Mae **fertigo**yn gyflwr meddygol ble mae'r person yn teimlo fel pataen nhw neu'r gwrthrychau o'u cwmpas yn symud pan nad ydynt. Mae'n aml yn teimlo fel symudiad o droelli neu siglo. Gall hyn fod yn gysylltiedig â chyfog, chwydu, chwysu, neu anhawster cerdded. Fel arfer, mae'n gwethygu wrth symud y pen. Pendro yw'r math mwyaf cyffredin o bendro.

Y clefydau mwyaf cyffredin sy'n achosi fertigo yw fertigo lleoliadol paroxysmaidd diniwed, clefyd Ménière, a labyrinthitis. Mae achosion llai cyffredin yn cynnwys strôc, tiwmorau yr ymenydd, anaf i'r ymenydd, sclerosis ymledol, meigrynau, trawma, a phwysedd afreolaidd rhwng y clustiau canol. Gall fertigo ffisiolegol ddigwydd ar ôl bod yn agored i symudiad am gyfnod hir megis ar long neu droelli gyda'r llygaid ar gau. Gall achosion eraill gynnwys dod i gysylltiad â thocsinau megis carbon monocsid, alcohol, neu aspirin. Mae fertigo yn broblem mewn rhan o'r system gynteddol. Mae achosion eraill o bendro yn cynnwys presyncope, diffyg cydbwysedd, a phendro amhenodol.

Mae fertigo lleoliadol paroxysmaidd diniwed yn fwy tebygol yn rhywun sy'n cael achosion cyson o fertigo gyda symudiad ac sydd fel arall yn normal rhwng yr achosion hyn. Dylai'r achosion o fertigo barhau am llai nag un munud. Mae'r prawf Dix-Hallpike fel arfer yn achosi cyfnod o symudiad cyflym yn y llygad sy'n cael ei alw'n nystagmus yn y cyflwr hwn. Mewn clefyd Ménière's disease ceir tinitws yn aml, nam ar y clyw, a gall y pyliau o fertigo barhau am dros ugain munud. Gyda labyrinthitis daw'r fertigo yn sydyn ac mae'r nystagmus yn digwydd heb symudiad. Yn y cyflwr hwn gall fertigo barhau am ddyddiau. Dylid ystyried achosion mwy dwys hefyd. Mae hyn yn arbennig o wir os ceir problemau eraill fel gwendid, cur pen, golwg dwbl, neu ddiffrwythdra.

Mae pendro yn effeithio ar tua 20–40% o bobl ar rhyw adeg neu'i gilydd, tra bod tua 7.5–10% yn cael fertigo. Mae tua 5% yn cael fertigo o fewn blwyddyn. Mae'n dod yn fwy cyffredin gydag oedran ac yn effeithio ar fenywod ddwy i dair gwaith yn fwy aml na dynion. Mae fertigo yn gyfrifol am tua 2–3% o ymweliadau i'r uned frys yn y byd datblygedig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Post, RE; Dickerson, LM (2010). "Dizziness: a diagnostic approach". *American Family Physician* **82** (4): 361–369. PMID 20704166. .
2. ↑  Wicks, RE (January 1989). "Alternobaric vertigo: an aeromedical review.". *Aviation, Space, and Environmental Medicine* **60** (1): 67–72. PMID 2647073.
3. ↑  Buttaro, Terry Mahan; Trybulski, JoAnn; Polgar-Bailey, Patricia; Sandberg-Cook, Joanne (2012). *Primary Care - E-Book: A Collaborative Practice* (yn Saesneg) (arg. 4). Elsevier Health Sciences. t. 354. ISBN 0323075851.
4. ↑  Falvo, Donna R. (2014). *Medical and psychosocial aspects of chronic illness and disability* (arg. 5). Burlington, MA: Jones & Bartlett Learning. t. 273. ISBN 9781449694425.
5. ↑  Wardlaw, Joanna M. (2008). *Clinical neurology*. London: Manson. t. 107. ISBN 9781840765182.
6. ↑  Goebel, Joel A. (2008). *Practical management of the dizzy patient* (arg. 2nd). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. t. 97. ISBN 9780781765626.
7. ↑  Hogue, JD (June 2015). "Office Evaluation of Dizziness.". *Primary Care: Clinics in Office Practice* **42** (2): 249–258. doi:10.1016/j.pop.2015.01.004. PMID 25979586.
8. ↑  Kerber, KA (2009). "Vertigo and dizziness in the emergency department". *Emergency Medicine Clinics of North America* **27** (1): 39–50. doi:10.1016/j.emc.2008.09.002. PMC 2676794. PMID 19218018. .
9. ↑  von Brevern, M; Neuhauser, H (2011). "Epidemiological evidence for a link between vertigo & migraine". *Journal of Vestibular Research* **21** (6): 299–304. doi:10.3233/VES-2011-0423. PMID 22348934.
10. ↑  "Vertigo: epidemiologic aspects". *Seminars in Neurology* **29** (5): 473–81. November 2009. doi:10.1055/s-0029-1241043. PMID 19834858.