recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Àlex Hinojo Sánchez ym Mai 2012.
Rheolwr Prosiect gyda Sefydliad Wicimedia ydy **Alex Hinojo Sánchez** (g. Barcelona,​​ 1980), sy'n adnabyddus ar Wicipedia fel **Kippelboy**. Mae'n flaenllaw iawn gyda GLAM-Wici ac yn un o arweinwyr *Amical Wikimedia* sef Wicipedia Catalwnia. Yn ei rôl mae'n llysgennad diwylliant Wicipedia Catalwnia o fewn amgueddfeydd y wlad, a sefydliadau diwylliannol eraill. GLAM-Wiki yw'r prosiect Wicimedia sy'n ymwneud â 'Galeriau, Llyfrgelloedd, Amgueddfeydd, Archifdai a Mwy'.

Rheolaeth busnes oedd ei faes academaidd cyn troi i fyd y wici, ac mae ganddo hefyd radd mewn astudiaethau amgueddfaol ac ail radd mewn rheolaeth diwylliannol.

Wedi iddo orffen ym Mhrifysgol *Universitat Oberta de Catalunya* bu'n gweithio gyda @CatalanMuseums, Europeana a *Museu Nacional d'Art de Catalunya* (MNAC).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Catalaneg www.324.cat adalwyd 27 Awst 2014
2. ↑  elpais.com; adalwyd 27 Ionawr 2016
3. ↑  cccb.org; adalwyd 27 Ionawr 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 87396132
* ISNI: 0000 0004 3983 2867
* ORCID: 0000-0002-9645-0860
* BNE: XX1655912

 |

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Àlex Hinojo***
**Publius Ovidius Naso**: Llun toriad pren canoloesol lliwiedig, o Gronicl Nüremburg (*Liber Chronicarum*)
Roedd **Publius Ovidius Naso**, neu **Ofydd** (20 Mawrth 43 CC–17 OC), yn fardd Lladin ac awdur Rhufeinig. Ysgrifennodd yn bennaf am serch a mytholeg glasurol.

Fe'i ganwyd yn Sulmona, yr Eidal, yn fab i *eques*. Cafodd ei addysg yn Nhrufain.

Ei gampwaith yw'r *Metamorphoses* ('Trawsffurfiadau'), sef cerdd 15 llyfr o hyd yn adrodd hanes y byd fel cyfres o gyfnewidiadau. Rhai o'r hanesion enwocaf yw hwnnw am y duw Apollo yn troi ei gariad Daphne yn lawryfen a'r un am Narcissus yn cael ei droi'n flodyn (y cenhinen bedr) ar ôl syllu ar ei adlewyrchiad yn y dŵr am gyfnod hir.

Drwy'r Canol Oesoedd a'r Dadeni Dysg dyma oedd y gwaith llenyddol mwyaf poblogaidd yn yr iaith Ladin ac mae wedi gadael ôl sylweddol ar lenyddiaeth y Gorllewin, o William Shakespeare (roedd hanes trasig y cariadon Pyramus a Thisbe yn ysbrydoliaeth ar gyfer *Romeo and Juliet*) i Saunders Lewis (a ysgrifennodd gyfieithiad farddonol o'r un stori, *Puraf a Thisbe*).

Gweithiau gan Ofydd sydd wedi goroesi
-------------------------------------

* (10 CC) *Amores*
* (5 CC) *Heroides* neu  *Epistulae Heroidum*
* (5 CC) *Remedium Amoris*
* (5 CC) *Medicamina Faciei Femineae*
* (2 CC) *Ars Amatoria*
* (8 OC) *Metamorphoses*
* (9 OC) *Ibis*
* (10 OC) *Tristia*
* (10 OC) *Epistulae ex Ponto*
* (12 OC) *Fasti*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 88342447
* LCCN: n79041738
* ISNI: 0000 0001 2142 7757
* GND: 118590995
* SELIBR: 196263
* SUDOC: 027054764
* BNF: cb119183166 (data)
* BIBSYS: 90051069
* ULAN: 500246979
* NLA: 35403763
* NDL: 00451944
* NKC: jn19981001925
* The SBN id CFIV002690 is not valid.
* BNE: XX1135076
* CiNii: DA00309042

 |
Coeden a math o ysgawen fechan yw **Ysgawen Fair** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Adoxaceae* yn y genws *Sambucus*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Sambucus ebulus* a'r enw Saesneg yw *Dwarf elder*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ysgawen Fair, Corysgaw, Corysgawen, Creulif Mair, Creulys Mawr, Gwaed y Gwŷr, Walwrt, Ysgaw Fair, Ysgaw Mair, Ysgaw'r Ddaear, Ysgawen Bendiged, Ysgawen Fendigaid ac Ysgawen y Ddaear.

Mae'n tyfu'n frodorol yng nghanol Ewrop a de-orllewin Asia ac erbyn heddiw mewn rhannau o Ogledd America a Chanada. Mae'n tyfu i uchder o un i ddwy fetr, sy'n ei gwneud yn fwy o lwyn nac o goeden mewn gwirionedd. Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd, tua 15–30 cm o hyd, gyda 5-9 rhan, neu ddail bychan. Ceir sypiau o aeron duon yn yr hydref - a phob un oddeutu 5–6 mm mewn diametr.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The Plant List
2. ↑  BONAP (Biota of North America Project) floristic synthesis, *Sambucus ebulus*

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Ysgawen Fair***
Planhigyn blodeuol o deulu llygad y dydd a blodyn haul ydy **Ysgellog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Asteraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Cichorium intybus* a'r enw Saesneg yw *Chicory*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ysgellog, Ysgallen y Meirch, Ysgallog Gwyllt, Ysgellog Gwyllt.

Daw'r gair "Asteraceae", sef yr enw ar y teulu hwn, o'r gair 'Aster', y genws mwyaf lluosog o'r teulu - ac sy'n tarddu o'r gair Groeg ἀστήρ, sef 'seren'.

Perthynas â Dyn
---------------

* **Coeg-goffi**

Blodyn yr ysgellog a’r ddiod coeg-goffi a wnaethpwyd ohono.
Mae'r gwreiddiau wedi cael eu defnyddio yn lle coffi.

Statws ym Mhrydain
------------------

Dyma’i statws ym Mhrydain yn ôl yr Atlas hwn: Archaeophyte (change -1.27 - [yn golygu ei fod yn prinhau]). Er i’r ysgellog gael ei ystyried ar un adeg yn gynhenid, o leiaf yng Nghymru a Lloegr, bellach amheuir ei fod yn deilwng o’r statws hwn yn y rhan fwyaf ffloráu modern, sydd yn hytrach yn awgrymu ei fod yn olion cnwd porthiant. Bu i’r rhywogaeth brinhau gan nas plennir hi llawer erbyn hyn (cae ar gyrion y Bontnewydd c. 2015-16). Planhigyn parhaol ymylon ffyrdd, caeau a glaswelltir garw ar ystod eang o briddoedd. iseldir.

Llawer yn tyfu yn wyllt yn y twyni tywod ger y West End, Pwllheli.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  Dines, T. et. al. (.   ) New Atlas of the British Flora

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Ysgellog***
Ffilm Gymraeg a wnaed yn 1949 yw ***Noson Lawen***. Mae'n seiliedig ar stori gan Sam Jones, ac fe'i cyfarwyddwyd gan Marc Lloyd. Roedd yn serennu Meredydd Evans, Ieuan Rhys Williams, Nellie Hodgkins a Robert Roberts (Bob Tai'r Felin).

Plot
----

Mae Ifan (Meredydd Evans), yn fab ffarm sy'n breuddwydio am yrfa academaidd. Mae ei dad (Ieuan Rhys Williams) ei fam (Nellie Hodgkins) a'i wraig Gwen (Meriel Jones) yn defnyddio eu holl arian bron i dalu iddo fynd i Brifysgol ond yn poeni ei fod wedi methu'r arholiadau am y byddai popeth wedi bod yn ofer. Wrth i dad Ifan gyfri'r arian am y cant a miled gwaith, mae'r bostfeistres (Emily Davies) yn cyrraedd gyda newyddion syfrdanol: roedd Ifan wedi pasio gyda llwyddiant mawr.

Ar ôl y seremoni, mae Ifan yn cyflwyno ei ffrindiau Emlyn (Cledwyn Jones) a Hywel (Robin Williams) i'w fam, dad a thaid bywiog (Robert Roberts). Yn y diwedd mae'r bechgyn yn dod i weithio ar y ffarm.

Mae parti yn dilyn, gydag Ifan, Emlyn a Hywel yn canu cân a gyfansoddwyd gan Meredydd Evans ei hunan (Mw Mw, Me Me, Cwac Cwac) ac yn enwi ei hunain yn Driawd y Buarth. Yna mae'r Taid yn dod ar y llwyfan a dechrau dawnsio o gwmpas fel dyn gwyllt gan ganu gyda llais anhygoel.

Cast
----

* Ifan - Meredydd Evans
* Tad - Ieuan Rhys Williams
* Mam - Nellie Hodgkins
* Gwen - Meriel Jones
* Taid - Robert Roberts
* Emlyn - Cledwyn Jones
* Hywel - Robin Williams
* Postfeistres - Emily Davies
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Ysgol-lys arennaidd** (enw gwyddonol: *Nardia geoscyphus*; enw Saesneg: *earth-cup flapwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, Iwerddon, yr Alban a Lloegr.

Dyma rywogaeth unigryw! Anaml y mae llawer ohoni. Mae i'w chael gan amlaf ar lannau o bridd ysgafn, cyfoethog yn yr ucheldiroedd (er enghraifft ar glogwyni calchaidd), ond weithiau mae'n tyfu ar bridd llaith a graeanog mewn chwareli segur.

O ran maint, mae'r egin yn 0.5–1.5 mm o led a hyd at 2 cm o hyd, gyda'r dail yn aml yn gorgyffwrdd, gydag ymyl y cefn prin yn ymestyn o dan y coesyn.

Mae'r dail wedi'u talgrynnu i siâp aren (sylwer ar enw'r rhywogaeth), fel arfer yn llawer mwy llydan nag o hyd: hyd at 1.2 mm o led a 0.8 mm o hyd.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Ysgol-lys arennaidd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Oldchapel Hill** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SN975807. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 326 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 426 metr (1398 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm gomedi llawn arswyd gan y cyfarwyddwr Lowell Dean yw ***Wolfcop*** a gyhoeddwyd yn 2014. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***WolfCop*** ac fe’i cynhyrchwyd yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Lowell Dean. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jesse Moss a Jonathan Cherry. Mae'r ffilm *Wolfcop (ffilm o 2014)* yn 76 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Lowell Dean ar 17 Ionawr 1979 yn Canada.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 65% (Rotten Tomatoes)
* 5.6/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Lowell Dean nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| 13 Eerie |  | Canada | 2013-01-01 |
| Another Wolfcop |  | Canada | 2017-01-01 |
| Supergrid |  | Canada | 2018-01-01 |
| Wolfcop |  | Canada | 2014-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 12 Ebrill 2016.
3. 1 2  "WolfCop". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
|  |  |
| --- | --- |
|  | 
"Y Ferch o Ipanema"

Awduron: Astrud Gilberto, João Gilberto a Stan Getz |
| 

---

*Problem chwarae ffeil yma? Gweler Cymorth.* |

Helô Pinheiro, sef "Y Ferch o Ipanema" gwreiddiol.
Cân bossa nova adnabyddus iawn a gafodd lwyddiant rhyngwladol yng nghanol y 1960au yw "***Garota de Ipanema***" ("**Y Ferch o Ipanema**"). Enillodd Wobr Grammy am Record y Flwyddyn ym 1965. Fe'i hysgrifennwyd ym 1962: y gerddoriaeth gan Antônio Carlos Jobim a'r geiriau Portiwgaleg gan Vinicius de Moraes; ysgrifennwyd y geiriau Saesneg gan Norman Gimbel yn ddiweddarach.

Enw'r ferch a ysbrydolodd y gân yw Helô Pinheiro.

Gwnaed y recordiad masnachol cyntaf ym 1962, gan Pery Ribeiro. Daeth y fersiwn a berfformiwyd gan Astrud Gilberto, ynghyd â João Gilberto a Stan Getz, o'r albwm *Getz/Gilberto* (1964), yn llwyddiant rhyngwladol, gan gyrraedd rhif 5 yn siart yr Unol Daleithiau a rhif 29 yn y Deyrnas Unedig. Mae nifer fawr o recordiadau o'r gân wedi'u defnyddio mewn amryw o ffilmiau, weithiau fel enghraifft ystrydebol o gerddoriaeth lifft, er enghraifft yn agos at ddiwedd y ffilm *The Blues Brothers*). Yn 2004, cafodd ei dewis gan Lyfrgell y Gyngres i fod yn un o hanner cant o recordiadau o'r flwyddyn honno i'w chynnwys ar 'Y Gofrestr o Recordiadau Cenedlaethol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   *The Girl From Ipanema*. OldieLyrics.
2. ↑   *Helô Pinheiro foi a musa inspiradora da música 'Garota de Ipanema', composta por Tom Jobim e Vinícius de Moraes em 1962...*. purepeople.com.br.
3. ↑   *The National Recording Registry 2004*. Llyfrgell y Gyngres.
Wolmar Schildt
Meddyg ac awdur (dan y ffugenw Volmari Kilpinen) o'r Ffindir oedd **Wolmar Styrbjörn Schildt** (31 Gorffennaf 1810 yn Laukaa – 8 Mai 1893 yn Jyväskylä).

Cymhwysodd Schildt fel meddyg ym 1840 a bu'n feddyg cefn gwlad yn Saarijärvi ac yna yn ardal Jyväskylä rhwng 1839 a 1888. Roedd yn adnabyddus yn bennaf am ei ymdrechion i wneud y Ffinneg yn iaith ddiwylliannol ac i greu dosbarth Ffinneg diwylliedig. Ymhlith y mentrau a gychwynnodd, sefydlodd yr ysgol ramadeg Ffinneg gyntaf ym 1858 yn ninas Jyväskylä. Roedd hefyd yn hoff o greu termau newydd yn yr iaith Ffinneg. Bathodd tua 500 o eiriau diwylliannol Ffinneg ac mae rhyw 100 yn cael eu defnyddio yn yr iaith nawr, er enghraifft, *tiede* "gwyddoniaeth, celfyddyd", *taide* "celf", *kirje* "llythyr", *yksilö* "unigolyn", *esine* "gwrthrych", *henkilö* "person, ffigwr", *kirjailija* "awdur", *oppilas* "disgybl", *yleisö* "cynulleidfa, cyhoedd", *sairaala* "ysbyty", *vankila* "carchar". Cyfieithodd *Elfennau* Euclid i'r Ffinneg (1847) hefyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Forsius, Arno. "Wolmar Schildt (-Kilpinen) (1810—1893) — lääkäri ja suomalaisuusmies". *Julkaistu aikaisemmin Lääkärilehdessä 1993*. Ihmisiä lääketieteen historiassa. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-09-01. Cyrchwyd 10 Mehefin 2019. Italic or bold markup not allowed in: `|work=` (help) (Ffinneg)
Un o'r *sans-culottes*
Roedd **y Chwyldro Ffrengig** (o 1789 hyd 1799) yn gyfnod yn hanes Ffrainc pan wnaeth y gweriniaethwyr ddymchwel y frenhiniaeth ac fe aeth yr Eglwys Gatholig Rufeinig mewn canlyniad trwy gyfnod o ailstrwythuro sylfaenol yn Ffrainc. Tra y bu Ffrainc yn cyfnewid yn ôl ac ymlaen rhwng gweriniaeth, ymerodraeth a brenhiniaeth am 75 mlynedd yn dilyn cwymp y Weriniaeth Gyntaf i law Napoleon Bonaparte, roedd y chwyldro er hynny yn arwyddo diwedd yr *ancien régime* gan roi y rhai a ddilynodd yn y cysgod yn nychymyg pobl Ffrainc.

Effeithiodd y Chwyldro Ffrengig nid yn unig ar Ffrainc ond ar weddill Ewrop hefyd, a chafodd gryn effaith ar y tiroedd Almaenaidd. Roedd yr hyn a ddechreuodd fel protest gan yr aristocratiaid yn erbyn Louis XVI, brenin Ffrainc a’i frenhiniaeth absoliwt, i ragflaenu chwyldro mawr a newidiodd hanes a golwg Ewrob.

Daeth grŵp o'r enw y Girondistes, o ardal Bordeaux, i rym ond fe’u gwrthwynebwyd gan grŵp y Jacobins. Disodlwyd y Jacobins gan y *Directoire*, sef grŵp o’r dosbarth canol a oedd wedi uno â’r Girondistes, ac fe gafwyd llywodraeth newydd gymedrol. Daethant i bwer ym 1794 ond erbyn 1799 ystyriwyd hwy yn llygredig ac fe gymerodd Napoleon yr awenau. Daeth Napoleon i bwer a chymorth y fyddin ac fe lywodraethodd fel teyrn. Yr angen am sefydlogrwydd a gwarediad y chwyldro llygredig a barodd parodrwydd y bobl i dderbyn Napoleon er ei fod yn unben. Daeth Napoleon a threfn newydd ond ailsefydlodd llawer o hen sefydliadau’r chwyldro a oedd wedi dirywio hefyd. Er yn unben, yr oedd yn ddyn goleuedig, a chyflwynodd system weinyddol ddiwygiedig. Diwygiodd y system addysg gan fynnu i bawb gael addysg. Diwygiodd y system gyfreithiol i greu y *Code Napoleon*, a oedd yn cynnwys datganiad o hawliau dynol.

Adwaith yng Nghymru
-------------------

Cymysg fu'r ymateb yng Nghymru. Ar y dechrau datganwyd cefnogaeth frwd i'r chwyldro gan rhai llenorion a radicaliaid - e.e. Jac Glan-y-gors, awdur *Seren Tan Gwmmwl* a Iolo Morgannwg - ond roedd eraill yn ei erbyn. Mae'n debyg mai cyfyng oedd gwybodaeth y werin bobl am y digwyddiadau yn Ffrainc a'r Amerig oherwydd diffyg newyddiaduron Cymraeg. Ond dychrynwyd y rhan fwyaf o gefnogwyr y Chwyldro gan y tro gwaedlyd y cymerodd a'r anhrefn a ddilynodd.

Llyfryddiaeth
-------------

* John James Evans, *Dylanwad y Chwyldro Ffrengig ar Lenyddiaeth Cymru* (Hugh Evans a'i Feibion, Lerpwl, 1928)
Ysgewyll Brwsel
Mae **ysgewyll**, neu **ysgewyll Brwsel** (*Brassica oleracea* Grwp: Gemmifera) o deulu'r Brassicaceae (gair Lladin o'r un tarddiad â'r gair Cymraeg 'bresych') yn cael ei dyfu am ei egin gwyrdd (2.5 – 4 cm o ddiametr), sef clwstwr o ddail gwyrdd, sy'n flasus iawn mewn pryd o fwyd megis y cinio Nadolig traddodiadol. Maen nhw'n tyfu ar fonyn tua dwy droedfedd o uchder. Ceir rhwng 1.1 ac 1.4 kg o ysgewyll bwytadwy ar bob bonyn. Dywed rhai mai'r Rhufeiniaid ddaeth â nhw i Wledydd Prydain.

Mae'r ysgewyll yn glympiau gwyrdd - gyda phob un yn edrych yn debyg iawn i fresych pitw. Ceir ymchwiliadau gwyddonol sy'n edrych a yw cynnwys rhai llysiau fel brocoli, ysgewyll a bresych, yn gallu helpu i atal cansar megis cancsar ceg y groth a chansar y coluddion. Credir mai'r sinigrin sy'n gyfrifol am y gallu anghyffredin hwn.

Mae ysgewyll yn llawn fitamin A, fitamin C, asid ffolig a ffibr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ceir erthygl Saesneg ar ysgewyll yma". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-10-21. Cyrchwyd 2008-12-25.
2. ↑  Gweler erthygl ar hyn ar wefan y BBC: 4200000/newsid 4203900/4203999.stm[*dolen marw*]
Oppidum Bibracte yn Ffrainc.
Mae **Oppidum** (lluosog ***oppida***) yn air Lladin yn golygu y prif dref mewn ardal weinyddol. Daw'r gair o'r Lladin cynharach *ob-pedum*, "mangre wedi ei hamgau". Cysylltir yr oppida yn gyffredinol â'r Celtiaid.

Disgrifiodd Iŵl Cesar y trefi a welodd yng Ngâl fel *oppida*, ac mae'r term yn awr yn cael ei ddefnyddio i ddisgrifio unrhyw dref o'r cyfnod cyn y Rhufeiniaid yng nghanolbarth a gorllewin Ewrop. Tyfodd llawer o'r oppida o fryngeiri, ond nid oedd gan bob un amddiffynfeydd sylweddol.

Yr oppida oedd y sefydliadau cynharaf i'r gogledd o'r Alpau y gellir eu disgrifio fel trefi. Nododd Cesar fod gan lwythau Gâl fwy nag un oppidum yn eu tiriogaeth, ond fod rhai'n bwysicach nag eraill. Tyfodd llawer o'r oppida yn drefni Rhufeinig, ond symudwyd rhai ohonynt o ben bryn i'r gwastadedd gerllaw.

Ymhilth yr oppida mwyaf nodedig mae:

* Bibracte (Mont Beuvray), Ffrainc
* Salon-de-Provence, Ffrainc
* Oppidum d'Ensérune, Ffrainc
* Manching, Yr Almaen
* Alcimoennis, Yr Almaen
* Glauberg, yr Almaen
* Magdalensberg,Awstria
* Stradonice, Bohemia
* Óbidos, Portiwgal
* Basel-Münsterhügel, Y Swistir
* Mesa de Miranda, Spaen

Gellir ystyried Traprain Law yn yr Alban yn oppidum neu yn fryngaer fawr.

Llyfryddiaeth
-------------

* Collis, John (1984) *Oppida, earliest towns north of the Alps*. Sheffield
* Garcia, Dominique (2004) *La Celtique Méditeranée: habitats et sociétés en Languedoc et en Provence, VIIIe - IIe siècles av. J.-C.* chapter 4 *La « civilisation des oppida » : dynamique et chronologie*. Paris, Editions Errance. ISBN 2-87772-286-4
Un o feibion Brychan oedd **Neithon** (hefyd: **Noethon**, **Nwython**; 5g) a ymgartrefodd fel llawer o'i frodyr yng ngogledd-ddwyrain Cernyw. Mae'n gysylltiedig a'r pentrefan 'Stoke' ger pentref Hartland, Dyfnaint. Nodir 468 fel ei ddyddiad geni a 17 Mehefin fel ei wylmabsant a'i ddyddiad marw - o bosib yn 510.

Mae'r cofnod cynharaf amdano'n dod o lawysgrif o'r enw Gotha MS a ganfuwyd yn 1937, sef *Bywyd Meithon*.

Nodir yn y llawysgrif hwn iddo gael ei eni yn Iwerddon a hwylio i Hartland lle ymgartrefodd mewn dyffryn ffrwythlon, ger ffynnon a elwir hyd heddiw'n *St Nectan's Well*. Ceir eglwys yma hefyd mewn pentrefan o'r enw *Stoke*; yr enw ar y pentrefan hwn yn Llyfr Dydd y Farn yw 'Nistanestoc' ac yn 1189 cofnodir yr enw fel 'Nectanestoke'.

Ceir chwedl yn y Gotha MS fod ei frodyr a'i chwiorydd yn ymweld ag ef yn flynyddol ar Nos Galan. Roedd gan Neithon ddwy fuwch a dygwyd y ddwy gan ladron, yn ôl y chwedl. Wedi hir a hwyr canfyddodd y gwartheg yn 'Neweton' (y Stoke Newydd), ond trodd y lladron arno gan ei ladd a thorri ei ben - a hynny ar 17 Mehefin. Ond cododd Neithon ei ben o'r llawr a'i gario yn ei ddwylo at y ffynnon, ger ei gartref.

Ceir sawl Neithon yn y cynod hwn gan gynnwys Neithon ap Gwyddono, un o frenhinoedd Ystrad Clud, Neithon ap Senyllt, tad Rhun ac un o hynafiaid Merfyn Mawr Tywysog Ynys Manaw a Neithon ap Cathen.

Llefydd a enwyd ar ei ôl
------------------------

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| # | Eglwys neu Gymuned | Delwedd | Cyfesurynnau | Lleoliad | Wicidata |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Capel Neithon Sant |  | 50°24′35″N 4°38′08″W﻿ / ﻿50.4098°N 4.6355°W﻿ / 50.4098; -4.6355 | Pluw Wynnek | Q17555646 |
| 2 | Dyffryn Neithon |  | 50°39′53″N 4°43′09″W﻿ / ﻿50.6648°N 4.7192°W﻿ / 50.6648; -4.7192 | Trevena | Q7594902 |
| 3 | Eglwys Sant Neithon, Hartland |  | 50°59′42″N 4°30′59″W﻿ / ﻿50.9949°N 4.51649°W﻿ / 50.9949; -4.51649 | Hartland | Q7594900 |
| 4 | Eglwys Sant Neithon, Welcombe |  | 50°56′17″N 4°31′24″W﻿ / ﻿50.9381°N 4.52333°W﻿ / 50.9381; -4.52333 | Welcombe | Q7594901 |
| 5 | Eglwys y Plwyf, Sant Neithon |  | 50°36′20″N 3°32′19″W﻿ / ﻿50.6056°N 3.53862°W﻿ / 50.6056; -3.53862 | Ashcombe | Q17527373 |
| 6 | Ffynnon Neithon |  | 50°59′40″N 4°30′53″W﻿ / ﻿50.994425°N 4.514682°W﻿ / 50.994425; -4.514682 | Hartland | Q26439806 |
| 7 | Gat a rhan o wal Eglwys Sant Neithion |  | 50°56′16″N 4°31′23″W﻿ / ﻿50.93791°N 4.523126°W﻿ / 50.93791; -4.523126 | Welcombe | Q26595386 |
| 8 | Rhaeadr Sant Neithon, Kieve |  | 50°39′51″N 4°42′36″W﻿ / ﻿50.664166666667°N 4.71°W﻿ / 50.664166666667; -4.71 | Trevena | Q7594908 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Doble, G. H. (1970) *The Saints of Cornwall*, rhan 5. Truro: Dean and Chapter; tt.59-79
2. ↑  Doble, G. H. (tr.) (1941) *The Life of Saint Nectan*, ail rifyn. (Ailargraffiad: Bideford, 1964)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 16730709

 |
Bryn yn Sir Fynwy yn ne-ddwyrain Cymru yw **Ysgyryd Fawr** (Saesneg: *Skirrid* neu *Skirrid Fawr)*. Ysgyryd Fawr yw copa mwyaf dwyreiniol y Mynydd Du; saif gerllaw y Fenni ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. I'r de o'r bryn ceir pentref a phlwyf Llanddewi Ysgyryd; cyfeiriad grid SO331182.

Uchder y mynydd yw 486 m (1596 tr). Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 142 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Cyfeirir ato weithiau fel "Mynydd Sanctaidd", gan fod traddodiad lleol fod ei ddaear yn sanctaidd ac yn arbennig o ffrwythlon. Arfeid cymryd rhywfaint o'r pridd o'r bryn i'w wasgari ar gaeau, ar sylfeini eglwysi ac ar eirch.

Ceir gweddillion bryngaer o Oes yr Haearn ac adfeilion eglwys Gatholig Sant Mihangel ar y copa.

Dosbarthiad
-----------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 486 metr (1594 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2007-09-29 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae'r gair **nylon** (Cymreigiad: **neilon**) yn enw generig neu gyffredinol am grŵp o bolymerau synthetig h.y. wedi eu gwneud gan ddyn. Gellir eu toddi a'u prosesu'n ffibrau, yn ffilmau ac yn siapau gwahanol. Cynhyrchwyd y neilon cyntaf (neilon 66) am y tro cyntaf ar 28 Chwefror 1935 gan Wallace Carothers yng nghanolfan ymchwil DuPont. Ceir nifer o gymwysiadau masnachol i'r deunydd hwn, gan gynnwys dillad, lloriau ac i atgyfnerthu rwber, rhannau o geir ac offer trydanol ac mewn deunyddiau pacio bwyd.

Hosan neilon yn cael ei harchwilio yn Malmö, Sweden yn 1954.

Ystyr y gair
------------

Un chwedl ar lafar gwlad yw mai gair cyfansawdd ydyw, sef cyfuniad o 'New York' (N. Y.) a 'London': 'NY-Lon'. Fodd bynnag, mynegodd John W. Eckelberry o'r cwmni DuPont a greodd neilon yn wreiddiol, yn 1940, nad oedd ystyr i'r "nyl", ond fod y rhan "on" wedi'i gopio o enwau tebyg e.e. *cotton* (cotwm) a *rayon*. Cyhopeddodd DuPont yn ddiweddarach mai "No-Run" - gyda 'run' yn golygu 'rhedeg' - oedd yr enw gwreiddiol a fwriwyd, ond nad oeddent yn berffaith sicr na fyddai neilon yn rhedeg (h.y. yn hollti ac yn gwahanu).

Gweler hefyd
------------

* Plastig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kohan, Melvin (1995). *Nylon Plastics Handbook*. Munich: Carl Hanser Verlag. t. 2. ISBN 1569901899.
2. ↑  American Chemical Society National Historic Chemical Landmarks. "Foundations of Polymer Science: Wallace Carothers and the Development of Nylon". *ACS Chemistry for Life*. Cyrchwyd 27 Ionawr 2015.
3. ↑  "Wallace Hume Carothers". Chemical Heritage Foundation. Cyrchwyd 27 Ionawr 2015. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
4. ↑  "Materials/Polyamide". *PAFA*. Packaging and Film Association. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-04-19. Cyrchwyd 19 Ebrill 2015.
5. ↑  Algeo, John (2009). *The Origins and Development of the English Language*. **6**. Cengage. t. 224. ISBN 9781428231450.
6. ↑  Wolfe, Audra J. (2008). "Nylon: A Revolution in Textiles". *Chemical Heritage Magazine* **26** (3).. Adalwyd 27 Ionawr 2015.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Amylocorticiaceae* yw'r **Ysgwydd grog** (Lladin: ***Irpicodon pendulus***; Saesneg: *Pendent Bracket*). 'Yr Ysgwyddau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Fel yr ysgwydd, mae'r ffyngau yn y grwp yma'n llorweddol, yn tyfu allan ac ar draws o fonyn y goeden. Mae'r teulu *Amylocorticiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Boletales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Amylocorticiaceae
------------------------------------------

Mae gan **Ysgwydd grog** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Amyloathelia amylacea* | Amyloathelia amylacea |  |
|
| *Amyloathelia aspera* | Amyloathelia aspera |  |
|
| *Amylocorticiellum sinuosum* | Amylocorticiellum sinuosum |  |
|
| *Amylocorticium africanum* | Amylocorticium africanum |  |
|
| *Amylocorticium canadense* | Amylocorticium canadense |  |
|
| *Amylocorticium cumminsii* | Amylocorticium cumminsii |  |
|
| *Amylocorticium indicum* | Amylocorticium indicum |  |
|
| *Amylocorticium mauiense* | Amylocorticium mauiense |  |
|
| *Podoserpula miranda* | Podoserpula miranda |  |
|
| *Podoserpula pusio* | Podoserpula pusio |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Ysgwydd grog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Gweler hefyd Owen Thomas (tudalen wahaniaethu).*
Llenor Cymraeg a phregethwr oedd **Owen Thomas** (16 Rhagfyr 1812 – 2 Awst 1891), a gofir yn bennaf fel cofiannydd John Jones, Talysarn. Roedd yn frawd i'r pregethwr a llenor John Thomas, awdur nofel Gymraeg gynnar.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Owen Thomas yng Nghaergybi, Ynys Môn, yn 1812. Dechreuodd ar ei yrfa yn gweithio fel saer-maen yn lleol. Yn 1834 dechreuodd bregethu gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ar adeg pan oedd John Elias yn dal yn ddylanwadol iawn ym Môn a gweddill gogledd Cymru. Ar ôl derbyn addysg yng Ngholeg Diwinyddol y Bala ac ym Mhrifysgol Caeredin daeth yn un o bregethwyr amlycaf ei ddydd a hynny mewn cyfnod pan oedd pregethwyr Cymraeg yn ffigyrau mawr yn y gymdeithas.

Llenyddiaeth
------------

Diolch i gefnogaeth Dr Lewis Edwards o'r Bala, daeth yn gyd-olygydd *Y Traethodydd* a chyfrannodd sawl erthygl i'r cylchgrawn hwnnw. Fe'i cofir yn bennaf fel cofiannydd, yn enwedig am ei waith mwyaf, sef *Cofiant John Jones, Talysarn* a gyhoeddwyd yn 1874. Ysgrifennodd hefyd gofiant i Henry Rees.

Llyfryddiaeth
-------------

### Gwaith Owen Thomas

* *Cofiant y Parchedig John Jones, Talsarn* (Wrecsam, 1874)
* *Cofiant Henry Rees* (1890)

### Astudiaethau

* Iolo Carnarvon, *Cofiant Owen Thomas* (1912)
* D. Ben Rees, *Pregethwr y Bobl* (1979)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 10650966
* LCCN: n80148597
* ISNI: 0000 0000 2032 2462
* GND: 119210932
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Owen Thomas***
Pabell y tu allan i Eglwys Gadeiriol Sant Paul
Gwrthdystiad cyfredol yn Llundain, y Deyrnas Unedig, yw **Occupy London** (Saesneg am "Meddiannwch Llundain") sy'n protestio yn erbyn anghydraddoldeb economaidd, anghyfiawnder cymdeithasol, llygredigaeth yn y sector ariannol, bariaeth corfforaethau, a dylanwad cwmnïau a lobïwyr ar lywodraeth. Cychwynnodd ar 15 Hydref 2011 gan efelychu protestiadau Occupy Wall Street yn Ninas Efrog Newydd, yr Unol Daleithiau. Sefydlwyd dau wersyllfan yn Ninas Llundain, un y tu allan i Eglwys Gadeiriol Sant Paul a'r llall yn Sgwâr Finsbury.

Ar 28 Hydref 2011 cychwynnwyd cais gyfreithiol gan Eglwys Gadeiriol Sant Paul a Chorfforaeth Dinas Llundain i ddadfeddiannu'r protestwyr y tu allan i'r Eglwys Gadeiriol.

A panorama of the protest outside St Paul's CathedralA panorama of the protest outside St Paul's Cathedral

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) St Paul's protest: legal action is launched. BBC (28 Hydref 2011).

Dolenni allanol
---------------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Occupy London***
Oriel gelf a leolir yng Nghaeredin yn yr Alban yw **Oriel Genedlaethol yr Alban** (Saesneg: *National Gallery of Scotland*). Mae ei chasgliad o gelfweithiau, yn dyddio o dua 1300 i tua 1900, yn cynnwys gweithiau gan Raffael, Titian, El Greco, Diego Velázquez, Rembrandt, Peter Paul Rubens, Jan Vermeer, J. M. W. Turner a llawer o'r Argraffiadwyr ac Ôl-Argraffiadwyr. Mae'r oriel yn un o blith llawer yn sefydliad Orielau Cenedlaethol yr Alban, sydd hefyd yn cynnwys orielau arbennig ar gyfer portreadau a chelf fodern.

Lleolir y casgliad mewn adeilad glasurol ar *The Mound*, rhwng hen dref a thref newydd Caeredin, gan y pensaer William Henry Playfair. Gosodwyd y garreg sylfaen gan y Tywysog Albert ym 1850, ac fe agorodd i'r cyhoedd ym 1859. Mae estyniad tanddaearol bellach yn cysylltu'r oriel ag adeilad Academi Frenhinol yr Alban.

* 
* 
* 
*

Llyfryddiaeth
-------------

* Clarke, Michael (2007). "Introduction". *A Companion Guide to the National Gallery of Scotland*. Edinburgh: National Galleries of Scotland. tt. 7–11.CS1 maint: ref=harv (link)

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol (Saesneg)
Ffilm gomedi a ddisgrifir hefyd fel ffilm Nadoligaidd gan y cyfarwyddwr Filippo Walter Ratti yw ***Non È Mai Troppo Tardi*** a gyhoeddwyd yn 1953. Fe'i cynhyrchwyd gan Piero Regnoli yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Filippo Walter Ratti a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Pippo Barzizza. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marcello Mastroianni, Isa Barzizza, Valeria Moriconi, Leda Gloria, Attilio Dottesio, Luigi Batzella, Paolo Stoppa, Guglielmo Barnabò, Sergio Bergonzelli, Arturo Bragaglia, Luigi Tosi, Enzo Cerusico, Giorgio De Lullo, Giulio Donnini, Lola Braccini, Luisa Rivelli ac Olinto Cristina. Mae'r ffilm *Non È Mai Troppo Tardi* yn 86 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1953. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Roman Holiday* sy’n ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *A Christmas Carol*, sef nofel fer gan yr awdur
Charles Dickens a gyhoeddwyd yn 1843.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Filippo Walter Ratti ar 13 Mehefin 1914 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 1 Ionawr 1957. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1938 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Filippo Walter Ratti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 12 Gorffennaf 2016.
Llyfr academaidd Cymraeg gan Simon Brooks yw ***Pam Na Fu Cymru: Methiant Cenedlaetholdeb Cymraeg***. Cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2015 fel rhan o'r gyfres "Safbwyntiau".

Pwnc a dadl
-----------

Ceisia'r awdur ganfod y rheswm pam na lwyddodd cenedlaetholdeb Cymreig, a Chymraeg yn enwedig, yn yr un modd â mudiadau cenedlaetholgar yng nghanolbarth a dwyrain Ewrop yn ystod y 19g. Dadleua Brookes taw rhyddfrydiaeth sy'n gyfrifol am y methiant hwn, gan ei bod yn canolbwyntio'n fwy ar ryngwladoldeb yn hytrach na phobloedd leiafrifol. Mae'n ymosod ar rai o eilunod hanes Cymru: radicalwyr ac anghydffurfwyr Oes Fictoria, oedd yn cofleidio egwyddorion hollfydol ac yn rhoi'r gorau i neilltuoldeb. O ganlyniad, daeth Prydeindod i ddominyddu bydolwg y sefydliad Cymreig, gan roi'r Gymraeg dan anfantais.

Derbyniad
---------

Llwyddodd y llyfr i ennill lle ar restr fer y Wobr Ffeithiol Creadigol yng ngwobr Llyfr y Flwyddyn 2016.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhestr Fer 2016[*dolen marw*] (Llenyddiaeth Cymru). Adalwyd ar 31 Gorffennaf 2016.

Dolen allanol
-------------

* *Pam Na Fu Cymru* Archifwyd 2016-06-26 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Gwasg Prifysgol Cymru
* *Pam Na Fu Cymru* ar Google Books
Logo swyddogol Omegle
Gwefan negeseuon ennyd yw **Omegle**. Prif pwrpas y wefan yw i siarad a phobl diethr ac i greu ffrindiau newydd trwy cyfathrebu'n ddienw. Mae'r wefan yn gwneud hyn trwy creu pâr ar hap mewn ffenestr sgwrs ac yn gofyn i'r ddau siarad trwy ddefnyddio'r enwau *You* a *Stranger*. Gall unrhyw un o'r siaradwyr allgofnodi ar unrhyw bryd. Oherwydd hyn, slogan y wefan yw *"Talk to strangers!"* Caiff y wefan ei greu gan Leif K Brooks a chaiff ei lawnsio ar 25 Mawrth 2009. Ddaw'r enw **Omegle** o'r eiriau *omega* a *Google*.

Hanes
-----

Ar ôl ei lawnsiad ym Mawrth 2009, caiff y wefan ddim ond tua 100 o ddefnyddwyr ar unrhyw un amser (nid oes rhaid mewngofnodi i ddefnyddio'r gwasanaeth). Ers Tachwedd 2009, gall y poblogaeth ar-lein cyrraedd 5000 o ddefnyddwyr a mae'r wefan yn hawlio i gael 150,000 ymwelwyr y dydd.

Ymryson
-------

Caiff wefannau fel **Omegle** ei alw'n wefannau *sgwrs ddienw*, *sgwrs diethr* neu *sgwrs 1-wrth-1*. Nid oes cyfyngiadau oed ar y wefan a nid oes unrhyw beth i stopio pobl rhag datguddio eu manylion personol. Hefyd nid oes hidlydd cabledd neu cynnwys ac oherwydd hyn mae yna llawer o rybuddion yn erbyn y wefan. Ddywedir y BBC taw "nid wefan i blant yw hwn".

Dolenni allanol
---------------

* Omegle
Mae **Copa gogleddol Carnedd y Filiast (Y Fronllwyd)** yn gopa mynydd a geir yn y Glyderau yn Eryri; cyfeiriad grid SH617631. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 704 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 720 metr (2362 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 22 Rhagfyr 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Y Foel Goch** yn gopa mynydd a geir yn y Glyderau yn Eryri, ger Capel Curig, Sir Conwy.

Uchder
------

Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 742 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 805 metr (2641 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Llenor a newyddiadures Forocaidd yw **Zakya Daoud** (enw gwreiddiol, **Jacqueline Loghlam** *née* **David**; ganed 1937, Bernay, Ffrainc). Yn Ffrances yn enedigol, daeth yn ddinesydd Morocaidd yn 1959. Mae hi'n awdur sawl llyfr am Foroco a'r Maghreb gyda phwyslais ar ran merched mewn hanes ac yn y gymdeithas.

Gyrfa
-----

Cychwynodd Zakya Daoud ar ei gyrfa newyddiadurol yn 1958 ar wasanaethau radio Moroco ac wedyn daeth yn newyddiadurwr lleol ym Moroco i'r cylchgrawn materion cyfoes wythnosol dylanwadol *Jeune Afrique*. Dyma'r cyfnod pan ddechreuodd arwyddo ei herthyglau gyda'r enw barddol 'Zakya Daoud', enw a fabwysiadwyd ganddi yn lle 'Jacqueline Loghlam' yn nes ymlaen.

Yn 1966, daeth yn olygydd *Lamalif*, cylchgrawn Morocaidd a roddai le i ysgrifenwyr fynegi eu barn ar amryw bwnc diwylliannol a hanesyddol mewn ysgrifau a thraethodau. Yn y 1970au, gyda llywodraeth y brenin Hassan II yn gweithredu polisïau llym i atal y chwith wleidyddol a chyfyngu ar hawliau dinesig, roedd *Lamalif* yn dal i gyhoeddi erthyglau beirniadol o'r llywodraeth er gwaethaf bygythiadau ond yn 1988 cafodd ei gau o'r diwedd gan yr awdurdodau. O 1989 hyd 2001, mewn alltudiaeth ym Mharis, cyfranodd Zakya Daoud at sawl gyhoeddiad Ffrangeg yn cynnwys *Maghreb-Machrek*, *Arabies* a *Le Monde diplomatique*. Ers hynny mae hi wedi canolbwyntio ar ysgrifennu ffuglen, yn cynnwys y nofel hanesyddol *Zaynab, reine de Marrakech* (2004), sy'n ailgreu gyrfa liwgar Zaynab an-Nafzawiyyat, merch Ferber a chwaraeodd ran flaenllaw yn hanes Moroco yn yr 11g.

Llyfryddiaeth
-------------

* *L’État du Maghreb* (cyfranwr), la Découverte, 1990.
* *Féminisme et politique au Maghreb*, Éditions Maisonneuve et Larose, 1994
* *Ferhart Abbas, une utopie algérienne* (gyda Benjamin Stora), Éditions Denoël, 1995
* *Ben Barka* (gyda Maati Monjib), Éditions Michalon, 1996
* *Marocains des deux rives*, Éditions L’Atelier, 1997.
* *Abdelkrim, une épopée d’or et de sang*, Éditions Séguier, 1999 ISBN 2-84049-144-3
* *Gibraltar, croisée de mondes et Gibraltar, improbable frontière*, Éditions Séguier-Atlantica, 2002
* *De l’immigration à la citoyenneté*, Éditions Mémoire de la Méditerranée, 2003
* *Zaynab, reine de Marrakech* (nofel), Éditions L’Aube, 2004; ail argraffiad 2008 ISBN 978-2-7526-0488-0
* *Marocains de l’autre rive*, Éditions Paris Méditerranée-Tarik, 2004
* *Casablanca en mouvement*, Éditions Autrement, 2005
* *Les Années Lamalif : 1958-1988, trente ans de journalisme, Éditions Tarik et Senso Unico - 2007*
* *Les petits-enfants de Zaynab* (roman), Éditions de l'Aube, 2008

Dolen allanol
-------------

* (Ffrangeg) "Les mille vies de Zakya Daoud" gan Abdeslam Kadiri Archifwyd 2009-12-02 yn y Peiriant Wayback. ar wefan TelQuel-online.com

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 51761652
* LCCN: n94053582
* ISNI: 0000 0001 1992 018X
* GND: 135986133
* SUDOC: 032322143
* BNF: cb12337422p (data)
* BIBSYS: 90895189
* NKC: jo20181015464

 |
Ffilm gomedi llawn arswyd gan y cyfarwyddwr Cindy Sherman yw ***Office Killer*** a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd gan Christine Vachon yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Tom Kalin a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Evan Lurie. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Barbara Sukowa, Jeanne Tripplehorn, Alice Drummond, Cindy Sherman, Molly Ringwald, Carol Kane, Michael Imperioli, Eric Bogosian, David Thornton, Marceline Hugot a Michelle Hurst. Mae'r ffilm *Office Killer* yn 80 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Titanic* sef ffilm ramant
Americanaidd *gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.*

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Cindy Sherman ar 19 Ionawr 1954 yn Glen Ridge, New Jersey. Derbyniodd ei addysg yn Buffalo State College.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Cymrodoriaeth MacArthur
 * Gwobr Hasselblad
 * Praemium Imperiale
 * Cymdeithas Goffa John Simon Guggenheim
 * Gwobr Time 100

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 12% (Rotten Tomatoes)
* 3.1/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Cindy Sherman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Office Killer |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1997-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 16 Ebrill 2016.
2. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Mawrth 2022.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Mawrth 2022.
4. ↑  .
5. 1 2  "Office Killer". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 5 Hydref 2021.
Diwrnod y Siacal (poster ar gyfer y ffilm a wnaed yn 1973)
Mudiad cudd terfysgol asgell dde o ymsefydlwyr Ffrengig yn Algeria yn y 1960au oedd yr **Organisation de l'Armée secrète** (**OAS**; hefyd **Organisation armée secrète**).

Cafodd ei sefydlu yn 1961 gan y Cadfridog Raoul Salan i wrthwynebu unrhyw symudiad tuag at roi annibyniaeth i Algeria ar Ffrainc. Cyflawnodd gyfres o ymosodiadau terfysgol a llofruddiaethau nid yn unig yn Algeria ond yn Ffrainc ei hun. Mae rhai yn credu bod yr OAS wedi mwynhau cefnogaeth ar lefel uchel iawn o fewn y sefydliad Ffrengig a bod llawer o wybodaeth heb ei datguddio eto.

Ei weithred mwyaf adnabyddus oedd ei ymgais i lofruddio Charles de Gaulle, arlywydd Ffrainc, ym mis Medi 1961, am ei fod ar fin dod i gytyndeb â'r cenedlaetholwyr Algeriaidd ac yn barod i ildio annibyniaeth iddynt (cytunwyd telerau annibyniaeth ym Mawrth, 1962. Cafodd yr arweinydd Salan ei arestio yn Ebrill 1962 a'i ddeddfrydu; treuliodd gwta chwe mlynedd (1962-68) yn y carchar am ei droseddau. Byr fu parhad yr OAS yn sgîl hynny.

Diwrnod y Siacal
----------------

Mae'r nofel gan Frederick Forsyth, *The Day of the Jackal*, a'r ffilm o'r un enw (1973), yn seiliedig ar ddigwyddiadau Medi 1961.

Llyfryddiaeth
-------------

* Yves Courrière, *La guerre d'Algérie*, cyfrol 4 : *Les feux du désespoir* (Fayard, 1969)
* Anne-Marie Duranton-Crabol, *Le Temps de l'OAS* (Complexe, 1995)
* Georges Fleury, *Histoire secrète de l'OAS* (Grasset, 2002)
* Rémi Kauffer, *OAS. Histoire d'une guerre franco-française* (du Seuil, 2002)
* Marie-Thérèse Lancelot, *L'Organisation armée secrète*, (Fondation nationale des sciences politiques, 1963)
Oriel Mostyn
Oriel gelf a leolir yn Llandudno ydy **Oriel Mostyn**. Fe'i adwaenir bellach yn swyddogol fel "**Mostyn**" yn unig.

Sefydlwyd oriel gelf ar y safle hon yn wreiddiol ym 1901 gan yr Arglwyddes Augusta Mostyn, a oedd yn ffotograffydd. Roedd yr oriel yn gartref i Gymdeithas Gelf Merched Gwynedd (*Gwynedd Ladies’ Arts Society*). Honir mai dyma’r oriel gelf arbennig gyntaf ar gyfer celf gan ferched yn y byd. Fe’i sefydlwyd oherwydd i ferched gael eu gwahardd rhag ymuno â’r Academi Frenhinol Gymreig, ond roedd yr aelodau’n dod o hyd a lled Prydain.[1]

Adeiladwyd yr oriel yn 1900–1 i gynlluniau pensaer ystâd Mostyn, G. A. Humphreys.[2] Roedd ar safle Pafiliwn Celf a Crefft Eisteddfod Genedlaethol 1896.[1] Ym 1976 fe'i penodwyd yn adeilad rhestredig Gradd II.[2]

Caeodd yr oriel wreiddiol ym 1913, ond yn 1976 awgrymodd yr arlunydd Kyffin Williams, ymhlith eraill, y dylid newid yr adeilad yn ôl i fod yn oriel gelf. Ailagorwyd Oriel Mostyn yn 1978, wedi'i atgyweirio gan y ffýrm pensaernïol Colwyn Ffoulkes. Bu atgyweriad arall rhwng 2007 â 2010 gan y penseiri Ellis Williams.[1] Enillodd y prosiect hwn y Fedal Aur ar gyfer pensaernïaeth yn Eisteddfod Genedlaethol 2011; wrth ddyfarnu'r anrhydedd disgrifiwyd yr oriel fel "tirnod dinesig o bwysigrwydd cenedlaethol i Gymru" gan y beirniaid.[3]

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   Cyntaf yn y Byd – a Rhybudd. Mostyn. Adalwyd ar 8 Mawrth 2015.
2. 1 2  (Saesneg) Mostyn Art Gallery, including Office and Shop on ground floor, Llandudno. *British Listed Buildings*. Adalwyd ar 8 Mawrth 2015.
3. ↑   Medal Bensaernïaeth i Oriel Mostyn. *golwg360* (31 Gorffennaf 2011). Adalwyd ar 8 Mawrth 2015.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol