recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Dathliad Gŵyl Imbolg yn Marsden, Huddersfield; 30 Ionawr 2009. Y frwydr rhwng Sioni Rhew (ch) a'r Dyn Gwyrdd (dde).
Hen ŵyl Geltaidd yw **Imbolc**, sydd ar y 1af neu'r 2il o fis Chwefror, sef dechrau'r Gwanwyn. Enw Gwyddeleg yw *Imbolc* (ynganer: 'Imbolg'), gair sy'n golygu "yn y bol". Yn y cyfnod Cristnogol, daeth Gŵyl Fair y Canhwyllau i gymryd lle'r hen ŵyl Baganaidd yng Nghymru a nifer o wledydd eraill. Ni wyddom beth oedd yr enw cyn-Gristnogol ar yr ŵyl yng Nghymru, ond parhaodd rhai o draddodiadau ac arferion Imbolc yn rhan o ddathliad yr ŵyl Gristnogol gan y werin. Yn Iwerddon, roedd Brigit (cytras â Brigantia efallai; tarddiad enw Afon Braint, Môn) yn dduwies Geltaidd a daeth hon yn ŵyl y Santes Brigid (Cymraeg: Ffraid) yn Iwerddon; hi oedd duwies meddygaeth a gefail y gof. Roedd cysylltiad clos iawn rhwng yr ŵyl hon â'r arwyddion hynny fod y gwanwyn ar droed: mamogiaid yn llaetha er enghraifft.

Ar y calendr Celtaidd, mae ei lleoliad yn y canol rhwng Cyhydnos yr Hydref (Alban Arthan) a Chyhydnos y Gwanwyn (Alban Eilir).

Roedd tân a phuro yn chwarae rhan bwysig yn Imbolc. Cyneuid canhwyllau yn symbolau fod golau a gwres yr haul yn cryfhau o ddydd i ddydd.

Heddiw mae Imbolc yn achlysur pwysig i ddilynwyr Wica a chrefyddau neo-baganaidd eraill, a elwir "Gŵyl y Canhwyllau" yn Wica.

Gweler hefyd
------------

* Alban Arthan
* Alban Eilir
* Alban Elfed
* Alban Hefin
* Celtiaid
* Calan Mai
* Gŵyl Fair

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goGwyliau Celtaidd |
| --- |
|  |
| Samhain / Gŵyl Calan Gaeaf · Imbolc / Gŵyl Fair y Canhwyllau · Calan Mai · Gŵyl Galan Awst |

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pali trwyn-y-llo**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pali dau trwyn-y-llo**; yr enw Saesneg yw *Antirrhinum Brocade*, a'r enw gwyddonol yw *Calophasia playptera*. Mae i'w ganfod yn Ewrop.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pali trwyn-y-llo yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Neuadd Bryngwyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 15 Mawrth 1991 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.08 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pali dau smotyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw Saesneg yw *Double-spot Brocade*, a'r enw gwyddonol yw *Meganephria bimaculosa*. Mae i'w gael drwy Ewrop.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pali dau smotyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
**Idwal Foel ab Anarawd** (bu farw 942), Brenin Gwynedd o 916 hyd ei farwolaeth.

Bywgraffiad
-----------

Etifeddodd Idwal orsedd Gwynedd ar farwolaeth ei dad, Anarawd ap Rhodri, yn 916. Bu'n rhaid iddo dalu teyrnged i Aethelstan Brenin Lloegr. Yn dilyn marwolaeth Athelstan, cododd Idwal a'i frawd Elisedd mewn gwrthryfel yn erbyn y Saeson, ond lladdwyd y ddau mewn brwydr yn 942.

Gellid disgwyl y byddai teyrnas Gwynedd yn awr yn cael ei rhannu rhwng meibion Idwal, Iago ab Idwal ac Idwal, a elwir yn y croniclau yn Ieuaf ab Idwal. Fodd bynnag ymosododd Hywel Dda, Brenin Deheubarth ar Wynedd a gyrru meibion Idwal ar ffo. Ar ôl marw Hywel yn 950, llwyddodd meibion Idwal i gael y deyrnas yn ôl.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  John Edward Lloyd (1911). *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.).

|  |
| --- |
| Idwal Foel **Llinach Aberffraw****Ganwyd:**  ? **Bu farw:** 942 |
|
| Rhagflaenydd:**Anarawd ap Rhodri** | **Brenin Gwynedd**916–942 | Olynydd:**Hywel Dda** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pali brown**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw Saesneg yw *Bright-line Brown-eye*, a'r enw gwyddonol yw *Lacanobia oleracea*. Fe'i ceir drwy Ewrop, Asia, India, Corea a Japan.

Siani flewog
Chwiler

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pali brown yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Neuadd y Sir, Trefynwy** yn adeilad a gofrestrwyd oherwydd ei werth hanesyddol fel gradd 1. Cafodd ei adeiladu yng nghanol y dref yn 1724 fel llys barn ar gyfer Sir Fynwy. Dyma leoliad achos llys y Siartydd mawr John Frost ac eraill am deyrnfradwriaeth am eu rhan yn nherfysg Casnewydd. Wedi hynny, defnyddiwyd yr adeilad fel marchnad anifeiliaid.

Perchennog yr adeilad, bellach, ydy Cyngor Sir Fynwy ac mae'r lle'n agored i ymwelwyr. Mae yma hefyd ganolfan ymwelwyr a swyddfa Cyngor y Dref.

Caewyd y Llys Ynadon yn 197 a Llys y Goron yn 2002. Gwnaeth Gyngor Sir Fynwy gais llwyddiannus i'r Heritage Lottery Fund am y swm o £3.2, gydag un filiwn ychwanegol yn cael ei roi gan y Cyngor Sir. Mae'r llys yn agored i'r cyhoedd.

Cerflun o Harri V, brenin Lloegr
--------------------------------

Saif cerflun o Harri V, brenin Lloegr (9 Awst neu 16 Medi 1387 – 31 Awst 1422) ar fur ffrynt y neuadd: uwch y brif fynedfa, gyda chloc y dref yn union uwch ei ben. Yn ôl llawer, hen gerflun digon tila ydy o a chaiff ei ddisgrifio fel: "rather deplorable", a "pathetic..like a hypochondriac inspecting his thermometer". Cafodd ei ychwanegu yn 1792 gan Charles Peart i gofio'r ffaith i'r brenin gael ei eni yng nghastell y dref. Mae'r ysgrifen ar bedestal y cerflun yn darllen: HENRY V, BORN AT MONMOUTH, AUG 9TH 1387. Gwyddys, bellach, fodd bynnag fod y dyddiad geni hwn yn anghywir.

Oriel
-----

* Neuadd y Sir a Sgwâr y Dref, 1958Neuadd y Sir a Sgwâr y Dref, 1958
* Cerflun Harri VCerflun Harri V
* Tu blaen yr adeilad, cyn atgyweirio 2008, gyda cherflun Rolls ac un o stondinau'r farchnadTu blaen yr adeilad, cyn atgyweirio 2008, gyda cherflun Rolls ac un o stondinau'r farchnad
* Atgyweirio yn 2009Atgyweirio yn 2009
* Atgyweirio yn 2009Atgyweirio yn 2009
* Manylun o gerflun RollsManylun o gerflun Rolls

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan (Saesneg) "British Listed Buildings"; adalwyd 11/02/2012
2. ↑  Kissack, K. The River Wye, page 94
3. ↑  Gwefan (Saesneg) "Archontology.org"; Teitl y wefan: Biography of Henry V
Roedd **Idwal Jones** (1 Awst 1910 – 31 Mai 1985) yn bregethwr, dramodydd, awdur a darlledwr Cymraeg. Fe'i ganwyd yn Nhalysarn, Arfon Gwynedd. Mae'n enwog yn bennaf am ei bregethu nodweddiadol, a'i ddramâu radio a nofelau yng nghyfres "SOS Galw Gari Tryfan".

Cefndir
-------

Roedd yn fab i Dafydd a Mary Jones, Brynteg, Cavour Street, Talysarn. Addysgwyd yn ysgol gynradd Talysarn, y County ym Mhenygroes a Choleg yr Annibynwyr Bala Bangor.

Pregethu
--------

Bu'n gweinidogaethu'r eglwysi canlynol - Capel yr Annibynwyr Llanrhaeadr ym Mochnant 1933-1936; Saron (A) Rhydyfro 1936-1944; Tywyn Meirionydd 1944-1948; Tabernacl Pencader 1948-1953 a'r Tabernacl Llanrwst a Nant y Rhiw, Dyffryn Conwy 1953 tan iddo ymddeol yn 65 oed yn 1975.

Penderfynodd mae pregethwr oedd eisiau bod yn ifanc iawn. Cychwynodd bregethu yn bymtheg oed. Pregethodd ei bregeth gyntaf yng nghapel bach Drws y Coed ym mhen pella Dyffryn Nantlle. Yn ystod ei yrfa daeth yn adnabyddus fel un o brgethwyr mawr cyfarfodydd pregethu ei enwad.

Llenor a darlledwr
------------------

Hefyd, roedd ganddo y ddawn o ysgrifennu dramau. Y mwya adnabyddus oedd y ddrama radio i blant, sef "SOS Galw Gari Tryfan". Daeth y ddrama yn ffefryn gan blant Cymru am ddau degawd.
Cyfrannodd yn ddi-dor am flynyddoedd i'r rhaglen BBC Cymru.
Roedd ganddo ddiddordeb ym myd argraffu a cychwynnodd gwmni cyhoeddi Gwasg yr Arad, Pencader a Llanrwst.

Ym 1951 pregethodd ar BBC Welsh Home Service (cyn bodolaeth Radio Cymru). Bu cynnwrf drwy Gymru a bu siarad am y bregeth hon am flynyddoedd. Y testun oedd Tomos Didymus, ac adnabyddir hi fel pregeth Twm Bach.
Gweinidog o Gymro oedd **William Roberts** (25 Medi 1809 – 1887).

Cefndir
-------

Ganwyd yn Llanerchymedd. Offeiriad o'r enw John Richards a addysgwyd William Roberts. Mynychodd a ysgol William Griffith, gweinidog gyda'r Annibynwyr, Caergybi. Yn 1829 dechreuodd Roberts bregethu yng nghapel Hyfrydle, Caergybi. Aeth ymlaen i Ddulyn am ychwaneg o addysg. Daeth rai o Gymry Dulyn at ei gilydd, gan ffurfio eglwys Gymraeg yn y ddinas. Creda llawer mai ef yw un o bregethwyr mwyaf poblogaidd Sir Fon erioed.

Cafodd ei ordeinio yn 1848. Yn 1855, aeth i fugeilio eglwys y Methodistiaid Calfinaidd yn Efrog Newydd, ble ddaru arolygu argraffiad y Beibl Cymraeg cyntaf a gyhoeddwyd yn 1858.

Blynyddoedd Olaf
----------------

Yn 1877 symudodd o Efrog Newydd i fugeilio eglwys Mariah, Utica, ac arhosodd yno am 10 mlynedd, tan bu farw yn 1887.

Ffynonellau
-----------

* Moriah, Utica, N.Y. U.S.A. 1830-1930, 1830-1930, 16-7;
* T. S. Griffiths, Hanes y Methodistiaid Calfinaidd yn Utica, N.Y. (Utica 1896), 1936, 92-104.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "ROBERTS, WILLIAM (1809 - 1887), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, golygydd, ac awdur | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-01-16.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 96841070
* LCCN: no2009124437

 |
Cyfnod o'r 8g i'r 3g CC oedd **Oes yr Echelin** (Almaeneg: *Achsenzeit*) pan oedd crefyddau ac athroniaethau newydd yn ymddangos ar draws Ewrasia, gan gael effeithiau mawr ar hanes y byd a datblygiad gwareiddiadau'r Gorllewin a'r Dwyrain. Bathwyd y term gan yr athronydd Almaenig Karl Jaspers yn ei gyfrol *Vom Ursprung und Ziel der Geschichte* ("Tarddiad ac Amcan Hanes", 1949), i dynnu sylw at yr amryw arweinwyr, traddodiadau, a thestunau crefyddol ac athronyddol a gyd-ddigwyddai yn y cyfnod hwn o'r Henfyd, gan gynnwys Zoroaster, yr Upanishadau, y Bwda, Mahavira, Conffiwsiws, prifiant Daoaeth, yr athronwyr Athenaidd, metaffisegwyr a rhesymegwyr Indiaidd a'r Proffwydi Hebraeg. Yn ôl Jaspers, tro oddi ar feddylfryd lleol a thuag at drosgynoldeb oedd Oes yr Echelin, a osodai sail ysbrydol a deallusol i wareiddiadau Ewrop, yr India, a Tsieina, a fyddai'n parhau am ddwy i dair mil o flynyddoedd, nes i'r Oleuedigaeth, masnach fyd-eang ac imperialaeth darfu ar y patrymau hyn yn sylfaenol.

Tynnai Jaspers sylw at y ffordd i'r moddion newydd ar feddwl ddatblygu'n gyfochrog, gyda nifer o agweddau tebyg, er nad oedd cysylltiadau na chymysgu amlwg rhwng y gwahanol ddiwylliannau hyn. Yn ôl Jaspers, yr oedd y ffigurau crefyddol ac athronyddol yn ymateb i argyfyngau diwylliannol ac ysbrydol tebyg yn eu cymdeithasau priodol, a nodweddir eu hamryw ddysgeidiaethau gan bwyslais newydd ar annibyniaeth a chyfrifoldeb yr unigolyn, egwyddorion moesegol, a'r chwilfa am drosgynoldeb ac ystyr i fywyd. Dadleuai Jaspers taw trobwynt syfrdanol yn hanes y ddynolryw ydy Oes yr Echelin, am iddi nodi trawsnewidiad tuag at yr ymwybyddiaeth hunanystyriol sydd wedi diffinio gwareiddiad y Gorllewin yn enwedig.

Daeth syniad Jaspers yn hynod o ddylanwadol yn y dyniaethau a gwyddorau cymdeithas, ac mae'r term wedi ennill ei phlwyf mewn sawl maes, gan gynnwys cymdeithaseg hanesyddol, cymdeithaseg ddiwylliannol, ac athroniaeth crefydd. Fodd bynnag, mae nifer o hanesyddion wedi beirniadu dilysrwydd a gwerth yr enghraifft hon o gyfnodoli.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John D. Boy a John Torpey, "Inventing the axial age: the origins and uses of a historical concept", *Theory and Society* 42:3 (Mai 2013), tt. 241–59.
Mae **Pymtheg Llwyth Gwynedd** neu weithiau **Pymtheg Llwyth Cymru** yn cyfeirio at 15 rhestr achyddol h.y. llinach teulu o uchelwyr. Cawsant eu creu, hyd y gwyddys, gan y beirdd Cymreig yn ystod y 15g. Roedd medru adrodd hanes eich teulu'r adeg honno yn ddisgwyliedig, ac yn grefft - gan olrhain yr achau hyd at 'bump llwyth Cymru, neu bymtheg llwyth Gwynedd.

Sonir hefyd am 'Bymthecllwyth Gwyndyd' yng *Ngweithiau Barddonol Huw Arwystl* yn yr 16g ac ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach yn *Gwyneddon 3* (gol Ifor Williams) 280: 'Henwau y pumpthec-llwyth Gwynedd'.

Mae'r cyfeiriad cyntaf at bymtheg llwyth Gwynedd wedi'i sgwennu'n rhannol gan Gutun Owain yng nghasgliad Llyfrgell Genedlaethol Cymru: 131.

Mae'r arfbeisiau canlynol i'w gweld mewn ystafell arbennig yn Erddig wedi'u creu ar gyfer perchennog y tŷ, Philip Yorke (1743 - 1804) a hynafieithydd a oedd hefyd yn gyfrifol am gyhoeddi llyfr ar arfbeisiau Cymru. Mae'r gyfrol yn parhau i fod yn ffynhonnell bwysig i haneswyr.

* Nefydd Hardd o Gaernarfon, Arglwydd Nant ConwyNefydd Hardd o Gaernarfon, Arglwydd Nant Conwy

Darllen pellach
---------------

* *Heraldic Visitations of Wales and Part of the Marches*, Cyfrol 2* gan Syr Samuel Rush Meyrick; arlein*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Siddons, "Genealogies [2] Welsh", t. 802
2. ↑   Gwyndyd. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 10 Awst 2022.
3. 1 2  Bartrum, "Hen Lwythau Gwynedd a'r Mars", t.233
4. ↑  *The Royal Tribes of Wales*, Philip Yorke (1743 ~1804) (cyhoeddwyd yn 1887 yn Wrecsam)
5. ↑  *A Pedigree of the Royal Tribes of Wales*, Roderick D. Davies (1999); gweler fersiwn ar-lein ar wefan archive.org: yma
Am y clerigwr Rwsiaidd, gweler Nikon, Patriarch Moscfa.
 Camera Nikon F FTN
Corfforaeth ryngwladol o Japaneaidd sydd â'i phencadlys yn Tokyo, Japan, ac sy'n arbenigo mewn cynhyrchion optegol a delweddu yw **Nikon Corporation** (株式会社ニコン, *Kabushiki-gaisha Nikon*).

Mae cynhyrchion Nikon yn cynnwys camerâu, lensys camera, ysbienddrychau, microsgopau, lensys offthalmig, offerynnau mesur, sgopiau reiffl, scopiau arsylwi, a'r stepwyr a ddefnyddir yn y camau ffotolithograffeg o wneuthuriad lled- ddargludol. Nikon yw'r ail weithgynhyrchydd mwyaf y byd yn y maes hwn. Y cwmni oedd yr wythfed gwneuthurwr offer sglodion cyfrifiadurol mwyaf yn y byd yn ôl adroddiad 2017. Mae'r cwmnïau a ddelir gan Nikon yn ffurfio'r Nikon Group. Ymhlith ei gynhyrchion mae lensys delweddu Nikkor (ar gyfer camerâu 'gosodiad-F', ffotograffiaeth fformat mawr, helaethwyr ffotograffig, a chymwysiadau eraill), cyfres F- o gamerâu SLR 35 mm, cyfres D- o gamerâu digidol SLR, yr gyfres Coolpix o gamerâu digidol bychain, a chyfres Nikonos o gamerâu ffilm tanddwr. Mae prif gystadleuwyr Nikon mewn gweithgynhyrchu camera a lens yn cynnwys Canon, Sony, Fujifilm, Panasonic, Pentax, ac Olympus .

Sefydlwyd y cwmni ar Orffennaf 25, 1917 fel *Nippon Kōgaku Kōgyō Kabushikigaisha* ( 日本光学工業株式会社 "Cwmni Diwydiannau Optegol Japan, Cyf."), ac ailenwyd y cwmni yn Nikon Corporation, ar ôl ei gamerâu, ym 1988. Mae Nikon yn aelod o grŵp o gwmnïau (*keiretsu*) Mitsubishi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Analyst: Top IC suppliers remain largely unchanged 2007". *Solid State Technology*. Electro IQ. 2008-05-18. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-03-20. Cyrchwyd 2010-02-05.
2. ↑  "Nikon files patent case against ASML, Carl Zeiss over lithography tech". Reuters. 24 Apr 2017. Cyrchwyd 24 April 2017.
3. ↑  "Nikon Group Companies". Nikon Corporation. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-10-16. Cyrchwyd 2010-02-05.
4. ↑  "Nikon Company Profile". mitsubishi.com committee. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-09-27. Cyrchwyd 2011-01-27.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Walter Hugo Khouri yw ***O Convite Ao Prazer*** a gyhoeddwyd yn 1980. Fe'i cynhyrchwyd ym Mrasil. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg a hynny gan Walter Hugo Khouri a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Rogério Duprat. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Nicole Puzzi, Rossana Ghessa, Aldine Müller, Helena Ramos, Kate Lyra, Linda Gay, Mara Hüsemann, Roberto Maya, Sandra Bréa a Serafim Gonzalez. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1980. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Empire Strikes Back* sef yr ail ffilm yn y gyfres Star Wars. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd. 
Antônio Meliande oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Walter Hugo Khouri ar 21 Hydref 1929 yn São Paulo a bu farw yn yr un ardal ar 7 Mai 2011. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1953 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Urdd Teilyngdod Diwylliant

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Walter Hugo Khouri nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
|  |
| --- |
| **Cyfnodau cynhanes** |
| **H** |   La Tène |   | Rhaghanes |
|   Hallstatt |
| **Oes yr Haearn** |
|   Oes ddiweddar yr Efydd |   |
|   Oes ganol yr Efydd |
|   Oes gynnar yr Efydd |
| **Oes yr Efydd** |
|     Chalcolithig |   |   |
|   Neolithig | Cynhanes |
| Mesolithig |
| **P** |     Paleolithig Uchaf |   |
|     Paleolithig Canol |
|     Paleolithig Isaf |
|   Hen Oes y Cerrig |
| **Oes y Cerrig** |

Cyfnod cynhanes sydd yn dilyn Oes yr Efydd yw **Oes yr Haearn**. Fe'i gelwir felly am fod haearn yn cael ei ddefnyddio ar raddau helaeth am y tro cyntaf. Er fod offer wedi eu gwneud o efydd yn cryfach, mae'n haws cael gafael ar haearn ac felly roedd yn cael ei defnyddio'n aml.

Oes yr Haearn ym Mhrydain
-------------------------

Broch Dun Carloway, ar Ynys Lewis yn yr Alban
Cychwynnodd Oes yr Haearn ym Mhrydain tua'r 5 CC, ond mae rhai yn dadlau bod hi'n cychwyn llawer hwyrach, tua'r ganrif gyntaf CC. Roedd hi'n parhau hyd at y bedwaredd ganrif OC. Mae adeiladau amddiffynnol a godid yn ystod y cyfnod hwn yn cynnwys, er enghraifft, y Brochau yn yr Alban a bryngaerau fel Castell Dinas Brân (ger Llangollen).

Canolbarth Ewrop
----------------

Gelwir cyfnod cynnar Oes yr Haearn yng nghanolbarth Ewrop y Diwylliant Hallstatt (Hallastat C a D, 800-450 CC). Ar ôl hynny daeth y cyfnod a adwaenir fel cyfnod Diwylliant La Tène (yn cychwyn tua 450 CC).

Cyswllt allanol
---------------

* Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys: Oes yr Haearn Archifwyd 2004-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Gweler hefyd
------------

* Oes yr Haearn yng Nghymru
Cyfnod yn hanes Lloegr sy'n cyfateb i deyrnasiad y Brenin Siarl I (1625–49) oedd **Oes Siarl**. Rhagflaenwyd Oes Siarl gan Oes Iago (1603–25), a fe'i olynwyd gan gyfnod y Rhyngdeyrnasiad (1649–60).

Llenyddiaeth
------------

*Gweler hefyd: Llên Lloegr yn yr 17eg ganrif.*
Rhennir barddoniaeth Oes Siarl yn ddau draddodiad: y Beirdd Metaffisegol a'r Beirdd Cafaliraidd. Naws ddeallusol ac ysbrydol sydd i farddoniaeth John Donne (1572–1631), y cyntaf o'r Metaffisegwyr. Delweddaeth anarferol a llinellau arabus sydd yn lliwio'i gerddi, a dyrchefir cynnwys yn hytrach na ffurf. Yn ogystal â'i gerddi serch, fe gyfansoddodd barddoniaeth grefyddol. Ysgrifennwyd cerddi duwiol hefyd gan Fetaffisegwr arall, yr Eingl-Gymro George Herbert (1593–1633), a chyda delweddaeth Gatholig gan Richard Crashaw (1613–49). Ymhlith beirdd eraill y traddodiad Metaffisegol mae Thomas Traherne (1637–74) ac Abraham Cowley (1618–67).

Tarddai'r traddodiad Cafaliraidd o waith Ben Jonson, dramodydd amlycaf Oes Iago wedi marwolaeth Shakespeare, a efelychodd farddoniaeth glasurol. Ei gerddi mwyaf dylanwadol yw ei delynegion a ysgrifennir i ferched. Yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr, mabwysiadwyd llinellau cryno ar batrwm Jonson gan Robert Herrick (1591–1674) a'i gyfeillion a alwodd eu hunain yn "Feibion Ben". Brenhinwyr, neu Gafaliriaid, oedd nifer o'r beirdd hyn a gefnogai'r Brenin Siarl I yn y rhyfel. Delfrydau megis serch llys ac aristocratiaeth sydd yn nodweddu barddoniaeth y criw hwn. Neges gyffredin yn eu telynegion bachog, ffraeth sy'n annerch merched yw "cipio'r dydd" (*carpe diem*), er enghraifft "To His Coy Mistress" gan Andrew Marvell (1621–78), "Go, lovely rose" gan Edmund Waller (1606–87), "Why so pale and wan, fond lover?" gan Syr John Suckling (1609–42), a "To Althea, from Prison" gan Richard Lovelace (1618–57). Ysgrifennodd Marvell awdlau ac ymgomion yn ogystal â thelynegion, ac yn yr arddull Fetaffisegol hefyd.
Mae **Niwmonitis hypersensitifedd** yn digwydd pan fydd yr ysgyfaint yn datblygu ymateb heintrydd–hypersensitifedd – i rywbeth a anadlwyd ac sy’n achosi llid ym meinwe’r ysgyfaint – niwmonitis. Mae ysgyfaint ffermwr yn un enghraifft. Mae hyn yn cael ei achosi drwy anadlu llwydni ('mowld') sy’n tyfu ar wair, graen a gwellt. Mae ysgyfaint colomennwr yn enghraifft arall, sy’n cael ei achosi drwy anadlu gronynnau o blu neu garthion adar. Mae llawer o sylweddau eraill a all achosi patrymau tebyg. Gall fod yn anodd iawn i ddod o hyd i’r union achos.

Symptomau
---------

Gellir cael symptomau yn sydyn ar ôl dod i gysylltiad – peswch, colli anadl, gwres a phoen yn y cymalau. Dyma ffurf aciwt y cyflwr. Mi wnaiff ddiflannu heb arwain at ffibrosis yr ysgyfaint os gellir osgoi’r sylwedd a achosodd hyn am byth. Mewn achosion eraill, efallai’n raddol, dros lawer o flynyddoedd, y ceir symptomau diffyg anadl a pheswch, o ganlyniad i greithio ar yr ysgyfaint. Niwmonitis hypersensitifedd cronig, neu hirdymor, yw’r enw ar y ffurf hon ar y cyflwr. Yn aml, ni ellir dod o hyd i achos penodol iddo.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol yn unig. Allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi.* 
*Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r **British Lung Foundation**.*
***Am wybodaeth lawn gweler yr erthygl wreiddiol gan y British Lung Foundation neu am driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Roedd **John Edward Madocks** (22 Gorffennaf 1786 – 20 Tachwedd 1837) yn dirfeddiannwr ac yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Dinbych rhwng 1832 a 1835

Cefndir
-------

Roedd Madocks yn unig fab i John Edward Madocks, North Cray, Swydd Caint a Fron Yw, Llandegfan a Frances merch Syr Richard Perryn, Barwn y Trysorlys. Roedd yn gefnder i William Alexander Madocks AS Boston a Chippenham a sylfaenydd Porthmadog.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Harrow ac Eglwys Crist, Rhydychen. Un o'i gyd ddisgyblion yn Harrow oedd y bardd Seisnig Yr Arglwydd Byron. Mewn llythyr I Thomas Moore dyddiedig 20 Mai 1820 mae Byron yn adrodd hanes diwrnod wariodd yng nghwmni Madocks yn gwylio crogi John Bellingham am lofruddio'r Prif Weinidog Spencer Perceval.

Ym 1817 priododd Sidney merch Abraham Robarts AS Caerwrangon, bu iddynt 5 merch a 2 fab.

Gwasanaeth cyhoeddus
--------------------

Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Ddinbych ym 1821.

Cafodd ei ethol fel AS Ryddfrydol etholaeth Bwrdeistrefi Dinbych yn etholiad cyffredinol 1832 ond collodd y sedd i'r Ceidwadwyr yn etholiad 1835 a bu farw dwy flynedd yn ddiweddarach.

Marwolaeth
----------

Bu farw Madocks yn ei gartref, Glan y Wern, Llanddegfan yn 51 mlwydd oed, rhoddwyd ei weddillion i orwedd yn eglwys y Gresffordd. Mae plac coffa iddo ef, Sidney ei wraig, a'r Cyrnol John Edward Madocks, ei fab hynaf, ar un o waliau mewnol yr eglwys.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Williams, William Retlaw,  *The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliesr times to the present day, 1541-1895*  adalwyd 20 Rhagfyr 2015
2. ↑  Byron's Letters, rhif 237— *to Thomas Moore May 20, 1812* adalwyd 1 Rhagfyr 2017

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Robert Myddelton-Biddulph** | **Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Dinbych**1832 – 1835 | Olynydd:**Wilson Jones** |
*Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Edwards.*
Roedd **John (Jack) Edwards** (28 Chwefror 1882 - 23 Mai 1960) yn filwr, yn fargyfreithiwr ac yn wleidydd a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol y Glymblaid dros etholaeth Aberafan.

Cefndir
-------

Ganwyd Edwards yn Llanbadarn yn fab i'r Parchedig James Edwards a Rachel (née Jones) ei wraig. Pan oedd o'n faban symudodd y teulu i Gastell-nedd lle fu ei dad yn gwasanaethu fel gweinidog capel Soar (Annibynwyr). Derbyniodd ei addysg yn Ysgolion Prydeinig a Chanolradd Castell-nedd, Prifysgol Cymru Aberystwyth a Phrifysgol Llundain.

Priododd Gweno Elin Bryan merch Dr Joseph Davies Bryan, Alecsandria, ym 1932, cawsant dau fab ac un ferch.

Gyrfa
-----

Wedi ymadael a'r coleg bu Edwards yn gweithio fel athro ysgol uwchradd yn Battersea, Llundain. Ar doriad y Rhyfel Byd Cyntaf ymunodd a'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig gan wasanaethu ar faes y gad yn Ffrainc; dyfarnwyd iddo'r Distinguished Service Order, cafodd e'i enwi ddwywaith mewn cadlythyrau a chafodd ei ddyrchafu i reng is-gyrnol.

Cymhwysodd fel bargyfreithiwr ym 1921 a chafodd ei alw i'r bar yn Gray's Inn.

Gyrfa gyhoeddus
---------------

Cafodd ei ethol fel Aelod Seneddol fel aelod Rhyddfrydol y Glymblaid ym 1918 gan wasanaethu am un tymor yn unig. Cafodd ei drechu yn etholiad cyffredinol 1922 gan yr ymgeisydd Llafur James Ramsay MacDonald .

Ceisiodd am sedd Prifysgol Cymru yn etholiad cyffredinol 1923 ond bu'n aflwyddiannus

Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Aberteifi ym 1942

Bu yn aelod o Lys Prifysgol Cymru a Chyngor Coleg Prifysgol Cymru Aberystwyth.

Cyhoeddiadau
------------

Cyhoeddodd drama *Galw'r Môr* ym 1923 a chyfieithiad ohoni *The Call of the Sea* ym 1925. Cyhoeddodd bywgraffiad i'w dad *Edwards Castellnedd* ym 1935. Bu hefyd yn cyfrannu nifer o erthyglau ar gyfer cyhoeddiadau cyfreithiol.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Surbiton Surrey ym 1960 a chladdwyd ei lwch yn Aberystwyth .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  EDWARDS, John’, Who Was Who, A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc, 1920–2015; online edn, Oxford University Press, 2014 ; online edn, April 2014 accessed 18 April 2015
2. ↑  *EDWARDS, John* Y Bywgraffiadur arlein  adalwyd 18 Ebrill 2015
3. ↑  Cyngor Sir Ceredigion *Awduron*  Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 18 Ebrill 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**etholaeth newydd** | **Aelod Seneddol Aberafan**1918 – 1922 | Olynydd:**James Ramsay MacDonald** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Roedd **John Evans** (1796 - 17 Hydref 1864) yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Hwlffordd rhwng 1847 a 1852

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Evans yn Hwlffordd yn unig blentyn i'r Parch John Evans, gweinidog capel Presbyteraidd St Thomas Green yn y dref a Mary ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Genefa a Phrifysgol Glasgow lle graddiodd BA

Bu'n briod ddwywaith ei wraig gyntaf oedd Ann Jane merch Henry Davies Llanisan-yn-Rhos ac yn ail Mary Ann merch Titus Owen, llawfeddyg, Hwlffordd. Ymysg plant John & Mary Ann Evans oedd y bardd Awstraliad George Essex Evans

Gyrfa
-----

Cafodd ei alw i'r bar yn Lincoln's Inn ym 1820 a bu'n gweithio ar gylchdaith Rhydychen a chylchdaith de Cymru. Fe'i codwyd yn Gwnsler y Frenhines ym 1837

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Pan godwyd Syr Richard Bulkley Philipps i'r bendefigaeth fel Arglwydd Aberdaugleddau cafodd Evans ei ddewis fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol i'w olynu ac fe'i hetholwyd yn ddiwrthwynebiad. Yn yr etholiad cyffredinol nesaf, a gynhaliwyd ym 1852, cafodd ei drechu gan yr ymgeisydd Ceidwadol John Henry Phillips. Safodd fel ymgeisydd yn isetholiad Aberteifi a achoswyd drwy farwolaeth yr aelod Rhyddfrydol Pryse Loveden, ond unwaith eto collodd y sedd i'r Ceidwadwyr

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Buxton, Swydd Derby

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Williams, William Retlaw The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliesr times to the present day, 1541-1895
2. ↑  Muller's Corner: Journey to Australia (and back again)
3. ↑  "ITHELATEJOHNEVANSESQQCANDEXMPFORHAVERFORDWEST - The Welshman". J. L. Brigstocke. 1864-10-28. Cyrchwyd 2017-01-22.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Richard Bulkeley Philipps Philipps** | **Aelod Seneddol Hwlffordd**1847 – 1852 | Olynydd:**John Henry Scourfield** |
*Erthygl am y band roc yw hon. Am y dirffurf ('oasis'), gweler gwerddon.*
Oasis
Roedd **Oasis** yn fand roc o Loegr a ffurfiwyd ym Manceinion ym 1991. Ffurfiwyd y grŵp gan Liam Gallagher (prif leisydd), Paul Arthurs (gitâr), Paul McGuigan (gitâr fâs) a Tony McCarroll (drymiau). Yn fuan ar ôl i'r grŵp gael ei ffurfio ymunodd brawd hŷn Liam sef Noel Gallagher (gitâr a lleisydd) â'r band. Mae Oasis wedi gwerthu dros 50 miliwn o recordiau ledled y byd [1] ac maent wedi cael wyth sengl a gyrhaeddodd rif un. Maent wedi ennill 15 Gwobr NME, 5 o Wobrau BRIT a 9 Gwobr Q. Y brodyr Gallagher oedd prif gyfansoddwyr y band a nhw oedd aelodau parhaol y band. Ymunodd y gitarydd Gem Archer a'r gitarydd bâs Andy Bell â'r band ym 1999.

Yn wreiddiol, daeth y band i'r amlwg tra'n perfformio yng nghlybiau nos Manceinion. Cawsant eu harwyddo i label recordiau annibynnol Creation Records ac yna rhyddhaodd y band eu halbwm cyntaf *Definitely Maybe* ym 1994. Y flwyddyn ganlynol, recordiodd y band *(What's the Story) Morning Glory?* (1995) gyda'i drymiwr newydd Alan White, tra'n herio eu cyfoedion Britpop Blur yn y siartiau. Ymddangosodd y brodyr Gallagher yn rheolaidd yn y papurau tabloid yn sgîl eu gwrthdaro brawdol a'u bywydau gwyllt gan greu enw i'w hunain fel bechgyn drwg pop ac fel band y bobl. Ym 1997, â'r band wedi cyrraedd uchafbwynt eu henwogrwydd, rhyddhawyd eu trydydd albwm, *Be Here Now* (1997). Yr albwm hon werthodd gyflymaf yn hanes y siart Brydeinig. Gwelwyd lleihad ym mhoblogrwydd y band yn yr Unol Daleithiau a chollodd Oasis dau o'i aelodau tymor hir Paul McGuigan a Paul Arthurs yn y cyfnod rhwng recordio a rhyddhau *Standing on the Shoulder of Giants* (2000) a *Heathen Chemistry* (2002).

Er gwaethaf recoriad cythryblus, daeth eu chweched albwm *Don't Believe the Truth* with Zak Starkey (2005), yr albwm a werthodd orau ac a dderbyniwyd orau gan y cyhoedd yn y ddegawd gyfan. Y flwyddyn ganlynol, rhyddhaodd y band albwm o amrywiaeth o ganeuon o'r enw *Stop the Clocks*. Ym mis Chwefror 2007, derbyniodd Oasis y Wobr BRIT am eu cyfraniad aruthrol i gerddoriaeth. Rhyddhawyd *Dig Out Your Soul*, eu seithfed albwm stiwdio ar y 6ed o Hydref 2008 gyda'r prif sengl o'r albwm honno'n cael ei rhyddhau ar y 29ain o Fedi 2008. Ar gyfer eu taith 2008, ymunodd Chris Sharrock â'r band. Ar ôl blynyddoedd o ddadlau ac anghytuno chwalodd y band yn ystod 2009 ym Mharis wedi ffrae rhwng Liam a Noel yn yr ystafell newid, a gadawodd Noel.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ilikemusic.com

Chwiliwch am ***Oasis***  
yn Wiciadur.
Clerigwr ac awdur Cymreig oedd **Oliver Thomas** (tua 1598 - 1652). Roedd yn Biwritan cynnar a gyhoeddodd bedwar llyfr crefyddol yn y Gymraeg, yn cynnwys *Car-wr y Cymru* (sef "Carwr y Cymry").

Bywgraffiad
-----------

Ganed Thomas yn Sir Drefaldwyn (gogledd Powys) tua'r flwyddyn 1598. Ar ôl cyfnod ger Croesoswallt yn Swydd Amwythig, cafodd ei benodi'n Brofwr dan y ddeddfwriaeth Biwritanaidd Deddf Taenu'r Efengyl yng Nghymru a rhoddwyd iddo fywoliaeth plwyf Llanrhaeadr-ym-Mochnant, Sir Ddinbych. Bu farw yn 1652.

Gwaith llenyddol
----------------

Cyfieithodd neu addasodd bedwar llyfr Saesneg i'r Gymraeg er mwyn hyrwyddo Anghydffurfiaeth a Phiwritaniaeth yng Nghymru. Ystyrir un o'r llyfrau hyn, sef *Car-wr y Cymru*, yn un o glasuron rhyddiaith llenyddiaeth Gymraeg yr ail ganrif ar bymtheg.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Car-wr y Cymru* (1630)
* *Car-wr y Cymru* (1631)
	+ Adargraffwyd y ddau lyfr uchod, wedi'u golygu gan John Ballinger, yn y gyfrol *Car-wr y Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1930)
* *Sail Crefydd Ghristnogol* (c. 1640). Ysgrifennwyd ar y cyd ag Evan Roberts o Lanbadarn.
* *Drych i Dri Math o Bobl* (c. 1647)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 49098084
* LCCN: nr93010119
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Brenin Teyrnas Dulyn o 934 hyd 941 oedd **Olaf III Guthfrithson** (Gwyddeleg: *Amlaíb mac Gofraid*) (bu farw 941).

Roedd yn aelod o deulu brenhinol Teyrnas Dulyn, yr Uí Ímair, ac yn fab i'r brenin Gofraid ua Ímair, a fu'n frenin Dulyn a Jorvik (Efrog heddiw) hyd nes i Athelstan, brenin Lloegr gipio Efrog oddi arno yn 927.

Priododd Olaf a merch Cystennin II, brenin yr Alban, a gwnawth gynghrair ag Owain I, brenin Ystrad Clud. Yn 937, Olaf oedd arweinydd byddin y tri cyngheiriad yn erbyn Athelstan ym Mrwydr Brunanburh, ond gorchfygwyd ef gan Athelstan.

Wedi marwolaeth Athelstan yn 939, llwyddodd Olaf i adennill Jorvik oddi ar ei olynydd, Edmund, gan ddod a Northumbria a rhan o Mersia dan ei awdurdod. Bu farw ddwy flynedd yn ddiweddarach, ac olynwyd ef gan Olaf Cuaran.

Ffynonellau
-----------

* *The Columbia Encyclopedia*, Sixth Edition. 2001.  Archifwyd 2008-10-07 yn y Peiriant Wayback.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Gofraid ua Ímair** | **Brenin Dulyn**934–941 | Olynydd:**Sigtrygg (Sihtric)** |
|
| Rhagflaenydd:**Athelstan** | **Brenin Northumbria**939–941 | Olynydd:**Amlaíb Cuaran** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Pwll yr Esgob** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1973 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.49 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pali hardd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw Saesneg yw *Beautiful Brocade*, a'r enw gwyddonol yw *Lacanobia contigua*. Fe'i ceir yn y Palearctig.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pali hardd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Roedd **John Edward Jones** (5 Rhagfyr, 1840 – 10 Ebrill, 1896) yn wleidydd Americanaidd. Ef oedd wythfed Llywodraethwr Talaith Nevada. Roedd yn aelod o'r Blaid Arian (cyn blaid yn yr UD oedd yn cefnogi mwy o ryddid i fathu arian) .

Bywgraffiad
-----------

Ganed Jones yn Llanfihangel yng Ngwynfa Sir Drefaldwyn yn fab i Edward Jones a Mary ei wraig. Fodd bynnag symudodd ei deulu i Iowa ym 1856. Derbyniodd ei addysg elfennol yn ysgolion cyffredin ei Gymru frodorol. Graddiodd o Brifysgol Talaith Iowa ym 1865. Priododd Elizabeth Weyburn ar 25 Tachwedd, 1880, bu iddynt ddau o blant, Edith ac Arvin.

Gyrfa
-----

Fel dyn ifanc, bu Jones yn gweithio fel glowyr, ffermwr ac athro. Ym 1867, bu'n gweithio ar adeiladu'r Rheilffordd Union Pacific. Wrth ymgartrefu yn Eureka, Nevada ym 1869, bu'n chware ran wrth drefnu milisia Nevada ym 1876 gan gael ei ddyrchafu'n uwchgapten.

Bu Jones yn gweithio ym meysydd mwyngloddio ac amaethyddiaeth hyd 1883, pan gafodd ei benodi'n Ddirprwy Gasglwr Refeniw Mewnol Nevada. O 1886 i 1894, roedd yn Syrfëwr Cyffredinol Nevada, gan wasanaethu am ddau dymor.

Ymddiswyddodd Jones o swydd y Syrfëwr Cyffredinol, ym 1894 er mwyn sefyll fel ymgeisydd yn yr etholiad ar gyfer penodi Llywodraethwr Nevada ar docyn y Blaid Arian (*The Silver Party*). Enillodd yr etholiad gan gychwyn ar ei waith fel Llywodraethwr ym mis Ionawr 1895. Yn ystod ei ddaliadaeth, cefnogodd rhaglenni dyfrhau a sefydlodd llyfrgell gyhoeddus gyntaf y wladwriaeth yn Reno, Nevada. Yn ystod ei gyfnod fel llywodraethwr bu'n fyw yn Carson City, Nevada. Wedi derbyn diagnosis meddygol o ganser yn nhymor yr Hydref 1895, cymerodd gyfnod o absenoldeb, gan roi cyfrifoldebau'i swydd i'r Is lywodraethwr Reinhold Sadler. Teithiodd i San Francisco, California i geisio gwellhad.

Marwolaeth
----------

Bu farw Jones, wedi colli ei frwydr gyda chanser, ar 10 Ebrill, 1896, yn San Francisco yn 55 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion ym Mynwent Lone Mountain, Carson City, Nevada.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "John E. Jones." The National Cyclopedia of American Biography, cyf. XI, New York, New York: James T. White & Company, 1902. Tud 201
2. ↑  Nevada Governors' Biographical Information adalwyd 10 Tachwedd 2018
3. ↑  Nevada Governor's Assocciation Governor John Edward Jones[*dolen marw*] adalwyd 11 Tachwedd 2018
4. ↑  Navada Women ELIZABETH (WEYBURN) JONES-SIFFORD (1861 – 1925) Archifwyd 2020-05-31 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 10 Tachwedd 2018
5. ↑  The Encyclopedia of Nevada adalwyd 10 Tachwedd 2018
6. ↑  Las Vegas Review-Journal Home of Nevada’s eighth governor up for sale adalwyd 10 Tachwedd 2018
7. ↑  Find a grave John Edward Jones adalwyd 10 Tachwedd 2018

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 70826639
* LCCN: n2006161741
* GND: 119064908X

 |
Cyfnod sydyn o ofn dwys yw **pwl o banig** neu ymosodiad panig ac mae modd iddo arwain at grychguriadau, chwysu, cryndod ac ysgwyd, diffyg anadl, dideimladrwydd, neu ofid bod rhywbeth drwg ar ddigwydd. Mae'r symptomau mwyaf difrifol yn digwydd o fewn munudau. Fel arfer maent yn para am tua 30 munud ond gall y cyfnod hwnnw amrywio o eiliadau i oriau. Efallai y bydd dioddefwr yn ofni colli rheolaeth neu gall achosi poen ynghylch y frest. Nid yw ymosodiadau panig eu hunain yn beryglus yn gorfforol.

Achosir ymosodiadau panig gan nifer o anhwylderau gwahanol, er enghraifft anhwylder pryder cymdeithasol, anhwylder straen ôl-drawmatig, anhwylder dibyniaeth cyffuriau, iselder ysbryd a phroblemau meddygol. Gallant naill ai gael eu sbarduno neu eu hachosi'n ddirybudd. Mae ffactorau risg yn cynnwys ysmygu a straen seicolegol. Wrth wneud diagnosis dylid diystyrir amodau eraill sy'n achosi symptomau tebyg, gan gynnwys gorthyroidedd, gorbarathyroidedd, clefyd y galon, clefyd yr ysgyfaint, a defnyddio cyffuriau.

Wrth drin pwl o banig dylid darganfod ei achos sylfaenol. Yn achos dioddefwr â phwysau cyson, gellir cynnig cwnsela neu weithiau meddyginiaethau. Gall hyfforddiant anadlu a thechnegau ymlacio cyhyrau gynorthwyo hefyd. Mae dioddefwyr pwl o banig yn fwy tebygol o hunanladd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Anxiety Disorders". *NIMH*. March 2016. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 September 2016. Cyrchwyd 1 October 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Bandelow, Borwin; Domschke, Katharina; Baldwin, David (2013). *Panic Disorder and Agoraphobia* (yn Saesneg). OUP Oxford. t. Chapter 1. ISBN 9780191004261. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 20 Rhagfyr 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
3. ↑  Craske, MG; Stein, MB (24 June 2016). "Anxiety.". *Lancet*. doi:10.1016/S0140-6736(16)30381-6. PMID 27349358.
4. ↑  Geddes, John; Price, Jonathan; McKnight, Rebecca (2012). *Psychiatry* (yn Saesneg). OUP Oxford. t. 298. ISBN 9780199233960. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 Hydref 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
5. ↑  "Panic Disorder: When Fear Overwhelms". *NIMH*. 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 October 2016. Cyrchwyd 1 October 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
6. ↑  Roth, WT (2010). "Diversity of effective treatments of panic attacks: what do they have in common?". *Depression and anxiety* **27** (1): 5–11. doi:10.1002/da.20601. PMID 20049938.
Mae’r **Athro Paul Badham** yn Athro emeritws Diwinyddiaeth ac Astudiaethau Crefyddol ym Mhrifysgol Cymru, Y Drindod Dewi Sant.

Astudiodd Athro Badham Diwinyddiaeth, Astudiaethau Crefyddol ac athroniaethau crefydd ym Mhrifysgolion Rhydychen (yn dechrau yng Ngholeg yr Iesu yn 1962) a Chaergrawnt, a chafodd PhD oddi wrth Brifysgol Birmingham. Hyfforddodd e am offeiriadaeth yn Westcott House a gweithiodd e fel curad ym Mirmingham am bum mlynedd cyn cymryd swydd fel darlithydd yn Llanbedr Pont Steffan yn 1973. Cafodd ei benodi’n Athro yn 1991 ac mae e wedi gweithio fel Pennaeth Adran, Pennaeth yr Ysgol a Deon y Gyfadran Diwinyddiaeth. Roedd e’n Gyfarwyddwyr ar yr Alister Hardy Religious Experience Research Centre o 2002 hyd at 2010.

Mae e’n Is-lywydd Modern Church, noddwr Dignity in Dying, a Chymrawd o Gymdeithas Frenhinol Meddygaeth. Roedd e’n olygydd Modern Believing a Chymrawd Ymchwil Hŷn Canolfan Wyddoniaeth a Chrefydd Ian Ramsey ym Mhrifysgol Rhydychen.

Cyhoeddiadau
------------

* Making Sense of Death and Immortality (SPCK, 2013).
* A John Hick Reader (Wipf & Stock, 2011).
* Is there a Christian Case for Assisted Dying? (SPCK, 2009).
* The Contemporary Challenge of Modernist Theology (University of Wales Press, 1998).
* Facing Death, gyda Paul Ballard (University of Chicago Press, 1996).
* Death and Immortality in the Religions of the World, gyda Linda Badham (Paragon House, 1987).
* Christian Beliefs about Life after Death (MacMillan, 1976).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Appointments 1992*. Cofnodion Coleg yr Iesu: 54. 1993/4.
2. ↑  "Proffil ar wefan Prifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-11-04. Cyrchwyd 2014-01-10.
Baner Powys Fadog
**Powys Fadog** neu *Powys Maelor* oedd y rhan ogleddol o Deyrnas Powys. Yn dilyn marwolaeth tywysog Powys, Madog ap Maredudd, yn 1160, a marwolaeth ei fan Llywelyn ap Madog yn fuan wedyn, rhannwyd y deyrnas. Cafodd nai Madog, Owain Cyfeiliog, y rhan fwyaf o'r de, a gafodd yr enw Powys Wenwynwyn yn nes ymlaen, a chafodd mab Madog, Gruffudd Maelor I y rhan ogleddol. Cafodd y deyrnas yr enw Powys Fadog yn ystod teyrnasiad ei fab, Madog ap Gruffudd Maelor.

Derbyniodd Gruffudd Maelor I gantrefi Maelor ac Iâl fel ei gyfran, ac yn ddiweddarach gallodd ychwanegu Nanheudwy, Cynllaith, Glyndyfrdwy a Mochnant. Pan orchfygwyd Gwynedd gan Edward I yn 1283, ymgorfforwyd Powys Fadog yn Sir Ddinbych a Sir Fflint. Cafodd arglwydd Powys Fadog ar y pryd, Gruffudd Fychan I, gadw rhai o'i diroedd, ond o hyn ymlaen yr oedd y llinach yn arglwyddi megis arglwyddi'r Mers yn hytrach na thywysogion.

Tywysogion ac arglwyddi Powys Fadog
-----------------------------------

Arfbais Powys Fadog
* 1160–1191 Gruffudd Maelor I
* 1191– 1236 Madog ap Gruffudd Maelor
* 1236–1269 Gruffudd Maelor II, Arglwydd Dinas Brân
* 1269–1277 Madog II ap Gruffudd, Arglwydd Dinas Brân
* 1277–1289 Gruffudd Fychan I, Arglwydd Dinas Brân
* 1289–1304 Madog Crypl, Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain
* 1304–c.1325 Madog Fychan, [neu efallai Gruffudd ap Madog Crypl], Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain
* c.1325–1369 Gruffudd Fychan II, Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain
* 1359–c.1416 Owain Glyndŵr (Owain ap Gruffudd), Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain

Yn dilyn gwrthryfel Owain Glyn Dŵr, collodd y teulu eu tiroedd. Nid oes cofnod o hynt mab Owain, Maredudd ab Owain Glyndŵr.

Cantrefi a chymydau
-------------------

Sylwer nad arosodd pob un o'r cantrefi a chymydau hyn yn rhan o Bowys Fadog.

* Dinmael
* Edeirnion
* Iâl
* Maelor
	+ Maelor Gymraeg
	+ Maelor Saesneg
* Mochnant (Mochnant Is Rhaeadr)
* Penllyn
	+ Is Tryweryn
	+ Uwch Tryweryn
* Swydd y Waun
	+ Cynllaith
	+ Nanheudwy
* Ystrad Alun
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **wylun y borfa**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **wyluniau'r borfa**; yr enw Saesneg yw *Grass Eggar*, a'r enw gwyddonol yw *Lasiocampa trifolii*. Mae i'w ganfod ledled Ewrop. Mae'r ffurf *Lasiocampa trifolii* f. *flava* (**wylun gwelw'r borfa**, *Pale Grass Eggar*) i'w ganfod yn Dungeness, Caint yn unig.

40–55 mm ydy lled yr adenydd agored ac mae'n hedfan o Fehefin i Fedi, yn ddibynol ar ei leoliad.

Prif fwyd y lindys ydy'r dderwen, ffawydden, poplysen a *Calluna*.

* Lindysyn
* ♂
* ♀

Darlun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology*, Cyfrol 5

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae wylun y borfa yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Lasiocampa trifolii***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.