Roedd **George Essex Evans** (18 Mehefin, 1863 –10 Tachwedd, 1909) yn Gymro a daeth y un o feirdd mwyaf poblogaidd Awstralia ar ddiwedd y 19eg ganrif a dechrau'r 20g.

Cefndir
-------

Ganwyd Evans yn Llundain yn fab i John Evans QC cyn Aelod Seneddol Rhyddfrydol Hwlffordd rhwng 1847 a 1852  a Mary Ann merch Titus Owen ei ail wraig. Roedd ei dad yn 68 mlwydd oed pan ganwyd George a bu farw ym mis Hydref 1864 pan oedd George yn 1. Symudodd y teulu yn ôl i Sir Benfro a fu George yn ddisgybl yn Ysgol Ramadeg Hwlffordd. Symudodd y teulu i Ynys Jersey lle fu George yn ddisgybl yng Ngholeg St James.

Gyrfa
-----

Bwriad Evans oedd ymuno a'r fyddin wedi gadael yr ysgol ond dechreuodd mynd yn drwm ei glyw a bu'n rhaid iddo roi'r gorau i'r syniad. Gyda ffortiwn y teulu yn dirywio penderfynodd Evans, John ei hanner frawd a'i ddwy hanner chwaer ymfudo i Queensland, Awstralia.

George Essex Evans
Cafodd y brodyr fferm yn Allora ar y Darling Downs ond anafwyd George mewn damwain farchogaeth a bu’n gweithio fel athro a gohebydd amaethyddol i’r *Queenslander*. Ym 1883 ymunodd ag alldaith arolygu i wlad y Gwlff, yna ailgydiodd yn ffermio cyn ymuno â'r gwasanaethau cyhoeddus ym 1888 fel beili yn yr Adran Tiroedd. Roedd yn glerc yn y Swyddfa Batentau rhwng 1891-93, yna daeth yn gofrestrydd genedigaethau, marwolaethau a phriodasau yn Toowoomba.

Bardd a Llenor
--------------

Wedi dechrau ei yrfa yn y gwasanaethau cyhoeddus dechreuodd cyhoeddi cerddi yng nghylchgronau Awstralia a Phrydain. Ym 1892 a 1883 golygodd cylchgrawn llenyddol o'r enw *The Antipodean* ar y cyd a Banjo Paterson, er i'r cylchgrawn gwerthu dros 13 mil o rifau nid oedd yn llwyddiant ariannol. Ceisiodd adfer y cylchgrawn ym 1897 ond methiant fu eto. Rhwng 1902 a 1905 bu'n colofnydd rheolaidd ar gyfer y *Darling Downs Gazette* a'r *Toowoomba Chronicle. Ym 1905* cyhoeddodd papur newydd wythnosol ei hun *Rag* a barodd am flwyddyn yn unig.

Ym 1891 cyhoeddwyd ei gyfrol barddoniaeth yn Llundain *The Repentance of Magdalene Despar and Other Poems*. Cyhoeddodd ei ail gyfrol *Loraine and Other Verses* ym 1898 a *The Secret Key and Other Verses* ym 1906. Ym 1928 cyhoeddwyd blodeugerdd o'i waith ar ôl ei farwolaeth.

Roedd llawer o ganeuon Evans yn rhai gwladgarol oedd yn canu clodydd Awstralia. Er bod rhai beirniaid fel A. G. Stephens yn cwyno bod ei ganu yn or- syml ac ystrydebol roedd yn boblogaidd ymysg y cyhoedd a bu rhai yn priodoli ei ganu i ran o lwyddiant yr ymgyrch i ffurfio Ffederasiwn Awstralia. Wedi ei farwolaeth dywedodd Alfred Deakin (ei hun o dras Gymreig), Prif Weinidog Awstralia, mae Evans oedd "Bardd Cenedlaethol Awstralia".

Teulu
-----

Priododd Evans ym 1899, ei wraig oedd Blanch Hopkins (Eglinton cynt) gwraig weddw gyda dau o blant. Bu iddynt un mab.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Toowoomba o gymhlethdodau a gododd wedi llawdriniaeth am gerrig fustl yn 46 mlwydd oed. Codwyd cofgolofn i'w anrhydeddu yn Toowoomba a chynhelir darlith coffa flynyddol iddo yn y dref. Cyhoeddwyd cyfrol goffa iddo ym 1913 gan H. A. Tardent, *The life and poetry of George Essex Evans* oedd yn seiliedig ar ei draethawd buddugol am y bardd yn Eisteddfod Brisbane yn gynharach yn y flwyddyn*.* Mae copi o'r llyfr ar gael i'w ddarllen, heb dal, ar wefan *Trove* Llyfrgell Genedlaethol Awstralia.

* Clawr ei fywgraffiadClawr ei fywgraffiad
* Cofeb yn ToowoombaCofeb yn Toowoomba
* Ei gadair yn Llyfrgell ToowoombaEi gadair yn Llyfrgell Toowoomba

Llyfryddiaeth
-------------

* *The Repentance of Magdalene Despar and Other Poems*, 1891
* *Loraine and other Verses*, 1898
* *The Sword of Pain*, 1905
* *The Secret Key and Other Verses*, 1906
* *Kara, and other verses*, 1910
* *The Collected Verse of G. Essex Evans*, 1928

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  O'Hagan, M. D. "Evans, George Essex (1863–1909)", *Australian Dictionary of Biography* (National Centre of Biography, Australian National University), adalwyd 2020-02-07
2. ↑  Williams, William Retlaw The parliamentary history of the principality of Wales, from the earliesr times to the present day, 1541-1895
3. 1 2  "George Essex Evans - oi". *oxfordindex.oup.com*. doi:10.1093/oi/authority.20110803095801937. Cyrchwyd 2020-02-07.[*dolen marw*]
4. ↑  "Evans, George Essex (1863–1909), poet and journalist | Oxford Dictionary of National Biography". *www.oxforddnb.com*. doi:10.1093/ref:odnb/33038. Cyrchwyd 2020-02-07.
5. ↑  George Essex Evans (1891). *The Repentance of Magdalene Despar and Other Poems*. Sampson Low, Marston , Searle & Rivington.
6. ↑  "Australian Poetry Library - George Essex Evans". *www.poetrylibrary.edu.au*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-10-31. Cyrchwyd 2020-02-07.
7. ↑  Christopher Lee Monumental Authority and Regional Identity: The Municipal Canonisation of George Essex Evans. Proceedings: Association for the Study of Australian Literature, Sixteenth Annual Conference 3-8 July 1994 Canberra ADFA 1995 tud. 93-99
8. ↑  "The life and poetry of George Essex Evans : essays written for the Brisbane 1913 Eisteddfod". *nla.gov.au*. Cyrchwyd 2020-02-07.
9. ↑  Evans, George Essex (1891), *The repentance of Magdalene Despar : and other poems*, Low, Marston, adalwyd 7 Hydref 2020
10. ↑  Evans, George Essex (1898), *Loraine and other verses*, George Robertson & Co, adalwyd 7 Hydref 2020
11. ↑  Evans, George Essex (1905), *The sword of pain*, Weston & Harrison, adalwyd 7 Hydref 2020
12. ↑  Evans, George Essex; University of Sydney. Library. Scholarly Electronic Text and Image Service (1998), *The secret key and other verses*, University of Sydney Library, Scholarly Electronic Text and Image Service, adalwyd 7 Hydref 2020
13. ↑  Evans, George Essex (1910), *Kara and other verses*, Angus and Robertson, adalwyd 7 Hydref 2020
14. ↑  Evans, George Essex (1928), *The collected verse of G. Essex Evans* (Memorial ed.), Angus and Robertson, adalwyd 7 Hydref 2020

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 37281742
* ISNI: 0000 0001 1970 7936
* GND: 1055185801
* NLA: 36541881
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |