Mae ***Gwaith Ann Griffiths*** yn llyfr yng Nghyfres y Fil a olygwyd gan Syr Owen Morgan Edwards. Argraffwyd y llyfr ym 1905 gan R E Jones a'i Frodyr, Conwy ac fe gyhoeddwyd gan Llyfrau Ab Owen, Llanuwchllyn.

Mae copi o'r llyfr ar Wicidestun 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Gwaith Ann Griffiths** |

Cefndir
-------

Mae'r gyfrol yn un cyfansawdd sy'n cynnwys testunau o waith pedwar o gyfeillion a oedd yn gyd fynychu seiat y Methodistiaid Calfinaidd ym Mhontrobert, Sir Drefaldwyn ar droad y 18/19 ganrif:

* Ann Griffiths

* Thomas Griffiths, Meifod

* John Davies, Tahiti

* John Hughes, Pontrobert

Cyhoeddwyd y gyfrol i nodi canmlwyddiant marwolaeth Ann Griffiths.

Gwaith Ann Griffiths
--------------------

Mae adran Ann Griffiths yn cynnwys rhagymadrodd gan O M Edwards, sy'n rhoi cipolwg o gefndir yr emynyddes a rhagolwg o gynnwys yr adran. Mae y rhan fwyaf o'r llyfr wedi ei gopïo o lawysgrifau a ysgrifennwyd gan John Hughes. Mae'n cynnwys saith o lythyrau, chwech wedi eu cyfeirio at John Hughes ac un at Elizabeth Evans, Bwlch Aeddon. Mae'r llyfr hefyd yn cynnwys tua 80 o emynau Ann Griffiths.

Mae'r llythyrau a'r emynau o lawysgrifau John Hughes wedi eu trawsysgrifio gan y golygydd yn union fel y cawsant eu hysgrifennu heb gywiro sillafiad, orgraff na thafodiaith. Gan hynny mae nifer ohonynt ychydig yn wahanol i'r rai a thwtiwyd ar gyfer eu cyhoeddi mewn cofiannau a llyfrau emynau. Er enghraifft:

| ***Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd*** |
| --- |
| **Gwaith Ann Griffiths** | ........... | **Caneuon Ffydd** |
| GWELAI yn sefyll rhwng y myrtwydd
Wrthddrych o fy mryd,
Er mai o ran 'rwyf yn adnabod
Ei fod uwchlaw gwrthddrychau'r byd ;
Henffych foreu,
Y caf ei weled fel y mae. |  | Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd
wrthrych teilwng o’m holl fryd,
er mai o ran yr wy’n adnabod
ei fod uwchlaw gwrthrychau’r byd:
henffych fore
y caf ei weled fel y mae. |

Gwaith Thomas Griffiths
-----------------------

Gŵr a gweddw Ann Griffiths oedd Thomas Griffiths (1776—1808). Fel ei wraig roedd Thomas hefyd yn emynydd. Mae'r llyfr yn cynnwys pedwar enghraifft o'i ganu mawl.

Gwaith John Davies
------------------

Dim ond dau ddarn sydd yn adran Gwaith John Davies. *"Myfyrdodau Ioan ap Dewi"*, cerdd hir yn ymateb i drychineb ym Mheriw pan laddwyd tua 100, 000 o bobl pan ffrwydrodd llosgfynydd ym 1798. Mae'r gerdd yn nodi pa mor frau ydy bywyd a sut bod trychinebau naturiol, rhyfeloedd a haint yn lladd yn ddirybudd a'r pwysigrwydd o ganfod gras Duw rhag ofn i ni gael ein dal mewn trychineb tebyg. Llythyr at ei gyfeillion ym Mhontrobert yw'r ail ddarn o waith John Davies. Llythyr a danfonwyd o Portsmouth wrth iddo baratoi i hwylio i Tahiti i wasanaethu fel cenhadwr.

Gwaith John Hughes
------------------

Mae tipyn o bopeth yn adran John Hughes. Cywyddau, englynion, emynau, rhestr o'i lyfrau, cofnodion cyfarfodydd crefyddol, sylwadau a myfyrdodau am bynciau crefyddol ac erthyglau ar gyfer y wasg Gymraeg.

Pan fu O. M. Edwards yn copïo'r llawysgrifau ar gyfer y llyfrynnau yng nghyfrol Gwaith Ann Griffiths roedd y llawysgrifau yng ngofal y Parch Edward Griffiths, Pontrobert, bellach maent yn y Llyfrgell Genedlaethol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "COLOFN Y PLANT - Y Darian". W. Pugh and J. L. Rowlands. 1916-11-23. Cyrchwyd 2021-11-13.
2. ↑  "GRIFFITHS, ANN (1776 - 1805), emynyddes | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2021-11-13.
3. ↑  "DAVIES, JOHN (1772 - 1855), cenhadwr ac athro ysgol | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2021-11-13.
4. ↑  "HUGHES, JOHN (1775 - 1854), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, awdur, ac emynydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2021-11-13.
5. ↑  "CYFARFODYDD YN LLANFYLLIN - Baner ac Amserau Cymru". Thomas Gee. 1905-08-23. Cyrchwyd 2021-11-13.
6. ↑  Mynegai Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Papurau John Hughes, Pontrobert