John Jones BangorJohn Jones (1818–1898), Bangor, Cymru, gyda'i delesgop 8-modfedd a luniodd ei hun. Mae'r ffortograff hwn allan o: *Seryddiaeth a Seryddwyr* gan J. S. Evans (Carerdydd, 1923, tud. 273,)Telesgop UDATelesgop adlewyrchiadol 100-modfedd (2.54 m) Hooker yn Arsyllfa Mount Wilson, ger Los Angeles, UDA.
Offeryn "i weld pell yn agos" fel y dywedodd Ellis Wyn yng Ngweledigaethau'r Bardd Cwsg yw'r **telesgop** (**ysbienddrych** oedd yr hen enw Cymraeg (neu weithiau 'sbenglas') hynny yw offeryn technegol i berson edrych ar bethau pell er mwyn eu gweld yn well. Mae'n cymryd i fewn ymbelydredd electromagnetig e.e. golau gweladwy.

Yn yr Iseldiroedd yn y 17g y crëwyd y telesgop cyntaf, mae'n debyg; y dyfeisiad allweddol cyn hynny oedd y dulliau diweddaraf o greu'r lens gwydr a drychau ac o fewn degawd, crëwyd y telesgop adlewyrchol cyntaf.

Yn yr 20g dyfeisiwyd nifer o delesgopau gwahanol gan gynnwys telesgopau radio yn y 1930au a thelesgopau isgoch yn y 1960au. Mae'r gair 'telesgop' bellach yn cyfeirio at ystod eang o offerynnau sy'n synhwyro ac yn cofnodi gwananol rannau o'r sbectrwm electromagnetig.

Geirdarddiad
------------

Bathwyd y term Groeg *teleskopos* (**τηλεσκόπος**), gan y mathemategydd Giovanni Demisiani yn 1611 i ddisgrifio un o beiriannau Galileo; ystyr 'tele' (*τῆλε*) ydy 'pell', ac ystyr 'skopein' (*σκοπεῖν*)ydy 'edrych'. Cafodd yr offeryn a ddisgrifiwyd ganddo ei arddangos mewn gwledd yn yr *Accademia dei Lincei*. Yn *Negeswyr y Sêr*, bathwyd y gair "perspicillum" gan Galileo, ond yn ofer.

Cydrannau'r telesgop syml
-------------------------

(1) Lens gwrthrychol (hyd ffocal {\displaystyle f\_{1}})

(2) Rhan gwylio (aka. ocular; hyd ffocal (*focal length*) {\displaystyle f\_{2}})

(3) Llygad

(4) Gwrthrych (o gryn bellter)

(5) Y ddelwedd o'r gwrthrych ar blân ffocal y lens (yma, gellid rhoi camera neu ffilm)

(6) Ddelwedd rithwir o'r gwrthrych fel mae'n edrych i'r llygad

(7) Tiwb

Gwahanol fathau
---------------

Mae gwahanol fathau o delescopau ar gael sy'n caniatau'r seryddwr i 'weld' amywiaeth eang o'r sbectrwm electromagnetig:

* Y Telesgop Optig: sy'n caniatau i'r rhan weledol o'r sbectrwm electromagnetig gael ei chwyddo
* Telesgop Radio: antena sy'n edrych ar ran radio'r sbectrwm. Un o ddyfeiswyr penna ym maes awyrennau oedd y Cymro Edward George Bowen
* Telesgop Pelydr-x a Phelydr-gama

* Telesgop 'optig' apochromaticTelesgop 'optig' apochromatic
* Telesgop adlewyrchiadolTelesgop adlewyrchiadol
* Telesgop HubbleTelesgop Hubble
* Telesgop 'optig' 50 cmTelesgop 'optig' 50 cm

Y sbectrwm electromagnetig
--------------------------

*Prif: Tonnau electromagnetig*

Gweler hefyd
------------

* Opteg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  galileo.rice.edu *The Galileo Project > Science > The Telescope* by Al Van Helden: "The Hague discussed the patent applications first of Hans Lipperhey of Middelburg, and then of Jacob Metius of Alkmaar... another citizen of Middelburg, Sacharias Janssen had a telescope at about the same time but was at the Frankfurt Fair where he tried to sell it"
2. ↑  archive.org "Galileo His Life And Work" gan James La Rosa "*Galileo usually called the telescope occhicde or cannocchiale; and now he calls the microscope occhialino. The name telescope was first suggested by Demisiani in 1612*"
3. ↑  Sobel (2000, t.43), Drake (1978, t.196)
4. ↑  Rosen, Edward, *The Naming of the Telescope* (1947)

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Telesgop***