Beiciwr proffesiynol o Ynys Manaw ydy **Mark Simon Cavendish, MBE** (ganwyd 21 Mai 1985) sy'n aelod o dîm Team Dimension Data. Mae Cavendish wedi ennill 30 o gymalau yn y Tour de France, sy'n ei roi'n ail ar y rhestr o feicwyr â'r nifer fwyaf o fuddugoliuaethau. Yn 2011 llwyddodd i ennill Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI yn Copenhagen, Denmarc, y Prydain Fawr cyntaf i ennill y crys enfys ers Tom Simpson ym 1965.

Dechreuodd ei yrfa ar y trac gan ennill y madison ym Mhencampwriaethau Trac y Byd yn Los Angeles, Unol Daleithiau America yn 2005 gyda Rob Hayles ac eto yn 2008 ym Manceinion, Prydain Fawr gyda Bradley Wiggins ond mae wedi gwneud ei farc fel gwibiwr mewn rasys ar y lôn.

Yn ogystal â Phencampwriaeth y Byd a 30 cymal yn y Tour de France mae Cavendish wedi ennill ras glasur y Milan–San Remo yn 2009 a hefyd cystadleuaeth y pwyntiau ym mhob un o'r Grand Tours: y Vuelta a España yn 2010, y Tour de France yn 2011 a'r Giro d'Italia yn 2013

Bywyd cynnar a gyrfa amatur
---------------------------

Ganwyd Cavendish yn Douglas, Ynys Manaw, yn fab i David sy'n frodor o'r ynys, ac Adele o Sir Efrog, Lloegr a dechreuodd rasio BMX yng Nghanolfan Chwaraeon Cenedlaethol Ynys Manaw yn Douglas. Llwyddodd i ennill dwy fedal aur yng Ngemau'r Ynysoedd yn Guernsey yn 2003 cyn cael ei le ar raglen Academi British Cycling.

Llwyddodd i ennill y madison ym Mhencampwriaethau Trac y Byd yn Los Angeles, Unol Daleithiau America yn 2005 gyda Rob Hayles yn ogystal â'r Ras bwyntiau ym Mhencampwriaethau Trac Ewrop yn yr un flwyddyn.

Gyrfa broffesiynol
------------------

### 2006-2007

Cafodd Cavendish ei le ar dîm Sparkasse o'r Almaen yn 2006 gan gystadlu yn y Tour of Britain lle llwyddodd i ennill cystadleuaeth y pwyntiau. Roedd Sparkasse yn dîm datblygu i dîm T-Mobile ac yn 2007 cafodd gytundeb gyda T-Mobile. Cafodd ei ddewis i rasio yn y Tour de France am y tro cyntaf ond rhoddodd gorau i'r ras yn ystod yr wythfed cymal.

### 2008

Dychwelodd i'r trac yn 2008 gan ennill y madison ym Mhencampwriaethau Trac y Byd gyda Bradley Wiggins. Ar y lôn, llwyddodd Cavendish i ennill cymal mewn Grand Tour am y tro cyntaf gyda buddugoliaethau yn y Giro d'Italia a'r Tour de France. Gadawodd y Tour de France yn gynnar er mwyn canolbwyntio ar y madison yng Ngemau Olympaidd 2008 yn Beijing, Tsieina, lle roedd disgwyl iddo ef a Wiggins ailgreu eu perfformiad ym Mhencampwriaeth y Byd a chipio'r fedal aur, ond roedd siom wrth i'r pâr orffen yn nawfed. Roedd Cavendish yn credu nad oedd Wiggins wedi perfformio i'r gorau o'i allu.

### 2009

Yn 2009 cafodd ei ddewis i rasio yn y Milan–San Remo, un o bum prif glasur y calendr beicio. Llwyddodd Cavendish i gwrsio'r gŵr o Awstralia, Heinrich Haussler, a'i guro dros y 200m olaf er mwyn cipio buddugoliaeth fwyaf ei yrfa hyd yma. Ar ddiwrnod cyntaf y Giro d'Italia llwyddodd Team Colombia-High Road i enill y cymal cyntaf yn erbyn y cloc a cafodd Cavendish wisgo crys y Maglia Rosa fel arweinydd y ras; y gŵr cyntaf o Ynys Manaw i gael yr anrhydedd.

George Hincapie a Cavendish yn ystod trydedd cymal y Tour de France yn 2009
Parhaodd ei lwyddiant yn y Grand Tours wrth iddo ennill cymalau 2, 3, 10, 11, 19 a 21 o'r Tour de France. Wrth ennill y trydedd cymal daeth Cavendish y Prydeiniwr cyntaf i wisgo'r Maillot Vert am ddau ddiwrnod yn olynol ac wrth ennill y 19eg cymal llwyddodd Cavendish i ddod y Prydeiniwr gyda'r nifer fwyaf o fuddugoliaethau mewn cymalau o'r Tour de France.

### 2010

Dechreuodd Cavendish dymor 2010 yn hwyr oherwydd problemau gyda'i ddanedd ond llwyddodd i wneud ei farc unwaith eto yn y Tour de France. Er cael damwain yng nghyfnod olaf y cymal agoriado llwyddodd Cavendish i ennill cymalau 5, 6, 11, 18 ac 20 er mwyn dod â'i gyfanswm o fuddugoliaethau i bymtheg cymal.

Llwyddodd Cavendish i ychwanegu crys arweinydd y Vuelta a España i'w gasgliad wedi i'w dîm ennill y ras yn erbyn y cloc ar ddiwrnod agoriadol y ras a llwyddodd i ennill cymalau 12, 13 ac 18 a chipio'r gystadleuaeth pwyntiau er mwyn gorffen y tymor ar dân.

### 2011

Cipiodd Cavendish ddwy gymal o'r Giro d'Italia cyn ychwanegu pum cymal o'r Tour de France i'w gyfanswm o fuddugoliaethau mewn Grand Tour a dod y person cyntaf erioed i ennill y cymal olaf o'r Tour am dair blynedd yn olynol. Llwyddodd hefyd i ennill cystadleuaeth y pwyntiau a dod y Prydeiniwr cyntaf erioed i ennill y maillot vert.

Matthew Goss o Awstralia, Cavendish ac André Greipel o'r Almaen ar y podiwm wedi Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd yn Copenhagen, Denmarc.
Ar ddiwedd fis Medi roedd Cavendish yn nhîm Prydain Fawr ar gyfer Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI yn Copenhagen, Denmarc. Llwyddodd Prydain i reoli'r ras gyda Cavendish yn ennill y gwibiad am y llinell a'r hawl i wisgo'r crys enfys am dymor. Daeth Cavendish yr ail Brydeiniwr i ennill Bencampwriaeth y Byd ar ôl Tom Simpson ym 1965.

### 2012

Dechreuodd Cavendish y tymor gyda Team Sky a llwyddodd i gipio tair cymal o'r Giro d'Italia ond methodd ag ennill y gystadleuaeth pwyntiau gan orffen yn yr ail safle, un pwynt tu ôl i Joaquim Rodríguez. Llwyddodd i greu hanes yn y Tour de France wrth ennill pedair cymal arall gan gynnwys y cymal olaf ar y Champs-Elysée am y pedwaredd blwyddyn yn olynol a dod y beiciwr cyntaf i ennill ar y Champs-Elysée tra'n gwisgo'r crys enfys. Yn ystod y Tour, cyhoeddodd y papur newydd Ffrengig, *L'Equipe* mai Cavendish oedd y gwibiwr gorau yn hanes y Tour de France.

Prif nod Cavendish ar gyfer y tmyor oedd y ras lôn yng Ngemau Olympaidd, Llundain ond er gwaethaf ymdrechion tîm cryf Prydain Fawr oedd yn cynnwys Bradley Wiggins, Chris Froome, Ian Stannard a David Millar methodd y tîm rwystro 30 o feicwyr rhag torri'n rhydd o'r peleton. Gorffennodd Cavendish yn 29ain, 40 eiliad tu ôl i'r enillydd Alexander Vinokurov o Casacstan.

Ar 18 Hydref cyhoeddodd Cavendish ei fod yn gadael Team Sky er mwyn ymuno â thîm Omega Pharma-Quick Step o Wlad Belg.

### 2013

Llwyddodd Cavendish i ennill pum cymal o'r Giro d'Italia - buddugoliaethau oedd yn cynnwys y 100fed buddugoliaeth o'i yrfa broffesiynol a llwyddodd i ennill y gystadleuaeth bwyntiau gan ddod y pumed person erioed i ennill y gystadleuaeth bwyntiau ym mhob un o'r Grand Tours.

Ar 23 Mehefin llwyddodd Cavendish i ennill Pencampwriaeth Prydain am y tro cyntaf yn Glasgow, Yr Alban ac ychwanegodd ddwy gymal arall o'r Tour de France i fynd a'i gyfanswm i 25 o fuddugoliaethau.

Ym mis Medi, llwyddodd Cavendish i ennill dwy gymal o'r Tour of Britain gan gynnwys y bedwaredd cymal oedd yn gorffen yn Llanberis.

### 2014

Cafodd Cavendish flwyddyn ddistaw gan iddo beidio a chystadlu yn y Giro d'Italia. Yn ystod cymal cyntaf y Tour de France rhwng Leeds a Harrogate yn Sir Efrog, Lloegr cafodd ddamwain welodd o'n ddatgymalu ei ysgwydd a'i orfodi allan o'r ras.

### 2015

Llwyddodd Cavendish i ennill un cymal yn y Tour de France cyn dychwelyd i'r trac gan ymuno â Bradley Wiggins yn y madison am y tro cyntaf ers Gemau Olympaidd 2008.

Ym mis Medi cafwyd cyhoeddiad fod Cavendish yn arwyddo i Team Dimension Data ar gyfer tymor 2013.

### 2016

Ar 2 Gorffennaf llwyddodd Cavendish i ennill cymal agoriadol y Tour de France er mwyn gwisgo'r maillot jaune am y tro cyntaf yn ei yrfa.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Tour de France: Cavendish wins stage 14 in Villars-les-Dombes". Cycling News. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
2. 1 2  Williams, Ollie. "Mark Cavendish and Britain win road race title". BBCSport. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
3. ↑  Gladstone, Hugh. "Mark Cavendish wins World Road Race Championship". *Cycling Weekly*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
4. 1 2  "British success in men's madison". BBCSport. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
5. 1 2  "Wiggins and Cavendish get the High Road over the Germans". Cycling News. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
6. 1 2  "Cavendish silences his doubters with dramatic Milan-San Remo victory". theGuardian. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
7. ↑  "Vuelta a España 2010: Mark Cavendish wins points jersey as Vincenzo Nibali takes overall". The Telegraph. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
8. ↑  "Tour de France: Mark Cavendish wins historic green jersey". BBCSport. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
9. ↑  "Mark Cavendish wins Giro d'Italia points classification". Cycling Weekly. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
10. ↑  Cavendish, Mark (2010). *Boy Racer: My Journey to Tour de France Record-Breaker*. Ebury Publishing. ISBN 978-0-09-193277-0.
11. ↑  iiga.org "Cycling Results" Check `|url=` value (help) (pdf). International Island Games Association.
12. ↑  "Island Games 2015: Who will be next to follow these stars". Unknown parameter `|Publisher=` ignored (`|publisher=` suggested) (help)
13. ↑  "2006 Team Sparkasse". FirstCycling.
14. 1 2  "Profile: Mark Cavendish". British Cycling.
15. ↑  "'My race is over. I was trying to do things I am physically incapable of'". theGuardian. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
16. ↑  Fotheringham, Alasdair. "Wiggins and Cav' miss out on Olympic Madison". *Cycling Weekly*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
17. ↑  Caroe, Charlie. "Bradley Wiggins hasn't spoken to Mark Cavendish since Beijing Olympics". *The Daily Telegraph*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
18. ↑  Lynch, Robin. "Mark Cavendish and Columbia take Giro d'Italia opener ahead of Garmin". theGuardian. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
19. ↑  "Tour de France 2009: Mark Cavendish makes history in Paris as Alberto Contador seals win". The Telegraph. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
20. ↑  "Superb Cavendish triumphs again". BBC Sport. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
21. ↑  "Embarrassed Cavendish apologises for outburst". BBC Sport. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
22. ↑  "Cavendish reveals the pain of his dental problems". Cycling News. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
23. ↑  Lewis, Tim. "Mark Cavendish at heart of crash controversy". *theGuardian*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
24. ↑  "Alberto Contador seals third Tour de France victory". BBCSport. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
25. ↑  Wynn, Nigel. "Cavendish leads Vuelta after HTC-Columbia win team time trial". *Cycling Weekly*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
26. ↑  Gallagher, Brendan. "Mark Cavendish wins points jersey as Vincenzo Nibali takes overall". *The Daily Telegraph*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
27. ↑  "Mark Cavendish quits 2011 Giro d'Italia after win". *BBC Sport*.
28. ↑  "Mark Cavendish wins historic green jersey". *BBC Sport*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
29. ↑  "Mark Cavendish announces Team Sky move". *BBC Sport*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
30. ↑  McGrath, Andy. "Cavendish makes it three at the Giro". *Cycling Weekly*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
31. ↑  "Bradley Wiggins wins Tour de France title". *BBC Sport*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
32. ↑  Gallagher, Brendan. "Tour de France 2012: Mark Cavendish sets stage perfectly for Olympic road race glory". *The Daily Telegraph*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
33. ↑  Fotheringham, Alasdair. "Tour de France: Mark Cavendish enters history as best-ever Tour sprinter". *The Independent*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
34. ↑  "Mark Cavendish's Olympic bid fails as Alexandre Vinokourov wins gold". *BBC Sport*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
35. ↑  "Team Sky rider Mark Cavendish to join Omega Pharma-Quick Step". *BBC Sport*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
36. ↑  "Mark Cavendish wins Giro d'Italia stage but Wiggins struggles". *BBC Sport*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
37. ↑  Andrew Hood. "Mark Cavendish caps stellar 2013 Giro d'Italia with 5th stage win, points jersey". *VeloNews*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-06-07. Cyrchwyd 2016-08-17. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
38. ↑  "Mark Cavendish wins first road race title in Glasgow". *BBC Sport*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
39. ↑  "Tour de France: Mark Cavendish sprints to 25th stage win". BBC Sport. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
40. ↑  "Mark Cavendish wins Tour of Britain stage four in Llanberis". Cycling Weekly. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
41. ↑  "Mark Cavendish out of the Tour de France". Cycling News. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
42. ↑  Glendenning, Barry. "Mark Cavendish sprints to victory on stage seven of the Tour de France". *theGuardian.com*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
43. ↑  "Sir Bradley Wiggins & Mark Cavendish win madison for GB". *BBC Sport*. Cyrchwyd 5 July 2016. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
44. ↑  "Mark Cavendish joins Team Dimenson Data for 2016". *Cycling News*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-11-20. Cyrchwyd 29 September 2015. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)
45. ↑  "Tour de France: Mark Cavendish in yellow jersey after stage one victory". *BBC Sport*. Unknown parameter `|dyddiad=` ignored (help)

Dolenni Allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan Swyddogol Mark Cavendish

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 120438471
* LCCN: n2010022120
* ISNI: 0000 0000 7806 2288
* NDL: 001097515

 |