Emoji hapus a grëwyd gan broject Noto
Arwyddlun sy'n cael ei ddefnyddio mewn negeseuon electronig a thudalennau gwe yw **emoji**. Maent yn bodoli mewn nifer o ffurfiau, yn cynnwys edrychiadau neu ystumiau'r wyneb, gwrthrychau cyffredin, lleoedd a mathau o dywydd, ac anifeiliaid. Maent yn debyg iawn i emoticonau, ond mae emoji yn lluniau yn hytrach na theipograffigau. Daw'r gair *emoji* o'r Japaneg *e* (絵, "llun") + *moji* (文字, "llythyren" neu "arwyddnod"); cyd-ddigwyddiad yw'r tebygrwydd i'r geiriau 'emosiwn' ac 'emoticon'. Y cod sgript ISO15924 ar gyfer emoji yw `Zsye`.

Yn deillio o ffonau symudol Siapaneaidd ym 1997, daeth yr emoji yn fwyfwy poblogaidd ledled y byd yn 2010au ar ôl cael eu hychwanegu at nifer o systemau gweithredu ffonau symudol. Erbyn hyn ystyrir eu bod yn rhan fawr o ddiwylliant poblogaidd yn y gorllewin.

Hanes
-----

Rhagflaenwyd yr emoji gan yr emoticon testun a mathau eraill o gynrychioliadau graffigol, o fewn a thu allan i Japan.

Cafodd y ffôn symudol cynharaf y gwyddys amdano a oedd yn cynnwys set o emoji ei ryddhau yn Japan gan J-Phone ar 1 Tachwedd 1997. Roedd y set o 90 emoji yn cynnwys llawer a fyddai'n cael eu hychwanegu yn ddiweddarach at y Safon Unicode, fel Tomen o Ddom, ond ni chawsant eu defnyddio'n eang ar y pryd am fod y ffôn yn ddrud iawn i'w brynu.

Yn 1999, creodd Shigetaka Kurita y set gyntaf o emoji a ddefnyddiwyd yn eang. Roedd yn aelod o'r tîm oedd yn gweithio ar lwyfan Rhyngrwyd symudol i-mode NTT DoCoMo. Cymerodd Kurita ysbrydoliaeth o ragolygon y tywydd a oedd yn defnyddio symbolau i ddangos y tywydd, arwyddluniau Tsieineaidd ac arwyddion stryd, ac o Manga a oedd yn defnyddio symbolau stoc i fynegi emosiynau, megis bylbiau golau fel arwydd o ysbrydoliaeth. Defnyddiwyd Emoji i ddechrau (gweler diwylliant ffonau symudol Japan) gan gwmnïau ffonau symudol Japan, NTT DoCoMo, au, a SoftBank Mobile (Vodafone gynt). Diffiniodd y cwmnïau hyn eu hamrywiadau emoji eu hunain gan ddefnyddio safonau perchnogol. Crëwyd y set gyntaf o emoji 12 × 12 picsel ar gyfer negeseuon i-mode i helpu i hwyluso cyfathrebu electronig, ac i fod yn nodwedd oedd yn eu gwahaniaethu oddi wrth wasanaethau eraill. Creodd Kurita y 180 emoji cyntaf yn seiliedig ar yr wynebau a welai bobl yn eu gwneud, a phethau eraill, yn y ddinas.

Ers 2010, mae rhai setiau o arwyddluniau emoji wedi'u hymgorffori i Unicode, system safonol ar gyfer mynegeio arwyddnodau, sydd wedi eu galluogi i gael eu defnyddio y tu allan i Japan ac i gael eu safoni ar draws gwahanol systemau gweithredu.

Mae poblogrwydd emoji wedi arwain at bwysau gan werthwyr a marchnadoedd rhyngwladol i ychwanegu dyluniadau i safon Unicode i gwrdd â gofynion gwahanol ddiwylliannau. Ychwanegodd Unicode 7.0 tua 250 emoji, nifer ohonynt o'r ffontiau Webdings a Wingdings. Mae rhai arwyddnodau sydd bellach wedi'u diffinio fel emoji yn cael eu hetifeddu o amrywiaeth o systemau negesu cyn Unicode, ac nid rhai a ddefnyddiwyd yn Japan yn unig, gan gynnwys Yahoo a MSN Messenger. Ychwanegodd Unicode 8.0 41 emoji arall, gan gynnwys gwrthrychau sy'n offer chwaraeon fel yr bat criced, eitemau bwyd fel y taco, arwyddion y Sidydd, ystumiau wyneb newydd, a symbolau ar gyfer addoldai. Mae galw corfforaethol am safoni emoji wedi rhoi pwysau ar Gonsortiwm Unicode, gyda rhai aelodau'n cwyno ei fod wedi goddiweddyd ffocws traddodiadol y grŵp ar safoni arwyddnodau a ddefnyddir ar gyfer ieithoedd lleiafrifol a thrawsgrifio cofnodion hanesyddol.

Mae arwyddnodau emoji yn amrywio ychydig rhwng platfformau o fewn y cyfyngiadau ystyr a ddiffinnir gan fanyleb Unicode, wrth i gwmnïau wedi geisio ychwnaegu elfennau artistig i syniadau a gwrthrychau. Er enghraifft, yn nhraddodiad Apple, mae'r emoji calendr ar gynnyrch Apple bob amser yn dangos 17 Gorffennaf, y dyddiad y cyhoeddodd y cwmni ei ap calendr iCal ar gyfer macOS yn 2002. Arweiniodd hyn at rai defnyddwyr cynnyrch Apple i alw Gorffennaf 17 yn "Ddiwrnod yr Emoji". Mae ffontiau emoji eraill yn dangos dyddiadau gwahanol neu ddim yn dangos unrhyw ddyddiad penodol.

Ym mis Rhagfyr 2015, cyhoeddwyd dadansoddiad teimladau o emoji, a darparwyd Graddfa Teimlad Emoji 1.0. Yn 2016, perfformiwyd sioe gerdd am emoji am y tro cyntaf yn Los Angeles, a rhyddhawyd y ffilm animeiddiedig *The Emoji Movie* yn haf 2017.

Ym mis Ionawr 2017, yn yr hyn y credir yw'r astudiaeth raddfa-eang gyntaf o ddefnydd emoji, dadansoddodd ymchwilwyr ym Mhrifysgol Michigan dros 1.2 biliwn o negeseuon a fewnbynnwyd drwy Allweddell Kika Emoji  a chyhoeddwyd mai'r emoji o wyneb gyda dagrau o lawenydd oedd yr emoji mwyaf poblogaidd. Daeth y llygaid fel calonnau yn ail a'r emoji calon yn drydydd. Roedd yr astudiaeth yn dangos gwahaniaethau rhwng diwylliannau: y Ffrancwyr oedd yn defnyddio'r emoji calon fwyaf aml, roedd pobl Awstralia, Ffrainc a'r Weriniaeth Tsiec yn gwneud mwy o ddefnydd o'r emoji hapis, tra nad oedd hyn yn wir am bobl ym Mecsico, Colombia, Chile a'r Ariannin, lle roedd pobl yn defnyddio emoji mwy negyddol o gymharu â chanolfannau diwylliannol a oedd yn cael eu gweld yn fwy ymataliol a hunanddisgybledig, fel Twrci, Ffrainc a Rwsia.

Problemau cyfathrebu gydag emoji
--------------------------------

Mae ymchwil wedi dangos bod emoji yn aml yn cael ei gamddeall. Mewn rhai achosion, mae'r camddealltwriaeth hwn yn gysylltiedig â sut y caiff y dyluniad emoji ei ddehongli gan y derbynnydd; mewn achosion eraill, nid yw'r emoji a anfonwyd yn cael ei ddangos yn yr un ffordd ar yr ochr sy'n ei dderbyn.

Mae'r mater cyntaf yn ymwneud â dehongliad diwylliannol neu gyd-destunol yr emoji. Pan fydd yr awdur yn dewis emosiwn, maen nhw'n meddwl amdano mewn ffordd benodol, ond efallai na fydd yr un arwyddlun yn sbarduno'r un meddyliau ym meddwl y derbynnydd.

Er enghraifft, mae pobl yn Tsieina wedi datblygu system ar gyfer defnyddio emoji yn gynnil, fel y gellid anfon wyneb hapus i gyfleu agwedd ddirmygus, watwarus, a hyd yn oed yn annymunol, am nad yw'r orbicularis oculi (y cyhyr ger y gornel uchaf llygad) ar wyneb yr emoji yn symud, ac mae'r orbicularis oris (yr un ger y geg) yn tynhau, a chredir ei fod yn arwydd o atal gwên.

Mae'r ail broblem yn ymwneud â thechnoleg a brandio. Pan fydd awdur neges yn dewis emoji o restr, caiff ei amgodio fel arfer mewn modd an-graffigol yn ystod y trosglwyddiad, ac os nad yw'r awdur a'r darllenydd yn defnyddio'r un feddalwedd neu system weithredu ar gyfer eu dyfeisiau, gall dyfais y darllenydd gyflwyno'r un emoji mewn ffordd wahanol. Gall newidiadau bach i olwg arwyddlun newid ei ystyr canfyddedig yn llwyr gyda'r derbynnydd.

Emoji, Cymru a'r Gymraeg
------------------------

Bathwyd y gair gwenoglun gan Nic Dafis ar gyfer emoticon wrth gyfieithu pecyn meddalwedd phpBB i'r Gymraeg yn 2002. Roedd hynny yn bennaf oherwydd fod y meddalwedd yn cyfeirio at 'smileys' - ffordd o osod gwynebau bychain o fewn neges. Daeth y term yn boblogaidd ar wefan drafod Maes-e ond prin yw'r defnydd bellach ar y cyfryngau cymdeithasol wrth i'r defnydd o emojis ddisodli yr hen arddull testunol. Gwelir y defnydd o *gwennoglun* (sic) wrth gyfeirio at emoji  mewn erthygl gan Rhoslyn Prys ym mis Tachwedd 2015.

Cafwyd cyflwyniad ar yr emoji fel yr 'iaith newydd sy'n tyfu gyflymaf gan Dr Viv Evans o Brifysgol Bangor yn 2015 yn nodi twf yn y defnydd o'r ieithwedd. ac holwyd "a yw emojis yn iaith?" ar BBC Radio Cymru yn 2016.

Ar 26 Ionawr 2017 cyhoeddwyd y byddai Unicode yn rhyddhau baner Cymru yn emoji ar gael yn gyhoeddus. Gwnaed hyn yn dilyn ymgyrch i sefydlu emoji baneri gwledydd Prydain ei ddechrau gan Jeremy Burge o Emojipedia a phennaeth cyfryngau cymdeithasol BBC Cymru, Owen Williams.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The term from Emoji". Dizhaowa. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2023-04-17. Cyrchwyd 2023-04-25.
2. ↑  Taggart, Caroline (5 Tachwedd 2015). "New Words for Old: Recycling Our Language for the Modern World". Michael O'Mara Books. Cyrchwyd 25 Hydref 2017 – drwy Google Books. Hard on the heels of the emoticon comes the Japanese-born *emoji*, also a DIGITAL icon used to express emotion, but more sophisticated in terms of imagery than those that are created by pressing a colon followed by a parenthesis. *Emoji* is made up of the Japanese for *picture* (*e*) and *character* (*moji*), so its resemblance to emotion and emoticon is a particularly happy coincidence.
3. 1 2  Blagdon, Jeff (4 Mawrth 2013). "How emoji conquered the world". *The Verge*. Vox Media. Cyrchwyd 6 Tachwedd 2013.
4. ↑  "Android – 4.4 KitKat". *android.com*.
5. ↑  "How Emojis took center stage in American pop culture". *NBC News*. 17 Gorffennaf 2017.
6. ↑  "Happy 30th Birthday Emoticon!". *Independent*. 8 Medi 2012. Cyrchwyd 30 Tachwedd 2017.
7. ↑  "Why Do We Use Emojis Anyway? A Fascinating History of Emoticons". Readers Digest. Cyrchwyd 30 Tachwedd 2017.
8. ↑  "Emoji 101". Overdrive Interactive. 14 Hydref 2015. Cyrchwyd 30 Tachwedd 2017.
9. ↑  Alt, Matt (7 Rhagfyr 2015). "Why Japan Got Over Emojis". Cyrchwyd 22 Ionawr 2019.
10. ↑  Steinmetz, Katy (16 Tachwedd 2015). "Oxford's 2015 Word of the Year Is This Emoji". *Time*. Cyrchwyd 28 Gorffennaf 2017.
11. ↑  Sternbergh, Adam (16 Tachwedd 2014). "Smile, You're Speaking Emoji".
12. 1 2  Negishi, Mayumi (26 Mawrth 2014). "Meet Shigetaka Kurita, the Father of Emoji". *Wall Street Journal*. Cyrchwyd 16 Awst 2015.
13. ↑  "NTT DoCoMo Emoji List". nttdocomo.co.jp.
14. 1 2  Nakano, Mamiko. "Why and how I created emoji: Interview with Shigetaka Kurita". *Ignition*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 Mehefin 2016. Cyrchwyd 16 Awst 2015. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
15. ↑  "Host of New Characters and Emoji Introduced in Unicode 7.0". Hexus. 17 Mehefin 2014. Cyrchwyd 30 Tachwedd 2017.
16. ↑  "Emoji Additions: Animals, Compatibility, and More Popular Requests; Emoji tranche 5" (PDF). Unicode. Cyrchwyd 18 Awst 2015.
17. ↑  "Unicode 8.0.0". Unicode Consortium. Cyrchwyd 17 Mehefin 2015.
18. ↑  Warzel, Charlie. "Inside 'Emojigeddon': The Fight Over The Future of the Unicode Consortium". *Buzzfeed*. Cyrchwyd 15 Medi 2017.
19. ↑  Allsopp, Ashleigh (15 Rhagfyr 2014). "Lost in translation: Android emoji vs iOS emoji". *Tech Advisor*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 Rhagfyr 2014. Cyrchwyd 15 Awst 2015. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
20. ↑  Varn, Kathryn (17 Gorffennaf 2015). "Letting Our Emojis Get in the Way". *The New York Times*. Cyrchwyd 25 Awst 2015.
21. ↑  "Calendar emoji". *Emojipedia*. Cyrchwyd 15 Awst 2015.
22. ↑  Kralj Novak, P.; Smailović, J.; Sluban, B.; Mozetič, I. (2015). "Sentiment of Emojis". *PLoS ONE* **10** (12): e0144296. arXiv:1509.07761. doi:10.1371/journal.pone.0144296. .
23. ↑  "Emoji Sentiment Ranking". Cyrchwyd 8 Rhagfyr 2015.
24. ↑  Gans, Andrew (12 Ebrill 2016). "New Musical About Emojis Will Premiere in Los Angeles". *Playbill*. Cyrchwyd 23 Rhagfyr 2016.
25. ↑  Cary, Stephanie (14 Ebrill 2016). "'Emojiland' is bringing your phone's emojis to life in LA". *Timeout*. Cyrchwyd 23 Rhagfyr 2016.
26. ↑  Fleming, Mike Jr. (Gorffennaf 2015). "Emoji at Center of Bidding Battle Won By Sony Animation; Anthony Leondis To Direct". *Deadline*. Cyrchwyd 19 Tachwedd 2015.
27. ↑  Lawrence, Derek (27 Gorffennaf 2017). "The Emoji Movie: Here's what the critics are saying". *Entertainment Weekly*. Cyrchwyd 13 Awst 2017.
28. ↑  "Emojis: How We Assign Meaning to These Ever-Popular Symbols". University of Michigan. 19 Mai 2017. Cyrchwyd 30 Tachwedd 2017.
29. ↑  "People Around the World Use These Emojis The Most". Futurity. 3 Ionawr 2017. Cyrchwyd 30 Tachwedd 2017.
30. ↑  "'Face with tears of joy' is the most popular emoji, says study". *The Hindu*. 12 Ionawr 2017.
31. ↑  Larson, Selena (11 Ebrill 2016). "Emoji can lead to huge misunderstandings, research finds". *Daily Dot*. Cyrchwyd 30 Mawrth 2017.
32. ↑  Miller, Hannah (5 Ebrill 2016). "Investigating the Potential for Miscommunication Using Emoji". Grouplens. Cyrchwyd 30 Mawrth 2017.
33. ↑  "What the Emoji You're Sending Actually Look Like to Your Friends". Motherboard. 12 Tachwedd 2015. Cyrchwyd 30 Tachwedd 2017.
34. ↑  "Chinese people mean something very different when they send you a smiley emoji". *Quartz*. 29 Mawrth 2017.
35. ↑   Roberts, Sian (22 Awst 2011). Re: emoticons/smileys etc termau negeseua gwib!!. welsh-termau-cymraeg.
36. ↑
37. ↑
38. ↑
39. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Emojipedia - gwefan emojis