.

Datblygwyd y porth gan yr Arabiaid ar ôl iddynt gipio Tiwnis yn y 7g. Adeiladwyd y 'kasbah' (castell), Borj el-Karrak, ar safle caer gynharach a godwyd yn 1535 gan y brenin Siarl I, brenin Sbaen. Fe'i cipiwyd gan y Twrciaid Otomanaidd yn 1574 a'i hailadeiladu'n sylweddol. Dilynodd math o Oes Aur i La Goulette. Oddi yno hwyliai nifer o longau'r *corsairs*, môr-ladron dan nawdd y llywodraeth, i ymosod ar longau Cristnogol. Defnyddid y kasbah fel canolfan lle cedwid y caethweision a rwyfai'r llongau (roedd yn arfer defnyddio caethweision a charcharorion yn Ewrop hefyd, e.e. gan lynges Fenis).

Tyfodd tref fach gaerog i'r gorllewin o'r castell. Yma ac yn yr Hara yn Nhiwnis yr ymsefydlodd nifer o'r Iddewon a ffodd o Livorno yn y 16g. Daeth nifer o fewnfudwyr o Sisili yn ogystal â gelwir ardal yng ngogledd y dref yn 'Sisili Fach' hyd heddiw. Erbyn heddiw does dim llawer ohonyn nhw ar ôl.

La Goulette yw hoff gyrchfan trigolion Tiwnis i gael tipyn o haul a gwynt yn yr haf ac mae'n enwog am ei bwytai niferus sy'n arbenigo mewn bwydydd y môr. Mae'r traeth yn llydan a braf a cheir nifer o gaffis yno. Ceir golygfeydd da dros y Gwlff ar Cap Bon a bryniau Bou Kornine.
*Leda*, gan Michelangelo.
Leda a'r Alarch ar lamp o Attica, 3edd ganrif OC.
*Am ystyron eraill gweler Leda (gwahaniaethu).*
Ym mytholeg Roeg, brenhines Sparta oedd **Leda** a mam y *Dioscuri*, sef Castor a Pollux, ac Elen o Gaerdroea. Ceir sawl chwedl amdani.

Yn ôl Homer a thraddodiadau eraill, roedd Leda yn ferch i Thestius, brenin Aetolia, ac yn chwaer i Althea. Priododd Tyndareos, brenin Sparta, a chawsant yn blant y gefeilliaid Castor a Pollux, y ddau dduw a adnabyddid fel y *Dioscuri* yn Roeg a'r *Polydeuces* yn Lladin. Cafodd Elen, arwres ganolog yr *Iliad*, gan y duw Iau (*Zeus*).

Ond yn gyffredinol, derbyniai'r Groegiaid fod Elen a Pollux yn blant Iau tra bod Clytaemnestra a Castor yn blant meidrol Leda gan Tyndareos.

Datblygwyd y chwedl a chafwyd trydydd fersiwn o'r hanes. Dyma'r chwedl enwog am Iau yn ymweld â Leda yn rhith alarch ac yn cael cyfathrach rywiol gyda hi, sy'n un o sawl chwedl am Frenin y Duwiau yn ymserchu mewn merch feidrol ac yn cenhedlu plant ganddi. Rhoddodd Leda enedigaeth i ddau ŵy: o un ohonynt daeth y Gefeilliaid Castor a Pollux ac o'r ail daeth Elen. Roedd y chwedl hon yn enwog yn yr Henfyd a cheir fersiwn ohoni ym *Metamorphoses* Ofydd. Mae wedi ysbrydoli nifer o artistiaid byth ers hynny, yn cynnwys Leonardo da Vinci a Michelangelo.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Leda***
Mae **Normandi** (yn hanesyddol **Norddmandi**; Ffrangeg: *Normandie*, Ffrangeg Normanaidd: *Normaundie*) yn rhanbarth daearyddol a hanesyddol yr arferid ei alw'n Ddugiaeth Normandi. Lleolir Normandi ar hyd arfordir Ffrainc i'r de o Fôr Udd rhwng Llydaw i'r gorllewin a Picardi i'r dwyrain. Rhennir y diriogaeth rhwng sofraniaeth Ffrengig a Phrydeinig. Mae'r ardal sydd o dan sofraniaeth Ffrengig yn gorchuddio 30,627 km², sydd tua 5% o holl dir Ffrainc. Am resymau gweinyddol, rhennir Normandi yn ddau ranbarth: Basse-Normandie a Haute-Normandie. Mae Ynysoedd y Sianel (y cyfeirir atynt fel yr *Iles Anglo-Normandes* yn Ffrangeg, sef yr 'Ynysoedd Eingl-Normanaidd') yn gorchuddio 194 km² ac yn cynnwys dwy feilïaeth, Guernsey a Jersey, ac mae'r ddwy ohonynt o dan reolaeth Coron Prydain, er nad ydynt yn rhan o'r DU.

Mae Haute-Normandie (Normandi Uchaf) yn cynnwys y *départements* Ffrengig Seine-Maritime ac Eure, tra bod Basse-Normandie (Normandi Isaf) yn cynnwys adrannau Orne, Calvados, a Manche.

Yn ystod Brwydr Normandi yn ystod yr Ail Ryfel Byd, daeth Normandi yn safle lanio ar gyfer ymosod ar Ewrop a'i rhyddhau o Natsïaeth yr Almaen.

Gweler hefyd
------------

* Normaniaid
Gallai **Nebuchadnesar** (neu **Nebuchadnezzar**, **Nebuchadrezzar** a ffurfiau cyffelyb) gyfeirio at un o sawl un o frenhinoedd Babilon.

* Nebuchadnesar I (teyrnasodd yn y 1100au CC
* Nebuchadnesar II (605-562 CC), sydd â rhan amlwg yn *Llyfr Daniel* yn yr Hen Destament
* Nebuchadnesar III (Niditu-bel), a wrthryfelodd yn erbyn Darius I o Bersia yn 522 CC
* Nebuchadnesar IV (Arakha), a wrthryfelodd yn erbyn Darius I o Bersia yn 521 CC

Gallai gyfeirio hefyd at:

* Nebuchadnezzar (gwin), botel sy'n dal 15 litr o win
* *Nebuchadnezzar*, print 1795 gan William Blake
* *Nebuchadnezzar*, enw llong yn y ffimiau SF *The Matrix* a *The Matrix Reloaded*


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*