Gwesty a thafarn hanesyddol yw **Gwesty'r Vulcan** yn ardal Adamsdown o Gaerdydd. Roedd bwriad i'w ddymchwel yn 2009 ond ar ôl ymgyrch gyhoeddus hir i ddiogelu un o dafarndai hynaf Caerdydd, fe roddwyd yr adeilad i Amgueddfa Werin Cymru Sain Ffagan yn 2012, lle fydd e'n cael ei ailgodi.

Hanes
-----

Arwydd tafarn The Vulcan, Chwefror 2012
Adeiladwyd Gwesty'r Vulcan yn 1853, yn nyddiau cynnar ehangiad Caerdydd a datblygiad ardal Adamsdown y ddinas, gyda'r cyfeiriad gwreiddiol ar Whitmore Lane, Newtown. Roedd enw'r Vulcan, hen dduw Rhufeinig tân a gwaith metel, a gedwid drwy ei fodolaeth, yn cyfeirio at y gwaith haearn gerllaw.

Roedd y dafarn yn agos i orsaf reilffordd brysur Heol y Frenhines a ddim yn bell o Garchar Caerdydd, mewn ardal dosbarth gweithiol i'r de o Heol Casnewydd. Roedd yn dafarn brysur amser cinio ac yn y prynhawn, yn cael ei fynychu gan bobl ddosbarth gweithiol, yn aml o dras Wyddelig.

Ail-adeiladwyd yr adeilad yn sylweddol tua 1900, a fe'i hailwampiwyd tu mewn yn 1914 gan y pensaer lleol F. J. Veall, ac addurnwyd yr adeilad drwyddi gyda theils ceramig brown a gwyrdd. Roedd ganddo arddull mewnol hawdd ymarferol a hawdd i'w lanhau, felly ni newidiwyd yr adeilad tu fewn na thu allan heblaw am ambell got o baent. Dros amser, fe ddymchwelwyd ac ail-adeiladwyd yr adeiladau Fictoraidd o'i gwmpas, ddwywaith ar un ochr. Cadwodd y dafarn eu droethleoedd brown ceramig, er bod gweddill y tu fewn wedi ei ddiweddaru yn y 1950au.

Agorwyd Campws yr Atriwm Prifysgol Morgannwg, cartref Ysgol Diwydiannau Creadigol a Diwylliannol Caerdydd, dros y ffordd i'r dafarn yn Nhachwedd 2007, a daeth a hyn nifer fawr o gwsmeriaid newydd i'r dafarn.

Pleidleisiwyd y Vulcan yn Dafarn y Flwyddyn Caerdydd gan gangen leol o CAMRA yn 1997 a 2009.

Dymchwel
--------

Y Vulcan yn Ebrill 2008, yn edrych tua'r de tuag at yr adeiladau uchel yn cynnwys lletya preifat a llety myfyrwyr Tŷ Pont Haearn, chweched adeilad uchaf Caerdydd
Yn 2009, cadarnhaodd Bragdy Brains eu bod am ddiddymu eu les ar yr adeilad. Roedd gan berchennog a rhydd-ddeiliad y safle, y dyn busnes Derek Rapport, drwy ei gwmni Marcol Asset Management, gynlluniau i ddymchwel yr adeilad ac ail-ddatblygu'r safle gyda defnydd cymysg, yn cynnwys maes parcio aml-lawr. Derbyniwyd y cais cynllunio gan Gyngor Caerdydd.

Cychwynnodd ymgyrch leol i amddiffyn yr adeilad, oedd erbyn hynny y dafarn hynaf i oroesi yng Nghaerdydd. Casglwyd deiseb gyda dros 5,000 o lofnodion, cafwyd pwysau gan wleidyddion a chafwyd cefnogaeth ac ymweliadau i'r dafarn gan enwogion fel James Dean Bradfield o'r Manic Street Preachers a'r actor Rhys Ifans. Fe recordiodd y band o Gaerdydd Future of the Left fideo ar gyfer ei sengl *The Hope That House Built* ar y safle. Fe wrthododd Cadw wneud yr adeilad yn un rhestredig, am fod yr adeilad wedi ei ail-adeiladu yn sylweddol yn y 1900au, a bod esiamplau gwell yn goroesi mewn llefydd eraill. Fodd bynnag, oherwydd pwysau gan y cyhoedd, cytunodd y rhydd-ddeiliaid i roi estyniad tair mlynedd o'r les i Brains.

Yn gynnar yn 2012, cadarnhaodd Brains y byddent yn terfynu'r les pan ddaeth i ben yn Mawrth 2012, gan ddweud nad oedd y busnes yn ymarferol yn fasnachol. Gyda'r bygythiad i ddymchwel yr adeilad unwaith eto, ond gyda'r ymgyrch leol yn parhau, cytunodd Marcol Asset Management i roi'r adeilad i Amgueddfa Sain Ffagan. Caewyd y dafarn yn Mai 2012, a cychwynnodd yr amgueddfa apêl am luniau, gwrthrychau a hanesion yn perthyn i'r Vulcan.

Yn Gorffennaf 2012, cychwynnodd gontractwyr adeiladu a chadwraeth yr Amgueddfa Genedlaethol ddadadeilad y dafarn, bric wrth fric er mwyn ei symud i Sain Ffagan. Erbyn Gorffennaf 2013, roedd darnau o'r adeilad yn cael eu storio ar safleoedd yr amgueddfa yn Sain Ffagan a Nantgarw, yn aros am ganiatâd cynllunio i ailgodi'r adeilad. O ystyried cyfyngiadau cyllid amcangyfrifir y bydd y gwaith yn dechrau erbyn 2016, a'r bwriad yw ail-agor y dafarn yn 2019. Y cynllun yn y pen draw yw ail-agor y dafarn gyda thema hanesyddol, gydag actorion yn gweini cyrfau hanesyddol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Flynn, Jessica (8 April 2011). "Strange world of pub names". *South Wales Echo*. Cyrchwyd 21 Hydref 2013.
2. 1 2  Preston, James (20 March 2012). "Cardiff's oldest pub looks set to close". *The Cardiffian*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-10-23. Cyrchwyd 22 Hydref 2013.
3. 1 2 3 4  Cadw (17 Mawrth 2009). "Vulcan Public House, Adamsdown, Cardiff (report)" (PDF). National Assembly of Wales. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2013-10-23. Cyrchwyd 22 Hydref 2013.
4. ↑  Historic Welsh Pub Threatened with Demolition, Save Britains Heritage.
5. ↑  "Cardiff's Most Exciting Campus Opens". University of Glamorgan. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-07-22. Cyrchwyd 2008-09-09.
6. ↑  Moody, Paul; Turner, Robin (2011). "Cardiff Afterlife". *The Search for the Perfect Pub: Looking For the Moon Under Water*. Orion Publishing. ISBN 978-1409112679.
7. 1 2  "Vulcan pub in Cardiff dismantled for St Fagans museum rebuild in 'several years'". BBC Wales. 4 Mai 2012. Cyrchwyd 21 Hydref 2013.
8. ↑  "Cardiff's oldest pub The Vulcan set to close". *Wales Online*. 8 March 2012. Cyrchwyd 22 Hydref 2013.
9. ↑  "Historic Cardiff pub to move to St Fagans National History Museum". BBC Wales. 4 Mai 2012. Cyrchwyd 2012-07-15.
10. ↑  "Photos show dismantling of Cardiff's 'Vulcan' pub". *ITV Wales News*. 21 August 2012. Cyrchwyd 22 Hydref 2013.
11. ↑  "Plans to rebuild Cardiff's Vulcan pub at St Fagans submitted". BBC News. 28 July 2013. Cyrchwyd 22 Hydref 2013.
12. ↑  McCarthy, James (28 June 2013). "The Vulcan: Boldly going where no pub has ever gone before". *Wales Online*. Cyrchwyd 21 Hydref 2013.
13. ↑  *Historic Vulcan pub to reopen its doors and serve alcohol again – but you'll have to wait until 2019*  , *WalesOnline*, Media Wales, 5 Ebrill 2016.