Ffeminist a swffragét o Loegr oedd **Edith New** (17 Mawrth 1877 - 2 Ionawr 1951) - un o'r ddwy swffragét cyntaf i ddefnyddio fandaliaeth fel tacteg o fewn eu harfogaeth.

Fe'i ganed yn Swindon ar 17 Mawrth 1877; bu farw yn Liskeard.

Synwyd Edith new a Mary Leigh pan ddathlwyd y fandaliaeth hwn gan fenywod ledled gwleydd Prydain, yn enwedig pan ddaethant allan o'r carchar yn 1908, a'u trin fel arwyr gan y dorf.

Bywyd cynnar
------------

Ganed **Edith Bessie New** yn 24 North Street, Swindon, yn un o bump o blant Isabella (g. Frampton 1850–1922), athrawes cerddoriaeth, a Frederick James New, clerc rheilffordd, a fu farw pan oedd Edith yn llai na blwydd oed pan gafodd ei daro a'i ladd gan drên. Erbyn iddi fod yn 14 oed, gweithiai fel athrawes, gan symud i Ddwyrain Llundain yn 1901.

Yr ymgyrchydd
-------------

Yn y 1900au cynnar gadawodd New ei gyrfa dysgu a dechreuodd weithio fel trefnydd ac ymgyrchydd Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod (WSPU). Teithiodd o gwmpas Lloegr yn siarad â grwpiau o fudiadau merched. Yn Ionawr 1908, cadwynodd Edith New ac Olivia Smith eu hunain i farrau haearn ffens 10 Stryd Downing, gan weiddi "Pleidleisiau i Fenywod!"; ymgais oedd hyn i greu gwyriad ar gyfer eu cyd-swffragetiaid Flora Drummond a Mary Macarthur, fel y gallent sleifio i mewn i 10 Stryd Downing, a chael eu harestio. 

Edith New yn annerch y dorf yn Hawick, yn 1909.
Yn ddiweddarach ym Mehefin 1908 yn ystod protest, torrodd New a Mary Leigh ddwy ffenestr yn 10 Downing Street. Cawsant eu harestio a'u dedfrydu i ddau fis yn y carchar yn Holloway.

Edith New a Mary Leigh mewn cerbyd yn cael ei dynnu o Holloway i Queen's Hall yn 1908.
Hwn oedd y tro cyntaf i fudiad etholfraint a hawliau merched i weithredu drwy ddefnyddi fandaliaeth, ac ofnai'r ddwy fenyw na fyddai swffragetiaid eraill yn cymeradwyo eu gweithred treisgar, ond ymwelodd Emmeline Pankhurst, arweinydd y mudiad â'r merched yn y carchar a chymeradwyodd y defnydd o fandaliaeth fel tacteg er mwyn cael sylw'r wasg. Wedi hynny, cynlluniwyd rhagor o fandaliaeth a llosgi bwriadol gan y merched.

Tra oedd yn y carchar, aeth ar ympryd (streic newyn) mewn protest.

Anrhydeddau
-----------

Cyflwynodd y WSPU fedal i Edith New i gydnabod ei chyfraniadau i'r mudiad dros y bleidlais. Ymddeolodd i Polperro yng Nghernyw a bu farw yn gynnar yn 1951, yn 73 oed. Yn 2011, cafodd stryd yn Swindon ei hailenwi er anrhydedd iddi a cheir plac glas yn Stryd y Gogledd, Swindon, yn nodi ei man geni.

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Medal y Swffragét .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Disgrifiwyd yn: .
2. ↑  Dyddiad geni: .
3. ↑  Man geni: .
4. ↑  "Suffragettes: Edith New". *Swindon Heritage*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 14 Mehefin 2015. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help)
5. ↑  Bevan, Frances (7 Hydref 2009). "Suffragette jailed for votes battle". *Swindon Advertiser*. Cyrchwyd 14 Mehefin 2015.
6. ↑  Haill, Lyn. "Votes for Women: A Timeline". *Mary Neal Project*. Cyrchwyd 2019-03-08.
7. ↑  Chandler, Malcolm (2001). *Votes for Women, C.1900–28*. Heinemann. t. 12. ISBN 9780435327316.
8. ↑  Crawford, Elizabeth (2013-05-02). "Suffrage Stories: Mrs Alice Singer, Miss Edith New And The Suffragette Doll". *Woman and Her Sphere*. Cyrchwyd 2019-03-08.
9. ↑  "Where history happened: the fight for women's suffrage". *History Extra*. BBC. 2010-06-15. Cyrchwyd 2019-03-08.Nodyn:Subscription required
10. ↑  "Edith New". *Biography.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-05-29. Cyrchwyd 2019-03-08.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |