*Gweler hefyd: Mudiad i newid logo Undeb Rygbi Cymru*

Hanes
-----

Mae tîm rygbi Cymru wedi defnyddio Plu Tywysog Cymru fel eu harwyddlun ers eu gêm ryngwladol gyntaf yn erbyn Lloegr yn 1881.

#### Cenhinen

Yn 1899, defnyddiwyd cenhinen fel logo i gynrychioli rygbi Cymru yn hytrach na’r tair pluen ym mathodyn tîm "Eingl-Awstralia" fel rhan o daith y Llewod Prydeinig i Awstralia. Roedd pedwar symbol yn cynrychioli Gwledydd Cartref y Deyrnas Unedig, gyda dwy genhinen groes yn cael ei defnyddio i gynrychioli Cymru.

Galwadau i newid y logo
-----------------------

Emblem y tair pluen, Rhydychen
Mae rhai yn gweld y defnydd o'r tair pluen yn ormesol gan ei fod yn eu hatgoffa o reolaeth Seisnig yng Nghymru,  neu'n ddarostyngol ac yn gywilyddus, a bwysleisir weithiau pan nad yw'r tîm rygbi yn perfformio'n dda.  Mae'r cysylltiadau hyn wedi annog rhai i alw ar URC i newid eu hemblem. Gydag amrywiol ddeisebau wedi eu sefydlu yn eiriol dros newid yr arfbais i gynllun arall, megis draig yn lle'r tair pluen.   Mae'r arwyddlun wedi'i ddisgrifio fel "amhriodol" i genedlaetholwyr a gweriniaethwyr Cymreig o ran ei ddefnydd i gynrychioli "tîm sydd ei hun yn eicon o Gymru", oherwydd cysylltiad y bathodyn â theitl Tywysog Cymru a'i ddefnydd yn Lluoedd Arfog Prydain.. 

Wrth gael eu holi gan y Daily Post, dywedodd rhai cefnogwyr oedd yn feirniadol o'r logo ei fod yn "symbol hen ffasiwn gyda thair pluen Almaenig sy'n cynrychioli Lloegr [...] dim byd i'w wneud â threftadaeth Cymru", a bod tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru "yn cynrychioli'r wlad gymaint yn well o ran iaith, treftadaeth a diwylliant". Mae'r cefnogwyr dros gadw'r logo presennol yn datgan "mae bellach yn cael ei gydnabod yn rhyngwladol [...] fel logo URC".  Cwestiynwyd y defnydd o’r tair pluen gan CPD Wrecsam hefyd, gyda beirniaid yn dweud ei fod "yn perthyn yn y gorffennol" ac y byddai cael gwared ar y plu "yn ychwanegiad i’w groesawu", er i gefnogwr defnydd y plu nodi "mae’n siŵr ei fod wedi esblygu i symboleiddio rhywbeth arall nawr". 

### Amnewidiadau posibl

Y Ddraig Goch, symbol poblogaidd yng Nghymru
Ym mis Tachwedd 2021, daeth e-ddeiseb ar gyfer amnewid y plu gyda symbol Cymreig arall, fel draig, i’r amlwg yn dilyn trechu’r tîm rygbi yn Seland Newydd gan gyrraedd dros 4,000 o lofnodion ar y pryd. 

Ar wahân i nifer o gyfeiriadau at ddraig i'w defnyddio fel un arall o bosibl. Ym mis Hydref 2021, cyflwynodd y grŵp o blaid annibyniaeth YesCymru ddewisiadau amgen ffug i logo URC gan ddefnyddio symbolau Cymreig gwahanol, megis cenhinen, cennin pedr, a thelyn. Derbyniodd y cynigion "adolygiadau cymysg" ar gyfryngau cymdeithasol.

Gweler hefyd
------------

* Gwrthwynebiad i deitl Tywysog Cymru
* Rhestr o symudiadau yng Nghymru
* Symbolau cenedlaethol Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "How close did Wales come to being the Leeks of international rugby?". *World Rugby Museum* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-24.
2. 1 2  ""Stories behind these symbols are fascinating"". *The Argus* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-09-19.
3. 1 2  "Why does Wales wear the three feathers? The history behind the symbol". *The National Wales* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2023-01-09. Cyrchwyd 2022-09-19.
4. ↑  Williams, Nino (2018-11-25). "The uncomfortable truth about the three feathers symbol embraced by Wales". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-02-19.
5. 1 2  Lewis, Thomas (2021-10-30). "Welsh rugby fans have their say on the future of the three feathers symbol". *North Wales Live* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-02-19.
6. 1 2  David, Corrie (2021-11-02). "Thousands sign petition for WRU to change emblem to a dragon". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-09-19.
7. ↑  "Yes Cymru propose alternative crests for WRU that ditch the three feathers". *Nation.Cymru* (yn Saesneg). 2021-10-30. Cyrchwyd 2022-02-19.