recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Copaon Shirouma (Mynyddoedd Hida)
Copaon Tateyama (Mynyddoedd Hida)
Llyn Hakuba
Casgliad o res o fynyddoedd yng nghanolbarth Japan yw **Alpau Japan** (Japaneg: 日本アルプス *Nihon Arupusu*) sydd yn trawstori ynys Honshū, ynys fwyaf y wlad. Daeth yr enw Saesneg "Japanese Alps" o William Gowland, archeolegydd o Loegr a adnabyddir yn aml fel "Tad Archeoleg Japan" cyn cael ei boblogeiddio gan y Parchedig Walter Weston (1861–1940), cenhadwr o Loegr sydd bellach â cofeb yn nhref Kamikochi, man poblogaidd i dwristiaid a ddaw i Alpau Japan. Pan ddyfeisiodd William Gowland yr enw, yr oedd yn cyfeirio at Fynyddoedd Hida yn unig. Daeth yr ardal i enwogrwydd drwy gynnal Gemau Olympaidd y Gaeaf Nagano 1998.

Tair rhes o fynyddoedd
----------------------

Heddiw, mae Alpau Japan yn cynnwys tri prif res o fynyddoedd, Mynyddoedd Hida, Mynyddoedd Kiso a Mynyddoedd Akaishi. Mae'r rhain yn cynnwys nifer o gopaon sy'n esgyn dros 3,000m (9,843 troedfedd) mewn uchder, y talaf ar ôl Mynydd Fuji. Yr uchaf yw Mynydd Hotaka (3,190m) a Mynydd Kita (3193m). Mae Mynydd Ontake yn nhalaith Nagano (3,067m) yn fan ar gyfer pererindodau ynghŷd â bod yn llosgfynydd byw, wedi iddo ffrwydro yn ddiweddar ym 1979 ac 1980.

### Mynyddoedd Hida

 *Prif erthygl: Mynyddoedd Hida*
Mae mynyddoedd Hida, neu'r "Alpau Gogleddol" yn res o fynyddoedd sydd yn ymestyn ar draws taleithiau Nagano, Toyama a Gifu. Mae rhan fechan ohonynt yn dod o fewn talaith Niigata.

### Mynyddoedd Kiso

 *Prif erthygl: Mynyddoedd Kiso*
Rhes o fynyddoedd yw mynyddoedd Kiso, neu'r "Alpau Canolog" sy'n ymestyn trwy daleithiau Nagano a Gifu.

### Mynyddoedd Akaishi

 *Prif erthygl: Mynyddoedd Akaishi*
Rhes o fynyddoedd yw mynyddoedd Akaishi, neu'r "Alpau Deheuol" sy'n ymstyn ar draws taleithiau Nagano, Yamanashi a Shizuoka.

Cyfeiriadau
-----------

* Walter Weston, *Mountaineering and Exploration in the Japanese Alps*, Llundain, John Murray, 1896
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Hammersmith**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Hammersmith yn Llundain FwyafEtholaeth Hammersmith yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Andy Slaughter (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Cymdeithasegydd, addysgwr ac Athro Prifysgol o Gatalwnia yw **Anna Gabriel i Sabaté** (Sallent, Catalwnia, 1975) ac aelod o Lywodraeth Catalwnia o 2015 hyd at 2017. Mae'n cynrychioli plaid gwrth-gyfalafol a thros-annibyniaeth - y CUP – Plaid Wleidyddol Gatalanaidd (y *Candidatura d'Unitat Popular*).

Magwraeth ac addysg
-------------------

Fe'i ganed yn 1975 i deulu o fwynwyr ac hyrwyddwyr undebau llafur, yn nhref gweithiol Sallent de Llobregat, 70 km i'r gogledd o Farcelona. Astudiodd y gyfraith a chychwynodd weithio fel darlithydd yn yr adran hanes y gyfraith, ym Mhrifysgol Annibynnol Barcelona. Cychwynodd ymhel â gwleidyddiaeth pan oedd yn 16 oed pan ymunodd gyda sawl llwyfan gwrth-ffasgiaidd.

Gwleidyddiaeth
--------------

Anna Gabriel i Sabaté yn annerch cyfarfod yn 2015.
Gweithiodd am ychydig fel llefarydd yr ymgyrch dros annibyniaeth "*Independència per canviar-ho tot*" ("Annibyniaeth i Newid Popeth") a bu'n gynghorydd Cyngor Dinas Sallent rhwng 2003 a 2011. Cynrychiolodd y CUP yn etholiad Cyffredinol Sbaen yn 2004. Yn nhymor seneddol 2012-2015 gweithiodd fel cydgysylltydd grwp seneddol y CUP.

Yn Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015 fe'i hetholwyd yn ddirprwy dinas Barcelona ac am ddwy flynedd hi oedd llefarydd y blaid, yn genedlaethol.

Wedi Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017 pan anafwyd dros fil o Gatalwniaid gan heddlu Sbaen, galwyd Anna Gabriel i Sabaté i Uwch-lys Sbaen i roi tystiolaeth ynghylch ei gwaith a'i chyfraniad i'r digwyddiadau hyn.. Ar 20 Chwefror dywedodd mewn cyfweliad gyda *Le Temps* nad oedd ganddi unrhyw fwriad i fynd i'r llys ac y byddai'n mynd i'r Swistir.

Gweler hefyd
------------

* Carles Puigdemont
* Rhestr Arlywyddion Catalunia
* Refferendwm Catalwnia 2014
* Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Separatist from Catalonia seeks Swiss advice". *SWI swissinfo.ch* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-19.
2. ↑  Burgen, Stephen (2017-12-23). "Catalonia's hopes for peace stall as further wave of arrests feared". *the Guardian* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-19.
3. 1 2  Allemand, Andrés (Feb 19, 2018). "La Catalane Anna Gabriel ouvre un nouveau front diplomatique à Genève". Cyrchwyd 19 Chwefror 2018.[*dolen marw*]
4. ↑  "Anna Gabriel Sabaté (Sallent): ?Som una prova pilot, un laboratori: la fórmula CUP s?està inventant?". *Cop de CUP* (yn Catalaneg). Cyrchwyd 2018-02-19.
5. ↑  Liste, Ana González (2015-07-31). "Baños : "La CUP sí pactará para romper con el Estado"". *El País* (yn Sbaeneg). ISSN 1134-6582. Cyrchwyd 2018-02-19.
6. ↑   www.ara.cat;] adalwyd 20 Chwefror 2018.

Dolen allanol
-------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Anna Gabriel***

* Gwefan swyddogol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 7892153126245624750004
* LCCN: no2018087887
* GND: 1169327397
* BNE: XX4781255

 |
Teulu o adar yw'r **Gwenynysorion** (Lladin: ***Meropidae***). Mae'r rhan fwyaf o'r rhywogaethau sy'n perthyn i'r teulu hwn yn frodorol o Affrica ac Asia ond ceir llond dwrn yn Ewrop, Awstralia a Gini Newydd. Yr hyn sy'n eu nodweddu yw eu plu amryliw llachar, cyrff main, hir a chynnfonau gydag un bluen ganolog yn hirach na'r gweddill. Mae ganddyn nhw i gyd dro yn eu pigau, a hwnnw'n troi ar i lawr, ac adenydd tebyg i'r wennol. Ceir 26 rhywogaeth gwahanol.

Fel yr awgryma'r enw, gwenyn yw eu prif fwyd, cacwn ac unrhyw fath arall o bryfaid. maent yn eu dal wrth iddynt hedfan, ac mae pryfaid a morgrug yn 20% i 96% o'u diet dyddiol. Cyn llyncu ei ysglyfaeth mae'r Gwenynysydd yn tynnu'r colyn drwy ei daro yn erbyn wyneb caled craig ayb. Drwy wneud hyn mae'n gwaredu'r rhan fwyaf o'r gwenwyn.

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| teulu | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwenynysor bach | Merops pusillus |  |
|
| Gwenynysor bronwinau'r De | Merops oreobates |  |
|
| Gwenynysor cynffonlas | Merops philippinus |  |
|
| Gwenynysor du | Merops gularis |  |
|
| Gwenynysor fforchog | Merops hirundineus |  |
|
| Gwenynysor gwyrdd | Merops orientalis |  |
|
| Gwenynysor gyddfgoch | Merops bulocki |  |
|
| Gwenynysor mygydog | Merops bullockoides |  |
|
| Gwenynysor penwinau | Merops leschenaulti |  |
|
| Gwybedog gwenyn | Merops apiaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Map topograffig o'r Alpau Dinarig
Bwlch Valbona, gogledd Albania
Cadwyn hir o fynyddoedd yn ne Ewrop, sy'n ymestyn dros rannau o Slofenia, Croatia, Bosnia-Hertsegofina, Serbia, Montenegro, Albania, Gweriniaeth Macedonia a Chosofo yw'r **Alpau Dinarig** neu'r **Dinarides** (Croateg a Bosneg: *Dinarsko gorje* neu *Dinaridi*, Albaneg: *Alpet Dinaride*, Serbeg: Динарске планине neu Динариди/*Dinarske planine* neu *Dinaridi*; Slofeneg: *Dinarsko gorstvo*; Eidaleg: *Alpi Dinariche*).

Ymestynnant am 645 km ar hyd arfordir Môr Adria, o'r Alpau Iwliaidd (*Julian Alps*) yn y gogledd-orllewin hyd *massif* Šar-Korab, lle mae cyfeiriad y gadwyn yn newid i echel sy'n rhedeg o'r gogledd i'r de. Y mynydd uchaf yn yr Alpau Dinarig yw Prokletije, ar ffin dwyrain Montenegro a gogledd Albania (2692 m).

Mae'r Alpau Dinarig yn ffurfio'r ardal fwyaf creigiog a mynyddig yn Ewrop gyfan ac eithrio y Caucasus, yr Alpau a Mynyddoedd Llychlyn. Maent yn cynnwys creigiau gwaddod o greigiau dolomît, calchfaen, tywod, a chreigiau cymysgryw a ffurfiwyd gan foroedd a llynnoedd yn y gorffennol pell. Yn ystod y cyfnod o symudiadau daearegol Alpaidd a ddigwyddodd tua 50-100 miliwn o flynyddoedd yn ôl, plygwyd y creigiau hyn gan bwysau ymylaidd anferth mewn arch o gwmpas yr hen greigiau solet yn y gogledd-ddwyrain.

Mae'r Alpau Dinarig yn ffurfio cyfres o is-gadwynau, cyfochrog fwy neu lai, o'r Alpau Iwliaidd yn Slofenia a'r Eidal hyd at ogledd Albania a Chosofo lle mae'r mynyddoedd yn ildio i'r tiroedd is o gwmpas Afon Drin a thir amaethyddol Cosofo. Wedyn mae Mynydd Sar a Mynydd Korab yn codi ac mae'r tirwedd mynyddig yn parhau trwy'r Balcanau i gyfeiriad y de i orffen ym mynyddoedd y Pindos yng Ngwlad Groeg ac ymlaen hyd at y Peloponnese a Creta, Rhodes a'r Mynyddoedd Taurus yn neheubarth Twrci.

Mynyddoedd yr Alpau Dinarig
---------------------------

Mae mynyddoedd yn y Dinarides yn cynnwys:

* Bijela gora
* Biokovo
* Bjelašnica
* Crna Gora
* Čvrsnica
* Dinara, y mynydd yr enwir y gadwyn ar ei hôl
* Durmitor
* Igman
* Jahorina
* Kamešnica
* Orjen
* Snežnik
* Tara
* Trebević
* Treskavica
* Velebit
* Zlatibor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jones, Gareth (gol.). *Yr Atlas Cymraeg Newydd* (Collins-Longman, 1999), t. 56.
Ymgyrchydd iaith Gymraeg o Ferthyr Tudful ac aelod amlwg o Gymdeithas yr Iaith Gymraeg yw **Jamie Bevan** (enw llawn **Gareth Jamie Bevan**). Gwrthododd Jamie dalu £1,000 o iawndal a chostau i Lys Ynadon am iddo dorri i mewn i swyddfeydd y Blaid Geidwadol yng Ngogledd Caerdydd ddiwrnod cyn ymweliad David Cameron. Gwnaeth hyn oherwydd ei gred fod San Steffan yn anwybyddu S4C.

Cwynodd 3 gwaith am ohebiaeth uniaith Saesneg gan Wasanaeth y Llysoedd, ond fe gafodd orchymyn llys uniaith Saesneg.

Cafodd Bevan ei ddedfrydu i 35 diwrnod yn y carchar gan ynadon Merthyr Tudful yn 2012. Dywedodd ei fod am ddefnyddio'r achos i dynnu sylw at ohebiaeth uniaith Saesneg a dderbyniodd gan y llysoedd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gareth Jamie Bevan, Man Who Trashed Conservative MP's Office Over S4C, Jailed. Huffington Post (23 Awst 2011).
2. ↑  "Gwefan Cymdeithas yr Iaith; adalwyd 13/08/2012". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-08-23. Cyrchwyd 2012-08-13.
3. ↑   Jamie Bevan: 35 diwrnod o garchar. Golwg360 (13 Awst 2012).
Symbol rhyngwladol gwenwyn.
Sylwedd cemegol yw **gwenwyn** sy'n achosi aflonyddwch i organebau, trwy niweidio iechyd neu ladd pan caiff ei lyncu, ei anadlu, neu ei amsugno. Tocsin yw gwenwyn naturiol, a tocsicant yw gwenwyn a greir gan fodau dynol.

Defnyddir y term "gwenwyn" i ddisgrifio sylwedd sy'n achosi niwed mewn maint cymharol bychan, ond yn dechnegol mae'n amhosib i ddweud bod sylwedd yn gwbl wenwynig neu'n anwenwynig. Mae gan bob sylwedd lefelau gwahanol o wenwyndra, ac yn ôl rhai tocsicolegwyr mae pob sylwedd yn "wenwynig", yn dibynnu ar y dos. Oherwydd hyn, y diffiniad ymarferol o wenwyn yw sylwedd sydd yn peri perygl realistig.

Yn glinigol rhennir gwenwynau yn ddau gategori: gwenwynau sy'n ymateb i driniaethau neu wrthwenwynau, a gwenwynau sydd heb driniaeth benodol. Mae datblygu triniaethau yn erbyn gwenwynau yn tynnu sylw llawer o ymchwil meddygol, ond ychydig yw'r gwrthwenwynau effeithiol sydd ar gael, er bod camau mawr wedi eu cyrraedd mewn maes gwrth-docsinau.

Mae bodau dynol wedi defnyddio gwenwyn ers talwm yn fwriadol i ladd ei gilydd ac i ladd eu hunain. Mae gwenwyno'n anfwriadol yn peri risg iechyd cyhoeddus ar draws y byd. Gall wenwyno'n anfwriadol gynnwys ymosodiad gan anifail gwenwynig megis brathiad neidr neu bigiad sgorpion, gorddos o gyffuriau, neu drychineb ddiwydiannol megis trychineb Bhopal.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  *Mosby's Medical Dictionary* (St Louis, Missouri, Mosby Elsevier, 2009 [wythfed argraffiad]), t. 1472. ISBN 978-0323052900
2. ↑  (Saesneg) Poisoning Prevention and Management. Sefydliad Iechyd y Byd. Adalwyd ar 20 Ebrill 2013.
Hynafiaethydd o Sais oedd **John Leland** (13 Medi c. 1503 – 18 Ebrill 1552).

Ganed ef yn Llundain rywbryd tua 1502 neu 1506, ac astudiodd yng Ngholeg Crist, Caergrawnt lle graddiodd yn 1521. Bu'n astudio yng Ngholeg yr Holl Eneidiau, Rhydychen, gan ganolbwyntio ar Roeg, yna bu'n astudio ym Mharis.

Yn ddiweddarach bu'n diwtor i'r Aglwydd Thomas Howard, mab Dug Norfolk. Ordeiniwyd ef, a daeth yn gaplan i Harri VIII, brenin Lloegr, a roddodd y teilt o Hynafiaethydd Brenhinol iddo. Yn 1533 comisiynodd y brenin ef i deithio o gwmpas llyfrgelloedd eglwysi cadeiriol a mynachlogydd i gofnodi hynafiaethau, a threuliodd y cyfnod 1540 hyd 1546 yn teithio trwy Loegr a Chymru yn cofnodi popeth o ddiddordeb hynafiaethol. Cyflwynodd y canlyniadau i'r brenin dan y teitl *New Year's Gift*, a gyhoeddwyd gan John Bale yn 1549.

Dywedir iddo ddioddef afiechyd meddyliol o 1547, a chyhoeddwyd ef yn wallgof yn 1550. Roedd yn parhau yn wallgof pan fu farw yn 1552.

Cedwir ei nodiadau yn Llyfrgell y Bodleian, ac maent yn ffynhonnell werthfawr ar gyfer hanes lleol, gan gynnwys agweddau ar hanes lleol Cymru; noda Leland fod glo yn cael ei losgi ar aelwydydd Caerfyrddin yn 1537, er enghraifft. Cyhoeddwyd *The Itinerary of John Leland, Antiquary*, gan Thomas Hearne mewn naw cyfrol yn 1710, ac ail argaffiad wedi ei ehangu a'i gywiro yn 1745.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Davies, *Hanes Cymru*, tud. 251.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 14849374
* LCCN: n85144126
* ISNI: 0000 0000 6299 9738
* GND: 117635022
* SELIBR: 311027
* SUDOC: 032677332
* BNF: cb12366084h (data)
* BIBSYS: 90061121
* NLA: 35735664
* BNE: XX1677882
* CiNii: DA02225511
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae clefyd **lledfoelni** neu ***Alopecia areata*** (Saesneg) yn gyflwr lle collir gwallt mewn rhai mannau, neu ym mhob rhan o'r corff. Yn aml iawn achosa ofodau moel ar greon y pen, ac y mae'r rhain fel arfer oddeutu maint darn arian. Gall straen seicolegol achosi'r cyflwr. Fel arall, mae dioddefwyr yn iach. Mewn rhai achosion collir gwallt croen y pen i gyd ynghyd â holl wallt y corff, a gall y colledion hynny fod yn barhaol. 

Credir bod clefyd lledfoelni yn afiechyd hunanimíwn. Mae ffactorau risg yn cynnwys hanes teuluol o'r cyflwr. Ymhlith efeilliaid unwy, os effeithir un gan y cyflwr, mae'r naill 50% yn debygol o'i heffeithio hefyd. Ym mecanwaith sylfaenol yr afiechyd y mae'r corff yn methu a chydnabod ei gelloedd ei hun ac o ganlyniad cyflwyna broses imiwnedd sy'n dinistrio ffoligl gwallt..

Ni cheir triniaeth effeithiol sy'n gwella'r cyflwr. Gellir ymdrechu i gyflymu'r broses ail-dyfu drwy gynnal rhaglen o bigiadau cortison. Caiff dioddefwyr eu hargymell i ddefnyddio eli haul, gorchuddion ar gyfer y pen er mwyn ei warchod rhag yr oerfel a'r haul, ynghyd â gwisgo sbectol, os effeithir blew'r amrannau. Mewn rhai achosion, y mae'r gwallt yn ail tyfu ac nid yw'r cyflwr yn dychwelyd. Ceir enghreifftiau eraill lle nad yw'r gwallt colledig yn ymddangos dros lawer o flynyddoedd. 

Dioddefa oddeutu 2% o boblogaeth yr Unol Daleithiau'r cyflwr. Fel arfer y mae symptomau'n ymddangos yn ystod cyfnod plentyndod. Mae'r clefyd yr un mor debygol ymysg dynion a menywod. Ni effeithir amser byw unigolyn gan yr afiechyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Liaison, Ray Fleming, Office of Communications and Public (May 2016). "Questions and Answers About Alopecia Areata". *NIAMS* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 July 2017. Cyrchwyd 10 July 2017. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Roedd **Syr John Lewis** (tua 1580 - tua 1656) yn fonheddwr tirfeddiannwr a gwasanaethydd cyhoeddus a gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceredigion.

Cefndir
-------

Ganwyd Lewis ym 1580 neu 1581 yn ail fab James Lewis (bu farw 1599) o Abernantbychan, ond ei fab gyntaf gyda'i ail wraig Anne, merch John Wogan, Wiston, Sir Benfro Cafodd ei addysgu yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen gan ddechrau yn y coleg ym 1598. Ymunodd a'r Deml Ganol ym 1599.

Ym 1601 priododd Bridget (bu farw.1643), merch Syr Richard Pryse Gogerddan, bu iddynt tri mab a thair merch.

Swyddi Cyhoeddus
----------------

Gwasanaethodd fel Ynad Heddwch ar fainc Ceredigion o 1599 i 1626; fel Custos Rotulorum y sir o 1623 i 1626. Bu'n Uchel Siryf Sir Aberteifi ym 1608 a 1633. Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceredigion ym 1604.

Does dim cofnod o ba ochr roedd yn ffafrio yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr, gan ei fod dros 60 mlwydd oed ar ei gychwyn, hwyrach ei fod yn rhy hen i chware rhan weithredol.

Dyrchafwyd ef yn farchog 4 Gorffennaf 1604.

Marwolaeth
----------

Eglwys Penbryn
Bu farw ym 1655 neu 1656, er nad oes cofnod o fan ei gladdu, claddwyd ei wraig a'i fab ieuengaf mewn claddgell deuluol o dan y côr yn eglwys Penbryn ac mae'n bur debyg y rhoddwyd ef i orffwys gyda hwy.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *LEWIS, John (1580/1-1655/6), of Plâs Abernantbychan (Plâs Glynarthen), Penbryn, Card.* The History of Parliament: the House of Commons 1604-1629
2. ↑  W R Williams *The Parliamentary History of the Principality of Wales* adalwyd 14 Mehefin 2016

| Senedd Lloegr |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Richard Pryse** | **Aelod Seneddol Ceredigion**1604 | Olynydd:**Richard Pryse** |
Newyddiadurwr, darlledwr ac awdur yw **Jamie Owen** (ganwyd 1967). Roedd yn un o brif gyflwynwyr *BBC Wales Today* rhwng 1994 a 2018.

Cefndir
-------

Ganwyd Owen yn Hwlffordd, Sir Benfro. Roedd ei dad, James Meyrick Owen, yn gyfreithiwr yn Noc Penfro ac roedd ei fam yn ymwelydd iechyd a bydwraig. Mae'r teulu yn hanu o deuluoedd Meyrick ac Owen o Sir Benfro, lle mae dwy stryd wedi eu henwi ar eu hôl. Mae'r ffordd i orsaf fferi Doc Penfro wedi ei enwi er anrhydedd i dad Owen. Tad bedydd Owen yw Arglwydd Gorden Parry o Neyland.

Addysg
------

Addysgwyd Owen yn Ysgol Pennar, Doc Penfro; Coleg yr Iesu, Aberhonddu, Prifysgol Swydd Gaerloyw a Phrifysgol Caerdydd.

Gyrfa
-----

Ymunodd Owen â'r BBC yn 1986 ac fe weithiodd ar BBC Radio 3, ac ymuno â BBC Radio 4 nes ymlaen fel darllenwr newyddion a chyhoeddwr. Daeth yn brif gyflwynydd ar brif raglen newyddion BBC Cymru, *BBC Wales Today* yn 1994, ac mae wedi cyflwyno sioe radio wythnosol yn y bore ar BBC Radio Wales. Ar hyn o bryd mae'n cyflwyno rhaglen sgwrsio ar ddydd Sul am ganol dydd ar BBC Radio Wales. Mae wedi cyflwyno ar *Songs of Praise*, *BBC Breakfast News* a'r Shipping Forecast ar BBC Radio 4 ac mae'n gweithio gydag Ymddiriedolaeth y BBC World Service yn y Dwyrain Canol yn Jordan, Ramallah, Libya ac Yr Aifft.

Cyflwynodd ei rifyn olaf o *BBC Wales Today* ar 9 Ionawr 2018. Aeth ymlaen i ymuno â'r gwasanaeth newyddion o Dwrci, TRT World. Gadawodd TRT yn 2019 gan ymuno â CGTN, sianel Tsieinaidd yn Llundain.

Cyhoeddiadau
------------

Mae Owen yn awdur ar bump llyfr:

* *"Magic Islands"* – taith hwylio o gwmpas ynysoedd Cymru mewn Llong Ysgafn Môr Hafren 100 mlwydd oed
* *"Magic Harbours"* – taith hwylio o gwmpas porthladdoedd Cymru
* *"Welsh Journeys"* a *"More Welsh Journeys"* – teithiau o gwmpas tirlun Cymru cyhoeddwyd gan Gwasg Gomer
* *"Around Wales by B-Roads and Byways"* cyhoeddwyd gan Ebury Press yn Llundain yw ei lyfr diweddaraf.

Mae ei dri llyfr cyntaf wedi eu ffilmio ar gyfer y BBC ac ar gael ar DVD.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Jamie Owen profile". *BBC Wales*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-01-14. Cyrchwyd 19 September 2010.
2. ↑  *Cyflwynydd Wales Today, Jamie Owen yn gadael BBC Cymru*  , BBC Cymru, 9 Ionawr 2018.  Cyrchwyd ar 9 Ionawr 2018..
3. ↑  "Jamie Owen". *www.welshstars.co.uk* (yn Saesneg).
4. ↑  "Books". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-10-04. Cyrchwyd 23 September 2010.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Jamie Owen Archifwyd 2015-10-20 yn y Peiriant Wayback.
* Jamie Owen yn yr Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 78457513
* LCCN: no2002112026
* ISNI: 0000 0000 4502 8315

 |
Seicolegydd Americanaidd oedd **Julian Jaynes** (27 Chwefror 1920 – 21 Tachwedd 1997), a adnabyddir orau am ei lyfr *The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind* (1976), ynddi dadleuodd nad oedd pobl hynafol yn ymwybodol (nid oedent yn berchen ar lle-meddwl mewnsyllgar), ond y cyfarwyddwyd eu ymddygiad gan rhithweledigaethau clybodol, ac yr oeddent yn dehongli hyn fel lleis eu pennaeth, brenin neu dduwiau. Dadleuodd Jaynes y digwyddodd y newid o'r ffurf yma o feddwl (a elwodd yn feddwl bicameral) i ymwybyddiaeth drost gyfnod o ganrifoedd tua tair mil o flynyddoedd yn ôl, seilwyd ar ddatblygiad iaith trosiadol ac ymddangosiad ysgrifennu.

Bywyd
-----

Ganwyd Jaynes yng Ngorllewin Newton, Massachusetts a mynychodd Brifysgol Harvard. Roedd yn fyfyriwr israddedig ym Mhrifysgol McGill ac aeth ymlaen i dderbyn gradd meistr a doethuriaeth o Brifysgol Yale. Frank Beach, ffrind agos i Edwin G. Boring. oedd ei fentor, a fe wnaeth Jaynes gyfraniadau sylweddol i faesydd ymddygiad anifeiliaid ac etholeg yn ystod y cyfnod hwn. Ar ôl Yale, treuliodd Jaynes nifer o flynyddoed yn Lloegr, yn gweithio fel actor a dramodydd. Dychwelodd Jaynes i'r Unol Daleithiau yn ddiweddarach, a darlithiodd seicoleg ym Mhrifysgol Princeton rhwng 1966 a 1990, gan ddysgu dosbarth poblogaidd ar bwnc ymwybyddiaeth am y rhanfwyaf o'r cyfod hwnnw. Roedd llawer o alw amdano fel darlithydd, a gwahoddwyd ef i darlithio mewn cynadleddau mewn prifysgolion eraill fel darlithydd gwadd; gan gynnwys yn Harvard, Columbia, Cornell, Johns Hopkins, Rutgers, Dalhousie, Wellesley, Florida State, a Phrifysgolion Hampshire Newydd, Pennsylvania, Ynys Tywysog Edward, a Massachusetts yn Amherst a Porthladd Boston Harbor. Yn 1984, gwahoddwyd ef i roi darlith cyflawn yn Symposiwm Wittgenstein yn Kirchburg, Awstria. Fe wnaeth chwe darlith pwysig yn 1985 a naw yn 1986. Gwobrwywyd gyda gradd doethuriaeth anrhydedd gan Goleg Ynys Rhode yn 1979, ac un arall o Goleg Elizabethtown yn 1985.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Marcel Kuijsten (2007). *Reflections on the Dawn of Consciousness: Julian Jaynes's Bicameral Mind Theory Revisited*. Cymdeithas Julian Jaynes, tud. 13–68. ISBN 0-9790744-0-1

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Cymdeithas Julian Jaynes

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 56624
* LCCN: n91054848
* ISNI: 0000 0001 1019 7204
* GND: 143239309
* SUDOC: 030545145
* BNF: cb121938890 (data)
* NDL: 00993084

 |
Gwesty a thafarn hanesyddol yng nghanol ddinas Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw'r **Wynnstay Arms**.

Lleoliad
--------

Mae'r Wynnstay Arms yn sefyll ar Stryt Yorke yng nghanol Wrecsam, ar y gyffordd gyda'r Stryt Fawr, Stryt Caer a Stryt Siarl. Mae golygfa drawiadol tuag at y gwesty ar hyd y Stryt Fawr.

Hanes
-----

Yn y 18fed ganrif ar safle'r adeilad cyfredol roedd tafarn o'r enw The George. Newidiwyd yr enw i'r Eagles pan oedd y gwesty yn perthyn i'r teulu Williams-Wynn o Blasty Wynnstay, Rhiwabon. Codwyd yr adeilad cyfredol yn y 18fed ganrif. 

Parhaodd y gwesty dan enw'r Eagles hyd at y 19eg ganrif, pan gafodd yr enw ei newid i'r Wynnstay Arms. Yn y chwedegau gwerthwyd y gwesty ac roedd gan y perchennog newydd gynlluniau i ddymchwel yr holl adeilad. Yn y pen draw, fe gadwyd y ffasâd wrth i weddill yr adeilad gael ei ddymchwel a'i ddisodli gyda gwesty modern. Ar yr un pryd newidiwyd enw'r gwesty i'r Wrexham Crest Hotel. Yn 1985, gwerthwyd y gwesty unwaith eto gyda'r perchennog yn newid enw'r gwesty yn ôl i'r Wynnstay Arms.

Adeilad eiconig yn Wrecsam ydy'r Wynnstay Arms ac mae'r gwesty wedi chwarae rôl sylweddol yn hanes y ddinas. Ar 2 Chwefror 1876, sefydlwyd Cymdeithas Bêl-droed Cymru mewn cyfarfod yn y gwesty. Dywedwyd yn ogystal i David Lloyd George gyhoeddi diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf o falconi'r gwesty.

Oriel
-----

* Gwesty'r Wynnstay Arms – golygfa ar draws Stryt YorkeGwesty'r Wynnstay Arms – golygfa ar draws Stryt Yorke
* Gwesty'r Wynnstay Arms – balconi a ffasâd y gwestyGwesty'r Wynnstay Arms – balconi a ffasâd y gwesty

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Buildings and Places of Wrexham Past and Present". *chris-myers.co.uk*.
2. ↑  "Wynnstay Arms Hotel, Wrexham". *historypoints.org*. Cyrchwyd 25 Hydref 2022.
Meddyg, ymchwilydd ac athro prifysgol yw **Julian Hopkin**. Yn 2004, daeth yn Bennaeth ar Ysgol Feddygaeth newydd Prifysgol Abertawe. Mae bellach yn Athro Meddygaeth Arbrofol yn Ysgol Feddygol Prifysgol Abertawe ac yn Feddyg Anrhydeddus o Fwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg.

Gyrfa
-----

Ganed Hopkin yn Ystradgynlais, ac aeth i Ysgol Maesydderwen, Ystradgynlais cyn mynd ymlaen i Ysgol Feddygaeth Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd, gan raddio MB ym 1972. Canolbwyntiodd ar hyfforddiant clinigol ôl-raddedig yng Nghaerdydd ac yna yn Rhydychen a Chaeredin, gan gynnwys cyfnod lle dylanwadwyd arno gan John Crofton. Cychwynnydd ar brofion cemotherapi llwyddiannus ar gyfer diciâu. Ymgymerodd Hopkin â hyfforddiant gwyddonol (Meistr a Doethuriaeth) yn Uned Geneteg Ddynol MRC ym Mhrifysgol a Chyngor Ymchwil Meddygol Caeredin.

Anrhydeddau
-----------

* Cymrawd, Academi Gwyddorau Meddygol
* Cymrawd, Cymdeithas Ddysgiedig Cymru (2011)
* Cadlynydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE) - cyfraniad i feddygaeth (2011)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ; Archifwyd 2016-11-28 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 1 Mai 2019
2. ↑  "Fears growing over car pollution". Cyrchwyd 28 Tachwedd 2016 – drwy www.bbc.co.uk.
3. ↑  "Julian Hopkin". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-07-01. Cyrchwyd 2019-05-01.
4. 1 2
5. ↑  Aelodaeth:. dyddiad cyrchiad: 25 Ebrill 2021.
6. ↑  Anrhydeddau:. dyddiad cyrchiad: 25 Ebrill 2021.. dyddiad cyrchiad: 25 Ebrill 2021.. dyddiad cyrchiad: 25 Ebrill 2021.
Roedd **John Lloyd Morgan** (13 Chwefror 1861 – 17 Mai 1944) yn gyfreithiwr, yn farnwr a gwleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol etholaeth Gorllewin Caerfyrddin rhwng 1889-1910.

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Morgan yng Nghaerfyrddin yn fab i'r Parch William Morgan athro diwinyddiaeth yng Ngholeg y Presbyteriaid, Caerfyrddin a Margaret merch Thomas Rees, Capel Tyddist ,Llandeilo ei wraig.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Tettenhall, Swydd Stafford; Coleg Owens, Manceinion a Choleg y Drindod, Caergrawnt lle graddiodd BA ym 1883.

Ni fu'n briod

Gyrfa
-----

Cafodd ei alw i'r bar yn y Deml fewnol ym 1884, fe'i dyrchafwyd yn Gwnsler y Brenin ym 1906. Gwasanaethodd fel Cofrestrydd Chwarter Sirol Abertawe o 1908 i 1910 a Barnwr Llys Sirol Sir Gaerfyrddin o 1910 hyd ei ymddeoliad ym 1926

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Safodd yn enw'r Blaid Ryddfrydol mewn isetholiad yn etholaeth Gorllewin Caerfyrddin ym 1889 gan ddod i frig y pôl a gan ddal y sedd hyd 1910 pan ymneilltuodd o'r senedd ar gael ei benodi'n farnwr.

Marwolaeth
----------

Bu farw yng Nghaerfyrddin yn 83 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ‘MORGAN, His Honour John Lloyd’, Who Was Who, A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc, 1920–2016; online edn, Oxford University Press, 2014 ; online edn, April 2014 accessed 16 March 2016
2. ↑  *MORGAN , JOHN LLOYD* (1861 - 1944); [Y Bywgraffiadur  ] adalwyd 16 Mawrth 2016
3. ↑  "Obituary." Times [London, England] 19 May 1944: 7. The Times Digital Archive. Web. 16 Mar. 2016.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Walter Rice Howell Powell** | **Aelod Seneddol Gorllewin Caerfyrddin**1889 - 1910 | Olynydd:**John Hinds** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Cenedlaetholwr Cymreig oedd **William Edward Julian Cayo-Evans** (22 Ebrill 1937 – 28 Mawrth 1995), oedd yn fwyaf adnabyddus fel arweinydd Byddin Rhyddid Cymru.

Ganed ef yn Silian ger Llanbedr Pont Steffan, Ceredigion. Aeth i Goleg Amaethyddol Cirencester; yna yn 1955, galwyd ef i'r Fyddin Brydeinig i wneud Gwasanaeth Cenedlaethol. Bu'n ymladd yn Malaya.

Yn 1963, sefydlodd Fyddin Rhyddid Cymru (*Free Wales Army* yn Saesneg), gyda Dennis Coslett ac eraill. Am iddo etifeddu stad Glandenys ger Llanbedr Pont Steffan, arweiniodd ymgyrchoedd y Fyddin Rhyddid Cymru o'r fan honno. Yn sgil diddordeb y wasg yn y fyddin newydd hwn, ymddangosodd aelodau'r fyddin ar raglen deledu David Frost.

Yn 1969, cymerwyd ef, Dennis Coslett, Gethin ap Iestyn a thri arall i'r ddalfa ar gyhuddiad o gynllwyn i achosi ffrwydradau. Wedi'r achos llys hwyaf i'w gynnal yng Nghymru hyd hynny, dedfrydwyd ef i bymtheg mis o garchar ar 1 Gorffennaf 1969.

Bu dadlau yn 2000, pan ail-enwodd y bragwyr Tomos Watkin Westy'r Apollo, Caerdydd yn *The Cayo Arms* er anrhydedd iddo. Gwrthwynebwyd hyn yn gyhoeddus gan nifer o wleidyddion Ceidwadol. Yn 2004 daeth yn rhif 33 yn y bleidlais 100 o Arwyr Cymru.

Ei fywyd personol
-----------------

Priododd Cayo Gillianne Mary Davies ym 1965. Cawsant dri o blant ond ysgarodd y ddau ohonynt ym 1975.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Julian Cayo Evans Gwefan y BBC. Adalwyd ar 29-11-2010
2. ↑  100 Arwyr Cymru Archifwyd 2020-05-30 yn y Peiriant Wayback. Adalwyd ar 29-11-2010

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Myfyriwr Tsiecaidd oedd **Jan Palach** (11 Awst
1948 – 19 Ionawr
1969), a losgodd ei hunan i farwolaeth ym Mhrag yn Ionawr 1969 mewn protest yn erbyn goresgyniad Tsiecoslofacia gan luoedd Cytundeb Warsaw yn sgîl Gwanwyn Prag. Rhoddodd ei hun ar dân ar yr 16ed o Ionawr, a bu farw tridiau wedyn ar y 19fed.

Cofeb yn Sgwâr Václavské, Prag, i Jan Palach ac i Jan Zajíc, myfyriwr arall a losgodd ei hunan rhyw fis ar ôl protest Palach
Trodd angladd Palach yn brotest fawr yn erbyn y goresgynwyr Sofietaidd. Fis yn ddiweddarach (ar 25 Chwefror), llosgodd myfyriwr arall, Jan Zajíc, ei hun i farwolaeth yn yr un lle. Dilynwyd hyn ym mis Ebrill yr un flwyddyn gan Evžen Plocek yn Jihlava, a chan eraill wedyn. Efelychwyd y weithred hon (hunan-losgi) mewn gwledydd eraill Cytundeb Warsaw, ee yn Hwngari Sándor Bauer ar 20 Ionawr 1969 a Hwngariad arall, Márton Moyses ar 13 Chwefror 1970.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 42630399
* LCCN: n84047711
* ISNI: 0000 0000 5534 6800
* GND: 118591266
* SUDOC: 111219620
* BNF: cb145482288 (data)
* NKC: jn19990009947

 |
Chwaraewr Rygbi'r undeb Cymreig ydy **James Peter Robinson** (ganwyd 7 Ebrill 1980, Penarth) sy'n chwarae yn safle canolwr i dîm Agen a Thîm Cenedlaethol Cymru. Mynychodd Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf ynghyd â'i frawd ifengaf Nicky Robinson. Mae'n adnabyddus am ei amddiffyn, ei gyflymder a'i allu i guro amddiffynwyr. Mynychodd Jamie Wyke College ac enillodd y llysenw 'Mole' (Cymraeg: Twrch Ddaear).

Chwaraeodd dros dîm o dan 19, i dan 21 a Cymru "A" a chwaraeodd yng Nghwpan y Byd Ieuenctid yn 1999 ynghyd ag aelod arall o'r Gleision, Rhys Williams, cyrhaeddodd Cymru y rownd derfynol a cholli allan i Seland Newydd. Chwaraeodd ei gêm gyntaf dros Gymru yn erbyn Siapan yn 2001 gan sgorio cais. Cadwodd ei le yn y tîm cenedlaethol tan iddo gael ei anafu.

Bu i ffwrdd o'r gêm am gyfnod hir oherwydd anaf iw ben-glin yn nechrau tymor rygbi 2004-2005, dychwelodd i'r gêm yng nghanol tymor 2005-2006. Dychwelodd i'w gyflwr gorau gan ennill le ar y tîm cenedlaethol yn chwarae yn erbyn yr Ariannin gan sgorio cais. Hwn hefyd oedd y tro cyntaf iddo ef a'i frawd Nicky Robinson, chwarae ochr yn ochr dros Gymru. Mae Jamie hefyd yn dal record, ynghyd â Kevin Morgan, am y nifer mwyaf o geisiadau a sgorwyd mewn tymor Cynghrair Geltaidd, sgoriodd y ddau 12 cais mewn tymor. Mae Jamie yn nôl yn nhîm cymru ar gyfer tymor Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2007.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Tereza Nvotová yw ***Ježíš Je Normální!*** a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn y Weriniaeth Tsiec a Slofacia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Tereza Nvotová. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Dark Knight* sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. 
David Cysař oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jakub Voves sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Tereza Nvotová ar 22 Ionawr 1988 yn Trnava. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2007 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Tereza Nvotová nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 16 Ebrill 2016.
Gwesty a thafarn yn Nhrefynwy, Sir Fynwy, Cymru, ydy **Gwesty'r Beaufort Arms** sy'n dyddio nôl i'r 18g. Mae ffrynt y gwesty, fodd bynnag, yn fwy diweddar gan iddo gael ei foderneiddio yn Oes Victoria, fwy na thebyg gan y pensaer lleol, sef George Vaughan Maddox, a hynny yn y 1830au. Ceir ysgrifen wedi'i naddu ar garreg cornis yn y bloc canol, sy'n darllen: "The Beaufort Arms". Cofrestrwyd yr adeilad fel Gradd II\* ym Mehefin 1952.

Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas).

Pensaerniaeth
-------------

Mae'r gwesty y drws nesaf i Neuadd y Sir. Ceir buarth neu iard helaeth yn y cefn gyda stablau ar gyfer ceffylau tynnu coetsis. Trowyd yr adeilad yn fflatiau a siopau yn 1989. Adferwyd y tu fewn gryn dipyn i gydymffurfio gyda Rheolau Adeiladu a Chynllunio; yr unig henebau o ddiddordeb sydd ar ôl, bellach, ydy'r cyntedd gyda'i golofnau Ionic a rhan o'r grisiau.

Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas).

Hanes
-----

Fe alwyd yr adeilad hwn ar ôl Dug Beaufort: perchennog y tir ar y pryd. Yn ôl Charles Heath, a sgwennai yn 1804, cyfuniad oedd y gwesty o ddau adeilad cynharach: dau *tenement* - y naill yn gigydd a'r llall yn werthwr grawn. Ar ddechrau'r 18g, daeth Mr John Tibbs yn berchennog a lluniodd arwydd i'r Gwesty sef llun portculis. Wedi codi Neuadd y Sir, daeth y gwesty'n lle poblogaidd iawn: a hynny yn 1724. Dywedir fod y balconi sy'n wynebu Sgwâr Agincourt ar adegau'n cael ei ddefnyddio gan y Dug Beaufort i annerch y dorf, cyn ethoiladau.

Gweler hefyd
------------

* Wicipedia:Pedia Trefynwy
* Neuadd y Sir, Trefynwy
* Pont Trefynwy

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  The Buildings of Wales: Gwent/Monmouthshire, tudalen 405
2. 1 2 3  Beaufort Arms Archifwyd 2016-03-03 yn y Peiriant Wayback. Royal Commission on the Ancient Monuments of Wales, Adalwyd Ionawr 2012; gwefan Coflein.
3. ↑  Beaufort Arms, British Listed Buildings, Adalwyd Ionawr 2012
4. ↑  Charles Heath (1804) *Historical and Descriptive Accounts of the Ancient and Present State of the Town of Monmouth*
Pensaer arloesol o Gymru sy'n gysylltiedig â'r mudiad Celf a Chrefft oedd **Herbert Luck North** (1871 – 9 Chwefror 1941). Roedd yn frodor o bentref Llanfairfechan, sir Conwy.

Bywgraffiad
-----------

Cafodd **Herbert L. North** ei addysg yn Ysgol Uppingham (yn Uppingham, Rutland) a Choleg yr Iesu, Caergrawnt. Derbynwyd North yn aelod o'r F.R.I.B.A a threuliodd gyfnod yn cynorthwyo Syr Edwin Lutyens cyn ffurfio partneriaeth o benseiri yn Llundain. Ar droad yr 20g dychwelodd i ogledd Cymru i fyw yn Llanfairfechan.

Cynlluniodd sawl tŷ yn *The Close*, ystad agored anffurfiol o dai a ddylunwyd ganddo uwchben Llanfairfechan, yn cynnwys y Wern Isaf, a ddylunodd ac adeiladodd yn 1900 yn gartref iddo fo ei hun. Mae dyluniad y tŷ wedi ei ddylanwadu gan yr arddull Celf a Chrefft, gyda'r ystafelloedd yn agor i'w gilydd.

Daeth North yn gyfaill mawr i bensaer lleol arall, Henry Harold Hughes. Roedd gan y ddau ddidordeb mawr ym mhensaernïaeth hen eglwysi a bythynod traddodiadol Eryri a'r cylch. Ffrwyth eu cyfeillgarwch oedd y ddwy gyfrol *The Old Cottages of Snowdonia* (1908) a *The Old Churches of Snowdonia* (1924). Cyhoeddodd North astudiaeth fwy lleol o eglwysi Arllechwedd hefyd.

Ymhlith yr enghreifftiau o waith pensaernïol Herbert L. North yng ngogledd Cymru, ar wahân i ystad *The Close*, gellid nodi adeiladau ysgol Gyffin a Caerhun yn Nyffryn Conwy ac Ysbyty Dolgellau.

Bu farw Herbert L. North yn 1941, blwyddyn yn unig ar ôl H. Harold Hughes, a'i claddu yn y beddrod teuluol yn Eglwys Llanfairfechan.

Cyfeiriadau
-----------

* Adargraffiad 1984 o *The Old Churches of Snowdonia*, nodyn ar yr awduron.

Llyfryddiaeth
-------------

* *The Old Churches of Arllechwedd* (1906)

Gyda H. Harold Hughes:

* *The Old Cottages of Snowdonia* (Bangor, 1908)
* *The Old Churches of Snowdonia* (Bangor, 1924). Adargraffwyd gan Gymdeithas Parc Cenedlaethol Eryri, Capel Curig, 1984.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 40894059
* LCCN: n87805599
* ISNI: 0000 0001 1058 5434
* GND: 124089070
* SUDOC: 155535064

 |
Mae **Alex Garland** (ganed 1970) yn nofelydd ac yn sgriptiwr Prydeinig.

Mae'n fab i'r cartŵnydd gwleidyddol Nick (Nicholas) Garland. Mynychodd yr ysgol annibynnol University College School, yn Hampstead, Llundain, cyn mynd i Brifysgol Manceinion i astudio hanes celf.

Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf *The Beach*, a soniai am ei brofiadau tra'n teithio ym 1996. Daeth y nofel hwn yn glasur cwlt a chafodd ei wneud yn ffilm gan y cyfarwyddwr Danny Boyle. Serennodd Leonardo DiCaprio yn y ffilm.

Cyhoeddwyd ail nofel Garland *The Tesseract* ym 1998. Cafodd y nofel hon ei throsi'n ffilm yn serennu Jonathan Rhys Meyers. Yn 2003, ysgrifennodd y sgript ar gyfer ffilm Danny Boyle 28 Days Later. Cafodd ei drydedd nofel, *The Coma* ei chyhoeddi yn 2004.

Yn 2007, ysgrifennodd Garland y sgript ar gyfer y ffilm *Sunshine* - ei ail sgript i gael ei chyfarwyddo gan Danny Boyle ac i serennu Cillian Murphy fel y prif gymeriad. Gweithiodd Garland fel uwch-gynhyrchydd *28 Weeks Later*, sef y dilyniant i *28 Days Later*.

Ei bartner yw'r actores / cyfarwyddwr Paloma Baeza.

Gwobrau ac enwebiadau
---------------------

* 2004: Enwebwyd am *Saturn Award* gan yr Academi at gyfer Ffilmiau Gwyddonias, Ffantasi ac Arswyd, UDA: Ysgrifennu ar gyfer *28 Days Later*
* 2004: Enwebwyd am Chlotrudis Awards 2004: Sgript Wreiddiol Orau am *28 Days Later*

Dolenni allanol
---------------

* Backpacker Blues: Cyfweliad cylchgrawn Spike gydag Alex Garland

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 116439589
* LCCN: n96059080
* ISNI: 0000 0001 2103 9834
* GND: 115527346
* SUDOC: 035433582
* BNF: cb13189392w (data)
* BIBSYS: 98015725
* NDL: 00747843
* NKC: jo20010090061
* The SBN id LO1V162688 is not valid.
* BNE: XX1111485

 |
Roedd **John Lamb** (bu farw tua 1412) yn asiant cudd yn nhâl llywodraeth Lloegr a lofruddiodd Owain Lawgoch yng Ngorffennaf 1378, tra'r oedd Owain yn gwarchae ar Mortagne-sur-mer.

Yn ôl y croniclydd Jean Froissart, roedd wedi cyrraedd Llydaw, gan ddweud ei fod wedi dod o Gymru gyda neges i Owain, a hebryngwyd ef i Mortagne. Roedd yn siarad Ffrangeg yn dda, meddai Froissart. Dywed rhai cofnodion mai Albanwr ydoedd, ond dywed Froissart iddo siarad "yn ei iaith ei hun" ag Owain, h.y. ymddengys fod y ddau'n siarad Cymraeg.

Enillodd ymddiriedaeth Owain, gan ddweud wrtho fod pobl Cymru yn ei gefnogi, ac am ei gael yn dywysog arnynt. Gwnaeth Owain ef yn siambrlen iddo. Ymddengys ei fod yn arferiad gan Owain gribo'i wallt yn y bore dan edrych ar gastell Mortagne. Un bore, roedd wedi gyrru Lamb i gyrchu ei grib gwallt, a phan ddychwelodd Lamb, trywanodd Owain, nad oedd yn gwisgo llurig ar y pryd. Ffôdd Lamb i gastell Mortagne, lle mynegodd ceidwad y castell, y Syndic de Latrau, ei ddirmyg o'i weithred.

Ceir cofnod yn *Issue Roll* Trysorlys Lloegr, wedi ei ddyddio 4 Rhagfyr 1378: 

*To John Lamb, an esquire from Scotland, because he lately killed Owynn de Gales, a rebel and enemy of the King in France ... £20*.
Awgryma A.D. Carr mai hwn oedd y pris roedd y llywodraeth Seisnig wedi ei roi ar ben Owain. Talwyd £10 arall iddo yn 1379 am wasanaethau pellach i'r brenin, a chofnodir nifer o daliadau eraill iddo. Roedd wedi marw erbyn 13 Ionawr, 1413.

Llyfryddiaeth
-------------

* A.D. Carr, *Owen of Wales: The End of the House of Gwynedd* (Caerdydd, 1991)
Cadfridog a gwladweinydd Carthaginaidd oedd **Hamilcar Barca** (c. 270 - 228 CC). Ef oedd tad Hannibal.

Daeth i amlygrwydd yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf yn erbyn Gweriniaeth Rhufain. Yn 247 CC. gwnaed ef yn gadfridog y fyddin yn Sicilia, oedd bron yn hollol yn nwylo'r Rhufeiniaid. Bu'n ymladd yno hyd 241 CC, pan wnaed cytundeb heddwch.

Pan ddychwelodd i ddinas Carthago, gwrthododd ei elynion gwleidyddol, dan arweiniaid Hanno Fawr, dalu i'w filwyr hur. Gwrthryfelodd y milwyr yn erbyn Carthago, ond llwyddodd Hamilcar i'w gorchfygu. Arweiniodd fyddin i Sbaen yn 236 CC, i geisio sefydly ymerodraeth newydd i gymeryd lle'r tiriogaethau roedd Carthago wedi eu colli yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf. Bu'n ymgyrchu yno am wyth mlynedd, gan feddiannu llawer o diriogaeth. Lladdwyd ef mewn brwydr yn 228 CC, a daeth ei fab-yng-nghyfraith, Hasdrubal Hardd, yn arweinydd y fyddin yn ei le. Pan lofruddiwyd Hasdrubal, daeth mab hynaf Hamilcar, Hannibal, yn arweinydd y fyddin. Roedd gan Hamilcar nifer o feibion eraill hefyd, Hasdrubal Barca, Hanno a Mago.

Yn ôl un hanes, ef a sefydlodd ddinas Barcino, Barcelona yn awr.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 63297077
* LCCN: n97086372
* ISNI: 0000 0003 7117 6954
* GND: 118869329
* SUDOC: 154852007
* BNE: XX1475367

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gylfindro penllwyd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gylfindroeon penllwyd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Paradoxornis gularis***; yr enw Saesneg arno yw *Grey-headed parrotbill*. Mae'n perthyn i deulu'r Gylfindroeon (Lladin: *Panuridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. gularis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r gylfindro penllwyd yn perthyn i deulu'r Gylfindroeon (Lladin: *Panuridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw barfog | Panurus biarmicus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gylfindro penllwyd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cartŵn gwrth-gomiwnyddol a gyhoeddwyd gan y Cenhedloedd Unedig yn ystod Rhyfel Corea (1952).
Gwrthwynebiad i'r ideoleg wleidyddol ac economaidd comiwnyddiaeth yw **gwrth-gomiwnyddiaeth**. Mae nifer o wrth-gomiwnyddion yn gwrthwynebu damcaniaeth gomiwnyddol, gan gynnwys syniadau Marcsiaeth, Leniniaeth, Maoaeth, a Stalinaeth, yn ogystal ag effeithiau a chanlyniadau llywodraethau comiwnyddol. Ymysg y beirniadaethau yw natur dotalitaraidd llywodraethau comiwnyddol a throseddau yn erbyn dynoliaeth ganddynt.

Ceir gwrth-gomiwnyddion ar draws y sbectrwm gwleidyddol. Ar yr adain chwith, mae nifer o sosialwyr yn beirniadu comiwnyddiaeth gan ei bod yn wrth-ddemocrataidd. Mae rhai anarchwyr a rhyddewyllyswyr yn gweld comiwnyddiaeth yn "unbennaeth y werin" ac yn ei beirniadu o safbwynt unigolyddol. Mae ceidwadwyr a chyfalafwyr yn gwrthwynebu seiliau economaidd damcaniaeth gomiwnyddol, megis ailddosbarthu cyfoeth. Roedd gwrth-gomiwnyddiaeth yn un o brif ddaliadau Natsïaeth a mudiadau ffasgaidd eraill, a nifer o ffasgwyr yn pwysleisio cyswllt honedig comiwnyddiaeth, Bolsieficiaeth yn enwedig, â'r Iddewon. Daw wrth-gomiwnyddiaeth hefyd o safbwynt crefyddol, er enghraifft yr Eglwys Gatholig.

Roedd gwrth-gomiwnyddiaeth ar ei hanterth yn ystod Chwyldro Hydref, oes ffasgiaeth yn Ewrop yn y cyfnod rhwng y rhyfeloedd a'r Ail Ryfel Byd, ac y Rhyfel Oer: yn wir, unrhyw adeg roedd comiwnyddiaeth ar ei hanterth.

Gweler hefyd
------------

* Y Dychryn Coch
* George Orwell
* Gwrth-ddemocratiaeth
* Gwrth-gyfalafiaeth
* Joseph McCarthy a McCarthyaeth
* Model propaganda
* Trotscïaeth
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Gylflys Cymreig** (enw gwyddonol: *Gymnocolea acutiloba*; enw Saesneg: *Welsh notchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod ger Warrington yn Lloegr, mewn dwy safle yn yr Alban ac mewn rhyw 10 safle i'r dwyrain o Harlech yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Gylflys Cymreig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Cofgolofn Vercingetorix yn Alise-Sainte-Reine (Alesia)
Roedd **Alesia** yn *oppidum* neu dref gaerog yn Ngâl ac yn brifddinas llwyth y Mandubii, llwyth oedd mewn cynghrair gyda'r Aedui. Yn ddiweddarach bu'n dref Rufeinig.

Ers dyddiau yr ymerawdwr Napoléon III mae cloddio archaeolegol wedi bod yn Alise-Sainte-Reine yn Côte-d'Or ger Dijon yn y gred mai yma yr oedd yr Alesia hanesyddol. Yn ddiweddar darganfuwyd arysgrif *IN ALISIIA* ar y safle, a brofodd fod y gred yn gywir.

Gwarchae Alesia
Oddeutu 52 CC, yn Alesia yr ymladdwyd Brwydr Alesia, y frwydr dyngedfennol pan orchfygwyd Vercingetorix gan Iŵl Cesar. Gyda'r frwydr yma daeth Cesar i bob pwrpas yn feistr Gâl gyfan. Ceir manylion y frwydr yn llyfr Cesar *De Bello Gallico* (Llyfr 7, 68-69). Roedd Vercingetorix a'i lu wedi encilio i Alesia, gan gredu y byddent yn ddiogel yno, ond gosododd Cesar warchae ar y dref. Cododd y Galiaid eraill fyddin fawr i geisio codi'r gwarchae, ac ymatebodd Cesar trwy godi dau gylch o amddiffynfeydd, un i atal amddiffynwyr Alesia rhag dianc ac un arall allanol i amddiffyn yn erbyn y fyddin hon. Mae cloddio ac archwilio lluniau wedi eu tynnu o awyren o Alise-Sainte-Reine wedi cadarnhau hanes Cesar.