recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gofod y sampl** neu **ofod-sampl**, mewn arbrawf neilltuol, yw'r set o'r holl ganlyniadau posib. fe'i ceir yn aml oddi fewn i faes tebygolrwydd.

Caiff y set ei ddynodi gan nodiant arferol setiau, sef **∅** (set wag), (hefyd {\displaystyle \emptyset } neu {\displaystyle \varnothing } neu {} ), **N**, rhifau Naturiol, **Z** (cyfanrifau - o *Zahl*, sef yr Almaeneg am *rif*), **Q** (rhifau cymarebol; o'r gair *quotient*), **R** (rhifau Real) a **C** (rhifau Cymhlyg). Rhestrir y canlyniadau posib fel "elfennau'r" set. Cyfeirir yn aml at ofod y sampl gan y labeli *S*, Ω, neu *U* (o'r Saesneg *"universal set"*) sef y "setiau cynhwysol".

Er enghraifft, os mai'r arbrawf yw bwrw ceiniog, gofod y sampl yw'r set {pen, cynffon}. Pe fwrir dwy geiniog, yna gofod cyfatebol y sampl fyddai {pen,pen}, {pen,cynffon}, {cynffon,pen}, {cynffon,cynffon}. Gellir talfyru hyn i: {PP, PC, CP, CC}. Os yw'r gofod heb ei drefnu yna gellir ei nodi fel: {pen,pen}, {pen,cynffon}, {cynffon,cynffon}.

Pe bai'r arbrawf yn cynnwys taflu deis 6-ochr, yna gofod y sampl fyddai {1, 2, 3, 4, 5, 6} (a'r canlyniad o ddiddordeb i ni yw'r nifer o ddotiau sydd ar yr ochr uchaf).

Mae gofod y sampl a ddiffiniwyd yn dda dair elfen sylfaenol o fewn model tebygolrwydd (a elwir hefyd yn "ofod tebygolrwydd"); mae'r ddwy arall yn set a ddiffiniwyd yn dda o ddigwyddiadau (sigma-algebra) a thebygolrwydd a neilltuwyd i bob digwyddiad (tebygolrwydd ffwythiannol).

Amodau
------

Mae'n rhaid i set {\displaystyle \Omega } gyda'r canlyniadau {\displaystyle s\_{1},s\_{2},\ldots ,s\_{n}} (h.y. {\displaystyle \Omega =\{s\_{1},s\_{2},\ldots ,s\_{n}\}}) ateb rhai amodau er mwyn i'r set fod yn 'ofod y sampl':

* Mae'n rhaid i'r canlyniadau fod yn **gyd-anghynhwysol** (*mutually exclusive*), h.y. os yw {\displaystyle s\_{j}} yn cymryd lle, yna ni all unrhyw {\displaystyle s\_{i}} gymryd lle, {\displaystyle \forall i,j=1,2,\ldots ,n\quad i\neq j}.
* Mae'n rhaid i ofod y sampl ({\displaystyle \Omega }) gael **y gronynnedd cywir** (*the right granularity*), yn ddibynnol ar faes ein diddordeb. Mae'n rhaid ymwrthod a gwybodaeth amherthnasol o ofod y sampl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Larsen, R. J.; Marx, M. L. (2001). *An Introduction to Mathematical Statistics and Its Applications* (arg. Third). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. t. 22. ISBN 9780139223037.
2. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; *Geiriadur Bangor*; adalwyd 26 ionawr 2019.
Gronw Pebr a Blodeuwedd, llun gan Ernest Wallcousins (1882–1976)
Arglwydd Penllyn yn y Mabinogi Math fab Mathonwy oedd **Gronw Pebr** (Cymraeg Canol: **Gronw Pebyr**). Mae'r enw 'Gronw' yn ffurf gynnar ar yr enw personol 'G(o)ronwy'. Mwy anodd yw esbonio 'Peb(y)r'. Bu cymysgiad yn y testun. Ceir yr amrywiadau 'Pybyr', 'Pebyr' a 'Pef(y)r'. Os 'pybyr' yr ystyr yw "cryf, darbodus". Ystyr 'pefr' yw "disglair, hardd, golau" ac efallai mai hyn sydd fwyaf addas i Ronw.

Cynlluniodd Gronw gyda Blodeuwedd i ladd ei gŵr Lleu Llaw Gyffes. Gwyddai Blodeuwedd na ellid lladd Lleu fel dyn cyffredin, a holodd ei gyfrinach gan gymryd arni ei bod yn poeni amdano.
"Paid â phoeni," meddai Lleu. "Dim ond un ffordd y gellir fy lladd. Rhaid yn gyntaf i mi ymolchi mewn cafn a tho arno ar lan afon. Wedyn, os safaf ar un troed ar ymyl y cafn a’r llall ar gefn bwch, a’m taro â gwaywffon, yna gellir fy lladd. Ond rhaid bod blwyddyn yn gwneuthur y waywffon a hynny adeg gwasanaeth y Sul yn unig."

Adroddodd Blodeuwedd y gyfrinach wrth Gronw a dechreuodd wneud y waywffon. Ymhen blwyddyn roedd popeth yn barod. Roedd Blodeuwedd, Lleu a Gronw ar lan Afon Cynfal (ger Ffestiniog heddiw). Gofynnodd Blodeuwedd i Lleu ei hatgoffa sut y safai cyn y gellid ei ladd, a gwnaeth Lleu hyn heb wybod fod Gronw yn cuddio gerllaw.

Taflodd Gronw y waywffon at Lleu a throwyd ef yn eryr a chyda bloedd ofnadwy hedodd i ffwrdd. Yn fuan wedyn priodwyd Gronw Pebr a Blodeuwedd a phan glywodd Gwydion am hyn penderfynodd fynd i weld beth a ddigwyddodd i Lleu.

Gyda chymorth hwch daeth Gwydion o hyd i'w nai yn eistedd ar frigyn uchaf derwen. Meddyliodd ar unwaith mai Lleu oedd yr eryr a dechreuodd adrodd englynion wrtho, sef *Englynion Gwydion*, nes iddo ddisgyn ar lin Gwydion. Yna trawodd yr aderyn â hudlath gan ddychwelyd Lleu Llaw Gyffes i'w ffurf ei hun, ond yn wael iawn ei wedd.

"Mynnaf ddial y cam a gefais," meddai Gwydion, ac aeth i chwilio am Flodeuwedd. Daliwyd hi wrth Llyn y Morynion a dywedodd Gwydion wrthi,
"Ni chei dy ladd, ond cei dy droi yn aderyn ac oherwydd y cam a wnaethost â Lleu ni chei ddangos dy wyneb yn y dydd rhag ofn yr holl adar eraill. Ni cholli dy enw, gelwir di byth yn Blodeuwedd." A chyda hynny trowyd Blodeuwedd yn dylluan.
Bu raid i Gronw Pebr sefyll fel y gwnaeth Lleu ar lan Afon Cynfal a lladdwyd ef gan Lleu â gwaywffon.
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Hampshire** (Saesneg: *North East Hampshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-ddwyrain Hampshire yn HampshireEtholaeth Gogledd-ddwyrain Hampshire yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2015: James Arbuthnot (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Ranil Jayawardena (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Clerigwr o Wynedd oedd **Elfodd** (m. 809). Ffurf arall ar ei enw yw **Elfoddw** (Lladin *Elbodug*). Roedd yr hanesydd Cymreig cynnar Nennius yn ei edmygu. Mae'n bosibl ei fod yn aelod o'r clas (mynachlog gynnar) yng Nghaergybi.

Bywgraffiad
-----------

Yn ôl traddodiad cafodd ei urddo'n Esgob Bangor yn 755, ond mae haneswyr yn amheus am ddilysrwydd hynny. Mae'r enw 'archiescopus Guenedotae' yn amwys hefyd. Serch hynny mae'n bur debyg y medrwn ei gyfri fel un o esgobion cynnar Bangor gan fod tir yr esgobaeth honno'n cyfateb i diriogaeth teyrnas Gwynedd fwy neu lai. Caradog ap Meirion (730? - 798?) oedd brenin Gwynedd yn amser Elfodd.

Rhoes Elfodd arweiniad pwysig i'r eglwys gynnar yng Nghymru, a oedd yr olaf o'r Eglwysi Celtaidd i glymu wrth yr hen system o ddyddio'r Pasg, trwy fabwysiadu'r dull Rhufeinig o wneud hynny. Digwyddodd hynny yn 768 yn ôl yr *Annales Cambriae*.

Roedd Nennius yn galw ei hun yn ddisgybl i Elfodd - "*Ego Nennius Elvodugi disciplus*" - ac yn cyfeirio ato fel 'y mwyaf sanctaidd o'r esgobion oll'.

Ceir cyfeiriaid at ei farwolaeth yn yr *Annales Cambriae*:

'Elbodug archiescopus Guenedotae regione migravit ad Dominum' (Bu farw - yn llythrennol 'aeth at Dduw' - Elfodd, archesgob rhanbarth Gwynedd)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  John Morris (gol.), *Nennius: British History, and The Welsh Annals* (Llundain, 1980).
2. 1 2 3  Hugh Williams, *Christianity in Early Britain* (Rhydychen, 1912).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Cymeriad mytholegol Cymreig yw **Gofannon fab Dôn**. Mae ei enw yn gytras â'r gair 'gof'. Credir ei fod yn ffurf ar dduw Celtaidd sy'n gysylltiedig â gwaith y gof. Mae'n un o blant y dduwies Geltaidd Dôn.

Gofannon yn y traddodiad Cymreig
--------------------------------

Yn y chwedl Cymraeg Canol gynnar *Culhwch ac Olwen* mae'r cawr Ysbaddaden Bencawr yn rhoi i'r arwr Culhwch y dasg o aradu cae sydd newydd ei glirio o goed. Ar yr un pryd mae'n datgelu iddo na allai wneud hynny heb gymorth parod Gofannon: 'Gofannon fab Don i ddyfod i ben y tir i wared yr haearn; ni wna ef waith o'i fodd namyn i frenin teithiog.'

Yn Mhedwaredd Gainc y Mabinogi, 'Math fab Mathonwy', mae Gofannon yn frawd i Arianrhod. Mae'n lladd Dylan Eil Don, mab Arianrhod, trwy ddamwain.

Yn y gerdd gynnar 'Ymddiddan Myrddin a Thaliesin', cysylltir Gofannon â brwydr Arfderydd yn yr Hen Ogledd. Dywedir iddo ymladd yn y frwydr honno â saith gwaywffon.

Ceir cyfeiriad at gaer arallfydol o'r enw 'Caer Ofannon' mewn cerdd a bridolir i'r Taliesin chwedlonol yn Llyfr Taliesin.

Credir mai o'r gair Gofannon y daw'r elfen *gav* yn *Aber**gav**enny* (Y Fenni) a ddaeth yn ei dro o'r hen air coll Brythoneg; *Gobannium* oedd gair y Rhufeiniaid am y dref. Ceir tystiolaeth ei bod yn ganolfan haearn ymhell cyn hynny.

Goibniu
-------

Y ffigwr cyfatebol yn nhraddodiad Iwerddon yw Goibniu. Mae Goibniu yn of i'r Tuatha Dé Danann (yn llythrennol: 'Plant Dôn') yn y chwedlau Gwyddeleg. Yn chwedl Brwydr Mag Tuired (*Cath Maige Tuired*) mae'n creu pennau gwaywffon a chleddyfau i'r arwyr.

Ymddengys fod Goibniu a Gofannon yn eu tro yn cyfateb i'r duw Gobannus yng Ngâl.

Cyfeiriadau
-----------

* A. O. H. Jarman (gol.), *Ymddiddan Myrddin a Thaliesin* (Caerdydd, 1952)
* Bernhard Maier, *Dictionary of Celtic Religion and Culture* (Gwasg Boydell, 1998)
* Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1951)
Etholaeth seneddol yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf** (Saesneg: *North East Somerset*). At ddibenion gweinyddol mae'n dal i gael ei restru fel rhan o'r hen sir Avon. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf yn yr hen sir AvonEtholaeth Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf yn yr hen sir Avon
* Avon yn LloegrAvon yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010,

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Jacob Rees-Mogg (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Awdur Seisnig sydd wedi ysgrifennu nifer o lyfrau am y brenin Arthur yw **Geoffrey Ashe** (29 Mawrth 1923 – 30 Ionawr 2022).

Ganed Ashe yn Llundain a treuliodd rai blynyddoedd yng Nghanada, gan raddio ym Mhrifysgol British Columbia, Vancouver, cyn mynd ymlaen i Brifysgol Caergrawnt.

Ei lyfr cyntaf oedd *King Arthur's Avalon: The Story of Glastonbury,* (1957). Ef yw prif gynheilydd y theori mai Riothamus oedd yr Arthur hanesyddol, syniad a gyflwynodd am y tro cyntaf mewn erthygl yn y cylchgrawn *Speculum* yn 1981, ac yn ddiweddarach mewn llyfrau, *The Discovery of King Arthur* (1985) a *The Landscape of King Arthur* (1987). Cred y gall fod cymeriad Arthur fod wedi dod o nifer o ffynonellau, ond mai'r sail i stori Sieffre o Fynwy am ymgyrchoedd Arthur yng Ngâl oedd ymgyrch Riothamus yno yn erbyn y Fisigothiaid.

Bu Ashe ynglŷn a'r cloddio archaeolgeol yn Cadbury Castle yng Ngwlad yr Haf yn 1966-70 dan arweiniad Leslie Alcock. Hawliodd yr hynafiaethydd John Leland yn y 16g mai yma yr oedd safle Camelot. Darganfuwyd fod amdiffynfeydd wedi eu hail-adeiladu yma yn niwedd y 5g.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "We'll meet again in Avalon, Geoffrey Ashe". *Sean Poage* (yn Saesneg). 31 Ionawr 2022. Cyrchwyd 2 Chwefror 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 108184684
* LCCN: n50002398
* ISNI: 0000 0001 1833 8614
* GND: 110942825
* SUDOC: 030256844
* BNF: cb121711655 (data)
* BIBSYS: 90065244
* NDL: 00462506
* The SBN id CFIV093375 is not valid.
* BNE: XX846840
* CiNii: DA00236084

 |
Sant Cymreig oedd **Eugrad** (Llydaweg: *Ergat* neu *Egrat*) (bl. 6g). Fe'i cysylltir ag Ynys Môn a hefyd a Llydaw, efallai. Dethlir ei ddydd gŵyl ar 6 Ionawr.

Bywgraffiad
-----------

Roedd Eugrad yn frawd i Sant Gallgo, sefydlydd Llanallgo ym Môn, ac yn un o feibion Gildas fab Caw yn ôl yr achau traddodiadol a elwir yn *Bonedd y Saint*. Dywedir iddo gael ei ddysgu gan Sant Illtud yn ei glas enwog yn Llanilltud Fawr ym Morgannwg.

Cysegrwyd eglwys plwyf Llaneugrad yng ngogledd-ddwyrain Ynys Môn i Eugrad. Mae'r eglwys bresennol yn dyddio o'r 12g.

Ceir sant o'r enw Ergat/Egrat yn Llydaw sydd efallai i'w uniaethu ag Eugrad. Roedd cysylltiad amlwg rhwng Cymru a Llydaw yn y 6g. Cedwir penglog y sant yn Treouergat yn nhalaith Leon; ceir ffynnon Ergat yno hefyd.

Culhwch ac Olwen
----------------

Ceir cyfeiriad at 'Ergyriad (*Ergyryat*) fab Caw' fel un o farchogion Arthur yn y chwedl ganoloesol *Culhwch ac Olwen* a thybir mai ffurf ar 'Eugrad' ydyw.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  , T.D. Breverton *The Book of Welsh Saints* (Glyndwr Publishing, 2000).
2. ↑  Rachel Bromwich a D. Simon Evans (gol.), *Culhwch ac Olwen* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1988).
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Coventry** (Saesneg: *Coventry North East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-ddwyrain Coventry yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth Gogledd-ddwyrain Coventry yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1987: George Park (Llafur)
* 1987–1992: John Hughes (Llafur)
* 1992–2015: Bob Ainsworth (Llafur)
* 2015 –presennol: Colleen Fletcher (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Gogledd-ddwyrain Lloegr** (Saesneg: *North East England*).

Lleoliad Gogledd-ddwyrain Lloegr yn Lloegr
Mae'n cynnwys arwynebedd cyfun:

* Northumberland
* Swydd Durham
* Tyne a Wear
* rhan fach Gogledd Swydd Efrog

Y Cheviot, yn Northumberland, yw'r pwynt uchaf yn y rhanbarth (815m). Newcastle yw ei brif ddinas, tra mai Sunderland yw'r ddinas fwyaf yn nhermau arwynebedd a phoblogaeth. Yn ogystal â'i ardaloedd trefol, sef Tyneside, Wearside, a Teesside, mae gan y rhanbarth harddwch naturiol nodedig, sy'n cynnwys Parc Cenedlaethol Northumberland. Mae'r rhanbarth o bwys hanesyddol hefyd, fel y tystiolaethir gan gestyll Northumberland a dau Safle Treftadaeth y Byd: Eglwys Gadeiriol Durham a Mur Hadrian.

Yn ystod ail hanner yr 20g, dirywiodd y diwydiant adeiladu llongau, a oedd wedi dominyddu Wearside a Tyneside, yn ddifrifol. Bellach mae Tyneside yn ailddyfeisio ei hun fel canolfan ryngwladol ar gyfer celfyddyd a diwylliant, yn ogystal ag ymchwil wyddonol. Ar ôl dioddef dirywiad economaidd yn ystod y ganrif ddiwethaf, mae Wearside yn dod yn ardal bwysig ar gyfer gwyddoniaeth a thechnoleg uchel. Mae economi Teesside yn seiliedig ar ei ddiwydiant petrogemegol gan mwyaf. Mae Northumberland a Swydd Durham, sy'n wledig gan mwyaf, yn seilio rhan fawr o'u heconomi ar ffermio a thwristiaeth. Mae gan ranbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr CMC y pen isaf yn Lloegr.

Cyfeiriadau
-----------

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Cynulliad Rhanbarthol Gogledd-ddwyrain Lloegr Archifwyd 2008-03-20 yn y Peiriant Wayback.

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr**

Berwick-upon-Tweed **·** 
Bishop Auckland  **·** 
Blaydon **·** 
Blyth Valley  **·** 
Canol Newcastle upon Tyne **·** 
Canol Sunderland **·** 
Darlington **·** 
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·** 
De Stockton **·** 
Dinas Durham **·** 
Dwyrain Newcastle upon Tyne **·** 
Easington **·** 
Gateshead **·** 
Gogledd Durham **·** 
Gogledd Glannau Tyne **·** 
Gogledd-orllewin Durham **·** 
Gogledd Newcastle upon Tyne **·** 
Gogledd Stockton **·** 
Hartlepool **·** 
Hexham **·** 
Houghton a De Sunderland **·** 
Jarrow **·** 
Middlesbrough **·** 
Redcar **·** 
Sedgefield **·** 
South Shields **·** 
Tynemouth **·** 
Wansbeck **·** 
Washington a Gorllewin Sunderland
Etholaeth seneddol yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford** (Saesneg: *North East Bedfordshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford yn Swydd BedfordEtholaeth Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford yn Swydd Bedford
* Swydd Bedford yn LloegrSwydd Bedford yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Senedol
---------------

* 1997–2001: Nicholas Lyell (Ceidwadol)
* 2001-2019: Alistair Burt (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Richard Fuller (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwelltwyfyn y clymwellt**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwelltwyfynod y clymwellt**; yr enw Saesneg yw *Lyme Grass*, a'r enw gwyddonol yw *Chortodes elymi*. Mae'r adenydd tua 36 mm.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwelltwyfyn y clymwellt yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Roedd **Elvey Jones MacDonald** (17 Mehefin 1941 – 23 Tachwedd 2022) yn frodor o'r Wladfa a ymsefydlodd yng Nghymru. Bu'n gweithio i'r Eisteddfod Genedlaethol cyn gweithio fel pennaeth Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd am 23 mlynedd. Ei syniad ef hefyd oedd sefydlu  Radio Ceredigion, a ddechreuodd ddarlledu yn 1992.

Bywgraffiad
-----------

Fe'i anwyd yn Nhrelew, Patagonia yn fab i Hector MacDonald a'i wraig Sara (Jones gynt). Fe'i magwyd yn y Gaiman - roedd ei fam yn gryf iawn dros y Gymraeg, ac nid oedd yn fodlon clywed gair o Sbaeneg yn y cartref felly magwyd Elvey a'i chwaer Edith ar aelwyd Gymraeg. Ymwelodd â Chymru am y tro cyntaf yn 1965, sef canmlwyddiant sefydlu'r Wladfa, gyda'r bwriad o aros am 3 mlynedd. Pan ddaeth yma gyntaf nid oedd ganddo air o Saesneg, dim ond Cymraeg a Sbaeneg.

Arhosodd yng Nghymru wedi cyfarfod ei ddarpar wraig, Delyth. Ymgartrefodd yn Llanrhystud ger Aberystwyth, a bu'n llefarydd cyson dros Gymry Patagonia ar hyd ei oes.

Cychwynnodd ei yrfa yn gweithio mewn banc yn Nhrelew. Wedi symud i Gymru bu'n drefnydd cynorthwyol Eisteddfod Genedlaethol Cymru am bum mlynedd yn swyddfa'r de. Yna fe'i benodwyd yn Bennaeth Eisteddfod Genedlaethol Urdd Gobaith Cymru lle bu yn y swydd rhwng 1974 ac 1997. 

Ar ôl ymddeol bu'n hyrwyddo popeth yn ymwneud â'r Wladfa, ac yn trefnu teithiau ac yn tywys ymwelwyr o Gymru draw i Batagonia.

Ysgrifennodd *Yr Hirdaith*, llyfr sy'n adrodd hanes sefydlu'r Wladfa gan ganolbwyntio ar fywyd un o'i phrif sylfaenwyr, Edwin Cynrig Roberts. Cyhoeddodd ei hunangofiant yn 2009.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod a Delyth MacDonald ac yn byw yn Llanrhystud. Bu farw yn 81 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Mr Patagonia*  , WalesOnline, 1 Awst 2009.  Cyrchwyd ar 24 Tachwedd 2022.
2. ↑  *Y Cymro o Batagonia Elvey MacDonald wedi marw yn 81 oed*  , BBC Cymru Fyw, 23 Tachwedd 2022.  Cyrchwyd ar 24 Tachwedd 2022.
3. ↑   Elvey MacDonald - yn ateb ein holiadur. BBC Cymru (18 Medi 2009).
Mathemategydd o Almaenwr oedd **Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor** (3 Mawrth 1845 - 6 Ionawr 1918). Fe'i ganwyd yn Rwsia. Fe'i adwaenir yn bennaf fel sylfaenydd damcaniaeth setiau, a ddaeth yn un o gonglfeini haniaethol mathemateg. Dangosodd bwysigrwydd cyfatebiaeth un-i-un rhwng setiau, diffiniodd setiau anfeidrol a rhai â iawn-drefniad, a phrofodd fod y rhifau real yn fwy niferus na'r rhifau naturiol. Mae theorem Cantor yn dangos fod "anfeidredd o anfeidreddau" yn bodoli. Diffiniodd prifolion a threfnolion a'u rhifyddeg. Yn ogystal â'i bwysigrwydd mathemategol, mae gwaith Cantor yn ddiddorol o safbwynt athronyddol, ac roedd ef ei hun yn ymwybodol o hynny.

I ddechrau, bu gwrthwynebiad gref i'w ddamcaniaeth ysgytwol am rifau trawsfeidraidd, am iddi ymddangos yn groes i reddf fathemategol. Bu mathemategwyr blaenllaw ei oes megis Leopold Kronecker a Henri Poincaré ymysg yr amheuwyr, ac yn ddiweddarach bu i Hermann Weyl, L. E. J. Brouwer a Ludwig Wittgenstein amau seiliau'r ddamcaniaeth unwaith yn ragor. Yn nhyb rhai diwynyddwyr Cristnogol, yn enwedig rhai oedd yn arddel sgolastigiaeth, roedd gwaith Cantor yn herio unigrwydd natur anfeidrol Duw , gan gymharu ei ddamcaniaeth gyda phantheistiaeth. Ar brydiau, roedd gwrthwynebiad chwyrn i'w waith: soniodd Poincaré am ei syniadau fel "afiechyd dwys" yn heintio dysgeidigaeth mathemateg, a disgrifiodd Kronecker ef fel "twyllwr gwyddonol," "enciliwr" a "llygrwr ieuenctid". Degawdau ar ôl ei farwolaeth, cwynai Wittgenstein fod mathemateg yn *"ridden through and through with the pernicious idioms of set theory,"* ac ystyriai fod y ddamcaniaeth yn nonsens. Ar un adeg, rhoddwyd bai ar hyn oll am y pyliau o iselder a ddioddefodd Cantor eto ac eto o 1884 tan ei farwolaeth  ond erbyn hyn tybir mai ei anhwylder deubegwn oedd yn bennaf gyfrifol 

Ond daeth clod a bri i Cantor yn ogystal: yn 1904, dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol y *Sylvester Medal*, iddo. Credodd Cantor i Dduw gyfathrebu damcaniaeth rhifau trawsfeidraidd iddo. Amddiffynodd David Hilbert y ddamcaniaeth, gan ddweud "Ni theifl neb ni o'r baradwys grëodd Cantor."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dauben 2004, p. 1.
2. ↑  Dauben, 1977, p. 86; Dauben, 1979, pp. 120 & 143.
3. ↑  Dauben 1979, p. 266.
4. ↑  Dauben 2004, p. 1. Gw. hefyd Dauben 1977, t. 89 *15n.*
5. ↑  Dauben 1979, p. 280:"…the tradition made popular by [Arthur Moritz Schönflies] blamed Kronecker's persistent criticism and Cantor's inability to confirm his continuum hypothesis" for Cantor's recurring bouts of depression.
6. ↑  Dauben 2004, p. 1. Mae'n cynnwys dyfyniad o'r seiciatrydd Karl Pollitt a archwiliodd Cantor yn Halle Nervenklinik, sy'n calw anhwylder meddwl Cantor yn *"cyclic manic-depression"*.
7. ↑  Dauben 2004, pp. 8, 11 & 12-13.
8. ↑  Hilbert 1926; gw. Reid 1996, p. 177

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 39412881
* LCCN: n82252409
* ISNI: 0000 0001 0889 5716
* GND: 118518887
* SELIBR: 181008
* SUDOC: 027894312
* BNF: cb121371602 (data)
* BIBSYS: 90104928
* MGP: 29561
* NLA: 35385091
* NDL: 00435223
* NKC: jn20000700275
* The SBN id CFIV118898 is not valid.
* BNE: XX999360
* CiNii: DA00702697

 |
Roedd **Emily Rose Bleby** (2 Mehefin 1849 – 3 Mai 1917) yn ddiwygiwr cymdeithasol a oedd yn weithgar yn y mudiad dirwestol Prydeinig. Cyfrannai'n aml i gyfnodolion ar ddirwest a phynciau cyffredinol. 

Cafodd Bleby ei geni yn y Wladfa yn Jamaica, India'r Gorllewin Prydeinig , aelod o deulu diddymwyr. Roedd ei thad, y Parch. Henry Bleby (1809–1882), yn genhadwr gyda'r Methodistiaid Wesleaidd a weithiodd am 46 mlynedd yn Y Caribî; roedd e'n awdur toreithiog. Mam Emily oedd Sarah Bassillia (Quarrell) Bleby (g. 1817). Cafodd hi amryw frodyr, yn gynnwys John, Richard, William, Henry ac Edward. Roedd Alicia yn un o'i chwiorydd.  

Cafidd Bleby ei magu yn Llundain, Lloegr. Symudodd i Gaerdydd yn yr 1890au. Ysgrifennodd yn y cylchgrawn *Young Wales*.

Ym 1912, dechreuodd Bleby ddioddef o'r Parlys agitans. Symudodd o Lundain i Benarth, lle roedd hi'n byw yn 153 Stanwell Road. Parhaodd i wneud gwaith da dros y gymuned hyd ei marwolaeth. 

Bu hi farw ym Mhenarth ar 3 Mai 1917.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Emily Rose Bleby 2 June 1849 – 3 May 1917 • LZ2R-MJJ". *ident.familysearch.org*. Cyrchwyd 23 Gorffennaf 2022.
2. ↑  "Bleby, Henry, and family". *DMBI: A Dictionary of Methodism in Britain and Ireland*. Cyrchwyd 23 Gorffennaf 2022.
3. ↑  "POOR-LAW GUARDIANS". *Western Mail* (yn Saesneg). 6 Rhagfyr 1894. Cyrchwyd 23 Gorffennaf 2022 – drwy Newspapers.com.
4. ↑  Masson, Ursula (1 Chwefror 2010). *For Women, For Wales and For Liberalism: Women in Liberal Politics in Wales 1880–1914* (yn Saesneg). University of Wales Press. ISBN 978-0-7083-2254-3. Cyrchwyd 23 Gorffennaf 2022.
5. 1 2  "EMILY ROSE BLEBY. Deceased." (yn en). *The London Gazette* (Tho. Newcomb). 12 Mehefin 1917.. Adalwyd 23 Gorffennaf 2022.
Gwely gwynt
Math o wely neu fatres pwmpiadwy yw **gwely gwynt** neu **fatres aer** .

Oherwydd ei hynofedd, fe'i defnyddir yn aml fel tegan dŵr neu ddyfais sy'n arnofio, ac mewn rhai gwledydd, fe'i gelwir yn **lilo** ("Li-lo" yn nod masnach penodol).

Mae'r rhan fwyaf o welyau gwynt wedi'u gwneud o glorid polyfinyl (PVC), er bod fersiynau plastig neu rwber plastig wedi'i atgyfnerthu â thecstilau hefyd wedi'u datblygu. Pan nad yw wedi'i lenwi â gwynt, gellir rholio neu blygu'r gwely er mwyn ei gario neu storio yn rhwydd. Oherwydd hynny, mae'n ddewis poblogaidd ar gyfer teithiau gwersylla ac ar gyfer gwelyau dros dro i westeion.

Gall gwely gwynt gael ei bwmpio gyda'r geg trwy chwythu i mewn i falf, gyda phwmp troed neu bwmp trydan. Mae rhai hyd yn oed yn pwmpio eu hunain (hyd at bwysau penodol — mae angen rhywfaint o bwmpio ychwanegol hefyd) trwy agor y falf.

Mae gwahanol feintiau i'w cael - maint sengl a maint dwbl sydd fwyaf cyffredin. Er bod y ddyfais sy'n cael ei adnabod fel 'air matress' yn Saesneg yn cael ei alw'n 'wely gwynt' yn bennaf yn y Gymraeg, mae gwelyau pwmpiadwy mwy eu maint (o ran eu huchder) bellach yn cael eu cynhyrchu sy'n cael eu galw yn 'air beds'.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Air mattress[*dolen marw*] (definition on Princeton WordNet. Accessed 2008-08-10).
2. ↑  "lilo". *Compact Oxford English Dictionary*. Oxford University Press. 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-07-19. Cyrchwyd 2009-05-10.
3. ↑  "Air bed definition and meaning | Collins English Dictionary". *www.collinsdictionary.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-04-10.
Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Guildford**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Guildford yn SurreyEtholaeth Guildford yn Surrey
* Surrey yn LloegrSurrey yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1295, a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1868

* 1868–1874: Guildford Onslow (Rhyddfrydol)
* 1874–1885: Denzil Onslow (Ceidwadol)
* 1885–1906: St John Brodrick (Ceidwadol)
* 1906–1910: Henry Cowan (Rhyddfrydol)
* 1910–1922: Edgar Horne (Ceidwadol)
* 1922–1931: Henry Buckingham (Ceidwadol)
* 1931–1935: Charles Rhys (Ceidwadol)
* 1935–1950: Syr John Jarvis (Ceidwadol)
* 1950–1966: Richard Nugent (Ceidwadol)
* 1966–1997: David Howell (Ceidwadol)
* 1997–2001: Nick St Aubyn (Ceidwadol)
* 2001–2005: Sue Doughty (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2005–2019: Anne Milton (Ceidwadol, wedyn Annibynwraig)
* 2019–presennol: Angela Richardson (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Barddes o Gymraes oedd **Gwen ferch Elis** (neu **Gwen ferch Ellis**). Fe'i ganwyd oddeutu 1542 yn Llandyrnog,Clwyd. Ei hachos oedd un o'r treialon cyntaf sydd wedi eu cofnodi o ddienyddiad oherwydd dewiniaeth yng Nghymru. Cafodd ei chyhuddo am ddewiniaeth yn 1594. Fe'i chafodd yn euog a'i chrogi cyn pen y flwyddyn.

Gyrfa
-----

Roedd Gwen ferch Elis yn paratoi meddygyniaethau ar gyfer pobl ac anifeiliaid, ond daeth ei gyrfa i ben gyda darganyfddiad "swyn" o'i heiddo mewn tŷ bonedd.

Priodasau
---------

Priododd Gwen deirgwaith. Bu farw ei gŵr cyntaf, Lewis ap David ap Gwyn, ar ôl dwy flynedd o briodas. Yn 1588 fe briododd melinwr o'r enw Lewis ap David ap Gruffith Gethin (Lewis Gethin). Symudodd y ddau i'w felin yn Llanelian-yn-Rhos. Ar ôl 18 mis o briodas, bu farw ei ail ŵr hefyd. Yn 1592, priododd Gwen John ap Morris o Betws yn Rhos a setlo yno. Mae tynged ei gŵr olaf yn ddiarwybod, er ni grybwyllwyd ef yn ystod ei hachos.

Yr achos a'i dienyddiad
-----------------------

Ar ôl ei harchwiliad gan yr esgob, cafodd yr ynadon lleol y pŵer i holi llygad-dystion oedd yn barod i dystio yn erbyn Gwen. Tystiodd pum dyn a dwy ddynes â chyhuddiadau o ddewinyddiaeth yn ei herbyn. Fe'i chyhuddwyd o achosi gwallgofrwydd plentyn, ac o ladd dyn gwael a fu farw wedi iddo gael ei drin gan Gwen. Fe'i chyhuddwyd hefyd o gael natur dialgar. Cynhaliwyd yr achos ym 1594 ac fe gafwyd Gwen yn euog. Cafodd ei dienyddio drwy grogi yn sgwâr tref Dinbych cyn pen y flwyddyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Edwards, Alaw Mai (Gwanwyn 2020). "Barddesau'r Unfed Ganrif ar Bymtheg". *Barddas*: 25. .
2. ↑  "Gwen ferch Ellis". *Church in Wales*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-06-30. Cyrchwyd 28 Ionawr 2015.
3. ↑  Lois, Efa (2019-10-31). "Gwen Ferch Ellis". Cyrchwyd 2020-04-25.
4. ↑  Roberts, ed. by Michael; Clarke, Simone (2000). *Women and gender in early modern Wales*. Cardiff: University of Wales press. t. 75. ISBN 0708315801.CS1 maint: extra text: authors list (link)
Llenor a damcaniaethwr gwleidyddol o Ffrancwr oedd **Guillaume Faye** (7 Tachwedd 1949 – 6 Mawrth 2019) a oedd yn un o ddeallusion blaenaf cenedlaetholdeb yr adain dde eithafol yn Ewrop.

Ganwyd yn Angoulême yn *département* Charente, yng ngorllewin canolbarth Ffrainc. Derbyniodd ddoethuriaeth mewn gwyddor gwleidyddiaeth o'r Sefydliadau Astudiaethau Gwleidyddol ym Mharis. Ymunodd â *Groupement de recherche et d'études pour la civilisation européenne* (GRECE) yn 1970. Daeth yn aelod blaenllaw o garfan neo-baganaidd y *Nouvelle Droite* (y Dde Newydd) yn y 1970au.

Yn y 1980au arddelai Faye, a sawl cenedlaetholwr adain-dde arall, safbwyntiau gwrth-Americanaidd, gan wrthwynebu'r hilgymysgedd a chosmopolitaniaeth a ddygwyd gan globaleiddio a'r drefn neo-ryddfrydol. Yn ôl Faye, roedd mewnfudo i Ewrop yn tanseilio hunaniaeth a diwylliant y mewnfudwyr yn ogystal â'r Ewropeaid cynhenid. Dadleuodd y dylsai gwledydd Ewrop ymgynghreirio â Gweriniaeth Islamaidd Iran, dan yr Aiatola Ruhollah Khomeini, er hybu daearwleidyddiaeth genedlaetholgar.

Roedd Faye yn gyfeillgar â sawl elfen radicalaidd ac eithafol yng ngwleidyddiaeth Ewrop, gan gynnwys carfanau chwyldroadol, neo-Natsïaid, a chenedlaetholwyr Llydewig ffasgaidd. Cafodd ei ddiarddel o GRECE yn 1987 oherwydd ei gysylltiadau â'r bobl hyn. Treuliodd Faye rhyw deng mlynedd y tu allan i fyd gwleidyddiaeth, ac yn y cyfnod hwn mi oedd yn ddigrifwr ac yn gastiwr ar orsaf radio Skyrock. Bu hefyd yn actio mewn ffilmiau pornograffig.

O 1998 ymlaen, ysgrifennodd Faye sawl llyfr ar bynciau gwleidyddol a diwylliannol. Yn ei waith, mae'n rhagweld cwymp y gwareiddiad Ewropeaidd o ganlyniad i fewnfudo ar raddfa eang a rhyfel rhwng y Gorllewin ac Islam. Trodd ei gefn ar y *Nouvelle Droite* a'i wrthwynebiad i Gristnogaeth, a dangosodd safbwynt mwy elyniaethus tuag at fewnfudwyr unigol, gan weld bygythiad jihad, glanhau ethnig, a thrais yn erbyn merched gan ddynion Mwslimaidd ifainc yn Ewrop. Nid oedd Faye yn aelod arferol o'r adain dde eithafol. Er enghraifft, dadleuai o blaid rhyddid y rhywioldeb, gan ei alw'n rhinwedd Prometheaidd, ac nid oedd yn gwadu'r Holocost nac ychwaith yn gwrthwynebu bod Gwladwriaeth Israel. Cofleidiwyd ei syniadaeth gan amrywiaeth o garfanau'r adain dde, gan gynnwys yr *alt-right*, Israeliaid tra-Seionaidd, y mudiad gwrth-jihad, yr hunaniaethwyr, cenedlaetholwyr ethnig Ewropeaidd, a chenedlaetholwyr croenwyn. Cyhoeddir cyfieithiadau Saesneg o lyfrau Faye gan y cwmni dde-eithafol Arktos.

Bu farw o ganser yn 69 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Ffrangeg) Nicolas Lebourg, "Guillaume Faye, théoricien phare de l’extrême droite, ex animateur sur Skyrock et acteur porno", *Slate* (8 Mawrth 2019). Adalwyd ar 14 Mawrth 2019.
2. ↑  (Ffrangeg) "Qui était donc Skyman sur Skyrock? Archifwyd 2019-03-11 yn y Peiriant Wayback.", Blog90 (15 Hydref 2008). Adalwyd ar 14 Mawrth 2019.
Golygydd ac athro oedd **Emlyn Evans** (1923 – 13 Tachwedd 2014) yn oedd yn reolwr ar Llyfrau'r Dryw rhwng 1957 a 1965. Sefydlodd y cylchgrawn *Barn* ynghyd âg Alun Talfan Davies ac Aneirin Talfan Davies ym 1962, ac ef oedd y golygydd am y ddwy flynedd gyntaf. Rhwng 1968 a 1979 bu'n cyd-olygu *Y Genhinen* gyda'r Parch W. Rhys Nicholas.

Bywgraffiad
-----------

Cafodd ei eni a'i fagu yn y Carnedd, Bethesda. Astudiodd beirianneg trydan, ffiseg a mathemateg yng Ngholeg y Brifysgol, Bangor, a bu'n dringo o fewn y diwydiant trydan gan ddod yn beirianydd cynorthwyol gyda'r Bwrdd Trydan Canolog yn Llundain.
Daeth i sylw Aneirin Talfan Davies am ei waith blaenllaw yn sefydlu'r Gymdeithas Lyfrau Cymraeg yn Llundain a daeth yn rheolwr Llyfrau'r Dryw yn Llandybie. Bu'n parhau i gyhoeddi cyfres Crwydro Cymru a dechreuodd gyhoeddi y gyfres Barddoniaeth y Siroedd. Ymddiswyddodd o fod yn rheolwr ym 1965 am fod yna anghytundeb ynglŷn â chyhoeddi nofel John Rowlands *Ienctid Yw 'Mhechod*  Roedd Emlyn Evans yn erbyn cyhoeddi.

Yn 1965 fe'i penodwyd ar staff Ysgol Syr Hugh Owen i ddysgu mathemateg. Yna yn 1978 daeth yn rheolwr-gyfarwyddwr Gwasg Gee yn Ninbych.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  / Gwefan Llais Llên
2. ↑  *Barn* 623/4, tud. 25
3. ↑  "/ Gwefan *The Modern Nofel*". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-02-23. Cyrchwyd 2012-12-10.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 7111694
* LCCN: no2004110175

 |
Gwenan Gibbard yng Ngŵyl Tegeingl, 2012
Telynores a chantores sy'n canu cerddoriaeth draddodiadol Gymreig yw **Gwenan Gibbard**. Ganwyd hi yn ardal Pwllheli, Gwynedd. Wedi graddio mewn cerddoriaeth ym Mhrifysgol Bangor a chwblhau gradd feistr yno mewn perfformio ac ymchwil ym maes cerddoriaeth Cymru, aeth i Lundain i astudio yn yr Academi Gerdd Frenhinol.

Bu'n enillydd ym mhrif gystadlaethau telyn a chanu'r Eisteddfod Genedlaethol, Yr Ŵyl Gerdd Dant a'r Ŵyl Ban Geltaidd yn Iwerddon, a bu'n cynrychioli Cymru mewn gwyliau megis Gŵyl Lorient yn Llydaw, Cyngres Delynau'r Byd yn Nulyn, Gŵyl Delynau Ryngwladol yng Nghaeredin, Celtic Connections, Glasgow a Gŵyl Gymreig Gogledd America, Cincinnati.

Mae ganddi ddau gryno ddisg ar label Sain, *Y Gwenith Gwynnaf* a *Sidan Glas*.

Disgyddiaeth
------------

 *Prif erthygl: Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Gwenan Gibbard*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Eryl Crump (11 Hydref 2007). Gwenan taking music to Canada. The Daily Post.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Gwenan Gibbard Archifwyd 2012-04-10 yn y Peiriant Wayback.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwalchwyfyn gwenynaidd ymyl gul**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwalchwyfynod gwenynaidd ymyl gul**; yr enw Saesneg yw *Narrow-bordered Bee Hawk-moth*, a'r enw gwyddonol yw *Hemaris tityus*. Mae'n un o ddau wyfyn o deulu'r Sphingidae sy'n dynwared y wenynen o ran lliw ei chorff. Mae ei diriogaeth yn eitha eang: o Iwerddon ar hyd Ewrop i Fynyddoedd yr Wral, Gorllewin Siberia ac hyd at Altai. Caiff ei weld hefyd o Tian Shan i'r dwyrain hyd at Mongolia ac i ogledd-ddwyrain Tsieina ac i'r de hyd at Tibet. Mae clwstwr annibynnol ohonynt hefyd hefyd ar gael rhwng Twrci ac Iran.

Mae'r oedolyn i'w weld rhwng Mai a Mehefin yng ngwledydd Prydain a hynny liw dydd, sy'n ei wneud yn wahanol i weddill teulu'r *sphingidau*. Fel arfer fe'i welir o ganol y bore hyd at ddechrau'r cyfnos.

Mae'n hoff iawn o wlyptir coediog, gyda'r siani flewog yn gwledda ar *Succisa pratensis* a *Knautia arvensis*. 40 – 50 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn.

* Hemaris tityus ♂*Hemaris tityus* ♂
* Hemaris tityus ♂   △*Hemaris tityus* ♂ △
* Hemaris tityus ♀*Hemaris tityus* ♀
* Hemaris tityus ♀ △*Hemaris tityus* ♀ △

Gwybodaeth gyffredinol
----------------------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwalchwyfyn gwenynaidd ymyl gul yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "CATE Creating a Taxonomic eScience - Sphingidae". Cate-sphingidae.org. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-10. Cyrchwyd 2011-10-19.
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
4. ↑  "''Hemaris tityus''". Tpittaway.tripod.com. Cyrchwyd 2011-10-19.
Santes yw **Gwen Teirbron ach Emyr Llydaw.**

Priododd Eneas Ledewig o Lydaw yn gyntaf. Cawsant fab, Cadfan. Yna priododd â Ffracan a chawsant dri o blant: Gwenolau (neu "Winwaloe" mewn Cernyweg), Gwyddno ac Iago. Bu raid iddynt ffoi i Gernyw pan gipiodd Hoel rym yno yn 546. Bu hi farw yn Nghernew. Ei dydd gŵyl yw 3 Hydref.

Mae Gwen Teirbron yn nawddsant mamau sy'n maethu. Bu galw gwraig yn "dair bron" (weithiau pedair bron) yn nod draddodiadol i ddynodi gwraig a oedd wedi esgor ar blant gan fwy nag un gŵr.

Fe'i coffheir mewn nifer o leoedd yn Llydaw; er enghraifft mae cerflun ohoni yng nghapel Sant-Venec ger Kemper.

Ar ôl ei marwolaeth priodolodd y werin iddi alluoedd Wita, duwies Celtaidd a gynorthwyodd famau gyda'u plant i sugno. Arferid offrymu llin a cogail iddi gyda gweddïau am ddigonedd o laeth ar gyfer baban newydd.

Ni ddylid cymysgu hi gyda Gwen o Dalgarth neu Gwen o Gernyw.

### Gweler hefyd

* Santesau Celtaidd 388-680
* Oes y Seintiau

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Breverton, T.D. 2000, *The Book of Welsh Saints*, *Glyndwr Publishing*.
2. ↑  Enwau a dyddiau gwyl; 3 Hydref 2016.

Llyfryddiaeth
-------------

* Peter C. Bartrum (1993) *A Welsh classical dictionary* (Llyfrgell Genedlaethol Cymru) ISBN 0-907158-73-0
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **godre tywyll**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **godreon tywyll**; yr enw Saesneg yw *Dark Bordered Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Epione vespertaria*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r godre tywyll yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mewn ffiseg, **gofod-amser** (Saesneg: *spacetime*) yw'r cysyniadau hynny lle cyfunir amser a gofod yn un ddamcaniaeth, a lle mae sawl model mathemategol yn plethu drwy'i gilydd. Hyd at 20g roedd gofod 3-dimeniswn yn gysyniad hollol ar wahân i'r cysyniad o amser; newidiwyd hynny pan gyhoeddwyd damcaniaeth perthnasedd arbennig Einstein, a ysbrydolodd Hermann Minkowski, yn 1908, i gyfuno'r ddau mewn cyfuniad o gysyniadau unedig a elwir heddiw yn 'ofod-amser' neu'n **ofod-Minkowski**.

Ymgais artist i ddangos sut mae mas (megis y ddaear) yn plygu gofod-amser.

Fe'i disgrifiwyd gan rai gwyddonwyr fel 'defnydd realaeth' (*the fabric of reality*). Mae'r ddamcaniaeth hefyd wedi cynorthwyo'r gwyddonydd i symlhau llawer o gysyniadau eraill ynglŷn â'r bydysawd, a hynny o'r enfawr, i'r mawr i'r bach: o uwchalaethau i fater isatomig. Fel y rhan fwyaf o gysyniadau, gellir ei egluro gyda mathemateg neu drwy ei ddarlunio'n weledol; efallai mai'r darlun mwyaf poblogaidd o ofod-amser yw haen denau o rwber ystwyth sy'n rhoi pan roddir mas arni. Disgyrchiant yw'r mas, yn y ddelwedd hon, gyda gofod-amser yn cael ei warpio neu ei blygu.

* Diagaram gofod-amser o 2 ffoton sydd wedi tarddu o'r un lleoliad/digwyddiad; y naill yn teithio i'r dde a'r llall i'r chwith.Diagaram gofod-amser o 2 ffoton sydd wedi tarddu o'r un lleoliad/digwyddiad; y naill yn teithio i'r dde a'r llall i'r chwith.
* Canolwyd y côn-golau hwn ar un digwyddiad, sy'n rhannu gweddill gofod-amser yn 'orffennol', 'dyfodol' a 'lle arall'.Canolwyd y côn-golau hwn ar un digwyddiad, sy'n rhannu gweddill gofod-amser yn 'orffennol', 'dyfodol' a 'lle arall'.
* Y côn-golau gyda dimensiwn amser.Y côn-golau gyda dimensiwn amser.
* Yr hyperbola sefydlog, sy'n cynnwys lleoliadau a ellir eu cyrchu o'r canol gan glociau sy'n teithio ar gyflymder gwahanol.Yr hyperbola sefydlog, sy'n cynnwys lleoliadau a ellir eu cyrchu o'r canol gan glociau sy'n teithio ar gyflymder gwahanol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *New Scientist; the Collection*; cyfrol 3, rhif 5; tud 8.