*Gweler hefyd Philadelphia (gwahaniaethu).*
Dinas fwyaf Pennsylvania a'r chweched mwyaf o ran poblogaeth yn Unol Daleithiau America yw **Philadelphia**. Mae'n gorwedd yn Philadelphia County, ac yn gwasanaethu fel sedd llywodraeth y swydd honno. Ei enw ar lafar yw "Dinas Brawdgarwch" (Saesneg: "*the City of Brotherly Love*") (Groeg: Φιλαδέλφεια, *philadelphia*, "brawdgarwch," o'r gair *philos* "cariad" ac *adelphos* "brawd").

Yn 2005 roedd ganddi boblogaeth o 1.4 million. Mae Philadelphia yn un o ganolfannau masnach, addysg, a diwylliant pwysicaf yr Unol Daleithiau. Yn 2006 amcangyfrifwyd fod gan ardal ddinesig Philadelphia boblogaeth o 5.8 miliwn, y bumed fwyaf yn UDA.

Yn y 18g, roedd Philadelphia y ddinas fwyaf poblog yn y wlad. Mae'n debyg iddi fod yr ail fwyaf poblog, ar ôl Llundain, yn yr Ymerodraeth Brydeinig. Y pryd hynny roedd yn bwysicach na dinasoedd Boston a Dinas Efrog Newydd yn nhermau dylanwad gwleidyddol a chymdeithasol, gyda Benjamin Franklin yn chwarae rhan bwysig yn ei goruchafiaeth. Philadelphia oedd canolbwynt cymdeithasol a daearyddol yr 13 gwladfa Americanaidd gwreiddol. Yno yn anad unlle arall y ganwyd y Chwyldro Americanaidd a arweiniodd at greu'r Unol Daleithiau.

Y ddinas o orsaf reilffordd 30 Stryd gyda'r nos
Canol Philadelphia

Hanes
-----

Daeth y bobl gyntaf i gyrradd o Ewrop o Swede a'r Iseldiroedd]]yn ystod yr 17g. Cyrhaeddodd William Penn ar 24 Hydref 1682, ac arwyddodd gytundeb efo'r llwyth brodorol. Sefydlwyd addoldy i'r Crynwyr ym 1698. Crewyd y ddinas ar 2 Chwefror 1854 gan uno nifer o anneddiadau bychain.

Diwylliant
----------

Cerflyniau ynghanol y ddinas
Mae gan Philadelphia nifer o safleoedd hanesyddol sy'n ymwneud â sefydlu'r Unol Daleithiau. Parc Hanesyddol Annibynniaeth Cenedlaethol sy'n ganolbwynt i'r mannau hanesyddol hyn. Y Neuadd Annibyniaeth (yn Saesneg "Independence Hall"), lle arwyddwyd y Datganiad o Annibynniaeth a'r Gloch Rhyddid (yn Saesneg "Liberty Bell") yw atyniadau enwocaf y ddinas. Mae safleoedd hanesyddol eraill yn cynnwys cartrefi Edgar Allan Poe, Betsy Ross, a Thaddeus Kosciuszko, adeiladau'r llywodraeth gwreiddiol, megis Y Banc Cyntaf ac Ail Fanc yr Unol Daleithiau, Ffort Mifflin, a'r Gloria Dei (Old Swedes') Safle Hanesyddol yr Eglwys Genedlaethol.

Yr amgueddfa Arforol
Mae prif amgueddfeydd gwyddonol Philadelphia'n cynnwys y *Franklin Institute*, sy'n cynnwys Cofeb Cenedlaethol Benjamin Franklin, yr Academi o Wyddorau Naturiol ac Amgueddfa Archeoleg ac Athropoleg Prifysgol Pennsylvania. Ymysg yr amgueddfeydd hanesyddol, ceir y Ganolfan Cyfansoddiad Cenedlaethol, Amgueddfa Atwater Kent o Hanes Philadelphia, Cymdeithas Hanesyddol Philadelphia, yr Amgueddfa Cenedlaethol am Hanes Iddewig, Amgueddfa Arforol, Amgueddfa Americaniaid Affricanaidd yn Philadelphia, Y Gyfrinfa Fawr Seiri Rhyddion a Dethol Talaith Pennsylvania ac Amgueddfa'r Seiri Rhyddion. Yn Philadelphia y ceir sŵ ac ysbyty cyntaf yr Unol Daleithiau.

Enwogion
--------

* Louisa May Alcott
* Isaac Asimov
* James A. Michener
* Frankie Avalon
* Pearl Bailey
* Ethel Barrymore
* John Barrymore
* Lionel Barrymore
* Cindy Birdsong
* Guion Bluford
* Solomon Burke
* Dick Clark
* John Coltrane
* Pete Conrad
* Bill Cosby
* Jim Croce
* Chubby Checker
* Noam Chomsky
* James Darren
* Christopher Ferguson
* Sheila Ferguson
* W. C. Fields
* Eddie Fisher
* Larry Fine
* Benjamin Franklin
* Joe Frazier
* Richard Gere
* Stan Getz
* Solomon R. Guggenheim
* Alexander Haig
* Grace Kelly
* Michael Landon
* Mario Lanza
* Sonny Liston
* David Lynch
* Al Martino
* Margaret Mead
* Teddy Pendergrass
* Paul Robeson
* Todd Rundgren
* Bobby Rydell
* Vic Seixas
* Gene Shay
* The Stylistics
* Taylor Swift
* Tammi Terrell

Cludiant
--------

Gwasanaethir y ddinas a maestrefi gan SEPTA, ( Southeastern Pennsylvania Transportation Authority) sydd yn cynnig bysiau, trenau a thramiau ledled yr ardal ac yn estyn heibio ffiniau Pennsylvania i Jersey Newydd a Delaware.
Mae Gorsaf reilffordd 30fed Stryd yn un brysur ar Goridor y Gogledd-ddwyrain Amtrack, defnyddir gan drenau Amtrak, SEPTA, a New Jersey Transit.

Mae gan y ddinas faes awyr rhyngwladol. Côd y maes awyr yw PHL.

Gorsaf reilffordd Maestrefol
Arwydd elegtronig, gorsaf reilffordd 30fed Stryd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan ushistory.org
2. ↑  Gwefan ushistory.org
3. ↑  Gwefan SEPTA
4. ↑  Gwefan SEPTA
5. ↑  Gwefan Amtrak
6. ↑  "Gwefan NJ Transit". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-10-18. Cyrchwyd 2016-11-07.
7. ↑  Gwefan y maes awyr rhyngwladol

Gweler hefyd
------------

* Cloch Rhyddid Philadelphia
* Neuadd Annibyniaeth Philadelphia