Coedwig Hafren
**Saif Coedwig Hafren** i'r gogledd-orllewin o Lanidloes, tref farchnad hynafol yng Nghanolbarth Cymru. Er 2020 bu'n rhan o rwydwaith Coedwig Genedlaethol i Gymru a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru. Ceir coedwig arall yng ngogledd sir Powys sy'n rhan o'r rhwydwaith sef, Coedwig Dyfnant ymhellach i'r dwyrain.

Trosolwg
--------

Mae'r goedwig yn gorchuddio tua 40 square kilometre (15 mi sgw)
, ac mae'n cynnwys coed pinwydd a sbriws yn bennaf. Mae'n cymryd ei enw o Afon Hafren sy'n codi mewn mawnog ddofn tua 800 metre (0.5 mi)
 y tu allan i ffin orllewinol y goedwig, yn uchel ar lethrau Pumlumon, mynydd uchaf Canolbarth Cymru. Mae'n goedwig bwysig o ran naturolaeth a hefyd gweithgaredd hamdden.

Hanes
-----

Mae'r goedwig, a blannwyd ym 1937, yn newid yn barhaus gyda thorri a phlannu. Mae'r goedwig hefyd yn gartref i fwyngloddiau copr a phlwm o'r Oes Efydd,  yn fwyaf nodedig "Nant yr Eira" ac o bosibl "Nant yr Rickett".

Roedd creu'r goedwig ym 1937 yn golygu prynu deuddeg fferm ddefaid ucheldirol, gan gynnwys "Rhyd y Benwch" sydd bellach yn lleoliad maes parcio a man picnic. 

Er na adawyd y ffermydd yn adfail, ni allent ddarparu digon o lety i weithwyr coedwig yn yr ardal brin ei phoblogaeth hon. Ar y dechrau, gyda maint bach cychwynnol y goedwig, roedd digon o weithwyr i'w cael yn lleol. Yn ddiweddarach, cludwyd gweithwyr o Lanidloes. Nid oedd hyn yn gynaliadwy, ac yn 1948, penderfynodd y Comisiwn Coedwigaeth adeiladu pentref ger Penfforddlas i gartrefu gweithwyr coedwigaeth. Cyflogasant bensaer o fri, T. Alwyn Lloyd, Caerdydd, i lunio cynlluniau ar gyfer pentref a fyddai yn y pen draw yn cynnwys pedwar ugain o dai, siop bentref, ysgol a neuadd. Fel datblygiad cyntaf, adeiladwyd ugain o dai ar y safle, gydag wyth arall ychydig filltiroedd i ffwrdd: roedd y rhain yn darparu llety i hanner y gweithwyr. Dechreuwyd adeiladu yn 1949, gyda'r tai cyntaf yn cael eu meddiannu yn 1951. Darparwyd y cyflenwad dŵr ar gyfer y pentref, a adwaenir fel Llwyn-y-gog (neu Llwynygog), trwy argaenu nant gyfagos.  

 Tarddiad yr Afon Hafren, ger Coedwig Hafren

Defnydd presennol
-----------------

Boncyffion coed wedi eu torri i'w gwerthu - peth o ddiwydiant y Goedwig
Er bod y goedwig yn dal i gynhyrchu pren ar gyfer Cyfoeth Naturiol Cymru, mae hefyd wedi datblygu fel cynefin bywyd gwyllt ac fel atyniad i dwristiaid. Mae’r barcud coch i’w weld yn yr ardal, ynghyd â llawer o adar, planhigion ac anifeiliaid eraill. Mae yna nifer o lwybrau troed, a llawer o lwybrau ceffyl sy'n boblogaidd ar gyfer beicio mynydd a marchogaeth. Ymhlith y teithiau cyhoeddedig mae "The Source of The Severn", "Severn Breaks its Neck" a "The Blaenhafren Falls". 

Mae Taith Gerdded Dyffryn Gwy yn gorffen yn Rhyd y Benwch yn y goedwig.  Defnyddia Clwb Cyfeiriadau y Canolbarth (Mid Wales Orienteering Club) y goedwig ar gyfer cystadlaethau cyfeiriadu.

Mae chwarel yn y goedwig yn cael ei defnyddio "astudiaethau ffrwydrad" gan Grŵp Ffiseg Hylosgi Prifysgol Aberystwyth. Arferid defnyddio'r chwarel hon gan British Aerospace .

### Chwaraeon modur

Mae'r goedwig yn lleoliad poblogaidd ar gyfer llawer o bencampwriaethau motocrós a 4x4 a digwyddiadau rali.

Defnyddir y goedwig yn rheolaidd fel llwyfan ar Rali Cymru Prydain Fawr. Ym mis Ionawr 2013 defnyddiodd BBC *Top Gear* Bentley Continental a yrrwyd gan Kris Meeke i ddarlledu'r llwyfan.

Gweler hefyd
------------

* Coedwig Genedlaethol i Gymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Archaeology in the Forest: Mines and quarries of North Wales". The Clwyd-Powys Archaeological Trust. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-01-02. Cyrchwyd 2008-02-29.
2. ↑  "Rhyd y benwch Picnic Site". The Forestry Commission. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-03-23. Cyrchwyd 2008-02-29.
3. ↑  "Historic Landscape Characterisation, The Making of the Clywedog Valley Landscape". The Clwyd-Powys Archaeological Trust. Cyrchwyd 2014-11-07.
4. ↑  Spence, Barbara (March 2013). "The Forestry Commission in Wales 1919 - 2013" (PDF). Forestry Commission Wales. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2014-07-24. Cyrchwyd 2014-11-07.
5. ↑  "Welcome to Hafren Forest and the source of the River Severn" (PDF). The Forestry Commission. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2014-11-07. Cyrchwyd 2014-11-07.
6. ↑  "The Walk - factfile - The Wye Valley Walk". *www.wyevalleywalk.org*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-12-08. Cyrchwyd 2015-09-07.
7. ↑  "POW Level D Event at Coedwig Hafren, Llanidloes 11th December 2011". Gwefan Mid Wales Orienteering Club. 2011. Cyrchwyd 2 Mai 2023.
8. ↑  Evans, David (30 January 2013). "Why the WRC can't forget its past". *Autosport*. .

Dolenni allanol
---------------

* Cyfoeth Naturiol Cymru: Coedwig Hafren
* Ymweld â Llanidloes: Coedwig Hafren
* Instagram Coedwig Hafren
* Tudalen Facebook Coedwig Hafren