recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Deddf Hawlfraint 1790 wedi'i hadargraffu yn y Colombian Centinel, a argraffwyd ar 17 Gorffennaf 1790.
Mae **Cyfraith hawlfraint yr Unol Daleithiau** yn ymgais i hybu'r celfyddydau a diwylliant y wlad drwy wobrwyo awduron ac artistiaid gydag hawliau detholedig.

Mae cyfreithiau hawlfraint Ffederal yn caniatáu hawliau detholedig i awduron ac artistiaid i wneud a gwerthu copiau o'u gwaith yn ogystal â'r hawl i addasu'r gwaith hwnnw a'r hawl i berfformio neu arddangos eu gwaith yn gyhoeddus. Mae'r hawliau hyn i gyd yn ddarostyngedig i gyfnod penodol o amser, sydd fel arfer yn dod i ben ar ôl 70 mlynedd ar ôl marwolaeth yr awdur neu'r artist.

Mae deddf hawlfraint U.D.A. yn cael ei reoli a'i ddiffinio gan Ddeddf Hawlfaraint 1976. Mae'r cyfansoddiad yn caniatáu i'r Gyngres y pwerau i greu deddfau sy'n ymweneud a hawlfraint. Mae ganddi'r pwer i:

> *To promote the Progress of Science and useful Arts, by securing for limited Times to Authors and Inventors the exclusive Right to their respective Writings and Discoveries. Article 1, Section 8, Clause 8, (the Copyright Clause)*
> 
> 
> 

Mae Swyddfa Hawlfraint Unol Daleithiau'r America yn gyfrifol am gofrestru perchnogaeth hawlfraint, cofnodi trosglwyddiad hawlfraint a materion eraill.

Pwrpas hawlfraint
-----------------

Pwrpas hwalfraint yw "hyrwyddo datblygiad gwyddoniaeth a'r celfyddydau, drwy sicrhau am gyfnod i Awduron a Dyfeiswyr hawliau detholedig i'w hysgrifen a'u darganfyddiadau." Mae deddfau hawlfraint cyfredol wedi ehangu'r maes hwn i gynnwys ysbrydoli creu gweithiau celf, llenyddiaeth, pensaeriaeth, cerddoriaeth a gweithiau eraill. Yn hanesyddol, nid yw'r U.D.A. erioed wedi cydnabod yr hawl absoliwt gan awduron i atal eraill rhag copio neu ecsploitio eu gwaith. Gwelwyd hefyd newid yn niffiniadau a dehongliadau amrywiol lysoedd ers y 1970au.

Y math o waith sy'n ddarostyngedig i ddeddfau hawlfraint
--------------------------------------------------------

Mae cyfraith hawlfraint Unol Daleithiau America'n amddiffyn *"original works of authorship,"* gan gynnwys gwaith llenyddol, cerddorol, dramatig, a gweithiau deallusol eraill. Mae'r amddiffynfa hwn yn berthnasol i weithiau sydd wedi'u cyhoeddi a gweithiau sydd ddim wedi'u cyhoeddi.

Mae deddfau hawlfaraint yr U.D.A. yn cynnwys y canlynol: 

* Llenyddol
* Cerddorol
* Dramatig
* Pantomeim a choreograffi
* Darluniadol, graffeg a cherfluniau
* Gweithiau clyweled
* Ffeiliau sain
* Gweithiau deilladol (*Derivative works*)
* Ailbobiad neu grynhoad (*Compilations*)
* Gweithiau pensaernïol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  US Constitution, Article 1 section 8
2. ↑  Gwefan ww.law.cornell.edu; adalwyd 01/07/2014
Cyfraith yw'r **gyfraith gyffredin**[1] (a elwir hefyd yn **gyfraith achos**, **cynsail** neu **gyfraith gwlad**) a ddatblygir gan farnwyr trwy benderfyniadau llysoedd a thribiwnlysoedd tebyg yn hytrach na thrwy statudau deddfwriaethol neu weithgarwch yr adran weithredol. System gyfreithiol yw system cyfraith gyffredin sy'n rhoi pwys cynseiliol i gyfraith gyffredin, ar yr egwyddor nad yw'n deg i drin ffeithiau tebyg yn wahanol ar achlysuron gwahanol. Gelwir corff y cynsail yn "gyfraith gyffredin" ac mae'n rhwymo penderfyniadau'r dyfodol. Mewn achosion lle mae'r pleidiau yn anghytuno ar ystyr y gyfraith, mae llys delfrydol mewn system cyfraith gyffredin yn edrych i benderfyniadau'r gorffennol gan lysoedd eraill. Os datryswyd dadl debyg yn y gorffennol, mae'n rhaid i'r llys ddilyn yr ymresymiad a ddefnyddiwyd yn y penderfyniad cynt: gelwir yr egwyddor hon o rwymo i gynsail yn *stare decisis*. Os yw'r llys yn canfod bod yr anghydfod dan sylw yn hollol wahanol i bob un achos gynt, ac felly'n "fater argraff gyntaf", yna mae gan farnwyr yr awdurdod a'r ddyletswydd i greu'r gyfraith trwy osod cynsail. Wedyn, daw'r penderfyniad newydd yn gynsail, ac bydd yn rhwymo llysoedd iddo yn y dyfodol.

Defnyddir systemau cyfraith gyffredin mewn nifer o wledydd, yn enwedig Cymru a Lloegr (tarddodd cyfraith gyffredin yn Nheyrnas Lloegr yn yr Oesoedd Canol), a nifer o gyn-drefedigaethau'r Ymerodraeth Brydeinig gan gynnwys yr Unol Daleithiau, Barbados, Maleisia, Singapôr, Bangladesh, Pacistan, Sri Lanca, India, Ghana, Camerŵn, Canada, Gweriniaeth Iwerddon, Seland Newydd, De Affrica, Simbabwe, Hong Cong, ac Awstralia.

Gweler heyd
-----------

* Alimoni
* Areiniad
* Cyfraith Alffred Fawr
* Y gyfraith Feiblaidd
* Cyfraith cwstwm
* Cyfraith Eingl-Sacsonaidd
* Cyfraith naturiol
* Cyfraith sifil (cyfraith gyffredin)
* Cyfraith sifil (system gyfreithiol)
* Prawf gan reithgor
* Priodas gyfraith gyffredin
* Rheol y gyfraith
* Rhyddfreiniwr
* Troseddau cyfraith gyffredin
* Uchel reithgor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lewis, Robyn. *Termau Cyfraith* (Llandysul, Gwasg Gomer, 1972), t. 38.
Fel nifer eraill o frenhinoedd a thywysogion yn yr Oesoedd Canol, arferai **llys Tywysogion Gwynedd** fynd ar **gylchdaith** gyda'r tywysog ei hun o gwmpas teyrnas Gwynedd o bryd i'w gilydd. Er fod gan y tywysogion llysoedd parhaol - yn Aberffraw ac Abergwyngregin (Garth Celyn) er enghraifft - yr oedd yn bwysig fod y tywysog yn ymweld â rhannau eraill o'r deyrnas er mwyn dangos ei awdurdod a gweinyddu'r wlad. Byddai swyddogion llys y tywysog a'u gweision yn teithio yn ei gwmni, ynghyd â gosgordd o filwyr. Darperid llety i'r tywysog a'i wŷr ym maerdref pob cwmwd neu gantref. Yn ddiweddarach daeth y mynachlogydd Sistersiaidd a'u tiroedd yn rhan o'r cylch hefyd.

Cylchdaith llys 1273-77
-----------------------

Tenau iawn yw ein gwybodaeth am hanes y gylchdaith yn y cyfnodau cynnar. Ond cawn cipolwg ar ei symudiadau yn y cyfnod 1273-77 gan fod y cofnodau'n llawnach. Serch hynny eithriad braidd i'r drefn arferol oedd cylchdaith llys Gwynedd yn y cyfnod hwnnw oherwydd yr amgylchiadau gwleidyddol a milwrol (argyfwng 1274 a Rhyfel Annibyniaeth Cyntaf Cymru yn torri allan yn 1277). Mae'r dystiolaeth yn fylchog hefyd. Gwyddys i Lywelyn ap Gruffudd fod yn nghyffiniau Trefaldwyn gyda'i fyddin yng ngwanwyn 1276, gan ddefnyddio Castell Dolforwyn fel pencadlys efallai, ond does dim manylion am ei symudiadau.

Dyma'r gylchdaith:

* 11 Gorffennaf, 1272 - Dinorben
* 22 Gorffennaf, 1273 - Yr Wyddgrug
* 3 Medi, 1273 - Llanfair Rhyd Castell (graens yn perthyn i Abaty Aberconwy)
* 26 Chwefror, 1274 - Castell Cricieth
* 26 Mawrth, 1274 - Abergwyngregin
* 17/18 Ebrill, 1274 - Bach yr Anneleu, Cydewain
* 9 Gorffennaf, 1274 - Penrhos, Môn
* 20 Rhagfyr, 1274 - Llanfair Rhyd Castell
* diwedd Rhagfyr, 1274 - Pŵl
* 22-26 Mai, 1275 - Aberyddon (graens yn perthyn i Abaty Cymer)
* 9 Awst, 1275 - Castell Dolwyddelan
* 27 Awst, 1275 - Sychdyn, ger Ewlô
* 11 Medi, 1275 - Trefchyn
* 6 Hydref, 1275 - Talybont
* 14/17 Mai, 1276 - Dinasteleri, Ardudwy (graens yn perthyn i Abaty Cymer)
* 15 Gorffennaf, 1276 - Llanfair Rhyd Castell
* 16 Rhagfyr - Abergwyngregin
* dechrau Ionawr, 1277 - Llan-faes
* 22 Ionawr, 1277 - Aberalwen

Ffynhonnell
-----------

* David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Caerdydd, 1984). Atodiad V.
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Cheltenham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Cheltenham yn Swydd GaerloywEtholaeth Cheltenham yn Swydd Gaerloyw
* Swydd Gaerloyw yn LloegrSwydd Gaerloyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1832. Cyn 1865 dychwelodd ddau aelod i Dŷ'r Cyffredin.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1865:

* 1865–1868: Charles Schreiber (Ceidwadol)
* 1868–1874: Henry Samuelson (Rhyddfrydol)
* 1874–1880: James Agg-Gardner (Ceidwadol)
* 1880–1885: Charles de Ferrieres (Rhyddfrydol)
* 1885–1895: James Agg-Gardner (Ceidwadol)
* 1895–1900: Francis Shirley Russell (Ceidwadol)
* 1900–1906: James Agg-Gardner (Ceidwadol)
* 1906–1910: John Sears (Rhyddfrydol)
* 1910: Vere Ponsonby (Ceidwadol)
* 1910–1911: Richard Mathias (Rhyddfrydol)
* 1911–1928: James Agg-Gardner (Ceidwadol)
* 1928–1937: Walter Preston (Ceidwadol)
* 1937–1950: Daniel Lipson (Ceidwadol Annibynnol, wedyn Annibynnwr)
* 1950–1964: W. W. Hicks Beach (Ceidwadol)
* 1964–1974: Douglas Dodds-Parker (Ceidwadol)
* 1974–1992: Charles Irving (Ceidwadol)
* 1992–2005: Nigel Jones (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2005–2015: Martin Horwood (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–presennol: Alex Chalk (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Heneb Neolithig yn Swydd Antrim, Gogledd Iwerddon, yw **Cylch y Cawr** (Saesneg: *The Giant's Ring*), a leolir yn Ballynahatty, ger Shaw's Bridge, Belffast. Cafodd ei chadw rhag dinistr gan yr Is-iarll Dungannon.

Mae'r safle yn Heneb gofrestredig gyda statws Ardal o Ddiddordeb Archaeolegol Sylweddol (ASAI: *Area of Significant Archaeological Interest*).

Cylch y Cawr: y gromlech.

Disgrifiad
----------

Mae'r safle yn gorlan gron, 180 m (590 tr) ar draws a 2.8 hectar (6.9 acer) mewn arwynebedd, a amgylchynir gan glawdd crwn o bridd 3.5 m (11 tr) o uchder. Mae o leiaf tri o'r pum bwlch afreolaidd yn y clawdd yn rhai bwriadol ac yn rhan o'r gwaith gwreiddiol, efallai. I'r dwyrain o ganol yr heneb ceir siambr gladdu gellog (*passage tomb*) bychan gyda olion mynedfa yn wynebu tua'r gorllewin. Mewn adroddiadau cynnar cyfeirir at gromlechau eraill, tu allan i'r cylch, ond mae'r rhain wedi diflannu.

yn y 18g defnyddid y safle i rasio ceffylau. Cafodd safle ddefodol gerllaw ei chloddio ar ddechrau'r 1990au gan Barrie Hartwell o Brifysgol y Frenhines, Belffast.

Panorama o Gylch y Cawr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Adran yr Amgylchedd" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2012-07-22. Cyrchwyd 2013-06-27.
2. ↑  Weir, A (1980). *Early Ireland. A Field Guide*. Belfast: Blackstaff Press. p. 133.

Dolenni allanol
---------------

* Taith rithiol o gwmpas yr heneb

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Cylch y Cawr***
Mae **Chwarel Teilia** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 16 Mai 1983 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.56 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Carn na Caim** (neu **Càrn na Caim**) yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN677821. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-07-28 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Carn an t-Sagairt Mor - Meall an t-Slugain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO184863. Ceir carnedd ar y copa.

Y fam fynydd ydy Carn an t-Sagairt Mor.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Carn an t-Sagairt Mor - Meall an t-Slugain yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro ac yn HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Chwarel a Nant Wernbongam** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ebrill 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.2 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **De Portsmouth** (Saesneg: *Portsmouth South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Portsmouth yn HampshireEtholaeth De Portsmouth yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1922: Herbert Cayzer (Ceidwadol)
* 1922–1923: Leslie Wilson (Ceidwadol)
* 1923–1939: Herbert Cayzer (Ceidwadol)
* 1939–1966: Jocelyn Lucas (Ceidwadol)
* 1966–1984: Bonner Pink (Ceidwadol)
* 1984–1987: Mike Hancock (SDP)
* 1987–1997: David Martin (Ceidwadol)
* 1997–2015: Mike Hancock (Y Democratiaid Rhyddfrydol, wedyn Annibynnwr)
* 2015–2017: Flick Drummond (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Stephen Morgan (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Mae **Carn an t-Sagairt Mor - Creag nan Leachda** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO179886. Ceir craig fawr 40 metr i'r de-de-ddwyrain o garnedd y copa.

Y fam fynydd yw Carn an t-Sagairt Mor.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Carn an t-Sagairt Mor - Creag nan Leachda yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro neu'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
**David Cecil** (AS) (c. 1460 – Medi 1540) oedd 3ydd mab Richard Cecil ap Philip Seisyll o Allt-yr-Ynys. Mae'n bur debyg iddo farw ym Medi 1540 a'i gladdu yn Eglwys St George, Stamford. Bu'n Aelod Seneddol yn 1504, 1510, 1512, 1515 ac ym 1523.

Priododd ddwywaith, yn gyntaf i Alice, merch John Dicons o Stamford, Swydd Lincoln, a chawsant ddau fab ac yn ail gyda Jane, merch Thomas Roos o Dowsby, Swydd Lincoln (gweddw Edward Villers o Flore, Swydd Northampton), a chawsant un ferch.

Symudodd David Cecil (bu f. 1541), un o feibion Richard Cecil, gyda rhai o'i garennydd ym Mrycheiniog i Swydd Northampton. Yno bu'n gwasnaethu'r brenin Harri VII, a daeth yn un o weision siamber y brenin (*yeoman of the chamber*). Cafodd stiwardiaeth amryw o faenorau'r goron, a bu'n siryf Swydd Northampton yn 1529-1530.

Gweler hefyd
------------

* Ceciliaid Allt-yr-ynys

Cyfeiriadau
-----------

* "CECIL DAVID, (c.1460-?1540), of Stamford, Lincs". Hist of Parliament Online. Cyrchwyd 2012-11-06.
* "The Family of David Seisyll". Cyrchwyd 2013-01-24.
Mae **Carn na Caim - Sgor Dearg** (neu **Sgòr Dearg**) yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN747846. Enw'r fam fynydd ydy Carn na Caim.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Carn a'Chlamain (copa gogleddol)' *neu*** *Carn a' Chlamain* yn gopa mynydd a geir ar ochr ogleddol Glen Tilt, ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN913761. Y fam-fynydd yw Carn a'Chlamain.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Tachwedd 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae ***Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau***, gan John Owen yn gofiant a gyhoeddwyd gan Argraffwasg Hughes a'i Fab, Wrecsam ym 1899.

Cefndir
-------

Mae'r gyfrol yn adrodd hanes Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895). Roedd yn un o lenorion mwyaf blaengar y 19g yn yr iaith Gymraeg a gofir fel un o arloeswyr mawr y nofel yn Gymraeg.

Cynnwys
-------

Mae'r cofiant yn sôn am ei gefndir teuluol, ei ieuenctid a'i fagwraeth yn Yr Wyddgrug a'i addysg elfennol yn ysgol yr Eglwys. Mae'r llyfr yn adrodd hanes ei brentisiaeth yn deiliwr a disgrifiad o'r trafodaethau ar bynciau diwinyddol, gwleidyddol a llenyddol a cheid yn siop y teiliwr ar y pryd. Ceir disgrifiad o'i gyfnod fel myfyriwr yng Ngholeg y Bala ac eglurhad o'r amgylchiadau a achosodd iddo roi'r gorau i'w dymuniad o fod yn weinidog a dychwelyd adref i ail afael yng ngwaith y teiliwr. Mae'r cofiant yn nodi gwaith Owen fel gŵr cyhoeddus yn ei fro, fel cefnogwr selog i'r Blaid Ryddfrydol, fel cynghorydd dinesig ac fel Ynad Heddwch. Wedi trafod ei gystudd olaf ei farwolaeth a'i gladdedigaeth ceir ysgrifau coffa amdano gan dri o'i gydnabod. Mae'r cofiant yn dod i ben gyda thrafodaeth am ei weithiau llenyddol a'i nodweddion fel awdur. Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*. (Mae'r copi ar lein wedi ei rhwymo gyda chopi o nofel gyntaf Owen *Offrymau Neilltuaeth*, ond nid yw'n rhan o'r cofiant).
Mae copï o'r llyfr hefyd ar gael ar Wicidestun

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau** |

Penodau
-------

Mae'r gyfrol yn gynnwys y penodau canlynol:  

(Mae'r dolenni yn arwain at draws ysgrif pennod y llyfr ar Wicidestun)

1. Mebyd ac Ieuenctid
2. Ei Addysg
3. Ei brentisiaeth
4. Yn Dechrau Cyfansoddi Barddoniaeth
5. Yn Dechrau Pregethu
6. Yn gadael Coleg y Bala
7. Materion Cyhoeddus a Threfol
8. Ei Gystudd a'i Farwolaeth
	1. Ei gladdedigaeth
	2. Ei garreg fedd a'i hargraff
	3. Ei ewyllys
9. Ei Gofadail
10. Atgofion Mr John Morgan *(Rambler)*
11. Sylwadau'r Parch. Ellis Edwards, M.A. ar gymeriad ac athrylith Daniel Owen.
12. Disgrifiad gan Mr John Lloyd *(Crwydryn)*, Treffynnon
13. Hanes Ei Weithiau Llenyddol
14. Sylwadau am ei Nodweddion fel Ysgrifennydd
	1. "Enoc Huws" a "Gwen Thomas"

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Owen, John (1899). *Cofiant Daniel Owen: ynghyda Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau*. Wrecsam: Hughes a'i Fab.
2. ↑  "DEATH OF MR DANIEL OWEN - Carnarvon and Denbigh Herald and North and South Wales Independent". James Rees. 1895-10-25. Cyrchwyd 2019-11-03.
3. ↑  "OWEN, DANIEL (1836 - 1895), nofelydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-12-03.
4. ↑  "Internet Archive: Digital Library of Free & Borrowable Books, Movies, Music & Wayback Machine". *archive.org*. Cyrchwyd 2019-11-27.
Bardd a llenor Cymraeg oedd **David Davies** (9 Tachwedd 1817 – 2 Awst 1888), a adnabyddir gan amlaf wrth ei enw barddol **Dewi Emlyn**.

Bywgraffiad
-----------

Brodor o Genarth yn Sir Gaerfyrddin oedd Dewi Emrys. Fel nifer o'ir gydwladwyr yn y cyfnod hwnnw, ymfudodd i'r Unol Daleithiau yn ddyn ifanc i geisio byd gwell. Daeth yn adnabyddus yn y gymuned Gymreig yno fel bardd.

Nid oes llawer o werth llenyddol i waith barddol Dewi Emrys. Fe'i cofir yn bennaf heddiw am y gyfres o lythyrau honedig gan ferch ifanc o Gymru at ei chwaer yn America a gyhoeddwyd yn 1870 fel *Llythyrau Anna Beynon*. Ymddangosodd y rhain yn y cylchgrawn *Yr Haul* yn gyntaf ac roedd pobl yn meddwl bod Anna Beynon yn ferch gig a gwaed. Roedd yn dipyn o syndod pan gyhoeddodd Dewi Emlyn mai ef oedd yr awdur. Fel llenyddiaeth mae'r llythyrau dychymgol hyn yn cael eu gwerthfarwogi heddiw, ond codwyd ffrae am y "twyll" a ystyrid yn dipyn o sgandal gan rai.

Ffynonellau
-----------

* Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 41609704
* LCCN: no2007009706

 |
Mae **Coed y Gaer** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO004843. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 242 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 362 metr (1188 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Carn a'Chlamain** neu **Carn a' Chlamain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN915758. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae ***Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn, yng Nghyd a Chasgliad o'i Bregethau a'i Draethodau*** gan y Parch Griffith Williams, Talsarnau  yn gofiant a gyhoeddwyd gan Argraffwasg Hughes a'i Fab, Wrecsam ym 1873.

Cefndir
-------

Mae'r gyfrol yn adrodd hanes Y Parch Richard Humphreys, Dyffryn (1790-1863), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a anwyd yn Nyffryn Ardudwy a bu farw ym Mhennal.

Cynnwys
-------

Mae'r cofiant yn sôn am hanes fywyd Humphreys fel bachgen ffarm yn Ardudwy. Mae adroddiad am farw ei mam pan oedd yn 8 a'i dad pan oedd yn 15 a sut bu'n rhaid iddo ysgwyddo'r baich o gynnal y ffarm a'i dau frawd a thair chwaer iau ac yntau dim ond yn laslanc ei hun. Mae'r cofiant yn cynnwys trafodaeth fanwl at ddyfodiad Humphreys at grefydd a sut y bu iddo gael ei godi'n flaenor, yn bregethwr lleyg ac wedyn yn weinidog yn groes i'w dymuniad. Mae adroddiadau am ei waith fel gweinidog yr Efengyl ym mro ei febyd a'i ymroddiad i achosion addysg, dirwest a chodi capeli. Mae yma ymdriniaeth am ei gysylltiadau teuluol gan gynnwys hanes ei ddwy briodas a'r trallod o golli ei wraig gyntaf a dwy o'i ferched. Wedi'r bennod olaf hunangofiannol, sy'n ymdrin â chystudd olaf, marwolaeth a chladdedigaeth Humphreys ceir atodiadau yn cynnwys enghreifftiau o'i bregethau a'i draethodau.

Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*.

Penodau
-------

Mae'r gyfrol yn gynnwys y penodau canlynol:

1. PENNOD I Mr. Humphreys a'i Ddyddiau Boreuol
2. PENNOD II. Mr. Humphreys a'i Dueddiadau Crefyddol
3. PENNOD III. Mr. Humphreys a'i Helyntion Teuluaidd
4. PENNOD IV. Mr. Humphreys yn ei Gylchoedd Cyhoeddus
5. PENNOD V. Mr. Humphreys a'i Gymydogion.
6. PENNOD VI. Mr. Humphreys a Dirwest
7. PENNOD VII. Mr. Humphreys a'i Gynghorion.
8. PENNOD VIII. Mr. Humphreys a Dysgyblaeth Eglwysig
9. PENNOD IX. Mr. Humphreys a'i Ffraetheiriau
10. PENNOD X. Mr. Humphreys a'i Sylwadau
11. PENNOD XI. Mr. Humphreys fel Gweddïwr
12. PENNOD XII. Mr. Humphreys yn ei Ddyddiau Olaf

### PREGETHAU

1. Eseia iv:9
2. lago iii:17
3. Psalm xcvii.:1
4. Ezra i:3
5. Luc xiv:22
6. Diarhebion viii:21
7. Colosiaid i:13
8. Matthew xix:6
9. Psalm cvii:8
10. 1 Corinthiaid 2:9

### TRAETHODAU

1. Hwda i ti, a moes i minau
2. Tlodi
3. Pobl y Mawr Gam
4. Yr Hen Bobl
5. Y Bobl Ieuaingc
6. "Yr Hen a ŵyr, a'r leuangc a dybia"
7. Balchder
8. Prydlondeb
9. Camgyhuddiadau
10. Boddlonrwydd
11. Siampl a Dynwarediad

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "WILLIAMS, GRIFFITH (1824 - 1881), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac awdur | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2020-10-10.
2. ↑  Griffith Williams (1873). *Cofiant am y parch. Richard Humphreys, Dyffryn. Yn nghyda chasgliad o'i ...* Wrecsam: Hughes.
3. ↑  "HUMPHREYS, RICHARD (1790 - 1863), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2020-10-10.
4. ↑  "Internet Archive: Digital Library of Free & Borrowable Books, Movies, Music & Wayback Machine". *archive.org*. Cyrchwyd 2019-12-11.
Meteorolegydd Cymreig oedd **David Brunt** (17 Mehefin 1886 – 5 Chwefror 1965). Ganwyd ym Mhenffordd-Las neu Drefeglwys (*Staylittle*), ger Llanidloes yn un o 9 o blant i was fferm, cyn symud i'r gweithfeydd glo yn Llanhiledd, Sir Fynwy. Mynychodd Ysgol Abertileri ac yna graddiodd mewn mathemateg ym Mhrifysgol Aberystwyth a gradd pellach yng Nghaergrawnt.

Ym 1915 ymunodd ag Adran Feteoroleg y Peiriannwyr Brenhinol a chanolbwyntiodd ar ddarogan y tywydd er mwyn rheoli perfformiad y gynnau mawr yn Ffrainc; sylweddolodd bwysigrwydd ystadegaeth yn y gwaith hwn. Ym 1934 daeth yn Athro yn yr adran Feteorolegol y Coleg Imperial, Llundain a chyhoeddodd lyfr *Physical and Dynamical Meteoroligy*, cyfrol a ddaeth yn sail gadarn i'r astudiaeth o feteoroleg. Yn y llyfr mynnodd fod yn rhaid wrth fwy nag ystadegaeth i ddarogan y tywydd, gan gynnwys: cynnwrf, trosglwydiad gwres a deinameg patrymau'r tywydd. Ym 1939 fe'i gwaed yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ac yn Farchog ym 1949.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cymru Culture; erthygl Gymraeg Archifwyd 2014-05-30 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 17 Mehefin 2014
2. ↑  Gwyddoniadur Cymru; Gwasg y Brifysgol 2008; Prif-Olygydd: John Davies
3. ↑  Y Y Bywgraffiadur Ar-lein; Llyfrgell Genedlaethol Cymru;] adalwyd 17 Mehefin 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 110026125
* LCCN: n90682104
* ISNI: 0000 0001 1004 0039
* GND: 1203560850
* SELIBR: 231570
* SUDOC: 073640433
* BIBSYS: 90055360
* NLA: 35824971
* CiNii: DA02862785
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Coeden ellyg plymouth** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pyrus cordata* a'r enw Saesneg yw *Plymouth pear*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gellygen Plymouth.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Coeden ellyg plymouth***
Cystadleuaeth bêl-droed rhyngwladol yw **Cynghrair y Cenhedloedd UEFA**. Mae'r gystadleuaeth yn cael ei chynnal bob dwy flynedd ar gyfer timau dynion y cymdeithasau pêl-droed sy'n aelodau o UEFA, sef y corff llywodraethol Ewropeaidd.

Cychwynnodd y twrnament cyntaf ym mis Medi 2018, yn dilyn Cwpan y Byd FIFA 2018. Bydd enillwyr y pedwar grwp o Gynghrair A yn mynd i'r rowndiau terfynol sydd i'w cynnal ym Mehefin 2019. Bydd pedair cenedl, un o bob Cynghrair, hefyd yn mynd ymlaen i Rowndiau Terfynol Euro 2020.

Mae'r gystadleuaeth yn cymryd lle y gemau rhyngwladol cyfeillgar a oedd yn cael eu chwarae yng Nghalendr Gemau Rhyngwladol FIFA.

Y Tlws
------

Cafodd tlws Cynghrair y Cenhedloedd UEFA ei ddadorchuddio pan cyhoeddwyd am  y tro cyntaf pa dimau fyddai yn y cynghreiriau yn Lausanne, Y Swistir. Mae'r tlws yn cynrychioli'r 55 cymdeithas genedlaethol sy'n aelodau o UEDA ac wedi'i wneud o arian. Mae'n pwyso 7.5 cilogram ac yn 71 cm o uchder..

Anthem
------

Cafodd anthem swyddogol Cynghrair y Cenhedloedd UEFA ei recodio gyda cherddorfa ffilharmonig a chor yn canu mewn Lladin. Mae'n gyfuniad o gerddoriaeth glasurol ac electronig a bydd yn cael ei chwarae pan fydd y chwaraewyr yn rhedeg ar y cae, mewn rhaglenni teledu ac at ddibenion seremoniol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "UEFA Nations League receives associations' green light". UEFA.com. 27 Mawrth 2014.
2. ↑  Rumsby, Ben (25 Mawrth 2014). "England ready to play in new Nations League as revolutionary UEFA plan earns unanimous backing". *The Telegraph*. The Telegraph Media Group. Cyrchwyd 26 Mawrth 2014.
3. ↑  "UEFA Nations League trophy and music revealed". UEFA.com.. Adalwyd 30 Awst 2018.
**Cynghrair y Pencampwyr Merched UEFA** (Saesneg: *UEFA Women's Champions League*) yw'r gystadleuaeth bêl-droed gyntaf i dimau menywod yn Ewrop. Dechreuwyd chwarae'r gystadleuaeth yn 2001-02. Weithiau fe'i gelwir yn Gwpan Merched Ewrop, oherwydd y ffaith nad oes cystadleuaeth arall gyda'r un statws ar y cyfandir, yn wahanol i bêl-droed dynion (sydd â Chynghrair Pencampwyr Ewrop a Chynghrair Europa).

Hanes
-----

Cafodd y gystadleuaeth ei chreu ar 12 Hydref 2001, yn union fel twrnamaint. Chwaraewyd y twrnamaint i ddechrau fel digwyddiad wyth tîm a chwaraewyd ar ffurf taro allan ac a alwyd yn Gwpan Merched UEFA. Ar 11 Ragfyr 2008, cyhoeddodd UEFA y byddai'r gystadleuaeth hon yn cael ei hailfformatio a'i hailenwi'n **Gynghrair Pencampwyr y Merched**. 

Cwpan Cynghrair y Pencampwyr Merched UEFA

Strwythur
---------

Mae cystadleuaeth y timau yr un fath ag yng Nghynghrair Pencampwyr UEFA, sy'n cyfateb i ddynion y Cwpan. Mae'r timau sy'n cael eu rhestru yn ôl pob gwlad yn cystadlu mewn cam grŵp. Mae'r rhai sydd mewn sefyllfa orau ym mhob grŵp yn gymwys ar gyfer y cymal 'taro allan'.

Dosbarthiad
-----------

Penderfynir ar ddosbarthiad y gystadleuaeth hon trwy safleoedd y clybiau yn y gwahanol wledydd, trwy system o gwotâu. Mae gan y gwledydd sydd â'r pencampwriaethau cryfaf fwy o leoedd yn y gystadleuaeth.

Mae eithriad i'r rheol hon: fel rheol mae gan enillydd presennol Cynghrair y Pencampwyr fynediad uniongyrchol i'r ail gam.

Gwerth Ariannol
---------------

Dyfarnwyd arian gwobr am y tro cyntaf yn 2010 pan dderbyniodd y ddau yn y rownd derfynol arian. Yn 2011 estynnwyd y taliadau i golli rowndiau cynderfynol a chwarterol. Mae'r strwythur arian gwobr cyfredol yw:

* €250,000 tîm buddugol
* €200,000 tîm ffeinal anfuddugol
* €50,000 collwyr rownd cynderfynnol
* €25,000 collwyr rownd y chwarteri

Enillwyr
--------

Perfformiad yng Nghwpan Merched UEFA a Chynghrair Pencampwyr Merched UEFA fesul clwb| Clwb | Enillwyr | Ail | Bl. Ennill | Bl. Ail |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ffrainc Olympique Lyonnais | 7 | 2 | 2011, 2012, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 | 20010, 2013 |
| Yr Almaen Eintracht Frankfurt | 4 | 2 | 2002, 2006, 2008, 2015 | 2004, 2012 |
| Sweden Umeå IK | 2 | 3 | 2003, 2004 | 2002, 2007, 2008 |
| Yr Almaen VfL Wolfsburg | 2 | 3 | 2013, 2014 | 2016, 2018, 2020 |
| Yr Almaen 1. FFC Turbine Potsdam | 2 | 2 | 2005, 2010 | 2006, 2011 |
| Sbaen FC Barcelona | 1 | 1 | 2021 | 2019 |
| Lloegr Arsenal | 1 | 0 | 2007 |  |
| Yr Almaen FCR 2001 Duisburg | 1 | 0 | 2009 |  |
| Ffrainc Paris Saint-Germain | 0 | 2 |  | 2015, 2017 |
| Denmarc Fortuna Hjørring | 0 | 1 |  | 2003 |
| Sweden Djurgården/Älvsjö | 0 | 1 |  | 2005 |
| Rwsia Zvezda Perm | 0 | 1 |  | 2009 |
| Sweden Tyresö | 0 | 1 |  | 2014 |
| Lloegr Chelsea | 0 | 1 |  | 2021 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "UEFA Women's Champions League factsheet" (PDF). *UEFA.com*. Union of European Football Associations. Cyrchwyd 21 Ionawr 2013.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Cynghrair y Pencampwyr Menywod UEFA
Mae **Coed Llechwedd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1971 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 61.1 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coed y Garth** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1983 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 63.73 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
**Cynghrair y Pencampwyr UEFA 2018–19** oedd 64fed tymor twrnamaint pêl-droed pennaf Ewrop a drefnwyd gan UEFA, a'r 27ain tymor ers iddo gael ei ailenwi o Gwpan Pencampwyr Ewrop i Gynghrair y Pencampwyr UEFA .

Chwaraewyd y rownd derfynol yn stadiwm y Wanda Metropolitano ym Madrid, Sbaen, rhwng Tottenham Hotspur a Lerpwl. Hon oedd yr ail rownd derfynol i gynnwys dau dîm Saesneg, ar ôl rownd terfynol 2008, a gafodd ei herio rhwng Manchester United a Chelsea ym Moscow. Enillodd Lerpwl 2–0, yn ennill y gystadleuaeth am y 6ed tro yn hanes y clwb.

Am y tro cyntaf, defnyddiwyd y system dyfarnwr cynorthwy-ydd fideo (VAR) yn y gystadleuaeth o'r rownd o 16 ymlaen.

Real Madrid oedd wedi ennill pob un o'r tri theitl diwethaf. Cawsant eu curo gan Ajax yn y rownd o 16 eleni.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Madrid's Estadio Metropolitano to host 2019 Champions League final". UEFA. 20 September 2017. Cyrchwyd 3 November 2017.
2. ↑  "VAR to be used in UEFA Champions League knockout phase". UEFA. 3 December 2018. Cyrchwyd 3 December 2018.
3. ↑  CNN, Matias Grez. "Real Madrid eliminated from Champions League after humiliating defeat by Ajax". CNN. Cyrchwyd 14 March 2019.
4. ↑  "Champions League: Defending champion Real Madrid eliminated after shock loss to Ajax". *DNA India*. 6 March 2019. Cyrchwyd 14 March 2019.
Mae **Coed Ynys-faen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 16 Tachwedd 1993 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 9.38 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
**Cynghorau'r Fatican** yw'r enw swyddogol ar yr 20fed a'r 21ain o gynghorau eglwysig yr Eglwys Gatholig, a gynhelwyd yn Rhufain.

Y Cyngor Cyntaf
---------------

 *Prif erthygl: Cyngor Cyntaf y Fatican*
Yn y Cyngor Cyntaf (1869-1870) llwyddodd pleidwyr Trafynyddiaeth i gael y cyngor i ddatgan anffaeledigrwydd y Pab a'i awdurdod ar draul mudiadau cenedlaetholgar a rhanbarthol o fewn yr eglwys. Fe'i cynhaliwyd gan y Pab Pïws IX. Bu rhaid ei derfnynu oherwydd y rhyfel rhwng Ffrainc a Prwsia (gweler Rhyfel Ffrainc a Phrwsia).

Yr Ail Gyngor
-------------

 *Prif erthygl: Ail Gyngor y Fatican*
Cynhaliwyd Ail Gyngor y Fatican (1962-1965) dan y Pab Ioan XXIII a'i olynydd Pab Pawl VI. Fe'i ystyrir yn fuddugoliaeth i'r rhyddfrydwyr Catholig yn erbyn y Trafynyddwyr ceidwadol. Ei brif bwrpas oedd *aggiornamento*, chwedl Pab Ioan, sef diweddaru a moderneiddio'r Eglwys. Er na chyhoeddwyd dogmau, cafodd y litwrgi ei diwygio a rhoddwyd mwy o ryddid ac annibyniaeth i'r mudiadau eciwmenaidd a'r eglwysi lleol ledled y byd. Fel canlyniad daeth lleisiau radicalwyr adain chwith o fewn yr eglwys, yn arbennig y rhai a hyrwyddai syniadau fel diwinyddiaeth rhyddhad yn y Trydydd Byd, fwyfwy i'r amlwg.
Mae **Coed Nant Menascin** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 16 Ionawr 1991 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 49.09 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd **David Charles II** yn fab i David Charles (I), yn weinidog ac yn emynydd o sir Gaerfyrddin.

Ganwyd David Charles II yn nhref Caerfyrddin yn 1803, ac fe'i addysgwyd yn yr ysgol ramadeg a'r Coleg Presbyteraidd. Priododd Sarah, merch Thomas Rice Charles, ei wraig gyntaf, a fu farw ym 1833, ac Ann, merch Richard Roberts, Lerpwl, a chael un mab, David Roberts Charles. Cychwynnodd weithio i'w dad, ac fel yntau, dechreuodd bregethu pan yn ganol oed, a chael ei ordeinio i'r gwaith gan y Methodistiaid Calfinaidd yn 1851. Un agwedd ar y gwaith hwnnw oedd cyhoeddi misolyn bychan o'r enw *Yr Addysgydd*, a golygu'r *Casgliad o Hymnau Hen a Newydd* at wasanaeth y Trefnyddion Calfinaidd. Bu'n flaenllaw yn yr alwedigaeth hon, gan dderbyn cadair y Gymdeithasfa yn y De yn y flwyddyn 1853, ac yn gyd-ysgrifennydd Coleg Trefecca o 1842 i 1852. Cyfansoddodd a/neu gyfieithu emynau lawer, a daeth rhai yn adnabyddus iawn. Bu farw yn nhy ei fab, ac fe'i claddwyd yn Ulverston, swydd Gaerhirfryn.

Ffynonellau
-----------

* *Y Traethodydd*, (1893) & (1936)
* J. Thickens, *Emynau a'u Hawduriaid*, (1945)
* David Charles II, *Casgliad o Hymnau Hen a Newydd*, (1841)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 66238956
* LCCN: no2007002352

 |