Sefydliad cefnogi ffermwyr, rhyngwladol a sefydlwyd yn 1993 ym Mons, Gwlad Belg, yw **La Vía Campesina** (o Sbaeneg: *la vía campesina*, llythrennol: **Yn Null y Werin**). Ffurfiwyd y mudiad o 182 o sefydliadau mewn 81 o wledydd, ac mae'n disgrifio'i hun fel "mudiad rhyngwladol sy'n cydlynu sefydliadau gwerinol o gynhyrchwyr bach a chanolig, gweithwyr amaethyddol, menywod gwledig, a chymunedau brodorol o Asia, Affrica, America ac Ewrop".

Mae Via Campesina yn eiriol dros amaethyddiaeth gynaliadwy deuluol ar y fferm, a dyma'r grŵp a fathodd y term "sofraniaeth bwyd". Mae La Vía Campesina yn cynnal ymgyrchoedd i amddiffyn hawl y ffermwr i hadau, ymgyrchoedd atal trais yn erbyn menywod, ymgyrchoedd dros ddiwygio amaethyddol, ac yn gyffredinol ar gyfer cydnabod hawliau gwerinwyr.

Hanes
-----

### Cefndir a dull gweithredu

     Map o wledydd sy'n lle ceir mudiad sy'n aelod o La Vía Campesina
Gan ddechrau yn y 1980au roedd llywodraethau yn ymyrryd llai yng nghefn gwlad, ac roedd hyn yn gwanhau rheolaeth gorfforaethol dros sefydliadau gwerinol ac yn gwneud bywoliaeth mewn amaethyddiaeth yn anoddach. O ganlyniad, dechreuodd grwpiau gwerin cenedlaethol ffurfio cysylltiadau â sefydliadau trawswladol, gan ddechrau yn America Ladin ac yna ar raddfa fyd-eang.

Daeth mudiad hawliau'r werin i'r amlwg o'r eiriolaeth dros hawliau newydd (*the new rights advocacy*) a oedd wedi codi yn y 1990au; yn ystod y cyfnod hwnnw, cafodd agendâu hawliau dynol a datblygu eu hintegreiddio. Symudodd mudiad y werin amaethyddol i herio ideoleg hegemonaidd neoliberaliaeth mewn economeg fyd-eang ac i ddod o hyd i ddewisiadau eraill a fyddai'n amddiffyn hawliau gweithwyr ledled y byd.

Mae'r mudiad wedi tyfu ac mae bellach yn cael ei gydnabod fel rhan o'r ddeialog fyd-eang ar fwyd ac amaethyddiaeth. Cyflwynodd y mudiad mewn sawl fforwm rhyngwladol, megis:

* Sefydliad Bwyd ac Amaeth y Cenhedloedd Unedig (FAO);
* Yr Undeb Rhyngwladol dros Ddiogelu Amrywiaethau Newydd o Blanhigion (UPOV);
* Cyngor Hawliau Dynol y CU (HRC);
* Sefydliad Eiddo Deallusol y Byd (WIPO).

Mae Via Campesina wedi bod yn rhan o drafodaethau Datganiad y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Gwerinwyr a phobl eraill sy’n byw mewn ardaloedd Gwledig, a fabwysiadwyd gan Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig yn Rhagfyr 2018.

### Blaenoriaethau

Yn ôl gwefan La Via Campesina, prif faterion y mudiad yw hyrwyddo sofraniaeth bwyd; mynnu diwygio amaethyddol; rheolaeth pobl dros dir, dŵr a thiriogaethau; gwrthsefyll masnach rydd; hyrwyddo ffeministiaeth werinol, boblogaidd; cynnal hawliau dynol, hawliau gweithwyr mudol; hyrwyddo agroecoleg; hyrwyddo systemau hadu gwerinwr; a chynyddu cyfranogiad pobl ifanc mewn amaethyddiaeth.

Aelodau benywaidd o Via Campesina yn ystod 7fed Fforwm Cymdeithasol y Byd (Nairobi, 2007)
Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae'r mudiad wedi rhoi mwy o bwyslais ar faterion rhyw a hawliau menywod, ac wedi cryfhau ei wrthwynebiad i gorfforaethau trawswladol. Mae hefyd wedi canolbwyntio ar ennill cydnabyddiaeth am y drafodaeth ynghylch sofraniaeth bwyd, adennill y term "gwerinwr" ac ail-greu hunaniaeth gwerinol a rennir ar draws ffiniau a diwylliannau cenedlaethol. Mae La Vía Campesina hefyd yn partneru â mudiadau cymdeithasol eraill a sefydliadau anllywodraethol (NGOs) i gryfhau ei bresenoldeb rhyngwladol.


Daw'r dewis organig a byw mwyaf systematig a chynhwysfawr i hegemonïau presennol nid o'r tyrau ifori na'r ffatrïoedd ond o'r caeau.

Rajeev Patel (2006, 90) Globalize the Struggle! Globalize Hope! – La Vía Campesina

### Gwobrau

Yn Nhachwedd 2018, derbyniodd La Vía Campesina 'Wobr Ryngwladol XV Navarra ar gyfer Undod' (*Premio Internacional Navarra a la Solidaridad*).

Ym Mehefin 2018, dyfarnwyd Gwobr am Ddylanwadu Lush Spring i La Vía Campesina gan nodi ei fod yn fudiad ymreolaethol ac amlddiwylliannol, sy'n gwbl annibynnol ar unrhyw gysylltiad gwleidyddol neu economaidd.

Yn 2015, derbyniodd y sefydliad wobr gan Gymdeithas Wyddonol America Ladin ar gyfer Agroecoleg (SOCLA) "i gydnabod ei waith a'i frwydr ddiflino o blaid agroecoleg a hawliau gwerinwyr, wrth gyflawni ei genhadaeth i ofalu am y ddaear, bwydo'r byd, gwarchod bioamrywiaeth ac atal newid hinsawdd, trwy ei waith dros sofraniaeth bwyd yn America Ladin."

Mae La Vía Campesina yn fudiad llawr gwlad, sy'n gweithredu ar lefel leol a chenedlaethol. Daw'r aelodau o 81 o wledydd, wedi'u trefnu'n 9 rhanbarth. Cynrychiolir y Pwyllgor Cydlynu Rhyngwladol gan un dyn ac un fenyw fesul rhanbarth ac un ieuenctid fesul cyfandir, pob un wedi'i ethol gan aelod-sefydliadau eu rhanbarth priodol. Gyda thua 182 o sefydliadau lleol a chenedlaethol yn rhan o'r mudiad, amcangyfrifir bod La Via Campesina yn cynrychioli 200 miliwn o ffermwyr ledled y byd.

### Darllen pellach

* Desmarais, Annette Aurélie (2007): *La Vía Campesina: Globaleiddio a Grym y Gwerinwyr,* Fernwood Publishing,ISBN 978-0-7453-2704-4
* Martínez-Torres, María Elena, a Peter M. Rosset, "La Vía Campesina: genedigaeth ac esblygiad mudiad cymdeithasol trawswladol", *Journal of Peasant Studies*, 2010

### Dolenni allanol

* Tudalen gartref Saesneg Vía Campesina
* Ni yw La V **í** a fideo Campesina Archifwyd 2017-07-27 yn y Peiriant Wayback. o gyflwyniad
* Rhestr o Aelodau
* Datganiad o Hawliau Gwerinwyr - Merched a Dynion Archifwyd 2018-10-12 yn y Peiriant Wayback.
* Dogfennau Polisi La Vía Campesina Archifwyd 2012-04-04 yn y Peiriant Wayback.
* Cylchlythyr Rhyngwladol Nyeleni, llais y mudiad Sofraniaeth Bwyd, y mae V **í** a Campesina yn rhan ohono
* Rhifyn Llyfryn Sefydliadol 2016
* Tudalen prosiect V **í** a Campesina War on Want
* V **í** a Campesina: mudiad cymdeithasol trawswladol sy'n datblygu ar wefan y Sefydliad Trawswladol
* Miloedd o Fawrth yn Cancún yn "Ddiwrnod Byd-eang o Weithredu dros Gyfiawnder Hinsawdd" La Ví **a** Campesina, adroddiad fideo gan Democracy Now!

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Global Small-Scale Farmers' Movement Developing New Trade Regimes", Food First *News & Views*, Volume 28, Number 97 Spring/Summer 2005, p.2.
2. ↑  Borras Jr. Saturnino M. "La Vía Campesina and its Global Campaign for Agrarian Reform.." *Journal of Agrarian Change* 8, no. 2/3 (April 2008): 258-289.
3. 1 2 3 4  Martínez-Torres, María Elena; Rosset, Peter (2010). "La Vía Campesina: the birth and evolution of a transnational social movement". *The Journal of Peasant Studies* **37**: 149–175. doi:10.1080/03066150903498804. .Martínez-Torres, María Elena; Rosset, Peter (2010). "La Vía Campesina: the birth and evolution of a transnational social movement". *The Journal of Peasant Studies*. **37**: 149–175. doi:10.1080/03066150903498804. S2CID 143767689.
4. 1 2  Shawki, Noha (2014). "New Rights Advocacy and the Human Rights of Peasants: La Via Campesina and the Evolution of New Human Rights Norms". *Journal of Human Rights Practice* **6** (2): 311. doi:10.1093/jhuman/huu009.
5. ↑  FAO. ""La société civile et les biotechnologies", interview of Guy Kastler, La Via Campesina, intervenant de la société civile à l'occasion du Symposium international sur le rôle des biotechnologies agricoles". Cyrchwyd 5 May 2020.
6. ↑  UPOV (5 August 2016). "European Coordination Via Campesina (Mr. Guy Kastler), on UPOV". Cyrchwyd 5 May 2020.
7. 1 2 3 4  La Via Campesina: International Peasant's Movement. Organisation. Published 9 Feb. 2011. Retrieved from < Archifwyd 2017-07-10 yn y Peiriant Wayback.>
8. ↑  "UNITED NATIONS: Third Committee approves the UN Declaration on the Rights of Peasants and Other People Working in Rural Areas". *Via Campesina*. 20 November 2018. Cyrchwyd 5 May 2020.
9. ↑  A. Wise, Timothy (24 January 2019). "UN Backs Seed Sovereignty in Landmark Peasants' Rights Declaration". *Resilience*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 March 2020. Cyrchwyd 5 May 2020.
10. ↑  "About La Via Campesina". 2016-10-28.
11. ↑  Desmarais, Annette Aurélie (2008). "The power of peasants: Reflections on the meanings of La Vía Campesina". *Journal of Rural Studies* **24** (2): 138–149. doi:10.1016/j.jrurstud.2007.12.002.
12. ↑  ""Globalising the struggle also means globalising solidarity and hope" - La Via Campesina, while accepting the XV Navarra International Prize for Solidarity". *Via Campesina English* (yn Saesneg). 2017-12-07. Cyrchwyd 2018-06-04.
13. ↑  LVC, Via Campesina (2017-05-23). "Lush Spring Prize Influence Award Winner: La Via Campesina". *uk.lush.com*. Lush Spring Prize. Cyrchwyd 22 May 2018.
14. ↑  "La Via Campesina receives award for "tireless struggle in favor of Agroecology"". *La Via Campesina: International Peasant's Movement*. 13 October 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-11-21. Cyrchwyd 20 November 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 158234459
* LCCN: no98131574
* SUDOC: 120339137
* BNF: cb16043463j (data)
* BNE: XX4809793

 |