Arfbais yr Iorciaid
Cangen o deulu brenhinol y Plantagenets oedd **Teulu'r York** neu **Iorciaid**, a gychwynodd gydag Edmund o Langley, dug Efrog (marw 1402) sef pedwerydd mab (a fu byw) i Edward III, brenin Lloegr. Daeth tri o aelodau'r teulu'n frenhinoedd ar Loegr. Ar y linell waed hon yr hawliwyd coron Lloegr gan y teulu, ac ar eu perthynas i Lionel, Duke of Clarence, ail fab (a fu byw) Edward III. Daeth y llinach Iorcaidd i ben pan laddwyd Rhisiart III, brenin Lloegr ym Mrwydr Bosworth yn 1485. Daeth y linell waed i ben pan y bu farw Edward Plantagenet, 17fed Iarll Warwick yn 1499.

Y llinach drwy Edward III
-------------------------

Priododd mab Edmund o Langley, dug Efrog, sef Richard (m. 1415) gydag Anne, chwaer ac aeres Edmund Mortimer, pumed iarll Mawrth (m. 1425). Drwy Risiart yr hawliodd Iorciaid Rhyfel y Rhosynnau goron Lloegr. Roedd Anne yn orwyres i Lionel, dug Clarence, yr ail o feibion Edward III i dyfu'n oedolyn. Etifeddodd ei mab Richard dug York (m. 1460) holl diroedd y Mortimers, gan ei fam. Etifeddodd gan ei dad y trydydd o linachau a darddai o Edward III. Pan y bu farw Edmund Mortimer, 5ed iarll March, yn 1425 heb blant, etifeddodd ei eiddo yntau hefyd. Roedd Richard, felly, drwy deulu'r Mortimers yn ddisgynnydd i Gwladus Ddu, merch Llywelyn ap Iorwerth, yn aer i hawliau ac etifeddiaeth Tywysogion Gwynedd.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  | **Allwedd** |
|
|  |  |  |  |  | Yr Iorciaid |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Edward III,brenin Lloegr**1312–1377 |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Lionel,dug 1af Clarence1338–1368 |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  | Philippa5ed iarlles Ulster1355–1382 |  |  |  | Edmund o Langley,dug 1af York1341–1402 |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  | Roger Mortimer,4ydd iarll March1374–1398 |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Anne Mortimer1390–1411 |  | Richard o Conisburgh,3ydd iarll Cambridge1375–1415 |  | Edward o Norwich,ail ddug York1373–1415 |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  | Richard Plantagenet,3ydd dug York1411–1460 |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | **Edward IV,brenin Lloegr**1442–1483 |  | Edmund,iarll Rutland1443–1460 |  | George Plantagenet,dug 1af Clarence1449–1478 |  | **Richard III,brenin Lloegr**1452–1485 |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
| **Edward V,brenin Lloegr**1470–1483? |  | Richard o Amwythig,dug 1af Efrog1473–1483? |  |  |  | Edward Plantagenet,17fed iarll Warwick1475–1499 |  | Edward,tywysog Cymru1473–1484 |
|

Gweler hefyd
------------

* Swydd Efrog

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Morgan, Kenneth O. (2000). *The Oxford Illustrated History of Britain*. Oxford: Oxford University Press. t. 623. ISBN 0-19-822684-5.
2. ↑  "House of York". 1911Encyclopedia.org. Cyrchwyd 4 Hydref 2007.
3. ↑  Gwyddoniadur Cymru (Gwasg Prifysgol Cymru); 2008.