recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Ben Wyvis - Meall nan Bradan Leathan**  neu **Fiaclach** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Vaich i Moray Firth yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH496711. Enw'r fam-fynydd yw Ben Wyvis.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Castell yng nghymuned Uzmaston, Boulston a Slebets ger Hwlffordd, Sir Benfro, yw **Castell Pictwn** (Saesneg: *Picton Castle*).

Codwyd y castell gwreiddiol ar ddiwedd y 13g gan Syr John Wogan ac mae'n dal i gael ei ddefnyddio gan ei ddisgynyddion, y teulu Philipps.

Erbyn heddiw mae'r castell yng ngofal Ymddiriedolaeth Castell Pictwn (*Picton Castle Trust*). Mae wedi cael ei adnewyddu yn sylweddol sawl gwaith, yn 1697 gan Syr John Philipps (un o sylfaenwyr y Gymdeithas er Taenu Gwybodaeth Gristnogol) ac yn 1749-52 hefyd, ond mae'n cadw llawer o'r nodweddion canoloesol gyda ffenestri mawr wedi'u gosod yn y muriau allanol gwreiddiol.

Castell Pictwn heddiw.
Enwir y barc Cymreig *Picton Castle* (a ddefnyddir yng Nghanada fel llong hwyliau i hyfforddi morwyr ifainc) ar ôl y castell.

Mae gan y castell dros 40 erw (160,000 m2) o erddi sy'n agored i'r cyhoedd.

Yn 2006, dechreuwyd adeiladu pentref gwyliau 'Bluestones' yma. Bu llawer o brotestion ynghylch y cynllun, gan fod rhan o'r safle ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Gwefan y castell
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **bwâu duon Jersey**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod bwâu duon Jersey**; yr enw Saesneg yw *Jersey black arches*, a'r enw gwyddonol yw *Nola chlamitulalis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bwâu duon Jersey yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Castell mwnt a beili ger Trawsfynydd, Gwynedd, yw **Castell Prysor**. Mae'n sefyll ar godiad tir ar lan ogleddol Afon Prysor yng Nghwm Prysor, gyda Chraig yr Aderyn (474m) y tu ôl iddo. Yn Oes y Tywysogion roedd yn amddiffyn ffin ddwyreiniol Ardudwy a'r mynediad i dde teyrnas Gwynedd.

Adeiladwaith
------------

Codwyd mwnt neu domen y castell ar ben craig naturiol. Fel arfer byddai tomen yn cael ei hadeiladu'n gyflym â phridd gan y Normaniaid, ond cerrig a ddefnyddid yn achos Castell Prysor. Mae hi bron yn sicr o fod yn gastell Cymreig o'r cychwyn cyntaf yn hytrach nag un a gipiwyd o ddwylo'r Normaniaid (byr fu arosiad y Normaniaid yng Ngwynedd y ganrif cyn hynny). Does dim byd llawer i'w gweld o'r adeiladwaith heddiw, ond gwyddys fod gan y mwnt orchudd o gerrig nadd wedi'u gosod â morter. Mae'r gorthwr, cadarnle'r castell, wedi diflannu, ac felly mae'n amhosibl gwybod os oedd o waith pren neu garreg. Ceir olion adeilad hirsgwar yn y beili ac olion dau arall yn ymyl y castell.

Hanes
-----

Dim ond un cyfeiriad hanesyddol at y castell sydd ar gael, a hynny'n ddiweddar yn ei oes. Arosodd Edward I o Loegr yno ar 1 Gorffennaf 1284 ac anfon llythyr oddi yno. Mae'n bur debyg fod y castell yn perthyn i ail hanner y 12g. Mae ei adeiladwaith a'r defnydd o graig naturiol yn atgoffa dyn o gestyll Carn Fadryn a Deudraeth. Codwyd y cestyll hynny yn y blynyddoedd ansefydlog ar ôl marwolaeth Owain Gwynedd. Syrthiodd Ardudwy a Meirionnydd i ran Cynan ab Owain Gwynedd ac mae'n bosibl fod y castell wedi'i godi ganddo fo neu ei fab Gruffudd ap Cynan ab Owain Gwynedd.

Mynediad
--------

Mae'r castell ar dir preifat yng Nghwm Prysor, tua phedair milltir i'r dwyrain o Drawsfynydd hyd lôn yr A4212 sy'n arwain i Lyn Celyn a'r Bala, gyferbyn i ffermdy Dôl-haidd. O Drawsfynydd mae llwybr yr hen reilffordd o'r Bala i Ffestiniog yn arwain i fyny'r cwm a heibio i'r castell. Rhif grid OS: SH 758 369.

Llyfryddiaeth
-------------

* Richard Avent, *Cestyll Tywysogion Gwynedd* (Caerdydd, 1983)
* Paul R. Davis, *Castles of the Welsh Princes* (Abertawe, 1988)

| * v
* t
* e
Cestyll Tywysogion Gwynedd |
| --- |
| 
* Abergwyngregyn
* Castell Caergwrle
* Castell Carndochan
* Castell Carn Fadryn
* Castell Prysor
* Castell y Bere
* Castell Cricieth
* Castell Cynfael
* Castell Degannwy
* Castell Dinas Brân
* Castell Dinbych
* Castell Deudraeth
* Dinas Emrys
* Castell Dolbadarn
* Castell Dolforwyn
* Castell Dolwyddelan
* Castell Ewlo
* Tomen y Rhodwydd

 |  |
Mae **Ben Wyvis - Glas Leathad Mor** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Vaich i Moray Firth yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH462683. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Enw'r fam-fynydd yw Ben Wyvis.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Am gartref Cynulliad Gogledd Iwerddon, sef Stormont ar lafar, gweler Adeilad y Senedd (Gogledd Iwerddon).*
Lleolir **Castell Stormont** ar Ystâd Stormont yn nwyrain Belffast, Gogledd Iwerddon. Yn y cyn-blasdy barwnaidd hwn mae Cabinet Gogledd Iwerddon, a sefydlwyd ar ôl adfer llywodraeth ddatgonoledig, yn cwrdd. Ar hyn o bryd mae'r Cabinet yn cael ei arwain gan Peter Robinson a Martin McGuinness.

O 1921 hyd 1972, gwasanaethodd Castell Stormont fel prif gartref Prif Weinidog Gogledd Iwerddon. Ond dewisodd rhai prif weinidogion fyw yn Nhŷ Stormont, cartref swyddogol Llefarydd Tŷ'r Cyffredin, a oedd yn wag fel rheol am fod y rhan fwyaf o'r llefarwyr yn dewis byw gartref. Yma hefyd bu Stafell Cabinet Llywodraeth Gogledd Iwerddon o 1921 hyd 1972.

Cyn y datganoli presennol, y plasdy oedd pencadlys Ysgrifennydd Gwladol Gogledd Iwerddon ym Melffast, gweinidogion Swyddfa Gogledd Iwerddon a'i swyddogion. Yng nghyfnod yr Helyntion roedd yn cael ei ddefnyddio gan swyddogion cudd MI5 hefyd 

Castell Stormont Castle, man cyfarfod Cabinet Gogledd Iwerddon

Gweler hefyd
------------

* Stormont (gwahaniaethu)
* Adeilad y Senedd (*Stormont*)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Newyddion BBC: Gogledd Iwerddon.
Castell mwnt a beili ger Prestatyn, Sir Ddinbych yw **Castell Prestatyn**. Mae'n dyddio o'r 12g. Dim ond y mwnt ac olion eraill sydd i'w gweld ar y safle heddiw.

Hanes
-----

Safle Castell Prestatyn heddiw
Yn ôl pob tebyg, codwyd y castell gan Robert de Banastre, un o'r arglwyddi Normanaidd, tua'r flwyddyn 1164. Dyma'r cyfnod pan fu cwmwd Prestatyn a gweddill cantref Tegeingl yn nwylo arglwyddi Normanaidd y Mers. Er ei fod ar dir isel, roedd y castell yn rheoli'r mynediad ar hyd yr arfordir i gyfeiriad Rhuddlan, a oedd yn borthladd pwysig yn yr Oesoedd Canol. Cafodd ei gipio a'i ddifetha gan y Brenin Owain Gwynedd yn 1167 wrth iddo adfer y Berfeddwlad i Wynedd.

Arosodd yr ardal ym meddiant brenhinoedd a thywysogion Gwynedd a chofnodir fod Roger de Banastre arall, un o ddisgynyddion y llall, wedi hel ei bac "gyda'i bobl i gyd" o Brestatyn i Swydd Gaerhirfryn yn Lloegr. Yn 1279, pan fu cwmwd Prestatyn ym meddiant coron Lloegr eto, cofnodwyd fod rhan o'r hen gastell yn dal i sefyll. Ar ôl hynny mae'n diflannu o dudalennau hanes.

Olion
-----

Dim ond y mwnt ac olion eraill sydd i'w gweld ar y safle heddiw. Mae gweddillion y mwnt yn mesur tua 20 medr ar draws a cheir olion ffos a'r beili tu mewn iddi. Roedd mur o gerrig 1.2 medr o led o fewn y ffos, yn ôl archaeolegwyr a gloddiodd y safle yn 1913. Am ei fod ar dir isel, codwyd sarn i gyrraedd y fynedfa, ond prin yw'r olion gweladwy ohono heddiw.

Mynediant
---------

Gorwedd y castell mewn cae tua hanner milltir i'r gogledd o orsaf reilffordd Prestatyn. Cyfeirnod OS: SJ072833.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Helen Burnham, *A Guide to Ancient and Historic Wales: Clwyd and Powys* (HMSO, 1995), tt. 132-33.
Mae **Ben Vorlich (copaon dwyreiniol)** neu yn Saesneg: *Ben Vorlich - Little Hills East* yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN308123. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Castell canoloesol yn Sain Dunwyd, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Castell Sain Dunwyd** (Saesneg: *St Donat's Castle*). Mae'n adeilad rhestredig Gradd I. Saif tua 16 milltir (26 km) i'r gorllewin o Gaerdydd, a thua 1.5 milltir (2.4 km) i'r gorllewin o Lanilltud Fawr.

Fe'i lleolir ar glogwyni sy'n edrych dros Fôr Hafren ar safle lle mae pobl wedi bod yn byw ers Oes yr Haearn, ac yn ôl traddodiad lle gwnaeth Caradog, y pennaeth Celtaidd, ei gartref.

Mae gwreiddiau'r castell presennol yn dyddio o'r 12g, pan ddechreuodd y teulu de Hawey ac yn ddiweddarach Peter de Stradling ei ddatblygiad. Roedd y Stradlings yn berchnogion y castell am 400 mlynedd, hyd at farwolaeth Syr Thomas Stradling mewn ornest (duel) ym 1738.

Dirywiodd cyflwr y castell yn ystod y 18g. Fe'i hadferwyd sawl gwaith yn ystod y 19g a dechrau'r 20g. Ond fe'i trawsnewidiwyd yn llwyr ar ôl iddo gael ei brynu ym 1925 gan William Randolph Hearst, y cyhoeddwr papur newydd mwyaf pwerus yn America. Roedd ehangiad dadleol Hearst yn cynnwys ymgorffori rhannau o strwythurau hynafol eraill fel y toeau o Briordy Bradenstoke, Wiltshire, ac Eglwys Sant Botolph, Boston, Swydd Lincoln; trefnodd y Society for the Protection of Ancient Buildings ymgyrch egnïol yn erbyn yr addasiadau.

Er iddo wario symiau enfawr ar y castell, ac weithiau byddai'n cynnal partïon moethus ar gyfer ymwelwyr fel Charlie Chaplin, Errol Flynn, David Lloyd George a John F. Kennedy, anaml yr ymwelodd Hearst â'r lle, ac ym 1937, pan oedd Corfforaeth Hearst yn wynebu cwymp ariannol, rhoddodd ar werth. Ym 1960, rhyw naw mlynedd ar ôl marwolaeth Hearst, fe’i prynwyd gan fab y dyn busnes a’r dyngarwr addysgol Antonin Besse a’i roi i ymddiriedolwyr Coleg yr Iwerydd, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "St Donats Castle, St Donats", Gwefan Coflein; adalwyd 6 Mawrth 2020
2. ↑  Hall, Michael (2015). *George Frederick Bodley and the later Gothic Revival in Britain and America*. New Haven, US and London: Yale University Press. t. 350. ISBN 9780300208023. OCLC 983761471. (Saesneg)
Roedd **Cefn-llys** (hefyd **Llanfihangel Cefn-llys**) yn dref ganoloesol yng nghwmwd Dinieithon, yng nghantref Maelienydd, de Powys, yng nghanolbarth Cymru.

Hanes a hynafiaethau
--------------------

Erbyn heddiw dim ond Eglwys Sant Fihangel sy'n dal i sefyll yno, gyda thwmpathau gerllaw yn dynodi safleoedd adeiladau eraill yn y dref fechan, a barhaodd yn breswylfa hyd y 1800au. Gerllaw ar ben y graig a adwaenir fel Craig y Castell ceir adfeilion Castell Cefn-llys. Mae'r castell a'i graig, a'r dref wrth ei gwaelod, yn cael eu amgylchunu bron yn llwyr gan ddolen ar afon Ieithon, sy'n llifo heibio ar ei ffordd i Landrindod, tua milltir i lawr yr afon.

Er mai Castell Cefn-llys yw'r enw, mewn gwirionedd ceir adfeilion dau gastell ar ddau ben y graig. Cawsant eu codi y naill ar ôl y llall gan yr arglwydd Eingl-Normanaidd lleol Roger Mortimer o Wigmore yn ystod ei frwydro â Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, am reolaeth ar gantref Maelienydd. Codwyd y castell cyntaf, ar ben gogleddol y graig, yn 1242 a chafodd ei ddifetha yn 1262 gan Gymry Maelienydd yn enw Llywelyn ap Gruffudd ac er mwyn tanseilio awdurdod Mortimer yn yr ardal. Codwyd yr ail gastell, ar ben deheuol y graig, yn 1268 ; goroesodd helbulion y cyfnod ond roedd yn adfail erbyn 1588.

Chwedl Draig Fforest Clud
-------------------------

Yn ôl traddodiad llên gwerin lleol, bu draig yn byw yn Fforest Clud ers talwm. Am ei bod yn aflonyddu cymaint ar y trogolion, codasant cylch o bedair eglwys i'w hamgylchynnu. Cysegrwyd y pedair eglwys hynny, sef eglwysi Llanfihangel Cefn-llys, Llanfihangel Rhydieithon, Llanfihangel Nant Melan a Llanfihangel Cascob, i'r archangel Sant Mihangel, sy'n gorchfygu'r ddraig yn y Beibl. Credid y byddai'r ddraig yn deffro eto pe dinistrid unrhyw un o'r pedair eglwys

Llyfryddiaeth
-------------

* R. R. Davies, *The Age of Conquest : Wales 1063-1415* (Rhydychen, 1987)
* J. Beverley Smith, *Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru* (Caerdydd, 1986)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  [ Archifwyd 2007-04-30 yn y Peiriant Wayback. "St Michael and the Dragon of Radnor Forest" ar wefan yr Eglwys yng Nghymru (Esgobaeth Abertawe ac Aberhonddu).

Dolenni allanol
---------------

* Cefn-llys a'i gastell
* Castell Cefn-llys
* Llun o'r awyr o safle tref a chastell Cefn-llys Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.
* Eglwys Cefn-llys ar wefan Deoniaeth Abertawe ac Aberhonddu Archifwyd 2007-09-28 yn y Peiriant Wayback.
Bawd Fach: darlun gan Gustave Doré, 1867
Darlun gan Heinrich Leutemann neu Carl Offterdinger
Chwedl werin ac arwr y chwedl honno, a gyhoeddwyd wrth y teitl *Le Petit Poucet* gan Charles Perrault yn y gyfrol *Les Contes de ma mère l'Oye*, yn 1697 yw **Bawd Bach** (Ffrangeg *Petit Poucet*; Saesneg *Tom Thumb*).

Yn y chwedl mae'r wlad yn dioddef tlodi a newyn ofnadwy (adlewyrchiad o'r byd go iawn yng nghefn gwlad Ffrainc sawl gwaith yn yr 17g, fu'n gyfnod o aeafau caled). Mae coediwr a'i wraig heb ddim byd i fwydo ei saith fab. Un noswaith, yn nyfnder eu hanobaith, maent yn penderfynu gadael y plant yn y goedwig. Yn ffodus, mae'r mab ieuengaf, a lysenwir Bawd Fach am ei fod mor fychan, yn eu clywed yn trafod hyn. Mae'n cymryd cerrig bach gwyn yn ei boced fel y gall ef a'i frodyr ailddarganfod eu llwybr. Yn y bore mae'r tad a'r fam yn ceisio gweithredu'r cynllyn trist. Ond mae Bawd Bach a'i frodyr yn cael eu ffordd yn ôl adref diolch i'w ystryw. Mae'r rhieni wrth eu bodd, wedi edifarhau o'u gweithred, gan fod pennaeth y pentref wedi talu ei ddyledion iddynt a bod ganddynt rwan fodd cynhaliaeth.

Ond mae'r arian yn rhedeg allan ac mae'r rhieni yn penderfynu gadael y palnt yn y goedwig unwaith eto. Maent yn cau'r Bawd Bach i fyny fel na all adael cerrig ar y llwybr ac mae'r plant yn cael eu hunain ar goll yn y goedwig fawr. Crwydrant a dod i fwthyn a gofyn i aros yno. Ond mae'r wraig sy'n byw yno yn ceisio eu perswadio i fynd oddi yno am fod ei ŵr yn ellyll sy'n bwyta plant. Gwell gan y brodyr, sydd ar fin llwgu, siawnsio hynny nac aros yn y goedwig i newynu. Gyda'r nos mae'r wraig yn eu cuddio mewn gwely ond daw'r ellyll i mewn a'u darganfod. Y cwbl mae'r wraig yn medru wneud ydy perswadio'r ellyll i aros tan fory cyn eu bwyta. Yn y nod mae Bawd Bach yn cyfnewid capiau cysgu y brodyr am daleithiau aur saith ferch yr ellyll rhag ofn iddo geisio eu bwyta yn eu cwsg. Daw'r ellyll i mewn a bwyta'r saith ferch gan gredu ei fod yn bwyta'r brodyr. Dihangant wrth i'r ellyll wledda ar ei blant ei hun. Rhed ar eu holau, gan wisgo ei esgid uchel. Wedi blino ar ôl rhedeg, mae'n eistedd ar garreg y mae'r palnt yn cuddio o dan hi. Mae'r Bawd Bach yn perswadio ei frodyr i ddianc adref tra ei fod yn dwyn y sgidiau uchel ac yn rhedeg i fwthyn yr ellyll. Mae'n dweud wrth y wraig fod herwyr y coed wedi dal ei ŵr ac yn gofyn ransom amdano; esbonia fod yr ellyll wedi rhoi benthyg ei sgidiau iddo iddo allu gyrraedd yn fuan. Mae'r wraig yn ei gredu ac yn rhoi'r trysor iddo ac aiff y Bawd Bach adre gyda'r cyfoeth, er mawr lawenydd ei frodyr a'i rieni.

Ffilm a ffuglen
---------------

Mae stori'r Bawd Bach wedi cael ei gyfieithu neu ei haddasu i sawl iaith. Yn Ffrangeg, ceir dwy ffilm i'r enw *Le Petit Poucet*.

Dolenni allanol
---------------

* (Ffrangeg) *Le Petit Poucet* Testun Charles Perrault
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed Anchieta** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau Anchieta) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Stactolaema anchietae***; yr enw Saesneg arno yw *Anchieta’s barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. anchietae*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed Anchieta yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed Anchieta** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Carnfachbugeilyn** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN826903. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 622m (2041tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Ceir ar y mynydd garnedd gron: Carnedd Carnfachbugeilyn sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr mynyddoedd uchaf y byd

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed Hume** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau Hume) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima incognita***; yr enw Saesneg arno yw *Hume’s blue-throated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. incognita*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed Hume yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed Hume** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed d’Arnaud** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau d’Arnaud) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Trachyphonus darnaudii***; yr enw Saesneg arno yw *D’Arnaud’s barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. darnaudii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed d’Arnaud yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed d’Arnaud** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Y *"Notting Hill Carnival"*, Llundain.
Cynhelir **Carnifal Notting Hill** yn Awst, dros gyfnod o dridiau: ar y Sadwrn, y Sul a'r Llun (Gŵyl y Banc) dilynol a hynny yn ardal Notting Hill o Lundain ym Mwrdeisdref Kensington a Chelsea. Mae'n ddigwyddiad blynyddol, ers 1965,
 a chaiff ei drefnu gan y boblogaeth Garibiaidd, llawer ohonynt wedi byw yma ers y 1950au. Yn ei anterth, ymwelodd 1.5 miliwn o bobl, sy'n ei wneud yn un o wyliau mwyaf Ewrop. Roedd yma garnifal yn 1959, yn Neuadd y Dref, St Pancras er mwyn ceisio llesteirio drwg deimlad rhwng gwahanol hil; fe'i trefnwyd gan Claudia Jones a adnabyddir heddiw fel "Mam y Carnifal". Er i'r ŵyl hon fod yn llwyddiannus, fe'i cynhaliwyd y tu fewn i adeilad am nifer o flynyddoedd. Yn 1966 sefydlwyd carnifal arall yma i ddathlu syniadau'r hipi ac mewn parti stryd aeth y band dur Russell Henderson am dro drwy'r strydoedd. Cyfuniad o'r tri yma ydy'r carnifal presennol, mewn gwirionedd.

Man cychwyn traddodiadol yr ŵyl ydy Emslie Horniman's Pleasance sydd yn Ladbroke Grove. Yn y blynyddoedd cynnar, gan nad oedd swyddfa ganolog, gweithredai'r *Mangrove Restaurant* yn Notting Hill, fel pencadlys, dan drefniant y gŵr o Drinidad, Frank Crichlow.

Terfysg 1976
------------

Cafwyd cryn sylw yn y wasg i derfysg pan ymladdwyd rhai brwydrau stryd gyda'r heddlu yng Ngharnifal 1976, wedi i'r heddlu arestio person am ddwyn. Anafwyd dros gant o'r heddlu yn y terfysgoedd a ddilynodd hynny.

* Tabyrddwyr 2005
* Merched ar stilts, 2005
* Glynod byw, 2005
* Rhes o ddawnswyr mewn gwisgoedd, 2002
* Wyneb yr Haul, 2004
* Carnifal 2007
* Carnifal 2014
* Carnifal 2014
* Carnifal 2014

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  1Xtra – Black History. "1965". BBC. Cyrchwyd 17 Chwefror 2009.
2. ↑  "Emslie Horniman's Pleasance". The Royal Borough of Kensington and Chelsea. Cyrchwyd 2010-12-03.
3. ↑  "Emslie Horniman's Pleasance: Enchanted gardens". unlike.net. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-24. Cyrchwyd 2010-12-03.
4. ↑  Abner Cohen (1993). Masquerade politics: explorations in the structure of urban cultural movements. University of California Press. t. 109. ISBN 978-0-520-07838-3. Cyrchwyd 19 Awst 2011.
5. ↑  Griffiths, Emma (25 Awst 2006). "Remembering the Notting Hill riot". BBC NEWS. Cyrchwyd 17 Chwefror 2009.
6. ↑  
"*Notting Hill Carnival ends in riot*". BBC News. 30 Awst 1976. Cyrchwyd 7 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Brenin Momo
* Carnifal
* Notting Hill (ffilm): sy'n serennu Rhys Ifans
Mae **Cashtal yn Ard** ("Castell yr uchelfannau" yn Manaweg) yn safle cynhanesyddol ar Ynys Manaw. Darganfuwyd y safle yn y 1930au ar fryn ger Afon Cornaa ym mhlwyf Maughold. Sefydliad Eiraght Ashoonagh Vannin sy'n gweinyddu'r safle bellach. Gellir mynd at y safle ar hyd llwybr o Glen Mona. Bu cloddiadau pwysig yno ym 1999.

Disgrifiad
----------

Carnedd o Oes Newydd y Cerrig yw Cashtal yn Ard, sy'n cynnwys pum siambr, deugain metr o hyd, sy'n ei gwneud yn un o'r henebion mwyaf o'r cyfnod yn Ynysoedd Prydain. Mae'n dyddio o oddeutu -2000. Fel y carneddau eraill ar yr ynys, ei bwrpas oedd cynnig beddrod i benaethiaid Manaw a'u teuluoedd. Mae esgyrn dynol a chrochenwaith o Oes Newydd y Cerrig wedi'u darganfod yno.

Yn bensaernïol, gellir ei gymharu â safle East Bennan, ar Ynys Arran (Yr Alban).

Nodiadau a chyfeiriadau
-----------------------

1. ↑  *Cashtal yn Ard*, The Megalithic Portal.
2. ↑  (Saesneg) *The Celtic Encyclopedia*, Harry Mountain, Universal-Publishers.com, 1998, ISBN 1581128908.

Atodiadau
---------

### Dolen allanol

* *Cashtal yn Ard*, IOM Guide.
**Capital T** yw enw llwyfan Kushtrim Ademi (ganwyd 1 Mawrth 1991 yn Priština, Cosofo). Mae'n gyfansoddwr, rapiwr a chanwr sy'n canu yn yr iaith Albaneg yn arbennig yn tafodiaeth Geg a siaradir yng ngogledd Albania a Kosofo a'i ddinas enedigol, Prishtina (Priština), sef prifddinas Cosofo.

Bywgraffiad
-----------

Mynychodd Kushtrim Ademi ysgol uwchradd (Gymnasium) *Sami Frashëri* yn Priština lle ddechreuodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth. Ysbrydolwyd ef i ddechrau rapio gan ei ewythr, brawd ei fam, y rapiwr Besnik Canolli, un hanner o'r ddeuawd rapio Albaneg, 2po2, gydag Arben Mehmeti.

Yn 18 oed, canodd Kushtrim Ademi y gân, *Shopping* ar *Video Festi Muzikor 2009*, ac yna, flwyddyn yn hwyrach, cyhoeddwyd *Shum Nalt*, gwaith ar y cyd gyda Dafina Zeqiri a 2po2. Yn 2010 canodd y gân *Diva* gydag Eni Koçi yng nghystadleuaeth *Kënga Magjike* gan gyrraedd y rownd gyn-derfynnol.

Ers hynny, mae Ademi, o dan ei enw llwyfan *Capital T* wedi perfformio a chyfansoddi. Mae hefyd yn arddel y llys-enw, *Trimi*. Ymysg ei hits mwyaf mae *Një Ëndërr* (Breuddwyd) gydag Alban Skenderai; *Pse po ma lun lojen* (Pam bod hi mor hir) a *Pasha Jeten*. Ffilmiwyd fideo *Pasha Jeten* (Gyda bywyd) yn Skopje, prifddinas Gweriniaeth Macedonia. Er bod y pensaerniaeth yn ymdebygu ar yr olwg gyntaf i Paris, Skopje yw'r lleoliad. Mae oddeutu 20% o boblogaeth Macedonia yn Albaneg.

Bywyd personol
--------------

Bu Capital T yn byw am gyfnod yn yr Unol Daleithiau, ond mae bellach nôl yn ei famwlad. *Authentic Entertainment*, lapel recordio ei ewythr, 2po2 sy'n cyhoeddi mwyafrif ei gerddoriaeth.

Disgyddiaeth
------------

### Albymau

* 2010: *Replay*
* 2012: *Kapo*
* 2015: *Slumdog Millionaire*
* 2017: *Winter Is Here*

### Senglau

2008
* *Shopping*

2009
* *Shum Nalt*
* *Supersweet*

2010
* *Ma E Mira*

2011
* *Make a wish*
* *Ku Jon Paret*
* *U Bo Von*

2012
* *Veç Asaj*
* *Karma*
* *As Gucci As Luis*

2013
* *Zero*
* *Dit E Re*

2014
* *Hapat E Mi*
* *Posh* (feat. 2po2)
* *Ballin* (feat. Mc Kresha)
* *Kur Fol Zemra*

2015
* *Qka Don Ajo*
* *Pare Pare*

2016
* *Hitman*
* *Thirrem n Telefon* (feat. Granit Derguti)
* *Bongo* (feat. Dhurata Dora)
* *C'est La guerre*
* Koka Kola

2017
* *UNO*
* *Hatixhe*
* *Lule*
* *Andiamo* (feat. Ardian Bujupi)
* *Pse Po Ma Lun Lojen*
* *Pa Cenzur* (feat. Vig Poppa & Lyrical Son)
* *NUMRA*  (feat McKresha)

### Senglau ar y Cyd

2013
* *Një Ëndërr* (Alban Skënderaj feat. Capital T)

2014
* *Prishtinali* (2po2 feat. DJ Blunt, Lumi B, Lyrical Son, Capital T, Real 1, Mixey & DJ Flow)
* *Sonte* (Flori Mumajesi feat. Capital T)

Dolenni
-------

* Bywgraffiad ar Teksteshqip.com (Albaneg)
* Diskograffi Capital T
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Giorgio Simonelli yw ***Canzone D'amore*** a gyhoeddwyd yn 1954. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Carlo Innocenzi. 

 Mae'r ffilm *Canzone D'amore* yn 92 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1954. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Rear Window* sy’n ffilm llawn dirgelwch, gan y cyfarwyddwr ffilm enwog Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giorgio Simonelli ar 23 Tachwedd 1901 yn Rhufain a bu farw yn yr un ardal ar 14 Chwefror 2007.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Giorgio Simonelli nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
*Gweler hefyd Brân (gwahaniaethu).*
"Y Ddau Frenin": Bendigeidfran yn cario corff ei nai, Gwern. Cerflun ger Castell Harlech.
Mae **Bendigeidfran fab Llŷr** (hefyd **Brân Fendigaidd**) yn gymeriad yn chwedl *Branwen ferch Llŷr*, yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi.

Mae'r chwedl yn agor gyda Bendigeidfran, a ddisgrifir fel brenin Ynys Prydain, yn sefyll ar graig yn Harlech yn edrych tua'r môr. Gydag ef mae ei frawd Manawydan a dau hanner brawd, Nisien ac Efnysien, sy'n feibion i'w fam, Penarddun ferch Beli fab Mynogan, o briodas arall. Gwelir llongau yn dynesu, a gwelir mai Matholwch brenin Iwerddon, sydd wedi dod i ofyn am chwaer Bendigeidfran, Branwen, yn wraig iddo. Cytunir i'r briodas, ond yn ystod y wledd i'w dathlu mae Efnysien, hanner brawd Branwen, yn cyrraedd y llys. Mae'n ddig na ofynwyd am ei ganiatâd ef cyn trefnu'r briodas, ac mae'n anffurfio meirch Matholwch fel dial.

Yn Iwerddon mae Branwen yn byw'n gytun gyda Matholwch am gyfnod, a genir mab, Gwern, iddynt, ond yna mae Matholwch yn cofio'r hyn a wnaeth Efnysien i'w geffylau ac yn dial am ei sarhad ar Franwen. Caiff ei gyrru i weithio yn y gegin am dair blynedd, ond mae'n dofi drudwy ac yn ei yrru draw i Brydain gyda neges i Fendigeidfran yn dweud sut y mae'n cael ei thrin. Mae Bendigeidfran a'i fyddin yn croesi i Iwerddon, gan adael ei fab, Caradog fab Brân, i ofalu am ei deyrnas. Mae'r fyddin yn croesi mewn llongau ond rhaid i Bendigeidfran gerdded trwy'r môr, gan ei fod yn gawr na all yr un llong ei gario. Wedi cyrraedd Iwerddon maent yn dod at afon na ellir ei chroesi, ac mae Bendigeidfran yn gorwedd ar draws yr afon fel pont, a'r fyddin yn croesi drosto.

Cynhelir cyfarfod i drafod amodau heddwch, ond mae Efnysien yn rhoi diwedd ar hyn trwy afael yn Gwern, mab Branwen a Matholwch, a'i daflu i'r tân. Rhyfel yw'r canlyniad, a lleddir llawer o filwyr ar y ddwy ochr. Yn y diwedd mae holl wŷr Iwerddon wedi ei lladd, er gwaethaf y ffaith fod ganddynt y Pair Dadeni i adfywio'r meirw, a dorrir gan Efnysien, a dim ond saith o fyddin Bendigeidfran sy'n fyw i ddychwelyd i Brydain. Mae Bendigeidfran ei hun wedi ei glwyfo'n angheuol yn ei droed gan waywffon wenwynig. Cyn marw mae'n gorchymyn i'w wŷr dorri ei ben a mynd a'r pen yn ôl gyda hwy a'i osod ar y Gwynfryn yn Llundain.

Llyfryddiaeth
-------------

* Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930; sawl argraffiad newydd ers hynny)
Mae **Camlas Trefynwy** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1959 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 55.85 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd **Charlie Newman** (28 Chwefror 1857 - 28 Medi 1922) yn chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymreig a chwaraeodd rygbi clwb i Gasnewydd. Dyfarnwyd deg cap iddo i Gymru a bu'n gapten ar y tîm chwe gwaith. Yn aelod gwreiddiol o garfan Casnewydd bu’n gapten ar y tîm yn nhymor 1882/83.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Newman yng Nghasnewydd ym 1857 i Edwin Newman, clustogwr, a Susannah ei wraig. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Trefynwy, a Choleg Sant Ioan, Caergrawnt. Dyfarnwyd gradd BA iddo ym 1884 ac MA ym 1887. Ym 1883 ordeiniwyd ef yn ddiacon yn Eglwys Gadeiriol Durham, ac ym 1885 cymerodd urddau offeiriad. Cafodd ei benodi'n Gurad Tanfield yn Swydd Durham gan wasanaethu yno rhwng 1883 a 1887 cyn dod yn Gurad y Low Fell rhwng 1887 a 1893. Ym 1893 gadawodd Low Fell i gymryd swydd rheithor Hetton-le-Hole, cyn cael ei benodi yn ficer Millfield, lle fu'n gwasanaethu hyd ei farwolaeth ym 1922.

Ym 1891 Priododd âg Emily Pearson, bu iddynt tri o blant.

Gyrfa rygbi
-----------

Newman yn y rheng flaen, yr ail o'r chwith, gyda thîm rhyngwladol cyntaf Cymru, 1881.
Chwaraeodd Newman mewn gemau a drefnwyd gan Glwb Pêl-droed De Cymru, cyn creu Undeb Rygbi Cymru. Ym 1876 roedd yn rhan o dîm a oedd yn cynnwys chwaraewr o Gymru a wynebodd Clifton, ac ym mis Rhagfyr yr un flwyddyn a gurodd Henffordd.

Dewiswyd Newman i chwarae yn gêm ryngwladol gyntaf Cymru, yn erbyn Lloegr ym 1881. Roedd tîm Cymru yn cynnwys chwaraewyr wedi'u dewis fwy ar enw da a chefndir na dawn a chafodd crasfa gan y gwrthwynebwyr. Chwaraeodd Newman yr ornest yn safle’r cefnwr, am y tro cyntaf, a’r olaf, yn ei fywyd, er nad ef oedd yr unig chwaraewr o Gymru yn y safle anghywir ar y diwrnod hwnnw. Enillodd Newman gyfanswm o ddeg cap i Gymru, ac ar 5 Ionawr 1884, cafodd gapteiniaeth Cymru mewn gêm yn erbyn Lloegr. Byddai Newman yn gapten ar ei dîm chwe gwaith, gan golli pedwar a bod yn gyfartal mewn dau. Ar ôl ymddeol o rygbi daeth yn glerigwr Anglicanaidd, fel byddai James Bevan ac Edward Peake, y ddau yn gyd chwaraewyr â Newman yn gêm ryngwladol gyntaf Cymru.

### Gemau rhyngwladol

**Cymru** 

* **Wales**
	+ Lloegr 1881, 1882, 1884, 1885, 1886, 1887
	+ Iwerddon 1882
	+ yr Alban 1883, 1884, 1885

Llyfryddiaeth
-------------

* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Wales' rugby captains". The BBC. 2007-11-23. Cyrchwyd 2008-09-02.
2. ↑  "FOOTBALL - Weekly Mail". Henry Mackenzie Thomas. 1879-03-01. Cyrchwyd 2020-09-30.
3. ↑  Smith (1980), pg 31.
4. ↑  "FOOTBALL - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1881-02-19. Cyrchwyd 2020-09-30.
5. ↑  Smith (1980), pg 57.
6. ↑  "GREAT INTERNATIONAL FOOTBALL MATCH IN LEEDS - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1884-01-08. Cyrchwyd 2020-09-30.
7. ↑  Smith (1980), pg 7.
8. 1 2  Smith (1980), pg 469.
Band roc yw **Celt** a sefydlwyd yn Rachub, ger Bethesda yn niwedd y 1980au.

Hanes
-----

Daeth criw o gerddorion lleol at ei gilydd, yn rhannol yn dilyn llwyddiant bandiau lleol megis Maffia Mr Huws rai blynyddoedd ynghynt a’r diddordeb mewn canu pop Cymraeg a ddaeth yn sgil sefydlu gŵyl Pesda Roc. Ymhlith yr aelodau gwreiddiol yr oedd Steven Bolton (llais), Barry ‘Archie’ Jones (gitâr a gitâr fas) ac Alwyn Jones (drymiau). Ychydig yn ddiweddarach, fe ymunodd y canwr Martin Beattie (cyn-aelod o’r grŵp lleol, Machlud), ac yn fuan fe ddatblygodd sain nodweddiadol y band – sef caneuon roc syml a baledi canadwy a gyfansoddwyd yn bennaf gan Barry Jones a roddai bwyslais ar asiad lleisiol arbennig Beattie a Bolton. Daeth Siôn Jones (gynt o Maffia Mr Huws) ar y gitâr flaen yn aelod pwysig maes o law, tra bod Huw Smith o’r grŵp Mojo yn cyfeilio ar yr allweddellau o dro i dro.

Rhyddhawyd record gyntaf y band, Da Di’r Hogia, yn 1989, a Cynffon yn 1991, ill dwy ar eu label eu hunain, gan ddod â sylw i’r band gyda chaneuon hwyliog megis ‘Byw yn Braf yn Gibraltar’. Daeth sylw pellach iddynt yn dilyn eu hymddangosiad yng nghystadleuaeth Cân i Gymru 1993 gyda’r anthemig ‘Dwi’n Amau Dim’. Er na fu’r gân yn fuddugol (cipiwyd y wobr gyntaf gan un o’r Brodyr Gregory), fe’i chwaraewyd yn gyson ar Radio Cymru.

Bu’r band yn perfformio’n gyson ledled Cymru yn ystod y cyfnod, gan fagu dilyniant selog ymysg cynulleidfaoedd, ond bu’n rhaid disgwyl tan 1998 am eu albwm llawn cyntaf. Recordiwyd @.com (Sain, 1998) yn stiwdio Brynderwen ger Bethesda a’i gymysgu gan Les Morrison yn Sain. Bu’r albwm yn llwyddiant, gan werthu rhai miloedd o gopïau. Ar sail caneuon grymus megis ‘Rhwng Bethlehem a’r Groes’, ‘Dros Foroedd Gwyllt’ a’r faled ‘Un Wennol’ daeth Celt yn un o grwpiau mwyaf poblogaidd y 1990au. Dilynwyd @.com gyda EP yn cynnwys y gân ‘Telegysyllta’ (Sain, 2001), ond bu llai o weithgaredd gan y grŵp yn dilyn ymadawiad Martin Beattie. Perfformiodd y band yng Ngŵyl y Faenol, Bangor, yn 2000 ac eto yn 2003. Rhyddhawyd casgliad o’u caneuon gorau, Pwy \*\*\*\* Di Celt?, ar Recordiau Howget yn 2006, ac albwm byw, Cash Is King, ar yr un label yn 2009.

Aelodau
-------

* Martin Beattie (llais)
* Steven Bolton (llais)
* Barry ‘Archie’ Jones (gitâr a gitâr fas)
* Siôn Jones (gitâr)
* Alwyn Jones (drymiau)
* Huw Smith (allweddellau)
* Siôn Bayley (gitâr)

Disgyddiaeth
------------

* *@.com*, Albwm (Sain SCD2215, 1998)
* "Telegysyllta", CD Sengl (Sain SCD2305, 2001)
* *Cash Is King* (Howget HOWGCD004, 2009)
* *Pwy \*\*\*\* Di Celt?* (LP Goreuon) (Howget HOWGCD001, 2006)

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod gan Craig Owen Jones, Pwyll ap Siôn a Wyn Thomas ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Comisiynwyd y cofnod hwn yn wreiddiol ar gyfer* Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru*, (Y Lolfa, 2018). Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*
Pentref bychan yng nghymuned Llanefydd, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Cefn Berain** neu **Cefnberain**. Saif yn y bryniau isel ar ochr orllewinol Dyffryn Clwyd tua 4 milltir i'r gogledd-orllewin o dref Dinbych, ger Llanefydd. Bu'n rhan o sir Clwyd cynt ac yn rhan o'r hen Sir Ddinbych cyn hynny. Mae'n rhan o blwyf eglwysig Llanefydd.

Mae'n adnabyddus yn bennaf fel cartref y foneddiges Catrin o Ferain (1543/5 - 1591), a lysenwyd yn "Fam Cymru" oherwydd ei chysylltiadau teuluol niferus yn y rhan hon o'r wlad. Gorwedd plasdy Berain ei hun tua thri chwarter milltir i'r gogledd-ddwyrain o'r pentref bach.

Ganwyd y bardd ac anterliwtwr enwog Twm o'r Nant yn fferm Pen-porchell Isaf, hanner milltir i'r de o'r pentref.

Gweler hefyd
------------

* Dolbelydr, maenordy a chartref Harri Salbri (hefyd Henry Salesbury; 1561- c.1605) awdur *Grammatica Britannica*
* Bachymbyd, plasty ger Rhuthun a sefdlwyd gan Pyrs Salbri
* Cefn Berain, cartref y foneddiges Catrin o Ferain (1543/5 - 1591), a lysenwyd yn "Fam Cymru"
* Bachegraig, plasty Syr Rhisiart Clwch

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 24 Tachwedd 2021
2. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
Math o fedwen, sef coeden gollddail yw **Bedwen arian** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Betulaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Betula pendula* a'r enw Saesneg yw *Silver birch*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Bedwen Arian, Bedw Arian, Bedwen.

Mae'n tyfu i uchder o oddeutu 15 to 25 m (49 i 82 tr) ac ar adegau eithriadol gall dyfu'n 31 metr (102 tr).

Defnydd
-------

Mae rhisgl y goeden yn cael ei ddefnyddio i far-cio lledr ac mae’n ddefnydd addas ar gyfer dodrefn, handlenni a theganau. Defnyddid y pren i wneud riliau a bobiniau ar gyfer diwydiant cotwm swydd Gaerhirfryn. Yng ngogledd Ewrop, mae’r goeden yn cael ei thyfu i wneud mwydion. Yn y gwanwyn, mae llawer o sudd yn codi i fyny’r boncyff a gellir ei dynnu a’i ddefnyddio yn yr un ffordd a syryp y fasarnen.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Bedwen arian***
**Bhaji** yw fyrbryd sbeislyd neu gwrs cyntaf sy'n debyg i ffriter, sy'n tarddu o is-gyfandir India, gyda sawl amrywiad. Mae'n fwyd byrbryd poblogaidd yn Kerala, Tamil Nadu, Maharashtra, Gujarat, Andhra Pradesh, Telangana, Karnataka, Assam, Gorllewin Bengal ac Odisha yn India, ac mae'n cael ei werthu ar stondinau ochr y stryd.

Yn aml y tu allan i Dde a Gorllewin India, gelwir byrbrydau o'r fath yn *pakora*.

Mae bhajis yn rhan o fwyd traddodiadol Gwjarati Marathi, Tamil a Telugu, sy'n cael ei weini ar achlysuron arbennig ac ar wyliau. Yn gyffredinol maent yn cael eu gweini gyda phaned o goffi, te, neu *yameen* traddodiadol.

Mae amrywiadau yn cynnwys y *bajji tsili,* *bajji tatws*, a *bajji bara* (neu *pakoda bara*). Enw fersiwn arall yw *bonda* (yn ne India), *vada* (ym Maharashtra) a *gota* (yn Gujarat). Mae bonda wedi'i lenwi â thatws neu lysiau cymysg, tra bod gota wedi'i wneud o ddail ffenigrig gwyrdd.

Mae *bhajis winwns* yn aml yn cael eu bwyta fel cwrs cyntaf mewn bwytai Eingl-Indiaidd cyn y prif gwrs, ynghyd â *poppadoms* a byrbrydau Indiaidd eraill. Gellir eu gweini gydag ochr o salad a sleisen o lemwn, neu gyda siytni mango. Yn draddodiadol fydd ganddynt blas ysgafn.

Mae Record Byd Guinness ar gyfer y bhaji winwns mwyaf yw un sy'n pwyso 102.2kg (225 pwys 4.9oz) a wnaed yn Bradford yn 2011.

* Pupur banana a ddefnyddir mewn bhaji mirchiPupur banana a ddefnyddir mewn bhaji mirchi
* BajjiBajji
* Paratoi bajjis yn Ne IndiaParatoi bajjis yn Ne India
* Amrywiad: aloo bajji (bhaji tatws)Amrywiad: aloo bajji (bhaji tatws)
* Bhaji kanda (bhaji winwns)Bhaji kanda (bhaji winwns)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Cloake, Felicity (13 November 2013). "How to make the perfect onion bhajis". *The Guardian*. Cyrchwyd 26 November 2018.
2. ↑  "Largest onion bhaji". *Guinness World Records*. Guinness World Records. Cyrchwyd 26 November 2018.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr David Lam yw ***Carchar Merched*** a gyhoeddwyd yn 1988. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***女子監獄*** ac fe’i cynhyrchwyd yn Hong Cong. Lleolwyd y stori yn Hong Cong. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Media Asia Entertainment Group.


 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1988. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Die Hard* sef ffilm llawn cyffro gan John McTiernan.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm David Lam ar 1 Ionawr 1954.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd David Lam nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Carchar Merched |  | Hong Cong | 1988-01-01 |
| Doctor's Heart |  | Hong Cong | 1990-01-01 |
| Ergyd Cyntaf |  | Hong Cong | 1993-01-01 |
| *Girls Without Tomorrow* |  | Hong Cong | 1988-01-01 |
| Merched Heb Yfory 1992 |  | Hong Cong | 1992-01-01 |
| S Storm |  | Gweriniaeth Pobl Tsieina | 2016-01-01 |
| *Street Angels* |  | Gweriniaeth Pobl Tsieina | 1999-01-01 |
| The Wild Ones |  | Hong Cong | 1989-01-01 |
| Tîm Gwych |  | Hong Cong | 1998-01-01 |
| Z Storm |  | Hong Cong | 2014-06-19 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------