Planhigyn blodeuol yw **Trwyn y llo** neu ***Antirrhinum majus***. Mae'n perthyn i deulu'r llyriad (Plantaginaceae) yn dilyn ail-ddosbarthiad teulu'r dail duon (Scrophulariaceae). Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Safn y Llew, Ceg Nain, Pen Ci Bach, Trwyn y Llo Mwyaf. Fel gweddill aelodau'r genws *Antirrhinum*, mae'n gynhenid i ardal y Canoldir.

Disgrifiad
----------

Planhigyn llysieuaidd lluosflwydd ydi *A. majus*. Gall dyfu hyd at 0.5–1 m o daldra. Mae'r dail yn waywffurf, 1–7 cm o hyd, ac fe'u trefnir yn droellog ar goes y planhigyn. Mae'r blodau'n tyfu ar ysbigau tal, ac mae pob blodyn tua 3.5-4.5 cm o hyd gyda chymesuredd dwyochrol. Mae pum petal y blodau wedi asio i'w gilydd yn rhannol, gan ffurfio tiwb. Mae pen uchaf pob tiwb wedi ei gau gan ddwy 'wefus', ac mae'n rhaid i beillwyr y blodau (gwenyn gwyllt, neu *bumblebees*) wthio'r gwefusau hyn oddi wrth ei gilydd er mwyn cyrraedd y neithdar ar waelod y tiwb. Wedi i flodyn gael ei beillio, bydd ffrwyth yn datblygu o'r ofari ar waelod y tiwb. Cibyn (capsule) yw'r ffrwyth hwn, ac wedi iddo sychu, bydd 50-100 o hadau duon bychain yn cael eu gwasgaru drwy ddisgyn i'r llawr. Ar blanhigion gwyllt, mae gan y blodau betalau lliw majenta tywyll, gyda smotyn melyn ar y wefus isaf, ond ceir ystod eang o liwiau mewn mathau gardd.

Fel planhigyn gardd
-------------------

Planhigyn *Antirrhinum majus* mewn gardd.
Gall *A. majus* oroesi tymhereddau isel yn ogystal â rhai uchel, ond mae'n tyfu orau mewn amgylchedd â thymheredd rhwng 17 a 25 °C. Mae'n tyfu'n dda o hadau, gan flodeuo o fewn tri i bedwar mis, neu o doriadau.

Er ei fod yn blanhigyn lluosflwydd mewn natur, fe'i ddefnyddir fel planhigyn blynyddol neu ddwyflynyddol mewn gerddi yn aml, yn enwedig mewn ardaloedd sy'n oerach na'i gynefin naturiol. Mae llawer o fathau gardd ar gael, gan gynnwys rhai â blodau oren, pinc, melyn, coch a gwyn. Ceir hefyd blanhigion â blodau 'pelorig' - gyda blodau â chymesuredd cylch yn hytrach na chymesuredd dwyochrog. Mae rhai mathau gardd, megis ‘*Floral Showers Deep Bronze*’ a ‘*Montego Pink*’ wedi ennill Gwobr Teilyngdod Gardd y Gymdeithas Arddwriaeth Frenhinol (RHS).

Gall y planhigyn hefyd ddianc o erddi, a cheir poplogaethau wedi cynefino ymhell i'r gogledd o ystod naturiol y rhywogaeth

Fel planhigyn ymchwil
---------------------

Mae *A. majus* wedi ei ddefnyddio fel organeb model mewn labordai gwyddonol ers dros ganrif er mwyn astudio datblygiad, biocemeg ac esblygiad. Defnyddiwyd *A. majus* (ar y cyd ag *Arabidopsis thaliana*) i astudio sut mae organnau blodau yn datblygu mewn planhigion, a dangoswyd fod tri teulu o enynnau, A, B ac C, yn gyfrifol am roi hunaniaeth benodol i'r bedair organ. Roedd *A. majus* yn bwysig ar gyfer deall sut mae planhigion yn cynhyrchu cyfansoddion anthocyanin - y rhai sy'n rhoi lliwiau coch, pinc a phiws i flodau a dail. Mae poblogaethau gwyllt o *A. majus* a'i is-rywogaethau hefyd yn cael eu defnyddio ar gyfer astudio sut mae lliwiau blodau wedi esblygu, ac er mwyn deall sut mae'r amgylchedd yn effeithio ar boblogaethau.

Gweler hefyd
------------

* Geiriadur rhywogaethau gwfefan Llên Natur
* Antirrhinum majus L. trwyn y llo ar wefan yr Amgueddfa Hanes Naturiol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Blamey, M.; Grey-Wilson, C. (1989). *The Illustrated Flora of Britain and Northern Europe* (yn Saesneg). Hodder and Stoughton. ISBN 0-340-40170-2
2. ↑  Hudson, Andrew; Critchley, Joanna; ac Erasmus, Yvette (2008-10-01) (2008). *The genus *Antirrhinum* (snapdragon): a flowering plant model for evolution and development*, *Cold Spring Harbor Protocols*, Cyfrol 2008, Rhifyn 10 (yn Saesneg), tud. pdb.emo100. DOI:10.1101/pdb.emo100. URL
3. ↑   (1992) gol. Huxley, A: *New RHS Dictionary of Gardening* (yn Saesneg). ISBN 0-333-47494-5
4. ↑  (Saesneg) RHS Plantfinder - *Antirrhinum majus* ‘Floral Showers Deep Bronze’. Adalwyd ar 12 Ionawr 2018.
5. ↑  (Saesneg) RHS Plantfinder - *Antirrhinum majus* ‘Montengo Pink’. Adalwyd ar 13 Ionawr 2018.
6. ↑  (Saesneg) *Antirrhinum majus*. *Germplasm Resources Information Network (GRIN)*. Agricultural Research Service (ARS), Adran Amgylchedd Llywodraeth yr Unol Daleithiau (USDA). Adalwyd ar 27 Rhagfyr 2017.
7. ↑  Oyama, RK; a Baum, D (2004). *Phylogenetic relationships of North American Antirrhinum (Veronicaceae)*, *American Journal of Botany*, Cyfrol 91, Rhifyn 6, tud. 918–25. DOI:10.3732/ajb.91.6.918
8. ↑  Coen, Enrico S; a Meyerowitz, Elliot M (5 Medi 1991) (1991). *The war of the whorls: genetic interactions controlling flower development*, *Nature*, Cyfrol 353 (yn Saesneg), tud. 31-37
9. ↑  Martin, Cathie; Prescott, Andy; Mackay, Steve; Bartlett, Jeremy; a Vrijlandt, Eli (1991). *Control of anthocyanin biosynthesis in flowers of Antirrhinum majus*, *The Plant Journal*, Cyfrol 1, Rhifyn 1 (yn Saesneg), tud. 963-966
10. ↑  Whibley, Annabel C; Langlade, Nicolas B; Andalo, Chistophe; Hanna, Andrew I; Bangham, Andrew; Thébaud, Christophe; a Coen, Enrico S (18 Awst 2006) (2006). *Evolutionary paths underlying flower colour variation in Antirrhinum*, *Science*, Cyfrol 313, Rhifyn 5789 (yn Saesneg), tud. 963-966

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Trwyn y llo***