recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Actor a dramodydd Seisnig oedd **Robert Armin** (tua 1568 – Tachwedd 1615) a oedd yn aelod o gwmni'r Chamberlain's Men o 1598 i 1610 ac yn enwog am berfformio rhannau digrif yn nramâu William Shakespeare.

Ganed yn niwedd y 1560au, ac aeth yn brentis i of aur yn y 1580au. Yn y cyfnod hwn bu'n gyfeillgar â Richard Tarlton, un o actorion digrif a chlowniau amlycaf ei oes. Gweithiodd Armin gyda Lord Chandos's Men am gyfnod byr a bu'n perfformio ar ben ei hun hefyd. Cyhoeddwyd dwy lyfr ganddo yn 1600 dan y ffugenw Clonnico de Curtanio Snuffe: *Foole upon Foole; or, Six Sortes of Sottes* a'r llyfr ffraethebion *Quips upon Questions*. Ysgrifennodd hefyd y ddrama *The History of the Two Maids of More-clacke* (1609) a chasgliad o faledi, *The Italian Taylor and His Boy* (1609).

Tua 1598, olynodd Armin y clown William Kempe ym mherfformiadau'r Chamberlain's Men. Portreadodd y cymeriadau Dogberry yn *Much Ado About Nothing*, Touchstone yn *As You Like It*, Feste yn *Twelfth Night*, a'r ffŵl yn *King Lear*. Credir iddo hefyd chwarae Abel Drugger yn *The Alchemist* gan Ben Jonson a Robin yn *Doctor Faustus* gan Christopher Marlowe. Bu farw yn Llundain.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Robert Armin. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 27 Hydref 2020.
Rhost Sul: cig eidion rhost, tatws rhost, llysiau, pwdin Efrog, a grefi.
Coginio drwy gyfrwng gwres sych, yn enwedig cig a llysiau mewn ffwrn, yw **rhostio**. Mae'r dechneg yn debyg iawn i bobi, ac i raddau mater o arfer iaith sy'n gwahaniaethu'r ddau. Dywed ein bod yn rhostio cig, ffowlyn, tatws, ac afalau, er enghraifft.

Y brif wahaniaeth dechnegol rhwng rhostio a phobi yw bod strwythur solet gan fwyd sy'n cael ei rostio, er enghraifft cig a llysiau. Wrth bobi, mae cymysgeddau hylifol neu led-hylifol megis toes a chytew yn dibynnu ar dymheredd y popty i'w hymsolido. Gellir hefyd rhoi caen allanol o fraster neu hylif heb ddŵr ar fwyd sy'n rhostio mewn ffwrn, er enghraifft marinâd, olew, neu doddion cig eidion. Yn ôl rhai, mae angen tymheredd uwch ar rostio (o leiaf tua 200 °C), ond nid yw pawb yn cytuno ar y gwahaniaeth honedig hwn.

Y dull traddodiadol o rostio cig yw ar gigwain yn troi ger tân. Gwneir rhostio modern mewn ffwrn, neu ar dân agored ar y gridyll neu'r barbiciw. Gellir hefyd ei wneud gyda marwydos, tywod neu gerrig poeth.

Os defnyddid hylif megis isgell neu sudd wrth goginio cig mewn llestr caeedig, gelwir y broses yn frwysio neu'n bot-rostio.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   rhostio. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 29 Mehefin 2015.
2. ↑  S. Minwel Tibbott. *Geirfa'r Gegin* (Amgueddfa Werin Cymru, 1983), t. 112.
3. 1 2  (Saesneg) "What is the difference between baking and roasting?". *Science of Cooking*. exploratorium. Adalwyd ar 29 Mehefin 2015.
4. ↑  (Saesneg) What's the Difference Between Roasting and Baking?. The Kitchn. Adalwyd ar 29 Mehefin 2015.
5. ↑  (Saesneg) roasting (cooking). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Mehefin 2015.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***rostio***
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rholydd daear cynffonhir** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rholyddion daear cynffonhir) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Uratelornis chimaera***; yr enw Saesneg arno yw *Long-tailed ground roller*. Mae'n perthyn i deulu'r Rholyddion Daear (Lladin: *Brachypteraciidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *U. chimaera*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rholydd daear cynffonhir yn perthyn i deulu'r Rholyddion Daear (Lladin: *Brachypteraciidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rholydd daear cennog | Geobiastes squamiger |  |
|
| Rholydd daear cyffredin | Atelornis pittoides |  |
|
| Rholydd daear cynffonhir | Uratelornis chimaera |  |
|
| Rholydd daear pengoch | Atelornis crossleyi |  |
|
| Rholydd daear rhesog | Brachypteracias leptosomus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rholydd daear cynffonhir** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Rhos Tonyrefail** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 03 Hydref 2007 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 244.71 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Rhostir Portheiddi** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 24 Gorffennaf 1987 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 9.5 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Rhos yr Hafod** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 31 Rhagfyr 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 13.84 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Rhostir Hermon Copper** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1981 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 4.75 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
*Am leoedd a phethau eraill o'r un enw gweler Saron (tudalen wahaniaethu).*
Pentref bychan yn Sir Ddinbych yw **Saron** (weithiau **Pentre Saron** ("Cymorth – Sain" ynganiad ) 0, e.e. ar fapiau'r Arolwg Ordnans). Saif ar ffordd gefn, i'r gogledd-orllewin o Ruthun ac i'r de-orllewin o dref Dinbych. Mae yng nghymuned Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch.

Capel
-----

Enwyd y pentref ar ôl y capel lleol, Capel Saron (Methodistiaid Calfinaidd), a godwyd yn 1826, gydag ysgoldy a thŷ capel wedi eu hychwanegu yn 1908. Yn 2014 roedd y capel yn dal i fynd.

Pobl o Saron
------------

Roedd teulu'r awdur a newyddiadurwr Frank Price Jones ar ochr ei dad yn hannu o Saron.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Frank Price Jones, *Crwydro Gorllewin Dinbych* (Cyfres Crwydro Cymru, 1969).
2. ↑  Capel Saron Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback. gwefan Cyngor Sir Ddinbych.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Ddinbych**

**Dinas**  

Llanelwy
  
**Trefi**  

Corwen  **·** Dinbych  **·** Llangollen  **·** Prestatyn  **·** Rhuddlan  **·** Rhuthun  **·** Y Rhyl
  
**Pentrefi**  

Aberchwiler  **·** Betws Gwerful Goch  **·** Bodelwyddan  **·** Bodfari  **·** Bontuchel  **·** Bryneglwys  **·** Bryn Saith Marchog  **·** Carrog  **·** Cefn Meiriadog  **·** Clocaenog  **·** Cwm  **·** Cyffylliog  **·** Cynwyd  **·** Derwen  **·** Diserth  **·** Y Ddwyryd  **·** Efenechtyd  **·** Eryrys  **·** Four Crosses  **·** Gallt Melyd  **·** Gellifor  **·** Glyndyfrdwy  **·** Graeanrhyd  **·** Graigfechan  **·** Gwyddelwern  **·** Henllan  **·** Loggerheads  **·** Llanarmon-yn-Iâl  **·** Llanbedr Dyffryn Clwyd  **·** Llandegla  **·** Llandrillo  **·** Llandyrnog  **·** Llandysilio-yn-Iâl  **·** Llanelidan  **·** Llanfair Dyffryn Clwyd  **·** Llanferres  **·** Llanfwrog  **·** Llangwyfan  **·** Llangynhafal  **·** Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch  **·** Llanynys  **·** Maeshafn  **·** Melin y Wig  **·** Nantglyn  **·** Pandy'r Capel  **·** Pentrecelyn  **·** Pentre Dŵr  **·** Prion  **·** Rhewl (1)  **·** Rhewl (2)  **·** Rhuallt  **·** Saron  **·** Sodom  **·** Tafarn-y-Gelyn  **·** Trefnant  **·** Tremeirchion
Sarn y Cawr
Ardal o ryw 40,000 o golofnau basalt yw **Sarn y Cawr** (Gwyddeleg: *Clochán an Aifir* neu *Clochán na bhFomhórach*, Saesneg: *The Giant's Causeway*, Sgoteg Wlster: *Tha Giant's Causey*), a ffurfiwyd gan ffrwydrad hen losgfynydd. Saif yn Swydd Antrim ar arfordir gogledd-ddwyrain Gogledd Iwerddon, tua 4.8 km (3 milltir) i'r gogledd-ddwyrain o dref Bushmills. Penodwyd yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO ym 1986 ac yn Warchodfa Natur Genedlaethol ym 1987 gan Adran yr Amgylchfyd dros Ogledd Iwerddon. Gellir cerdded ar ben y colofnau o'r clogwyn nes iddynt gyrraedd y môr. Mae'r rhan fwyaf ohynynt yn siâp hecsagon, er bod nifer ochrau rhai colofnau'r yn amrwyio o bedair hyd wyth. Mae'r colofnau talaf ryw 12 metr (39 troedfedd) o uchder, ac mae lafa caled y clogwyni'n 28 metr (92 troedfedd) o drwch mewn mannau.

Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol sy'n berchen ar Sarn y Cawr heddiw ac yn ei rheoli, a hi yw'r atyniad twristaidd mwyaf poblogaidd yng Ngogledd Iwerddon.

  

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Nodiadau
--------

1. ↑  "Giant's Causeway remains Northern Ireland's Top Attraction" (Press release). Northern Ireland Tourist Board. 2008-08-18.. Adalwyd 2009-03-19.
Tref yn Nhalaith Chubut, yr Ariannin, yw **Sarmiento**. Mae'n brifddinas sir (*departamento*) Sarmiento. Fe'i lleolir mewn dyffryn ffrwythlon yng nghanol rhanbarth sy'n sych fel arall, 140 km i'r gorllewin o ddinas Comodoro Rivadavia. Saif rhwng dau lyn mawr ym masn Afon Senguerr.

Saif Sarmiento yn ardal gwerddon werdd yng nghanol y llun lloeren
Yn ôl cyfrifiad 2010 roedd gan yr aneddiad boblogaeth o 10,858.

Sefydlwyd y lle yn swyddogol yn 1897 pan ymgartrefodd wyth teulu o fewnfudwyr yno: 5 o Gymru, 2 o Wlad Pwyl ac un o Lithwania. Daeth mwy o deuluoedd Cymreig yn ddiweddarach a Affricaneriaid hefyd ar ôl Ail Ryfel y Boer. Cyrhaeddodd y rheilffordd yn 1914.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 31 Hydref 2022

 gw • sg • go**Aneddiadau Talaith Chubut**

Aldea Apeleg **·** 
Cerro Cóndor **·** 
Comodoro Rivadavia **·** 
Dolavon **·** 
Esquel **·** 
Gaiman **·** 
José de San Martín **·** 
Lago Blanco **·** 
Lago Puelo **·** 
Lagunita Salada **·** 
Las Plumas **·** 
Los Altares **·** 
Paso de Indios **·** 
Paso del Sapo **·** 
Porth Madryn **·** 
Puerto Pirámides **·** 
Rada Tilly **·** 
Rawson **·** 
Río Mayo **·** 
Río Pico **·** 
Sarmiento **·** 
Tecka **·** 
Telsen **·** 
Trelew **·** 
Trevelin **·** 
Veintiocho de Julio
Adfeilion Sarnath.
**Sarnath** (hefyd **Mrigadava**, **Migadāya**, **Rishipattana**, **Isipatana**) yw'r man lle traddododd Siddhartha Gotama, y Bwdha, ei bregeth gyntaf yn egluro'r Dharma, a lle ffurfiwyd y Sangha Bwdhaidd cyntaf. Mae'n gorwedd yn nhalaith Uttar Pradesh yn India, 13 kilomedr i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Varanasi. Mae'n un o'r pedwar prif gyrchfan pererindod i ddilynwyr Bwdhaeth, gyda Kushinagar, Bodh Gaya a Lumbini.

Daeth y Bwdha i Sarnath o Bodh Gaya rhyw bump wythnos wedi iddo gael ei oleuo. Traddododd ei bregeth gyntaf, sef y *Dhammacakkappavattana Sutta*, i bump o ddilynwyr yn y parc ceirw yma. Erbyn yr 2 CC roedd cymuned fawr o fyneich yma. Ymwelodd yr ymerawdwr Asoka a'r fan, ac adeiladodd biler i nodi'r fan lle traddodwyd y bregeth; mae ei weddillion i'w weld heddiw. Yn y 12g dinistriwyd llawer o'r adeiladau gan Fwslimiaid Twrcaidd. O'r rhai sy'n weddill, y mwyaf tarawiadol yw'r 
Dhamek Stupa, 128 troedfedd o uchder, un o'r stupas cynharaf sydd wedi goroesi.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr y dŵr** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr y dŵr) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Burhinus vermiculatus***; yr enw Saesneg arno yw *Water dikkop*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. vermiculatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr y dŵr yn perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rhedwr Awstralia | Burhinus grallarius |  |
|
| Rhedwr Senegal | Burhinus senegalensis |  |
|
| Rhedwr brych | Burhinus capensis |  |
|
| Rhedwr mawr y moelydd | Esacus recurvirostris |  |
|
| Rhedwr rhesog | Burhinus bistriatus |  |
|
| Rhedwr y dŵr | Burhinus vermiculatus |  |
|
| Rhedwr y moelydd | Burhinus oedicnemus |  |
|
| Rhedwr y traeth | Esacus magnirostris |  |
|
| Rhedwr yr Andes | Burhinus superciliaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr y dŵr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rholydd llydanbig Affrica** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rholyddion llydanbig Affrica) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eurystomus glaucurus***; yr enw Saesneg arno yw *African broad-billed roller*. Mae'n perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. glaucurus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rholydd llydanbig Affrica yn perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rholydd | Coracias garrulus |  |
|
| Rholydd Abysinia | Coracias abyssinicus |  |
|
| Rholydd India | Coracias benghalensis |  |
|
| Rholydd adeinbiws | Coracias temminckii |  |
|
| Rholydd asur | Eurystomus azureus |  |
|
| Rholydd bronlelog | Coracias caudatus |  |
|
| Rholydd gyddflas | Eurystomus gularis |  |
|
| Rholydd llwygynffonnog | Coracias spatulatus |  |
|
| Rholydd llydanbig Affrica | Eurystomus glaucurus |  |
|
| Rholydd llydanbig Asia | Eurystomus orientalis |  |
|
| Rholydd porffor | Coracias naevius |  |
|
| Rholydd torlas | Coracias cyanogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rholydd llydanbig Affrica** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Gofal: Erthygl am santes Gymreig, a merch Brychan yw hon. Am y sant gwrywaidd o Gernyw, gweler:* Austell*.*
Santes oedd **Hawystl** neu Tangwystl (fl. C5 - dechrau C6), a oedd yn ferch i Brychan, sefydlydd teyrnas Brycheiniog (yn ne-ddwyrain canolbarth Cymru) Gelwid hi weithiau wrth yr is-nam "gloff" Roedd Brychan yn dad i bedwar ar hugain o ferched yn ôl y "Cognatio de Brychan" o'r 10g (ffigwr a geir yn aml mewn llên gwerin, e.e. meibion Llywarch Hen) yn ogystal â rhai meibion. Cyfeirir at deulu ("llwyth") Brychan yn y Trioedd fel un o "dri llwyth seintiau Cymru" (ynghyd â theuluoedd Caw a Chunedda).

Sefydlodd Ystrad Tanglws ym Morgannwg. Bu unwaith eglwys yn dwyn ei henw, sef Eglwys Llanawstl, Machen, Gwent, sydd bellach wed'i dynnu i lawr. ac efallai hi rhoddod ei henw i Llangwestyl a daeth yn enwog yn yr Oesoedd Canol fel Abaty Glyn y Groes. Priododd Tydanwedd ap Amlawdd Wledig. Bu yn fam i Marchell o'r Eglwys Wen a nifer o saint eraill a chysylltir â Bangor-is-y-Coed a Dyffryn Clwyd

Fel sant, dydd ei gŵyl yw 28 Mehefin.

Mae'n ymddangos fel santes yn 'Caer Hawystl *ac fel merch i Frychan ym Mheniarth MS.127; tud.52. Copiwyd y wybodaeth yma i lawysgrifau eraill, a dyma achos ychydig rhagor o ddryswch amdani. Yn y llawysgrif hwn (Peniarth 127) mae Hawystl yn cymryd lle Tudwystl (gweler: Plant Brychan §3x in EWGT tud.83).*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  W.J.Rees, *Lives of the Cambro-British Saints*, tud.607; LBS III.252).
2. ↑  *The Life of Saint Brychan: King of Brycheiniog and Family*; tud. 69. adalwyd 28 Mehefin.
3. ↑  *A Welsh Classical Dictionary: People in History and Legend up to about A.D. 1000*; adalwyd 28 Mehefin.
Cwmni teledu yng Nghymru a gorllewin Lloegr yw **HTV Group plc**, rhan o rwydwaith ITV. Dechreuodd ddarlledu yn 1968. Y cwmnïau teledu a oedd yn darlledu i Gymru cyn hyn oedd TWW (*Television Wales and West*) yn y dde-dwyrain rhwng 1958 a 1968, ac i Gymru gyfan rhwng 1964 a 1968, a WWN (*Wales (West and North)/Teledu Cymru*) yn y gogledd a'r gorllewin rhwng 1962 a'u fethinat yn 1964. Roedd HTV yn darlledu yn Saesneg ac ychydig o raglenni Cymraeg cyn 1982.

Ar ôl sefydlu S4C, yn Saesneg yn unig mae'n darlledu, er ei fod yn cynhyrchu rhaglenni Cymraeg dam gomisiwn i S4C ddarlledu. Roedd HTV yn gwmni annibynnol, ond daeth dan berchnogaeth ITV plc yn 1996. Y cadeirydd yn 1968 oedd Arglwydd Harlech a gafodd ei ladd yn 1985 mewn damwain car. 

* Logo HTV 1993-2002Logo HTV 1993-2002
* Logo HTV 1970-1992Logo HTV 1970-1992

Erbyn 2002 doedd logo HTV ddim yn cael ei ddefnyddio. Yn hytrach defnyddid logo yr enw newydd "ITV1 Wales".

Perchnogion ar ôl 1996

* United News and Media 1996 - 2001,
* Carlton Communications 2001 - 2003,
* ITV Plc 2003 -

Yr Amnewidiadau: ITV Wales ac ITV West
--------------------------------------

* ITV Wales
* ITV West

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol HTV Archifwyd 2004-08-13 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Logo symudol HTV yn 1970au/1980au, oddiwrth 625.uk.com
Pentref yng nghymuned Caerhun, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Rowen** neu **Ro-wen**, weithiau **Y Ro**. Daw'r enw o "gro wen". Saif ychydig oddi ar y ffordd B5106, rhwng Dolgarrog a Chonwy, ar ochr orllewinol Dyffryn Conwy.

Mae Afon Ro yn llifo trwy'r pentref cyn ymuno ag Afon Conwy. Mae gan y pentref siop a thafarn, ac mae hostel ieuenctid ychydig i'r gorllewin o'r pentref. Roedd y pentref yn bwysicach yn y gorffennol, gyfa thair melin a phandy yma.

O ddilyn y ffordd heibio'r hostel ieuenctid, mae'n troi'n ffordd drol sy'n dilyn llinell y ffordd Rhufeinig o *Canovium* (Caerhun) i *Segontium* (Caernarfon). Gellir dilyn y ffordd yma i fyny i gyfeiriad Bwlch y Ddeufaen, gan basio nifer o henebion diddorol, megis siambr gladdu Maen y Bardd o'r cyfnod Neolithig. Ceir hen eglwys Llangelynnin gerllaw hefyd.

Yr hen Rowen
------------

Cae Llyn, Y Ro Wen - ddoe ac echdoe.

Ar gefn y llun ar y chwith (gan Benjamin Fisher) y mae’r enw Pen Rhiw Troed. Diflannodd y llyn cyn cof, ond 'Cae Llyn' yw'r enw ar y cae o hyd. Fe sylwch bod y ffordd wedi 'dwyn' rhan o'r cae. Ai dyna pam y sychwyd y llyn? Llun ar y dde gan Gareth Pritchard. Pam ffurfiwyd y llyn, a pham y’i sychwyd ... a phryd?

Pobl o Rowen
------------

* Huw T. Edwards, arweinydd undeb llafur a gwleidydd
* Wyn Roberts, gwleidydd Ceidwadol a chyn Is-Ysgrifennydd Gwladol yn y Swyddfa Gymreig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 22 Tachwedd 2021
2. ↑  tudalen 3, Bwletin Llên Natur rhifyn 56

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rholydd bronlelog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rholyddion bronlelog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Coracias caudata***; yr enw Saesneg arno yw *Lilac-breasted roller*. Mae'n perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. caudata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r rholydd bronlelog yn perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rholydd | Coracias garrulus |  |
|
| Rholydd Abysinia | Coracias abyssinicus |  |
|
| Rholydd India | Coracias benghalensis |  |
|
| Rholydd adeinbiws | Coracias temminckii |  |
|
| Rholydd asur | Eurystomus azureus |  |
|
| Rholydd bronlelog | Coracias caudatus |  |
|
| Rholydd gyddflas | Eurystomus gularis |  |
|
| Rholydd llwygynffonnog | Coracias spatulatus |  |
|
| Rholydd llydanbig Affrica | Eurystomus glaucurus |  |
|
| Rholydd llydanbig Asia | Eurystomus orientalis |  |
|
| Rholydd porffor | Coracias naevius |  |
|
| Rholydd torlas | Coracias cyanogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rholydd bronlelog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn tonnog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion tonnog**; yr enw Saesneg yw *Common Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Cabera exanthemata*.

Mae i'w ganfod yn yr ardal Palearctig a'r Dwyrain agos. Mae'r adenydd yn 30–35 mm a chir un nue weithiau ddwy genhedlaeth y flwyddyn a gweleir yr oedolyn ar ei adain rhwng Mai ac Awst. Yn y nos mae'n hedfan a chaiff ei ddennu at olau. Mae'n cysgu'r gaeaf fel chwiler.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn tonnog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Roedd **Rowland Huw Prichard** (15 Ionawr 1812 - 25 Ionawr 1887) yn wehydd a cherddor Cymreig.

Cefndir
-------

Ganwyd Rowland Pritchard yn Graienyn, Llangywer yn fab i Richard Prichard a Catherine Rowland ei wraig. Roedd yn ŵyr i'r bardd Rolant Huw ar ochr ei fam. Cafodd ei fedyddio yn Bethel, Capel y Methodistiaid Calfinaidd, Bala gan Thomas Charles  ar 22 Ionawr 1812.

Gyrfa
-----

Roedd Prichard yn gweithio fel gwehydd gan gadw siop werthu brethyn yn y Bala am sawl flwyddyn. Ym 1880 symudodd i Dreffynnon i weithio fel swyddog i gwmni gwneud gwlanen The Welsh Flannel Manufacturing Co.

Cerddor
-------

Hyfrydol
Dysgodd gerddoriaeth yn ieuanc, a fu yn amlwg yn ei gyfraniad i gerddoriaeth grefyddol y Methodistiaid Calfinaidd trwy ei oes. Roedd yn arwain y canu yn Sasiynau'r Bala ac yn dysgu cerddoriaeth yn yr ysgol Sul. Wedi dyfeisio'r tonic sol-ffa gan John Curwen bu Prichard yn frwd dros ei gyflwyno i'r ysgolion Sul fel modd hawdd o ddysgu cerddoriaeth ac i wella canu emynau yng ngwasanaethau ei enwad. Pan gafodd Curwen, gwahoddiad, i Gymanfa Gerddorol a gynhaliwyd yng Nghastell Rhuthun dan nawdd William Cornwallis-West, cafodd Pritchard wahoddiad i gyfarfod ag ef i dderbyn cyfarwyddyd ar y ffordd orau o gyflwyno'r dull newydd o addysg gerddorol.

Cyhoeddodd lawer am gerddoriaeth. Ym 1844 cyhoeddodd Cyfaill y Cantorion a oedd yn cynnwys tua 40 o donau. Roedd ei lyfryn Y Fasged Gerddorol, yn grynodeb o egwyddorion cerddoriaeth ar gyfer plant a phobl ifanc. Cyhoeddodd nifer fawr o donau i emynau ac anthemau a phrofodd yn boblogaidd iawn yn y capeli anghydffurfiol. Mae'n debyg mae ei emyn dôn fwyaf poblogaidd yw *Hyfrydol* sy'n cael ei ddefnyddio fel tôn i'r emynau "*O! Llefara, addfwyn Iesu*" (William Williams Pantycelyn) yn Gymraeg neu "*Love Divine, all loves excelling*" (Charles Wesley) yn Saesneg

Teulu
-----

Priododd Elisabeth Roberts ym 1840 cawsant un mab.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Nhreffynnon yn 75 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Sant Pedr, Treffynnon. Talwyd am gofeb i nodi ei fedd trwy gasgliad cyhoeddus.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Family Search, cofnod bedydd Rowland Hugh Prichard Richards
2. ↑  Yn ôl ei gofnod bedd fe'i ganwyd ym 1812 nid 1811, fel mae nifer o ffynonellau diweddarach yn ddweud
3. ↑  "PRICHARD, ROWLAND HUW (1811 - 1887), cerddor | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-09-08.
4. ↑  "MARWOLAETH CERDDOR CYMREIG - Y Genedl Gymreig". Thomas Jones. 1887-02-02. Cyrchwyd 2019-09-08.
5. ↑  "Y DIWEDDAR ROWLAND HUGH PRITCHARD O'R BALA - Y Genedl Gymreig". Thomas Jones. 1887-02-16. Cyrchwyd 2019-09-08.
6. ↑  "dim teitl - Y Goleuad". John Davies. 1904-01-29. Cyrchwyd 2019-09-08.

Dolenni allanol
---------------

YouTube: Bryn Terfel a chôr yn canu Marchog Iesu yn llwyddiannus ar y dôn Hyfrydol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 28360245
* LCCN: n79141202
* ISNI: 0000 0000 8211 2831

 |
Grŵp o gyflyrau sy'n ymwneud â niwed i gymalau'r corff ydy **cricymalau** (neu'r **gwynegon** yn y de; **cryd cymalau** yn y gogledd, neu **cricmala** ar lafar; yn ddiweddar: **arthritis**). Daw'r gair arthritis o'r Groeg *arthro-*, cymal + *-itis*, llid; lluosog: arthritides). Mae gwynegon yn un o brif achosion anabledd mewn pobl sy'n hŷn na 55 mlwydd oed.

Mae sawl ffurf o gricymalau; ac mae gan pob un achos gwahanol. Y ffurf mwyaf cyffredin o gricymalau yw osteoarthritis (clefyd dirywiol y cymalau), mae'n ganlyniad o henaint, trawma neu haint i'r cymal. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu y gall anatomeg annormal gyfrannu at ddatblygiad cynnar osteoarthritis. Y ffurfiau eraill o arthritis yw arthritis rhiwmatoid ac arthritis psoriatic, clefyd awtoimiwn lle mae'r corff yn ymosod ar ei hun. Mae arthritis septig yn cael ei achosi gan haint yn y cymal. arthritis cymalwstog yn cael ei achosi gan dyddodiad o grisialau asid wrig yn y cymal, gan achosi llid. Mae hefyd ffurf anghyfredin o gymalwst a achosir gan ffurfiad crisialau rhomboid o chalsiwm pyroffosffad. Adnabyddir y cymalwst hwn o dan yr enw ffug-gymalwst.

Meddygaeth naturiol
-------------------

Credir y gall y llysiau canlynol gynorthwyo rhai mathau o wynegon: Lafant, Penrhudd (*Oregano*), Rhosmari a Seleri.

Dengys ymchwil diweddar  fod rhai bwydydd (gan gynnwys cigoedd) yn ffyrnigo'r anhwylder, ac nad yw llysieuwyr yn dioddef cymaint. Ymhlith y rhain y mae: ŷd, corn, siwgwr, caffîn, orenau,grawnffrwyth, lemonau a thomato. Y cigoedd gwaethaf yw: cig moch, porc, cig eidion a chig oen.

Ar y llaw arall, credir fod pysgod olewllyd, megis macrell, eog, sardins a phennog yn llesol ac yn lleddfu'r symptomau. Mae bwyta deiet vegan yn lleihau'r nifer o gymalau gryn dipyn. Mae troi at olew yr olewyddan (*olive oil*) yn beth da, a bwydydd llawn Omega-3.

Mae rhai pobl hefyd yn sensitif i lysiau un teulu yn arbennig, sef y *Solanaceae*: tatws, pupur melys, paprica, cayenne a bron pob math arall o bupur ar wahan i bupur du.

Gweler hefyd
------------

* cryd coch: *scarlet fever*
* cryd y wrach: *intermittent fever*
* cryd melyn: *yellow jaundice*.
* cryd pigyn: *pleurisy*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Overcoming Arthritis* gan Dr Sahara Brewer; Cyhoeddwyd gan Duncan Baird.
Tyf **Rhedynach teneuwe** neu **redynach teneuwe Tunbridge** (*Hymenophyllum tunbrigense*) ar greigiau cysgodol gwlybion, ac weithiau ar foncyffion coed. Mae'n perthyn i'r genws *Hymenophyllum*, genws o redyn yn nheulu *Hymenophyllaceae*. Fe'i ceir yn bennaf yng Ngogledd-Orllewin Cymru, ond hefyd mewn ambell le yn Sir Benfro ac yma ac acw trwy Dde-Cymru. O fewn Ynysoedd Prydain tyf yn bennaf yn y gorllewin. Yn Ewrop mae iddi ddosbarthiad sy'n dilyn yr Iwerydd, gyda phoblogaethau bychain yn yr Almaen, Ynys Cors a chanolbarth yr Eidal. Tyf hefyd o gwmpas y byd: Cenia, De Affrica, Twrci, De Carolina, Canolbarth America, Awstralia a Seland Newydd.

**Rhedynach teneuwe**
Mae iddi ffrondiau (2.5 - 11.5 cm o hyd), mae'n wyrddlas a bron yn dryloyw. Dim ond un redynen arall yng Nghymru sy'n debyg iddi, sef Rhedynach teneuwe Wilson (*Hymenophyllum wilsonii*). Y nodwedd amlycaf er mwyn gwahaniaethu rhwng y ddwy rywogaeth yw gwefysau danheddog ar frig yr Indusium, sy'n amlwg iawn o dan chwydd wydr.

Safleoedd yng Nghymru
---------------------

* Cwm Dulyn
* Clogwyn y Garreg
* Coed Cae Dafydd
* Ceunant, Llanberis
* Cwm Cynfal
* Ynys Gybi
* Cerrig y Rhwydwr
* Llyn Eiddew-Mawr

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o SDdGA yn Nwyrain Gwynedd
* Rhestr o SoDdGA yng Ngorllewin Gwynedd

Llyfryddiaeth
-------------

* Welsh Ferns, G. Hutchinson a B.A.Thomas, 1996. ISBN 07200 04 35 7
* A Natural History of Britain's Ferns, Christopher N.Page, 1988, ISBN 0002193825

Cyfeiriadau
-----------

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhedynach teneuwe***

1. ↑  The Snowdonia National Park, William Condry, ISBN 000631953X
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn drain duon**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion drain duon**; yr enw Saesneg yw *Sloe Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Aleucis distinctata*.

Mae i'w ganfod ledled yn Ewrop a Thwrci, Aserbaijan a Thyrcmenistan.

Lled yr adenydd yw rhwng 27–31 mm ac mae'r oedolyn ar ei adain yn Ebrill, gydag un cenhedlaeth yn unig. Prif fwyd y siani flewog ydy *Prunus spinosa*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn drain duon yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Pentref bychan ger Llanstadwel yw **Scoveston**, a saif rhwng Neyland a Steynton yn Sir Benfro. Pentref cymharol newydd yw Scoveston, a chofnodwyd yr enw am y tro cyntaf yn y 15fed ganrif. Mae ym mhlwyf a chymuned Llanstadwel.

Hanes
-----

Mae’r cofnod cynharaf y gwyddys amdano o Scoveston yn dyddio o’r 15fed ganrif, gyda rhai aneddiadau eraill yn yr ardal gyfagos yn dyddio o’r 16g i’r 18g.  Yn 1644–45, bu Thomas Butler o Scoveston yn Uchel Siryf Sir Benfro.  Erbyn 1863, roedd y tŷ wedi'i ailadeiladu ac roedd William Rees, Uchel Siryf arall, yn byw ynddo.  Mae Scoveston ac Upper Scoveston yn ymddangos ar fap plwyf Llanstadwel cyn 1850,  ond ni chawsant eu crybwyll mewn rhestrau o enwau lleoedd o'r 19eg ganrif. 

Nododd Richard Fenton, yn ei daith yn Sir Benfro yn 1811, fod y plasty yn Scoveston yn adeilad hybarch a drosglwyddwyd yn ffermdy, a'i fod yn eiddo i'r teulu Mordaunt, sef un nad oedd wedi'i gofnodi'n dda. 

Nododd Comisiwn Brenhinol 1911 fod Scoveston Uchaf (y cyfeirir ato hefyd fel Scoveston Park neu Scoveston Manor) yn cynnwys cwt cychod, coedlannau geometrig anghysbell posibl, deial haul, ffynnon, gardd furiog a llyn. 

Ar fapiau modern, cymhwysir yr enw at y ffordd sy'n mynd trwy'r anheddiad, yn ogystal â Scoveston Uchaf, Scoveston Isaf, Middle Scoveston a Scoveston Grove. 

Ym 1985, roedd Scoveston Manor yn lleoliad llofruddiaeth ddwbl a thân helaeth. Yn ddiweddarach, cafwyd John Cooper yn euog o hyn a throseddau eraill.   Y flwyddyn ddilynol, cafodd y tŷ ei werthu a'i ail-bwrpasu.

Gweler hefyd
------------

* Caer Scoveston - Adeilad Rhestredig Gradd II, sy'n perthyn i gyfres o gaerau a adeiladwyd fel rhan o linell amddiffyn fewnol yr Hafan.
* Abandoned Fort! (Scoveston Fort) Pembrokeshire Fideo amatur ar Youtube

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Ordnance Survey". Cyrchwyd 4 July 2020.
2. ↑  "Dyfed Archaeological Trust: Scoveston to Burton". Cyrchwyd 4 July 2020.
3. ↑  Nicholas, Thomas (1991). *Annals and Antiquities of the Counties and County Families of Wales*. ISBN 9780806313146. Cyrchwyd 19 February 2011.
4. 1 2  "RCAHMW: Scoveston, Upper" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2020-07-04. Cyrchwyd 4 July 2020.
5. ↑  "GENUKI Parish map 105". Cyrchwyd 4 July 2020.
6. ↑  "GENUKI: Llanstadwell". Cyrchwyd 4 July 2020.
7. ↑  Fenton, Richard (1811). *A historical tour through Pembrokeshire*. London: Longman, Hurst, Rees, Orme & co. tt. 359–360.
8. ↑  "John Cooper guilty of two Pembrokeshire double murders". BBC News. 26 May 2011. Cyrchwyd 4 July 2020.
9. ↑  "Double murders trial". *Western Telegraph*. 31 March 2011. Cyrchwyd 4 July 2020.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr mawr y moelydd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr mawr y moelydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Esacus recurvirostris***; yr enw Saesneg arno yw *Great stone plover*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. recurvirostris*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr mawr y moelydd yn perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rhedwr Awstralia | Burhinus grallarius |  |
|
| Rhedwr Senegal | Burhinus senegalensis |  |
|
| Rhedwr brych | Burhinus capensis |  |
|
| Rhedwr mawr y moelydd | Esacus recurvirostris |  |
|
| Rhedwr rhesog | Burhinus bistriatus |  |
|
| Rhedwr y dŵr | Burhinus vermiculatus |  |
|
| Rhedwr y moelydd | Burhinus oedicnemus |  |
|
| Rhedwr y traeth | Esacus magnirostris |  |
|
| Rhedwr yr Andes | Burhinus superciliaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr mawr y moelydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn cleisiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion cleisiog**; yr enw Saesneg yw *Clouded Silver*, a'r enw gwyddonol yw *Lomographa temerata*. Mae'r math hwn o wyfyn i'w ganfod ledled Ewrop.

22-26mm ydy lled ei esgyll ac fe'i welir yn hedfan rhwng Mai a Mehefin. Prif fwyd y siani flewog ydy'r ddraenen ddu a'r ddraenen wen.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn cleisiog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Lleoliad *Ruínas de San Domingos* o fewn Sbaen.
Lleiandy oedd **Ruínas de San Domingos** sydd wedi'i leoli yn Mhontevedra, Galisia. Ychwanegwyd yr adeilad ar gofrestr o adeiladau hanesyddol y *Bien de Interés Cultural* yn 1895. Cychwynnwyd ar y gwaith o'i adnewyddu yn 1903 a daeth i ben yn 1947.

Hanes
-----

### Y rhannau gwreiddiol

Dyma'r adeilad hynaf o holl adeiladau dinas Pontevedra. Mae'r prif gromfan - sydd wedi'i wneud o 5 cromfan llai - dyddio'r rhain i oddeutu 1282, fel y mae rhan o'r mur deheuol a'r fynedfa i gabidwl Lleiandy Santo Domingo. Mae'r rhannau eraill yn ddiweddarach, gyda llawer o'r adeiladau'n dyddio'n ôl i rhwng 1383 - 15g.

### 1836-1880

Yn dilyn deddfau newydd, caewyd y cwfaint ar 8 Rhagfyr 1836, pan gafodd ei drosglwyddo i gorff bwrpasol, sef y *"Junta de Enajenación de Edificios y Efectos de los Conventos Suprimidos de la Provincia de Pontevedra"* a defnyddiwyd yr adeilad fel gwallgofdy ac yna fel carchar i ferched. Yn 1869, caewyd y lle, a oedd bryd hynny'n cael ei ddefnyddio fel hosbis ac fe'i trosglwyddwyd i Santa Clara, ysgol i blant bach, a gweithgareddau amrywiol dan ofal y cyngor lleol. Dyna ddechrau dadfeilio'r adeilad ac erbyn 1846 defnyddiwyd rhai o gerrig y lleiandy fel wyneb ffordd leol. Yn 1864 dymchwelwyd un o'i gapeli a rhwng 1869 ac 1870 dymchwelwyd rhan uchaf y tŵr yng nghornel de-ddwyrain y lleiandy.

### 1880-1947

Yng Ngorffennaf 1880 cytunodd y cyngor lleol i ddymchwel yr holl adeilad, ond daeth José Casal y Lois, aelod o'r Comisiwn Henebion, i'r adwy a chafwyd gorchymyn i atal y dymchwel. Cafwyd brwydr arall i'w ddymchwel chwe mlynedd yn ddiweddarach, ond unwaith eto, roedd yn aflwyddiannus.

Ar 14 Awst 1895 dynodwyd Ruínas de San Domingos yn Heneb Cenedlaethol a daeth o dan orchwyl y Comisiwn Henebion Cenedlaethol a defnyddiwyd yr adeilad gan Gymdeithas Archaeolegol Pontevedra a gynlluniodd i'w ddefnyddio fel amgueddfa.

Galeri
------

* 
* 
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
Mae **Rwseiffa** (neu **Russeifa** mewn orgraff gyffredin Saesneg; Arabeg: الرصيفة) yn ddinas o Ardal Lywodraethol Zarqa, Gwlad Iorddonen. Mae ganddi boblogaeth o 472,604 yn 2015,, gan ei gwneud y bedwaredd ddinas fwyaf yn y wlad, ar ôl Amman, Irbid a Zarca. Ymddengys, am ddinas mor fawr, nad oes gan Reseiffa dîm pêl-droed o safon genedlaethol.

Daearyddiaeth
-------------

Rwseiffa
Mae tref Rwseiffa wedi'i lleoli yng nghanol yr Iorddonen, ym nyffryn yr Afon Zarqa, ar briffordd Amman-Zarqa. Mae Amman, Zarqa a Rwseiffa yn ffurfio ardal fetropolitan fawr, yr ail ardal fetropolitan fwyaf yn y Lefant, ar ôl Damascus yn Syria. Mae'r ddinas yn perthyn yn weinyddol i Lywodraethiaeth Zarqa. Oherwydd ei agosrwydd at Amman a Zarqa, mae'n gartref i nifer o ddiwydiannau trwm.

Demograffeg
-----------

Amcangyfrifodd Cyfrifiad Cenedlaethol Iorddonen 2004 fod poblogaeth Rwseiffa yn 268,237 o drigolion. Roedd cyfran y menywod i ddynion yn 48.46% i 51.54%. Dinasyddion Iorddonen sy'n ffurfio 89.6% o boblogaeth y ddinas.

Economi
-------

Mae'r ddinas yn adnabyddus am ei diwydiant mwyngloddio ffosffad ers 1935, a ddarganfuwyd gan Amin Kamel Kawar. Mae'r cwmni "Jordan Phosphate Mines", a sefydlwyd gan Kawar, yn gweithredu'r mwyngloddiau yn Rwseiffa. Ymddengys nad yw'r mwynglawdd bellach mewn defnydd ac nad oes ffosffad ar ô.

Ceir sawl diwydiant trwm yn Rwseiffa oherwydd ei lleoladi rhwng dwy ddinas fawr Amman a Zarqa, a phresenoldeb yr afon Zarqa gerllaw.

Oriel
-----

* 
* 
* 
* Ardal Ameriyya o'r ddinasArdal Ameriyya o'r ddinas
* Ardal Ameriyya
*

Dolenni
-------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Russiefa***

* Gwefan swyddogol Rwseiffa

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The General Census - 2015" (PDF). Department of Population Statistics.
2. ↑  Nodyn:Citar web
3. ↑  "Amin K. Kawar". *kawar.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-11-01. Cyrchwyd 2019-04-16.
4. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-04-16. Cyrchwyd 2019-04-16.
Seiclwraig rasio Cymreig ydy **Ruby Miller** (ganwyd 17 Awst 1992).

Ganwyd Miller yn Llanilltud Fawr, Bro Morgannwg. Dechreuodd gystadlu mewn rasys triathlon pan oedd yn 10 oed, gan fod ei mam yn hyfforddwr ar gyfer Glwb Triathlon Maendy yng Nghaerdydd. Aeth Miller ymlaen i ymuno â chlwb seiclo ieuenctid y Maindy Flyers a cafodd ei chanfod gan British Cycling pan oedd hi'n cystadlu mewn ras cyclo-cross, a dewiswyd hi i fod yn aelod o Dîm Talent Cymru.

Cystadlodd yn yr Iseldiroedd yn 2007, gan gynrychioli Cymru yn y gystadleuaeth trac "Interland". Mae Miller yn cael ei noddi, ac mae'n aelod o dîm Lifeforce Development ar y hyn o bryd.

Canlyniadau
-----------

2007
1af Cyfres Cyclo-cross Tlws Cenedlaethol - Ieuenctid
4ydd Cymal 1, Abergavenny
2il Cymal 2, Ipswich
1af Cymal 3, Mallory Park
1af Cymal 4, Bradford
1af Cymal 5, Derby
1af Baner Cymru Pencampwriaethau Duathlon Ieuenctid Cymru
2008
1af Baner Prydain Fawr Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo-cross Prydain (Ieuenctid)
1af Baner Prydain Fawr XC, Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain (Ieuenctid)
2il Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Dan 16)
2il Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Dan 16)
2il Ras scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Dan 16)
3ydd Treial amser 500 m, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Dan 16)
4ydd Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Categori hŷn)
1af Baner Cymru Pencampwriaethau Duathlon Ieuenctid Cymru
3ydd Pencampwriaethau Duathlon Ieuenctid Prydain

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Ruby Miller (17 Awst 2013). Cofnod ar Twitter.
2. ↑   Golden girl leads way for Welsh riders. Cyngor Chwaraeon Cymru (12 Awst 2008).
3. 1 2   A minute with: Ruby Miller. cyclingweekly.co.uk (14 Mai 2008).
4. ↑   Hammond Wins National Cross Champs. Cycling Weekly (6 Ionawr 2008).
Pentref yng nghanol Gaeltacht Conamara yn Swydd Galway, gogledd-orllewin Iwerddon, yw **Ros Muc** (Saesneg: ***Rosmuck***).

Credir mai ystyr yr enw Gwyddeleg 'Ros Muc' yw "penrhyn y moelydd" (*ros* 'penrhyn' + *muc* 'moelydd').

Er ei fod yn bentref bach mae gan Ros Muc le arbennig yn hanes llenyddiaeth Wyddeleg a diwylliant Iwerddon. Ganwyd Proinsias Mac Aonghusa, cyn-arlywydd Cynghrair y Wyddeleg, yn y pentref. Arferai'r chwyldroadwr ac ymgyrchydd iaith Wyddeleg Patrick Pearse (Pádraig Mac Piaras) fye mewn tŷ haf yn yno yn y 1900au, ac mae nifer o straeon byrion yn lleoledig yn yr ardal. Magwyd y llenor Pádraic Ó Conaire (1882 - 1928) yn nhŷ ei ewythr yn Ros Muc ar ddiwedd y 19g a dechrau'r 20fed. Lleolir rhai o'i straeon yn yr ardal, gan gynnwys 'M'asal Beag Dubh' ("Fy Asyn Bach Du") a'r nofel *Deoraíocht* ("Ar Wasgar").

Heddiw cydnabyddir yr ardal fel un o gadarnleoedd pwysicaf yr iaith Wyddeleg yn Gaeltacht De Conamara.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg a Gwyddeleg) Gŵyl Dawnsio Gwyddelig Ros Muc Archifwyd 2010-06-12 yn y Peiriant Wayback.