**Leopold II, Brenin y Belgiaid** (Brwsel, 1835 – Laeken, 1909) oedd ail frenin Gwlad Belg, ar ôl ei dad Leopold I o Wlad Belg. Teyrnasodd rhwng 1865 a 1909. Mae'n fwyaf adnabyddus am erchyllterau ac ecsbloetio *Gwladwriaeth Rydd y Congo*, y drfedigaeth a enwyd mor anhywir, gan iddo fanteisiodd ary bobl a'r diriogaeth er ei fudd personol.

Mawraeth
--------

Roedd yn fab hynaf i'r Brenin Leopold I a Louise o Orleans. Roedd felly yn ŵyr i Francis Frederick o Saxony-Coburg Saafeld ac Augusta o Reuss gan dad, tra roedd yn ŵyr i'r Brenin Louis-Philippe I, brenin Ffrainc o Ffrainc a Mary Amelia o Bourbon-Dau Sisili.

Yn ystod ei ieuenctid astudiodd gyda chymorth gwasanaethau cudd-wybodaeth y wlad brosiect i oresgyn yr Iseldiroedd i atodi hen Diroedd Catholig y Generalitat, (tiroedd fwyafrifol Gatholig yn yr Iseldiroedd) breuddwyd na sylweddolwyd erioed oherwydd gwrthwynebiad ei dad a'i gwelodd yn ymgyrch rhy peryglus. Yn hytrach, anogodd Leopold I i'r tywysog ifanc greu rhwydwaith o gysylltiadau diplomyddol a gwneud llawer o deithiau. Rhedodd ledled y byd ond ni ymwelodd â'r Congo erioed yn ei fywyd. [2] Yn ddyn ifanc breuddwydiodd am ymerodraeth Gwlad Belg "Gyda Brwsel yn brifddinas iddi, a wnaed gyda chymorth Duw yn Borneo, ynysoedd y Cefnfor Tawel, gyda rhannau o Affrica; America, China a Japan. "[3] Yn 1876 gwireddodd yn rhannol ei freuddwyd o ddod yn wir sofran [4] a sefydlodd y Gymdeithas Affricanaidd Ryngwladol a oedd yn gyfrifol am ecsbloetio tiriogaeth y Congo er budd personol y brenin, gyda'r cytundeb rhyngwladol y daeth iddo yng Nghynhadledd Berlin, 1885, ar yr amod ei bod yn caniatáu masnach rydd a chyfrannu at "wareiddiad" y boblogaeth.

Meddiannu'r Congo
-----------------

Heb fynd yno erioed, dyfarnodd Leopold II ei Wladwriaeth Rydd Congo o bell (Ffrangeg: *État Indépendant du Congo*), Gweriniaeth Ddemocrataidd bresennol y Congo gyda byddin o ganeuon, y llu ofnadwy a gyhoeddir. Ymgymerodd â pholisi treisgar a gormesol tuag at y trigolion brodorol, a'i caethiwodd. Lladdodd ei drefn rhwng deg a phymtheg miliwn Congo. Caniataodd ecsbloetio'r Congo iddo gronni un o ffawd fwyaf y byd, cyn gynted â 1905, casglodd ffortiwn a oedd yn werth mwy na phum can miliwn o pesetas ar y pryd, a enillodd y degfed dyn cyfoethocaf iddo. Ond ar wahân i'r buddion enfawr, mae gwaith Leopold yn y Congo wedi peri iddo fynd i lawr mewn hanes am ei reolaeth drychinebus a'r miliynau o ddioddefwyr artaith, amodau gwaith gwael, llofruddiaeth ac arferion gwaedlyd. megis gwneud y gorau o diriogaeth Congo. Defnyddiodd wybodaeth y teithiwr, Henry Morton Stanley o Lanelwy fel sail ei anturiaeth a twyllodd Stanley arweinyddion cynhenid i ddarostwng gwrogaeth i Leopold. Gwnaeth Leopold elw o 220 Franc Belgaidd, neu $1 biliwn doler heddiw. Er i Leopold ddweud yng Nghynhadledd Berlin y byddai croeso i fasnachwyr tramor weithio yn ei drefedigaeth, doedd yn amlwg gydag amser nad oedd hyn yn wir, ac o dipyn i beth oherwydd gwaith pobl fel y newyddiadurwr Edmund Dene Morel, masnachwr o Lerpwl daeth y wybodaeth am echrylderau y Congo yn gyhoeddus a datgelodd cenhadwr a'i wraig, Alice, (oedd yn ffotograffydd) oedd yn byw yn y Congo, John Harris, am y sefyllfa annynol.

### Gwlad yn Feddiant Bersonol

Manylyn cofeb Oostend wedi ei ddifrodi gan brotestwyr gwrth-Leopold II - mae llaw un o'r Affricaniaid wedi ei dorri ymaeth mewn cyfeiriad i droseddau Leolpold
Fel eiddo personol y brenin, nid oedd deddfau Gwlad Belg yn berthnasol iddo ac nid oedd gan lywodraeth Gwlad Belg unrhyw awdurdod drosto. Yn y Congo, roedd Leopold yn sofran a gweithredodd drefn unbenaethol gyda rheolau ufudd-dod y cafodd eu dwylo eu torri ymaith gan y rhai nad oeddent yn cydweithredu am ddim, a saethwyd y rhai nad oeddent yn ffit i weithio mwyach. Parhaodd y polisïau hyn am fwy na deugain mlynedd ac ni chawsant erioed eu cosbi na'u rhoi ar brawf gan unrhyw gorff cyfiawnder rhyngwladol. Defnyddiodd yr arian a gasglwyd yn y Congo i wneud gweithiau megalomaniacal ym Mrwsel, Ostend a dinasoedd eraill yn y wlad. [5] Fodd bynnag, yn ystod blynyddoedd olaf teyrnasiad Leopold II, gwrthododd pobl Gwlad Belg eu polisïau yn eang, a ddatgelwyd gan gwmni i'r wasg yn Lloegr a gyflawnodd boicot masnach o nwyddau a darddodd yn y Congo. Teimlodd Leolpol ei hun iddo gael ei gamddeall fel brenin ac ym 1907 cwynodd am ing ei bobl "ei: "Rwy'n sofran gwlad fach gyda phobl fach. Ar hyd fy oes rwyf wedi ymroi i'w ddaioni, ac mae'n fy nhrin fel lleidr a llofrudd." 

Ym 1908, dan bwysau gan y Senedd, penderfynodd glymu'r meddiant enfawr, fel rhodd wenwynig i'r senedd. Er ei fod yn 1890 wedi ei gymynrodd i bobl Gwlad Belg. Mae cryn anghysondeb rhwng y disgrifiad delfrydol o hanes swyddogol brenin defosiynol ac yn selog dros les y wlad ifanc a realiti cysylltiadau palas ac ecsbloetio didostur y Congo.

### Defnyddio Cristnogaeth i Gaethiwo Pobl y Congo

Mewn araith yn 1883 i genhadon ac offeiriaid yr Eglwys Gatholig rhoddodd Leolpold ganllawiau clir, diflewyn ar dafon, hiliol a chreulon ar sut i ddefnyddio'r ffydd Gristnogol er mwyn darostwng pobl cynhenid ei drefedigaeth. Mae'r araith yn crynhoi popeth am agwedd Leopold at y Congo, crefydd a phobl, dyma rannau ohono:

*Bydd eich efengylu wedi ei hysbrydoli yn gyntaf gan fuddiannau Gwlad Belg ... ein prif gennad yn y Congo yw nid i ddysgu'r Duon am Dduw - maent yn gwybod hynny trwy eu cyndeidiaid ... byddwch yno i dehongli yr Efengyl mewn ffordd fydd orau i amddiffyn eich buddiannau yn y rhan yna o'r byd ac i wneud hynny, rhaid i chi wneud i'r anwariaid golli diddordeb yng nghyfoeth y tir maent yn meddiannu er mwyn osgoi eu bod yn cymryd diddordeb ynddo ... gan freuddwydio un dydd am eich gorychfygu a byw y bywyd bras yn eich lle chi. Bydd eich gwybodaeth o'r Ysgrythurau yn ein helpu i ddefnyddio adnodau arbennig fydd yn cynorthwyo ffyddloniaid i garu tlodi, er enghraifft, "gwyn eu byd y tlawd oherwydd byddant yn etifeddu'r nefoedd", "mae'n anodd i'r cyfoethog fyned i'r teyrnas nefoedd ayyb"*

*Dysgwch iddynt i ddioddef unrhyw beth ... byddwch yn ei dysgu bod pwy bynnag sy'n dial ddim yn blentyn i Dduw. Byddwch yn achosi iddynt ddilyn esiampl y seintiau a drodd y foch arall.*

*Dysgwch y disgyblion i gredu nid i resymegu ... efengylwch y Duon fel eu bod yn aros am byth yn wasaidd i'r coloneiddwyr Gwyn, fel na fyddant byth yn gwrthryfela yn erbyn y cyfyngiadau, anghyfiawderau maent yn ei dderbyn.*

*Gwnewch iddynt wastad fyfyrio a dweud "gwyn eu byd y rhai sy'n llefaidd - mae Teyrnas Duw ar ei cyfer." Defnyddiwch y chwip i roi troadigaeth i'r ... osgowch da chi bod y Duon yn dod yn gyfoethog am hynny canwch bob dydd bod yn amhosibl i'r cyfoethog fynd i'r nefoedd. Gwnewch iddynt dalu i'r Eglwys bob dydd Sul a defnyddiwch yr arian sydd ar gyfer y tlawd i'ch buddsoddiadau busnes eich hun. Dysgwch iddynt ei fod yn dda iddynt lwgu i farwolaeth tra eich bod chi'n bwyta o leiaf pum gwaith y dydd.*

*Cyflwynwch system o gyffes fydd yn eich gwneud chi yn dditectif da fel y gallwch gyhuddo, rhoi lawr person Du sydd ag ysbryd gwrthryfel yn erbyn y system.*

*Dysgwch iddynt bod eu cofebau a'u delwau yn waith y diafol, dygwch nhw a llenwch ein hamgueddfeydd â nhw. Dysgwch y Duon i anghofio eu cyndeidiau er mwyn addoli a rhoi moliant i'n rhai ni ... Dysgwch iddynt fod ar ei gliniau wrth weddio a cadwch nhw'n brysur wrth fynd i'r capel 10 neu fwy."*

Gwaddol
-------

Dioddefwr trais regime Leopold - noder bod ei throed dde wedi ei dorri ymaeth c.1900-1915
Yn ystod ei reolaeth unbeniaethol o'r Congo, amcangyfrifir i rhwng 2–10 miliwn o Affricaniaid cynhenid farw ac arweiniodd i'r cyfleusterau ac amodau annynol i'r defnydd cyntaf o'r term Troseddau yn erbyn dynoliaeth ("Crimes against humanity").

Mae Leolpold II yn parhau i fod yn ddadleuol hyd heddiw. Yn 1999 cysegrodd yr awdur Americanaidd Adam Hochschild y llyfr *The Ghost of King Leopold* i'w wladychiaeth frwd, ac i gribddeiliadau a llofruddiaethau'r "Force Publique". Ym 1931, urddwyd heneb fuddugoliaethus ar lan y môr yn Ostend, a diolchodd grŵp o Congoiaid i'r brenin "am ein rhyddhau o gaethwasiaeth yr Arabiaid." Pan ddatgelodd mwy a mwy o astudiaethau hanesyddol y troseddau a gyflawnwyd yn y Congo gan y gwladychwyr - am amser hir wedi'u cuddio gan hanes swyddogol - yn 2004 torrodd grŵp o weithredwyr law efydd un o'r Congoiaid, er mwyn "coffáu arfer sy'n digwydd yn aml yn ystod teyrnasiad Leopold II ". Yn 2016 sefydlodd cyngor y ddinas banel swyddogol newydd sy’n rhoi’r heneb yn ei chyd-destun trwy egluro ochr ddu gwladychu hefyd.

Dadorchuddwyd system greulon, hiliol Leopold gan y Gwyddel Roger Casement (a ddienyddiwyd wedyn am ei ran yn Gwrthryfel y Pasg dros annibyniaeth Iwerddon yn 1916. Roedd hefyd yn destun nofel fyd-enwog The Heart of Darkness gan Joseph Conrad.

Teulu
-----

Yn 1853 priododd Leopold â Maria Enriqueta o Awstria, merch yr Archesgobaeth Josep Antoni o Awstria a Sofia o Württemberg. Roedd hi, felly, yn wyres i'r Ymerawdwr Leopold II, yr Ymerawdwr Ymerodraeth Lan Rufeinig a'r Dywysoges Maria Louise o Sbaen gan dras tadol a mamol Louis o Württemberg a Mary Anna Czartoryska. Symudodd y cwpl i Frwsel ond yn fuan fe wnaethant fyw ar wahân a symudodd Maria Enriqueta i'r Sba. Roedd ganddyn nhw bedwar o blant:

* Louise a anwyd ym 1858 ym Mrwsel a bu farw ym 1924 yn Nice. Priododd y Tywysog Philip o Sacsoni-Coburg Gotha, a ysgarodd er mwyn byw gyda'i chariad yr Iarll Keglewitch, siambrlen ei gŵr.
* Ganwyd Leopold ym 1859 a bu farw ym 1869 ym Mrwsel.
* Ganwyd Stephanie ym 1864 ym Mrwsel a bu farw ym 1945 ym mynachlog Pannonhalma lle cafodd loches rhag y Fyddin Goch. Priododd â Tywysog Corong Rudolf o Awstria a fu farw ym 1889 ym Mayerling. Yn 1900 ailbriododd y Iarlles Hwngareg, Elemer Lónyay o Nagy-Lónya et Vásáros-Namény, a gafodd ei ddyrchafu'n Dywysog ym 1917.
* Ganwyd Clementine ym Mrwsel ym 1872 a bu farw ym 1955. Priododd y Tywysog Napoleon Victor Bonaparte.

### Godinebwr

Mossen: "Eich Mawrhydi, yn eich oedran chi!"  
Y Brenin: "Tria di'r un peth!"
Nid oedd priodas Leopold a Maria Enriqueta yn gariadus na ffyddlon iawn, a buan y buont yn byw ar wahân. Roedd ei bywyd Leopold yn enwog am ei odineb. Ymhlith nifer o anturiaethau byr, mae rhai hirhoedlog yn sefyll allan. Roedd yn edmygydd brwd o'r balerina, Cléo de Mérode, ac roedd y carwriaeth dybiedig - ond a wadwyd bob amser gan y parti cyntaf â diddordeb - yn ysbrydoli cartwnyddion yr oes, a soniodd am y Brenin "Cleopold".
Yn 1900 cyfarfu â Blanche Delacroix (1883-1948), a elwir hefyd yn Caroline, a oedd ar y pryd yn ddwy ar bymtheg oed. Ar ôl marwolaeth y Frenhines Maria Enriqueta yn 1902 fe'i preswyliodd hi yn Villa Vanderborght, ger palas brenhinol Laken. Fe'i dyrchodd hi i'r dosbarth fonheddig gyda'r teitl Barwnes iddi. Roedd ganddo ddau o blant o'r berthynas godinebus hon, Lucian (1906 - 1983) a Philip (1907 - 1914). Hefyd rhoddodd dŷ iddi yn Ostend, Villa Caroline a chastell Balincourt yn y Val-d'Oise (Ffrainc). Ym 1909 priododd Blanche bum niwrnod cyn iddo farw mewn seremoni Gatholig nad oes iddi ddilysrwydd cyfreithiol yng Ngwlad Belg, er gwaethaf y ffaith bod y gynhadledd esgobol ddydd Sul yn ddiweddarach wedi darllen llythyr bugeiliol i holl eglwysi’r deyrnas i gyhoeddi’r briodas a chanmol y ffydd y brenin.

Yn fuan ar ôl ei marwolaeth, bu’n rhaid iddi adael llys Gwlad Belg a chario "chwe chês dillad hir Congo" a fyddai’n caniatáu iddi fyw ac ymddeol heb boeni. Wyth mis yn ddiweddarach, priododd Blanche ei chariad Antoine Durrieux.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-03-24. Cyrchwyd 2020-07-08.
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  "Belgium's genocidal colonial legacy haunts the country's future". *The Independent*. 17 October 2017. Cyrchwyd 9 June 2020.
8. ↑  "The hidden holocaust". *The Guardian*. 13 May 1999. Cyrchwyd 9 June 2020.
9. ↑
10. ↑  Hochschild, Adam (1999). *King Leopold's Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa* (arg. 1st). Boston: Houghton Mifflin. tt. 111–112. ISBN 978-0-618-00190-3.
11. ↑
12. ↑
13. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Cyfryngau perthnasol Leopold II, brenin Gwlad Belg ar Gomin Wicimedia
* Bywgraffiad swyddogol ar wefan Teulu Frenhinol Gwlad Belg
* Archive Léopold II Amgueddfa Frenhinol Canol Affrica
* Belgian Congo, rhaglen ddogfen
* Leopold II of Belgium: The Biggest Coverup In European History

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Leopold I** | **Brenin Gwlad Belg**1865 – 1909 | Olynydd:**Albert I** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 264072032
* LCCN: n79088906
* ISNI: 0000 0001 0871 8736
* GND: 118727648
* SELIBR: 340445
* SUDOC: 027328414
* BNF: cb12054676b (data)
* NDL: 00620958
* NKC: jx20100601001
* The SBN id MUSV038483 is not valid.
* BNE: XX932536
* KulturNav: id

 |