recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Am leoedd eraill o'r un ewn, gweler Maerdy (gwahaniaethu).*
Pentref a chymuned yn Rhondda Cynon Taf, de Cymru, ar lan afon Rhondda Fach yw **Maerdy** neu **Y Maerdy**.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Y Maerdy (pob oed) (3,160)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Y Maerdy) (296)** |    | 9.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Y Maerdy) (2952)** |    | 93.4% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Y Maerdy) (805)** |    | 56.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
3. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
4. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
5. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Rhondda Cynon Taf**

**Trefi**  

Aberdâr  **·** Aberpennar  **·** Glynrhedynog  **·** Llantrisant  **·** Pontypridd  **·** Y Porth  **·** Tonypandy  **·** Treorci
  
**Pentrefi**  

Aberaman  **·** Abercwmboi  **·** Abercynon  **·** Abernant  **·** Y Beddau  **·** Blaenclydach  **·** Blaencwm  **·** Blaenllechau  **·** Blaenrhondda  **·** Brynna  **·** Brynsadler  **·** Cefn Rhigos  **·** Cefnpennar  **·** Cilfynydd  **·** Coed-elái  **·** Coed-y-cwm  **·** Cwmaman  **·** Cwm-bach  **·** Cwm Clydach  **·** Cwmdâr  **·** Cwm-parc  **·** Cwmpennar  **·** Y Cymer  **·** Dinas Rhondda  **·** Y Ddraenen Wen  **·** Efail Isaf  **·** Fernhill  **·** Ffynnon Taf  **·** Y Gelli  **·** Gilfach Goch  **·** Glan-bad  **·** Glyn-coch  **·** Glyn-taf  **·** Y Groes-faen  **·** Hirwaun  **·** Llanharan  **·** Llanhari  **·** Llanilltud Faerdref  **·** Llanwynno  **·** Llwydcoed  **·** Llwynypïa  **·** Y Maerdy  **·** Meisgyn  **·** Nantgarw  **·** Penderyn  **·** Pendyrus  **·** Penrhiw-ceibr  **·** Penrhiw-fer  **·** Penrhys  **·** Pentre  **·** Pentre'r Eglwys  **·** Pen-yr-englyn  **·** Pen-y-graig  **·** Pen-y-waun  **·** Pont-y-clun  **·** Pont-y-gwaith  **·** Y Rhigos  **·** Rhydyfelin  **·** Ton Pentre  **·** Ton-teg  **·** Tonyrefail  **·** Tonysguboriau  **·** Trealaw  **·** Trebanog  **·** Trecynon  **·** Trefforest  **·** Trehafod  **·** Treherbert  **·** Trehopcyn  **·** Trewiliam  **·** Tynewydd  **·** Wattstown  **·** Ynys-hir  **·** Ynysmaerdy  **·** Ynysybŵl  **·** Ystrad Rhondda
Roedd **Walter de Châtillon** neu **Walterus de Insula** sef **Walter o Lille** (c. 1135 - wedi 1184) yn fardd telynegol yn yr iaith Ladin, a aned yn Lille yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc.

Ei fywyd
--------

Yn ystod ei yrfa eglwysig roedd yn ganon yn Reims ac Amiens ac astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Bologna yn yr Eidal. Treuliodd gyfnod fel athro yn Châtillon, lle daeth i amlygrwydd gan ennill iddo'i hun yr enw **Walter de Châtillon**, ac yn ddiweddarach gwasanaethodd yn llys y brenin Angevin Harri II o Loegr (1133-1189).

Ei waith llenyddol
------------------

Roedd Walter yn fardd telynegol mawr, gyda meistroliaeth lwyr ar odl a a mydr. Mae ei delynegion gorau yn cynnwys y fugeilgerdd *Declinante frigore* ac *Importuna Veneri* lle mae'r bardd yn cwyno bod y Gaeaf yn ceisio rhewi ei gariad ond mae'r cariad hynny yn ei galon ac ni all yr oerfel ei gyffwrdd:

*Amor est in pectore*,
*Nullo frigens frigore*.

Llyfryddiaeth
-------------

* Frederick Brittain (gol.), *The Penguin Book of Latin Verse* (Llundain, 1964). Testun Lladin a chyfieithiad Saesneg o'r ddwy delyneg uchod.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100212859
* LCCN: n85065445
* ISNI: 0000 0000 7980 2030
* GND: 118628968
* SELIBR: 187806
* SUDOC: 02885487X
* BNF: cb120604103 (data)
* BIBSYS: 90217177
* NLA: 35873732
* NDL: 01010325
* NKC: ola2011668580
* The SBN id CFIV082363 is not valid.
* BNE: XX1244134
* CiNii: DA06363051

 |
Arglwydd Normanaidd Y Fenni oedd **Walter o Hereford** neu **Walter de Hereford** (bu farw yn 1159 neu 1160). Cyfeirir ato gan yr hanesydd Eingl-Normanaidd Orderic Vitalis yn ei lyfr yr *Historiae Ecclesiasticae*.

Etifeddodd Walter rhan o diroedd ei dad, Miles o Gaerloyw, Iarll 1af Henffordd, ond chwalwyd yr etifeddiaeth. Roedd y tiroedd hyn yn cynnwys rhannau o Swydd Gaerloyw a Swydd Henffordd. Gwasgwyd Walter allan o'r tiroedd hynny a daeth yn arglwydd Y Fenni yn 1155. Aeth i ymuno yn y Croesgadau a bu farw ym Mhalesteina yn 1159 neu 1160 heb adael olynydd.

Cafodd ei olynu fel arglwydd Y Fenni gan ei frodyr Henry a Maihel. Lladdwyd Henry mewn ysgarmes â Seisyll ap Dyfnwal a bu farw Maihel trwy ddamwain pan syrthiodd carreg arno wrth i weithwyr atgyweirio ei gastell yn y Bronllys.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  D. Simon Evans (gol.), *Historia Gruffud vab Kenan* (Caerdydd, 1977), tud. cxviii.
2. ↑  David Walker, *The Norman Conquerors* (Abertawe, 1977), tud. 71.
3. ↑  *The Norman Conquerors*, tud. 71.
Seiri coed wrth eu gwaith
Math o grefft yw **gwaith saer** neu **waith coed** sy'n ymdrin yn bennaf â'r gwaith o dorri, siapio a gosod deunyddiau adeiladu - pren yn bennaf - fel rhan o waith godi adeiladau, adeiladu llongau, codi pontydd pren, gosod ffurfwaith concrid, ayb. Yn draddodiadol, roedd seiri yn gweithio gyda choed a phren naturiol ac yn gwneud y gwaith garw o fframio, ond mae'r grefft bellach yn defnyddio deunyddiau eraill. Erbyn hyn, mae'r gwaith cain o wneud dodrefn hefyd yn cael eu hystyried yn waith saer.

Mae seiri fel arfer yn dysgu eu crefft trwy brentisiaeth ac yn dod yn gymwys trwy gwblhau profion. Mae hefyd modd dysgu'r grefft trwy brofiad gwaith yn ogystal â rhaglen hyfforddiant ffurfiol.

Pren yw un o'r deunyddiau adeiladu hynaf y ddynoliaeth. Gwellodd y gallu i siapio pren gyda datblygiadau technolegol yn oes y cerrig, oes yr efydd ac oes yr haearn. Mae casys pren a osodwyd ar ffynhonnau dwr a ddarganfuwyd yn nwyrain yr Almaen ymhlith y dystiolaeth archolegol hynaf o waith saer, yn dyddio yn ôl i'r cyfnod neolithig tua 7,000 o flynyddoedd yn ôl.

Serch hynny, cymharol ychydig o wybodaeth sydd i'w chael am waith coed yn y cyfnod cynhanesyddol neu ganrifoedd mwy diweddar gan fod y wybodaeth a'r grefft yn cael ei throsglwyddo o berson i berson, heb ei chofnodi, hyd nes y dyseiswyd y wasg argraffu yn y 15g, ac yn y 18g a'r 19g y dechreuodd adeiladwyr gyhoeddi llyfrau canllaw a phatrwm.

Y testun pensaernïol hynaf sy'n hysbys yw llyfr Vitruvius, *De architectura*, sy'n trafod gwaith saer ymhlith pethau eraill.

Mae temlau yn Tsieina, megis Teml Nanchan a adeiladwyd yn 782, ac Eglwys Greensted, sydd â rhannau sy'n dyddio yn ôl i'r 11g, ac eglwysi 12g a 13g yn Norwy yn rhai o'r adeiladau pren hynaf yn y byd.

Yn yr 16g, gwelwyd mwy o felinau coed yn Ewrop. Roedd archwilio tiroedd America yn cael ei yrru i raddau gan ddyhead am ragor o adnoddau, yn cynnwys coed, i'w defnyddio mewn llongau ac adeiladau yn Ewrop. Cyflwynodd datblygiadau'r Chwyldro Diwydiannol yn y 18g, a dyfeisiadau fel yr injan stêm, hoelion a'r llif gron newidiadau pellach yn nulliau adeiladu, a'r grefft o waith coed o ganlyniad.

Bu newidiadau pellach yn y 19g gyda datblygiad dosbarthiad a pheirianyddiaeth drydanol a arweiniodd at declynau a ddelir yn y llaw, sgriwiau a hoelion gwifrau. Daeth sement portland yn gyffredin yn yr 20g a cymerodd sylfeini concrid le siliau pren trymion. Daeth plastrfwrdd hefyd i gymryd lle plastr calch ar aisiau pren. Ymddangosodd mathau o goed oedd wedi'u peiriannu a'u trin yn gemegol hefyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Greg Roza, *A Career as a Carpenter* (New York, 2011)
2. ↑  
Sergio Prostak, "German Archaeologists Discover World's Oldest Wooden Wells", *Sci News*, 24 Rhagfyr 2012; adalwyd 24 Gorffennaf 2023
3. ↑  Norman Davey, *A History of Building Materials* (London, 1961)
4. ↑  Thomas C. Jester, *Twentieth-century Building Materials: History and Conservation* (Efrog Newydd, 1995)
Ffilm drosedd gan y cyfarwyddwr Henri Lepage yw ***À la manière de Sherlock Holmes*** a gyhoeddwyd yn 1956. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Cafodd ei ffilmio yn Rouen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Henri Vilbert. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1956. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Searchers* sy’n ffilm bropoganda gwrth-frodorion America gan y cowbois gwyn, gan y cyfarwyddwr ffilm John Ford. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Henri Lepage ar 12 Chwefror 1898 ym Mharis a bu farw yn Clichy ar 7 Tachwedd 2000.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Henri Lepage nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| C'est Une Fille De Paname |  | Ffrainc |  | 1957-01-01 |
| Et Ta Sœur (ffilm, 1951 ) |  | Ffrainc |  | 1951-01-01 |
| L'extravagante Théodora |  | Ffrainc |  | 1949-01-01 |
| L'île Aux Femmes Nues |  | Ffrainc |  | 1953-01-01 |
| Le Souffle Du Désir |  | Ffrainc |  | 1958-01-01 |
| Les Maîtres Nageurs |  | Ffrainc |  | 1951-01-01 |
| Mon Ami Le Cambrioleur |  | Ffrainc |  | 1950-01-01 |
| Montmartre Null Uhr 10 |  | Ffrainc |  | 1955-01-01 |
| Pas De Grisbi Pour Ricardo |  | Ffrainc |  | 1957-01-01 |
| Pas De Pitié Pour Les Caves |  | Ffrainc |  | 1955-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Cadfridog a hanesydd Groegaidd oedd **Xenophon** (Hen Roeg: Ξενοφῶν, Groeg diweddar:: "Ξενοφών", "Ξενοφώντας"; c.. 431 CC – 355 CC).

Ganed ef tua 430 CC gerllaw dinas Athen, yn fab i Gryllus ac o deulu uchelwrol. Yn 401 CC, cymerodd ran yn ymgyrch Cyrus yr Ieuengaf i geisio cipio gorsedd Ymerodraeth Persia oddi ar ei frawd, Artaxerxes II. Roedd byddin Cyrus yn cynnwys tua 10,000 o hurfilwyr Groegaidd.

Ym mrwydr Cunaxa, i’r gogledd o ddinas Babilon, lladdwyd Cyrus yn yr ymladd. Gwahoddodd Artaxerxes II arweinydd y Groegiaid, Clearchus. i gynhadledd heddwch, ond cymerodd ef yn garcharor a’i ddienyddio. Etholodd y Groregiaid arweinyddion newydd, yn cynnwys Xenophon, cyn ymladd eu ffordd yn ôl at yr arfordir. Ysgrifennodd Xenophon hanes taith y Deng Mil yn ôl i Wlad Groeg fel yr *Anabasis* ("Yr Ymgyrch").

Yn ddiweddarach, alltudiwyd ef o Athen, efallai am iddo ymladd dros Sparta yn erbyn Athen ym Mrwydr Coronea yn 394 CC. Roddodd Sparta dir iddo ger Olympia yn Elis. Caniatawyd iddo ddychwelyd i Athen wedi i’w fab, Gryllus, farw yn ymladd dros Athen ym Mrwydr Mantinea.

Roedd yn edmygydd o Socrates ac ysgrifennodd nifer o weithiau ar ei athroniaeth. Mae ei fersiwn ef o Socrates yn bur wahanol i fersiwn Platon.

Gweithiau
---------

### Hanesyddol

* *Anabasis*
* *Cyropaedia*
* *Hellenica*
* *Agesilaus*

### Socratig

* *Memorabilia*
* *Oeconomicus*
* *Symposium*
* *Apologia*
* *Hiero*

### Eraill

* *Ar Farchogaeth*
* *Cadfridog y Gwyr Meirch*
* *Cynegeticus*  (Hela â chŵn)
* *Dulliau*
* *Cyfansoddiad Lacedaemon*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89597697
* LCCN: n80036673
* ISNI: 0000 0001 2321 2506
* GND: 118635808
* SELIBR: 233385
* SUDOC: 027308367
* BNF: cb11929460d (data)
* BIBSYS: 90135826
* ULAN: 500328332
* NLA: 35622979
* NDL: 00461553
* NKC: jn19981002427
* The SBN id CFIV019634 is not valid.
* BNE: XX1152182
* CiNii: DA00039414

 |
Mae **Craig Adwy-wynt a Choed Cil-y-groeslwyd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1957 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 66.92 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle. Gwahenir y ddwy ran gan Afon Clwyd, ac mae pentref Pwllglas i'r gorllewin o Graig-Adwy-Wynt, sydd hefyd yn gaer Geltaidd.

Ceir yma goetir lled-naturiol, glaswelltir calchaidd, a nifer o blanhigion prin gan gynnwys:

* briwlys y calch (*Stachys alpina*)
* gwibiwr brith (*Pyrgus malvae*)
* brith perlog (*Boloria euphrosyne*).

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Craigadwywynt (bryngaer)
* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Sefydlwyd **Ymerodraeth Trebizond** (Groeg: Βασίλειον τής Τραπεζούντας, yn 1204, wedi i'r Ymerodraeth Fysantaidd ymrannu'n nifer o ddarnau yn dilyn cipio dinas Caergystennin.

Cipiwyd Caergystennin gan y croesgadwyr ar anogaeth Fenis yn ystod y Bedwaredd Groesgad yn 1204, a sefydlasant hwy eu hymerodraeth ei hunain, yr Ymerodraeth Ladin, yng Nghaergystennin a rhai o diriogaethau'r Ymerodraeth Fysantaidd. Un o'r rhannau yr ymrannodd yr Ymerodraeth Fysantaidd iddynt oedd Ymerodraeth Trebizond, gyda'r brifddinas yn Trebizond (Trabzon yn Nhwrci yn awr). Sefydlwyd yr ymerodraeth gan Alexius I, ŵyr yr ymerawdwr Bysantaidd Andronikos I Komnenos, a gymerodd feddiant ar ddinasoedd Groegaidd Trebizond a Sinope a Paphlagonia.

Wedi i ddinas Baghdad gael ei dinistrio gan Hulagu Khan yn 1258, Trebizond oedd pen dwyreiniol Ffordd y Sidan, ac yn ystod teyrnasiad Alexios III (1349 - 1390) daeth yn un o ganolfannau masnach pwysicaf y byd ac yn gyfoethog iawn. Parhaodd ymerodraeth Trebizond hyd 1461, pan gymerwyd meddiant ar ei thiriogaethau gan yr Ymerodraeth Otomanaidd.

Ymerodraeth Trebizond, yr Ymerodraeth Ladin, Ymerodraeth Nicea ac Unbennaeth Epirus yn 1204
Seiclwr ffordd proffesiynol o Dde Affrica ydy **Robert Hunter** (ganwyd 22 Ebrill 1977, Johannesburg). Yn 2006, reidiodd dros dîm Phonak Hearing Systems a chystadlodd yn yr UCI ProTour, ond wedi i'r cefnogaeth arianol ddod i ben gan ddod a diwedd i'r tîm, arwyddodd gytundeb gyda dîm Cylchdaith Cyfandirol UCI, Barloworld ar gyfer tymor rasio 2007. Mae campau pennaf ei yrfa hyd yn hyn yn cynnwys ennill cam yn Vuelta a España 1999 a 2001, ac yn Tour de France 2007. Enillodd Tour of Qatar 2004, a chystadleuaeth sbrintio Tour de Suisse 2004.

Mae wedi ennill gwobr *Seiclwr y Flwyddyn* De Affrica sawl gwaith ers 2001.

Yn 2006, roedd yn rhan o dîm y buddugol Floyd Landis yn Y Tour de France. Ac yn 2007, dychwelodd i'r Tour de France fel arweiniwr tîm Barloworld. Enillodd gam 11 o'r ras, y person cyntaf erioed o Dde Affrica i ennill cam o'r ras hwnnw.

Canlyniadau
-----------

1999
1af, Cam 1, Vuelta a España
2000
2il, Ronde van Nederland
1af, mewn 2 Gam, Ronde van Nederland
2001
1af, Cam 17, Vuelta a España
2002
1af, Cystadleuaeth Sbrint, Tour de Langkawi
1af, Cam 1, Tour de Langkawi
1af, Cam 4, Tour de Langkawi
2003
2004
1af, Cystadleuaeth SbrintTour de Suisse
1af, Cam 3, Tour de Suisse
1af, Cam 5, Tour de Suisse
1af Tour of Qatar
1af, Cam 3, Tour of Qatar
1af, Cam 5, Tour of Qatar
1af, Cam 1, Uniqua Classic
1af, Cam 3, Uniqua Classic
1af, Cam 4, Sachsen-Tour
2005
1af, Doha International GP
1af, Cam 5, Tour Méditerranéen
1af, Cam 4, Setmana Catalana
1af, Cam 1, Tour de Georgia
1af, Treial Amser Tm Volta a Catalunya
2006
1af, African Continental Championship Time Trial
2007
1af, Cam 5, Giro del Capo
1af, Volta ao Distrito de Santarém
1af, Cam 2, Volta ao Distrito de Santarém
1af, Cam 2 / cymal 1, Clasica Alcobendas
1af, Tour de Picardie
1af, Cam 1, our de Picardie
1af, Cam 11, Tour de France
2il, Cystadleuaeth Bwyntiau, Tour de France

Dolenni Allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol Robert Hunter Archifwyd 2017-04-21 yn y Peiriant Wayback.
Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg, Cymru, yw **Y Rhws** (Saesneg: *Rhoose*). Saif yn ne'r sir ar lan Môr Hafren, 2 filltir i'r gorllewin o'r Barri i'r de-orllewin o Gaerdydd.

Mae'r Rhws yn adnabyddus yn bennaf erbyn heddiw fel lleoliad Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd, prif faes awyr Cymru. Mae'r pentref yn datblygu'n gyflym mewn canlyniad.

Hanner milltir i'r de o'r pentref ceir Trwyn y Rhws, pwynt mwyaf deheuol Cymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jane Hutt (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Alun Cairns (Ceidwadwr).

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Y Rhws (pob oed) (6,160)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Y Rhws) (601)** |    | 10.1% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Y Rhws) (4522)** |    | 73.4% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Y Rhws) (754)** |    | 29.8% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Senedd Cymru
2. ↑  Gwefan Senedd y DU
3. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
5. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
6. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Mae'r **Domen Ddu** (Saesneg *Black Mixen*) yn gopa mynydd yn ardal Fforest Clud rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO016782. Uchder cymharol, neu 'amlygrwydd' y copa, ydy 529 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 553 metr (1814 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 3 Gorffennaf 2008.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Am y bwyd, gweler rhesinen.
Polymer naturiol neu synthetig anhydawdd sy'n meddalu pan gaiff ei wresogi yw **resin** neu **ystor**. Secretir resinau naturiol gan goed a phlanhigion eraill ac fe'u defnyddir wrth wneud meddyginiaethau a farneisiau. Defnyddir resinau synthetig fel cynhwysion plastigau.

Dosberthir resinau naturiol yn ôl eu caledwch â'u cyfansoddiad cemegol yn dri phrif gategori: resinau caled, oleoresinau, a resinau gwm.

Resinau caled
-------------

Rosin
Ceir resinau caled naill ai o ffosilod neu drwy ddistyllu oleoresinau. Mae resin o'r fath yn galed, yn frau, heb aroglau na blas iddo, ac yn edrych yn debyg i wydr toredig os caiff ei hollti. Ymhlith y resinau caled mae ambr, copal, mastig, rosin, a sandrag. Rosin, a gynhyrchir drwy ddistyllu'r oleoresin tyrpant, yw'r pwysicaf yn nhermau economaidd. Defnyddir rosin wrth gynhyrchu sebon, farneis, a phaent, ac i gaenu bwâu offerynnau tannau.

Oleoresinau
-----------

Lled-solidau di-ffurf a gludiog yw'r oleoresinau, ac maent yn cynnwys olewon naws. Ymhlith yr oleoresinau mae tyrpent, balm, copaïba, a dreigwaed.

Resinau gwm
-----------

Dyn yn casglu myrr oddi ar goeden yn Somalia.
Resinau sydd yn cynnwys gymiau, sef suddau gludiog ac yn aml persawrus, yw'r resinau gwm. Maent yn cynnwys thus, myrr, bensoin, ac asiffeta.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   resin. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 3 Medi 2018.
2. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [resin].
3. ↑  Crystal, David (gol.), *The Penguin Encyclopedia* (Llundain: Penguin, 2004), t. 1294.
4. ↑  (Saesneg) resin (chemical compound). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 4 Tachwedd 2014.
Llun dychmygol o bab benywaidd ar gerdyn Tarot (o Marseille, Ffrainc, 18g)
Roedd **y Babes Siân** yn ferch anhysbys y dywedir amdani ei bod wedi treulio cyfnod o ddwy flynedd neu fwy fel pab yn Rhufain.

Martin o Troppau
----------------

Yn ôl croniclau Martin o Troppau, a ysgrifennwyd tua'r flwyddyn 1250, llwyddodd merch wedi'i gwisgo fel dyn i gael ei hethol yn bab gyda'r teitl pabaidd **Johannes VIII** (Ioan VIII). Nid oes cyfeiriad ati yn y *Liber Pontificalis*, y cofnodion swyddogol o'r pabau, ond fe honnir ei bod wedi dal swydd y pab o 855 hyd 858. Yn ôl hanes swyddogol yr Eglwys Gatholig, Pab Bened III oedd yn bab am y blynyddoedd hynny.

Steffan o Bourbon
-----------------

Mae traddodiad arall, a gofnodir gan Steffan o Bourbon, brawd Dominicaidd a flodeuai yn y 13g, yn honni bod Siân wedi cael ei hethol tua'r flwyddyn 1100 a'i bod wedi esgor ar blentyn ar ei ffordd i'r Fatican. Roedd jôc Lladin yn cylchredeg ymhlith y boblogaeth mai "mam nid tad (Papa)" oedd y pab newydd: *non papa sed mama*.

Traddodiad arall
----------------

Yn ôl traddodiad arall, mwy rhamantaidd, roedd hi'n ferch ifanc o'r 9g, naill ai o Loegr neu o Mainz yn yr Almaen. Syrthiasai mewn cariad â mynach Benedictaidd, croeswisgodd er mwyn teithio yn ei gwmni, enillodd glod am ei dysg a chafodd ei wneud yn gyntaf yn gardinal ac yn ddiweddarach yn bab.

Ffynhonnell
-----------

* J. C. J. Metford, *Dictionary of Christian Lore and Legend* (Llundain, 1983)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, s.v. "Joan"

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 77110670
* LCCN: n2014021597
* GND: 11871242X
* SUDOC: 027396428
* BNF: cb11944772f (data)

 |
Ysgol gyfun ddwyieithog ym mhentref Cefneithin, Sir Gaerfyrddin, yw **Ysgol Maes y Gwendraeth**. Mae'n ysgol uwchradd ddwyieithog ar gyfer disgyblion rhwng 11 a 18 oed. Fe'i hagorwyd yn 2013 ar ôl uno Ysgol Maes yr Yrfa ac Ysgol y Gwendraeth. Yn 2017, roedd 841 o ddisgyblion wedi eu cofrestru yno, gyda 157 o ddisgyblion yn y chweched ddosbarth.

Cymraeg yw iaith swyddogol yr ysgol o ddydd i ddydd, a hi yw'r iaith a ddefnyddir ar gyfer gwneud y gwaith gweinyddol a chymdeithasu hefyd. Yn ôl Llywodraeth Cymru mae gan yr ysgol Gategori 2A o ran statws ieithyddol. Ystyr hyn yw bod o leiaf 80% o'r pynciau (heblaw am Saesneg a Chymraeg) yn cael eu dysgu i bob disgybl drwy gyfrwng y Gymraeg. Fodd bynnag, caiff un neu ddau o bynciau eu dysgu i rai ddisgyblion drwy gyfrwng y Saesneg, neu yn y ddwy iaith. Mae'r ysgol yn nodi bod pob pwnc yn cael ei ddysgu drwy gyfrwng y Gymraeg, ac eithrio Saesneg a Gwyddoniaeth (sy'n cael eu dysgu yn iaith ddewisol y disgybl o flwyddyn 8 ymlaen). 

Mae'r ysgol yn cystadlu yn yr Eisteddfod yn flynyddol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "School Prospectus 2018-2019" (PDF). *Ysgol Maes Y Gwendraeth website*. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2018-03-13. Cyrchwyd 12 March 2018.
*Gweler hefyd: The Boy in the Striped Pyjamas (ffilm)*
Nofel gan yr awdur Gwyddelig John Boyne (teitl gwreiddiol: *The Boy in the Striped Pyjamas*, 2006) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Emily Huws yw ***Y Bachgen Mewn Pyjamas*** a cyhoeddwyd gan Wasg Carreg Gwalch ym mis Medi 2009, gan gyrraedd copa rhestr gwerthwyr gorau Gwales.com yr un mis.

Mae'n dilyn hanes yr Almaeniaid a'r Holocost o safbwynt bachgen bach. Yn wahanol iawn i'w lyfrau eraill, dywedodd Boyne iddo ysgrifennu draft cyntaf cyfan y llyfr hwn mewn deuddydd a hanner, a bu prin iddo gysgu o gwbl tan iddo ddod at y diwedd. Hyd yn hyn, ar ei ffurf gwreiddiol Saesneg, mae wedi gwerthu dros 5 miliwn copi yn fyd eang, ac wedi ei gyhoeddi dan y teitl *The Boy in the Striped Pajamas* yn yr Unol Daleithiau. Hwn oedd y gwerthwr gorau yn Sbaen yn 2007 a 2008. Mae hefyd wedi bod yn werthwr gorau ar restr y *New York Times*, yn ogystal ag ym Mhrydain, Iwerddon, Awstralia a nifer o wledydd eraill.

Adolygiad Gwales
----------------

Stori am blant diniwed mewn byd creulon, dyna’n sicr yr hyn a gawn yn y nofel hon, a dryswch y plant diniwed hynny wrth iddynt ddirnad creulondeb enbyd rhyfel.

Wrth i deulu Bruno orfod codi pac a symud i gartref newydd, anghysurus yn sgil gwaith cyfrinachol ei dad, cawn ein tywys fel yntau i fyd annifyr o orthrwm nad oes modd i unrhyw un ei ddeall. Ond mae chwilfrydedd Bruno i wneud ffrindiau â’i gymdogion newydd yr ochr draw i’r ffens yn arwain at gyfeillgarwch heb ei ail.

Mae addasiad Emily Huws yn ganmoladwy ac yn hynod naturiol wrth iddi bortreadu perthynas Bruno â’i chwaer, ei rieni a’r milwyr sydd wastad yn llechu rhwng y pedair wal.

Mae’r darllenydd ar bigau’r drain am ei fod eisiau cael gwybod beth fydd tynged Bruno a’i ffrind newydd, Shmwel, mewn byd mor gas. Mae tynged y ddau, heb os, yn hynod o emosiynol.

Llinos Griffin

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 23 Medi 2017
2. ↑   Gwerthwyr Gorau'r Ganolfan: Medi 2009 (Cymraeg-Plant). Gwales.com (Medi 2009).
3. ↑   Sarah Webb (2006). Interview with Children’s Author John Boyne.
Bardd Cymreig a oedd, yn ôl Iolo Morganwg, yn awdur y gân adnabyddus *Bugeilio'r Gwenith Gwyn* oedd **Wiliam Hopcyn**, mwy adnabyddus fel **Wil Hopcyn** (1700 - 1741).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yn Llangynwyd, Tir Iarll, Sir Forgannwg, yn awr bwrdeisdref sirol Pen-y-bont ar Ogwr. Cofnodir iddo gyfansoddi cerdd o sen i'r prydyddion yn eisteddfod y Cymer yn 1735.

Ffugiad Iolo
------------

Iolo Morganwg a honodd iddo gyfansoddi *Bugeilio'r Gwenith Gwyn*, a datblygwyd y stori ymhellach gan ei fab, Taliesin ab Iolo. Dywedir fod Wil Hopcyn mewn cariad ag Ann Thomas, mwy adnabyddus fel **y Ferch o Gefn Ydfa**. Yn ôl traddodiad, gorfodwyd Ann i briodi Anthony Addocks yn erbyn ei hewyllys, a bu farw o dor-calon yn fuan wedyn. Hi oedd testun y gân adnabyddus *Bugeilio'r Gwenith Gwyn*. Dywedir i Hopcyn gyfansoddi *Bugeilio'r Gwenith Gwyn* iddi. Ond mae'r ysgolhaig G. J. Williams wedi profi mai un o ffugiadau llenyddol niferus Iolo Morganwg yw'r fersiwn o'r gân a dadogir ganddo ar Wil Hopcyn. Ailwampiodd hen gân werin a oedd yn sôn am "fugeilio'r gwenith gwyn" ac ychwanegodd ati ac yna honni mai Wil Hopcyn a'i gyfansoddodd. Dengys y dystiolaeth mae rhan o brosiect arfaethedig gan Iolo i lunio cyfrol gyfan o gerddi serch wedi eu priodoli i Wil Hopcyn oedd hyn.

Cyfeiriadau
-----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Bugeilio'r Gwenith Gwyn** |

1. ↑  G. J. Williams, *Iolo Morganwg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1956), tt. 303-4.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 3728203
* LCCN: n78016880

 |
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Luigi Capuano yw ***Sorrisi E Canzoni*** a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd gan Emimmo Salvi yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Napoli. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Alfredo Giannetti. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Giulia Rubini, Andrea Scotti, Alberto Sorrentino, Maria Fiore, Dante Maggio, Carlo Taranto, Gabriele Tinti, Nerio Bernardi, Aurelio Fierro, Alberto Talegalli, Alfredo Rizzo, Elena Sedlak, Luciano Rondinella, Nando Bruno, Paolo Gozlino a Renato Malavasi. Mae'r ffilm *Sorrisi E Canzoni* yn 98 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Vertigo* sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Luigi Capuano ar 13 Gorffenaf 1904 yn Napoli a bu farw yn Rhufain ar 25 Tachwedd 2018.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Luigi Capuano nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Gorffennaf 2016.
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Victor Sjöström yw ***Die Töchter Des Landeshauptmanns*** a gyhoeddwyd yn 1915. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Landshövdingens döttrar*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Lleolwyd y stori yn Stockholm. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Marika Stiernstedt. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Svenska Biografteatern.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Alfred Lundberg. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1915. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Birth of a Nation* addasiad o ddrama o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith. 
Henrik Jaenzon oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Victor Sjöström ar 20 Medi 1879 yn Silbodal parish a bu farw yn Hedvig Eleonora församling ar 6 Mai 1959. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1913 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Bwrdd Cenedlaethol Adolygiadau Ffilm am yr Actor Gorau

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Victor Sjöström nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm llawn cyffro llawn antur gan y cyfarwyddwr Antonio Margheriti yw ***I Cacciatori Del Cobra D'oro*** a gyhoeddwyd yn 1982. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Tito Carpi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Carlo Savina. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw David Warbeck, John Steiner, Luciano Pigozzi a Sabrina Siani. Mae'r ffilm *I Cacciatori Del Cobra D'oro* yn 94 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner* sef *film noir*, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm
Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Sandro Mancori oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Antonio Margheriti ar 19 Medi 1930 yn Rhufain a bu farw ym Monterosi ar 4 Chwefror 2010.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Antonio Margheriti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr José S. Ortiz yw ***El Hijo De La Loca*** a gyhoeddwyd yn 1923. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Adela Sequeyro. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1923. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Safety Last!* sef ffilm gomedi o Costa Rica ac UDA gan Fred C. Newmeyer a
Sam Taylor. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm José S Ortiz ar 1 Ionawr 1882 ym Monterrey.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd José S. Ortiz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Roedd **William Williams** (14 Tachwedd 1840 - 21 Ebrill 1904) yn ddiwydiannwr ac yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig, yn berchennog gweithfeydd tunplat ac yn Aelod Seneddol.

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd William Williams yn Nhreforus yn fab i William Williams, llifwr coed. Priododd Margaret Jeremiah ym 1867, sef merch David Jeremiah, perchennog ffowndri Cwmdu. Cawsant bump o blant gan gynnwys Thomas Jeremiah Williams AS Abertawe 1915-1919. Bu Margaret farw ym 1893 ac ail briododd William gyda Maria Williams a bu iddynt un ferch.

Gyrfa
-----

Ni chafodd Williams fawr o addysg ffurfiol ac aeth i weithio yn ffowndri tunplat y Fforest Uchaf yn ifanc iawn. Tra wrth ei waith cafodd ddamwain ddifrifol pan gafodd ei goes ei ddal gan ran o'r peirianwaith a bu'n rhaid ei drychu. Aeth yn ôl i weithio i swyddfa'r gwaith fel clerc gan ddangos dealltwriaeth graff o sut yr oedd y busnes yn llwyddo; ar adeg ei briodas yr oedd wedi ei ddyrchafu i swydd rheolwr gwaith tunplat Cwmbwrla. Trwy briodi merch perchennog gwaith tunplat llwyddodd i ffurfio ei gwmni ei hun: y *Worcester Tinplate Company* a ehangodd dros gyfnod trwy brynu siars gweithfeydd eraill gan gynnwys gwaith y Fforest Uchaf lle ddechreuodd ei yrfa.

Yn ogystal â'i fusnes tunplat roedd Williams hefyd yn is-gadeirydd Cwmni Bancio Morgannwg ac yn gyfarwyddwr Cwmni Nwy Abertawe.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Chwaraeodd Williams ran blaenllaw yng ngwleidyddiaeth Ryddfrydol Abertawe gan wasanaethu fel llywydd Cymdeithas Ryddfrydol Abertawe, yn aelod o Gyngor Sir Forgannwg ac o Gyngor Bwrdeistref Abertawe a bu'n gwasanaethu fel Maer tref Abertawe o 1884-1885.

Ar ddyrchafiad Syr Henry Hussey Vivian i Dŷ'r Arglwyddi ym 1893 dewiswyd Williams yn ymgeisydd Rhyddfrydol ar gyfer yr isetholiad ar gyfer sedd wag Dosbarth Abertawe. Cafodd ei ethol yn ddiwrthwynebiad. Penderfynodd beidio ag amddiffyn y sedd pan ddaeth yr etholiad cyffredinol nesaf ym 1895.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref, Maesygwernen, Llangyfelach yn 63 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orffwys ym mynwent cyhoeddus y Mwmbwls

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "FUNERAL OF MR WWILLIAMS - Weekly Mail". Henry Mackenzie Thomas. 1904-04-30. Cyrchwyd 2017-11-26.
2. ↑  MR. W. WILLIAMS DEAD LLGC Papurau Cymru ar lein Cambrian 22 Ebrill 1904  adalwyd 19 Tachwedd 2014
3. ↑  Cofrestr Priodas Eglwys St Iago Abertawe (Gwasanaeth Archifau Cymru) Tystysgrif Priodas Rhif 482
4. ↑  LOCAL OBITUARY NOTICES. - W. WILLIAMS, MAESYGWERNEN LLGC Papurau Cymru ar lein Weekly Mail 23 Ebrill 1904  adalwyd 19 Tachwedd 2014

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Henry Hussey Vivian** | **Aelod Seneddol dros , Dosbarth Abertawe**1893 – 1895 | Olynydd:**David Brynmor Jones** |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Dany Boon yw ***La Maison Du Bonheur*** a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd gan Claude Berri yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Dany Booooon a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Philippe Rombi. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Zinedine Soualem, Michèle Laroque, Line Renaud, Dany Booooon, Daniel Prévost, Didier Flamand, Antoine Chappey, Laurent Gamelon, Michel Vuillermoz, Alain Sachs, Ariane Séguillon, David Strajmayster, Frédéric Bouraly, Gaëlle Bona, Jacqueline Jehanneuf, Jean Dell, Laure Sirieix, Patrice Abbou a Thierry Desroses. Mae'r ffilm *La Maison Du Bonheur* yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Departed* sef ffilm ddrama
Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Luc Barnier sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Dany Boon ar 26 Mehefin 1966. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Chevalier de la Légion d'Honneur
 * Officier des Arts et des Lettres‎

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Dany Boon nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 20 Mai 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 20 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 20 Mai 2016.
Telynor dall i deulu'r Wynniaid, Llandeilo oedd **William Williams** (1759 - 30 Tachwedd 1828), neu **Will Penmorfa** ar lafar gwlad. Roedd yn un o'r telynorion enwocaf yng Nghymru ar ddiwedd y 18g a dechrau'r ganrif ganlynol.

Yn ôl pob tebyg cafodd ei eni a'i fagu ym mhlwyf Penmorfa ger Tremadog, Gwynedd. Roedd yn ddisgybl i'r enwog John Parry, sef 'Parry Ddall' Rhiwabon. Bu'n athro telyn yn ei dro i Richard Roberts, Caernarfon.

Bu yn Eisteddfod Caerfyrddin 1823 lle cafodd ei gyflwyno i'r hanesydd Carnhuanawc a chwareuodd y delyn iddo. Ond erbyn hynny roedd yn ŵr hen a'i nerth yn pallu. Arferai wisgo cadach du dros ei lygaid ac roedd ganddo wallt hir hyd hanner ei gefn.

Treuliodd y rhan olaf o'i oes yn delynor teuluaidd ym mhlas Tregib, ger Llandeilo Fawr. Yno y bu farw ar 30 Tachwedd 1828, yn 69 mlwydd oed.

Mae'r portread olew o Will Penmorfa a wnaed gan artist o'r enw J. Chapman (ceir ansicrwydd ynglŷn â pha 'J. Chapman' oedd hwn) yn 1826 yn un o baentiadau Cymreig eiconaidd y 18g.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Robert Griffith, *Llyfr Cerdd Dannau* (d.d. = 1913), tud. 329.
2. 1 2  *Llyfr Cerdd Dannau*, tud. 330.
Warws Y Lolfa yn Nhal-y-bont gyda murlun gan yr artist leol, Ruth Jên
Gwasg argraffu a chyhoeddi a leolir ym mhentref Tal-y-bont, Ceredigion, yw **Y Lolfa**. Cyhoeddwyd y llyfr cyntaf yn enw'r Lolfa yn 1966 — *Hyfryd Iawn* gan Eirwyn Pontshân — cyn sefydlu'r cwmni fel gwasg fasnachol gan Robat Gruffudd yn 1967.

Tyfodd y wasg allan o'r deffroad ieithyddol a gwleidyddol yng Nghymru yn chwedegau'r ganrif ddiwethaf. Gellir dweud mai ei "marchnad" cynharaf oedd y to newydd o bobl ifanc a gododd yn y cyfnod ac atyn nhw yr anelwyd llawer o ddeunydd cynnar y wasg, yn llyfrau canu poblogaidd, cardiau doniol, posteri seicedelaidd a barddoniaeth "answyddogol".

Roedd gan y cwmni gysylltiad agos ond anffurfiol â Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Bu'n argraffu ei chylchgrawn misol, *Tafod y Ddraig* am gyfnod hir a'r Lolfa, yn 1969, a greodd logo presennol y Gymdeithas.

Y Lolfa oedd y wasg gyhoeddi Gymraeg gyntaf i ddefnyddio'r dechnoleg *offset litho*. Manteisiodd ar y rhyddid a gynigiai'r dull newydd hwn o argraffu i gynhyrchu deunydd mentrus a fyddai'n llanw bylchau pwysig yn y farchnad lyfrau Cymraeg. Ar yr un pryd roedd yn cynhyrchu deunydd argraffu lliwgar megis ar gyfer y grwp trydanol *Y Blew*, cyngherddau "Pinaclau Pop", yn ogystal â nifer fawr o bosteri gwleidyddol ar gyfer Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

*Hyfryd Iawn* gan Eirwyn Pontshân, llyfr cynta'r Lolfa.
Datblygodd y cwmni'n raddol gan fentro i feysydd newydd fel cyfresi poblogaidd i blant ('Y Llewod' a chyfres 'Rwdlan'), llyfrau dysgu Cymraeg yn llawn hiwmor gwleidyddol anghywir, nofelau cyfoes, a llyfrau ar gyfer ymwelwyr i Gymru. Er mwyn cefnogi arlunwyr a dylunwyr Cymreig, penderfynodd Y Lolfa ddilyn polisi o beidio cyhoeddi addasiadau.

Bu'r cwmni yn gysylltiedig ag argraffu a chyhoeddi'r papur bro cyntaf yn Gymraeg, *Papur Pawb* yn Nhal-y-bont, Ceredigion (1974). Y Lolfa hefyd oedd y wasg gyntaf Gymraeg i gael ei gwefan ei hun.

Un o'r uchafbwyntiau yn hanes y cwmni oedd cyhoeddi *Llyfr y Ganrif* ar y cyd â Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1999. Yn 2007, enillodd wobr 'Llyfr y Flwyddyn' am y trydydd tro o'r bron. Yn 2012 prynodd Y Lolfa stoc lyfrau oedolion Gwasg Gomer yn y ddwy iaith gan droi'r cwmni yn un o brif gyhoeddwyr Cymru. Erbyn hyn mae'n cyhoeddi tua 80 o deitlau'r flwyddyn.

Mae'r Lolfa yn gwmni cyfyngedig yn cyflogi dau ar hugain o staff amser llawn, gan gynnwys chwech o olgyddion. Yn ogystal â chyhoeddi llyfrau, mae'n cynnig gwasanaeth argraffu cyffredinol ar beiriannau 5-lliw a pherffeithio yn y maint B2.

Cyfarwyddwyr Y Lolfa yw Garmon Gruffudd (Rheolwr Gyfarwyddwr) a Lefi Gruffudd (Pennaeth Cyhoeddi), gyda Paul Williams yn Reolwr Cynhyrchu.

Gweler hefyd
------------

* *Lol*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Papur Pawb
2. ↑  "Staff Y Lolfa". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-10-14. Cyrchwyd 2017-10-17.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Y Lolfa Archifwyd 2016-06-01 yn y Peiriant Wayback.
Afon yng ngogledd Ceredigion yw **Afon Llyfnant**. Mae'n un o lednentydd Afon Dyfi ac yn llifo i'r afon honno ger ei haber ger Gorsaf reilffordd Cyffordd Dyfi, tua 3.5 milltir i'r de-orllewin o dref Machynlleth. Ei hyd yw tua 6 milltir. Am y rhan fwyaf o'i chwrs mae'n dynodi'r ffin sirol rhwng Powys a Cheredigion.

Cwrs
----

Mae'r afon yn tarddu tua 400 meter i fyny yn Llyn Pen-rhaeadr, ger safle Brwydr Hyddgen ym mryniau gogleddol Pumlumon. Llifa Afon Llyfnant allan o'r llyn i gyfeiriad y gogledd. Mae'n llifo dros graig gan greu rhaeadr Pistyll y Llyn tua hanner milltir o'r llyn. Cyfeiria enw'r llyn hwnnw at y rhaeadr hon.

Llifa'r llednant Nant y Gog i'r afon hanner milltir i lawr o'r rhaeadr. Ceir rhaeadr arall yng Nghwm y Rhaiadr lle daw ffrwd arall (ddienw) i lifo iddi o lethrau Creigiau Bwlch Hyddgen.

Mae'r afon yn troi i gyfeiriad y gorllewin am weddill ei chwrs gan lifo trwy goedwigoedd Cwm Llyfnant. Mae'n llifo heibio i bentrefan Glaspwll. Mae'n llifo dan y briffordd A487 lle ceir Pont Llyfnant i gludo'r ffordd drosti ac yn cyraedd gwastadedd gwlyb glannau Afon Dyfi gan lifo i'r afon honno ger Gorsaf reilffordd Cyffordd Dyfi, rhyw filltir o aber Dyfi. Mae'r gwlybdir hon yn warchodfa natur sy'n rhan o ardal Biosffer Dyfi.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Map OS Landranger 1:50,000. Taflen 135.

Gweler hefyd
------------

* Cwm Llyfnant (SoDdGA)
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Andrea Frezza yw ***Il Gatto Selvaggio*** a gyhoeddwyd yn 1969. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Andrea Frezza a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Benedetto Ghiglia. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Juliette Mayniel, Carlo Cecchi, Angelica Ippolito, Elisa Kadigia Bove, Ferruccio De Ceresa, Francesca Benedetti a Pier Paolo Capponi. Mae'r ffilm *Il Gatto Selvaggio* yn 77 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1969. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Midnight Cowboy* sef ffilm am ddau gyfaill gan y cyfarwyddwr ffilm John Schlesinger. 
Golygwyd y ffilm gan Mario Morra sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrea Frezza ar 18 Mehefin 1937 yn Laureana di Borrello a bu farw yn Vibo Marina ar 31 Rhagfyr 1966.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Andrea Frezza nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Penrhyn Sinai, y Môr Marw ac afon Iorddonen.
**Y Dyffryn Hollt Mawr** (Saesneg: *Great Rift Valley*) yw'r enw a roddir i ddyffryn hollt tua 6,000 km o hyd, sy'n ymestyn o ogledd Syria hyd Mosambic yn ne-ddwyrain Affrica. Er bod y term yn parhau i gael ei ddefnyddio, fe'i ystyrir yn anghywir yn ddaearegol bellach, gan ei fod yn cynnwys nifer o ddyfrynnoedd hollt ar wahan, er bod cysylltiad rhyngddynt. Defnyddir y term gan mwyaf erbyn hyn i gyfeirio at Ddyffryn Hollt Dwyrain Affrica, sy'n ymestyn o Ethiopia i'r de ar draws Dwyrain Affrica.

Fel y'i disgrifiwyd yn wreiddiol, roedd rhan ogleddol y Dyffryn Hollt Mawr yn ffurfio Dyffryn Beqaa yn Libanus, yna ymhellach i'r de yn ffurfio Dyffryn Hula yn Israel, yn gwahanu Galilea ag Ucheldiroedd Golan. Mae afon Iorddonen yn llifo ar hyd y dyffryn yma i Fôr Galilea, yna tua'r de trwy ddyffryn Iorddonen i'r Môr Marw. Oddi yno mae'n ffurfio'r Wadi Arabah, yna Gwlff Aqaba a'r Môr Coch. Yn Iseldir Afar mae'n ymrannu yn Grib Aden a Dyffryn Hollt Dwyrain Affrica, sydd wedyn ei hun yn ymrannu i'r Dyffryn Hollt Gorllewinol a'r Dyffryn Hollt Dwyreiniol.

Y Dyffryn Hollt yn Nwyain Affrica
Ceir nifer fawr o lynnoedd yn y dyffrynnoedd hollt hyn yn Nwyrain Affrica. Yn y Dyffryn Hollt Gorllewinol mae Llyn Tanganyika, y llyn dŵr croyw ail-fwyaf yn y byd o ran y maint o ddŵr ynddo. Rhwng y Dyffryn Hollt Gorllewinol a'r Dyffryn Hollt Dwyreiniol mae Llyn Victoria, y llyn dŵr croyw ail-fwyaf yn y byd o ran arwynebedd, ac yn rhan ddeheuol y dyffryn hollt mae Llyn Malawi.

O gylch ymylon y Dyffryn Hollt Gorllewinol ceir rhai o fynyddoedd uchaf Affrica, yn cynnwys Mynyddoedd Virunga, Mynyddoedd Mitumba a Mynyddoedd Ruwenzori.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jones, Gareth (gol.). *Yr Atlas Cymraeg Newydd* (Collins-Longman, 1999), t. 82.
Diptych o Romanus ac Eudocia Macrembolitissa, yn cael eu coroni gan Grist (Bibliothèque nationale de France)
Ymerawdwr Bysantaidd o 1068 hyd 1071 oedd **Romanos IV Diogenes** neu **Romanus IV Diogenes**, Groeg: Ρωμανός Δ΄ Διογένης, *Rōmanos IV Diogenēs* (bu farw 1072.

Roedd Romanos Diogenes yn fab i Cystennin Diogenes, aelod o deulu pwerus o Cappadocia. Enillodd ddyrchafiad yn y fyddin, ond yn 1067 cafwyd ef yn euog o gynllwyn yn erbyn meibion Cystennin X Doukas. Tra'n aros ei ddienyddiad, cafodd ei alw i bresenoldeb yr ymerodres Eudokia Makrembolitissa, a'i hoffosdd gymaint nes rhoi pardwn iddo a'i briodi ar 1 Ionawr, 1068.

Trwy hyn daeth Romanos IV Diogenes yn gyd-ymerawdwr gyda Mihangel VII, Konstantios Doukas, ac Andronikos Doukas, ond ganddo ef yr oedd y pwer. Ymladdodd dair ymgyrch lwyddiannus yn erbyn y Twrciaid Seljuk, gan eu gyrru tu draw i Afon Ewffrates yn 1068 - 1069. Yn 1071 dechreuodd ymgyrch arall yn erbyn dinas Manzikert. Wedi rhai llwyddiannau ar y dechrau, gorchfygwyd Romanos ym Mrwydr Manzikert ar 26 Awst, 1071. Cymerwyd Romanos yn garcharor gan y Swltan Alp Arslan. Rhyddhawyd ef yn gyfnewid am dâl sylweddol.

Cymerodd gelynion Romanos yng Nghaergystennin fantais ar hyn i gynllwynio yn ei erbyn. Ymosodwyd arno gan Cystennin ac Andronikos Doukas, meibion Ioan Doukas. Gosodwyd gwarchae arno mewn caer yn Cilicia, ac ildiodd Romanos gan addo encilio i fynachlog. Dallwyd ef ar 29 Mehefin, 1072) a'i alltudio i Ynys Proti. Bu farw o'i glwyfau yn fuan wedyn.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 464145858107323021971
* LCCN: n82110125
* GND: 1084587270

 |