recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cylchgrawn llenyddol Sbaeneg oedd ***Mundo Nuevo*** a gyhoeddwyd ym Mharis ym 1966–68 ac yn Buenos Aires ym 1968–71.

Sefydlwyd y cylchgrawn gan y beirniad o Wrwgwái Emir Rodríguez Monegal er mwyn hyrwyddo a thrafod llên America Ladin, yn enwedig awduron yr *avant-garde* a nofelwyr *el boom latinoamericano*. O'r cychwyn, yn "Presentación" y rhifyn cyntaf, amlinellodd Rodríguez Monegal ei weledigaeth ar gyfer cylchgrawn i ddathlu a beirniadu llên America Ladin. Cyhoeddwyd hefyd yn rhifyn cyntaf *Mundo Nuevo* ymgom rhwng Rodríguez Monegal a Carlos Fuentes, sydd yn pwysleisio cosmopolitaniaeth y deallusyn a'r penderfyniad i gyhoeddi'r cylchgrawn ym Mharis er mwyn osgoi unrhyw blwyfoldeb diwylliannol a fyddai o ganlyniad i'w gyhoeddi mewn un ddinas yn America Ladin.

Dan arweiniad Rodríguez Monegal, cafodd y cylchgrawn ddylanwad pwysig ar fywyd llenyddol America Ladin. Hyrwyddwyd rhyddieithwyr megis Gabriel García Márquez, Carlos Fuentes, Mario Vargas Llosa, Julio Cortázar, a José Donoso, a chyhoeddwyd yn y cylchgrawn weithiau cynnar gan Guillermo Cabrera Infante, Severo Sarduy, Manuel Puig, a llenorion eraill. Yn ogystal â chyhoeddi gweithiau gwreiddiol a hyrwyddo awduron newydd, rhoddwyd sylw i gynadleddau a gwobrau llenyddol, cyfieithiadau, a beirniadaeth lenyddol yn yr adrannau newyddion "Brújula" a "Sextante". Datganodd Rodríguez Monegal niwtraliaeth ideolegol ei gylchgrawn, er yr oedd yn fodlon i alluogi mynegiant gwleidyddol gan ysgrifwyr unigol, er enghraifft llythyr agored gan Vargas Llosa ar bwnc achos Sinyavsky–Daniel yn yr Undeb Sofietaidd.

Bu rhai o'r adain chwith yn America Ladin, yn enwedig yng Nghiwba, yn cyhuddo bwrdd golygyddol *Mundo Nuevo* o duedd wleidyddol yn groes i'r adain chwith. Ym 1966 cyhoeddwyd erthygl yn *The New York Times* yn honni bod y CIA yn gudd-ddylanwadu ar gylchgronau diwylliannol drwy ariannu sefydliadau gwrth-gomiwnyddol. Bu un o'r grwpiau hynny, y Congress for Cultural Freedom, yn cyfrannu at goffrau *Mundo Nuevo*. Er i Rodríguez Monegal fynnu annibyniaeth ideolegol ei gylchgrawn, fe ymddiswyddodd yr olygyddiaeth ym 1968 a symudodd swyddfeydd *Mundo Nuevo* i Buenos Aires.

Yn ystod ei flynyddoedd olaf, cyhoeddwyd dadleuon diddorol am bynciau newydd yn llên America Ladin, megis *la nueva novela*. Er gwaethaf, teflid amheuaeth ar y cylchgrawn gan y sgandal ynghylch ei nawdd ariannol, a chrebachodd ei dylanwad ar fyd llenyddiaeth. Aeth *Mundo Nuevo* i'r wal ym 1971 wedi i'r Ford Foundation wrthod ei ariannu bellach, a rhifyn 58 oedd yr olaf.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Frank McQuade, "Mundo Nuevo (1966–1971)" yn *Encyclopedia of Latin American Literature*, golygwyd gan Verity Smith (Chicago: Fitzroy Dearborn, 1997), tt. 835–6.

Darllen pellach
---------------

* Susan F. Frenk, "Two Cultural Journals of the 1960s: *Casa de las Américas* and *Mundo Nuevo*", *Bulletin of Latin American Research*, cyfrol 3/2 (1984).
* Alfred MacAdam, "The Boom: a Retrospective", *Review* 33 (1984).
* Frank McQuade, "*Mundo Nuevo*: la nueva novela y la guerra fría cultural", *America* (Cahiers du CRICCAL), cyfrol 9/10 (1992).
Bardd ac arlunydd yw **Nicky Arscott** sy'n byw ac yn gweithio ger Machynlleth, Powys, Cymru.

Bywyd ac addysg gynnar
----------------------

Ganed Nicky Arscott yn Rhydychen ym 1983 ac fe’i magwyd yn Ledbury. Astudiodd Llenyddiaeth Saesneg ym Mhrifysgol Bryste (BA 2005) ac Ysgrifennu Creadigol ym Mhrifysgol Texas, Austin, UDA (MA 2008).

Celf
----

Mae gwaith Arscott yn cyfuno celf weledol a barddoniaeth, yn aml ar ffurf 'comics barddoniaeth'. Cyhoeddwyd ei chomics cerdd gan Poetry Wales Archifwyd 2019-02-28 yn y Peiriant Wayback. New Welsh Review,  ac Bat City Review (UDA). 

Mae Arscott wedi arddangos yn Texas, Henffordd a Llundain, gan gynnwys yn Arddangosfa Haf yr Academi Frenhinol, ac roedd yn enillydd yn arddangosfa 150 mlwyddiant Cymdeithas yr Artistiaid Merched.  Roedd hi'n artist preswyl yng Ngŵyl y Gelli yn 2014. 

 Ebol Glas 
Cyhoeddwyd barddoniaeth Arscott yn *Ambit* Archifwyd 2016-09-14 yn y Peiriant Wayback. *Mslexia*, *The North*, *The Rialto*, a chyhoeddwyd ei phamffled *Soft Mutation* gan Rack Press yn 2015. Yn 2013 derbyniodd Fwrs Ysgrifennu Newydd gan Llenyddiaeth Cymru Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.. 

Mewn adolygiad o *Soft Mutation* (978-0-9931045-1-0), mae Éadaoín Lynch yn ysgrifennu am 'arddeliad Arscott â gwreigiaeth a benyweidd-dra gor-rywioli, a'u cysylltiad â datgysylltiad a marwolaeth.'  Mae Alison Brackenbury yn ysgrifennu bod 'ei defnydd o'r llafar yn hawdd ac yn bwerus. Gall ei cherddi, heb unrhyw haen o ffugrwydd, symud yn ddychrynllyd yn eu byrraf o linellau. '

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nicky Arscott, Greg Koehler (Winter 2015). "Stallion Ford". *New Welsh Reader*.
2. ↑  "Nicky Arscott and Paul Davies exhibitions at The Courtyard". *Hereford Times*. Cyrchwyd 2016-03-06.
3. ↑  Lynch, Éadaoín (1 October 2015). "The Blue Cell AND Soft Mutation by Anna Lewis and Nicky Arscott respectively". *New Welsh Review*.. Adalwyd 6 March 2016.
4. ↑  Brackenbury, Julia (January 2016). "Transparency". *PN Review Online*.. Adalwyd 6 March 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 252144647670219453462
* LCCN: no2015135082

 |
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Troed y dryw** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Aphanes arvensis* a'r enw Saesneg yw *Parsley-piert*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Troed y Dryw.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Troed y dryw***
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas cyffredin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision cyffredin**; yr enw Saesneg yw *Common Footman*, a'r enw gwyddonol yw *Eilema lurideola*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

Siani flewog
31–38 mm ydy maint yr adenydd agored ac mae'n hedfan yn y nos rhwng Mehefin a Gorffennaf.

Prif fwyd y lindys ydy *Parmelia* a dail y dderwen.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas cyffredin yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Hannes Lang yw ***Peak – Über Allen Gipfeln*** a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal a'r Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Hannes Lang a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Benedikt Schiefer. 

 Mae'r ffilm *Peak – Über Allen Gipfeln* yn 91 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Stefan Stabenow sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hannes Lang ar 1 Ionawr 1981 yn Brixen.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Hannes Lang nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 20 Awst 2016. iaith y gwaith neu'r enw: Saesneg.
Delwedd honedig o'r Troedfawr o'r ffilm Patterson-Gimlin
Creadur mytholegol, sy'n debyg i epa, yw **Troedfawr** (Saesneg: **Bigfoot** neu 'Sasquatch'). Dywedir ei fod yn byw mewn coedwigoedd gan amlaf, yn bennaf yng Ngogledd America. Fel arfer caiff Troedfawr ei ddisgrifio fel creadur mawr, dwy-droediog a blewog. Ceir creaduriaid tebyg iddo mewn chwedloniaeth nifer o wledydd ledled y byd a'r enghraifft fwyaf enwog yw'r Ieti yn yr Himalayas.

Ystyria'r gymuned wyddonol fod Troedfawr yn gyfuniad o chwedloniaeth, cellwair a cham-weld. Er fod gan bodolaeth Troedfawr yn amheus, mae'n un o'r esiamplau gorau o gryptoswyddiaeth ac mae wedi datblygu i fod yn symbol poblogaidd.

Disgrifiad Ohono a'i Ymddygiad
------------------------------

Disgrifir **Troedfawr** fel creadur mawr, tebyg i epa sydd a thaldra'n amrywio o 6 i 10 toredfedd
(1.8-3.0 medr) ac yn pwyso dros 500 pwys (230 kg) ac wedi'i orchuddio gan flew brown neu goch tywyll. Dywed tystionau fod ganddo lygaid mawr, talcen amlwg a thalcen isel; disgrifir top ei ben fel un crwn yn debyg i ben gorila gwrywaidd. Dywedir hefyd fod ganddo arogl cryf, annymunol gan y bobl sydd wedi dod ar ei draws. Mae'r olion traed sydd wedi rhoi ei enw iddo wedi cael eu mesur yn 24 modfedd (61 cm) o hyd ac 8 modfedd o led (20 cm). Tra bod gan y mwafrif o greaduriaid tebyg bum bys ar eu traed, honnir bod y castiau a wnaed o draed Troedfawr yn dangos unrhyw beth o ddau i chwech bys. Dywed rhai hefyd bod ganddo grafangau, sy'n awgrymu ei fod yn dod o deulu anifeiliaid fel eirth, sydd yn meddu ar bedwar bawd a chrafangau. Dywedid hefyd fod Troedfawr yn bwyta cig a llysiau ac yn dod allan yn bennaf yn y nos.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas brithgoch**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision brithgoch**; yr enw Saesneg yw *Crimson Speckled Footman*, a'r enw gwyddonol yw *Utetheisa pulchella*. Mae i'w ganfod yn Affrica, De Ewrop, Canol a De Asia ac Awstralia.

Llun manwl o'r adenydd
29–42 mm ydy lled yr adenydd agored ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Gorffennaf ac Awst, yn ddibynol ar ei union leoliad.

Prif fwyd y siani flewog ydy planhigion megis: Nâd-fi'n anghyof, *Echium*, *Borago* a *Anchusa*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas brithgoch yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cwmni ffasiwn rhad sydd â'i bencadlys wedi ei leoli yng Nghaerdydd, Cymru, yw **Peacocks**. Mae'r gadwyn yn eiddo i The Peacock Group plc ac mae'n cyflogi dros 5,000 o bobl. Mae dros 500 o siopau Peacocks yng ngwledydd Prydain ac mae dros 60 mewn 12 gwlad dramor.

Mae'r cwmni'n canolbwyntio ar fod yn fasnachwr dillad ffasiwn rhad, yn gwerthu dillad ac esgidiau ar gyfer dynion, merched a phlant. Mae eu siopau'n amrywio o siopau mawr ffasiwn uwch i siopau lleol llai ar gyfer hanfodion pob dydd.

Hanes
-----

Peacocks yn Portadown, Gogledd Iwerddon, gyda'r hen logo.
### Peacocks Penny Bazaar

Sefydlwyd Peacocks yn Warrington ym 1884 fel busnes teuluol. Gwerthodd y Peacocks Penny Bazaar, fel yr adnabyddwyd bryd hynny, unrhyw beth a phopeth. Ymestynnodd y Peacocks Penny Bazaar dros y blynyddoedd gan agor mwy o siopau a newid eu cynnyrch i gydfynd â'r cyfnod. Cadwyd y cwni yn y teulu drwy ei basio o'r tad i'r mab.

### Ail-leoliad

Symudodd y cwmni yn yr 1940au i Gaerdydd, a dyna lle mae ei bencadlys yn parhau i fod hyd heddiw. Cafodd hyn yr effaith o ganolbwyntio datblygiad y brand yng Nghymru a de Lloegr am nifer o flynyddoedd. Tyfodd Peacocks ymhellach yn ystod yr 1990au, ac ym mis Rhagfyr 1999, cafodd y cwmni ei roi ar Gyfnewidfa Stoc Llundain. Cymerwydd y cwmni oddiar y gyfnewidfa ar 1 Chwefror 2006, gan ddod yn gwmni preifat unwaith eto.

### Peacocks of London

Dramor adnabyddir y gadwyn fel Peacocks of London, mae gan Peacocks dros 60 o siopau etholfraint tu allan i'r Deyrnas Unedig, yn Bahrain, Cyprus, Gibraltar, Gwlad Groeg, Kuwait, Malta, Romania, Rwsia, Saudi Arabia, Slofacia, Twrci, yr Emiradau Arabaidd Unedig ac Wcráin.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan fasnach Peacocks
Peiriant Calvert ym Mhrifysgol Morgannwg
Am tua chanrif a hanner, peiriannau ager a ddefnyddid ar y rheilffyrdd trwy'r byd. Mae'r injan hon yng Ngwlad Pwyl.
Unrhyw beiriant sy'n defnyddio ager (neu "stêm") fel pŵer yw **peiriant ager** (weithiau **injan stêm**). Daeth y peiriannau hyn yn arbennig o bwysig tua diwedd y 18g ac yn ystod yn 19g.

Ceir cofnod am beiriant ager tua 80 OC, peiriant a elwid yr aeolipile a ddisgrifir gan Hero o Alexandria. Nid oes cofnod i beiriant ager gael ei ddefnyddio ar gyfer pwrpas ymarferol yn y cyfnod yma, fodd bynnag. Yn 1712 datblygodd Thomas Newcomen beiriant ager y gellid ei ddefnyddio, er enghraifft mewn mwyngloddiau. Datblygwyd y peiriant gan James Watt, a gynhyrchodd beiriant oedd yn defnyddio 75% yn llai o lo i gynhyrchu'r ager na pheiriant Newcomen, ac y gellid ei ddefnyddio i redeg peiriannau ffatrioedd diwydiannol. Cafodd hyn ddylanwad aruthrol ar ddatblygiad y Chwyldro Diwydiannol.

Dangosodd y peiriannydd Richard Trevithick y gellid defnyddio peiriant ager (neu injan stêm) i dynnu tren rheilffordd. Gwnaeth hyn ar dramffordd Pen y Darren. Defnyddid injenni stêm ar Reilffordd Stockton a Darlington ond *Rocket* a enillodd cystadleuaeth Treialon Rainhill oedd yr injan a ddangosodd wir botensial y peiriant. Un o nodweddion yr injan hon oedd bwyler gyda nifer o diwbiau tan i hwyluso berwi dwr y bwyler.

Erbyn dechrau'r 19g, roedd peiriannau ager wedi dod yn bwysig mewn trafnidiaeth, ar gyfer trenau a llongau. Erbyn hyn, mae llai o ddefnydd arnynt, ond mae ymchwil yn parhau ar dechnoleg peiriannau ager. Er enghraifft, defnyddir pwer yr haul yn Sbaen wedi'i ffocysu ar beiriant ager mawr, a hwnnw yn ei dro'n roi tyrbein ac yn creu trydan.

Gweler hefyd
------------

* Locomotif stêm

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gweler eitem gan y BBC ar y datblygiad cyfoes hwn yn Sbaen
Cyhoeddwr papurau newydd Prydeinig sy'n eiddo i gwmni Rupert Murdoch, News Corporation, ydy **News International Ltd**. Tan fis Mehefin 2002, ei enw oedd **News International ccc**.

Mae News International Ccc yn rhan o News Corporation. Cafodd rhan o'i hasedau, y News of the World ei lusgo i mewn i sgandal hacio ffonau ac o ganlyniad cafodd ei gau, gyda'r rhifyn olaf o'r papur yn cael ei gyhoeddi ar 10 Gorffennaf, 2011.

Cyhoeddir prif deitlau'r cwmni gan dri is-gwmni, **Times Newspapers Ltd**, **News Group Newspapers** a **NI Free Newspapers Limited**. Tan 2010 ysgrifennwyd y papurau hyn i gyd ar safle fawr yn Wapping yn nwyrain Llundain, ger Tower Hill, ac enillodd y ffugenw "Fortress Wapping" ar ôl anghydfod chwerw gyda'r undeb yr arferai'r gweithlu fod yn rhan ohono. Bellach, argraffir y papurau yn Broxbourne, Lerpwl a Lanarkshire (y wasg argraffu mwyaf a chyflymaf yn y byd).

Rhwng 1987 a 1995, trwy ei is-gwmni *News (UK) Ltd*, roedd News International yn berchen ar *Today*, y papur newydd cyntaf yn y DU i gael ei argraffu mewn lliw. ac eithrio *The London Paper* a lansiwyd yn 2006, sefydlwyd holl bapurau News International gan berchnogion eraill, gyda rhai ohonynt yn mynd yn ôl cannoedd o flynyddoedd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  The Times Online Style Guide
2. ↑   Brook (2007-10-30). Murdoch unveils Scottish print operation. *The Guardian*.
*Pelosia obtusa*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **troedwas brych bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **troedweision brych bach**; yr enw Saesneg yw *Small Dotted Footman*, a'r enw gwyddonol yw *Pelosia obtusa*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r troedwas brych bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Nant Howey** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1981 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.32 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Nant Bach-y-graig** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1980 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.1 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Nant Cledlyn Pingos** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 22 Ebrill 1983 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 59.57 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen y tywod** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex arenaria* a'r enw Saesneg yw *Sand sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Arfor, Hesgen y Tywod.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen y tywod***
Map of Yr. Hen Ogledd (The Old North), circa 550 to circa 650 Map o Hen Ogledd
Ceir nifer o seintiau sy'n gysylltiedig a'r **Hen Ogledd**, y frenhiniaeth cyn Cumbria, Swydd Gaerhirfryn a Swydd Efrog yn Lloegr, gan gynnwys:

Cynderyn
--------

 *Prif erthygl: Cwthbert*
 Amgueddfa Bywyd a Chelf Grefyddol St Mungo
Roedd Sant Cynderyn neu Mungo (518-614) yn fab i Taneu, Tywysoges y Gododdin. Bu farw Cynderyn yn 612-614. Daeth Taneu yn feichiog ar ôl cael ei threisio gan Owain mab Urien. Yn Ystrad Clud, lledaenodd Sant Cynderyn gristnogaeth i'r Alban. Ef yw nawddsant Glasgow, a chysegrwyd y "St Mungo Museum of Religious Life and Art" yn ei enw..

Padrig
------

 *Prif erthygl: Padrig*
Daeth Sant Padrig (385- 461) o Gymru yn wreiddiol yn y 5g. Yn ôl un chwedl, pan oedd Padrig yn 16 oed, cipiwyd ef gan fôr-ladron. Aeth y môr-ladron â Padrig i'r Irweddon. Ar ôl llawer o amser dychwelodd i Gymru lle ordeiniwyd ef. Dychwelodd drachefni i Irweddon a chyflawnodd wyrthiau fel gwaredu nadroedd o'r ynys..

Oswallt a Sant Cwthbert
-----------------------

 *Prif erthyglau: Oswallt a Cwthbert*
Eglwys Sant Oswallt, Oswaldkirk
Daw'r saint yn wreiddiol o'r hyn a elwir heddiw'n Lloegr, ond mae enwau Cymraeg neu Gymbrieg (yr iaith a siaradwyd cyn y Gymraeg) ar yr ardal. Mae'n bosib bod rhai pobl o'r Hen Ogledd wedi addoli Oswallt a Cwthbert. Fe'u cofnodir mewn testunau Hen Gymraeg gyda 'gos-' o flaen eu henwau, fel Llyfr Gwyn Rhydderch a Llyfr Du Gaerfyrddin.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bromwich, Rachel (2006). *Trioedd Ynys Prydein*. University of Wales Press. t. 230.
2. ↑  O'Raifeartaigh, Tarlach (2021). *Saint Patrick* (yn Saesneg/English). Encyclopedia Britannica.CS1 maint: unrecognized language (link)
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen blodau pell** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex distans* a'r enw Saesneg yw *Distant sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Bell, Hesgen Anghysbell.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen blodau pell***
Mae **Nantanog** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 18 Hydref 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 4.59 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Nant Trewern** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Tachwedd 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.03 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Diwygiwr crefyddol o'r Swistir oedd **Ulrich Zwingli** (hefyd **Huldrych Zwingli** neu **Huldreich Zwingli** yn Almaeneg ; **Ulricus Zuinglius** yn Lladin) (1 Ionawr 1484 – 11 Hydref 1531). Ef oedd arweinydd y Diwygiad Protestannaidd yn y Swistir a sefydlwr Eglwysi Diwygiedig y Swistir. Daeth Zwingli i gasgliadau diwinyddol tebyg i rai ei gyfoeswr Martin Luther, ond gyda rhai gwahaniaethau pwysig, trwy astudio'r Ysgrythurau Cristnogol o safbwynt ysgolhaig dyneiddol. Yn ogystal, roedd yn wladgarwr Swisaidd pybyr.

Ganed Zwingli yn Wildhaus yng nghanton St. Gallen ar ddechrau 1484. Astudiodd yn Bern, Fienna a Basel a daeth yn offeiriad yn Glarus yn 1506. Treuliodd ddau gyfnod fel caplan i filwyr hur Glarus yn y rhyfel yn yr Eidal (1513, 1515). Dychwelodd i'r Swistir lle cafodd bywiolaeth yn Einsiedeln. Roedd y dref yn enwog fel cyrchfan pererindod i weld y Forwyn Ddu (delw o'r Forwyn Fair) a daeth Zwingli i ddirmygu'r "ofergoeledd" hynny.

Symudodd i ddinas Zürich lle cafodd ei ethol yn bregethwr yn eglwys y Grossmünster. Yn ogystal â phregethu'r Efengyl, llwyddodd i berswadio gwŷr Zurich i beidio cymryd rhan yng nghynghrair y cantonau eraill gyda Ffrainc. Yn 1523 mabwysiadodd cyngor Zürich 67 Pwynt Zwingli; carreg filltir yn hanes y Diwygiad yn y Swistir ac Ewrop gyfan. Dros y blynyddoedd nesaf gwnaeth sawl diwygiad yn cynnwys hebgor y sagrafen.

Yn 1529 bu yng nghynhadledd Marburg ac anghytunodd â Luther ynghylch natur y sagrafen. Arweiniodd hyn yn nes ymlaen at rwyg sylfaenol yn yr eglwysi Protestannaidd. Ond roedd cantonau eraill yn y Swistir, Cantonau'r Goedwig, yn elyniaethus tuag at Zwingli a Zürich a ffurfwyd cynghrair yn eu herbyn. Datganodd Zürich ryfel yn 1529 ar ôl i un o bregethwyr y ddinas gael ei losgi'n fyw ar ôl cael ei ddal ar dir niwtral. Yn Hydref 1531 ymosododd Cantonau'r Goedwig ar Zürich yn ddirybudd. Trechwyd gwŷr Zürich a lladdwyd Zwingli ei hun yn y frwydr i amddiffyn y ddinas.

Cyfeirir at ei ddysgeidiaeth fel Zwinglïaeth ('Zwinglïaidd' yw'r gair olaf a restrir yng *Ngeiriadur Prifysgol Cymru*).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  *Chamber's Biographical Dictionary*.
2. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*, cyfrol IV, tud. 3872.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 71399367
* LCCN: n79121329
* ISNI: 0000 0001 2138 657X
* GND: 118637533
* SELIBR: 212084
* SUDOC: 027205002
* BNF: cb119297669 (data)
* BPN: 13619145
* BIBSYS: 90109236
* ULAN: 500262229
* HDS: 010447
* NLA: 35628394
* NDL: 00621691
* NKC: jo2004214896
* The SBN id CFIV086604 is not valid.
* BNE: XX1166132
* CiNii: DA00461386

 |
Dyffryn yn Eryri yw **Nant Ffrancon**, sy'n ymestyn tua'r gogledd o Lyn Ogwen a Chwm Idwal hyd at gyffiniau pentref Bethesda. Credir bod "Ffrancon" yn hen enw ar filwr hur (Ffranc), ond nid yw pawb yn cytuno â'r esboniad.

Daearyddiaeth
-------------

Edrych i fyny Nant Ffrancon
Mae Nant Ffrancon o ddiddordeb daearegol mawr, gan ei bod yn enghraifft glasurol o ddyffryn a grewyd gan rewlif, ac yn dangos siâp "U" nodweddiadol y dyffrynnoedd hynny, gydag ochrau serth a gwaelod gwastad. Ar ochr ddwyreiniol y dyffryn mae llethrau Pen yr Ole Wen a Carnedd Dafydd yn y Carneddau, tra ar yr ochr orllewinol mae llethrau rhai o gopaon y Glyderau megis Y Garn, Foel Goch a Mynydd Perfedd. Mae llawer o'r meini yn y dyffryn yn dangos tystiolaeth eu bod wedi eu symud gan y rhewlif yn ystod Oes yr Iâ. Er bod Afon Ogwen yn llifo ar hyd y dyffryn, nid yr afon a greodd y dyffryn yma.

Ffyrdd
------

Mae priffordd yr A5 hefyd yn dilyn y dyffryn gan esgyn i Fwlch Nant Ffrancon ger Llyn Ogwen. Oddi yno â yn ei blaen i Gapel Curig. Ceir ffordd gynharach sy'n dilyn ochr orllewinol y Nant. Cafodd yr hen ffordd ar hyd llwybr presennol yr A5 ei ail-wneud yn llwyr gan Thomas Telford rhwng 1810 a 1826. Adeiladwyd yr hen lôn gan yr Arglwydd Penrhyn ar ddiwedd y 18g, yn bennaf er mwyn dod â llechi i lawr o'r mynydd i Borth Penrhyn, ger Bangor. Cyn hynny cafodd yr hen lwybr ei ddisgrifio gan yr hynafiaethydd Thomas Pennant fel "y llwybr mul gwaethaf yng Nghymru"!

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Alun Llywelyn-Williams, *Crwydro Arfon* (Cyfres Crwydro Cymru, 1959), t. 115-16.
Un o seintiau cynnar Cymru oedd **Ulo** (neu **Iulo**). Ychydig iawn sy'n hysbys amdano.

Hanes a thraddodiad
-------------------

Mae'n bosibl mai Cymreigiad o'r enw personol Lladin *Julius* yw Ulo (trwy *Iulo*). Ceir sant adnabyddus o'r enw Julian (neu Julius) a ferthyrwyd yng Nghaerleon tua'r flwyddyn 304 OC. Ond mae'r eglwysi a lleoedd eraill a gysylltir â fo i gyd yn ne Cymru. Yn ogystal ni cheir enghraifft o'r ffurf Ulo yn y lleoedd hynny.

Cysylltir Sant Ulo â thri llecyn yng ngogledd-orllewin Cymru. Ar Ynys Môn ceir yr enw 'Capel Ulo' ar fferm ger Caergybi ond nid oes unrhyw olion hynafol i'w gweld yno heddiw. Gerllaw y fferm roedd 'Ffynnon Ulo' i'w cael ar un adeg. 'Capelulo' yw'r enw amgen am bentref Dwygyfylchi, rhwng Penmaenmawr a thref Chonwy. Nid oes olion capel yno heddiw ond roedd y gair 'capel' yn gallu golygu "cell feudwy" yn yr hen oesoedd; adeilad syml o bren fyddai fel rheol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2000).
2. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*.
Dewi Sant, nawddsant Cymru - ffenestr liw o'r 19g, Coleg yr Iesu, Rhydychen.
**Nawddsant** yw'r enw a ddefnyddir i ddisgrifio sant sy'n gofalu'n arbennig am ryw le neu rywrai penodol (gan amlaf cyfyngir y term i'r traddodiad Cristnogol). Gall nawddsant ofalu am wlad neu genedl neu grŵp o bobl ond llawer mwy cyffredin yw'r nawddseintiau sy'n gofalu am eglwys neu blwyf.

Dewi Sant yw nawddsant Cymru a chenedl y Cymry. Yn ynysoedd Prydain ac Iwerddon y nawddseintiau eraill yw Padrig (Iwerddon), Andreas (yr Alban), Siôr (Lloegr) a Piran a Phedrog (Cernyw).

Mae rhai nawddseintiau yn cysylltiedig â grwpiau o bobl, gan amlaf yn ôl eu crefft neu waith, er enghraifft Sant Fiacre yw nawddsant gyrwyr tacsis a cherbydau. Ystyrir Sant Cristoffr a Sant Meugan yn nawddseintia'r teithiwr. Mae rhai o'r seintiau eraill yn edrych ar ôl pobl yn ôl eu cyflwr, e.e. Dwynwen a Ffolant yn achos cariadon.

Ceir nifer mawr o seintiau llai yn y traddodiad Cymreig a Cheltaidd, weithiau'n gysylltiedig â sawl lle ond weithiau hefyd gyda dim ond un eglwys neu blwyf yn eu gofal. Un enghraifft yng Nghymru yw Sant Twrog, nawddsant Llandwrog a Maentwrog yng Ngwynedd.

Yn yr eglwys Gatholig y nawddseintiau mwyaf cyffredin yw'r Forwyn Fair, yr archangel Mihangel a'r Efengylwyr.

Mae gan bob nawddsant ei ŵyl neu wyliau arbennig. 1 Mawrth yw dyddgwyl Dewi, er enghraifft. Ar lefel lleol mae gan nawddsant eglwys neu blwyf ei ddiwrnod arbennig a elwir yn Ŵyl Mabsant.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.sandragulland.com; adalwyd 2015
*Am yr etholaethau sy'n cynnwys ardal Nant Conwy, gweler Meirionnydd Nant Conwy (etholaeth Cynulliad) a Meirionnydd Nant Conwy (etholaeth seneddol).*
Cwmwd yng ngogledd Teyrnas Gwynedd, ac un o dri chwmwd cantref Arllechwedd, gydag Arllechwedd Isaf ac Arllechwedd Uchaf, oedd **Nant Conwy** (ffurf amgen: **Nanconwy**). Fel gweddill y cantref, roedd yn rhan o Esgobaeth Bangor. Mae'r enw yn parhau fel enw'r fro hyd heddiw.

Tirwedd hanesyddol
------------------

Saif Castell Dolwyddelan yn Nyffryn Lledr yn rhan uchaf Nant Conwy
Cysylltir Eglwys Llanrhychwyn gyda Llywelyn Fawr.
Gorweddai cmwmd Nant Conwy yn rhan ddeheuol Dyffryn Conwy rhwng cyffiniau Maenan yn y gogledd a Llyn Conwy yn y de. Roedd yn cynnwys rhan uchaf Dyffryn Conwy, Dyffryn Llugwy, Dyffryn Lledr a Cwm Penmachno. Rhedai ei ffin ddwyreiniol ar hyd glannau afon Conwy o Faenan trwy Llanrwst i Fetws-y-Coed ac i fyny i'r de-ddwyrain i ardal Ysbyty Ifan ac yna Llyn Conwy; dyma'r ffin draddodiadol rhwng Gwynedd Uwch Conwy a Gwynedd Is Conwy neu'r Berfeddwlad yn ogystal. Yr ochr arall i'r ffin gorweddai cwmwd Uwch Dulas, cantref Rhos, ac Is Aled (Rhufoniog). O Lyn Conwy i gyfeiriad y gorllewin, dynodid y ffin gan y bryniau rhwng Cwm Penmachno a Ffestiniog, gydag Ardudwy i'r de, ac yna roedd yn troi i'r gogledd i gynnwys y bryniau uwch Nant Gwynant hyd Pen-y-gwryd, ar y ffin ag Arfon, ac ymlaen hyd Ddyffryn Mymbyr i Gapel Curig, gan rannu ffin ag Arllechwedd Uchaf. Roedd llinell rhwng Creigiau Gleision a Maenan yn dynodi'r ffin ag Arllechwedd Isaf.

Ardal goediog iawn oedd y Nant, fel y mae hi heddiw. Roedd Coedwig Gwydir yn noddfa i herwyr fel Dafydd ap Siencyn a Rhys Gethin. Mae cywydd o awduraeth ansicr (gan Iolo Goch efallai) yn canmol Rhys Gethin fel ceidwad Nant Conwy hardd yn erbyn gormes yr estronwyr:

A chadw yn brif warcheidwad
Nanconwy, mygr ofwy mad.
Milwr yw â gwayw melyn
Megis Owain glain y Glyn.
Cynwysai'r cwmwd un o gestyll pwysicaf tywysogion Gwynedd, sef Castell Dolwyddelan yn Nyffryn Lledr. Cynwysai yn ogystal sawl ganolfan eglwysig yn cynnwys Penmachno lle ceir meini Cristnogol cynnar, Betws-y-Coed a Llanrhychwyn. Roedd yr olaf yn gwasanaethu fel eglwys Trefriw, safle prif lys y cwmwd yn oes Llywelyn Fawr. Roedd y "trefi" canoloesol pwysicaf yn cynnwys Trefriw, Gwydir, Cwm Llannerch, Dolwyddelan ac Eidda, yn ogystal ag Ysbyty Ifan. Y llwybrau pwysicaf oedd y rhai a arweiniai o ardal Betws i gyfeiriad Capel Curig, i fyny Dyffryn Lledr a thros Bwlch Gorddinan i Arwystli, ac o Ddolwyddelan i Nant Gwynant.

Er na wyddys i sicrwydd pryd a sut, ymddengys fod Nant Conwy wedi ei ychwanegu at gantref Arllechwedd yn yr Oesoedd Canol ac felly wedi bod yn gwmwd neu arglwyddiaeth ar wahân cyn hynny.

Plwyfi
------

* Betws-y-Coed
* Dolwyddelan
* Llanrhychwyn
* Penmachno
* Trefriw

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Henry Lewis ac eraill (gol.), *Cywyddau Iolo Goch ac eraill* (Gwasg Prifysgol Cymru, arg. newydd, 1937).

Llyfryddiaeth
-------------

* A. D. Carr, 'Medieval Administrative Districts', yn *Atlas of Caernarvonshire* (Caernarfon, 1974)
* E. D. Rowlands, *Dyffryn Conwy a'r Creuddyn* (Gwasg y Brython, 1947)
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Jean-François Lesage yw ***Un Amour D'été*** a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd gan Jean-François Lesage yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Jean-François Lesage a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan GOLD ZEBRA. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Films du 3 Mars.

 Mae'r ffilm *Un Amour D'été* yn 62 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Ariane Pétel-Despots a Mathieu Bouchard-Malo sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jean-François Lesage nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Proses wleidyddol oedd **uno'r ddwy Iemen** a ddigwyddodd ar 22 Mai 1990, gan greu Gweriniaeth Iemen.

Cafodd y wlad ei rhannu ers y 1830au, pan gafodd Aden a'r tiroedd cyfagos yn ne Iemen eu meddiannu gan yr Ymerodraeth Brydeinig. Roedd y gogledd dan reolaeth Ymerodraeth yr Otomaniaid hyd at chwalu'r ymerodraeth honno yn y 1920au. Parhaodd y de dan lywodraeth y Prydeinwyr, fel Trefedigaeth Aden ac Undeb yr Emiradau Arabaidd Deheuol. Cychwynnodd gwrthryfel dros annibyniaeth yn y de ym 1963, a gadawodd lluoedd Prydeinig y wlad ym 1967. Sefydlwyd Gweriniaeth Pobl Iemen, neu Dde Iemen, dan nawdd yr Undeb Sofietaidd. Ers hynny, bu ymdrechion i uno'r ddwy weriniaeth ynghyd â gwrthdaro rhyngddynt.

Ym 1979 arwyddwyd cytundeb rhwng y ddau arlywydd i sefydlu cyd-bwyllgor cyfansoddiadol. Daeth yr uniad yn agosach ym 1988, yn sgil dadfilwroli'r ffin rhwng y gogledd a'r de.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Arabeg) شمال اليمن وجنوبه.. قصة الاتصال والانفصال, Al Jazeera. Adalwyd ar 4 Rhagfyr 2017.
Mae **hertz** (symbol: *Hz*) neu weithiau yn Gymraeg **herts** yn uned SI rhyngwladol a ddefnyddir i fesur amledd, ac a ddiffinir fel y nifer o gylchedau (neu nifer y dirgryniadau) mewn eiliad. Mae traw uchel i sain sydd ag amledd uchel. Defnyddir y gair fel enw unigol neu luosog a gellir rhoi rhagddodiad o'i flaen; e.e. "megahertz", "gigahertz".

Amrediad arferol y clyw dynol ydyw o 20 Hz i 20,000 Hz ond bod y terfan uchaf yn lleihau gydag oed y person. Gall gi glywed hyd at 40,000 Hz. Mae sain yn teithio ar fuanedd o tua 330 metr yr eiliad, mewn aer; mae golau yn teithio yn llawer cyflymach na hyn (299 792 458 metr yr eiliad wedi'i diffinio). Gellir dweud mai buanedd cyfartaolg ydy'r pellter a deithiwyd wedi'i rannu gyda'r amser a gymerodd.

Mae'r uned wedi'i henwi er anrhydedd y ffisegydd Heinrich Rudolf Hertz (1857–1894) a wnaeth gwaith arloesol ym maes tonnau electromagnetig.

Y ffisegydd Heinrich Hertz

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   herts. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 7 Mawrth 2018.

 gw • sg • go**Isdosbarthiad Trydan**

Amedr **·** 
Batri (trydan) **·** 
Cerrynt trydanol **·** 
Dargludiad trydan **·** 
Foltedd **·** 
Foltmedr **·** 
Grym electromotif **·** 
Gwahaniaeth potensial **·** 
Gwrthedd **·** 
Gwrthiant **·** 
Gwrthiant Mewnol Batri **·** 
Joule **·** 
Ynni **·** 
Ynysydd
Etholaeth seneddol yn Swydd Hertford, Dwyrain Lloegr, yw **Herstmere**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Herstmere yn Swydd HertfordEtholaeth Herstmere yn Swydd Hertford
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Senedol
---------------

* 1983–1992: Cecil Parkinson (Ceidwadol)
* 1992–2015: James Clappison (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Oliver Dowden (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Dilledyn ydy **trowsus** neu **llodrau**, sy'n ymestyn o'r cluniau i'r migyrnau gan orchuddio'r coesau'n unigol (yn hytrach na gyda darn o ddefnydd yn ymestyn o amgylch y ddwy goes megis sgert). Yn y gorllewin, dilledyn ar gyfer dynion oedd trowsus ers yr 16eg ganrif, ond erbyn yr 20fed ganrif caent eu gwisgo'n gyffredin gan ferched yn ogystal.

Yn y 15fed ganrif cysylltid trywsusau llac gwlanog gyda’r dosbarth cymdeithasol isaf a'r enw arnynt oedd *llawdr* neu *llodrau*. Cysylltir hwy â lladron a dyna darddiad y gair. Ar y llaw arall, daeth trywsusau tynn iawn a elwid yn *hose* yn Saesneg neu'n 'hosan' yn y Gymraeg yn boblogaidd gan yr uchelwyr. Roedd yr 'hosanau' canoloesol yn wahanol iawn i'r hyn a wisgir heddiw. Arferid eu gwisgo gyda'r 'ddwbled gwta' ac roeddent yn ffyrnigo rhai pobl gan eu bod yn dangos gormod o siâp y corff, gan eu bod yn ymestyn o’r esgid hyd at dop y goes.[1]

Delweddau
---------

* Copis (neu falog); (o'r Saesneg: *Codpiece*. Antonio Navagero, Milan, 1565
* Copis ar drowsus "Pluderhose" bachgen yr Ymerawdwr Maximilian II o Awstria, 1567
* Trowsus pluderhose, 1566
* Lederhose lledr o'r Almaen
* Trowsus dwyn fala; Sbaen 1925.
* Trowsus traddodiadaol "shalwar kameez" o Dwrci. Caiff ei wisgo hefyd ym Mhacistan, Affganistan a Cashmir.
* Pâr o jins "Levis" ar ddyn
* Ofyrôls (o'r Saesneg: overalls); dillad addas i labro.
* Trowsus Capri, neu drowsus hanner mast.
* Trowsus cwta. Mae'r math yma'n addas ar gyfer chwaraeon.
* Trowsus cwta ar gyfer y traeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  gutorglyn.net; adalwyd 23 Rhagfyr 2015

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Trowsus***

Chwiliwch am ***trowsus***  
yn Wiciadur.
Roedd **Morys Clynnog** (neu **Morys ab Ifan**, c. 1525 - 1581) yn offeiriad Catholig ac yn ddiwinydd gyda'r pwysicaf ymhlith y Gwrthddiwygwyr Cymreig.

Bywgraffiad
-----------

Mae'n debyg iddo gael ei eni yn ardal Clynnog Fawr yn Arfon, Gwynedd. Addysgwyd ef yng Ngholeg Eglwys Crist, Rhydychen, gan raddio ym 1548. Bu'n gaplan i'r Cardinal Reginald Pole am gyfnod. Fe'i penodwyd yn Esgob Bangor ar farwolaeth William Glyn ym 1558, ond cyn iddo gael ei gysegru bu farw'r Frenhines Mari I o Loegr. Nid oedd Morys Clynnog yn barod i gydnabod awdurdod y frenhines newydd, Elizabeth I, mewn materion crefyddol; fe aeth i'r cyfandir yng nghwmni ei nai, Gruffydd Robert, ac ymgartrefu yn Rhufain.

Gwnaed Morys Clynnog yn warden yr Ysbyty Seisnig yn Rhufain ym 1577, a phan sefydlwyd Athrofa Gatholig yno y flwyddyn ddilynol gan Owen Lewis a William Allen, dewiswyd Morys Clynnog i fod yn rheithor arno. Bu raid iddo ymddeol o'r swydd hon ym 1579 wedi i'r myfyrwyr Seisnig gwyno ei fod yn ffafrio'r Cymry.

Credir iddo foddi yn gynnar ym 1581 yn ystod mordaith o Ffrainc yn ôl i Brydain.

Yr *Athravaeth Gristnogavl* a'r *Dosparth Byrr*
-----------------------------------------------

Clawr *Athravaeth Gristnogavl*l argraffwyd ym Milan (1568).
Ym 1568, ym Milan, fe argraffwyd yr *Athravaeth Gristnogavl* ('Athrawaeth Gristnogawl'), sef catecism byr, gyda'r rhagymadrodd wedi ei ysgrifennu gan Gruffydd Robert. Ni wybuwyd dim o'r llyfr hwn hyd nes i Louis Lucien Bonaparte, nai i Napoleon I, Ymerawdwr Ffrainc, gyhoeddi fod copi yn ei feddiant yr oedd ef wedi ei brynu ym Mharis. Louis Lucien hefyd a drawslythrennodd y gwaith ar gyfer Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion a chaniatáu iddynt ei gyhoeddi ym 1880. Mae'r ddwy ran gyntaf o ramadeg Gruffydd Robert, *Dosparth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg* yn arfer ffurf ymgom mewn gwinllan rhwng Gr. (sef Gruffydd Robert ei hun) a Mo. (Morys Clynnog).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Ar-lein; Gwefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 4 Rhagfyr 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 9961429
* LCCN: nr2001010162
* ISNI: 0000 0000 8015 0340
* GND: 128477652
* SUDOC: 243857179
* BNF: cb12548031b (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |