|  |
| --- |
|  |

Cerbyd glanio'r Asiantaeth Ofod Ewropeaidd yw ***Philae*** Gellir ei ddiffinio fel cerbyd robotaidd gan fod ganddo elfen o reoli ei hunan, wedi iddo lanio. Fe'i cludwyd ar ei daith gan y cerbyd gofod *Rosetta* nes y glaniodd ar gomed 67P/Churyumov–Gerasimenko, dros ddeg mlynedd wedi iddo adael y Ddaear. Yn Nhachwedd 2014, ugain munud wedi iddo lanio, darganfu synhwyryddion sbectromedreg màs ar Philae polymer organig (sef polyoxymethylene) yn y llwch oedd ar wyneb y comed. Mae'r polymer hwn (sydd wedi'i wneud o garbon, hydrogen ac ocsigen) hefyd i'w canfod oddi fewn i foleciwlau biolegol organebau byw, ac felly mae'r canfyddiad hwn o bwys mawr i wyddoniaeth ac yn newid ein gwybodaeth am sut y cychwynodd bywyd.

Ar 12 Tachwedd 2014, Philae oedd y cerbyd gofod cyntaf i lanio ar gomed. Ffilmiodd, am y tro cyntaf erioed, luniau o wyneb comed.

Mae Philae'n cael ei reoli gan Ganolfan Ofod yr Almaen (Almaeneg: *Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt e.V.*) yng Nghwlen, yr Almaen. Llwyddodd sawl offeryn ar fwrdd y cerbyd i gofnodi a dadansoddi gwneuthuriad cemegol a daearyddol y comed; llwyddodd hefyd i ddanfon yr wybodaeth hon yn ôl.

Adroddiad fideo (Saesneg / Almaeneg) gan Ganolfan Ofod yr Almaen am daith *Philae*. (10 munud, mewn 1080p HD)

Geirdarddiad
------------

Daw'r enw 'Philae' o enw'r obelisg a ddefnyddiwyd (gyda Charreg Rosetta i ddatrus a dehongli hieroglyffau Eifftaidd, gan fod arni destun dwyieithog wedi'i cherfio arni.

Y glanio
--------

Ar 15 Tachwedd 2014, rhoddwyd Philae ar *"safe mode"* (neu 'hirgwsg') wedi i'w batris wacáu oherwydd y cysgodion dros y celloedd solar oedd yn eu pweru. Digwyddodd hyn gan i Philae lanio mewn man gwahanol i'r union fan a gynlluniwyd, gan iddi fownsio ar wyneb y comed, cyn dod i stop. Roedd gogwydd y comed, fodd bynnag, wedi newid erbyn Mehefin 2015, gan ganiatau i Philae fod yn llygad yr haul unwaith eto, ac ailgychwynodd yr offer. Ar 13 Mehefin 2015 roedd digon o bwer i ddanfon gwybodaeth i'w mam-gerbyd, y Rosetta, ac oddi yno i'r pencadlys yng Nghwlen, yr Almaen lle dadansoddwyd yr wybodaeth gan wyddonwyr. Ysbeidiol, fodd bynnag, yw'r trosglwyddiad.

Gweler hefyd
------------

* Juno (chwiliedydd): chwiliedydd sy'n cylchdroi'r blaned Iau. Cafodd ei lansio gan NASA o Orsaf Awyrlu Cape Canaveral ar 5 Awst 2011.
* Paleontoleg
* Astrofioleg
* Bywyd
* Daeareg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "philae". *Dictionary.com Unabridged*. Random House. Cyrchwyd 13 Tachwedd 2014.
2. ↑  Ellis, Ralph (12 Tachwedd 2014). "*Space probe scores a 310-million-mile bull's-eye with comet landing*". *CNN*. Cyrchwyd 13 Tachwedd 2014.
3. ↑  Chang, Kenneth (5 Awst 2014). "*Rosetta Spacecraft Set for Unprecedented Close Study of a Comet*". *The New York Times*. Cyrchwyd 5 Awst 2014.
4. ↑  "*In Pursuit of an Oddly Shaped Comet*". *The New York Times*. 23 Tachwedd 2014. Cyrchwyd 23 Tachwedd 2014.
5. ↑  Biele, Jens (2002). "The Experiments Onboard the ROSETTA Lander". Earth, Moon, and Planets **90** (1–4): 445–458. Bibcode 2002EM&P...90..445B. doi:10.1023/A:1021523227314.
6. ↑  Agle, D. C.; Cook, Jia-Rui; Brown, Dwayne; Bauer, Markus (17 Ionawr 2014). "Rosetta: To Chase a Comet". NASA. Cyrchwyd 18 Ionawr 2014.
7. ↑  *The Independant*; 31 Gorffennaf 2015; tudalen 23
8. ↑  Agle, D. C.; Webster, Guy; Brown, Dwayne; Bauer, Markus (12 Tachwedd 2014). "Rosetta's 'Philae' Makes Historic First Landing on a Comet". NASA. Cyrchwyd 13 Tachwedd 2014.
9. ↑  "*Rosetta Lander Control Center*". German Aerospace Center. Cyrchwyd 20 Mawrth 2015.
10. ↑  "*Pioneering Philae completes main mission before hibernation*". Asiantaeth Ofod Ewropeaidd. 15 Tachwedd 2014. Cyrchwyd 3 Mawrth 2015.
11. ↑  Biever, Celeste; Gibney, Elizabeth (14 Mehefin 2015). "*Philae comet lander wakes up and phones home*". *Nature*. doi:10.1038/nature.2015.17756.
12. ↑  "*Spacecraft That Landed on Comet Finally Wakes Up*". *The New York Times*. Associated Press. 14 Mehefin 2015. Cyrchwyd 14 Mehefin 2015.