Athronydd Bwdhaidd oedd **Nāgārjuna** (tua 150 – tua 250 OC). Ystyrir ef yn un o'r athronwyr Bwdhaidd pwysicaf a hefyd mai ef, gyda'i ddisgybl Āryadeva, a sefydlodd ysgol Madhyamaka Bwdhaeth Mahāyāna. Nāgārjuna a gaiff y clod am ddatblygu athroniaeth swtrâu Prajñāpāramitā a, gan rai, am ddatgelu'r ysgrythurau hyn i'r byd wedi iddo eu hachub gan y nāgas, ysbrydion dŵr a ddarlunir fel arfer fel dynion sarffaidd. Ar ben hynny, credir yn draddodiadol i Nāgārjuna ysgrifennu sawl traethawd ar bwnc rasayana yn ogystal â threulio tymor fel pennaeth mynachlog Nālandā.

Hanes
-----

Ychydig iawn a wyddys yn bendant am fywyd Nāgārjuna oherwydd i'r hanesion amdano gael eu hysgrifennu yn Tsieineeg a Thibeteg ganrifoedd wedi iddo farw. Yn ôl rhai, roedd Nāgārjuna yn enedigol o Dde India. Cred rhai ysgolheigion mai cynghorwr i un o frenhinoedd Satavahana oedd Nāgārjuna. Os yw hyn yn wir, dengys tystiolaeth archaeolegol yn Amarāvatī ei bod yn bosibl mai Yajña Śrī Śātakarṇi oedd y brenin hwn, a deyrnasai rhwng 167 a 196 OC. Ar sail hyn, rhoddir y dyddiadau 150–250 OC i Nāgārjuna fel arfer.

Yn ôl bywgraffiad o'r 4ydd a'r 5g wedi ei gyfieithu gan Kumārajīva, ganwyd Nāgārjuna i mewn i deulu Brahmin yn Vidarbha, ardal ym Maharashtra, a daeth yn Fwdhydd yn nes ymlaen yn ei fywyd.

Honna rhai ffynonellau fod Nāgārjuna yn byw ar fynydd Śrīparvata ger y ddinas a elwid yn Nāgārjunakoṇḍa ("Bryn Nāgārjuna") ar ddiwedd ei oes ac mae adfeilion Nāgārjunakoṇḍa yn rhanbarth Guntur, Andhra Pradesh, heddiw. Gwyddys bod gan ysgolion Caitika a Bahuśrutīya fynachlogydd yn Nāgārjunakoṇḍa ond nid yw'r darganfyddiadau archaeolegol yno wedi dangos unrhyw dystiolaeth bod gan y safle gysylltiad â Nāgārjuna ei hun. Daw'r enw "Nāgārjunakoṇḍa" o'r Oesoedd Canol, ac mae'r arysgrifau o'r 3g a'r 4g yno yn egluro iddo gael ei alw'n Vijayapuri yn yr Oes Hynafol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Garfield, Jay L. (1995), *The Fundamental Wisdom of the Middle Way*, Oxford: Oxford University Press.
2. ↑  Hsing Yun, Xingyun, Tom Manzo, Shujan Cheng Infinite Compassion, Endless Wisdom: The Practice of the Bodhisattva Path Buddha's Light Publishing Hacienda Heights California
3. ↑  Rongxi, Li; Dalia, Albert A. (2002). The Lives of Great Monks and Nuns, Berkeley CA: Numata Center for Translation and Research, pp. 21–30
4. ↑  *Buddhist Art & Antiquities of Himachal Pradesh* By Omacanda Hāṇḍā, p. 97
5. ↑  "Notes on the Nagarjunikonda Inscriptions", Dutt, Nalinaksha. *The Indian Historical Quarterly* 7:3 1931.09 pp. 633–53 "..Tibetan tradition which says that Nāgārjuna was born of a brahmin family of Vidarbha."
6. ↑  Geri Hockfield Malandra, *Unfolding A Mandala: The Buddhist Cave Temples at Ellora*, SUNY Press, 1993, p. 17
7. ↑  Shōhei Ichimura, *Buddhist Critical Spirituality: Prajñā and Śūnyatā*, Motilal Banarsidass Publishers (2001), p. 67
8. ↑  Bkra-śis-rnam-rgyal (Dwags-po Paṇ-chen), Takpo Tashi Namgyal, *Mahamudra: The Quintessence of Mind and Meditation*, Motilal Banarsidass Publishers (1993), p. 443
9. 1 2  Akira Hirakawa a Paul Groner, *A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna* (2007), p. 242
10. ↑  K. Krishna Murthy (1977). *Nāgārjunakoṇḍā: A Cultural Study*. Concept Publishing Company. t. 1. OCLC 4541213.