recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Crëwyd **Barwniaeth Niwbwrch** ddwywaith ym Mhendefigaeth Iwerddon, mae'r ddau deitl yn dal i fodoli. Fe'i crëwyd y tro cyntaf 1716 ar gyfer **George Cholmondeley**, 2il Iarll Cholmondeley yn ddiweddarach. Mae'r Ieirll, ac yn ddiweddarach, yr Ardalyddion, o Cholmondeley yn dal i ddal y Barwniaeth o Niwbwrch, Ynys Môn (gweler Ardalyddiaeth Cholmondeley).

Crëwyd yr ail farwniaeth yn 1776 ar gyfer Syr Thomas Wynn, 3ydd Barwnig Bodfean. Cynrychiolodd ef Sir Gaernarfon, St Ives a Biwmares yn y Tŷ Cyffredin a gwasanaethodd fel Arglwydd Raglaw Sir Gaernarfon. Cynyrchiolodd ei fab hynaf, yr ail Farwn, Sir Gaernarfon yn y Senedd. Olynwyd ef gan ei frawd ieuengaf, y trydydd Barwn. Deilir y teitlau gan hen-hen-wyr y trydydd Barwn, sef yr wythfed Barwn ers 2006.

Crëwyd Barwnigaeth Bodfean ger Llanfwrog yn Sir Gaernarfon (Ynys Môn) ym Marwnigaeth Prydain Fawr ar 25 Hydref, 1742 ar gyfer hen-daid y Barwn cyntaf, Thomas Wynn. Cynrychiolodd Sir Gaernarfon yn y Tŷ Cyffredin a bu hefyd yn swyddog yn y llys. Cynrychiolodd ei fab, yr ail Farwnig Caernarfon a Sir Gaernarfon yn y Senedd. Olynwyd ef gan ei fab, y trydydd Barwnig, a gafodd ei wneud yn Farwn 1af Niwbwrch yn 1776.

Hyd 30 Mehefin 2006, nid yw deiliwr presennol y Barwniaeth wedi profi ei olyniad i'r farwnigaeth yn swyddogol ac felly, nid yw ar Gofrestr Swyddogol y Barwnigaeth. Mae hyn o dan arolygiad gan Gofrestrydd y Barwnigaeth.

Wynn - Barwnigion Bodfean (1742)
--------------------------------

* Sir Thomas Wynn, Barwnig 1af (1677-1749)
* Sir John Wynn, 2il Farwnig (1701-1773)
* Sir Thomas Wynn, 3ydd Barwnig (1736-1807) (crewyd **Barwniaeth Niwbwrch** yn 1776)

Barwnion Niwbwrch (1776)
------------------------

* Thomas Wynn, Barwn 1af Niwbwrch (1736-1807)
* Thomas John Wynn, 2il Farwn Niwbwrch (1802-1832)
* Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Barwn Niwbwrch (1803-1888)
* William Charles Wynn, 4ydd Barwn Niwbwrch (1873-1916)
* Thomas John Wynn, 5ed Barwn Niwbwrch (1878-1957)
* Robert Vaughan Wynn, 6ed Barwn Niwbwrch (1877-1965)
* Robert Charles Michael Vaughan Wynn, 7fed Barwn Niwbwrch (1917-1998)
* Robert Vaughan Wynn, 8fed Barwn Niwbwrch (ganed 1949)

Dolenni allanol
---------------

* Archifau Niwbwrch Archifwyd 2007-09-02 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gweler y ddolen yma Archifwyd 2008-05-09 yn y Peiriant Wayback.

* Kidd, Charles, Williamson, David (gol.). *Debrett's Peerage and Baronetage* (1990 rhifyn). New York: St Martin's Press, 1990.
* Tudalen Pendefigaeth Leigh Rayment Archifwyd 2007-08-26 yn y Peiriant Wayback.
Arddull arbennig mewn pensaernïaeth, cerddoriaeth a'r celfyddydau a fu'n boblogaidd rhwng diwedd yr 17g a chanol y 18g, yn enwedig yng ngwledydd Catholig Ewrop, yw **Baróc** (benthyciad o'r gair Saesneg *Baroque* sydd yn ei dro yn fenthyciad o'r gair Ffrangeg *baroque* o'r gair Sbaeneg *barrueco*). Mae'r term yn cael ei ddefnyddio weithiau i ddisgrifio unrhyw arddull anghyffredin yn y celfyddydau. Gellid ystyried yr arddull Baróc fel adwaith yn erbyn Clasuriaeth y Dadeni. Dechreuodd yn yr Eidal.

Abaty Melk, Awstria: enghraifft enwog o bensaernïaeth faróc
Fe'i nodweddir mewn pensaernïaeth ac arlunio gan ddefnydd llinellau ystwyth neu doredig, arddurnwaith blodeuog a goreuraidd (a arweiniodd at yr arddull Rococo) ac effeithiau gofodol dramatig. Ymhlith yr artistiaid baroc pwysicaf gellid crybwyll Bernini, Borromini, Caravaggio a Rubens.

Mewn cerddoriaeth gelwir cyfansoddiadau gan gyfansoddwyr fel Johann Sebastian Bach a Monteverdi yn gerddoriaeth faróc. Dyma'r cyfnod a welodd ddatblygiad yr opera, yr oratorio, y *trio sonata* a'r *concerto grosso* (gweler Arcangelo Corelli, er enghraifft).

Mewn llenyddiaeth mae Baróc yn derm llai pendant a diffiniedig. Gellid ystyried nofelau picaresg y cyfnod yn enghraifft. Roedd yn ddylanwad pwysig ar lenyddiaeth y cyfnod yn ogystal, yn enwedig yn Ffrainc, yr Eidal, de'r Almaen a Sbaen.

Rhai cyfansoddwyr Baróc
-----------------------

* Claudio Monteverdi (1567–1643) *Vespers* (1610)
* Heinrich Schütz (1585–1672), *Symphoniae Sacrae* (1629, 1647, 1650)
* Jean-Baptiste Lully (1632–1687) *Armide* (1686)
* Johann Pachelbel (1653–1706), *Canon in D* (1680)
* Arcangelo Corelli (1653–1713), *12 concerti grossi*
* Henry Purcell (1659–1695) *Dido and Aeneas* (1687)
* Tomaso Albinoni (1671–1751), *Sonata a sei con tromba*
* Antonio Vivaldi (1678–1741), *Il Quattri Stagioni*)
* Jean-Philippe Rameau (1683–1764) *Dardanus* (1739)
* George Frideric Handel (1685–1759), *Water Music Suite* (1717)
* Domenico Scarlatti (1685–1757)
* Johann Sebastian Bach (1685–1750), *Brandenburg concertos* (1721)
* Georg Philipp Telemann (1681–1767), *Der Tag des Gerichts* (1762)
* Giovanni Battista Pergolesi (1710–1734), *Stabat Mater* (1736)

Gweler hefyd
------------

* Rococo
Sefydlwyd **Bocsŵn** yn y flwyddyn 2001 er mwyn rhoi cyfle i blant a phobl ifanc gael profiadau cerddorol a chelfyddydau perfformio cadarnhaol. Arianwyd y prosiect gan BBC Plant Mewn Angen, Cyngor Celfyddydau Cymru a Llywodraeth Cymru. Lleolir y prosiect yn Stiwdio 12, Llangefni, Ynys Môn.

Nod y prosiect
--------------

Mae sylw'r prosiect ar gymryd rhan lawn ac annog creadigrwydd. Mae’r gwasanaethau yn amrywio o’r profiadau cyntaf i ddechreuwyr, hyd at ddarparu gweithdai arbennigol sy’n cefnogi datblygiad ein pobl ifanc talentog.Mae Bocswn yn darparu cyfloedd unigriw i blant a phobl ifanc weithio gyda cherddorion profiadol sy'n eu hannog ac yn eu hysbrydoli i ddysgu sgiliau newydd wrth chwarae offerynnau,cyansoddi canauon a recordio'r gwaith yn y stiwdio bwrpasol.Defnyddir y gerddoriaeth fel arfer ar gyfer mynegiant,fel modd o therapi ac er mwyn annog datblygiad personol.

Mae Bocswn yno i ddarparu gweithdai creu cerddriaeth am ddim i blant a phobl ifanc rhwng 5 a 18 oed.Mae'r creu cerddoriaeth yn cynnwys popeth o roc a phop, i gerddoriaeth glasurol a jazz.

Darpariaethau
-------------

Mae Bocsŵn yn darparu holl offerynnau bydd angen i gymeryd rhan yn y gweithgaerddau. Bwriad Bocsŵn yw bod pawb yn cael y cyfle i weithio dan arweiniad tiwtoriaid profiadol, profesiynol mewn amgylchedd cyfeillgar a saff. Mae pob buddiolwyr yn cael eu achredu am eu gwaith.

Rhwydwaith Perfformwyr Ifanc
----------------------------

Fel rhan o'r prosiect sefydlwyd Rhwydwaith Perfformwyr Ifanc er mwyn meithrin ac annog bandiau ifanc Ynys Môn i fod yn hunan gynaladwy drwy trefnu gigs a digwyddiadau eu hunain.

Bandiau sydd yn cael eu cynnwys yn y *Rhwydwaith* yw Carma, An(n)earol a Jac Elis Roberts

Gweler hefyd
------------

* Menter Môn
* Menter Iaith Môn
* Prosiect WiciMon
* Selog
* Theatr Ieuenctid Môn
* Ynni Môr Morlais

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Menter Iaith Mon". *Menter Iaith Mon*. 1/12/17. Check date values in: `|date=` (help)
Arfbais Hamlyn
Roedd **barwnigaeth Hamlyn**, wedyn **Hamlyn-Williams**, o Clovelly yn Nyfnaint, yn deitl ym marwnigaeth Prydain Fawr[1]. 

Cafodd ei greu ar 7 Gorffennaf 1795 ar gyfer James Hamlyn (ganwyd James Hammett), etifedd ei hen ewythr Zachary Hamlyn (1677-1759) o Clovelly. Priododd Arabella Williams, merch ac aeres Syr Thomas Williams (bu farw.1792), ail farwnig Rhyd Edwin, Llandeilo Ychwanegodd eu mab, yr ail Barwnig, yr enw ychwanegol Williams at gyfenw'r teulu ym 1798. Daeth y teitl i ben ar farwolaeth ei fab ef, y trydydd Barwnig, ym 1861. Bu'r tri Barwnig yn cynrychioli Sir Gaerfyrddin yn San Steffan. Bu Charles Hamlyn-Williams, mab ieuengaf yr ail Barwnig, yn ôl-lyngesydd yn y Llynges Frenhinol.

Susan Hester Hamlyn-Williams, merch hynaf y trydydd Barwnig, etifeddodd y sedd deuluol, Clovelly Court; priododd hi Henry Fane, a gymerodd y cyfenw Hamlyn-Fane.

Deiliaid
--------

* Syr James Hamlyn, Barwnig 1af (1735-1811)
* Syr James Hamlyn-Williams, 2il Farwnig (1765-1829)
* Syr James Hamlyn-Williams, 3ydd Barwnig (1790-1861)[2]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kidd, Charles, Williamson, David (gol.). *Debrett's Peerage and Baronetage* (rhifyn 1990). Efrog Newydd: St Martin's Press, 1990
2. ↑  HAMLYN WILLIAMS, Sir James, 3rd. bt. (1790-1861), of Edwinsford, Carm. and Clovelly Court, nr. Bideford, Devon adalwyd 3 Mehefin 2016
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Baruglys gwyn** (enw gwyddonol: *Gymnomitrion obtusum*; enw Saesneg: *white frostwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Ngwynedd ac yn yr Alban. Mae'r coesynnau'n wyrdd-llwyd fel arfer, ond gallant fod yn llwyd-golau pan fyddant yn sych, ac mae'r egin hyd at 15 mm o hyd a 0.25–0.5 mm o led.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Baruglys gwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Barwn Clwyd o Abergele yn Sir Ddinbych** yn deitl ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig.

Cefndir
-------

Crëwyd y farwniaeth ar 19 Mai, 1919 ar gyfer y gwleidydd Rhyddfrydol Syr John Herbert Roberts, barwnig cyntaf, Aelod Seneddol Gorllewin Sir Ddinbych rhwng 1882 a 1918, fe'i crëwyd yn farwnig yn 1908 cyn cael ei ddyrchafu i'r bendefigaeth

Arfbais
-------

Llew yn sefyll *(rampant)* ar fand *(fess)* arian *(argent)* a glas *(azure)* yn dal pluen estrys yn ei bawen.

Arwyddair: Tra Anadl Gobaith

Deiliaid
--------

* John Herbert Roberts, Barwn 1af Clwyd (1863-1955) barwn 1919-1955
* (John) Trevor Roberts, 2il Farwn Clwyd (1900-1987) barwn 1955-1987
* (John) Anthony Roberts, 3ydd Barwn Clwyd (1935-2006), barwn 1987-2006
* John Murray Roberts, 4ydd Barwn Clwyd (ganwyd 1971) deiliad ers 2006

Yr etifedd tybiedig yw mab y deiliad presennol yr Anrhydeddus John David Roberts (ganwyd 2006).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The Complete Guide to the British Peerage & Baronetage Archifwyd 2017-02-17 yn y Peiriant Wayback. *adalwyd 8 Gorffennaf 2016*
Tudalen o'r *Barzaz Breiz*
Casgliad o ganeuon a chwedlau gwerin Llydaweg ar gân a cherddoriaeth Lydewig yw'r ***Barzaz Breiz*** ("Barddas Llydaw"); fe'u casglwyd gan Théodore Hersart de la Villemarqué a'u cyhoeddi ganddo ym 1839. Yn uchelwr o Ffrancwr ond o dras Lydewig, magwyd Villemarqué yn ardal Plessix yn Nizon, ger Pont-Aven. Ymddiddorai'n fawr yn nhraddodiadau Llydaw ac aeth ati i gasglu chwedlau Llydaweg a chaneuon oddi ar lafar gwlad. Cafodd ei gasgliad ei feirniadu gan rai cenedlaetholwyr Llydewig cyfoes a honnai fod yr awdur wedi eu newid a'u haddasu i ddarllenwyr Ffrangeg, ond mae ei lyfrau nodiadau yn profi dilysrwydd y deunydd.

Yn fwy diweddar (M. Laurent a ddyfynnir gan A.O.H. Jarman), mae darganfyddiadau annibynnol o fersiynnau eraill o rai o'r caneuon ar lafar hefyd yn dystiolaeth i'w gwreiddiau canol oesol.

Cyfrol Villemarqué oedd yr ymgais cyntaf i gasglu a chyhoeddi cerddoriaeth Lydewig draddodiadol, ar wahân i emynau. Cyn hynny, roedd y llenyddiaeth lafar hon ar gael mewn addasiadau Ffrangeg Canol yn unig, yn dyddio o'r 13g ymlaen, ond fel yn achos y chwedlau am Arthur, cafodd y chwedlau eu newid yn sylweddol yn nwylo llenorion anghyfiaith gan adlewyrchu eu diwylliant hwy yn hytrach na diwylliant Llydaw.

Cafodd y *Barzaz Breiz* gylchrediad eang a bu'n gyfrol ddylanwadol iawn ymhlith Celtigwyr Rhamantaidd. Roedd yr hynafiaethydd Carnhuanawc, cyfaill Villemarqué yng Nghymru, yn edmygu'r gwaith yn fawr. Beth bynnag am ei ffaeleddau - beiau safonau ymchwil yr oes yn bennaf - daeth y *Barzaz Breiz* â diwylliant gwerin Llydaw i sylw gweddill Ewrop am y tro cyntaf. Un o'r caneuon mwyaf hynafol yn y casgliad yw honno sy'n adrodd chwedl Kêr-Ys ("Cantre'r Gwaelod" y Llydäwyr). Hefyd o ddiddordeb i ddarllenydd Cymraeg yw'r cyswllt rhwng hanes Llydewig Skolan (ceir fersiwn wedi'i recordio gan Anne Auffret) a sawl llawysgrif Cymraeg o'r Canol Oesoedd (yn enwedig Llyfr Du Caerfyrddin, ond hefyd cywydd *Chwarae Cnau i'm Llaw* gan Dafydd ap Gwilym).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Jarman, A.O.H. (1977). "Cerdd Ysgolan". *Ysgrifau Beirniadol* **10**: 51-78.
2. ↑  "Anne\_Auffret". *Wikipedia Llydaweg*. Cyrchwyd Awst 29, 2018.
Iaith frodorol cymuned ymreolaethol Tywysogaeth Astwrias yw **Astwrieg** (neu **Astwreg**). Er bod dadlau ai iaith ynteu dafodiaith ydyw, mae'r Astwrieg neu 'asturianu' neu 'bable' bellach yn cael ei chydnabod yn swyddogol a'i hamddiffyn i ryw raddau gan Lywodraeth y Dywysogaeth. Iaith Romáwns ydyw (Gorllewin-Iberaidd), sy'n perthyn yn agos i Sbaeneg a Galisieg.

Yn ôl ystadegau diweddar, mae tua 100,000 yn ei siarad fel mamiaith a 450,000 wedi'i dysgu. Ni chynigir addysg trwy gyfrwng yr iaith er bod ysgolion cynradd bellach yn ei dysgu a gellir ei hastudio fel rhan o'r bachillerato. Ceid rhaglen newyddion yn yr iaith ar un adeg ond fe'i clywir ar y radio'n weddol aml o hyd. Mae rhai o sianeli lleol Astwrias, megis Tele Gijón, yn dangos ambell raglen yn yr iaith hefyd. Mae cyfnod o normaleiddio ieithyddol yn dechrau dod i rym mewn rhai lleoedd, gwelir rhai arwyddion ffyrdd yn ddwyieithog ac mae Cyngor Dinas Gijón, er enghraifft, wedi sefydlu swyddfa arbennig i hyrwyddo a datblygu defnydd o'r iaith mewn sawl maes. Fodd bynnag, oherwydd statws isel yr iaith, yn enwedig yn y gorffennol, mae nifer o siaradwyr yn gyndyn i gydnabod eu bod yn ei siarad.

Rhai ymadroddion
----------------

* Dydd Da - Bonos díes.
* Nos da - Bones nueches.
* William ydw i - Llámome William.
* "Meddyg" ydw i - Soi "médicu".
* Ble mae...? - ¿Ú ta...?
* Hwyl - Ta lluéu.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3
2. ↑  Ethnologue report for Asturian

WikipediaWikipedia
 ***Argraffiad Astwrieg*** Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **bidog y poplys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **bidogau'r poplys**; yr enw Saesneg yw *Poplar Grey*, a'r enw gwyddonol yw *Acronicta megacephala*. Eu tiriogaeth yw Ewrop gyfan.

Siani flewog
Lled adenydd yr oedolyn yw 40–45 mm ac maent yn hedfan rhwng Mai ac Awst yng ngwledydd Prydain ac yn cael eu denu gan olau a siwgwr.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bidog y poplys yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Brighton Pavilion**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Brighton Pavilion yn Nwyrain SussexEtholaeth Brighton Pavilion yn Nwyrain Sussex
* Dwyrain Sussex yn LloegrDwyrain Sussex yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1969: William Teeling (Ceidwadol)
* 1969–1992: Julian Amery (Ceidwadol)
* 1992–1997: Derek Spencer (Ceidwadol)
* 1997–2010: David Lepper (Llafur-Cydweithredol)
* 2010–presennol: Caroline Lucas (Plaid Werdd)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Mae **Bedd Branwen** yn gladdfa o Oes yr Efydd yng ngogledd Ynys Môn. Saif yn agos i bentref Llanddeusant a gerllaw Afon Alaw.

Disgrifiad
----------

Bu cloddio archaeolegol yma yn 1966, a gwnaed nifer o ddarganfyddiadau. Mae'r safle yn domen o bridd gyda charreg fawr ynghanol y domen, sy'n dyddio o ychydig cyn 2000 C.C.. Yn y domen mae nifer o gladdedigaethau ar wahan, yn dyddio o'r cyfnod rhwng 2000 C.C. a 1000 C.C.. Roedd olion esgyrn wedi eu llosgi a chrochenwaith e.e. wrn gyda choler. Yn wahanol i gladdfeydd o'r cyfnod mewn rhai rhannau eraill o Ynysoedd Prydain, mae'r claddedigaethau i gyd yn ymddangos yn weddol gyfartal o ran eu safle yn y domen, heb un yn amlwg yn brif gladdedigaeth. Gwahaniaeth arall yw nad oedd arfau ymysg y darganfyddiadau, sydd efallai yn awgrymu cymdeithas mwy cyfartal a mwy heddychlon yn yr ardal yma nag mewn rhannau eraill o'r ynysoedd.

Safle Bedd Branwen

Chwedl Branwen
--------------

Yn chwedl Branwen ferch Llŷr, yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi, mae cyfeiriad at Branwen yn marw o dor-calon gerllaw Afon Alaw ac yn cael ei chladdu yno:

Ac yna y llas y benn ef (Bendigeidfran), ac y kychwynassant a'r pen gantu drwod, y seithwyr hynn, a Branwen yn wythuet. Ac y Aber Alau yn Talebolyon y doethant y'r tir. Ac yna eisted a wnaethant, a gorfowys. Edrych oheni hitheu ar Iwerdon, ac ar Ynys y Kedyrn, a welei ohonunt. "Oy a uab Duw," heb hi, "guae ui o'm ganedigaeth. Da [o] dwy ynys a diffeithwyt o'm achaws i." A dodi ucheneit uawr, a thorri y chalon ar hynny. A gwneuthur bed petrual idi, a'e chladu yno yglan Alaw.
Ni wyddir beth yn union yw'r cysylltiad rhwng enw presennol y gladdfa a'r chwedl. Yn sicr mae'r gladdfa'n deillio o gyfnod llawer cynharach na'r un a awgrymir yn y chwedl yn ei ffurf bresennol.

Llyfryddiaeth
-------------

* Frances Lynch, *Gwynedd*, A Guide to Ancient and Historic Wales (Llundain: HMSO, 1995)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Frances Lynch, *Gwynedd*, A Guide to Ancient and Historic Wales (Llundain: HMSO, 1995)
2. ↑  Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930).
Siani flewog
Darlun o lyfr John Curtis: *British Entomology*; Cyfrol 6
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan yr hocys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau'r hocys**; yr enw Saesneg yw *Mallow*, a'r enw gwyddonol yw *Larentia clavaria*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan yr hocys yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Nofelydd, ysgrifwr, a beirniad llenyddol Sbaenaidd oedd **José Martínez Ruiz** (8 Mehefin 1873 – 2 Mawrth 1967) a adwaenir gan y ffugenw **Azorín**. Efe oedd un o aelodau blaenllaw y mudiad llenyddol *La Generación del 98*.

Ganed ym Monóvar, Valencia, yng Ngweriniaeth Gyntaf Sbaen. Astudiodd y gyfraith yn Valencia, Granada, a Salamanca. Symudodd i Fadrid i fod yn newyddiadurwr, ond roedd yn anodd iddo gael gwaith oherwydd ei agwedd ddi-flewyn-ar-dafod.

Ysgrifennodd driawd o nofelau traethodol – *La voluntad* (1902), *Antonio Azorín* (1903), *Las confesiones de un pequeño filósofo* (1904) – a oedd yn hwb i *La Generación del 98*. Mynegir gwladgarwch diwylliannol Azorín yn ei gyfrol *El alma castellana* (1900) a'i gasgliadau o ysgrifau *La ruta de Don Quijote* (1905) ac *Una hora de España 1560–1590* (1924). Ystyrir Azorín yn feirniad gwychaf Sbaen yn nechrau'r 20g, a dethlir clasuron llenyddiaeth Sbaeneg yn ogystal â mudiadau newydd yn ei weithiau megis *Al margen de los clásicos* (1915). Azorín oedd golygydd y cylchgrawn *Revista de Occidente* o 1923 i 1936.

Treuliodd Azorín gyfnod Rhyfel Cartref Sbaen ym Mharis yn ysgrifennu i'r papur newydd Archentaidd *La Nación*. Dychwelodd i Fadrid ym 1949, a bu farw yno yn 93 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Azorín. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 18 Medi 2020.
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Batley a Spen** (Saesneg: *Batley and Spen*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Batley a Spen yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Batley a Spen yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Elizabeth Peacock (Ceidwadol)
* 1997–2015: Mike Wood (Llafur)
* 2015–2016: Jo Cox (Llafur)
* 2016–2021: Tracy Brabin (Llafur-Cydweithredol)
* 2021–presennol: Kim Leadbeater (Llafur-Cydweithredol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Mae **Binig** (Ffrangeg:  *Binic*, Galaweg:  *Binic*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg| *Département Côtes-d'Armor*), Llydaw. Mae'n 11 km o Sant-Brieg; 381 km o Baris a 426 km o Calais

Economi
-------

Mae Binig yn dref glan môr poblogaidd sydd yn enwog am ei draethau. Mae'r dref wedi ei leoli yn rhan orllewinol bae Saint-Brieuc. Mae ei marina yn hygyrch yn unig ar lanw uchel ac yn cynnig 500 o leoedd i gychod.

Cyn dod yn gyrchfan i dwristiaid roedd Binig yn borthladd pysgota o gryn bwys a oedd yn danfon llongau pysgota i'r moroedd o amgylch yr Gwlad yr Iâ ac arfordir Canada ac yn un o borthladdoedd penfras mwyaf Ffrainc; bu hefyd yn borthladd pwysig ar gyfer mewnforio coed, blawd a llysiau.

Bu dirywiad yng ngweithgaredd y porthladd ers y 1920, er bod rhywfaint o bysgota am sgolop yn parhau o hyd.

Ers dirywiad y porthladd mae twristiaeth wedi dod yn fwyfwy poblogaidd i'r dref.

Mae Binig hefyd yn enwog am nifer o'r gwyliau sydd yn cael eu cynnal yno, gan gynnwys gŵyl canu gwerin a'r felan flynyddol sy'n gyrchfan i hyd at 40,000 o bobl. Mae'n ffinio gyda Lannidig, Porzhig ac mae ganddi boblogaeth o tua 3,826 (1 Ionawr 2018).

Poblogaeth hanesyddol
---------------------

|  |
| --- |
| Tabl newid poblogaeth: **blwyddyn** nifer |
| **1831** | **1836** | **1841** | **1846** | **1851** | **1856** | **1861** | **1866** | **1872** |
| 1 828 | 2 229 | 2 324 | 2 407 | 2 640 | 2 811 | 2 673 | 2 738 | 3 458 |
|  |
| **1876** | **1881** | **1886** | **1891** | **1896** | **1901** | **1906** | **1911** | **1921** |
| 2 457 | 2 231 | 2 379 | 2 222 | 2 305 | 2 247 | 2 231 | 2 356 | 2 342 |
|  |
| **1926** | **1931** | **1936** | **1946** | **1954** | **1962** | **1968** | **1975** | **1982** |
| 2 223 | 2 141 | 2 140 | 2 241 | 2 261 | 2 099 | 2 212 | 2 326 | 2 602 |
|  |
| **1990** | **1999** | **2008** | **2013** | **-** | **-** | **-** | **-** | **-** |
| 2 798 | 3 110 | 3 528 | 3 825 | - | - | - | - | - |

Galeri
------

* Traeth y PlageTraeth y Plage
* Y porthladd Y porthladd
* Y porthladd gyda'r nos Y porthladd gyda'r nos
* Yr eglwys Yr eglwys

Gweler hefyd
------------

* Cymunedau Aodoù-an-Arvor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   *BINIC TOURISM AND TRAVEL GUIDE*
2. ↑  Gwefan y dref (Ffrangeg)
3. ↑  "Folks Blues Festival : comment gérer l'affluence". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-05-04. Cyrchwyd 2016-08-20.

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Binic***
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Baruglys pigfain** (enw gwyddonol: *Gymnomitrion apiculatum*; enw Saesneg: *pointed frostwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru. Mae'n eitha tebyg i Baruglys plethog (*G. concinnatum*), sy'n dywyllach yn llai ac yn gochach neu'n wyrddach, gyda llai o ddail.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Baruglys pigfain** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Bardd neu ddiddanwr llys oedd **Berddig** (bl. tua 1050au - 1080au). Mae'r ychydig a wyddys amdano yn deillio o gofnod cwta yn *Llyfr Dydd y Farn*, sy'n gofnod o'r wybodaeth a gasglwyd yn 1085 a 1086 gan swyddogion Wiliam I, brenin Lloegr.

Yn ôl *Llyfr Domesday*, bardd y brenin Gruffudd ap Llywelyn (brenin Cymru o 1055 hyd 1063) oedd Berddig. Fe'i disgrifir fel *ioculator regis*, sef "cellweirwr y brenin". Mae hynny'n awgrymu ei fod yn ddiddanwr, yn finstrel neu "*jester*" efallai, ond rhaid cofio na fyddai'r swyddogion a gasglodd y wybodaeth hon yn gwybod llawer am Gymru a'i harferion ac mae'n bosibl mai bardd llys Gruffudd oedd Berddig. Cofnodir i'r brenin roi tir iddo "ar gyffiniau Gwent", sef yn nwyrain Morgannwg efallai. Mae hynny, a'r ffaith ei fod yn cael ei gofnodi o gwbl gan estronwyr, yn ategu'r posiblrwydd ei fod yn fardd ac felly'n ŵr o statws yn y gymdeithas. Awgryma'r cofnod fod Berddig yn frodor o dde-ddwyrain Cymru, ond does dim modd profi hynny.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*, d.e. 'Berddig.
2. ↑  G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg*, tud. 1.

Gweler hefyd
------------

* Afan Ferddig
Mae **Binnein Beag** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN221677.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **bwrned chwe smotyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **bwrnedau chwe smotyn**; yr enw Saesneg yw *Six-spot Burnet*, a'r enw gwyddonol yw *Zygaena filipendulae*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Cylchred bywydAtgenhedluSiani flewogChwilerOedolyn
Wedi deor o'i ŵy mae'r bwrned chwe smotyn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Beinn a'Chlachair** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN471781. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-26 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Disgrifir **baner Tyrcmenistan** (Turkmeneg: Türkmenistanyň baýdagy, Түркменистаның байдагы) fel Maes gwyrdd ac arno pum seren wen a chilgant a stribed fertigol coch ger y hòs yw **baner Tyrcmenistan**. Ar hyd y stribed coch darlunir pum patrwm carpedi traddodiadol, uwchben torch olewydd. Mae'r stribed goch yn ddarlun o garpedi enwog y wlad.

Cyflwynwyd y faner ar 27 Medi 1992 gan ddisodli baner Sofietaidd y wlad (gw. isod). Newidiwyd cymeseredd y faner rhywfaint ar 24 Ionawr 2001 gan fabwysiadu ratio 2:3.

Baneri Hanesyddol Tyrcmenistan
------------------------------

Baner yr Ymerodraeth Rwsiaidd y Tsar oedd baner swyddogol Tyrcmenistan hyd nes dyfodiad comiwnyddiaeth gyda Chwyldro Rwsia.

Yn ystod yr Undeb Sofietaidd hyd nes annibyniaeth yn 1991, roedd baner Tyrcmenistan yn debyg i holl faneri eraill gweriniaethau eraill yr Undeb Sofietaidd.

* 1:2 Tyrcmenistan ASSR, 1919 tan 19241:2 Tyrcmenistan ASSR, 1919 tan 1924
* 1:2  Gweriniaeth Tyrcmenistan yn yr Undeb Sofietaidd, 1 Awst 1953 tan 19911:2 Gweriniaeth Tyrcmenistan yn yr Undeb Sofietaidd, 1 Awst 1953 tan 1991
* 1:2 Gweriniaeth Tyrcmenistan Undeb Sofietaidd, 1 Awst 1953 tan 1991, tu cefn1:2 Gweriniaeth Tyrcmenistan Undeb Sofietaidd, 1 Awst 1953 tan 1991, tu cefn

* 1:2 Tyrkmenistan, 1992 tan 19971:2 Tyrkmenistan, 1992 tan 1997
* 1:2 Tyrkmenistan, 1997 tan 20011:2 Tyrkmenistan, 1997 tan 2001

Baneri Milwrol Tyrcmenistan Annibynnol
--------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Baner Lluoedd y Tir |
| Baner Lluoedd y Tir  |

|  |
| --- |
| Baner y Llu Awyr |
| Baner y Llu Awyr  |

|  |
| --- |
| Baner y Llynges |
| Baner y Llynges  |

 |
Etholaeth seneddol yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Basildon a Billericay** (Saesneg: *Basildon and Billericay*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Basildon a Billericay yn EssexEtholaeth Basildon a Billericay yn Essex
* Essex yn LloegrEssex yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010. Cyfunodd rannau o'r hen etholaethau Billericay a Basildon, sydd bellach wedi'u diddymu.

Aelodau Senedol
---------------

* 2010–presennol: John Baron (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Mae **talaith Basra**, neu **talaith Al-Basrah**, yn dalaith yn ne Irac, gyda arwynebedd tir o 19070 km sgwar a phoblogaeth o tua 2,600,000 (amcangyfrif 2003). Ei phrifddinas yw Basra, dinas ail fwyaf y wlad; mae dinasoedd mawr eraill yn cynnwys Corna, Az Zubayr, Umm Qasr ac Abu Al Khaseeb. Mae'r dalaith yn ffinio â Kuwait i'r de ac Iran i'r dwyrain.

Lleoliad Talaith Basra yn Irac
Mae'r mwyafrif llethol o'r trigolion yn Fwslemiaid Shia Arabaidd.

Daearyddiaeth
-------------

Mae talaith Basra yn gorwedd ar Y Gwlff lle ceir stribyn o arfordir cul rhwng Ciwait ac Iran; Umm Qasr yw'r prif borthladd. Yng ngogledd y dalaith mae afonydd Ewffrates a Tigris yn uno i ffyrfio'r Shatt al-Arab. Mae'r corsdir o'i gwmpas yn gartref i Arabiaid y Corsdir ers canrifoedd lawer.

Hanes
-----

### Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf

Yn hanesyddol, dan Ymerodraeth yr Otomaniaid, roedd talaith Basra yn cynnwys tiriogaeth gwladwriaeth bresennol Kuwait (nad oedd ond tref fechan ddinod ar y pryd). Ar ôl dwyn y diriogaeth oddi ar yr Ottomaniaid yn sgîl y Rhyfel Byd Cyntaf, cyfunodd Prydain hen daleithiau Ottomanaidd (*vilayets*) Basra, Baghdad a Mosul i ffurfio gwladwriaeth newydd Irac, a reolwyd gan Brydain trwy fandad Cynghrair y Cenhedloedd. Roedd Ciwait eisoes wedi dod yn *protectorate* dan Brydain yn fuan cyn i'r Rhyfel Byd Cyntaf dorri allan.

### Ar ôl cwymp y llywodraeth Ba'ath

Talaith Basra yw'r rhan o Irac a roddwyd i luoedd milwrol Prydain oresgyn a rheoli yn Rhyfel Irac. Hyd yn hyn mae dros 160 o filwyr Prydeinig wedi coll eu bywydau yn y dalaith.

Mae cynnig i uno Basra â'r taleithiau cyfagos Dhi Qar a Maysan i ffurfio talaith dde-ddwyreiniol mewn ffederaliaeth Iracaidd newydd yn cael ei drafod ers 2005.


| Taleithiau Irac | Baner Irac |
| --- | --- |
| Al-Anbar | Arbīl | Bābil | Baghdād | Al-Basrah | Dahūk | Dhī Qār | Diyālā | Al-Karbalā' | Kirkuk (At-Ta'mim) | Maysān | Al-Muthannā | An-Najaf | Nīnawā | Al-Qādisiyyah | Salāh ad-Dīn | As-Sulaymāniyyah | Wāsit |
Mae **Beinn a'Chaisteil** neu **Beinn a' Chaisteil** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN347364. Ceir carnedd ar y copa. Amddiffynir y mynydd gan 3 km o greigiau geirwon, serth.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
* Gwefan saesneg Munro Magic

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn a'Chlachair (copa dwyreiniol)** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN486790.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 30 Mehefin 2008.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mynydd yn y Carneddau yn Eryri yng Ngogledd Cymru yw **Bera Bach**.

Lleoliad
--------

Saif ar y grib sy'n arwain tua'r gogledd-orllewin oddi ar brif grib y Carneddau ger Garnedd Uchaf.

Llwybrau
--------

Gellir ei ddringo yn weddol hawdd o bentref Bethesda, gan ddringo i'r copa llai Gyrn Wigau gyntaf, yna i Drosgl ac ymlaen i Fera Bach. Gellir hefyd dringo Bera Mawr o Abergwyngregyn heibio'r rhaeadr, a mynd ymlaen i Fera Bach.

Uchder
------

Er gwaethaf yr enwau, mae Bera Bach ychydig yn uwch na chopa Bera Mawr gerllaw, sy'n 794 medr.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 807 metr (2648 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn a'Bheithir - Sgorr Dhearg** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Linnhe i Loch Etive yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN056558. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd ydy Beinn a'Bheithir.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 10 Mawrth 2007.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-09-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Carn a'Choire Bhoidheach – Copa Craig yr Eryr** yn gopa a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO237838. Ceir carnedd ar y copa. Y fam fynydd ydy Carn a'Choire Bhoidheach.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Carn a'Choire Bhoidheach – Copa Craig yr Eryr yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Delwedd
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Carn a'Choire Bhoidheach - Creag a'Ghlas-uillt** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO242842. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Carn a'Choire Bhoidheach - Creag a'Ghlas-uillt yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Carn a' Choin Deirg** neu **Carn a'Choin Deirg** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Broom i Strath Oykel yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH397923. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 22 Rhagfyr 2007.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn a'Bheithir - Sgorr Dhonuill** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Linnhe i Loch Etive yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN040555. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd ydy Beinn a'Bheithir.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Beinn a' Bha'ach Ard** neu **Beinn a' Bhathaich Ard** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Kyle of Lochalsh i Garve yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH360434. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"