recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Crochenwaith hynafol o Asa Koma
Safle archaeolegol yn Jibwti yw **Asa Koma** (sy'n golygu "Bryn Coch").

Arolwg
------

Mae Asa Koma yn ardal llyn mewndirol ar Wastadedd Gobaad. Mae crochenwaith sy'n dyddio o'r cyfnod cyn yr 2il fileniwm CC, sef yn Oes Newydd y Cerrig, wedi ei darganfod ar y safle. Nodweddir y crochenwaith hwnnw gan batrymau geometrig sy'n debyg i'r patrymau a geir ar grochenwaith Cyfnod 1 y Diwylliant Sabir o Ma'layba yn Ne Arabia. Yn ogystal, darganfuwyd yno waith ceramig tebyg i grochenwaith o Sihi ar arfordir Sawdi Arabia a Subr ger arfordir Iemen.

Mae esgyrn gwartheg cyrn-hir wedi eu darganfod yn Asa Koma hefyd, sy'n awgrymu bu gwartheg dof yn bresennol yn yr ardal hon o Jibwti tua 3,500 mlynedd yn ôl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Walter Raunig, Steffen Wenig (2005). *Afrikas Horn*. Otto Harrassowitz Verlag. t. 439. ISBN 3447051752. Cyrchwyd 7 Medi 2014.
2. ↑  Istituto universitario orientale (Napoli, Italia) (1998). *Annali, Volume 58*. Edizione universitarie. t. 527. Cyrchwyd 15 Tachwedd 2014.
3. ↑  Connah, Graham (2004). *Forgotten Africa: An Introduction to Its Archaeology*. Routledge. t. 46. ISBN 1134403038. Cyrchwyd 7 Medi 2014.

Gweler hefyd
------------

* Hanes Affrica
Dinasyddion Awstralia sy'n frodorol o Gymru, yn ôl rhanbarth; Cyfrifiad 2011.
Dinasyddion Awstralia gyda'u llinach yn tarddu o Gymru yw'r **Awstraliaid Cymreig**, a gaent eu disgrifio fel **Cymreig-Awstralaidd**.

Nifer yr Awstraliaid Cymreig
----------------------------

Yng Nghyfrifiad 2001, nodir llinach Gymreig gan 0.37% o boblogaeth Awstralia. Serch hyn, un o'r cyfenwau mwyaf cyffredin yn Awstralia yw Jones, a ystirir yn enw Cymreig. Mae gan dros 1% o Awstraliaid y cyfenw hwn, sydd yn awgrymu bod cyfradd uwch o linach Gymreig na ddynodir gan hunan-adnabyddiaeth.

Gweler hefyd
------------

* Americanwyr Cymreig
* Archentwyr Cymreig
* Canadiaid Cymreig
* Yr iaith Gymraeg yn Awstralia
* Rhestr Awstraliaid Cymreig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Ystadegau Llinachau Cyfrifiad 2001 PDF

Darllen pellach
---------------

* Noel W. Wallis a D. J. Griffiths, *Brisbane Welsh: A History of The Saint David's Welsh Society of Brisbane, 1918 - 2008* (Moorooka, Queensland: Boolarong Press, 2009).
Clerigwr ac efengylydd Seisnig oedd **John Wesley** (17 Mehefin 1703 - 2 Mawrth 1791).

Ganed ef yn Epworth yn Swydd Lincoln yn fab i Samuel Wesley a'i wraig Susanna Annesley. Daeth dan ddylanwad y Morafiaid, a dechreuodd efelychu George Whitefield trwy bregethu yn yr awyr agored. Yn wahanol i Whitefield, nid oedd yn Galfinydd. Ystyrir ef fel sylfaenydd enwad y Methodistiaid Wesleaidd.

Bu John Wesley yn pregethu yng Nghymru nifer o wethiau, ond cyfyngwyd ar ei lwyddiant gan anawsterau iaith. Y Methodistaid Calfinaidd, gan arweiniaid Daniel Rowland a Howell Harris oedd y cryfaf o lawer o’r enwadau Methodistaidd yng Nghymru. Roedd rhywfaint o gydweithrediad rhwng y ddau fudiad, ond roedd gwahaniaethau diwinyddol hefyd, gyda’r Wesleaid yn coleddu Arminiaeth yn hytrach na Chalfiniaeth.

Darlun olew gan artist anhysbys, a dynnwyd tua 1780
Roedd yr emynydd Charles Wesley yn frawd iddo.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 19686646
* LCCN: n79060434
* ISNI: 0000 0001 2277 1605
* GND: 118631713
* SELIBR: 214059
* SUDOC: 02793375X
* BNF: cb119869651 (data)
* BIBSYS: 90059311
* ULAN: 500244380
* NLA: 35600594
* NDL: 00460624
* NKC: jn20000701959
* BNE: XX1158940
* CiNii: DA00781955
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Roedd **Sant Asaph** (neu **Asa**) (fl. ail hanner y 6g) yn sant a fu ail esgob Llanelwy, yn ôl traddodiad, gan ddilyn Sant Cyndeyrn (*Mungo*) fel pennaeth yr eglwys gynnar yn yr esgobaeth honno.

Traddodiadau
------------

Nid oes buchedd Gymreig amdano wedi goroesi, ond mae traddodiadau lleol yn ardal Llanelwy yn cofnodi coeden gysegredig iddo (Onnen Asa), Ffynnon Asa, Llanasa, a Pantasaph. Lleolir y llefydd hyn yn hen dalaith Tegeingl (Sir y Fflint), sy'n awgrymu y bu gan y sant gell feudwy yn yr ardal. Yn ôl *Bonedd y Saint* roedd yn fab i Sawyl Penuchel o'r Hen Ogledd.

Sant Aspah. Ffenestr liw yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi.

Buchedd
-------

Ceir manylion pellach ym *Muchedd Sant Cyndeyrn*, a ysgrifennwyd ar gyfer Jocelin o Furness, esgob Glasgow, yn yr Oesoedd Canol. Pan alltudiwyd Cyndeyrn o ardal Ystrad Clud (tua 545) ffoes i ogledd-ddwyrain Cymru lle sefydlodd clas yn Llanelwy. Dywedir mai adeilad pren oedd y clas. Yno bu gan y sant 965 o ddisgyblion, ac yn eu plith Asaph. Fe'u rhanwyd yn dri grwp: 300 o fynachod heb fedru darllen i weithio ar y tir, 300 i weithio o gwmpas y clas, a 365 i ofalu am wasanaethau crefyddol (un am bob dydd o'r flwyddyn). Rhanwyd y grwp olaf yn dri chôr a ganai'r naill ar ôl y llall yn ddibaid.

Roedd Cyndeyrn yn arfer gwneud penyd trwy sefyll mewn afon rhewllyd. Ar un achlysur bu hynny'n ormod iddo, ac anfonodd ei was, yr Asaph ifanc, i nôl darn o bren i'w losgi er mwyn ei gynhesu. Daeth Asaph â llwyth o lo llosg yn ei ffedog, a datgelodd y wyrth hon sancteiddrwydd Asa i Cyndeyrn. Felly pan ddychwelodd yr hen sant i Ystrad Clud, ar ôl Brwydr Arfderydd, yn 573, cysegrwyd Asaph yn esgob i'w olynu. Dywedir iddo farw ar Galan Mai, 601.

1 Mai yw gwylmabsant Asaph, ar ôl dyddiad traddodiadol ei farwolaeth.

Gweler hefyd
------------

* *Llyfr Coch Asaph*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Cerddor o Gaernarfon oedd **John Williams (Gorfyniawc o Arfon)** (1814 – 27 Mawrth 1878).

Cefndir
-------

Ganwyd o yn Nhal-y-bont, ger Bangor, yn fab i Thomas Williams, llifiwr coed. Dysgodd elfennau o gerddoriaeth yn ysgol Robert Williams, Carneddi, Llanllechid. Pan oedd yn 25 aeth i Lerpwl, lle cafodd gyfarwyddyd pellach mewn cerddoriaeth gan Thomas Woodward; Dysgodd rhywfaint o Hebraeg hefyd. Cafodd swydd yn swyddfeydd cwmni nwy Lerpwl a daeth yn Brif Ysgrifennydd yr cwmni yn y pen draw.

Yn 1847 dechreuodd gyhoeddi *Y Canrhodydd Cymreig*, mewn rhannau, ond oherwydd trwbl argraffu dim ond pedair rhan gafodd ei argraffu. Yn yr un flwyddyn cyhoeddodd Gramadeg Cerddorol, ac yn y diwedd aeth yn golled ariannol iddo. Yn 1849 trefnodd rifyn newydd o Gramadeg Cerddoriaeth (John Mills). Ysgrifennodd erthyglau ar gerddoriaeth ar gyfer Y Gwyddoniadur Cymreig, a chyfansoddodd neu drefnodd emynau ar gyfer *Telyn Seion* (R. Beynon), ar gyfer Seren Gomer, ac ar gyfer rhai casgliadau a gyhoeddwyd gan Richard Mills. Bu'n feirniadu mewn amryw o wyliau cerddorol ac yn eisteddfod genedlaethol Caernarfon yn 1862.

Ffynonellau
-----------

* M. O. Jones, *Bywgraffiaeth Cerddorion Cymreig* (1890)
* *Y Cylchgrawn*, 1851
* *Y Cerddor*, Mehefin 1893.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Griffith, R. D. (1953). WILLIAMS, JOHN (‘Gorfyniawc o Arfon’; 1814 - 1878), cerddor. *Y Bywgraffiadur Cymreig*. Adferwyd 9 Tachwedd 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Mae **Hywel Pitts** yn gyfansoddwr, cerddor a pherfformiwr Cymraeg. Mae hefyd yn canu gyda'r band Cymraeg a Saesneg, I Fight Lions.

Bywgraffiad
-----------

Magwyd Hywel Pitts yn Llanberis.

Gyrfa
-----

Mae'n chwarae amrywiaeth o offerynnau, yn cyfansoddi, ysgrifennu, perfformio caneuon dychan. Mae ei set yn cynnwys caneuon dychan a deunydd coch.

Mae'n brif leisydd gyda'r band dwyieithog, I Fight Lions ac yn cyflwyno podlediad, *Podpeth*.

Mae wedi perfformio sawl gig fel rhan o sioe cabaret, 'Cabarela' gyda'r triawd acapela, Sorela mewn lleoliadau ar draws Cymru ac yn Llundain ac yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae hefyd yn perfformio fel rhan o nosweithiau comedi, gan gynnwys yn Sesiwn Fawr Dolgellau 2018.

Mae hefyd wedi perfformio ac ymddangos ar fideos Hansh, sef gwasanaeth arlein S4C i bobl ifanc lle mae’n perfformio caneuon dychan, fel rheol, gyda'r perfformiwr a'r canwr, y Welsh Whisperer.

Dolenni
-------

* Hywel Pitts ar Facebook
* Hywel Pitts ar Twitter
* 'Tafodiaeth' ar Hansh S4C
* Gwefan I Fight Lions
* I Fight Lions ar Twitter

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
Môr-leidr Cymreig oedd Capten **Hywel Davies**, hefyd **Howell Davis** neu **Hywel Dafydd** (tua 1690 – 19 Mehefin 1719). Dim ond am 11 mis y parhaodd ei yrfa fel môr-leidr, o fis Gorffennaf 1718 hyd fis Mehefin 1719, ond bu'n llwyddiannus dros ben. Ei longau oedd y *Cadogan*, *Buck*, *Saint James*, a'r *Rover*.

Ganed ef yn Aberdaugleddau, Sir Benfro. Roedd yn fêt ar y *Cadogan*, llong yn cario caethweision, pan gipiwyd y llong gan y môr-leidr Edward England yn 1718. Penderfynodd Davies ymuno a'r môr-ladron, a gwnaed ef yn gapten y *Cadogan*.

Lladdwyd ef pan wahoddodd llywograethwr Portiwgeaidd ynys Príncipe ef i alw i'w weld yn y gaer am wydraid o win. Ar y ffordd yno, ymosodwyd ar y môr-ladron, a saethwyd Davies yn farw. Cymerwyd ei le fel capten gan forwr arall o Sir Benfro, Bartholomew Roberts, a ddaeth yn enwog fel "Barti Ddu".

Ceir hanes Davies gan y Capten William Snelgrave, meistr y *Bird*, llong a gipiwyd gan y môr-ladron yn 1719. Cipiwyd ei long gan ŵyr Thomas Cocklyn, oedd yn hwylio gyda Davies, a chafodd ei gamdrin ganddynt. Pan glywodd Davies am hyn, amddiffynnodd Snelgrave, ac mae'n amlwg iddo wneud argraff dda arno. Didgrifiodd Snelgrave ef fel dyn "who (allowing for the Course of Life he had been unhappily engaged in) was a most generous humane Person".

Llyfryddiaeth
-------------

* Breverton, Terry (2003) *The book of Welsh pirates and buccaneers*. Glyndwr Publishing. ISBN 1-903529-09-3
Ardal an-fetropolitan yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Cannock Chase** (Saesneg: *Cannock Chase District*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 78.9 km², gyda 100,109 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn ne Swydd Stafford. Mae'n ffinio â thair ardal arall Swydd Stafford, sef Ardal De Swydd Stafford, Bwrdeistref Stafford ac Ardal Lichfield, yn ogystal â sir Gorllewin Canolbarth Lloegr i'r de.

Ardal Cannock Chase yn Swydd Stafford
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Cyfunodd nifer o ardaloedd llywodraeth leol llai.

Enwir yr ardal yn ôl Cannock Chase, sy'n Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol yn ei rhan ogleddol. Rhennir yr ardal yn wyth plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys ei phencadlys yn nhref Cannock. Mae'r ardal yn cynnwys trefi Hednesford a Rugeley hefyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 20 Mawrth 2020

Gweler hefyd
------------

* Cannock Chase (etholaeth seneddol)
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Miguel Mileo yw ***La Canción Que Tú Cantabas*** a gyhoeddwyd yn 1939. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. Dosbarthwyd y ffilm gan Filmófono.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw César Fiaschi, Inés Murray, Juan Ricardo Bertelegni, Nelly Montiel, Rosita Contreras, Salvador Sinaí, Julián de Meriche, Florindo Ferrario, José Ramírez a Percival Murray. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1939. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gone with the Wind* sef ffilm Americanaidd am drais, dial a rhamant gan Victor Fleming, George Cukor a Sam Wood. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Miguel Mileo yn Buenos Aires a bu farw yn yr un ardal ar 1 Mehefin 1930. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1930 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Miguel Mileo nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed talcenfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau talcenfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima flavifrons***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-fronted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. flavifrons*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r barbed talcenfelyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed talcenfelyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed ystlysfrith** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau ystlysfrith) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tricholaema lacrymosa***; yr enw Saesneg arno yw *Spotted-flanked barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. lacrymosa*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed ystlysfrith yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed ystlysfrith** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Bardd o ganol y 13g oedd **Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel** (tua 1240 - 1300), un o'r olaf o Feirdd y Tywysogion.

Cefndir
-------

Ni wyddys ddim o gwbl am Hywel Foel ar wahân i'r ychydig dystiolaeth sydd yn ei gerddi. Mae ei enw yn anghyffredin iawn. Yr unig enghreifftiau eraill o'r enw personol 'Pwyll' yw Pwyll, Pendefig Dyfed ym Mhedair Cainc y Mabinogi a Phwyll ap Peredur Beiswyn a restrir yn yr achau traddodiadol fel 'Arglwydd Ceredigion Uchaf'. Mae defnyddio 'Gwyddel(es)' gydag enw personol yn digwydd sawl gwaith, e.e. Ffynnod Wyddeles, mam y bardd-dywysog Hywel ab Owain Gwynedd.

Cerddi
------

Dim ond dwy gerdd gan y bardd sydd wedi goroesi; fe'u ceir yn Llawysgrif Hendregadredd. Gwrthrych y ddwy awdl yw Owain Goch ap Gruffudd, brawd Llywelyn ap Gruffudd. Maent yn perthyn i'r cyfnod pan garcharwyd Owain Goch am yr ail dro (1255 - 1277), ac yn dangos cydymdeimlad y bardd iddo. Gofyn am ryddid i Owain mae Hywel yn y ddwy awdl, a gwneir hynny ar gywair lleddf sy'n eu gwneud ymhith y tristaf o gerddi beirdd y cyfnod.

Llyfryddiaeth
-------------

Ceir golygiad o waith Hywel gan Brynley F. Roberts yn,

* Rhian M. Andrews *et al.* (gol.), *Gwaith Bleddyn Fardd a beirdd eraill ail hanner y drydedd ganrif ar ddeg* (Aberystwyth, 1996).

Gweler hefyd erthygl Brynley F. Roberts 'Dwy awdl Hywel Foel ap Griffri' yn,

* R. Geraint Gruffydd (gol.), *Bardos* (Caerdydd, 1982).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  *Gwaith Bleddyn Fardd a beirdd eraill ail hanner y drydedd ganrif ar ddeg* (Aberystwyth, 1996).

  


| Beirdd y Tywysogion | Y Ddraig Goch |
| --- | --- |
| Bleddyn Fardd | Cynddelw Brydydd Mawr | Dafydd Benfras | Daniel ap Llosgwrn Mew | Einion ap Gwalchmai | Einion ap Gwgon | Einion ap Madog ap Rhahawd | Einion Wan | Elidir Sais | Goronwy Foel | Gruffudd ab yr Ynad Coch | Gruffudd ap Gwrgenau | Gwalchmai ap Meilyr | Gwernen ap Clyddno | Gwgon Brydydd | Gwilym Rhyfel | Gwynfardd Brycheiniog | Hywel ab Owain Gwynedd | Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel | Iorwerth Fychan | Llygad Gŵr | Llywarch ap Llywelyn | Llywarch Llaety | Llywarch y Nam | Llywelyn Fardd I | Llywelyn Fardd II | Madog ap Gwallter | Meilyr ap Gwalchmai | Meilyr Brydydd | Owain Cyfeiliog | Peryf ap Cedifor | Y Prydydd Bychan | Phylip Brydydd | Seisyll Bryffwrch |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
*Ksar* Aït Benhaddou o Afon Ouarzazate
Edrych i lawr dros y gaer
Tref gaerog yn ne canolbarth Moroco yw **Aït Benhaddou** (Amazigh: ***Ath Benhadu***, Arabeg: آيت بن حدّو‎). Gorwedd y gaer, neu *ksar* (*kasbah*) yn Arabeg Moroco, ar yr hen lwybr carafan rhwng y Sahara a Marrakech. Fe'i lleolir yn rhanbarth modern Souss-Massa-Draâ ar fryn uwchlaw Afon Ouarzazate, tua 32 km o ddinas Ouarzazate ei hun. Mae'r rhan fwyaf o drigiolion yr hen gaer wedi symud i fyw mewn pentref yr ochr arall i'r afon.

Dyma un o gaerau mwyaf adnabyddus Moroco, a gyhoeddwyd yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1987. Mae wedi denu nifer o wneuthurwyr ffilm hefyd, ac mae rhannau o dros ugain o ffilmiau wedi'u saethu yno, yn cynnwys:

* *Lawrence of Arabia* (1962)
* *The Man Who Would Be King* (1975)
* *Time Bandits* (1981)
* *The Jewel of the Nile* (1985)
* *The Living Daylights* (1987)
* *The Last Temptation of Christ* (1988)
* *The Sheltering Sky* (1990)
* *Kundun* (1997)
* *The Mummy* (1999)
* *Gladiator* (2000)
* *Alexander* (2004)
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed wynebfoel** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau wynebfoel) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Gymnobucco calvus***; yr enw Saesneg arno yw *Naked-faced barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. calvus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r barbed wynebfoel yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed wynebfoel** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Llun gan yr Arsyllfa Ewropeaidd Deheuol i gyfeiriad yr Atynydd Mawr
Mae'r **Atynydd Mawr** yn anomali disgyrchiant yn y gofod rhyngalaethol ger Uwchglwstwr Centaurus sy'n datguddio bodolaeth cywasgiad más lleol sy'n cyfateb i fás degau o filoedd o galaethau, sy'n dangos i fyny oherwydd ei effaith ar symudiad galaethau a'r clystyrau cysylltiedig â nhw mewn rhanbarth o'r gofod sydd â'i led i'w fesuro mewn canoedd o filiynau o flynyddoedd golau.

Mae'r galaethau hyn i gyd yn dangos sifft coch, yn ôl rheolau Llif Hubble, sy'n dangos eu bod yn symud ymaith oddi wrthym ni ac oddi wrth ei gilydd hefyd, ac mae'r amrywiadau yn eu sifft coch, sy'n amrywio yn ôl pellter y galaethau oddi wrth yr Atynydd Mawr, yn ddigon i brofi bodolaeth yr anomali hwnnw.

Cafwyd yr arwyddion cyntaf a awgrymai gwyriad oddi ar ymlediad rheolaidd y bydysawd yn 1973 ac eto yn 1978. Yn 1986 darganfuwyd lleoliad yr Atynydd Mawr, sy'n gorwedd ar bellter o tua 150 miliwn i 250 miliwn blwyddyn golau (yr olaf yw'r amcangyfrifiad diweddaraf) i ffwrdd o'r Llwybr Llaethog (ein galaeth ni), i gyfeiriad cytserau Hydra a Centaurus. Dominyddir y rhan honno o'r gofod gan y clwstwr Norma (ACO 3627), clwstwr anferth o galaethau, sy'n cynnwys galaethau hen yn bennaf, nifer ohonynt mewn gwrthdrawiad â'u cymdogion, ac/neu yn gollwng nifer fawr o tonnau radio.

Mae ceisiadau i astudio'r Atynydd Mawr a ffenomenau eraill yn yr ardal ymhellach yn cael eu llesteirio gan eu lleoliad mewn ardal o awyr y nos sy'n guddiedig gan rhanbarthau canol y Llwybr Llaethog â'i filiynau o sêr disglair.

Darllen pellach
---------------

* Dressler, Alan. *Voyage to the Great Attractor: Exploring Intergalactic Space.* Efrog Newydd, Alfred A. Knopf, 1994.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  R. C. Kraan-Korteweg, yn 'Lecture Notes in Physics 556', gol. D. Page a J.G. Hirsch, t. 301 (Springer, Berlin, 2000).

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **Atynydd Mawr, anomali disgyrchiant, gofod rhyngalaethol, uwchglwstwr** o'r Saesneg "*Great Attractor, gravitational anomaly, intergalactic space, supercluster*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Mae **hysbyseg**[1] yn cynnwys gwyddorion gwybodaeth a phrosesu gwybodaeth. Mae'n astudio strwythur, ymddygiad, a rhyngweithiadau systemau naturiol ac artiffisial sydd yn storio, prosesu, a chyfathrebu gwybodaeth. Oherwydd mae cyfrifiaduron, unigolion, a chyfundrefnau i gyd yn prosesu gwybodaeth, mae gan wybodeg agweddau cyfrifiadurol, gwybyddol, a chymdeithasol. Mae'n wahanol i, ond yn gysylltiedig â, gwyddor gwybodaeth, theori gwybodaeth, cyfrifiadureg, a llyfrgellyddiaeth.

Ym 1957 bathodd y gwyddonydd cyfrifiadurol Karl Steinbuch y gair *Informatik* pan gyhoeddodd bapur o'r enw *Informatik: Automatische Informationsverarbeitung* ("Informatics: Automatic Information Processing").[2]

Disgyblaethau cyfrannol
-----------------------

* Cyfrifiadureg
* Deallusrwydd artiffisial
* Gwyddoniaeth wybyddol
* Gwyddor gwybodaeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [informatics].
2. ↑  Coffhád Karl Steinbuch gan Bernard Widrow, Reiner Hartenstein a Robert Hecht-Nielsen. Dogfen; rhaid mewngofnodi i'r wefan cyn ei dadlwytho; adalwyd 3 Mai 2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed wynepgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau wynepgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius rubrifacies***; yr enw Saesneg arno yw *Red-faced barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. rubrifacies*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed wynepgoch yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed wynepgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cyfres gwis boblogaidd ar S4C o 1993 nes tua 1999 oedd ***Jacpot***. Cyflwynydd y gyfres oedd Kevin Davies. Cynhyrchydd y gyfres oedd Peter Elias Jones.

Fformat
-------

Roedd cyfle i ennill hyd at £10,000 wrth ymddangos ar raglen *Jacpot*.

Seiliwyd syniad y gyfres ar gyfres *Jackpot* gan Bob Steward Productions o'r UDA. Roedd cystadleuwyr yn gallu ateb a weithiau gofyn cwestiynau yn ôl y fformat a ddaeth yn boblogaidd iawn.

Dewiswyd un o'r 16 cystadleuydd ar hap i sefyll ar podiwm fel 'banciwr'. Byddai'r pymtheg arall yn eistedd ar set haenog gyferbyn, pob un wedi rhifo 1-15. Roedd gan fwrdd y tu ôl i'r chwaraewyr bymtheg o oleuadau a oedd i gyd yn cael eu goleuo ar ddechrau gêm a byddai pob golau yn mynd allan pan ofynnwyd ei gwestiwn.

Byddai'r bancwr yn dechrau gyda swm o rhwng £200 a £400. Yna galwodd rif. Byddai'r person yn agor eu bag, "Dim Jacpot" (bydd y rheswm dros hyn yn dod yn glir yn ddiweddarach), yna gofynnwch y cwestiwn y tu mewn. Byddai'r gwesteiwr Kevin yn ailadrodd y cwestiwn, yna byddai'r bancwr yn ei ateb. Ychwanegodd ateb cywir £50 i'r banc, tra bod ateb anghywir wedi arwain at y ddau chwaraewr sy'n cyfnewid lleoedd (daeth y gofynydd i'r bancwr newydd, roedd y banciwr blaenorol allan o'r gêm.)

Roedd rhai cwestiynau yn cael eu cynnig yn wobrau, gan gynnwys gwyliau byr, set cyllyll, er mai gwisgoedd brand oedd y gwobrau mwyaf poblogaidd o'r fath (y 'siaced bomber' yn y gyfres ddiwethaf oedd y rhai y gofynnwyd amdanynt fwyaf).

Byddai'r cyffro'n codi wrth ddarganfyddir y cwestiwn allweddol: mae'r rhif yn cael ei alw ac mae'r sawl sydd â'r rhif hwnnw'n darganfod cerdyn gyda logo'r sioe ochr yn ochr â'u cwestiwn, gan arwain at y person hwnnw'n gweiddi "Jacpot!", Fel arfer gydag un fraich yn yr awyr. Byddai'r cwestiwn yn cael ei gynnig dim ond os cymerwyd pump neu fwy o'r 14 cwestiwn arall. Llai na phump, neu roedd y bancwr eisiau "parhau", ac roedd y cwestiwn allweddol (heb ei ofyn) yn eistedd i lawr. Rhwng y cwestiwn allweddol a ganfuwyd a'r bancydd ar y pryd am ei ateb, roedd y cwestiynau sy'n weddill yn werth £100 yr un.

Ar ddiwedd yr wythnos, cyhoeddwyd enillion y gwobrau (gwobrau arian a gwobrau), gyda'r chwaraewr yn ennill y mwyaf o arian yn sefyll ar y podiwm, ac roedd eu cyfanswm arian yn ymddangos yn y gofod lle'r oedd y banc yn ymddangos yn ystod y gemau.

Yn 2010 ail-ddarlledwyd rhan o'r gyfres ar S4C fel rhan o'r slot archif 'Aur'. Yn 2012 cyhoeddodd S4C adfywiad y rhaglen ar ôl absenoldeb o 13 mlynedd, fel rhan o arlwy Pen8Nos ar nos Wener, ond ni barhaodd y trefniant newydd.

Cyflwynydd
----------

Cyflwynydd y gyfres oedd Kevin Davies oedd wedi cyflwyno rhaglenni cerddoriaeth ac adloniant ysgafn eraill ar S4C gan gynnwys cyfres i blant bach, *Ffalabalam*. Cyn hynny bu'n brif ganwr gyda'r grŵp roc trwm o'r Preseli, Y Diawled.

Dolenni
-------

* S4C

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed pengoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau pengoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eubucco bourcierii***; yr enw Saesneg arno yw *Red-headed barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. bourcierii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Teulu
-----

Mae'r barbed pengoch yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed pengoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed pigddu** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau pigddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius guifsobalito***; yr enw Saesneg arno yw *Black-billed barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. guifsobalito*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r barbed pigddu yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed pigddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed talcengoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau talcengoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tricholaema diademata***; yr enw Saesneg arno yw *Red-fronted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. diademata*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed talcengoch yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed talcengoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed pigfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau pigfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Trachyphonus purpuratus***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-billed barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. purpuratus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r barbed pigfelyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed pigfelyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed torchog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau torchog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius torquatus***; yr enw Saesneg arno yw *Black-collared barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. torquatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed torchog yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed torchog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **Joseba Elosegu Odriozola** (1915–1990) yn wleidydd Basgaidd.

Bywgraffiad
-----------

Cafodd Odriozola ei eni yn Donostia. Astudiodd fasnach yn Donostia a chelfyddyd gain ym Mharis. Fel aelod o Blaid Genedlaethol Gwlad y Basg (EAJ), roedd yn gapten yn ym mrwydr "Saseta" ac yn gadlywydd y fyddin weriniaethol yng Nghatalwnia yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen. Cafodd ei ddedfrydu i farwolaeth yn 1937, ond fe'i rhyddhawyd yn y pen draw ar ôl cyfnewid carcharorion rhyfel. Ymladdodd yn ddiweddarach gyda 145fed Brigâd Gymysg y 44fed Adran. Ar ddiwedd y rhyfel, croesodd ei uned dros y ffin i Ffrainc ac aeth i alltudiaeth yn Ffrainc.

Ar 18 Gorffennaf, 1946, gosododd ikurriña (baner Gwlad y Basg, a oedd wedi’i gwahardd yn ystod unbennaeth Franco) ar ben Eglwys Gadeiriol y Bugail Da yn Donostia. Ar 18 Medi, 1970, tra roedd Franco yn agor Pencampwriaeth Pelota y Byd yn pilotaleku Anoeta (pilotaleku yw cwrt chwarae pelota) yn Donostia, lansiodd Elosegu ei hun, ar ôl rhoi ei hun â’r dân, o'r ail oriel gan weiddi 'Gora Euskadi askatuta' (Hir oes Gwlad y Basg rydd). O ganlyniad i'r weithred hon, a anafodd ddau arolygydd heddlu yn ddifrifol, treuliodd ddiwrnod rhwng byw a marw a chafodd ei ddedfrydu i saith mlynedd yn y carchar. 

Yn 1977 cyhoeddodd y llyfr *Quiero morir por algo*, (Rwyf am farw dros rywbeth). Ynddo, mae'n adrodd hanes, yn y person cyntaf, bomio Gernika yn ystod y rhyfel cartref gan Leng Condor Almaenig a Lleng Hedfan Eidalaidd, a oedd yn ymladd o blaid y gwrthryfelwyr yn erbyn y weriniaeth. Fe'i etholwyd yn seneddwr ar restrau EAJ yn y tair deddfwrfa gyntaf yn etholiadau 1979, 1982 a 1986, a bu’n seneddwr rhwng 1 Mawrth, 1979 a 2 Medi, 1989.

Ar 6 Mehefin, 1984, mewn digwyddiad enwog, cipiodd ikurriña bataliwn Itxarkundia a oedd wedi’i chynnwys ymhlith casgliad o faneri o dan yr enw "baneri'r ochr weriniaethol yn ystod y rhyfel i ryddhau’r wlad" mewn arddangosfa yn Amgueddfa’r Fyddin, Madrid. Oherwydd ei fod yn seneddwr ar y pryd, roedd yn rhaid i'r llys cymwys ofyn am ddeiseb berthnasol gan Senedd Sbaen, a wrthodwyd drwy benderfyniad Comisiwn Deisebau'r Senedd ar 4 Medi , 1985, ac felly nid oedd modd ei erlyn.

Ar ôl hollt ym Mhlaid Genedlaethol Gwlad y Basg yn 1986, daeth yn aelod o blaid newydd Eusko Alkartasuna. Bu farw o ataliad y galon ar 5 Tachwedd, 1990, yn 74 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ysgrif coffa. 6 Tachwedd 1990. *El País*.
2. ↑  14 Tachwedd 1984. *El País*.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed trwyn blewog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau trwyn blewog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Gymnobucco peli***; yr enw Saesneg arno yw *Bristle-nosed barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. peli*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r barbed trwyn blewog yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed trwyn blewog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed miombo** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau miombo) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tricholaema frontata***; yr enw Saesneg arno yw *Miombo pied barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. frontata*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed miombo yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed miombo** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gyddfddu Asia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gyddfddu Asia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima eximia***; yr enw Saesneg arno yw *Black-throated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. eximia*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed gyddfddu Asia yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gyddfddu Asia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gyddfgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gyddfgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima rubricapilla***; yr enw Saesneg arno yw *Crimson-throated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. rubricapilla*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed gyddfgoch yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gyddfgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed mantell wen** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau mantell wen) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Capito hypoleucus***; yr enw Saesneg arno yw *White-mantled barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. hypoleucus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r barbed mantell wen yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed mantell wen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*