Steve Eaves, 2012
Canwr, bardd a chyfansoddwr ydy **Steve Eaves** (ganwyd 9 Ionawr 1952 yn Stoke-on-Trent), sydd wedi treulio'r rhan fwyaf o'i oes yn ardal Bangor, Gwynedd. Mae'n byw ym mhentref Rhiwlas yn Arfon ers tros 40 mlynedd, ar ôl cyfnodau yn byw ym Maesgeirchen, Bangor a Cheredigion. Y prif ddylanwad ar ei gerddoriaeth yw'r 'blŵs'. Mae wedi bod yn aelod o sawl band gan gynnwys Steve Eaves a'i Driawd a dyfodd i gael ei hail-enwi'n Steve Eaves a Rhai Pobl, fel canwr a gitarydd.

Bu'n gweithio am rai blynyddoedd mewn ffatrïoedd ac ar safleoedd adeiladu ar hyd a lled Gogledd Cymru a Sir Gaer cyn mynd i Goleg Prifysgol Llanbedr Pont Steffan, lle graddiodd mewn Cymraeg a Ffrangeg. Bu'n ennill bywoliaeth ym maes polisi iaith, cynllunio iaith a chyfieithu. Bu'n gweithio fel Uwch Ymgynghorydd i Gwmni Iaith-y Ganolfan Cynllunio Iaith am dros 20 mlynedd, a bellach mae'n Ymgynghorydd Cynllunio Ieithyddol annibynnol. 

Bu'n weithgar gyda Chymdeithas yr Iaith Gymraeg gan dreulio cyfnod yn y 1980au yn Is-Gadeirydd arni. Bu hefyd yn aelod gweithgar o Fudiad Sosialaidd Gweriniaethol Cymru. Yn ogystal, daeth i amlygrwydd yn yn y 1980au cynnar fel bardd, gan gyhoeddi dwy gyfrol o gerddi, *Noethni* (1983) a *Jazz yn y Nos* (1986), sydd ymysg y goreuon yng Nghyfres Beirdd Answyddogol y Lolfa. Rhyddhaodd sawl albwm gyda'i fand Steve Eaves a'i Driawd (a newidiwyd yn ddiweddarach i Steve Eaves a Rhai Pobl, i adlewyrchu'r twf yn nifer yr aelodau). Dau aelod craidd o'i fand ers degawdau yw Elwyn Williams (gitâr, mandolin, llais) a Gwyn 'Maffia' Jones (drymiau). Bu'r diweddar Brifardd Iwan Llwyd yn chwarae gitâr fâs yn y band am ryw 25 mlynedd.

Mae ei albymau cynnar yn cynnwys *Viva La Revolucion Galesa!* (EP, Stiwdio'r Felin, Felinheli, 1984), *Cyfalaf a Chyfaddawd* (LP, Sain, 1985) *Sbectol Dywyll* (LP, Stiwdio Les, Bethesda, 1989) *Plant Pobl Eraill* (LP, Ankst, 1990), *Tir Neb* (EP, er budd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, 1990), *Croendenau* (CD, Ankst, 1992), *Y Canol Llonydd Distaw* (CD, Ankst, 1996) a *Iawn* (CD, Sain, 2001).

Yn 2007 rhyddhaodd ei albwm, *Moelyci* (CD, Sain). Mae'r albwm yn cynnwys darlleniadau gan y diweddar Brifardd Gerallt Lloyd Owen, yn adrodd darnau o'i gyfrol nodedig "Cerddi'r Cywilydd" gyda cherddoriaeth Steve a'i fand yn gyfeiliant teimladwy ac effeithiol i'r geiriau cain. Mae'r albwm yn deyrnged i wraig diweddar Steve Eaves, Siân. Mae'r teitl, 'Moelyci' yn cyfeirio at y mynydd lle gwasgarwyd llwch ei wraig, ar y llethrau tu ôl i bentref Rhiwlas. Albwm ddiweddaraf y band yw "Y Dal yn Dynn, y Tynnu'n Rhydd" (CD,Sain, 2019).

Ar ddechrau 2011, cyhoeddodd Steve Eaves ei gasgliad adolygol, *Ffoaduriaid* (Sain), sef casgliad mewn bocs 6 CD yn tynnu at ei gilydd ei holl recordiadau blaenorol. Enillodd Wobr Cyfraniad Arbennig yng Ngwobrau RAP BBC Radio Cymru am ddwy flynedd yn olynol, yn 2011 a 2012.

Mae ganddo ddwy ddoethuriaeth. Mae'r gyntaf yn radd Doethur y Brifysgol (gan Y Brifysgol Agored), a ddyfarnwyd iddo yn 2014 i gydnabod "ei gyfraniad nodedig i iaith a diwylliant Cymru". Mae ei ail ddoethuriaeth yn PhD a ddyfarwyd iddo gan Brifysgol Caerdydd yn 2015 am draethawd ymchwil yn Gymraeg, yn dadlau o blaid hyrwyddo "ymwybyddiaeth ieithyddol feirniadol" fel cyfraniad allweddol i wireddu'r math o 'gynllunio ieithyddol cynhwysol' a arddelir ym maes polisi cyhoeddus yng Nghymru.

Bywyd personol
--------------

Mae gan Steve ddwy ferch sy'n adnabyddus eu hunain, Lleuwen Steffan a Manon Steffan Ros.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Noethni* (Y Lolfa, 1983)
* *Y Trên Olaf Adref, Casgliad O Ganueuon Cyfoes* gol. Steve Eaves (Y Lolfa, 1984)
* *Jazz yn y Nos* (Y Lolfa, 1986)
* *Posteri Poeth* (pecyn o 4 poster â cerdd, gyda Steve Eaves, Robat Gruffudd, Robin Llwyd ab Owain, Dewi Pws) (Y Lolfa, 2001)

Discograffiaeth
---------------

 *Prif erthygl: Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Steve Eaves*
* *Viva La Revolucion Galesa!* (EP, 1984)
* *Cyfalaf a Chyfaddawd* (Sain, 1985)
* *Sbectol Dywyll* (Ankst, 1989)
* *Tir Neb* (1990)
* *Plant Pobl Eraill* (Ankst, 1991)
* *Croendenau* (Ankst, 1992)
* *Y Canol Llonydd Distaw* (Ankst, 1996)
* *Iawn* (Sain, 2005)
* *Moelyci* (Sain, 2007)
* *Ffoaduriaid* (Casgliad Adolygol) (Sain, 2011)
* "Y dal yn Dynn, y Tynnu'n Rhydd" (Sain)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Shon Williams, "Steve Eaves", Gwefan BBC; adalwyd 22 Mehefin 2022

Dolenni allanol
---------------

* Proffil Steve Eaves gan BBC Cymru[*dolen marw*]
* Gwefan swyddogol Steve Eaves[*dolen marw*]