Roedd **John Logie Baird** (13 Awst 1888 – 14 Mehefin 1946) yn ddyfeisiwr, peiriannydd trydanol ac arloeswr o'r Alban. Ef wnaeth arddangos y system deledu weithredol gyntaf y byd ar 26 Ionawr 1926. Dyfeisiodd hefyd y system deledu lliw gyntaf a arddangoswyd yn gyhoeddus, a'r tiwb lluniau teledu lliw electronig cyntaf un.

Cefndir
-------

Ganwyd Baird yn Helensburgh, Swydd Dunbarton, yr ieuengaf o bedwar o blant y Parchedig John Baird, gweinidog Eglwys yr Alban, a Jessie Morrison Inglis, nith amddifad teulu cyfoethog o adeiladwyr llongau o Glasgow.

Derbyniodd ei addysg yn Academi Larchfield (sydd bellach yn rhan o Ysgol Lomond ) yn Helensburgh; Coleg Technegol Glasgow a Gorllewin yr Alban a Phrifysgol Glasgow. Tra yn y coleg ymgymerodd Baird â chyfres o swyddi prentis peirianneg fel rhan o'i gwrs. Amharodd y Rhyfel Byd Cyntaf ar ei gwrs gradd ac ni ddychwelodd i raddio.

Gyrfa
-----

Ar ddechrau 1915 gwirfoddolodd am wasanaeth yn y Fyddin Brydeinig ond fe'i dosbarthwyd yn anaddas ar gyfer dyletswydd weithredol. Gan fethu â mynd i'r Ffrynt, cymerodd swydd gyda Chwmni Pŵer Trydanol Clyde Valley, a oedd yn ymwneud â gwaith arfau rhyfel.

Ar ddiwedd y rhyfel dechreuodd busnes gwerthu sanau thermol o'i ddyfeisied ei hun. Ym 1919 aeth i Drinidad lle agorodd ffatri jam i wneud defnydd o 'r ffrwythau niferus oedd yn tyfu ar yr ynys. Yn anffodus wnaeth pryfed yr ynys difetha ei gynnyrch trwy farw yn y crewynnau coginio. Dychwelodd i wledydd Prydain a dechreuodd arbrofi gyda theledu.

Cafodd ei lwyddiant cyntaf ym 1924  pan ddarlledodd llun o groes i dderbynnydd 10 troedfedd i ffwrdd. Rhoddodd Baird yr arddangosiad cyhoeddus cyntaf o ddelweddau silwét symudol ar y teledu yn siop adrannol Selfridges yn Llundain mewn cyfres tair wythnos o arddangosiadau a ddechreuodd ar 25 Mawrth 1925. Yn ei labordy ar 2 Hydref 1925, trosglwyddodd Baird y llun teledu cyntaf yn llwyddiannus gyda delwedd graddfa lwyd: pen dymi tafleisydd o'r enw "Stooky Bill" mewn delwedd 30 llinell wedi'i sganio'n fertigol, ar bum llun yr eiliad. Aeth Baird i lawr y grisiau a nôl gweithiwr swyddfa, William Edward Taynton, 20 oed, i weld sut olwg fyddai ar wyneb dynol, a daeth Taynton y person cyntaf i gael ei deledu mewn ystod arlliw lawn.

Ar 26 Ionawr 1926, ailadroddodd Baird y trosglwyddiad ar gyfer aelodau’r Sefydliad Brenhinol a gohebydd o The Times yn ei labordy yn Llundain. Dangosodd drosglwyddiad lliw cyntaf y byd ar 3 Gorffennaf 1928, gan ddefnyddio disgiau sganio wrth y pennau trosglwyddo a derbyn gyda thair troell o agorfeydd. Roedd gan bob troell yn cynnwys hidlydd o liw cynradd gwahanol; a thair ffynhonnell golau ar y pen derbyn, gyda chymudadur i newid cryfder y golau.

Ym 1927, trosglwyddodd Baird signal teledu pellter hir dros 438 milltir (705 km) dros linell ffôn rhwng Llundain a Glasgow. Ym 1928 anfonodd luniau teledu o Lundain i Efrog Newydd ar radio tonnau byr. Bu hefyd yn arddangos teledu mewn lliw, a datblygodd system recordio fideo a alwodd yn 'phonovision'.

Dechreuodd y BBC ddefnyddio system Baird ar gyfer y gwasanaeth teledu cyhoeddus cyntaf ym 1932, cyn newid ym 1937 i fersiwn Marconi-EMI.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, parhaodd Baird i ariannu ei ymchwil ei hun. Roedd ei gyflawniadau yn cynnwys teledu diffiniad uchel a theledu 3D, a system ar gyfer anfon negeseuon yn gyflym iawn fel delweddau teledu.

Teulu
-----

Ym 1931 priododd Baird â Margaret Albu, pianydd o Dde Affrica yn wreiddiol, bu iddynt dau o blant.

Marwolaeth
----------

Bu Logie Baird farw yn ei gartref yn Bexhill-on-Sea, Dwyrain Sussex, ar ôl dioddef strôc. Cafodd ei gladdu wrth ochr ei rieni ym Mynwent Helensburgh, Argyll.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Baird, John Logie (1888–1946), television engineer". *Oxford Dictionary of National Biography*. doi:10.1093/ref:odnb/30540. Cyrchwyd 2020-10-18.
2. ↑  Thorne, J. O.; Collocott, T. C. gol. (1984). *Chambers biographical dictionary*. Caeredin: Chambers. ISBN 0-550-16010-8. OCLC 13665413.
3. ↑  "Helensburgh Heritage Trust - The famous Baird Undersocks". *www.helensburgh-heritage.co.uk*. Cyrchwyd 2020-10-18.
4. ↑  "John Logie Baird - Inventions, Facts & TV - Biography". *www.biography.com*. Cyrchwyd 2020-10-18.
5. ↑  "John Logie Baird | British inventor". *Encyclopedia Britannica*. Cyrchwyd 2020-10-18.
6. ↑  "University of Glasgow :: Story :: Biography of John Logie Baird". *universitystory.gla.ac.uk*. Cyrchwyd 2020-10-18.
7. ↑  "John Logie Baird". *bbc.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-10-18.
8. ↑  "John Logie Baird biography - Science Hall of Fame - National Library of Scotland". *digital.nls.uk*. Cyrchwyd 2020-10-18.
9. ↑  "John Logie Baird in Bexhill-on-Sea". *www.discoverbexhill.com*. Cyrchwyd 2020-10-18.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 3268201
* LCCN: n50020858
* ISNI: 0000 0001 1737 8366
* GND: 118848984
* SUDOC: 074099655
* BNF: cb137572409 (data)
* NLA: 35636398
* NKC: ola2002150835
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |