Hanesydd Philipinaidd arloesol oedd **Encarnacion Alzona** (23 Mawrth 1895 - 13 Mawrth 2001) sydd hefyd yn cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel swffragét. Hi oedd y fenyw Ffilipinaidd gyntaf i ennill Ph.D. rhoddwyd iddi reng a theitl Gwyddonydd Cenedlaethol Philippines ym 1985.

Fe'i ganed yn Binan a oedd yr adeg honno yn *Capitanía General de Filipinas* ac a hawliwyd yn rhan o Ymerodraeth Sbaen; bu farw yn Manila, prifddinas y Philipinau a'i chladdu yn Libingan ng mga Bayani ('Caer yr Arwyr'), Fort Bonifacio, hefyd yn Manila. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Goleg Radcliffe, Prifysgol Harvard, Prifysgol Columbia a Phrifysgol y Philipinau.

Magwraeth a choleg
------------------

Fe’i magwyd yn nhalaith Tayabas. Roedd ei thad yn farnwr ac yn berthynas bell i'r cenedlaetholwr a'r polymath Jose Rizal.

Roedd ei rhieni'n ddarllenwyr mawr, a oedd yn meithrin ei thueddiadau academaidd. Enillodd radd mewn hanes o Brifysgol y Philipinau ym Manila ym 1917, a gradd meistr y flwyddyn ganlynol o'r un brifysgol.
 Arolwg hanesyddol oedd ei thraethodau ymchwil - ar addysg o fewn ysgolion i fenywod yn Ynysoedd y Philipinau, thema a ysgogodd ynddi'n ddiweddarach ei gwaith fel swffragét.

Dilynodd Alzona astudiaethau pellach yn Unol Daleithiau America fel ysgolhaig, astudiaethau a ariannwyd gan lywodraeth America. Enillodd radd meistr arall mewn hanes o Goleg Radcliffe, Prifysgol Harvard ym 1920, a Ph.D. o Brifysgol Columbia ym 1923.

Bedd Encarnacion Alzona yn Libingan ng mga Bayani
Dychwelodd Alzona i Ynysoedd y Philipinau ym 1923 ac ymunodd â chyfadran Hanes, Prifysgol y Philipinau ar gampws Manila, a symudodd yn ddiweddarach i Brifysgol y Philipinau yn Diliman.

Etholfraint
-----------

Hyd yn oed wrth i ferched America ennill yr hawl i bleidleisio ym 1920, ni roddwyd yr un hawl i fenywod yn y Philipinau, a oedd ar yr adeg honno yn wladfa Americanaidd. Mor gynnar â 1919, siaradodd Alzona o blaid rhoi’r hawl i bleidlais i ferched Ffilipinaidd, a thros etholfrait mewn erthygl a gyhoeddodd yn y *Philippine Review*.

Wedi'r Ail Ryfel Byd
--------------------

Dewisodd Alzona aros ym Manila trwy gydol goresgyniad Japan yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Bu'n rhan o'r mudiad herwfilwrol ('gerila') yn erbyn y Japaneaid.

Ar ôl y rhyfel, penodwyd Alzona gan yr Arlywydd Manuel Roxas yn aelod o ddirprwyaeth Philippine i UNESCO. Gwasanaethodd yn y ddirprwyaeth tan 1949, ac fe’i hetholwyd yn gadeirydd Is-bwyllgor Gwyddor Gymdeithasol, Athroniaeth a’r Dyniaethau ym 1946.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: "Encarnacion Alzona". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
2. ↑  Dyddiad marw: "Encarnacion Alzona". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
3. ↑  Camagay, National Scientists of the Philippines, t. 242
4. ↑  Camagay, National Scientists of the Philippines, t. 237
5. ↑  Xiaojian Zhao; Edward J.W. Park Ph.D. (26 Tachwedd 2013). *Asian Americans: An Encyclopedia of Social, Cultural, Economic, and Political History [3 volumes]: An Encyclopedia of Social, Cultural, Economic, and Political History*. ABC-CLIO. t. 426. ISBN 978-1-59884-240-1.
6. ↑  Camagay, National Scientists of the Philippines, t. 239
7. 1 2  Camagay, National Scientists of the Philippines, t. 238

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 22531982
* LCCN: n84016703
* ISNI: 0000 0000 8101 8296
* GND: 1145596304
* SUDOC: 081069286

 |