recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Dwyrain Caerlŷr** (Saesneg: *Leicester East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Caerlŷr yn Swydd GaerlŷrEtholaeth Dwyrain Caerlŷr yn Swydd Gaerlŷr
* Swydd Gaerlŷr yn LloegrSwydd Gaerlŷr yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth fwrdeistrefol yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1983: Tom Bradley (Llafur, wedyn SDP)
* 1983–1987: Peter Bruinvels (Ceidwadol)
* 1987–2019: Keith Vaz (Llafur)
* 2019–presennol: Claudia Webbe (Llafur, wedyn Annibynnwr)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Pentref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw **Higher Kinnerton** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Saif bron ar y ffîn a Lloegr. Saif Lower Kinnerton dros y ffin yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr. Nid ymddengys fod enw Cymraeg.

Ceir yma ysgol gynradd, sef Ysgol Derwen, Sir y Fflint, swyddfa bost, siop a dwy dafarn. Mae'r eglwys, Eglwys yr Holl Saint, ym mhlwyf Seisnig Dodleston. Roedd poblogaeth y gymuned yn 1,634 yn 2001.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Kinnerton (cymuned) (pob oed) (1,697)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Kinnerton (cymuned)) (189)** |    | 11.5% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Kinnerton (cymuned)) (512)** |    | 30.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer rhwng 16 – 64 oed sydd mewn gwaith (Kinnerton (cymuned)) (183)** |    | 27.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 12 Ionawr 2022
3. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
5. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
6. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir y Fflint**

**Trefi**  

Bagillt  **·** Bwcle  **·** Caerwys  **·** Cei Connah  **·** Y Fflint  **·** Queensferry  **·** Saltney  **·** Shotton  **·** Treffynnon  **·** Yr Wyddgrug
  
**Pentrefi**  

Abermor-ddu  **·** Afon-wen  **·** Babell  **·** Bretton  **·** Brychdyn  **·** Brynffordd  **·** Caergwrle  **·** Carmel  **·** Cefn-y-bedd  **·** Cilcain  **·** Coed-llai  **·** Coed-talon  **·** Cymau  **·** Chwitffordd  **·** Ewlo  **·** Ffrith  **·** Ffynnongroyw  **·** Gorsedd  **·** Gronant  **·** Gwaenysgor  **·** Gwernymynydd  **·** Gwernaffield  **·** Gwesbyr  **·** Helygain  **·** Higher Kinnerton  **·** Yr Hôb  **·** Licswm  **·** Llanasa  **·** Llaneurgain  **·** Llanfynydd  **·** Llannerch-y-môr  **·** Maes-glas  **·** Mancot  **·** Mostyn  **·** Mynydd Isa  **·** Mynydd-y-Fflint  **·** Nannerch  **·** Nercwys  **·** Neuadd Llaneurgain  **·** Oakenholt  **·** Pantasaph  **·** Pant-y-mwyn  **·** Penarlâg  **·** Pentre Helygain  **·** Pen-y-ffordd  **·** Pontblyddyn  **·** Pontybotgyn  **·** Rhes-y-cae  **·** Rhosesmor  **·** Rhyd Talog  **·** Rhyd-y-mwyn  **·** Sandycroft  **·** Sealand  **·** Sychdyn  **·** Talacre  **·** Trelawnyd  **·** Trelogan  **·** Treuddyn  **·** Ysgeifiog
Lleolir **Llyfrgell Tref Aberystwyth** ar Faes y Frenhines ar stryd Morfa Mawr (Queen St.) yn ardal Fictorianaidd y dref gyferbyn â Stryd Portland. Ni ddylid drysu gyda Llyfrgell Genedlaethol Cymru sydd hefyd yn Aberystwyth.

Mae'r llyfrgell bellach wedi ei lleoli yn hen pencadlys Cyngor Tref Aberystwyth ond roedd hi cyn hynny ar Stryd y Gorfforaeth (Corporation St) rhyw 400 metr i'r de orllewin. Mae adeilad y llyfrgell yn rhan o Ganolfan Alun R. Edwards. Mae Archifdy Ceredigion hefyd yn rhan o Ganolfan Alun R. Edwards bellach.

Hanes
-----

Hen lyfrgell tref, Stryd y Gorfforaeth, Aberystwyth
Agorwyd y llyfrgell gyhoeddus gyntaf yn Aberystwyth yn in Compton House, Pier Street ar 13 Hydref 1874. Yn 1882 symudwyd y llyfrgell i'r Assembly Rooms ar Faes Lowri, a roddwyd i'r cyngor ar lês am 21 mlynedd. Daeth y lês i ben yn 1903 a dychwelodd y llyfrgell i Heol y Wig, y tro yma i'r hen Lyfrgell Banc ar y gornel â Stryd y Porth Bach (Eastgate Street) er mai dim ond am gyfnod y bu yma.

Adeiladwyd llyfrgell Carnegie yn 1905 gyda grant o £3,000. Lleolwyd hwn yn Stryd y Gorfforaeth ac fe'i dyluniwyd gan y pensaer Walter Payton o Birmingham. Roedd yn un o'r 48 a ymgeisiodd yn y gystadleuaeth i gynllunio'r adeilad. Agorwyd hi yn swyddogol ar 20 Ebrill 1906 gan Mary, gwraig Matthew Vaughan-Davies, yr Aelod Seneddol lleol.

Symudodd llyfrgell y dref i safle Cyngor y Dref ar Morfa Mawr yn 2012. Gelwir yr adeilad yn Ganolfan Alun R. Edwards ar ôl llyfrgellydd cyntaf yr hen Gyngor Sir Ceredigion. Symudodd swyddfeydd y Cyngor (oedd yn cynnwys gwasanaeth talu trethi) i adeliad pwrpasol newydd ar Boulevard de Saint-Brieuc in 2009 rhydd rhwng tref Aberystwyth a stâd newydd Parc y Llyn i'r dwyrain. Mae swyddfa Cyngor Tref Aberystwyth (cyngor cymuned) oedd yn rhan o hen adeilad y Cyngor, bellach ar Stryd y Popty.

Gwasanaethau
------------

Mae'r llyfrgell yn cynnwys amrywiaeth eang o wasanaethau gan gynnwys: Llyfrau, DVDs, Llyfrau Llafar, Cryno Ddisgiau, Cyfrifiaduron a WiFi am Ddim, Gwasanaeth Llungopïo, Argraffu a Sganio, Ymchwil, Hanes Lleol, Papurau a Chylchgronau.

Mae'r llyfrgell ar agor o ddydd Llun i ddydd Sadwrn o 9.30am hyd nes 5.00pm neu 6.00pm ar wahanol ddyddiau.

Dolenni
-------

Gwefan Llyfrgelloedd Ceredigion[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Library Service History". Ceredigion County Council. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-11-02. Cyrchwyd 19 April 2013.
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Dwyrain Harrow** (Saesneg: *Harrow East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Harrow yn Llundain FwyafEtholaeth Dwyrain Harrow yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1945.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1945–1950: Frederick Skinnard (Llafur)
* 1950–1959: Ian Harvey (Ceidwadol)
* 1959–1966: Anthony Courtney (Ceidwadol)
* 1966–1970: Roy Roebuck (Llafur)
* 1970–1997: Hugh Dykes (Ceidwadol)
* 1997–2010: Tony McNulty (Llafur)
* 2010–presennol: Bob Blackman (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Jasana Madagasgar** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: jasanaod Madagasgar) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Actophilornis albinucha***; yr enw Saesneg arno yw *Madagascar jacana*. Mae'n perthyn i deulu'r Jasanaod (Lladin: *Jacanidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. albinucha*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r jasana Madagasgar yn perthyn i deulu'r Jasanaod (Lladin: *Jacanidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Jasana Affrica | Actophilornis africanus |  |
|
| Jasana Madagasgar | Actophilornis albinucha |  |
|
| Jasana bach | Microparra capensis |  |
|
| Jasana cribog | Irediparra gallinacea |  |
|
| Jasana cynffonhir | Hydrophasianus chirurgus |  |
|
| Jasana efydd | Metopidius indicus |  |
|
| Jasana tagellog | Jacana jacana |  |
|
| Jasana’r Gogledd | Jacana spinosa |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Jasana Madagasgar** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Dwyrain Lloegr** (Saesneg: *East of England*). 

Lleoliad Dwyrain Lloegr yn Lloegr
Fe'i crëwyd ym 1994 ac mae'n cynnwys chwe swydd Lloegr: 

* Essex
* Swydd Hertford
* Swydd Bedford
* Swydd Gaergrawnt
* Norfolk
* Suffolk

Mae'r ardal yn dir isel gyn mwyaf, a phwynt dienw yn agos i fryn Ivinghoe Beacon, ger Tring, yw'r lle uchaf (249m). Peterborough, Luton a Thurrock yw ardaloedd trefol mwyaf poblog y rhanbarth.

Yn 2011, roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 5,846,965.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Swyddfa'r Llywodraeth ar gyfer Dwyrain Lloegr Archifwyd 2010-11-16 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Cynulliad Rhanbarthol Dwyrain Lloegr Archifwyd 2006-07-18 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Jasana cynffonhir** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: jasanaod cynffonhir) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Hydrophasianus chirurgus***; yr enw Saesneg arno yw *Pheasant-tailed jacana*. Mae'n perthyn i deulu'r Jasanaod (Lladin: *Jacanidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *H. chirurgus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia ac Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r jasana cynffonhir yn perthyn i deulu'r Jasanaod (Lladin: *Jacanidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Jasana Affrica | Actophilornis africanus |  |
|
| Jasana Madagasgar | Actophilornis albinucha |  |
|
| Jasana bach | Microparra capensis |  |
|
| Jasana cribog | Irediparra gallinacea |  |
|
| Jasana cynffonhir | Hydrophasianus chirurgus |  |
|
| Jasana efydd | Metopidius indicus |  |
|
| Jasana tagellog | Jacana jacana |  |
|
| Jasana’r Gogledd | Jacana spinosa |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Jasana cynffonhir** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Uropyxidaceae* yw'r **Rhwd coeden eirin** (Lladin: ***Tranzschelia discolor***; Saesneg: *Plum Rust*). 'Y Gwir-Rydau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog y gair 'Rhwd' yw rhydau, gair sy'n cyfeirio at liw'r ffyngau yn y grwp yma. Mae'r teulu *Uropyxidaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Pucciniales.

```
 Mae'r rhywogaeth hon hefyd i'w chanfod yng Nghymru.  



 

 

```

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Uropyxidaceae
--------------------------------------

Mae gan **Rhwd coeden eirin** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Kimuromyces cerradensis* | Kimuromyces cerradensis |  |
|
| *Uropyxis affinis* | Uropyxis affinis |  |
|
| *Uropyxis agrimoniae* | Uropyxis agrimoniae |  |
|
| *Uropyxis antarctica* | Uropyxis antarctica |  |
|
| *Uropyxis crotalariae* | Uropyxis crotalariae |  |
|
| *Uropyxis deglubens* | Uropyxis deglubens |  |
|
| *Uropyxis naumanniana* | Uropyxis naumanniana |  |
|
| *Uropyxis quitensis* | Uropyxis quitensis |  |
|
| *Uropyxis wiehei* | Uropyxis wiehei |  |
|
| *Uropyxis wootoniana* | Uropyxis wootoniana |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Gwefan Prifysgol Aberystwyth; adalwyd 23 Chwefror 2020.
3. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
4. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Rhwd coeden eirin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yn Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Dwyrain Bournemouth** (Saesneg: *Bournemouth East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Bournemouth yn DorsetEtholaeth Dwyrain Bournemouth yn Dorset
* Dorset yn LloegrDorset yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1977: John Cordle (Ceidwadol)
* 1977–2005: David Atkinson (Ceidwadol)
* 2005–presennol: Tobias Ellwood (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Jac Lantar traddodiadol o Iwerddon.
Llusern wed'i gwneud o erfinen, pwmpen neu wreiddlysieuyn arall sy'n cael ei gysylltu â Gŵyl Calan Gaeaf yw **jac (y) lantar(n)**. Mae'n cael ei greu trwy grafu'r tu fewn i'r gwreiddlysieuyn nes ei fod yn gau, gwneud tyllau ynddo ar ffurf wyneb, a gosod cannwyll yn ei ganol er mwyn ei oleuo. Mae'r tyllau sy'n ffurfio'r wyneb fel petaent yn cael eu goleuo gan y gannwyll. Mae'r Jac Lantar wedi'i enwi ar ôl y ffenomen ryfedd o oleuadau yn crynu dros gorsydd mawn, hefyd yn cael ei adnabod fel cannwyll y gors, hydlewyn, tân ellyll, ellyll-dân neu dân annwn. 

O Iwerddon y daw'r Jac Lantar yn wreiddiol, yn ôl pob tebyg, ac mae ei enw hefyd yn gysylliedig â chwedl Wyddelig 'Stingy Jack', meddwyn sy'n taro bargen gyda Satan ac sydd wedi'i gondemnio i grwydro'r Ddaear gyda dim ond erfinen gau i oleuo'i ffordd.

Roedd yn cael ei ddweud bod y llusernau yn cynrychioli ysbrydion neu fodau goruwchnaturiol, neu'n cael eu defnyddio i gadw ysbrydion drwg i ffwrdd. Er enghraifft, roedden nhw weithau yn cael eu defnyddio ar noson Calan Gaeaf i godi ofn ar bobl, ac weithiau yn cael eu rhoi ar silffoedd ffenestri i gadw ysbrydion niweidiol allan o'r cartref. Mae hefyd wedi'i awgrymu bod y Jac Lantar yn cynrychioli eneidiau Cristnogion ym mhurdan, gan fod Calan Gaeaf yn noswyl Dygwyl yr Holl Saint (1 Tachwedd) / Dygwyl Eneidiau (2 Tachwedd).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The History of 'Jack-O'-Lantern'" (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-10-25.
2. ↑  Palmer, Kingsley (1973). *Oral folk-tales of Wessex*. David & Charles. tt. 87–88.
3. ↑  Wilson, David Scofield (1999). *Rooted in America: Foodlore of Popular Fruits and Vegetables*. University of Tennessee Press. t. 154.
4. ↑  Arnold, Bettina (2001-10-31). "Bettina Arnold – Halloween Lecture: Halloween Customs in the Celtic World". *Halloween Inaugural Celebration*. Prifysgol Wisconsin–Milwaukee: Center for Celtic Studies. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-06-24. Cyrchwyd 2007-10-16.
5. ↑  Rogers, Nicholas (2003). *Halloween: From Pagan Ritual to Party Night*. Oxford University Press. t. 57.
Ambiorix
Llwyth Belgaidd yn byw yng ngogledd-ddwyrain Gâl oedd yr **Eburones** (Groeg: Ἐβούρωνες, Strabo). Yn ôl Iŵl Cesar, roeddynt yn bobl o dras Almaenig oedd a'u prif diriogaethau rhwng Afon Rhein ac Afon Maas, i'r dwyrain o'r Menapii. Yn ddiweddarach daeth yr ardal yn rhan o dalaith Rufeinig Germania Inferior.

Yn 54 CC, gadawodd Iŵl Cesat leng a phum cohort i aeafu yn nhiriogaeth yr Eburones, dan y legad Quintus Titurius Sabinus a Lucius Aurunculeius Cotta. Ymosododd yr Eburones arnynt, dan eu dau frenin Ambiorix a Cativolcus, gyda chymorth eu cyngheiriaid, y Nervii. Persiawiwyd y Rhufeiniaid i adael eu gwersyll, ar yr addewid y byddent yn cael mynd yn rhydd i ymuno â byddin Cesar, ond wedi iddynt ddechrau ar eu taith, ymosododd yr Eburones arnynt a lladd bron y cyfan, tua 6,000 o filwyr. Methodd ymosodiad ar wersyll Rhufeinig arall, dan Quintus Tullius Cicero, brawd Cicero.

Y flwyddyn wedyn, ymososodd Cesar ar yr Eburones. Lladdodd Cativolcus ei hun, a ffôdd Ambiorix. Rhoddodd Cesar wahoddiad i'r bobloedd o'u cylch ddod i anrheithio tiroedd yr Eburones.

Dolen allanol
-------------

* Safle we am yr Eburones (mewn Almaeneg yn bennaf) Archifwyd 2010-01-11 yn y Peiriant Wayback.
Owain yn cael ei daro gan gawod o genllysg wrth y ffynnon (engrafiad yng nghyfieithiad Charlotte Guest o'r Mabinogion (ail argraffiad, 1877)
Owain yn achub y llew. Paentiad mewn llawysgrif Ffrangeg.
Mae **Iarlles y Ffynnon** neu **Owain** yn chwedl Arthuraidd Gymraeg o'r Oesau Canol. Mae'n un o'r tair stori (rhamant) Arthuraidd a adnabyddir wrth y teitl Y Tair Rhamant.

Ceir y testun yn Llyfr Gwyn Rhydderch a Llyfr Coch Hergest. Ceir testun rhannol mewn llawysgrif arall yng *Ngholeg yr Iesu, Caergrawnt (MS XX)*. Dim ond yn Llyfr Coch Hergest mae'r testun cyflawn, fodd bynnag. Y ddwy chwedl arall yn y Tair Rhamant yw *Peredur fab Efrawg* a *Geraint ac Enid*.

Mae'r chwedl yn cyfateb i chwedl *Yvain ou le Chevalier au lion* gan yr awdwr Ffrangeg Chrétien de Troyes o ail hanner y 12g. Erbyn hyn cred ysgolheigion fod y ddau gylch o chwedlau yn annibynnol ar ei gilydd ond bod elfennau ynddynt yn seiliedig ar waith hŷn.

Yn y chwedl mae Owain, cymeriad sy'n seiliedig ar yr arwr Owain fab Urien o'r Hen Ogledd, yn priodi Iarlles y Ffynnon gyda chymorth ei llawforwyn Luned. Ar ôl tair blynedd yn amddiffyn y ffynnon, mae'n cael caniatad yr Iarlles i dreulio tri mis yn llys Arthur. Wedi cyrraedd yno, mae'n anghofio popeth am ei wraig ac yn aros am dair blynedd. Mae ei wraig yn ei ddiarddel ac Owain yn mynd yn wallgof am gyfnod, ond gyda chymorth llew mae wedi ei achub mae'n mynd trwy gyfres o anturiaethau yn llwyddiannus ac yn adennill ei wraig.

Llyfryddiaeth
-------------

### Testunau

* R. L. Thomson (gol.), *Owein or Chwedyl Iarlles y Ffynnawn* (Dulyn, 1986). Golygiad o'r testun gwreiddiol, gyda nodiadau.
* *Y Tair Rhamant*- y testun wedi'i ddiweddaru gan Bobi Jones. Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, Aberystwyth, 1960.

### Darllen pellach

* Stephens, Meic (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*, Gwasg Prifysgol Cymru, 1986. ISBN 0-7083-0915-1

Gweler hefyd
------------

* Iarlles y Ffynnon (sioe gerdd)

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 176578490
* GND: 4161165-2
* SUDOC: 029446376
* BNF: cb12107188t (data)

 |
Seiclwr proffesiynol Seisnig ydy **Kieran Page** (ganwyd 2 Mai 1983, Ynys Wyth). Cafodd ei ddewis i gystadlu dros Brydain ym Mhencampwriaethau Ras Ffordd y Byd Iau yn 2001.

Gosododd record newydd Gemau'r Gymanwlad yn 2002 ar gyfer Pursuit 4 km yn y rownd gymhwyso, gyda amser o 4 munud a 29.662 eiliad, 4 munud 30.594 eiliad oedd y record gynt a osodwyd gan Brad McGee yn 1998.

Canlyniadau
-----------

1999
1af Baner Prydain Fawr Ras scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
1af Cymal 1, Junior Tour of Ireland
2000
1af Baner Prydain Fawr Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT
1af Cymal 1, Junior Tour of Ireland
2il Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
2001
1af Baner Prydain Fawr Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
3ydd Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
2il Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2005
3ydd Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
2006
2il Ras scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

Dolenni Allanol
---------------

* Cyfweliad *Kieran Page Pursues Pro Contract in France*, Larry Hickmott[*dolen marw*] British Cycling 3 Chwefror 2006

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *British Cycling Names World Road Team*, Rob Burgess, uksport.gov.uk Archifwyd 2007-06-03 yn y Peiriant Wayback. 19 Medi 2001
2. ↑  *Commonwealth Games 2002: Yesterday at the games* The Independent 31 Gorffennaf 2002
Gwleidydd Llafur Cymreig yw **Joanna Meriel "Jo" Stevens** (ganwyd 1966) sydd yn aelod o Dy'r Cyffredin. Fe'i etholwyd yn Aelod Seneddol (AS) dros etholaeth Caerdydd Canolog yn etholiad cyffredinol Mai 2015.

Bywyd cynnar a gyrfa
--------------------

Ganwyd Stevens yn Abertawe a magwyd yn yr Wyddgrug, sir y Fflint. Mynychodd Ysgol Uwchradd Argoed ac Ysgol Uwchradd Elfed.

Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Manceinion a cwblhaodd yr Arholiad Cyfreithwyr Proffesiynol yng ngholeg Polytechnig Manceinion yn 1989.

Cyn dod yn aelod seneddol, roedd Stevens yn Gyfarwyddwr Trefniant a Phobl gyda Thompsons Solicitors.

Aelod Seneddol
--------------

Etholwyd Stevens fel Aelod Seneddol dros ganol Caerdydd, ar 7 Mai 2015 gyda mwyafrif o 4,981, gan guro y deiliad Democratiaid Rhyddfrydol, Jenny Willott.

Yn ad-drefniant cabinet cysgodol Jeremy Corbyn yn Ionawr 2016 fe'i hapwyntiwyd yn cyfreithiwr cyffredinol cysgodol a gweinidog dros gyfiawnder cysgodol.

Yn ad-drefniant mis Hydref 2016 yn dilyn ail-ethol Jeremy Corbyn fel arweinydd y blaid daeth yn Ysgrifennydd Cymru cysgodol. Ymddiswyddodd ar 27 Ionawr 2017 mewn protest am fod Corbyn yn gorfodi ASau Llafur i bleidleisio o blaid Erthygl 50.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The London Gazette*: no. 61230. p. 9127. 18 May 2015.
2. 1 2  "Cardiff Central Parliamentary constituency".
3. 1 2  "Democracy Club CVs" Archifwyd 2015-05-18 yn y Peiriant Wayback..
4. ↑  "Jo Stevens – About".
5. ↑  "As it happened: Steven Woolfe in hospital and Labour reshuffle".
6. ↑  *Brexit: Jo Stevens yn ymddiswyddo o'r fainc flaen*  , BBC Cymru Fyw, 27 Ionawr 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Jo Stevens ar Twitter
Mae **Llan Ddu Fawr (Waun Claerddu)** (neu **Carnyrhyrddod** ar y map OS) yn gopa mynydd a geir ychydig i'r dwyrain o Ysbyty Ystwyth yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN790704. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 426 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 594 metr (1949 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **Joan Beaufort** (c. 1404 –15 Gorffennaf 1445) yn frenhines yr Alban o 1424 hyd 1437 fel gwraig i Iago I, brenin yr Alban. Yn ystod rhan o leiafrif ei mab Iago II, brenin yr Alban, gwasanaethodd hi fel rhaglyw yr Alban.

Roedd Joan Beaufort yn ferch i John Beaufort, Iarll 1af Gwlad yr Haf, a'i wraig Margaret Holland. Roedd John Beaufort yn fab i John o Gaunt a'i feistres (a thrydedd wraig yn ddiweddarach) Katherine Swynford. Roedd Margaret Holland yn wyres i Joan o Gaint, Tywysoges Cymru, o'i phriodas â Thomas Holland.

Cyfarfu Joan Beaufort â James pan oedd yn wystl yn Lloegr yn ystod teyrnasiad Harri V, brenin LloegrHarri V  Efallai roedd hi'n ysbrydoliaeth ar gyfer cerdd hir enwog y Brenin Iago, *The Kingis Quair*.

Ar 12 Chwefror 1424, priododd Joan Beaufort â’r Brenin Iago yn Eglwys y Santes Fair Overie yn Southwark, Llundain. Aeth gyda'i gŵr i'r Alban, a choronwyd hi gyda fe yn Abaty Scone Scone Abbey.

Roedd gan y cwpl brenhinol wyth o blant, gan gynnwys y dyfodol Iago II, a Margaret o'r Alban, priod Louis XI, brenin Ffrainc.

Cafodd Iago I ei lofruddio yn Perth ar 21 Chwefror 1437. Ym mis Gorffennaf 1439, priododd Joan â James Stewart, Marchog Du Lorne, ar ôl cael gollyngiad Pab. Bu hi dan warchae yng Nghastell Dunbar gan Iarll Douglas pan fu farw ar 15 Gorffennaf 1445. Claddwyd hi yn y Priordy Carthusian , Perth.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "James I and Joan Beaufort: A Royal Love Story". *History... the interesting bits!* (yn Saesneg). 31 Mawrth 2015. Cyrchwyd 30 Mawrth 2018.
2. ↑  Brown 2004.
3. 1 2  Marshall, Rosalind (2003). *Scottish Queens, 1034–1714* (yn Saesneg). Tuckwell Press.
4. 1 2 3  Weir, Alison (2008). *Britain's Royal Families, The Complete Genealogy* (yn Saesneg). London: Vintage Books. ISBN 978-0-09-953973-5.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Annabella Drummond** | **{{{teitl}}}**12 Chwefror 1434 – 21 Chwefror 1437 | Olynydd:**Mari o Guelders** |
Mae **Llanbadrig - Dinas Gynfor** yn ardal ar arfordir gogleddol Ynys Môn, rhwng Llanbadrig a bryngaer Dinas Gynfor, sydd wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1957 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 26.49 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Detholiad o jin ar werth mewn siop wirodydd yn Decatur, Georgia, UDA.
Gwirod sydd ag aeron meryw fel prif darddiad ei flas yw **jin** neu **wirod meryw**.[1] Gellir distyllu jin o unrhyw grawn, taten neu fetysen, ond iddo gael blas aeron meryw. Gan amlaf caiff ei ddistyllu mwy nag unwaith.

Gwneir jin yn gyntaf yn yr Iseldiroedd yn yr 17g, a chywasgiad o'r gair Iseldireg *genever* (merywen) yw "jin".[2] Daeth yn boblogaidd iawn yng ngwledydd Prydain, yn enwedig Llundain, mewn cyfnod a elwir yn y *Gin Craze*.[3] Gelwir jin sych sydd ag ABV o tua 40% yn jin sych Llundeinig. Cafodd y rhai gwreiddiol eu cynhyrchu yn Llundain, ond heddiw gellir eu distyllu yn unrhyw le. Gellir hefyd trwytho jin ag eirin surion bach a siwgr i wneud y gwirodlyn a elwir yn jin eirin (Saesneg: *sloe gin*).

Gordon's yw'r jin sych Llundeinig mwyaf poblogaidd yn y byd. Fe'i gynhyrchir yng ngwledydd Prydain ers 1769, ac mae gan y cwmni Warant Frenhinol. Ymysg y brandiau eraill o jin yw Bombay Sapphire, Tanqueray, Beefeater, a Hendrick's. Distyllir Brecon Gin ym Mhenderyn.

Mae jin yn gynhwysyn craidd i fwy o goctels nag unrhyw gwirod arall.[4] Ymysg y diodydd cymysg poblogaidd sy'n cynnwys jin yw'r Tom Collins, y Singapore Sling, a'r jin a thonig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Griffiths, Bruce a Jones, Dafydd Glyn. *Geiriadur yr Academi* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995 [argraffiad 2006]), t. 604 [gin].
2. ↑  Rockwood, Camilla (gol.). *Brewer's Dictionary of Phrase and Fable*, 18fed argraffiad (Caeredin, Chambers, 2009), t. 557.
3. ↑  Dillon, Patrick. *The Much-lamented Death of Madam Geneva* (Llundain, Headline Review, 2002).
4. ↑  Halley, Ned. *The Wordsworth Ultimate Cocktail Book* (Ware, Wordsworth, 1998), t. 74.

Dolenni allanol
---------------

* Tudalen newyddion gin - Alcohol and Drugs History Society
* Gin yn Llundain Fictorianaidd
Cwmwd canoloesol yn y Berfeddwlad, ger arfordir gogledd-ddwyrain Cymru, oedd cwmwd **Rhuddlan**. Gyda chymydau Prestatyn a Cwnsyllt, roedd yn un o dri chwmwd cantref Tegeingl.

Gorweddai'r cwmwd yng ngorllewin Tegeingl, rhwng afon Clwyd a Bryniau Clwyd. Ffiniai â chymydau Cwnsyllt (*Coleshill*) a Prestatyn, yn yr un cantref, ac â chymdau Is Dulas (cantref Rhos) ac Is Aled (cantref Rhufoniog) i'r de a'r gorllewin.

Rhuddlan oedd canolfan y cwmwd a phrif ganolfan cantref Tegeingl hefyd yn ddiweddarach. Roedd o bwys strategol am ei fod yn gorwedd ar y llwybr arfordirol i gyfeiriad Gwynedd o gyfeiriad Lloegr. Codwyd castell yno gan y brenin Llywelyn ap Seisyllt yn 1015 a ddaeth yn ganolfan brenhinol i'w fab, y brenin Gruffudd ap Llywelyn. Newidiodd ddwylo sawl gwaith yn y ddwy ganrif nesaf. Am gyfnod by ym meddiant yr arglwydd Normanaidd, Robert o Ruddlan. Yn nes ymlaen codwyd Castell Rhuddlan ar lan afon Clwyd gan Edward I o Loegr, a ddechreuwyd yn 1277.

Yn yr Oesoedd Canol Cynnar, bu'r rhan yma o'r wlad ym meddiant Mersia am gyfnod. Fe'i adenillwyd gan y Cymry dan Owain Gwynedd a daeth yn rhan o gantref Tegeingl. Am lawer o'r amser bu ym meddiant brenhinoedd a thywysogion Gwynedd, ond yn y 1270au fe'i meddianwyd gan goron Lloegr a daeth yn rhan o'r Sir y Fflint newydd yn 1282, gyda Statud Rhuddlan. Heddiw mae'r hen gwmwd yn gorwedd yn Sir Ddinbych.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
* Morfa Rhuddlan
* Rhuddlan
* Tegeingl
* Y Berfeddwlad

Llyfryddiaeth
-------------

* A. J. Taylor, *Rhuddlan Castle* (1982)
* C. R. Williams, *The History of Flintshire* (1961)
Maer Penfro a ffigwr amlwg yn Ail Ryfel Cartref Lloegr oedd **John Poyer** (bu farw 25 Ebrill 1649).

Roedd Poyer yn farsiandwr blaenllaw yn nhref Penfro. Pan ddechruodd Rhyfel Cartref Cyntaf Lloegr, cymerodd blaid y Senedd, a bu'n gyfrifol am ddal tref a chastell Penfro dros y Senedd gyda Rowland Laugharne a Rice Powell.

Ar ddiwedd y rhyfel yma yn 1647 gyrrodd y senedd gyrnol o'r enw Fleming i gymeryd y castell trosodd oddi wrth Poyer, ond gwrthododd ef ei ildio iddo. Roedd y milwyr heb gael y tâl oedd yn ddyleds iddynt, ac roedd llawr o ddrwgdeimlad. Gyda Laugharne a Powell, arweiniodd Poyer wrthryfel yn erbyn y Senedd o blaid y brenin. Fodd bynnag gorchfygwyd y Brenhinwyr ym Mrwydr San Ffagan ar 8 Mai 1648, ac ildiodd Penfro i'r fyddin Seneddol ar 11 Gorffennaf. Condemniwyd Poyer, Laugharne a Powell i farwolaeth, ond penderfynwyd mai dim ond un ohonynt oedd i gael ei ddienyddio. Bwriwyd coelbren, a Poyer a ddewiswyd. Saethwyd ef yn Covent Garden, Llundain.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 65431095
* LCCN: n85053800
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Meddyg ac awdur oedd **John Pugh** neu **Ioan ab Hu Feddyg** (8 Medi 1814 – 9 Ebrill 1874).

Fe'i ganed yn "Ysgubor Fawr", Chwaen Wen, Llanddeusant, Sir Fôn, yn fab hynaf i David Roberts Pughe ac Elizabeth ei wraig.

Cymhwysodd fel meddyg yn Ysbyty Sant Thomas, Llundain lle cafodd radd F.R.C.S. Ymsefydlodd am ychydig fel meddyg yn Abermaw gan gartrefu wedyn yn Aberdyfi lle'r arhosodd am y rhan fwyaf o'i oes. Treuliodd ran o dymor ei ieuenctid yng Nghlynnog, Arfon, lle'r oedd yn gyfaill i Eben Fardd.

Priodi a phlant
---------------

Priododd Catherine Samuel, merch Samuel Samuel, Caernarfon ar 21 Chwefror 1839; bu hi farw 14 Hydref 1862 ym Mhenhelyg, Aberdyfi. Daeth pedwar o'u meibion yn feddygon o fri:

* John Eliot Howard (bu f. 1880 )
* Rheinallt Navalaw,
* Taliesin William Owen (bu f.1893 ), yn gwasanaethu yn Lerpwl
* David Roberts (bu f. 1885 ) yn Sir Drefaldwyn.

Merch iddynt oedd yr arlunydd Buddug Anwylini Pugh, a fu farw yn Lerpwl ar 2 Mawrth 1939 yn 83 mlwydd oed. Ysgrifennodd Buddug Pughe hanes ardal ei mebyd, ond ni chyhoeddwyd y llawysgrif.

Tra yn Aberdyfi a'r cylch, gwasanaethodd fel ustus heddwch a noddwr llawer o achosion dyngarol a chrefyddol. O ran ei ddaliadau crefyddol gogwyddai at y Plymouth Brethren, a phregethai gyda'r enwad hwnnw yn yr eglwys a gychwynnwyd ganddo yn y cylch. Bu farw 9 Ebrill 1874, a'i gladdu ym mynwent Capel Maethlon, tir a berthynai i'r teulu.

Cyfieithodd *Meddygon Myddfai, The Physicians of Myddfai* , a olygwyd gan John Williams (Ab Ithel) ac a gyhoeddwyd gan y Welsh MSS. Society, 1864.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lewis, Idwal (1953–54). "Y Bywgraffiadur Cymreig". *Llyfrgell Genedlaethol Cymru*. Cyrchwyd 18 Tachwedd 2017.CS1 maint: date format (link)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 11397823
* LCCN: n88125733
* ISNI: 0000 0000 2616 6931

 |
Gwleidydd, cyfreithiwr, ac areithydd Gwyddelig oedd **John Philpot Curran** (24 Gorffennaf 1750 – 14 Hydref 1817).

Ganed ef yn Newmarket, Swydd Corc, yn Nheyrnas Iwerddon. Efrydydd diog ydoedd yn ei ieuenctid, ond hyfforddodd yn y gyfraith a chafodd ei alw i'r Bar ym 1775. Parodd ei arabedd a'i huodledd iddo gael ei gyflogi at rai o achosion cyfreithiol hynotaf y dydd. Ym 1783, etholwyd ef i'r senedd Wyddelig dros Kilbeggan. Daeth yn gefnogwr i Henry Grattan, ond ni phrofodd ei huodledd mor effeithiol ar lawr y senedd ag yn llysoedd y gyfraith. Bu ei dafod miniog yn foddion i'w ddwyn i aml helynt, ac ymladdodd bum gornest heb niwed.

Er yn Brotestant, yr oedd ganddo, fel eraill o wladgarwyr Gwyddelig, gydymdeimlad mawr â'r Catholigion. Torodd y gwrthryfel Gwyddelig allan ym 1798, ond aflwyddodd. Yna, erlynwyd yr arweinwyr, ond amddiffynnwyd hwy gyda'r fath allu, nerth, a phenderfyniad gan Curran, fel y gwnaed ef yn anwyl-ddyn gan ei gyd-ynyswyr, ac y sicrhawyd iddo anrhydedd mawr. Bu farw yn Llundain yn 67 oed, yn un o Wyddelod enwocaf ei oes.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) John Philpot Curran. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 30 Tachwedd 2021.
Mae **Lyd** yn locomotif cledrau cul, sy’n gweithio ar Reilffordd Ffestiniog a Rheilffordd Eryri. Cwblhawyd Lyd yn 2010, ac mae’n gopi o locomotif y Rheilffordd Lynton a Barnstaple.

Adeiladu
--------

Mae Lyd yn copi o ‘Lew’, un o locomotifau gwreiddiol y Lynton a Barnstaple, rheilffordd y caewyd ym 1935. Mae posibiliad bod y locomotif gwreiddiol yn dal i fodoli yn Ne America, felly dewiswyd enw newydd. Dechreuodd y prosiect yng Nghernyw ond symudwyd y gwaith adeiladu i Weithdy Boston Lodge ym Mhorthmadog. Gwnaethpwyd gwaith ar y siasi gan ESCA Engineering yn Wigan ym 1999. Adeiladwyd boeler gan Israel Newton yn Bradford o 2000 ymlaen, yn costio £36,000. Cyrhaeddodd y boeler Iard Minffordd ar 2 Tachwedd 2002. Cynlluniwyd cab i ffitio Rheilffordd Ffestiniog. Dangoswyd Lyd yn nigwyddiad ‘Quirks & Curiosities’ ym Mai 2010, a symudodd y locomotif yn annibynnol ar 5 Awst 2010. Dangoswyd y locomotif yn ystod penwythnos ‘WHR Superpower’ ym Medi 2010. Aeth Lyd i Reilffordd Stêm Launceston a Rheilffordd Lynton a Barnstaple yn ystod Medi 2010. Ym mis Rhagfyr 2010 ailbeintiwyd Lyd yn lifrai [[Rheilffordd Brydeinig gyda bathodyn cynnar a’r rhif 30190. Ym mis Medi 2011ailbeintiwyd y locomotif yng ngwyrdd y Rheilffordd Deheuol a’r rhif E190. Newidiwyd y locomotif i ddefnydd glo ym mis Rhagfyr.

Locomotifau eraill
------------------

Bwriadir adeiladu 4 locomotif arall, seiliadig ar Lyd. Adeiladir 2 ohonynt, ac archebir darnau ar gyfer y 2 arall, lle mae’n rhatach i’w wneud. Bydd ‘Yeo’ ac ‘Exe’ y pâr cyntaf; adeiladir ‘Exe’ yng Ngweithdy Boston Lodge.

* Lyd a thrên yn pasio DdualltLyd a thrên yn pasio Dduallt
* Lyd ym MhorthmadogLyd ym Mhorthmadog

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan festipedia.org.uk
2. ↑  Gwefan lynton-rail
3. ↑  Gwefan festipedia.org.uk
4. ↑  Gwefan festipedia.org.uk
Sect Gristnogol yng nghyfnod yr Ymerodraeth Rufeinig oedd **Donatiaeth** a ymffurffiodd yng Ngogledd Affrica yn y 4g, dan arweiniad yr Esgob Donatus Magnus, ac a oroesodd hyd at y 7g. Sbardunwyd y sgism gan etholiad Caecilian yn Esgob Carthago (a leolir heddiw yn Nhiwnisia) yn 312, dewis a wrthwynebwyd gan rai am iddo gael ei gysegru gan "fradychwr" i'r ffydd, hynny yw un a ildiodd gopïau o'r Beibl i'r awdurdodau yn ystod erledigaeth y Cristnogion gan yr Ymerawdwr Diocletian.

Yn hanesyddol, mae Donatiaeth yn un o sawl mudiad sgismatig yn yr Eglwys Fore, megis Montaniaeth a Nofatianaeth yn Asia Leiaf a Meletiaeth yn yr Aifft. Dalient taw hwynt-hwy ydoedd yr unig wir eglwys, a dim ond y rhai sy'n byw bywyd di-fai sy'n perthyn i'r eglwys, ac nid arddelant ordinhadau unrhyw sect arall. Gwrthodasant ymyrraeth wladol mewn materion eglwysig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Donatists. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 24 Hydref 2022.
2. ↑  (Saesneg) W. H. C. Frend, "Donatism", *Encyclopedia of Religion* (1987). Adalwyd ar wefan Encyclopedia.com ar 24 Hydref 2022.
3. ↑   Donatist. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 24 Hydref 2022.

Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun sydd wedi ei addasu o *Y Gwyddoniadur Cymreig*, cyhoeddiad sydd yn y parth cyhoeddus.
Ysgolhaig Cymraeg a Cheltaidd oedd **John Rhŷs** (ei orgraff arferol ei hun) neu **John Rhys** (21 Mehefin 1840 - 17 Rhagfyr 1915), a aned ger Ponterwyd, Ceredigion. Roedd yn un o'r ysgolheigion Celtaidd a golygyddion testunau Cymraeg Canol gorau ei ddydd.

Hanes
-----

Graddiodd Rhŷs ym Mhrifysgol Rhydychen gydag anrhydedd yn y Clasuron yn 1869. Ar ôl treulio cyfnod o astudio tramor a gweithio fel arolygydd ysgol yn yr hen Sir y Fflint fe'i penodwyd yn Athro Celteg cyntaf ei hen brifysgol yn 1877. Yn 1895 daeth yn brifathro Coleg Iesu yno. Chwaraeodd ran bwysig ym mywyd Cymreig y brifysgol gan gynnwys bod yn llywydd cyntaf Cymdeithas Dafydd ap Gwilym (1886).

Ysgolheictod
------------

"Er cof am **John Rhys** D:Litt: P:C: F:B:A: Prifathro Coleg yr Iesu ac Athro Astudiaethau Celtaidd. Ganwyd 21 Mehefin 1840 a bu farw 17 Rhagfyr 1915 ac er cof am Elsbeth [sic] ei wraig a anwyd 26 Mai 1841 ac a fu farw 29 Ebrill 1911." *(Mynwent Holywell, Rhydychen.)*
Daeth i adnabod Syr John Morris-Jones yn Rhydychen a gweithiasant gyda'i gilydd ar olygiad o *Lyfr yr Ancr*. Roedd yn ieithydd penigamp; ei gyfrol *Lectures on Welsh Philology* (1877) oedd y gwaith cyntaf i ddefnyddio dulliau newydd ieithyddiaeth gymharol i astudio hanes yr iaith Gymraeg. Gweithiodd ar y cyd â John Gwenogvryn Evans i olygu cyfres bwysig o destunau Cymraeg Canol, gan gynnwys Llyfr Coch Hergest a Llyfr Llandaf.

Ysgrifennodd nifer o lyfrau ar hanes traddodiadol, llên gwerin a mytholeg Geltaidd yn ogystal, gan gynnwys y cyfrolau pwysig *Celtic Britain* (1882) a *Celtic Folkore, Welsh and Manx* (1901). Er gwaethaf eu gwendidau - beiau'r oes yn bennaf - mae'r cyfrolau hyn yn gerrig milltir pwysig yn hanes ysgolheictod Celtaidd.

Llyfryddiaeth
-------------

### Gwaith Rhŷs

* *Lectures on Welsh Philology* (1877)
* *Celtic Britain* (1882)
* *Lectures on the Origin and Growth of Religion as illustrated by Celtic Heathendom* (1888)
* *Studies in the Arthurian Legend* (1891)
* *The Outlines of the Phonology of Manx Gaelic* (1894)
* *The Welsh People* (1900). Gyda D. Brynmor Jones.
* *Celtic Folkore, Welsh and Manx* (1901)

Gyda John Morris-Jones:

* *The Elucidarium... from Llyvyr Agkyr Llanddewivrevi* (1894)

Gyda J. Gwenogvryn Evans:

* *The Text of the Mabinogion... from the Red Book of Hergest* (1887)
* *The Test of the Bruts... from the Red Book of Hergest* (1890)
* *The Text of the Book of Llandâv* (1893)

### Llyfryddiaeth

* T. H. Parry-Williams, *John Rhŷs* (Caerdydd, 1953)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 41967414
* LCCN: n79108928
* ISNI: 0000 0001 1025 5937
* GND: 116502932
* SUDOC: 087105551
* BNF: cb12788666t (data)
* BIBSYS: 14048187
* NLA: 35450214
* NDL: 01191631
* NKC: mzk2016923866
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ysgolhaig Celtaidd, ieithydd a gweinidog Cymreig oedd **John Peter** (10 Ebrill, 1833–17 Ionawr, 1877), a adnabyddir gan amlaf wrth ei enw barddol **Ioan Pedr**. Yn ŵr hunan-addysgiedig, daeth yn un o arloeswyr ei gyfnod ym maes ieitheg Geltaidd gymharol.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Ioan Pedr yn Y Bala, Meirionnydd, Gwynedd yn 1833. Roedd ei rieni yn dlawd a bu rhaid iddo weithio am gyfnod mewn melin flawd. Aeth ati i ddysgu nifer o ieithoedd ac astudio daeareg yn ei amser ei hun. Oherwydd hynny, cafodd le yng Ngholeg y Bala a daeth yn weinidog gyda'r Annibynwyr.

Fel ysgolhaig roedd ei waith yn arloesol. Dylanwadwyd arno gan waith ysgolheigion mawr yr Almaen yn y cyfnod hwnnw, megis Johann Kaspar Zeuss. Cyhoeddodd ei brif waith, *Certain Peculiarities of Celtic Grammar*, yn 1867. Cyfranodd nifer sylweddol o erthyglau ar amryw o bynciau yn ymwneud â'r Celtiaid i gylchgronau dysgedig fel y *Revue Celtique* ac *Y Cymmrodor*.

Torwyd ei yrfa yn fyr pan fur farw yn 1877, yn 44 oed.

Llyfryddiaeth fer
-----------------

* *Certain Peculiarities of Celtic Grammar* (1867)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 78275890
* LCCN: nb99052887

 |