recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Protest a gwrthddrawiad yn erbyn hawl y dosbarth uwch, ac yn benodol Augustus Brackenbury, i brynnu tiroedd yng Nghymru oedd **Rhyfel y Sais Bach**. Roedd yn ddigwyddiad unigryw, ond eto'n rhan o ymgais y Cymry i atal y 'cau tiroedd'.

Y cefndir: cau tiroedd
----------------------

O ddechrau'r 16g am gyfnod o ddwy ganrif neu ragor, gwelwyd tirfeddiannwyr a landlordiaid yn amgau tir comin agored gan ei gymryd yn eiddo iddynt eu hunain. Roedd yr anogaeth iddynt wneud hyn yn dod o Loegr; canodd y bardd John Dwyer: *Inclose! Inclose! Ye swains!... in fields / Promisuous held, all culture languishes.*; pasiwyd mesur amgau tir Cymru yn 1733 a rhwng 1793 a 1818 pasiwyd bron i gant o fesurau a oedd yn trosgwyddo 80,000ha o fod yn dir pawb i fod yn dir caeedig, dan berchnogaeth. Yn dilyn hyn, gwelwyd milltiroedd o waliau cerrig yn cael eu codi ar ucheldiroedd Cymru.

Trawsfeddiannwyd tiroedd anferth gan landlordiaid cyfoethog a gwelwyd sgwatwyr tlawd hefyd yn cymryd tiroedd yn nhraddodiad y tai unnos.

Codi tŷ, heb ganiatad
---------------------

Un o'r gwrthdrawiadau enwocaf oedd 'Rhyfel y Sais Bach' a barodd rhwng 1820-6, pan brynodd Augustus Brackenbury gŵr cyfoethog o Swydd Lincoln 345ha o dir yn ardal Llangwyryfon, Sir Aberteifi. Ceisiwyd ei atal rhag codi plasty iddo'i hun gan werinwyr tlawd, a hynny liw nos. Fel Merched Beca, gwisgent ddillad eu gwragedd a duent eu hwynebau, rhag i neb eu hadnabod. Bob tro y ceisiai Brackenbury godi ei dŷ byddent yn ei rwystro drwy ddarnio'r waliau gyda cheibiau. Ar un 14 Mai 1826 daeth dros 600 o werinwyr yno gan ddinistrio ei dŷ. Ffodd am ei fywyd yn ôl i Loegr.

Gweler hefyd
------------

* Helyntion Beca

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Gwyddoniadur Cymru*; Gwasg Prifysgol Cymru; gol: John Davies; tud 818.
Ymgyrchoedd milwrol gan luoedd answyddogol o fewn tiroedd a feddiennir gan elyn yw **rhyfela herwfilwrol** neu **ryfela gerila**, gan amlaf gan grwpiau sydd yn frodorol i'r diriogaeth honno.

Mae prif gyfranwyr i theorïau modern rhyfela herwfilwrol yn cynnwys Mao Zedong, Abd el-Krim, T. E. Lawrence, Vo Nguyen Giap, Josip Broz Tito, Michael Collins, Tom Barry, Che Guevara, Charles de Gaulle, a Carlos Marighella.

Tactegau
--------

Oherwydd diffyg digon o gryfder ac arfau i wrthwynebu byddin reolaidd, mae herwfilwyr yn osgoi brwydrau ar y maes a hynny drwy ddefnyddio'r dacteg hwn, sef *hit-and-run*. Yn hytrach na wynebu'r gelyn wyneb yn wyneb, maent yn gweithredu o ganolfannau a sefydlir ar dir anghysbell ac anhygyrch, megis coedwigoedd, mynyddoedd, a jyngloedd, ac yn dibynnu ar gefnogaeth y trigolion lleol ar gyfer recriwtio, bwyd, lloches, a gwybodaeth. Yn y gorffennol defnyddiwyd tactegau herwfilwrol gan Owain Glyn Dŵr a thywysogion Cymreig eraill. Gall herwfilwyr hefyd derbyn cymorth ar ffurf arfau, meddygaeth, ac ymgynghorwyr milwrol gan fyddin eu hunain neu fyddinoedd cynghreiriol.

Maes tactegau'r herwfilwyr yw aflonyddwch: maent yn ymosod yn gyflym ac yn annisgwyl, ysbeilio storfeydd y gelyn, cudd-ymosod ar batrolau a chymdeithiau cyflenwi, a thorri llinellau cyfathrebu, wrth obeithio aflonyddu gweithgarwch y gelyn ac i gipio cyfarpar a chyflenwadau ar gyfer defnydd eu hunain. Mae herwfilwyr yn anodd i ddal oherwydd eu mudoledd, gwasgariad eu lluoedd i mewn i grwpiau bychain, a'u gallu nhw i ddiflannu o fewn y boblogaeth sifil.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Matthew Lynch, "Michael Collins: Founder of Modern Guerrilla Warfare Tactics", *Journal of Global Faultlines* 8:2 (2021), tt. 248–58.

Darllen pellach
---------------

### Astudiaethau academaidd

* Laqueur, Walter. *Guerrilla Warfare: A Historical and Critical Study* (Transaction, 1997).
* Taber, Robert. *War of the Flea* (Brassey's, 2002).
* Weir, William. *Guerrilla Warfare: Irregular Warfare in the Twentieth Century* (Stackpole, 2008).

### Llawlyfrau a chlasuron

* Guevara, Che. *La Guerra de Guerrillas* (1961).
* Võ Nguyên Giáp. *People's War People's Army: The Viet Cong Insurrection Manual for Underdeveloped Countries*.
* Zedong, Mao. *Youji Zhan* (Saesneg: *On Guerrilla Warfare*; 1937).
Darluniad o laddfa Gŵyl Bartlemi
Cyfres o ryfeloedd rhwng y Protestaniaid a'r Pabyddion yn Nheyrnas Ffrainc yn ail hanner yr 16g oedd **Rhyfeloedd Crefydd Ffrainc** (1562–98). Cafodd sawl tywysogaeth gyfagos ei thynnu i mewn i'r ffrae, gan gynnwys Navarra a Bwrgwyn, ac ymhelaethodd y gwrthdaro i wledydd eraill ar adegau. Roedd yn rhan o Ryfeloedd Crefydd Ewrop yn sgil y Diwygiad Protestannaidd. Bu farw tua 3 miliwn o bobl o ganlyniad i frwydro, newyn, ac afiechyd, ac felly hwn yw'r rhyfel crefyddol a chanddo'r nifer fwyaf o laddedigion yn Ewrop ac eithrio'r Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain. Ymgasglodd naill ochr y brwydro o amgylch teuluoedd pendefigaidd Ffrainc: y Protestaniaid dan arweiniad y Condé (Tŷ Bourbon), a'r Pabyddion dan arweiniad y Guise (Tŷ Lorraine). Cefnogwyd y Protestaniaid gan Loegr a'r Alban, a chefnogwyd y Pabyddion gan deyrnas Habsbwrgaidd Sbaen a Dugiaeth Safwy. Yn y canol oedd y *politiques*: brenhinoedd Ffrainc a'u cynghorwyr.

Wrth i Galfiniaeth ymledu ar draws Ffrainc, penderfynodd y Frenhines Catrin de Medici i oddef yr Hiwgenotiaid. Dechreuodd yr ymladd ym 1562 yn sgil llosgi eglwys llawn Hiwgenotiaid yn Vassy gan y Guise. Wedi cyfres o derfysgoedd ac ysgarmesau, cafwyd cytundebau ym 1563, 1568 a 1570 i geisio cadw'r heddwch. Ail-daniodd y rhyfel yn sgil Cyflafan Bartlemi ar ŵyl y sant hwnnw ym 1572: bu farw miloedd o Brotestaniaid, gan gynnwys yr arweinydd Gaspard II de Coligny. Cytunwyd ar gyfaddawd ym 1576 a chafodd yr Hiwgenotiaid ganiatâd i addoli yn ôl eu ffydd. Bu rhywfaint o heddwch nes cychwyn Rhyfel y Tri Henri ym 1584, pan ddaeth y Protestant Henri, Brenin Navarra yn etifedd i goron Ffrainc. Trodd Henri'n Babydd ym 1593 a chafodd ei goroni'n Brenin Ffrainc y flwyddyn ddiweddarach. Cafwyd rhyfel rhwng Ffrainc a Sbaen yn y cyfnod 1595–8. Daeth y gwrthdaro i ben yn sgil Gorchymyn Nantes ym 1598, a rhoddwyd hawliau i'r Protestaniaid yn Ffrainc.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Knecht, Robert J. (2002). *The French Religious Wars 1562-1598*. Osprey Publishing. tt. 91. ISBN 9781841763958.

Darllen pellach
---------------

* Mack P. Holt. *The French Wars of Religion, 1562–1629*, ail argraffiad (Gwasg Prifysgol Caergrawnt, 2005)
Bwa Titus yn Rhufain, yn dathlu ei fuddugoliaeth tros yr Iddewon. Mae'r olyfga yma yn dangos ysbail o'r Deml yn Jerusalem.
**Rhyfel cyntaf yr Iddewon a Rhufain** neu'r **Gwrthryfel Iddewig Mawr** yw'r enw a ddefnyddir am yr ymladd rhwng yr Iddewon a lluoedd yr Ymerodraeth Rufeinig yn Judaea a Galilea rhwng 66 a 73 O.C.. Y ffynhonnell bwysicaf ar gyfer y rhyfel yw gawith Flavius Josephus, *Rhyfeloedd yr Iddewon*.

Wedi cyfnod o hanner-annibyniaeth fel teyrnas yn ddibynnol ar Rufain dan Herod Fawr, daeth Judaea yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig yn 6 O.C.. Rheolid y dalaith gan raglaw (*procurator*) Rhufeinig. Dros y blynyddoedd, bu llawr o dyndra rhwng yr Iddewon a Rhufqain, yn enwedig pan geisiau Rhufain benodi Archoffeiriad newydd, neu pan arddangosid delwau, oedd yn groes i gredoau Iddewiaeth, gan y fyddin Rhufeinig.

Dechreuodd y rhyfel pan gymerodd y rhaglaw Gessius Florus, ar gais yr ymerawdwr Nero, swm mawr o arian o drysorfa Teml Jerusalem. Yn 66, dechreuodd gwrthryfel yn Caesarea, wedi i Roegwyr lleol ymosod at synagog. Lledaenodd yr ymladd, a chymerodd carfan y Selotiaid feddiant o ddinas Jeriwsalem, gyda'r Sicarii yn cipio caer Masada. Gorchfygwyd Gessius Florus wrth iddo geisio encilio o Jerusalem. Gyrrodd llywodraethwr Syria fwy o filwyr, ond gorchfygwyd hwy hefyd.

Gyrroedd yr ymerawdwr Nero fyddin o 60,000 dan Vespasian i roi diwedd ar y gwrthryfel. Erbyn 68, roedd Vepasian wedi concro Galilea, ac roedd yr Iddewon wedi ymgasglu yn Jerusalem. Wedi marwolaeth Nero yn 68, cyfarchwyd Vespasian fel ymerawdwr gan ei filwyr. Gadawodd y gwaith o ddelio a'r gwrthryfel i'w fab, Titus.

Gwarchaeodd Titus a'i filwyr ar Jeriwsalem, ac wedi ymladd caled, concrodd y ddinas ym mis Awst 70. Llosgwyd y deml, a lladdwyd tua 100,000 o'r amddiffynwyr. Parhaodd y rhyfel nes i'r Rhufeiniaid gipio caer Masada yn 73.
Cerflun o Robin Hwd yn Nottingham.
Herwr chwedlonol yn llên gwerin Lloegr yw **Robin Hwd** (Saesneg: *Robin Hood*). Mae'n destun nifer o faledi sy'n dyddio ers y 14g. Mae Robin a'i griw, ei "Lanciau Llon", yn dwyn oddi ar y cyfoethog a'r pwerus er budd y tlawd. Mewn nifer o'r straeon, Marian Forwyn yw ei gariad. Yn draddodiadol mae Robin Hwd a'i griw yn gwisgo dillad o liw gwyrdd Lincoln. Cysylltir y chwedl yn bennaf ag ardal Swydd Nottingham a Swydd Lincoln, yn enwedig Coedwig Sherwood, er roedd baledi cynnar wedi eu lleoli yn ne Swydd Efrog. Mae dyddiadau honedig y straeon yn amrywio o deyrnasiad Rhisiart I (1189–99) i oes Edward II (1307–27).

Ceir sôn am Robin mewn nifer o ffynonellau ar draws Prydain, gan gynnwys *The Vision of Piers Plowman* (1377) gan William Langland, *The Orygynale Cronykil of Scotland* gan Andrew Wyntoun (tua 1420), a chasgliad o ganeuon Cymraeg o'r 15g (llsgr. Peniarth 53). Cyhoeddodd Wynkyn de Worde y casgliad cyntaf o faledi amdano tua 1489. Mae'n bosib yr oedd y chwedl yn seiliedig ar herwr go iawn o'r un enw. Yn ôl tybiaeth arall roedd y Robin Hwd go iawn yn Robert Fitzooth, Iarll Huntingdon. Roedd Robin yn amddiffyn y tlawd ac yn twyllo a lladd y cyfoethog a swyddogion llwgr a digydwybod yr eglwys a'r llywodraeth. Mae'r elfen hon o'i chwedl yn adlewyrchu'r anfodlonrwydd ymysg y bobl gyffredin a arweiniodd at Wrthryfel y Werin ym 1381.

Gweler hefyd
------------

* Rob Roy MacGregor
* Twm Siôn Cati

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Griffiths, Bruce a Jones, Dafydd Glyn. *Geiriadur yr Academi* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995 [argraffiad 2006]), t. 1179 [Robin: Robin Hood].
2. 1 2  (Saesneg) Singman, Jeffrey L. (1998). Robin Hood: The Shaping of the Legend. Adalwyd ar 8 Rhagfyr 2013.
3. ↑  *Geiriadur yr Academi*, t. 882 [merry: Robin Hood and his merry men].
4. ↑  *Geiriadur yr Academi*, t. 853 [maid: Maid Marian].
5. ↑  (Saesneg) Robin Hood. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 8 Rhagfyr 2013.
6. 1 2 3  Rockwood, Camilla (gol.). *Brewer's Dictionary of Phrase and Fable*, 18fed argraffiad (Caeredin, Chambers, 2009), t. 1129.
7. ↑  Crystal, David (gol.). *The Penguin Encyclopedia'* (Llundain, Penguin, 2004), t. 1309.
*Priodas Aoife a Strongbow* (1854) gan Daniel Maclise, llun rhamantus o briodas Aoife MacMurrough a Richard de Clare ymysg adfeilion Waterford.
Roedd **Richard Fitz Gilbert de Clare, 2il Iarll Penfro** (1130 - 20 Ebrill 1176), a elwid hefyd yn **Strongbow**, yn un o arglwyddi Normanaidd Cymru a fu a rhan flaenllaw yng nghoncwest Iwerddon gan y Normaniaid.

Ganed Richard yn Tonbridge, Swydd Caint yn Lloegr, yn fab i Gilbert de Clare, Iarll 1af Penfro ac Isabel de Beaumont. Bu farw ei dad pan oedd tua 18 oed, ac etifeddodd y teitl Iarll Penfro, ond ymddengys ei fod wedi colli'r teitl erbyn 1168.

Yn 1168, cafodd Diarmuid Mac Murchadha, brenin Leinster, ei yrru o'i deyrnas gan Tairrdelbach mac Ruaidri Ua Conchobair, Uchel Frenin Iwerddon gyda chymorth Tigernán Ua Ruairc. Aeth Diarmuid i Loegr i ofyn cymorth y brenin Henri II.

Nid oedd Henri yn barod i'w gynorthwyo yn bersonol, ond gyrrodd ef at Richard ac eraill o farwniaid y Mers. Roeddynt hwy'n awyddus i gymeryd rhan yn yr ymgyrch gan fod grym cynyddol Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth yn golygu nad oedd lawer o obaith iddynt ychwanegu at eu meddiannau yng Nghymru. Aeth y rhan gyntaf o'r fyddin drosodd i Iwerddon yn 1169, ac ymunodd Richard a hwy yn Awst 1170. Cipiwyd Wexford, Waterford a Dulyn, a'r diwrnod ar ôl cipio Waterford, priododd Richard ferch MacMorrough, Aoife o Leinster.

Erbyn hyn roedd Henri II yn pryderu fod Richard yn bwriadu sefydlu teyrnas Normanaidd annibynnol yn Iwerddon, a gorchymynodd i'r fyddin ddychwelyd erbyn Pasg 1171. Ym mis Mai y flwyddyn honno bu farw Diarmuid, a hawliodd Richard orsedd Leinster. Bu gwrthryfel yn ei erbyn, a bu raid iddo ofyn i Henri II am gymorth. Daeth Henri a byddin i Iwerddon ym mis Hydref 1172, gan gymeryd y rhan fwyaf o'r deyrnas iddo'i hun; dim ond Kildare a adawyd i Richard.

Bu Richard yn ymladd dros Henri yn Normandi yn 1173, pan wrthryfelodd meibion Henri yn ei erbyn. Fel gwobr, dychwelwyd Leinster iddo a gwnaed ef yn llywodraethwr Iwerddon. Bu raid iddo wynebu nifer o wrthryfeloedd cyn iddo farw yn 1176. Clawddwyd ef yn Eglwys Crist, Dulyn, lle mae ei fedd i'w weld. Mae Gerallt Gymro yn ei ddisgrifio fel gŵr tal, gwallt golau, doeth ei gyngor a phoblogaidd gyda'i filwyr. Gadawodd fab, Gilbert, a fu farw yn 1185, a merch Isabel, a briododd William Marshal. O ganlyniad i'r briodas daeth William Marshal yn Iarll Penfro.

Roedd llawer o filwyr Cymreig ym myddin Richard, a dywedir mai dyma pam mae cyfenwau megis "Walsh" a "Wogan" yn gyffredin yn Iwerddon.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 43501837
* LCCN: n92097414
* ISNI: 0000 0000 3120 0831
* GND: 1049857356
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Chwiliedydd gofod robotaidd yw ***Rosetta*** a adeiladwyd ac a lawnsiwyd gan yr Asiantaeth Ofod Ewropeaidd. Gyda'i fodiwl glanio Philae, mae'n cynnal nifer o ymchwiliadau gwyddonol o'r comed 67P/Churyumov–Gerasimenko (67P). Gwibiodd hefyd yn agos i'r blaned Mawrth a'r asteroidau 21 Lutetia a 2867 Šteins. Ar 12 Tachwedd 2014 llwyddwyd i lanio ar gomed - am y tro cyntaf yn hanes gwyddoniaeth y gofod. Yn Awst 2015 roedd data Philae yn parhau i gael ei ddanfon i'r fam gerbyd Rosetta, a'i drosglwyddo ymhellach i'r Ddaear.

Dyma un o gonglfeini holl waith ESA. Mae'r prosiect yn cynnwys yr orbitiwr Rosetta ei hun, gyda 12 o offerynnau arno a Philae - glaniwr gyda 9 offeryn. Cynlluniwyd y prosiect gyda'r gobaith y byddai Rosetta'n orbitio 67P am gyfnod o 17 mis, gan wneud yr ymchwiliadau mwyaf manwl yn hanes ymchilio'r gofod. Caiff i cerbyd ei rheoli gan Ganolfan Rheoli'r Gofod, Ewrop (*European Space Operations Centre*, neu ESOC) yn Darmstadt, yr Almaen. Cynlluniwyd ei phrif lwyth (neu'r *payload*) a'r trin data, yr archifo a dosbarthu gwybodaeth o Ganolfan Ewropeaidd Seryddiaeth y Gofod (*European Space Astronomy Centre* neu ESAC) yn Villanueva de la Cañada, ger Madrid, Sbaen. Yn y ddegawd cyn 2014 amcangyfrifir fod oddeutu 2,000 o bobl wedi cynorthwyo gyda'r gwaith a'r prosiect.

Daeth taith Rosetta i ben ar 30 Medi 2016, drwy ddilyn llwybr bwriadol i daro fewn i'r comed ger pydew o'r enw Deir el-Medina. Fe fydd buanedd y gwrthdrawiad yn weddol isel ond disgwylir i ddarnau o'r chwiliedydd gael ei ddinistrio. Fe fydd holl systemau ar y cerbyd yn cau lawr cyn hyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Agle, D. C.; Brown, Dwayne; Bauer, Markus (30 Mehefin 2014). "*Rosetta's Comet Target 'Releases' Plentiful Water*". NASA. Cyrchwyd 30 Mehefin 2014.
2. ↑  Chang, Kenneth (5 Awst 2014). "*Rosetta Spacecraft Set for Unprecedented Close Study of a Comet*". *The New York Times*. Cyrchwyd 5 Awst 2014.
3. ↑  *Rosetta probe set for comet collision*   (en) , BBC News, 30 Medi 2016.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn brith**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl brith**; yr enw Saesneg yw *Brindled Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Lycia hirtaria*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

Siani flewog
Llun agos o siani flewog
4–5 cm ydy lled yr adenydd agored.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn brith yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Carter, David. Butterflies and Moths, Dorling Kindersley, tud. 200
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn brith gwelw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl brith gwelw**; yr enw Saesneg yw *Pale Brindled Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Apocheima pilosaria*. Gellir ei ganfod yn Ewrop, Anatolia a hyd at y Cawcasws. 

Siani flewog
35–40 mm ydy lled adenydd agored y gwryw, nid oes gan y fenyw adenydd. Mae'r oeldolyn gwryw yn hedfan rhwng Ionawr ac Ebrill mewn un genhedlaeth yn unig.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn brith gwelw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Tref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw **Saltney** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Hen enw Cymraeg ar y lle oedd "**Morfa Caer**". Saif ger y briffordd A5104 ar ochr gorllewinol dinas Caer, bron ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr, ac mae i bob pwrpas yn un o faesdrefi Caer.

Ar un adeg roedd diwydiannau megis adeiladu llongau a distyllu olew yn bwysig yma. Erbyn hyn, cymerwyd eu lle gan ddiwydiannau ysgafn a pharciau busnes.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 4,769. Dim ond 13.1% o'r rhain oedd ag unrhyw wybodaeth o'r Gymraeg, y ganran isaf o unrhyw un o gymunedau Sir y Fflint.

Tua hanner milltir i'r gorllewin ceir pentref bychan Saltney Ferry.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Saltney (pob oed) (5,132)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Saltney) (321)** |    | 6.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Saltney) (902)** |    | 17.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer rhwng 16 – 64 oed sydd mewn gwaith (Saltney) (640)** |    | 29.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir y Fflint**

**Trefi**  

Bagillt  **·** Bwcle  **·** Caerwys  **·** Cei Connah  **·** Y Fflint  **·** Queensferry  **·** Saltney  **·** Shotton  **·** Treffynnon  **·** Yr Wyddgrug
  
**Pentrefi**  

Abermor-ddu  **·** Afon-wen  **·** Babell  **·** Bretton  **·** Brychdyn  **·** Brynffordd  **·** Caergwrle  **·** Carmel  **·** Cefn-y-bedd  **·** Cilcain  **·** Coed-llai  **·** Coed-talon  **·** Cymau  **·** Chwitffordd  **·** Ewlo  **·** Ffrith  **·** Ffynnongroyw  **·** Gorsedd  **·** Gronant  **·** Gwaenysgor  **·** Gwernymynydd  **·** Gwernaffield  **·** Gwesbyr  **·** Helygain  **·** Higher Kinnerton  **·** Yr Hôb  **·** Licswm  **·** Llanasa  **·** Llaneurgain  **·** Llanfynydd  **·** Llannerch-y-môr  **·** Maes-glas  **·** Mancot  **·** Mostyn  **·** Mynydd Isa  **·** Mynydd-y-Fflint  **·** Nannerch  **·** Nercwys  **·** Neuadd Llaneurgain  **·** Oakenholt  **·** Pantasaph  **·** Pant-y-mwyn  **·** Penarlâg  **·** Pentre Helygain  **·** Pen-y-ffordd  **·** Pontblyddyn  **·** Pontybotgyn  **·** Rhes-y-cae  **·** Rhosesmor  **·** Rhyd Talog  **·** Rhyd-y-mwyn  **·** Sandycroft  **·** Sealand  **·** Sychdyn  **·** Talacre  **·** Trelawnyd  **·** Trelogan  **·** Treuddyn  **·** Ysgeifiog
Mae **Meall nan Tarmachan - Beinn nan Eachan** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN570383. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam fynydd ydy Meall nan Tarmachan.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogir cymorth i ganfod yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-09-14 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Meall nan Tarmachan - Meall Ton Eich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN554388. Ceir carreg wen ar y copa; enw'r fam-fynydd yw Meall nan Tarmachan.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Meall nan Tarmachan - Meall Garbh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn ne Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN578383. Ceir craig enfawr ar y copa. Enw'r fam fynydd ydy Meall nan Tarmachan.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn cylchog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl cylchog**; yr enw Saesneg yw *Ringed Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Cleora cinctaria*. Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o Ewrop, Asia a Siberia.

28–35 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Ebrill a Mai.

Planhigion a choed ydy prif fwyd y siani flewog, gan gynnwys: *Betula*, *Betula verrucosa*, *Myrica gale*, *Carex*, *Salix* (helygen), *Populus tremula*, *Rubus idaeus*, *Sorbus aucuparia*, *Vicia cracca*, *Rhamnus frangula*, *Lysimachia vulgaris*, *Vaccinium myrtillus* a *Galium verum*.

Subspecies
----------

* *Cleora cinctaria bowesi* Richardson, 1952 (Scotland)
* *Cleora cinctaria cinctaria*  (Denis & Schiffermüller, 1775)
* *Cleora cinctaria superfumata* Inoue, 1972 (south-eastern Siberia, Japan)

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn cylchog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm ddrama a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Kang Je-gyu yw ***Salut D'amour*** a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Lee Dong-jun. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Park Geun-hyung. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kang Je-gyu ar 23 Rhagfyr 1962 ym Masan. Derbyniodd ei addysg yn Chung-Ang University.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Kang Je-gyu nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Mae **Rufus Frederik Sewell** (ganed 29 Hydref 1967) yn actor Seisnig.

Bywyd Cynnar
------------

Ganwyd Sewell yn Nhwickenham ym Mwrdeisdref Richmond upon Thames, yn ne orllewin Llundain, yn fab i William, animeiddiwr Awstralaidd, a Jo Sewell, artist a gweinyddes Gymreig. Gweithiodd ei dad ar y darn animeiddiedig *"Lucy in the Sky with Diamonds"* ar gyfer ffilm '**Yellow Submarine'** gan The Beatles. Ysgarodd ei rieni pan oedd yn bum mlwydd oed, a gweithiodd ei fam i gefnogi ei dau fab. Bu farw ei dad pan oedd yn ddeng mwlydd oed. Mae Sewell wedi dweud yr oedd yn blentyn anodd yn ystod ei arddegau.

Fe'i addysgwyd yn Ysgol Parc Orleans, ysgol y wladwriaeth yn Nhwickenham. Gadawodd yr ysgol yn 1984 i fynychu Coleg Gorllewin y Tafwys, a thra yno, fe'i anfonwyd am glyweliad mewn ysgol ddrama gan ei athro. Cofrestrodd wedyn yn Ysgol Ganolog Lleferydd a Drama yn Llundain.

Dolenni allanol
---------------

* Rufus Sewell ar Twitter

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rufus Sewell Biography (1967–)
2. ↑  "Rufus Sewell Biography – Yahoo! Movies". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-12-28. Cyrchwyd 2015-12-28.
3. ↑  Saner, Emine (8 Rhagfyr 2006). "Dark star". *The Guardian*. London. Cyrchwyd 23 Mai 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 72618211
* LCCN: no00017365
* ISNI: 0000 0001 1474 8544
* GND: 135732395
* SUDOC: 070844607
* BNF: cb140669106 (data)
* NKC: xx0029668
* BNE: XX1393348

 |
Cymuned yn Ne Ffrainc yw **Saint-Tropez**. Fe'i lleolir yn *departément* Var a *région* Provence-Alpes-Côte-d'Azur. Saif ar benrhyn bach ar arfordir y Môr Canoldir tua 42 milltir (68 km) i'r gorllewin o Nice a 62 milltir (100 km) i'r dwyrain o Marseille. Mae'n un o'r trefi mwyaf adnabyddus Côte d'Azur. 

Yng Nghyfrifiad 1999 roedd gan y gymuned boblogaeth o 5,640.

Roedd Saint-Tropez yn gadarnle milwrol a phentref pysgota tan ddechrau'r 20g. Mae'r gymuned wedi'i hymylu â thraethau tywodlyd deniadol, ac yn y 20g dechreuodd ddatblygu i fod yn gyrchfan i dwristiaid. Daeth yn enwog yn rhyngwladol ar ôl yr Ail Ryfel Byd, daeth fel gyrchfan glan yn bennaf oherwydd y mewnlifiad o artistiaid Ffrengig y Nouvelle Vague mewn sinema a mudiad Yéyé mewn cerddoriaeth. Yn ddiweddarach daeth yn gyrchfan ar gyfer y "jet set" Ewropeaidd ac America ac wedi hynny i dwristiaid yn gyffredinol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 22 Ionawr 2023

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol
Pwnc yr erthygl hon yw'r ynys.  Am ddefnyddiau eraill, gweler Sansibar (gwahaniaethu).
Ynys yng Nghefnfor India oddi ar arfordir dwyreiniol Affrica yw **Sansibar** neu **Unguja**. Yn wleidyddol, mae'n rhan o Dansanïa. Gerllaw, mae ynys lai Pemba, a ystyrir yn rhan o Sansibar.

Ynys Sansibar
Mae gan yr ynys arwynebedd o 1554 km² a phoblogaeth o tua 1 miliwn. Y brifddinas yw dinas Sansibar. Tyfu sbeis yw'r prif weithgarwch economaidd. Roedd yr Arabiaid wedi ymsefydlu yma erbyn y 10g, ac erbyn i Vasco da Gama ymweld yn 1498 roedd yn cynnal masnach lewyrchus ag India. Glaniodd y Portiwgeaid ar yr ynys yn 1503. Yn 1698, daeth i feddiant Swltan Oman. Daeth i feddiant Prydain yn niwedd y 19g. Daeth yn annibynnol yn niwedd 1963, ac yn fuan wedyn ymunodd â Thanganica i greu Tansanïa. Mae ganddi fesur helaeth o ymreolaeth o fewn Tansanïa, gyda'i Arlywydd ei hun, dydd hefyd y Ddirpwy-arlywydd Tansanïa.

Hyd nes i Cenia ddod yn annibynnol yn 1963, roedd Mombassa dan reolaeth Sansibar. Wedi hynny, daeth yn rhan o Cenia.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, s.v. "Zanzibar"
Caer Rufeinig yw **Maridunum** (hefyd *Moridunum*), ar safle presennol tref Caerfyrddin yn ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN415200.

Codwyd y gaer tua diwedd y ganrif gyntaf. Roedd y gaer yn dod dan reolaeth y pencadlys llengorol ar gyfer de Cymru yn Isca Silurum (Caerleon ar Wysg).

Amffitheatr Maridunum
Tyfodd tref Rufeinig o gwmpas y gaer yn ystod yr 2g a'r 3edd, a gwnaethpwyd Maridunum yn brifddinas lwythol y Demetae dan y drefn Rufeinig a chanolfan weinyddol y rhanbarth. Roedd ganddi dai pren y tu mewn i'r muriau. Adeiladwyd amffitheatr tu allan i'r porth dwyreiniol. Roedd yn ganolfan fasnach ac amaeth bwysig.

Cysylltai ffordd Rufeinig Sarn Helen Faridunum a chaer Rufeinig Caerhun yng ngogledd Cymru.

Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM: CM235.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.

  


| Caerau Rhufeinig Cymru |  |
| --- | --- |
| Brithdir | Bryn-y-Gefeiliau | Brynbuga | Cae Gaer | Caer Ffordun | Caer Gai | Caerau | Caerdydd | Caersws | Gelli-gaer | Caer Gybi | Caerhun (Canovium) | Caerllion | Castell Caerdydd | Castell Collen | Y Gaer | Gelligaer | Llanfor | Llanio | Maridunum | Nidum | Pen Llystyn | Pen y Gaer | Pennal | Segontium | Tomen y Mur | Trawscoed | Varis |
Tref ym Mwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Rhisga** (Saesneg: *Risca*). Fe'i rhennir rhwng y ddwy gymuned Gorllewin Rhisga a Dwyrain Rhisga. Daw'r enw o'r Gymraeg Wenhwyseg "'r Is Ca'" am "Yr Is Cae".

Mae'n gorwedd ar ochr dde-ddwyreiniol Maes Glo De Cymru ac roedd pwll glo yn y dref ar un adeg. Er ei bod yn un o drefi mwyaf y fwrdeistref sirol, mae ar ddechrau'r Cymoedd ac mae mynyddoedd gwyrdd o'i chwmpas. Mae mynyddoedd llawn coedwigoedd, gan gynnwys Mynydd Machen (1,188 troedfedd / 362m) a Thwmbarlwm i'r dwyrain (1,375 troedfedd / 419m).

Tai teras yn Rhisga
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Rhianon Passmore (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Chris Evans (Llafur).

Mae côr meibion llwyddiannus yn y dref a nifer o lwybrau cyhoeddus, gan gynnwys y rhai sy'n mynd ar hyd y gamlas a thros y mynydd. Lleolir amgueddfa ddiwydiannol fach yn y dref a chlwb rygbi hefyd.

Roedd tafarn y "Welsh Oak" ar ochrau deheuol pentref Pont-y-Meistr, sydd bellach yn cael ei ystyried fel rhan o dref Rhisga, yn ymgullfan i'r Siartwyr, cyn iddynt orymdeithio i Gasnewydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 3 Tachwedd 2021
3. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
4. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Caerffili**

**Trefi**  

Aber-carn  **·** Bargod  **·** Bedwas  **·** Caerffili  **·** Coed-duon  **·** Crymlyn  **·** Rhisga  **·** Rhymni  **·** Ystrad Mynach
  
**Pentrefi**  

Aberbargoed  **·** Abertridwr  **·** Abertyswg  **·** Argoed  **·** Bedwellte  **·** Brithdir  **·** Cefn Hengoed  **·** Cwm-carn  **·** Draethen  **·** Fochriw  **·** Gelli-gaer  **·** Y Groes-wen  **·** Hengoed  **·** Llanbradach  **·** Machen  **·** Maesycwmer  **·** Nelson  **·** Pengam  **·** Penpedairheol  **·** Pontlotyn  **·** Pontllan-fraith  **·** Pont-y-meistr  **·** Rhydri  **·** Senghennydd  **·** Trecelyn  **·** Tredegar Newydd  **·** Tretomos  **·** Ty'n-y-coedcae  **·** Wyllie  **·** Ynys-ddu
Marowak
Un o rywogaethau ffuglennol y fasnachfraint Pokémon a greuwyd gan Satoshi Tajiri yw **Marowak** (Japaneg: ガラガラ - *Garagara*). Mae Marowak yn un o'r cymeriadau mwyaf adnabyddadwy o fewn y gyfres, o ganlyniad i'w rôl bwysig yn yr anime, y manga a'r gemau fideo.

Cymeriad
--------

Daw'r enw *Marowak* o'r geiriau Saesneg *marrow* (mêr) a *whack* (i bwrw'n galed). Daw'r enw Japaneg *Garagara* o'r gair dychmygol am drystiad. Fel Pikachu cafodd Marowak ei ddylunio gan Ken Sugimori (ffrind agos i Satoshi Tajiri, crëwr Pokémon).

Ffisioleg
---------

Mae Marowak (fel pob Pokémon mae'r enw yn lluosog ac unigol) yn Pokémon tirol sydd yn edrych fel deinosor bychain brown gyda chynffonau eang, sbigynnog. Maent yn gwisgo penglogau ar ei bennau am amddifyniad ac er mwyn ymosod ar ei ysglyfaeth. Oherwydd hyn, mae eu wir wynebau yn anadnabyddus i wyddoniaeth (o fewn y bydysawd Pokémon). Mae Marowak hefyd yn defnyddio esgyrn fel arfau, neillau fel bwmerangau neu pastynnau.

Ymddygiad
---------

Er gwaethaf eu maint bach, mae gan Marowak naturion ffyrnig ac anwaraidd iawn. Mae gan Marowak ysbrydau diflinol a byddent yn ymladd Pokémon maint llawer mwy na'u hunain. Cyfriniaeth enfawr o fewn y byd Pokémon yw o ble caiff Marowak eu esgyrn. O fewn y gêm Pokémon Red, mae yna cyfeiriad tuag at claddfa am Marowak. Mae hyn yn gynfeiriad tuag at y chwedl o gladdfa eliffantiaid.

Cynefin
-------

Caiff Marowak eu ffeindio a gwmpas ardaloedd mynyddig.

Marowak yn yr anime

Deiet
-----

Mae Marowak yn hollysyddion sydd yn bwyta cig, ffrwythau, llysiau ac aeron.

Ieithoedd Gwahanol
------------------

* Almaeneg: *Knogga* - o *Knochen* (asgwrn)
* Ffrangeg: *Ossatueur* - o *os* (asgwrn) a *tueur* (lladdwr)
* Coreeg : 텅구리 - *Tungguri*
Golygfa dros Marrakech
Y *Djemaa el Fna* enwog gyda'r nos
Dinas ym Moroco yw **Marrakech** neu **Marrakesh** (Amazigh: *Murakush*, Arabeg: مراكش *Murrākush*). Mae'n cael ei hadnabod fel y "Ddinas Goch" ac mae'n un o bedair dinas ymherodrol Moroco, gyda Rabat, Meknès a Fes. Mae ganddi boblogaeth o 1,070,838 (2004), ac mae'n brifddinas talaith Marrakech-Tensift-El Haouz, ger troedfryniau Mynyddoedd yr Atlas yn ne canolbarth Moroco.

Disgrifiad
----------

Fel nifer o ddinasoedd yng Ngogledd Affrica a'r Dwyrain Canol, mae Marrakech yn cynnwys hen ddinas gaerog (y *medina*) a dinas fodern gerllaw (sef y *Gueliz* neu *ville nouvelle*). Fe'i gwasanaethir gan Faes Awyr Rhyngwladol Ménara (RAK) a rheilffordd sy'n ei chysylltu â Casablanca a'r gogledd. Marrakech yw'r dryddedd ddinas ym Moroco o ran poblogaeth ar ôl Casablanca a Rabat.

Mae Marrakech yn ddinas hanesyddol a ystyrir yn llawer mwy "Affricanaidd" na'r dinasoedd mawr eraill ac a nodweddir gan ei diwylliant Berber. Cafodd ei sefydlu yn 1062 gan y swltan Almoravid Yusuf ibn Tashfin. Tyfodd i fod yn brifddinas economaidd a diwylliannol de Moroco ac am gyfnod yn yr Oesoedd Canol bu'n brifddinas y wlad gyfan hefyd.

Ceir y *souq* (marchnad awyr agored) mwyaf yn y wlad yma ac mae'r ddinas yn enwog hefyd am y *Djemaa el Fna*, sgwâr mawr agored sy'n fwrlwm o acrobatiaid, diddanwyr, chwedleuwyr a cherddorion o fore tan nos pryd mae'n troi'n fath o fwyty fawr agored gyda nifer o stondinau bwyd.

Mae medina Marrakech yn Safle Treftadaeth y Byd ar restr UNESCO.

Ceir sawl parc a gardd yn y ddinas, yn cynnwys Gardd Majorelle a Gerddi Menara.

Llywodraeth leol
----------------

Marrakech yw prifddinas a chanolfan weinyddol talaith Marrakech-Tensift-El Haouz. Rheolir Marrakech gan Gyngor Dinas o 80 o gynrychiolwyr etholedig. Yn haf 2009, enillodd dinas Marrakech le yn hanes merched Moroco pan etholodd cyfarfod llawn o'r cyngor Mme Fatima Zohra El Mansouri yn faer: dyma'r tro cyntaf i ferch ddod yn faer yn hanes Moroco gyfan.

Panorama o'r Djemma el FnaPanorama o'r Djemma el Fna

Enwogion
--------

* Ibn al-Banna al-Marrakushi (1256 - tua 1321), mathemategydd a seryddwr
* Élisabeth Guigou (g. 1946), gwleidydd
* Mordechai Vanunu (g. 1954), gwyddionydd

Gefeillddinasoedd
-----------------

* Baner Sbaen Sbaen  - Granada
* Baner Mali Mali  - Timbuktu

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Tudalen y Maer newydd ar wefan y ddinas". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-08-04. Cyrchwyd 2009-07-22.

Dolenni allanol
---------------

* (Arabeg) (Ffrangeg) Gwefan swyddogol dinas Marrakech
* Ffotograffau o Marrakech gan Antony Marsh
* Video Tour in Marrakech
Gweinidog, meddyg ac awdur oedd **David Martyn Lloyd-Jones** (20 Rhagfyr 1899 – 1 Mawrth 1981) a oedd yn hynod o ddylanwadol yn y mudiad Efengylaidd yng ngwledydd Prydain yn yr 20g. Bu'n gweinidogaethu mewn capel yn Llundain am bron i 30 mlynedd. Gwrthwynebai Gristnogaeth Ryddfrydol yn gryf iawn a chefnogai Efengylwyr Anglicanaidd a ddymunai adael eu henwad. Credai mai dim ond drwy ddod at ei gilydd oedd gwir gymrodaeth (neu frawdgarwch) Cristnogol yn bosibl.

Y blynyddoedd cynnar
--------------------

Yng Nghaerdydd y ganwyd Lloyd-Jones a chafodd ei fagu yn Llangeitho, Ceredigion. Groser oedd ei dad ac roedd gan Lloyd-Jones ddau frawd. Yn Llangeitho, y bu gweinidogaeth Daniel Rowland, ac roedd y pentref yn fan canolog yn y Diwygiad Methodistaidd. Bu'n ddisgybl mewn ysgol ramadeg yn Llundain rhwng 1914 ac 1917 cyn treulio amser fel myfyriwr meddygol yn Ysbyty Bartholomew. Derbyniodd radd feddygol MD o Brifysgol Llundain, a daeth yn Aelod o Goleg Brenhinol y Ffisegwyr. Am ddwy flynedd teimlodd yr alwad i ddychwelyd i Gymru i bregethu ac ildiodd i'r alwad honno yn 1927 gyda'i briod newydd Bethan (*nee* Phillips). Yn ddiweddarach cawsant ddau o blant: Elizabeth ac Ann. Derbyniodd wahoddiad i weinidogaethu mewn eglwys yn Aberafon, Porth Talbot.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Eveson 2004, t. 41.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 66501581
* LCCN: n50050623
* ISNI: 0000 0000 8389 883X
* GND: 119289601
* SUDOC: 029778395
* BNF: cb12133005p (data)
* NLA: 35309560
* NDL: 00447890
* NKC: uk2010585553
* BNE: XX1317615
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyn y poplys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melynion y poplys**; yr enw Saesneg yw *Pale-lemon Sallow*, a'r enw gwyddonol yw *Xanthia ocellaris*. Ei diriogaeth yw Ewrop, hyd at Anatolia a Morocco.

32–36 mm ydy lled ei adain a cheir un genhedlaeth yn unig. Mae'n hedfan rhwng Ebrill a Mehefin.

Bwyd
----

Prif fwyd y siani flewog ydy coed poplys a phlanhigion byr.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyn y poplys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyngoch godreog y Dwyrain**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melyngochion godreog y Dwyrain**; yr enw Saesneg yw *Eastern Bordered Straw*, a'r enw gwyddonol yw *Heliothis nubigera*. Mae'n trigo yn ardaloedd y Palaeoartig.

35–40 mm ydy lled ei adenydd ar eu heithaf. Gwelir yr oedolyn ar ei adain dwry'r flwyddyn gron. Yn fwy na thebyg, ceir dwy genhedlaeth.

Bwyd
----

Prif fwyd y siani flewog ydy *Zygophyllum*, *Echinops*, *Lonicera*, *Atriplex halimus*, *Retama raetam*, *Suaeda asphaltica* a *Zygophyllum dumosum*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyngoch godreog y Dwyrain yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyn rhesog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melynion rhesog**; yr enw Saesneg yw *Barred Yellow*, a'r enw gwyddonol yw *Cidaria fulvata*. Ei diriogaeth ydy Ewrop a [[Chanol Asia.

20–25 mm ydy lled ei adenydd ar ei eithaf ac mae'n hedfan rhwng Mehefin a Gorffennaf.

Mathau o rosyn ydy prif fwyd y siani flewog.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyn rhesog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. 1 2  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Geometridae yn urdd y Lepidoptera yw **melyn brych**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melynion brych (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Speckled Yellow*, a'r enw gwyddonol yw *Pseudopanthera macularia*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop benbaladr.

Upperside
*Pseudopanthera macularia*
23–28 mm ydy lled ei adenydd ar eu heithaf. Rhwng canol Gorffennaf a diwedd Medi gwelir yr oeolyn ar ei adain.

Prif fwyd y lindys ydy *Teucrium scorodonia*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyn brych yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **melyngoch gwar rhesog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **melyngochion gwar rhesog**; yr enw Saesneg yw *Shoulder-striped Clover*, a'r enw gwyddonol yw *Heliothis maritima*. Fe'i ceir yn y rhan fwyaf o Ewrop a'r Ukraine, de Rwsia a de Siberia, Transbaikalia, Twrci, canol Asia, Tsieina, Japan, Mongolia, de India, Pacistan, de Khabarovsk, ardal Amur, de Sakhalin a de Kuriles).

30–36 mm ydy lled ei adenydd (ar eu heithaf) ac fe welir yr oedolyn ar ei adain rhwng Mehefin a Gorffennaf yng ngorllewin Ewrop.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Spergula*, *Spergularia*, *Calluna* ac *Erica*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r melyngoch gwar rhesog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ashok Mehta yw ***Moksha*** a gyhoeddwyd yn 2001. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***मोक्ष (2001 फ़िल्म)*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Ashok Mehta yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Manisha Koirala, Arjun Rampal a Kalpana Pandit. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Beautiful Mind* sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd. 
Ashok Mehta hefyd oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ashok Mehta ar 1 Ionawr 1947 yn Punjab. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1978 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobrau Filmfare

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ashok Mehta nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Moksha |  | India | Hindi | 2001-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.