recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm ddogfen a ryddhawyd yn 2008 ydy ***Sleep Furiously***. Gideon Koppel oedd y cyfarwyddwr.

Crynodeb
--------

Dogfen yw hon am gymuned wledig Trefeurig nepell o Aberystwyth. Mae’n ddogfen artistig sy’n symud yn araf ar draws blwyddyn yng nghwmni’r trigolion, gan ddefnyddio John Jones, ceidwad y llyfrgell deithiol fel llinyn storiol, a chawn weld ei fan felen yn symud fel malwen osgeiddig ar draws ehangder y tirlun. Rhoddir sylw hefyd i Pip, mam y cyfarwyddwr, a setlodd gyda’i diweddar ŵr yn yr ardal wedi iddynt ffoi o’r Almaen adeg yr Ail Ryfel Byd. Daw teitl y ffilm o ddyfyniad gan Noam Chomsky, "colourless green ideas sleep furiously" i ddarlunio brawddeg sy’n gywir yn ramadegol, ond yn gwneud dim synnwyr. Gellid honni nad yw ffilm Koppel yn gwneud synnwyr ar un olwg, ond fel cyfanwaith mae’n llwyddo i gyfleu y gymuned. Ceir teimlad o "gofnodi cyn ei bod yn rhy hwyr" sy’n rhoi blas o dristwch i’r gwyliwr, ac atgyfnerthir hyn gan y gerddoriaeth a dyfyniad a welir ar y sgrîn tuag at ddiwedd y ffilm – "It is only when I sense the end of things that I find the courage to speak, the courage but not the words".

Manylion technegol
------------------

**Fformat saethu:** Super 16mm/35mm

**Lliw:** Lliw

**Cymhareb agwedd:** 1.85:1

**Lleoliadau saethu:** Trefeurig, Cymru.

**Gwobrau:** Gwobr Ffilm Gyntaf The Guardian 2010

Llyfryddiaeth
-------------

### Adolygiadau

* Mark Ford, *The Guardian*, 9 Mai 2009 ("Time just spins around")
* Jonathan Romney, *The Independent on Sunday*, 31 Mai 2009
* Sukdhev Sandhu, *The Telegraph*, 28 Mai 2009
* *Sight and Sound*, Mehefin 2009 (The Hills are Alive)

### Erthyglau

* Cyfweliad gyda Gideon Koppel ar wefan y BBC Archifwyd 2012-11-14 yn y Peiriant Wayback.
* Cyfweliad gyda Gideon Koppel ar wefan Little White Lies Archifwyd 2010-08-09 yn y Peiriant Wayback.

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Sleep Furiously ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*
Mae **Moruisg - Carn Gorm** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Kyle of Lochalsh i Garve yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH135500. Ceir carnedd enfawr ar y copa. Enw'r fam-fynydd yw Moruisg.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Gefeil-lys deugorn** (enw gwyddonol: *Cephalozia bicuspidata*; enw Saesneg: *two-horned pincerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Mae'r coesynnau yn 0.5–1.5 mm o led a'r dail yn llai nag 1mm o led a hyd.

Cynefin
-------

Mae C. bicuspidata yn blanhigyn cyffredi iawn yng ngwledydd Prydain (gan gynnwys Cymru), ac mewn amrywiaeth o gynefinoedd asidig ac felly mae ei diriogaeth yn gorgyffwrdd y rhan fwyaf o rywogaethau Cephalozia Prydeinig eraill. Mae i'w gael ar swbstradau organig fel mawn a phren sy'n pydru, yn ogystal â phriddoedd llaith, mwynau anorganig a chreigiau llaith.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Gefeil-lys deugorn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Dramodydd, bardd, ac hanesydd Norwyaidd-Danaidd oedd **Ludvig Holberg, Barwn Holberg** (3 Rhagfyr 1684 – 28 Ionawr 1754) a ystyrir yn dad ar draddodiadau llenyddol modern Denmarc a Norwy, yn arloeswr y ddrama yng ngwledydd Llychlyn, ac yn un o brif ffigurau'r Oleuedigaeth yn Llychlyn.

Bywyd cynnar a theulu
---------------------

Ganed Ludvig Holberg yn Bergen, yn nheyrnas Denmarc–Norwy, ar 3 Rhagfyr 1684. Y plentyn ieuengaf o ddeuddeg ydoedd a anwyd i'r Lefftenant Cyrnol Christian Nielsen Holberg a'i wraig Karen Lem. Mab o linach o ffermwyr oedd y Lefftenant Cyrnol Holberg, a daeth Karen, a oedd yn 25 mlynedd yn ieuangach na'i gŵr, o deulu o farsiandïwyr. Bu'r teulu yn gefnog ar un adeg, ond yn dlawd erbyn yr oedd Ludvig yn ddwyflwydd oed. Bu farw chwech o'i frodyr a chwiorydd yn fabanod. Ym 1688, bu farw'r Lefftenant Cyrnol Holberg, ac yn ddiweddarach y flwyddyn honno câi amodau'r teulu eu chwalu yn fwy gan dân yn Bergen. Ym 1696, pan nad oedd Ludvig eto yn ei arddegau, bu farw Karen Holberg, ac anfonwyd y plant amddifaid i fyw gyda pherthnasau.

Am y tair blynedd gyntaf wedi marwolaeth ei fam, bu Ludvig yn byw gyda gweinidog eglwys yn rhanbarth Gudbrandsdalen. Er iddo ddangos diddordeb mewn llenyddiaeth ac ieithoedd, nid oedd yn dod ymlaen yn dda gyda'i athro, ac felly ni ddisgleiriodd fel disgybl, a chafodd ei anfon i fyw gyda'i ewythr Peder Lem yn Bergen. Yno, yn ôl yn ei ddinas enedigol, mynychodd Ludvig yr ysgol ramadeg.

Addysg
------

Derbyniwyd Ludvig Holberg i Brifysgol Copenhagen yn 18 oed, ac enillodd ei radd mewn diwinyddiaeth ac athroniaeth o fewn dwy flynedd, wedi iddo dreulio blwyddyn yn tiwtora yn Norwy. Wedi iddo raddio, cychwynnodd ar ei deithiau gan ymweld â'r Iseldiroedd ym 1704. Fodd bynnag, roedd ganddo ddiffyg arian ac aeth yn sâl yn ninas Aachen, a bu'n rhaid iddo ddychwelyd i Bergen ar droed ym 1705.

Yn Bergen, gweithiodd Holberg yn diwtor Ffrangeg ac ychwanegodd at ei incwm trwy addysgu ieithoedd eraill yn Kristiansand. Wedi iddo ennill digon o arian i ailddechrau ei deithiau a'i addysg, cychwynnodd arni unwaith eto ac aeth i Loegr ym 1706. Treuliodd ddwy flynedd yn astudio hanes, ieithoedd, a llenyddiaeth yn Llyfrgell Bodley, Rhydychen, a daeth yn gyfarwydd â syniadau'r Oleuedigaeth. Dylanwadwyd arno'n arbennig gan weithiau Jonathan Swift. Enillodd ei damaid yn Lloegr fel athro ffliwt a fiolin. Gadawodd Holberg Loegr ym 1708, a chyn iddo ddychwelyd i Ddenmarc treuliodd gyfnod y gaeaf 1708–09 yn astudio yn Leipzig.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) "Ludvig Holberg" yn *Encyclopedia of World Biography*. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar Rhagfyr 2021.
2. ↑  (Saesneg) Ludvig Holberg, Baron Holberg. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 1 Rhagfyr 2021.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Gefeil-lys Iwerddon** (enw gwyddonol: *Cephalozia crassifolia*; enw Saesneg: *Irish pincerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, ond fe'i ceir yn Iwerddon ac yng Nghanolbarth America.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Gefeil-lys Iwerddon** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  irishstatutebook.ie; adalwyd 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Morwynion** (Lladin: *Calopterygidae*; Ffrangeg: *demoiselles*; Saesneg: *jewelwings*) yn deulu o 'fursennod' sy'n aml yn cael eu galw ar lafar yn weision y neidr, gan eu bod yn eitha tebyg. Dyma'r grŵp mwyaf oddi fewn i Is-Urdd y mursennod ac maen nhw'n mesur rhwng 50–80 mm o un pen yr adenydd i'r llall, sy'n eu gwneud yr un faint a gweision y neidr. Dim ond 44 mm yw lled adenydd y fursen gynffon las, er nghraifft. Mae eu lliw'n aml yn fetalig ac mae'r teulu'n cynnwys oddeutu 150 o rywogaethau gwahanol.

Eu cynefin yw glannau nentydd araf, parhaol gyda thyfiant ar fin y dŵr.

Etymoleg
--------

O'r Groeg y daw'r enw 'Calopterygidae': *kalos* sy'n golygu 'hardd' a *ptery* ('gydag adenydd').

Disgrifiad
----------

Ar wahân i'w lliw metalig a'u hadenydd hirion yr hyn sy'n eu gwneud yn wahanol i'r rhan fwyaf o fursennod yw eu cyrff, sy'n fwy llydan na'r arfer. Maen nhw hefyd yn cadw eu hadenydd yn glos wrth eu cyrff pan maent yn gorffwys. Glas yw lliw adenydd y gwryw, fel arfer, heb pterostigma, ac mae adenydd y fenyw yn frown. Ceir cryn dipyn o wythiennau drwy'r adenydd: dros 18 yn aml. Maen nhw'n sgipio hedfan, a hynny bron fel igian, hopian ar adegau. Y lle gorau i'w canfod yw ar frigau llorweddol wrth ochr nant fechan.

Dosbarthiad
-----------

Isdeulu **Caliphaeinae** Tillyard & Fraser, 1939:

* *Caliphaea* Hagen in Selys, 1859
* *Noguchiphaea* Asahina, 1976

Subfamily **Calopteryginae** Selys, 1859:

* *Archineura* Kirby, 1894
* *Atrocalopteryx* Dumont, Vanfleteren, De Jonckheere, & Weekers, 2005
* *Calopteryx* Leach, 1815
* *Echo* Selys, 1853
* *Iridictyon* Needham & Fisher, 1940
* *Matrona* Selys, 1853
* *Mnais* Selys, 1853
* *Neurobasis* Selys, 1853
* *Phaon* Selys, 1853
* *Psolodesmus* McLachlan, 1870
* *Sapho* Selys, 1853
* *Umma* Kirby, 1890
* *Vestalis* Selys, 1853

Subfamily **Hetaerininae** Selys, 1853:

* *Hetaerina* Cowley, 1934
* *Mnesarete* Hagen in Selys, 1853

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur Enwau a Thermau Cymdeithas Edward Llwyd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dijkstra, 2006. Pages 23, 65.
2. ↑  John L. Capinera (2008). *Encyclopedia of Entomology*. Springer Science & Business Media. tt. 1243–1244. ISBN 978-1-4020-6242-1.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Gefeil-lys gwelw** (enw gwyddonol: *Cephalozia leucantha*; enw Saesneg: *pale pincerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Mae Gefeil-lys gwelw (*C. leucantha*) (Paton, t. 108) yn fach a'r choesynnau tua 0.2–0 mm o led. Mae bron yn wyn i felyn-wyrdd golau, gyda dail bychan iawn tua 0.2 mm o hyd a lled, sydd fel arfer â llabed uchaf sy'n fwy na'r un isaf. Yn wahanol i Gefeil-lys deugorn (*C. bicuspidata*), mae C. leucantha yn *ddioicous*. Mae'n tyfu mewn mawndiroedd (e.e. ar ochrau a glannau ffosydd a nentydd), ac weithiau ar bren sy'n pydru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Gefeil-lys gwelw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **mantell dywyll**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll tywyll**; yr enw Saesneg yw *Alchymist*, a'r enw gwyddonol yw *Catephia alchymista*. Mae'r gwyfyn hwn i'w ganfod yn ne a chanol Ewrop, hyd at Fynyddoedd y Cawcasws.

35–45 mm ydy lled yr adenydd ar ei eithaf a chanfyddir yr oedolyn yn hedfan rhwng Mai a Gorffennaf. Ar adegau ceir ail genhedlaeth sy'n hedfan yn Awst a Medi.

Prif fwyd y siani flewog (neu'r lindys) ydy mathau o'r planhigyn *Quercus*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r mantell dywyll yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Southampton Test**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Southampton Test yn HampshireEtholaeth Southampton Test yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1955: Horace King (Llafur)
* 1955–1964: John Howard (Ceidwadol)
* 1964–1966: John Fletcher-Cooke (Ceidwadol)
* 1966–1970: Bob Mitchell (Llafur)
* 1970–1974: James Hill (Ceidwadol)
* 1974–1979: Bryan Gould (Llafur)
* 1979–1997: James Hill (Ceidwadol)
* 1997–presennol: Alan Whitehead (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Glöyn byw sy'n perthyn i deulu'r Pieridae yn urdd y Lepidoptera yw **llwydfelyn gwelw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydfelynion gwelw**; yr enw Saesneg yw *Pale Clouded Yellow*, a'r enw gwyddonol yw *Colias hyale*. Fe'i gwelir yn y rhan fwyaf o Ewrop a'r rhan fwyaf o Asia.

* Colias hyale ♀*Colias hyale* ♀
* Colias hyale ♀ △*Colias hyale* ♀ △

Darlun gan John Curtis allan o *British Entomology*, Cyfrol 5
Maent i'w gweld yn hedfan rhwng Mai a Hydref. Lled eu hadenydd ydy 42-50mm. Gallant fyw i uchder hyd at 1,800m yn uwch na lefel y môr.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwydfelyn gwelw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Colias hyale***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑   Archifwyd 2012-04-15 yn y Peiriant Wayback. Gwefan *Captain's European Butterfly Guide*; adalwyd 29/09/2012.
Gwleidydd, newyddiadurwraig ac athrawes o'r Alban oedd **Margaret Bain Ewing**, née **Margaret Anne McAdam** (1 Medi, 1945 – 21 Mawrth, 2006). Roedd yn Aelod Seneddol o Blaid genedlaethol yr Alban (neu'r 'SNP') gan gynrychioli Dwyrain Swydd Dunbarton o 1974 hyd at 1979 cyn troi i gynrychioli Etholaeth Moray yn Senedd yr Alban o 1987 hyd at 2001.

Bu Ewing yn Ddirprwy Arweinydd yr SNP rhwng 1984 a 1987 ac yn arweinydd yr SNP yn Nhŷ'r Cyffredin rhwng 1987 a 1999. Ymgeisiodd hefyd am arweinyddiaeth y blaid yn 1990, ond Alex Salmond oedd yn fuddugol.

Y dyddiau cynnar
----------------

Yn Lanark y cafodd ei geni, yn ferch i John McAdam, gwas fferm. Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Uwchradd Biggar ac yna ym Mhrifysgol Glasgow gan dderbyn gradd Meistr mewn Saesneg a Llenyddiaeth Saesneg. Bu'n athrawes Saesneg yn Ysgol Modan yn Stirling rhwng 1970 a 1973 ac bu'n uwch-athrawes Anghenion Arbennig yno rhwng 1973 a 1974. Roedd yn briod i Donald Bain tan eu hysgariad yn 1980. Ailbriododd yn 1983 gyda Fergus Ewing a oedd hefyd yn Aelod o Senedd yr Alban ac yn fab i Winnie Ewing AS.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Ymunodd gyda'r SNP pan oedd yn ugain oed, yn 1966, ac etholwyd hi'n Aelod Seneddol yn Hydref 1974, yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig dros Ddwyrain Swydd Dunbarton dan ei henw bedydd: Margaret Bain. 22 o bleidleisiau oedd ynddi, a dim ond o drwch blewyn y llwyddodd i gipio'r sedd.

Bu farw o gancr y fron yn 60 oed ar 21 Mawrth 2006.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Barry Henderson** | **Aelod Seneddol dros Ddwyrain Swydd Dunbarton**1974 – 1979 | Olynydd:**Norman Hogg** |
|
| Rhagflaenydd:**Alexander Pollock** | **Aelod Seneddol dros Moray**1987 – 2001 | Olynydd:**Angus Robertson** |
| Senedd yr Alban |
|
| Rhagflaenydd:***etholaeth newydd*** | **Aelod Senedd yr Alban dros Moray**1999 – 2006 | Olynydd:**Richard Lochhead** |

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Joe FitzPatrick
* Nicola Sturgeon
* Tricia Marwick

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.parliament.uk; adalwyd 30 Ebrill 2015
2. ↑  Heisey, Monica. "Making the case for an "aye" in Scotland". *Queen's Alumni Review*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-05-05. Cyrchwyd 4 Ebrill 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Newyddiadurwr ffeministaidd a swffragét o Loegr oedd **Margaret Heitland** (27 Chwefror 1860 - 31 Mai 1938) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd dros bleidlais i ferched.

Magwraeth a gyrfa
-----------------

Ganed **Margaret Bateson** yng Nghaergrawnt ar 27 Chwefror 1860 a bu farw yno hefyd. Roedd yn ferch i William Henry Bateson a oedd yn bennaeth ar Coleg Sant Ioan, Caergrawnt. Yn 1901 priododd William Emerton Heitland, clasurwr o Goleg sant Ioan. Cawsant fab a merch: Gregory Bateson, seibrnetegydd a'r hanesydd Mary Bateson. Roedd yn chwaer i'r genetegydd William Bateson. Fe'i claddwyd yn *Ascension Parish Burial Ground*, Caergrawnt, gyda'i gŵr.

Roedd ei mam a'i dwy chwaer yn credu'n gry yn nhegwch a hawliau cyfartal i ferched ac etholfraint.

Roedd gan Margaret ddiddordeb mewn newyddiaduraeth y dechreuodd ddilyn y gyrfa yma yn 1886. Cafodd ei phenodi ar staff y cylchgrawn *the Queen* lle bu'n gweithio am y rhan fwyaf o'i gyrfa. Yn 1888, trefnodd ymgyrch a chyfarfodydd ar gyfer Cymdeithas Etholfraint y Menywod (*the Women's Suffrage Society*) ac yn 1895 cyhoeddodd *Professional Women upon their Professions*.

Ymgyrchydd cymdeithasol
-----------------------

Ym 1913 daeth yn Llywydd Cymdeithas Etholfraint Menywod Caergrawnt, yn aelod o Bwyllgor Gwaith Undeb Cenedlaethol Cymdeithasau Etholfraint y Menywod ac yn is-lywydd y *Central Bureau for the Employment of Women*.

Yn 1912, fel aelod o Undeb Cenedlaethol Cymdeithasau Etholfraint y Merched, ysgrifennodd lythyr i Maud Arncliffe Sennett yn datgan y dylai dynion a menywod gael yr hawl i fyw o dan amgylchiadau gwell.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Papers of Margaret Heitland - Archives Hub". Cyrchwyd 2017-03-10.
2. ↑  *the women's suffrage movement: a reference guide 1866-1928*. t. 282. ISBN 1-84142-031-X.
3. ↑  Archives, The National. "The Discovery Service". *discovery.nationalarchives.gov.uk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2017-03-10.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 246145542813996642303
* LCCN: no2016008080
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Clawr
Cyfres manga o Japan ydy ***Futari Ecchi*** (ふたりエッチ, *Futari Ecchi*) sydd wedi ei sgwennu a'i darlunio gan Katsu Aki. Mae wedi ymddangos yn y cylchgrawn *Young Animal* ers 1997, ac mae 53 rhifyn wedi bod. Mae'r stori'n dilyn hanes cwpwl sydd newydd briodi a'u bywyd rhywiol. Mae'n cyfuno rhannau erotig gyda rhannau ffeithiol ac yn rhoi gwybodaeth i'r darllenydd.

Mae'r enw *Futari Ecchi* ("ecchi dau berson") yn dod o air slang Siapaneg am hunan leddfu, sef *hitori ecchi* ("ecchi" un person). Mae'r gyfres hon wedi gwerthu 26 miliwn copi ac mae'n adnabyddus yn bennaf am fod yn llawlyfr o wybodaeth ar sut i wneud 'hyn a'r llall' (mewn rhyw) yn ogystal â bod yn stori ddiddorol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Manga Sutra - Futari H Gets New Live-Action Adaptation". *Anime News Network*. 2011-05-02. Cyrchwyd 2012-07-21.
2. ↑  Katsu, Aki (2008). *Manga Sutra – Futari Ecchi Volume 1*. TokyoPop. ISBN 978-1-4278-0536-2. Unknown parameter `|month=` ignored (help)

Gweler hefyd
------------

* Manga
* Ffantasi erotig

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2008-07-18 yn y Peiriant Wayback.
Roedd **Margaret Jones** (bu farw 18 Hydref 1902) yn hannu o Rhosllannerchrugog, Sir Ddinbych, a daeth yn adnabyddus am ei theithiau mewn gwledydd dramor. Cychwynnodd ei gyrfa fel llawforwyn i deulu yn Lloegr, cyn treulio blynyddoedd lawer yn teithio a gweithio ym Mhalesteina  a Libanus yn gyntaf, Moroco yn ddiweddarach, ac yna Unol Daleithiau America ac Awstralia, cyn setlo i briodi yn Awstralia yn hwyrach yn ei bywyd. Cyhoeddwyd llawer o'i llythyron o Balesteina, at ei theulu yn ôl yng Nghymru, yn 1869 dan y teitl, *Llythyrau Cymraes o Wlad Canaan* , ac yna wedi treulio peth amser yn Moroco ar daith wahanol, cyhoeddwyd disgrifiad o'u profiadau yno yn 1883 dan y teitl, *Moroco a'r Hyn a Welais Yno*. Aeth wedyn ar daith drwy'r Unol Daleithiau gan fynd ymhellach eto i gyfandir Awstralia ble priododd ffarmwr o'r enw Josey. Bu farw ar 18 Hydref 1902 yn Redbank Plains, Queensland, Awstralia.

Llyfryddiaeth
-------------

1. ↑  Jones, Eirian. *Y Gymraes o Ganaan* (2011)
2. ↑  Jones, Eirian. *The Welsh Lady from Canaan* (2012)
3. ↑  Jones, Margaret. *Llythyrau Cymraes o Wlad Canaan* (1869)
4. ↑  Jones, Margaret. *Morocco, a'r Hyn a Welais Yno* (1883)

Dolenni allanol
---------------

* Margaret Jones ar Y Bywgraffiadur Cymreig

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 39160479
* LCCN: no2007091982

 |
Mae **Glas Leathad Mor (Ben Wyvis) - Glas Leathad Beag** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Vaich i Moray Firth yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH492706. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
***Maquis*** (gair Ffrangeg, cynaniad **ma-CI**) ***/ macchia*** (Eidaleg / Corseg) yw'r prysgwydd sy'n tyfu ger y Môr Canoldir yn ne Ewrop. Mae'r *maquis* yn llawn o flodau gwyllt, llwyni a choed, yn enwedig derw fythwyrdd a derw gorcyn. Gelwir rhein yn *Chaparral* os fydd y dderwen fythwyrdd yn ddigonol. Mae yna diroedd tebyg mewn lleoedd eraill gyda hinsawdd y Canoldir fel y ***mattoral*** yng nghanolbarth Tsile, y ***fynbos*** yn Ne Affrica a'r ***mallee*** yn ne Awstralia.

Map yn dangos lle ceir y maquis, y chaparral a thiroedd tebyg

Prif blanhigion y *maquis*
--------------------------

Dyma'r brif blanhigion sy'n tyfu'n wyllt yn y *maquis*;-

* *Arbutus unedo* : Mefuswydden
* *Calycotoma spinosa* : Calycotom ddraenog
* *Cistus monspeliensis* : Rhosyn y graig Montpellier
* *Cistus laurifolius* : Rhosyn y graig a deilen llawryf
* *Cistus salviaefolius* : Rhosyn y graig a deilen saets
* *Erica arborea* : Grugwydden
* *Helichrysum italicum* Blodyn dragwyddol
* *Lavandula stoechas* : Lafant
* *Lobularia maritima / Alyssum maritimum* : Alyswm pêr
* *Myrtus communis* : Myrtwydd
* *Pinus halepensis* : Pinwydden Halab / Pinwydden Alep
* *Pinus pinea* : Pinwydden ymbarél
* *Pistacia lentiscus* : Lentiscus : Mastigwydden
* *Quercus ilex* : Prinwydden / Derwen fythwyrdd
* *Quercus suber* : Derwen gorcyn
* *Rosmarinus officinalis* : Rhos Mair / Rhosmari

Y fyddin gyfrinachol
--------------------

Yn ystod meddiant yr Almaenwyr yn Ffrainc yn 1940 - 1945 roedd yna fyddin gyfrinachol o'r enw *"Maquis"* wedi cymryd ei enw o'r tiroedd hyn.

Gweler hefyd
------------

* Chaparral
* Planhigion y Canoldir
Mae **Glas Leathad Mor (Ben Wyvis) - Tom a'Choinnich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Vaich i Moray Firth yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH463700. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd yw Glas Leathad Mor (Ben Wyvis).

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Brenin Ymerodraeth Persia am gyfnod byr oedd **Smerdis**, hefyd **Bardiya** neu **Bardia** (Perseg *Bardia*, bu farw 522 CC).

Roedd Amerdis yn fan i Cyrus Fawr. Pan oedd y brenin Cambyses II yn ymgyrchu yn yr Aifft, hawliodd Smerdis yr orsedd. Dywedir i Cambyses ei ladd ei hun wedi anobeithio cael buddugoliaeth. Fodd bynnag, byr fu teyrnasiad Smerdis; saith mis yn ddiweddarach gorchfygwyd ef a'i ladd gan Darius, un o swyddogion Cambyses, a ddaeth yn frenin fel Darius I.

Yn ôl Darius, nid y gwir Smerdis oedd y person a hawliodd y goron. Dywed ef fod Cambyses wedi lladd y gwir Smerdis cyn cychwyn i'r Aifft, rhag ofn iddo wrthryfela yn ei absenoldeb. Oherwydd nad oedd neb yn gwybod am hyn, gallodd person o'r enw Gaumata hawlio mai ef oedd Smerdis.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Cambyses II** | **Brenin Ymerodraeth Achaemenid Persia**522 CC | Olynydd:**Darius I** |
|
| Rhagflaenydd:**Cambyses II** | **Brenin yr Aifft**522 CC | Olynydd:**Darius I** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 26945854
* LCCN: nr94018056
* GND: 119178729

 |
Pentref yng nghymuned Yr Orsedd, Mwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Marford**. Nid ymddengys fod enw Cymraeg yn bodoli. Saif ychydig i'r dwyrain o briffordd yr A483, rhwng Gresffordd a Rossett. Llifa Afon Alun gerllaw. Ystyrir ward Marford a Hoseley yn un o'r tair ward gyfoethocaf yng Nghymru. Ceir dwy dafarn yma, ond nid oes siop bellach, ac mae'r ddau gapel wedi cau.

Adeiladwyd llawer o dai y pentref gan ystad Trefalun, ac mae Marford yn enwog am fythynnod yn yr arddull a elwir yn *cottage orné*. Rhestrwyd amryw ohonynt gan Cadw. Ar un adeg roedd y pentref yn enwog am ei ysbrydion.

Gerllaw'r pentref mae hen chwarel, a agorwyd yn 1927 i gloddio defnydd ar gyfer Twnnel Merswy. Caewyd y chwarel yn 1971. Enwyd y safle yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn 1989, ac yn 1990 prynodd Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru 26 acer o'r safle i'w ddatblygu fel gwarchodfa.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Lesley Griffiths (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Sarah Atherton (Ceidwadwyr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 9 Gorffennaf 2022
3. ↑  Gwefan Senedd Cymru
4. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Wrecsam**

**Trefi**  

Y Waun  **·** Wrecsam
  
**Pentrefi**  

Acrefair  **·** Bangor-is-y-coed  **·** Y Bers  **·** Bronington  **·** Brymbo  **·** Brynhyfryd  **·** Bwlchgwyn  **·** Caego  **·** Cefn Mawr  **·** Coedpoeth  **·** Erbistog  **·** Froncysyllte  **·** Garth  **·** Glanrafon  **·** Glyn Ceiriog  **·** Gresffordd  **·** Gwersyllt  **·** Hanmer  **·** Holt  **·** Llai  **·** Llanarmon Dyffryn Ceiriog  **·** Llannerch Banna  **·** Llan-y-pwll  **·** Llechrydau  **·** Llys Bedydd  **·** Marchwiail  **·** Marford  **·** Y Mwynglawdd  **·** Yr Orsedd  **·** Owrtyn  **·** Y Pandy  **·** Pentre Bychan  **·** Pentredŵr  **·** Pen-y-bryn  **·** Pen-y-cae  **·** Ponciau  **·** Pontfadog  **·** Rhiwabon  **·** Rhos-ddu  **·** Rhosllannerchrugog  **·** Rhostyllen  **·** Rhosymedre  **·** Talwrn Green  **·** Trefor  **·** Tregeiriog  **·** Tre Ioan  **·** Wrddymbre
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori Kühl** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid Kühl) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Vini kuhlii***; yr enw Saesneg arno yw *Kühl’s lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *V. kuhlii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r lori Kühl yn perthyn i'r genws *Vini*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori Kühl | Vini kuhlii |  |
|
| Lori Stephen | Vini stepheni |  |
|
| Lori Tahiti | Vini peruviana |  |
|
| Lori ddulas | Vini ultramarina |  |
|
| Lori gorunglas | Vini australis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori Kühl** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Gogledd Newcastle upon Tyne** (Saesneg: *Newcastle upon Tyne North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Newcastle upon Tyne yn Tyne a WearEtholaeth Gogledd Newcastle upon Tyne yn Tyne a Wear
* Tyne a Wear yn LloegrTyne a Wear yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1940: Nicholas Grattan-Doyle (Ceidwadol)
* 1940–1951: Cuthbert Headlam (Ceidwadol)
* 1951–1957: Gwilym Lloyd George (Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1957–1983: William Elliott (Ceidwadol)
* 1983–1987: Robert Brown (Llafur)
* 1987–2010: Doug Henderson (Llafur)
* 2010–presennol: Catherine McKinnell (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr**

Berwick-upon-Tweed **·** 
Bishop Auckland  **·** 
Blaydon **·** 
Blyth Valley  **·** 
Canol Newcastle upon Tyne **·** 
Canol Sunderland **·** 
Darlington **·** 
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·** 
De Stockton **·** 
Dinas Durham **·** 
Dwyrain Newcastle upon Tyne **·** 
Easington **·** 
Gateshead **·** 
Gogledd Durham **·** 
Gogledd Glannau Tyne **·** 
Gogledd-orllewin Durham **·** 
Gogledd Newcastle upon Tyne **·** 
Gogledd Stockton **·** 
Hartlepool **·** 
Hexham **·** 
Houghton a De Sunderland **·** 
Jarrow **·** 
Middlesbrough **·** 
Redcar **·** 
Sedgefield **·** 
South Shields **·** 
Tynemouth **·** 
Wansbeck **·** 
Washington a Gorllewin Sunderland
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori glustlas** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid clustlas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eos semilarvata***; yr enw Saesneg arno yw *Blue-eared lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. semilarvata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Genws
-----

Mae'r lori glustlas yn perthyn i'r genws *Eos*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori adeinddu | Eos cyanogenia |  |
|
| Lori goch | Eos bornea |  |
|
| Lori goch a glas | Eos histrio |  |
|
| Lori lasresog | Eos reticulata |  |
|
| Lori wddf fioled | Eos squamata |  |
|
| lori glustlas | Eos semilarvata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori glustlas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Tomen o fawn wedi ei dorri yn Ness ar Ynys Leòdhas ar Ynysoedd Allanol Heledd.
Ffurfir **mawn** o weddillion planhigion dan amodau arbennig. Lle ceir cors ar dir asidig, y math mwyaf cyffredin ar gors yng Nghymru, mae mawn yn ffurfio. Ffurfir y mawn, gan fod diffyg ocsigen yn arafu pydru deunydd y planhigion. Y planhigion sy'n cyfrannu fwyaf at ffurfio mawn yn Ewrop yw mwsogl *Sphagnum*.

Gellir cael mewn ar yr ucheldiroedd ac mewn rhai corsydd ar yr iseldiroedd. Mewn rhai corsydd ar dir isel, bydd ymgasgliad y mawn yn codi arwyneb y gors uwchben y tir o'i chwmpas i ffurfio llun cromen. Defnyddir y term cyforgors am y rhain; esiamplau yw Cors Fochno a Chors Caron.

Ceir mawn ledled y byd lle mae'r amodau yn ffafriol iddo gael ei ffurfio. Mae mawnogydd yn gorchuddio tua 3% o arwynebedd y ddaear, 3,850,000 hyd 4,100,000 km². Gellir ei ddefnyddio fel tanwydd; er enghraifft mae torri mawn ar gyfer tanwydd yn bur gyffredin yn y Ffindir, yng ngorllewin Iwerddon ac ar Ynysoedd Allanol Heledd yn yr Alban. Ar un adeg roedd hyn yn gyffredin yng Nghymru hefyd.

Gellir hefyd ddefnyddio mawn at bwrpasau eraill, yn arbennig ar gyfer cynhyrchu compost ar gyfer garddio. Gan fod llawer o'r corsydd lle ceir mawn yn bwysig ar gyfer bywyd gwyllt, mae pryder fod torri mawn ar raddfa fawr yn medru difrodi cynefinoedd.

* Map o fawndiroedd, drwy'r bydMap o fawndiroedd, drwy'r byd
* Tyddynwyr yn Conamara, Iwerddon, newydd dorri ffos fawnTyddynwyr yn Conamara, Iwerddon, newydd dorri ffos fawn
* Torri mawn ar Leòdhas (Ynys Lewis), Ynysoedd Allanol Heledd, yr AlbanTorri mawn ar Leòdhas (Ynys Lewis), Ynysoedd Allanol Heledd, yr Alban
* Llosgi mawnLlosgi mawn

Llyfryddiaeth
-------------

* Owen, Trefor M. *Torri mawn* (Llyfrau llafar gwlad 17) (Gwasg Carreg Gwalch, 1990). ISBN 0-86381-161-2

Dolenni allanol
---------------

* Gweminar Grant Mawndiroedd gan Cyfoeth Naturiol Cymru, 27 Ebrill 2022

Gweler hefyd
------------

* Torri mawn
Etholaeth seneddol yn Nwyrain Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Gogledd Kingston upon Hull** (Saesneg: *Kingston upon Hull North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Kingston upon Hull yn HumbersideEtholaeth Gogledd Kingston upon Hull yn Humberside
* Humberside yn LloegrHumberside yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–2005: Kevin McNamara (Llafur)
* 2005–presennol: Diana Johnson (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Lori gorunglas** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: lorïaid corunglas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Vini australis***; yr enw Saesneg arno yw *Blue-crowned lory*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *V. australis*, sef enw'r rhywogaeth.

Genws
-----

Mae'r lori gorunglas yn perthyn i'r genws *Vini*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Lori Kühl | Vini kuhlii |  |
|
| Lori Stephen | Vini stepheni |  |
|
| Lori Tahiti | Vini peruviana |  |
|
| Lori ddulas | Vini ultramarina |  |
|
| Lori gorunglas | Vini australis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Lori gorunglas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gogledd Thanet** (Saesneg: *North Thanet*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Thanet yng NghaintEtholaeth Gogledd Thanet yng Nghaint
* Caint yn LloegrCaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983. Crëwyd Gogledd Thanet a De Thanet trwy aildrefnu hen etholaethau Gorllewin Thanet a Dwyrain Thanet ym 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–presennol: Roger Gale (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Loricît amrywiol** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: loricitiaid amrywiol) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Trichoglossus versicolor***; yr enw Saesneg arno yw *Varied lorikeet*. Mae'n perthyn i deulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. versicolor*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Genws
-----

Mae'r loricît amrywiol yn perthyn i'r genws *Psitteuteles*, yn nheulu'r Lorïaid (Lladin: *Loridae*). Dyma aelodau eraill y genws:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Loricît Goldie | Psitteuteles goldiei |  |
|
| Loricît amrywiol | Psitteuteles versicolor |  |
|
| Loricît iris | Psitteuteles iris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Loricît amrywiol** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Caer a safle archaeolegol yn Israel yw **Masada** (Hebraeg: מצדה, *Metzada*, o מצודה, *metzuda*, "caer"). Saif yn Rhanbarth Deheuol Israel, ar graig ar ochr ddwyreinol Anialwch Judea. Mae'r clogwyni'n cyrraedd uchder o 1,300 troedfedd ar yr ochr ddwyreiniol, a thua 300 troedfedd ar yr ochr orllewinol.

Yn ôl yr hanesydd Josephus, adeiladodd Herod Fawr gaer yma rhwng 37 a 31 CC. fel man diogel iddo ef a'i deulu pe bai gwrthryfel yn ei erbyn. Yn 66 OC, pan ddechreuodd y gwrthryfel Iddewig yn erbyn yr Ymerodraeth Rufeinig, cipiodd grŵp o Iddewon a elwid y Sicarii y gaer oddi wrth ei garsiwn Rhufeinig. Roeddynt dan arweiniad Elazar ben Ya'ir (efallai yr un person a Eleazar ben Simon). Yn 72 rhoddodd llywodraethwr Rhufeinig Iudaea, Lucius Flavius Silva, a'r lleng X *Fretensis* y gaer dan warchae. Yn Ebrill 73 llwyddodd y Rhufeiniaid i dorri trwy fur y gaer. Lladdodd yr amddiffynwyr, 936 ohonynt i gyd, ei gilydd yn hytrach nag ildio.

Cloddiwyd y safle rhwng 1963 a 1965 gan yr archaeolegwr Israelaidd Yigael Yadin. Mae'n awr yn atyniad poblogaidd i dwristiaid, a daeth yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2001.