Cadfridog a gwleidydd Philipinaidd oedd **Fidel Valdez Ramos** (18 Mawrth 1928 – 31 Gorffennaf 2022) a wasanaethodd yn Arlywydd y Philipinau o 1992 i 1998.

Ganed ef yn Lingayen ar ynys Luzon, yn y cyfnod pan oedd y Philipinau dan reolaeth Unol Daleithiau America. Yr oedd yn gyfyrder i Ferdinand Marcos, a fyddai'n cael ei ethol yn arlywydd ym 1965. Cafodd Ramos ei fagu'n Brotestant. Aeth i Academi Filwrol yr Unol Daleithiau yn West Point, Efrog Newydd, ac astudiodd ym Mhrifysgol Illinois. Cychwynnodd ar ei yrfa filwrol wedi i'r Philipinau ennill ei hannibyniaeth, a gwasanaethodd yn y fyddin yn rhyfeloedd Corea a Fietnam.

Penodwyd Ramos yn pennaeth Heddlu'r Philipinau gan yr Arlywydd Marcos ym 1972. Ramos oedd yn gyfrifol am orfodi'r gyfraith yn y wlad wedi i Marcos gyhoeddi rheolaeth filwrol ar 21 Medi 1972, sefyllfa a barodd hyd at Ionawr 1981. Wedi hynny, parhaodd Marcos yn unben, a dyrchafwyd Ramos yn ddirprwy bennaeth staff y lluoedd arfog.

Yn sgil etholiad arlywyddol 1986, a hawliwyd gan Marcos er gwaethaf cyhuddiadau o dwyll ar raddfa eang, Ramos a'r gweinidog amddiffyn Juan Ponce Enrile oedd arweinwyr y garfan filwrol a ddatganodd gefnogaeth i'r ymgeisydd arall, Corazon Aquino. Sbardunwyd chwyldro poblogaidd a yrrai Marcos yn alltud, ac urddwyd Aquino yn arlywydd. Gwasanaethodd Ramos yn bennaeth staff y lluoedd arfog (1986–88) ac yn ysgrifennydd amddiffyn (1988–91) yn llywodraeth Aquino, ac yn y cyfnod hwnnw fe ataliodd sawl ymgais gan gadfridogion i gipio awdurdod.

Etholwyd Ramos i olynu Aquino yn Arlywydd y Philipinau ym Mai 1992. Ymhlith ei weithredoedd oedd i fwrw swyddogion llwgr allan o'r heddlu cenedlaethol, ac i annog cynllunio teulu er mwyn arafu twf y boblogaeth. Llwyddodd ei lywodraeth hefyd i arwyddo cytundebau heddwch â dau grŵp herwfilwrol a fu'n gwrthryfela ers y 1960au, sef Byddin Newydd y Bobl a Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol y Moro (MNLF).

O ran polisi diwydiannol a chylludol, aeth ati i ryddfrydoli'r economi drwy ddadreoleiddio a thorri'r hen fonopolïau, a cheisiodd wella'r drefn o gasglu treth. Wedi sawl blwyddyn o annhyfiant, dechreuodd economi'r Philipinau adfywio'n gyflym ym 1994, a byddai'r wlad felly yn fwy parod i ymdopi â'r argyfwng ariannol a effeithiodd ar Dde Ddwyrain Asia ym 1997–98. Daeth ei dymor yn y swydd i ben ym Mehefin 1998, ac ildiodd yr arlywyddiaeth i Joseph Estrada.

Priododd ag Amelita Martinez, athrawes, ym 1954, a chawsant bum merch: Angelita, Josephine, Carolina, Christina, a Gloria. Bu farw Fidel V. Ramos ym Makati yn 94 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Adam Easton, "Fidel Ramos obituary", *The Guardian* (3 Awst 2022). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 13 Chwefror 2023.

| * v
* t
* e
Y Philipinau Arlywyddion y Philipinau |
| --- |
| Y Weriniaeth Gyntaf (1899–1901) | 
* Emilio Aguinaldo (1899–1901)

 | Sêl Arlywydd y Philipinau |
| Y Gymanwlad (1935–1946) | 
* Manuel L. Quezon (1935–44)
* Sergio Osmeña (1944–46)
* Manuel Roxas (1946)

 |
| Yr Ail Weriniaeth (1943–1944) | 
* Jose P. Laurel (1943–44)

 |
| Y Drydedd Weriniaeth (1946–1973) | 
* Manuel Roxas (1946–48)
* Elpidio Quirino (1948–53)
* Ramon Magsaysay (1953–57)
* Carlos P. Garcia (1957–61)
* Diosdado Macapagal (1961–65)
* Ferdinand Marcos (1965–73)

 |
| Y cyfnod o reolaeth filwrol (1973–81) | 
* Ferdinand Marcos (1973–81)

 |
| Y Bedwaredd Weriniaeth (1981–1986) | 
* Ferdinand Marcos (1981–86)
* Corazon Aquino (1986)

 |
| Y Bumed Weriniaeth (ers 1986) | 
* Corazon Aquino (1986–92)
* Fidel V. Ramos (1992–98)
* Joseph Estrada (1998–2001)
* Gloria Macapagal Arroyo (2001–10)
* Benigno Aquino III (2010–16)
* Rodrigo Duterte (2016–22)
* Bongbong Marcos (ers 2022)

 |
| 
* Categori Categori
* Rhestr Rhestr

 |