Roedd **Richard Sampson** (tua 1485 - 25 Medi, 1554) yn offeiriad a chyfansoddwr cerddoriaeth gysegredig o Loegr, a wasanaethodd fel esgob Anglicanaidd Chichester ac wedi hynny Coventry a Chaerlwytgoed. Bu hefyd yn gwasanaethu fel Arglwydd Lywydd Cyngor Cymru a'r Gororau.

Cefndir
-------

Ganwyd Sampson yn Berkshire, yn fab i Robert Sampson ac Anne (née Chatterton) ei wraig. Bu Robert, ei frawd, yn glerc y cyngor i'r brenhinoedd Harri VII a Harri VIII.

Addysgwyd ef yn Trinity Hall, Caergrawnt; y Sorbonne, Paris; Perugia a Sens.

Gyrfa
-----

Ym 1513 cipiwyd Tournai yng Ngwlad Belg gan Harri VIII a phenodwyd y Cardinal Wolsey yn Esgob y ddinas. Penodwyd Sampson yn ganghellor esgobaethol a ficer cyffredinol yr esgobaeth, gan Cromwel a bu’n byw yno hyd 1517. Yn Tournai bu Sampson yn chware ran bwysig ym materion diplomyddol Ewrop. Cafodd ei aseinio i lysgenhadaeth i drin gyda Marged o Awstria, Duges Savoie ym Mrwsel ym mis Medi 1514, ac roedd yn rhan o gomisiwn masnach i Fwrgwyn gyda Syr Thomas More, Cuthbert Tunstall, ac eraill (7 neu 8 Mai 1515). Ar 1 Hydref 1515, gydag iarll Caerwrangon a’r Arglwydd Mountjoy, fe wnaeth Sampson drafod gyda’r Ffrancwyr am gystodaeth Tournai. Yn ddiweddarach, gyda Thomas Cromwell a Richard Mayhew, esgob Henffordd, cafodd ei enwi mewn comisiwn i drafod heddwch Ewrop. Cymerodd ran bwysig yn y trafodaethau i ddychwelyd Tournai i'r Ffrancwyr ym 1517. Yn y cyfamser, enillodd ffafriaeth Seisnig, gan ddod yn Ddeon San Steffan, Westminster a'r Capel Brenhinol, Castell Windsor (1516), Archddiacon Cernyw (1517) a phrebendari Newbald (1519).

Ym 1521 penodwyd Sampson i gomisiwn i ymdrin â llyfrau oedd dan amheuaeth o fod yn hereticaidd. Rhwng 1522 a 1525 roedd yn llysgennad Lloegr i'r Ymerawdwr Siarl V. Ym 1525 aeth gyda'r llys ymerodrol, gan ymweld â Madrid a Toledo.

Fe'i penodwyd yn Ddeon Windsor (1523), Ficer Stepney (1526) ac yn brebendari yn Eglwys Gadeiriol St. Paul ac Eglwys Gadeiriol Caerlwytgoed; roedd hefyd yn Archddiacon Suffolk (1529).

Daeth yn un o brif asiantau Harri VIII yn achos yr ysgariad brenhinol, a gynorthwyodd i hyrwyddo ei yrfa eglwysig. Penodwyd ef yn ddeon Caerlwytgoed ym 1533, yn rheithor Hackney (1534), a thrysorydd esgobaeth Caersallog (1535). Ar 11 Mehefin 1536, cafodd ei ethol yn Esgob Chichester. Fel esgob wnaeth hyrwyddo polisi eglwysig Harri, er nid mewn modd ddigon trylwyr i fodloni'r archesgob Thomas Cranmer.

Ym mis Mai 1540, fel rhan o ymgyrch Cromwell yn erbyn ei wrthwynebwyr ceidwadol, arestiwyd Sampson a'i anfon i Dŵr Llundain. Nid oedd llysgennad Ffrainc yn disgwyl i Sampson adael y Tŵr yn fyw, ond cafodd ei achub gan gwymp Cromwell, gan dderbyn pardwn ym mis Awst 1540.

Ar 19 Chwefror 1543, cafodd Sampson ei drosglwyddo i esgobaeth Coventry a Chaerlwytgoed. Yn yr un flwyddyn cafodd ei benodi yn Arglwydd Lywydd Cyngor Cymru a'r Gororau gan dal y swydd hyd 1548. Roedd ei dyletswyddau yng Nghymru yn effeithio ar ei ddyletswyddau fel esgob, a bu'n absennol o'r esgobaeth am y cyfan o'i gyfnod fel Arglwydd Lywydd.

Daliodd ei esgobaeth trwy deyrnasiad Edward VI, er bod Dodd yn dweud iddo gael ei amddifadu am adfer ei ufudd-dod i'r pab.

Ysgrifennodd "Oratio" i amddiffyn yr uchelfraint frenhinol (1534)  ac esboniad o'r Salmau (1539-48) ac o Epistol Paul at y Rhufeiniaid (1546).

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Eccleshall yn Swydd Stafford, lle claddwyd ei weddillion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Sampson, Richard (d. 1554), bishop of Coventry and Lichfield". *Oxford Dictionary of National Biography* (yn Saesneg). doi:10.1093/ref:odnb/24594. Cyrchwyd 2020-05-18.
2. ↑  A Cambridge Alumni Database. Prifysgol Caergaint adalwyd 18 Mai 2019
3. ↑  Davies, C. S. L. "Tournai and the English crown, 1513-1519." Historical Journal (1998): 1-26.
4. ↑  Wagner, John A (2012). *Encyclopedia of Tudor England, Cyfrol I*. ABC-CLIO. t. 986.
5. ↑  "Richard SAMPSON (Bishop of Coventry and Lichfield)". *www.tudorplace.com.ar*. Cyrchwyd 2020-05-18.
6. ↑  "Richard Sampson - Encyclopedia Volume - Catholic Encyclopedia". *Catholic Online*. Cyrchwyd 2020-05-18.
7. ↑  Zeeveld, W. Gordon (1953-10-01). "Tudor Prelates and Politics, 1536–1558. By Lacey Baldwin Smith. [Princeton Studies in History, Volume VIII. (Princeton: Princeton University Press. 1953. Pp. viii, 333. )"]. *The American Historical Review* **59** (1): 104–105. doi:10.1086/ahr/59.1.104. ISSN 0002-8762. .
8. ↑  Dodd, Charles (1839). *Dodd's Church History of England from the Commencement of the Sixteenth Century to the Revolution in 1688*.
9. ↑  R. Sampson, Oratio quae docet hortatur admonet omnes potissimum Anglos regiae dignitati cum primis ut obediant (1534)

| Teitlau Anrhydeddus
 |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Rowland Lee** | **Llywydd Cyngor Cymru a'r Gororau**1525 - 1534 | Olynydd:**John Dudley, Iarll Warwick** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 44650591
* LCCN: nr93009473
* ISNI: 0000 0000 5152 5545
* GND: 1146812191
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |