recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Rhanbarthau Cymru
Yn ôl yr arfer sydd fwyaf cyffredin heddiw, **rhanbarthau Cymru** yw:

* Canolbarth Cymru
* De Cymru
* Gogledd Cymru
* Gorllewin Cymru

Diffinio'r rhanbarthau
----------------------

Ond nid yw'n hawdd diffinio'r rhanbarthau answyddogol hyn yn foddhaol, a hynny yn bennaf am eu bod yn rhanbarthau heb statws swyddogol ac felly heb ffiniau cydnabyddiedig (gwahanol yw'r sefyllfa yn Lloegr a gwledydd eraill, sydd â rhanbarthau swyddogol).

Mae Gorllewin Cymru yn enwedig yn rhanbarth annelwig iawn. Gellid ei gymryd yn llythrennol i olygu'r cyfan o orllewin Cymru, o Fôn i Benfro, a dyna'r rhanbarth a geir gan Llywodraeth Cynulliad Cymru a'r Undeb Ewropeaidd yn ei Strategaeth Cynllun Un ar gyfer "Gorllewin Cymru a'r Cymoedd", er enghraifft. Yn nhermau daearyddol pur, yr hyn a olygir gan "Gorllewin Cymru" gan amlaf yw de-orllewin Cymru yn hytrach na'r Gorllewin go iawn. Yn yr un modd mae "De Cymru" fel rhanbarth yn cyfeirio mewn gwirionedd at dde-ddwyrain y wlad, sef Morgannwg a Gwent.

Byddai rhai pobl yn dadlau dros rannu'r wlad yn ddau ranbarth mawr yn unig, sef Gogledd a De gyda llinell o Aberystwyth i'r Gororau yn eu gwahanu. Cynllun arall yw Gogledd, Canolbarth a De. Ar seiliau hanesyddol a ieithyddol mae rhai pobl yn cynnig cynllun arall sy'n ymrannu'r wlad yn ddau ranbarth, sef y Gorllewin (gweler uchod) a'r Dwyrain.

O fewn y rhanbarthau traddodiadol ceir israniadau pwysig a gellid dadlau fod Gogledd Cymru, er enghraifft, yn ymrannu'n ddau ranbarth, sef Gogledd-orllewin Cymru a Gogledd-ddwyrain Cymru (cf. Gwynedd Uwch Conwy a Gwynedd Is Conwy neu'r Berfeddwlad yn yr Oesoedd Canol; siroedd cadwedig Gwynedd a Chlwyd). Yn ogystal â bod yn unedau daearyddol mae'r ddau isranbarth hynny yn rhanbarthau diwylliannol hefyd, gyda gwahaniaethau mewn iaith (yn nhafodeithiau'r Gymraeg ac yn y defnydd neu ddiffyg defnydd ohoni).

Gweler hefyd
------------

* Llywodraeth leol yng Nghymru
* Daearyddiaeth Cymru
* Rhanbarth
* Siroedd Cymru
* Teyrnasoedd Cymru

  



| Rhanbarthau Cymru | Rhanbarthau Cymru |
| --- | --- |
| Canolbarth | De | Gogledd | Gorllewin |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn Caint**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl Caint**; yr enw Saesneg yw *Lydd Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Peribatodes ilicaria*. Mae i'w ganfod yn Ewrop a Gogledd Affrica.

30 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan rhwng Gorffennaf a Medi.

Prif fwyd yr oedolyn yw rhisgl coed (fel yr awgryma'r enw).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn brych yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae "**Remember Me**" yn gân o'r ffilm animeiddiedig Pixar o 2017, *Coco*. Cafodd ei ysgrifennu gan Robert Lopez a Kristen Anderson-Lopez. Perfformir y gân yn amrywiol o fewn y ffilm gan Benjamin Bratt, Gael García Bernal, Anthony Gonzalez, ac Ana Ofelia Murguía. Mae Miguel a Natalia Lafourcade yn perfformio fersiwn bop o'r gân sydd yn ymddangos yng nghredydau diwedd y ffilm. Recordiodd Carlos Rivera fersiwn o'r gân, o'r enw "Recuérdame" ar gyfer albwm trac sain Sbaeneg y ffilm. Enillodd y Gân Wreiddiol Orau yng Ngwobrau’r Academi yn 2018.

Cyd-destun
----------

 Lleisiodd Gael García Bernal Héctor yn fersiynau Saesneg a Sbaeneg y ffilm.
Defnyddir y gân mewn amrywiaeth o gyd-destunau trwy gydol y ffilm. O fewn y ffilm, cân fwyaf poblogaidd Ernesto de la Cruz (Benjamin Bratt) yw hon a ysgrifennwyd gan ei bartner cerdd Héctor Rivera (Gael García Bernal). Fe'i cyflwynir gyntaf mewn trefniant mariachi, fel ple gan Ernesto i'w gefnogwyr i'w gadw yn eu meddyliau hyd yn oed wrth iddo deithio mewn lleoedd eraill. Yna mae'n ymddangos fel hwiangerdd o Héctor i'w ferch Coco, pan mae rhaid iddo deithio'n bell fel cerddor teithiol. Yna fe'i defnyddir fel cân hiraethus i gysylltu Coco hŷn (Ana Ofelia Murguía) ag amser cynharach yn ei bywyd ac i aduno Miguel (Anthony Gonzalez) gyda'i hen fam-gu. Yna mae'n ymddangos mewn fersiwn bop a chwaraewyd yn ystod y credydau diwedd, wedi'i chanu gan y cantorion Miguel a Natalia Lafourcade.

Y cân yw'r tei sy'n clymu nifer o genedlaethau yn y cariad a rennir at gerddoriaeth.

Cynhyrchiad
-----------

Cafodd y tîm o'r ffilm *Frozen*, Kristen Anderson-Lopez a Robert Lopez, eu cyflogi ar gyfer y prosiect. Roedd y cyfarwyddwr Lee Unkrich wedi eu hedmygu ers iddyn nhw ysgrifennu *Finding Nemo - The Musical* yn 2006. Datblygodd y ffilm yn sioe gerdd, ond nid yn fath "torri i mewn i gân". Her gyda'r gân oedd llunio geiriau a fyddai'n newid mewn ystyr yn dibynnu ar y cyd-destun y cawsant eu canu ynddo. Ymchwiliodd y tîm i gerddoriaeth boblogaidd Mecsicanaidd, ac roeddent eisiau ysgrifennu cân y gallai Jorge Negrete neu Pedro Infante fod wedi ei chanu. Fe wnaethant ei ysgrifennu fel cân arddull bolero-ranchero, gan wybod y gallai weithio hefyd pe bai'n cael ei pherfformio fel baled dawel. Ysgrifennodd Robert y gerddoriaeth, ac ysgrifennodd Kristen y geiriau. Roedd hi eisiau archwilio'r syniad o gofio pobl pan maen nhw'n bell i ffwrdd, ac esboniodd "bŵer cerddoriaeth i ddod â phobl yn ôl yn fyw, yn llythrennol ac yn ffigurol".

Gwobrau
-------

Enillodd "Remember Me" Wobr yr Academi am y Gân Wreiddiol Orau (gyda'r fuddugoliaeth hon, y cyfansoddwr Robert Lopez yw'r enillydd EGOT dwbl cyntaf erioed). Enillodd y gân hefyd Wobr Critic's Choice ar gyfer Cân Orau, ac fe’i henwebwyd am Wobr Golden Globe am y Gân Wreiddiol Orau a’r Wobr Grammy am y Gân Orau a Ysgrifennwyd ar gyfer y Cyfryngau Gweledol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Burlingame, Jon (2018-01-05). "How 'Frozen' Hitmakers Covered the Same Song Four Ways in 'Coco'". *Variety* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-01-07.
Rhai o'r 6,000 o brotestwyr y tu blaen i'r Alþingishúsið, Senedd Gwlad yr Iâ, 15 Tachwedd 2008
Digwyddodd **protestiadau argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ 2008–2011**, a elwir hefyd yn **Chwyldro Gwlad yr Iâ**, yn ystod argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ. Roedd yna brotestiadau ysbeidiol ers Hydref 2008 yn erbyn y ffordd roedd Llywodraeth Gwlad yr Iâ wedi trin yr argyfwng ariannol. Dwysäodd y protestiadau hyn ar 20 Ionawr 2009 wrth i filoedd o bobl ymgaslu wrth y Senedd (Althing) yn Reykjavík.

Roedd y protestwyr yn galw am ymddiswyddiad swyddogion y llywodraeth ac am etholiad newydd. Stopiodd y rhan fwyaf o'r protestiadau hyn pan ymddiswyddodd yr hen lywodraeth asgell dde. Ffurfiwyd llywodraeth newydd asgell chwith ar ôl yr etholiad ar ddiwedd mis Ebrill 2009. Roedd hi'n gefnogol i'r protestwyr, a dechreuodd y broses o ddiwygio, gan gynnwys erlyn y cyn-Brif Weinidog sef Geir Haarde o flaen yr Uchel Lys (sef y Landsdómur), mewn erlyniad barwnol.

Cynhaliwyd gwahanol refferenda i gofyn i'r dinasyddion a oedden nhw eisiau talu dyled Icesave eu banciau ai peidio; etholwyd hefyd 30 pobl, nad oeddent yn aelodau o unrhyw blaid wleidyddol i ffurfio Cynulliad Cyfansoddiadol Gwlad yr Iâ gyda'r bwriad o ysgrifennu Cyfansoddiad Gwlad yr Iâ newydd. Ar ôl rhai problemau cyfreithiol, cyflwynodd y Cyngor Cyfansoddiadol Ddrafft o'r Cyfansoddiad i Senedd Gwlad yr Iâ ar 29 Gorffennaf 2011. Bydd y Llywodraeth yn pleidleisio dros y Cyfansoddiad newydd hwn cyn 20 Hydref 2012.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gunnarsson, Valur (21 Ionawr 2009). "Icelandic lawmakers return to work amid protests". Associated Press. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-01-31. Cyrchwyd 22 Ionawr 2009. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  "Iceland protesters demand government step down". Reuters. 20 Ionawr 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-02-03. Cyrchwyd 22 Ionawr 2009. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
3. ↑  "Icelandic police tear gas protesters". Associated Press. 22 Ionawr 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-01-31. Cyrchwyd 22 Ionawr 2009. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help); Unknown parameter `|coauthors=` ignored (help)
4. ↑  "Opposition attempts to call Iceland elections, bypassing PM". icenews.is. 22 Ionawr 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-01-24. Cyrchwyd 22 Ionawr 2009. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
5. ↑  Nyberg, Per (26 Ionawr 2009). "Icelandic government falls; asked to stay on". CNN. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-01-29. Cyrchwyd 31 Ionawr 2009. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
6. ↑  "Stjórnlagaráð 2011 – English". Stjornlagarad.is. 29 July 2011. Cyrchwyd 18 Hydref 2011.
Protest hawliau tir ffermwyr yn Jakarta, Indonesia 
 Protest o flaen pencadlys Heddlu Cenedlaethol Sbaen yn Barcelona yn ystod streic gyffredinol Catalwnia, 2017 yn erbyn polisïau creulon yn ystod y refferendwm 
Mae **protest** yn fynegiant cyhoeddus o wrthwynebiad, anghymeradwyaeth neu anghytuno efo syniad neu gweithrediad, fel arfer un wleidyddol. Gall protestiadau fod ar sawl ffurf wahanol, o ddatganiadau unigol i brotest torfol. Gall protestwyr drefnu protest fel ffordd o leisio eu barn yn gyhoeddus mewn ymgais i ddylanwadu ar farn y cyhoedd neu bolisi'r llywodraeth, neu gallant gymryd camau uniongyrchol mewn ymgais i ddeddfu newidiadau dymunol  Lle mae protestiadau yn rhan o ymgyrch systematig, ddi-drais a heddychlon i gyflawni amcan penodol, ac yn cynnwys defnyddio pwysau yn ogystal â pherswâd, maent yn mynd y tu hwnt i ddim ond protestio ac efallai y cânt eu disgrifio'n well fel achosion o wrthwynebiad sifil neu wrthwynebiad di-drais .

Enghreifftiau o brotestiadau
----------------------------

* Gwrthryfel y gweithwyr ym Merthyr Tudful
* Terfysg Tonypandy
* Protest Comin Greenham
* Protestiadau Sgwâr Tiananmen, 1989
* Protestiadau hawliau mewnfudwyr yr Unol Daleithiau, 2006
* Protestiadau argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ (2008–2011)
* Protestiadau myfyrwyr Québec 2012
* Protestiadau George Floyd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Definition of PROTEST". *www.merriam-webster.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-03-04.
2. ↑  "PROTEST (noun) definition and synonyms | Macmillan Dictionary". *www.macmillandictionary.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-03-04.
3. ↑  St. John Barned-Smith, "How We Rage: This Is Not Your Parents' Protest," *Current* (Winter 2007): 17–25.
4. ↑  Adam Roberts, Introduction, in Adam Roberts and Timothy Garton Ash (eds.), *Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present*, Oxford University Press, 2009, pp. 2–3, where a more comprehensive definition of "civil resistance" may be found.
Defnyddir **rhanbarthau Gwlad yr Iâ** yn bennaf at ddibenion ystadegol. Mae'r awdurdodau'r llysoedd hefyd yn dilyn y rhaniadau gweinyddol yma yn ogystal â chodau post y Swyddfa Bost, gydag ychydig eithriadau.

Cyn 2003, defnyddiwyd y rhanbarthau hefyd fel etholaethau cyffredinol mewn rhai etholiadau seneddol. Ac eithrio ei ddefnydd wrth gasglu ystadegau cenedlaethol, yn enwedig data cyfrifiad, mae'r diffiniadau hyn yn dibynnu ar y Reykjavík Capital priodol a ddaeth i ben.

Mae ffiniau blaenorol rhanbarth Reykjanes, fel y'u diffinnir gan yr awdurdodau llywodraeth a rhanbarthol, wedi symud, ac o'r herwydd, collwyd llawer o fwrdeistrefi i ardal newydd Penrhyn y De-ddwyrain. Mae newidiadau mawr eraill hefyd wedi'u cynnwys, megis ailddosbarthu dros ugain o is-adrannau e.e. y newid yn lleoliad dinas Höfn i'r Rhanbarth Dwyreiniol.

Nid yw'r rhanbarthau hyn yn cael eu diffinio yn ôl y gyfraith ac nid ydynt yn ffurfiau swyddogol o ran gweinyddiaeth, ond fe'u defnyddir i rannu Gwlad yr Iâ i rai dibenion. Rhennir rhaglen gofal iechyd y wlad yn saith ardal. Mae'r rhanbarthau hyn yn bennaf yn cyfateb i'r rhai a nodir isod, er nad yw rhai diweddariadau wedi'u gweithredu'n llawn eto. Er enghraifft, mae aneddiadau yn Norðurland wedi dioddef mân broblemau o uno'r Gogledd-orllewin a'r Gogledd-ddwyrain i un grŵp.

| # | Cyfieithiad o'r enw | Enw mewnIslandeg | Poblogaethddiweddaraf | Arwynebedd(km²) | Pobl./Arwynebedd | ISO 3166-2 | Canolfanweinyddol | Rhanbarthau Gwlad yr Iâ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Rhanbarth y Brifddinas | Höfuðborgarsvæði | 233,034 | 1,062 | 201.14 | IS-1 | Reykjavík |  |
| 2 | Penrhyn y De | Suðurnes | 27,829 | 829 | 27.15 | IS-2 | Keflavík |
| 3 | Rhanbarth y Gorllewin | Vesturland | 16,662 | 9,554 | 1.65 | IS-3 | Borgarnes |
| 4 | Ffiords y Gorllewin | Vestfirðir | 6,883 | 9,409 | 0.73 | IS-4 | Ísafjörður |
| 5 | Rhanbarth y Gogledd-orllewin | Norðurland vestra | 7,322 | 12,737 | 0.56 | IS-5 | Sauðárkrókur |
| 6 | Rhanbarth y Gogledd-ddwyrain | Norðurland eystra | 30,600 | 21,968 | 1.33 | IS-6 | Akureyri |
| 7 | Rhanbarth y Dwyrain | Austurland | 13,173 | 22,721 | 0.55 | IS-7 | Egilsstaðir |
| 8 | Rhanbarth y De | Suðurland | 28,399 | 24,526 | 1.01 | IS-8 | Selfoss |
|  | Gwlad yr Iâ | Ísland | 364,260 | 102,806 | 3.23 | IS |  |  |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Population by municipalities, sex and age 1 January 1998-2021 - Current municipalities". Cyrchwyd 10 Ionawr 2022.
2. ↑  "Population in the end of the 4th quarter of 2019".
Poster Rhys Aneurin o'r gerdd "Rhaid Peidio Dawnsio" gan Emyr Lewis
Cerdd ar fesur mydr ac odl gan y prifardd Emyr Lewis yw **"Rhaid Peidio Dawnsio. . ."** ac mae'n rhan o'r dilyniant a enillodd Goron Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Ogwr 1998 ar y testun "Rhyddid". Mae'r bardd wedi seilio ei ddilyniant ar fywyd dinas Caerdydd gan ystyried amser a'r modd y mae dyn wedi creu cyfyngiadau amser iddo'i hunan drwy amser y cloc ond fe all hefyd ddianc i fyd diamser breuddwydion a'r dychymyg.

Cynnwys
-------

Mae tri phennill i'r gerdd hon ac yn y pennill cyntaf cyfeirir at reol ddychymygol yng Nghaerdydd, sef bod dawnsio'n cael ei wahardd rhwng wyth a deg y bore. Dywedir bod yr Heddlu Cudd a'r Cyngor yn gwneud defnydd o gamerâu cylch cyfyng (CCTV) i sicrhau bod pawb yn cadw at y rheol hon.  

Yn yr ail bennill dywedir ei bod hi'n bosib dawnsio yng Nghaerdydd ar adeg benodol, sef rhwng deg o'r gloch ac un ar ddeg o'r gloch y bore ond bod rhaid gwneud hynny mewn esgidiau coch a bod rhaid i'r dawnswyr gael eu hebrwng i fannau penodol yn ogystal er mwyn dawnsio.  

Yn y pennill olaf gwelir newid cywair gan fod rhai yn mynnu torri'r rheolau hyn a herio'r drefn. Pan fydd niwl dros y ddinas a'r camerâu wedi rhewi ym mis Chwefror ni fydd y "swyddogion sarrug" yn gallu gweld yr hyn sy'n digwydd ar y strydoedd a phryd hynny bydd y stryd yn llawn "o ddawns y sodlau noethion".

Chwiliwch am ***Pennill***  
yn Wiciadur.

Mesur
-----

Mesur yn y canu rhydd yw mydr ac odl ac mae'r cerddi ar y mesur hwn yn amrywiol o ran nifer sillafau mewn llinell a phatrymau odli llinellau. Er y gallant amrywio o gerdd i gerdd mae gan bob cerdd ar fesur mydr ac odl strwythur pendant.

Dolenni allanol
---------------

* Emyr Lewis "Rhaid Peidio Dawnsio. . ." (BBC Bitesize)
* Emyr Lewis yn darllen ei gerdd "Rhaid Peidio Dawnsio" (Adnoddau Addysgol CBAC)
Mae **Llwyn-cus** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 11 Ebrill 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 14.07 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae ***Rhododendron ponticum*** neu'r **Rhododendron Cyffredin** yn rywogaeth o'r genws *Rhododendron* sy'n frodor o dde Ewrop a de-orllewin Asia. Yn Ewrop, fe'i ceir yn Sbaen a gogledd Portiwgal, ac yn ne-ddwyrain Bwlgaria, ac yn Asia mewn ardal eang rhwng Twrci, Libanus a Georgia ac ardal Krasnodar yn ne Rwsia.

Mae'n llwyn gweddol o faint, yn tyfu hyd at 5 m. o uchder, weithiau 8 m. gyda blodau porffor. Ceir dau is-rywogaeth:

* *R. p. ponticum* - Bwlgaria hyd Georgia.
* *R. p. baeticum* Sbaen a Portiwgal.

Cofnoda'r hanesydd Groegaidd Xenophon i filwyr Groegaidd yn Asia Leiaf gael eu gwenwyno gan fêl wedi ei wneud o flodau *R. ponticum*. Fe'i tyfir yn aml mewn gerddi, weithiau er ei fwyn ei hun ond yn amlach fel stoc ar gyfer rhywogaethau eraill o *Rhododendron*. Trwy hyn mae wedi datblygu yn broblem mewn rhai rhannau o'r byd tu hwnt i'w gynefin naturiol, er enghraifft Seland Newydd a gorllewin Ucheldiroedd yr Alban, a hefyd yng Nghymru. Fe'i hystyrir yn fygythiad i dyfiant naturiol yn Eryri, lle mae wedi ymledaenu'n fawr mewn rhai ardaloedd, er enghraifft ar y llechweddau o gwmpas Beddgelert.
Enw personol Cymraeg yw **Siarl**, yn dod o'r enw personol Saesneg Charles, sy'n dod o'r Ffrangeg.

Tarddiad
--------

Enw Almaeneg - *Karl* - ydyw'n wreiddol, sef Carolus yn Lladin.

Mae wedi bod yn enw Ymerodron Glân Rhufeinig a brenhinoedd mewn sawl gwlad. Ar lafar, defnyddir y ffurf "Carlo" hefyd, gan amlaf fel enw ar gi neu'n fel enw o sarhad.

Ymerodron Glân Rhufeinig
------------------------

* Siarlymaen (*Carolus Magnus*)
* Siarl Foel
* Siarl Dew
* Siarl V

Ffrainc
-------

* Siarl II, brenin Ffrainc
* Siarl III, brenin Ffrainc
* Siarl IV, brenin Ffrainc
* Siarl V, brenin Ffrainc
* Siarl VI, brenin Ffrainc
* Siarl VII, brenin Ffrainc
* Siarl VIII, brenin Ffrainc
* Siarl IX, brenin Ffrainc
* Siarl X, brenin Ffrainc

Lloegr a'r Alban
----------------

* Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban
* Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban

Sbaen
-----

* Siarl I (Siarl V, Ymerawdwr Glân Rhufeinig)
* Siarl II
* Siarl III
* Siarl IV
* Juan Carlos I (presennol)

Eraill
------

* Siarl Martel, Maer y Llys Ffrancaidd
* Charles Edward Stuart, hawlydd coron Prydain
* Y Tywysog Siarl, Tywysog Cymru


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Dawnswraig neu berfformwraig llwyfan sy'n ceisio amlygu ei nodweddion corfforolm yn aml drwy wisgo dillad bychain, neu fod yn bronnoeth neu'n noeth yw **sioeferch**. Weithiau defnyddir y term *soeferch* ar gyfer model hyrwyddol a gyflogir mewn ffeiriau masnach a sioeau ceir.

Hanes
-----

Gellir olrhain hanes sioeferched yn ôl i neuaddau cerddoriaeth a chabaret Paris ar ddiwedd y 1800au, megis y Moulin Rouge, Le Lido, a'r Folies Bergère.

Sioeferched Las Vegas
---------------------

Sioeferched Jubilee!
Cyflwynwyd sioferched yn Las Vegas yn 1952 fel act agoriadol ac fel clo ar gyfer prif berfformiad Las Vegas, gan ddawnsio o amgylch y brif act ar adegau. Fe'u cyflwynwyd yn y Sands Casino ar gyfer sioe gyda Danny Thomas. Yn 1957 aeth Minsky's Follies i'r llwyfan yn y Desert Inn gan gyflwyno'r dawnswyr bronnoeth yn Vegas. >

Sioeau gyda sioeferched
-----------------------

* *Calypso Cabaret* (Bangkok, Gwlad Tai)
* *Folies Bergère* (Paris)
* *Folies du Lac* (Paris)
* *Jubilee! Bally's* (Las Vegas)
* *La Nouvelle Eve* (Paris)
* *Le Lido* (Paris)
* *Moulin Rouge* (Paris)
* *Paradis Latin* (Paris)
* *Roderick Palazuelos 'Platinum Stars'* (Mecsico)
* *Splash* (Riviera, Las Vegas) (Frank Marino Show - La Cage)
* *The Fabulous Palm Springs Follies* (Palm Springs, California)
* *The Francis Show (Sioe trawswisgo)* (Mecsico)
* *Tihany Spectacular Circus* (Brasil-Mecsico)
* *Tropicana Club* (Havana, Ciwba)
* *Cabaret Red Light* (Philadelphia, UDA)
* *VIVA Cabaret Showbar* (Blackpool, DU)

Menywod enwog sydd wedi perfformio fel sioeferched
--------------------------------------------------

* Marilyn Monroe
* Jayne Mansfield
* Beyoncé Knowles
* Vanessa L. Williams
* Dita Von Teese
* Kylie Minogue
* The Pussycat Dolls
	+ Carmen Electra
	+ Nicole Scherzinger
	+ Kimberly Wyatt
* Christine Keeler
* Pamela Anderson
* Jenna Jameson
* Bobbie Gentry
* Cassandra Peterson

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   History of Showgirls.
Cyn-chwaraewr rygbi’r gynghrair o Sais sy’n awr yn hyfforddwr rygbi’r undeb yw **Shaun Edwards** (ganed 18 Hydref 1966). Mae’n hyfforddwr amddiffynnol rhan amser i dîm rygbi'r undeb Cenedlaethol Cymru.

Yn enedigol o Wigan, bu’n chwarae i dîm Wigan rhwng 1983 a 1996. Enillodd wyth pencampwriaeth gyda Wigan, a’r gwpan naw gwaith, y ddau yn record. Chwaraeodd dros Loegr yng Nghwpan y Byd yn 1992 a 1995, ac enillodd 36 cap dros dîm rygbi’r gynghrair Prydain.

Gadawodd Wigan i chwarae am dymor i’r London Broncos, ac am gyfnod byr i Bradford Bulls. Yn 2001, ymunodd â staff tîm rygbi’r undeb London Wasps fel hyfforddwr y cefnwyr, gan ddod yn brif hyfforddwr yn 2005 wedi i Warren Gatland ddychwelyd i Seland Newydd. Enillodd Wasps y bencampwriaeth dair gwaith yn y cyfnod yma.

Pan apwyntiwyd Warren Gatland yn hyfforddwr Cymru cyn dechrau Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2008, apwyntiwyd Edwards yn hyfforddwr amddiffynnol rhan-amser, gan gadw ei swydd gyda'r Wasps. Iddo ef y rhoddir llawer o’r clod am y gwelliant mawr ym mherfformiad amddiffynnol Cymru yn y bencampwriaeth yn 2008; dim ond dwy gais a sgoriwyd yn eu herbyn yn y pum gêm.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 205238666
* GND: 17397855X

 |
Math o fanga i fechgyn 10 oed a hŷn ydy ***Shōnen***, ***shonen***, neu ***shounen manga*** (少年漫画, *shōnen manga*), sy'n dod yn wreiddiol o Japan. Mae'r cymeriadau Kanji (少年) yn golygu "ychydig" a "blwyddyn" a'r symbolau 漫画 yn golygu "comic". Mae manga Shōnen yn tarddu o Siapan ac yn golygu "comic person ifanc".

Enghreifftiau
-------------

*Dragon Ball*, *One Piece*, *Astro Boy*, *Kuroshitsuji*, *Rurouni Kenshin*, *Kinnikuman*, *Saint Seiya*, *Dr. Slump*, *Gin Tama*, *Fighting Spirit*, *Detective Conan*, *YuYu Hakusho*,  *InuYasha*, *Hunter × Hunter*, *Naruto*, *Bleach*, *Soul Eater*, *Slam Dunk*, *Zatch Bell!*, *Fairy Tail*, *Reborn!*, *Tsubasa: Reservoir Chronicle*, *Yu-Gi-Oh!*, *Fullmetal Alchemist*, *Buso Renkin*, a *D.Gray-man*.

Mae Shōnen (少年) manga (漫画) yn llawn o symud a digwyddiadau llawn bywyd, gyda plots digri yn aml. Mae tynnu coes rhwng bechgyn a dynion e.e. mewn timau pêl-droed, yn digwydd yn aml. Ceir hefyd ferched del a rhywiol fel Bulma o *Dragon Ball* neu Nami o *One Piece*, gyda rhai rhannau o'r corff wedi'u hamlygu'n fwy nag arfer.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Short anime glossary [Краткий анимешно-русский разговорник]" (yn Rwsieg). *anime\*magazine* (3): 36. 2004. ISSN 1810–8644.
Mae'r **Shïa** (Arabeg: شيعة , yn golygu "Plaid" ) yn enwad yng nghrefydd Islam, yr ail-fwyaf ar ôl y Sunni. Mae dilynwyr y Shïa, y Shïaid, yn ystyried Alī ibn Abī Tālib, cefnder a mab-yng-nghyfraith y Proffwyd Muhammad fel ei olynydd (Califf) ac fel yr Imam cyntaf. Yn ôl eu cred hwy, dim ond disgynyddion Ali all fod yn olynwyr y Proffwyd. Datblygodd rhai gwahaniaethau diwinyddol hefyd, ac mae cyfraith y Shïa ychydig yn wahanol i gyfraith y Swnni.

Credir fod y Shïaid tua 15% o ddilynwyr Islam heddiw. Mae nifer o wahanol fathau o Shïa; y mwyaf yw'r Imamyddion neu'r "Deuddegwyr", sy'n credu fod deuddeg Imam wedi bod. Maent yn byw yn 
Iran (90% o'r boblogaeth gyfan), Aserbaijan (85%), Irac (60%), Bahrain (70%), Libanus (40%), Kuwait (30%), Pacistan (20%), Affganistan (20%), Sawdi Arabia (5-20%), Syria (10%) ac India (1-2%).

Yr ail fath o Shïaid yw'r Ismailiaid, sy'n credu mewn saith Imam ac yn byw yn Pacistan, India, Syria ac Affganistan. Trydydd math yw'r Zaiditiaid, sy'n derbyn pump Imam, ac yn byw yng ngogledd Yemen yn bennaf. Mae'r Alefitiaid yn byw yn Nhwrci a'r gwledydd cyfagos.

Dechreuodd y Shïa ynghanol y dadleuon wedi marwolaeth Muhammad yn 632 ynglŷn â phwy ddylai ei olynu. Daeth Abū Bakr yn olynydd iddo, a dim ond yn ddiweddarach y cafodd Ali ei enwi fel y pedwerydd califf. Nid oedd pawb am ei dderbyn, ac yn 661 lladdwyd ef. Roedd Ali'n briod a merch y Proffwyd, Fātima. Yn ddiweddarach lladdwyd ail fab Ali a Fatima, trydydd Imam y Shia, Hussain ym mrwydr Kerbala yn 680. Mae'r Shïa'n ystyried Hussein fel merthyr.

  

Gwledydd gyda mwy na 10% o'r boblogaeth yn ddilynwyr Islam  
**Gwyrdd**: Gwledydd y Swnni, **Coch**: Gwledydd Shïa, **Glas**: Ibaditiaid (Oman)
Awdures o'r Almaen yw **Sigrid Damm** (ganwyd 7 Rhagfyr 1940) sy'n ysgolhaig llenyddiaeth Almaeneg ac yn awdur nifer o ysgrifau ar y "Weimar Viergestirn" Wieland, Goethe, Herder a Schiller.

Fe'i ganed yn Gotha, Thuringia yn yr Almaen ar 7 Rhagfyr 1940.

Yn Gotha hefyd y'i magwyd ac addysgwyd hi yn yr *Arnoldischule*, gan raddio yn 1959. O 1959 i 1965 astudiodd lenyddiaeth a hanes Almaeneg ym Mhrifysgol Jena, neu'r *Friedrich-Schiller-Universität Jena*. Wedi hynny, bu'n gweithio fel darlithydd prifysgol yn Jena a Berlin. Yn 1970 enillodd ei doethuriaeth mewn athroniaeth a gweithiodd fel awdur yn *Verlag Volk und Wissen* a gyhoeddwyd dan y teitl "Hanes Llenyddiaeth yr Almaen" (*Geschichte der deutschen Literatur*).

Ers 1978 mae hi'n byw fel awdur llawrydd yn Berlin. Ym 1993 bu'n ddarlithydd gwadd ym Mhrifysgolion Caeredin a Glasgow, ac yn 1994 ym Mhrifysgol Hamburg.

Mae Sigrid Damm yn awdur gweithiau ar bobl llenyddiaeth glasurol y Weimar, yn bennaf. Ysgrifennai mewn cymysgedd o fywgraffiadau a ffuglen ar gyfaill plentyndod Goethe, sef Jakob Michael Reinhold Lenz a gwraig Goethe, Christiane von Goethe. Daeth hyn ag enwogrwydd mawr iddi. 

Mae Sigrid Damm yn aelod o Ganolfan PEN yr Almaen ac Academi Gwyddorau a Llenyddiaeth Mainz. Ar 14 Rhagfyr 2010, hi oedd y fenyw gyntaf i dderbyn dinasyddiaeth anrhydeddus ei man geni, Gotha, a roddwyd iddi gan gyngor y ddinas.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Lion-Feuchtwanger (1987), Gwobr lenyddol Thüringer (2005) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyffredinol:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
2. ↑  Rhyw: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 26 Ebrill 2014. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
3. ↑  Dyddiad geni: "Sigrid Damm". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
4. ↑  Man geni: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 11 Rhagfyr 2014
5. ↑  Teitl y gwaith: Sigrid Damm – Lesung; cyhoeddwr: Institut Pierre Werner
6. ↑  Mitgliedseintrag von Sigrid Damm bei der Akademie der Wissenschaften und der Literatur Mainz, abgerufen am 11.10.17
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ana Mariscal yw ***Segundo López, Aventurero Urbano*** a gyhoeddwyd yn 1953. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Lleolwyd y stori yn Madrid. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tony Leblanc, Ana Mariscal, Mariano Azaña a Matilde Artero. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1953. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Roman Holiday* sy’n ffilm ramant Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm William Wyler. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ana Mariscal
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ana Mariscal ar 31 Gorffenaf 1923 ym Madrid a bu farw yn yr un ardal ar 29 Mawrth 2012. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1940 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Medal Aur am Deilyngdod yn y Celfyddydau (Sbaen)

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ana Mariscal nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Con La Vida Hicieron Fuego |  | Sbaen | 1959-09-21 |
| El Camino |  | Sbaen | 1963-01-01 |
| Segundo López, Aventurero Urbano |  | Sbaen | 1953-01-01 |
| The Football Lottery |  | Sbaen | 1960-08-29 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Stob Coire an Laoigh - Caisteal** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN246729. Ceir carnedd ar y copa.

Y fam fynydd ydy Stob Coire an Laoigh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Stob Ghabhar - Stob a'Bhruaich Leith** neu **Stob a' Bhruaich Leith** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Etive i Glen Lochy yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN208459. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd yw Stob Ghabhar.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top, Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Stob Coire Easain** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN308730.

Y fam fynydd ydy Ben Nevis.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Stob Coire Sgreamhach - Stob Coire nan Easain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Linnhe i Loch Etive yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN165527. Enw'r fam-fynydd yw Stob Coire Sgreamh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Stob Fear-tomhais neu** Beinn Stacath **ac weithiau** Ceann na Baintighearna **yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Lomond i Strathyre yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN474163. Ceir piler triongl yr OS ger y copa.**

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 12 Mehefin 2002.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Stob Binnein - Stob Coire an Lochain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Lomond i Strathyre yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN438220. small cairn on rocky outcrop

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-08-19 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Stob Coire Easain (copa 662m)** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN290738.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Karl Marx
**Sosialaeth** yw'r enw a roddir i gasgliad o ideolegau sy'n ffafrio cyfundrefn sosio-economaidd lle mae eiddo a dosbarthiad cyfoeth yn cael eu rheoli gan gymdeithas.[1]

Gellir olrhain gwreiddyn y mudiad sosialaeth modern yn bennaf at fudiad dosbarth gweithiol y 19g. Yn y cyfnod hwn, defnyddiwyd y term "sosialaeth" yn gyntaf pan yn cyfeirio at feirniaid cymdeithasol Ewropeaidd oedd yn collfarnu cyfalafiaeth ac eiddo preifat. Un fu'n rhannol gyfrifol am sefydlu a diffinio'r mudiad sosialaeth modern oedd Karl Marx. Credai ef y dylid diddymu arian, marchnadoedd, cyfalaf, a llafur fel cynwydd.

Yn nhreigl amser, rhannodd y mudiad yn garfannau gwahanol. Erbyn heddiw ceir pleidiau sosialaidd cymdeithasol - diwygwyr megis y Blaid Lafur sydd yn cefnogi gwladwriaethau les a rheoli cyfalafiaeth; comiwnyddion chwyldroadol megis y Bolsiefigiaid sydd yn cefnogi "Unbennaeth y Proletariat"; ac anarchwyr gwrth-wladwriaethol. Yn aml cymysgir egwyddorion sosialaidd â syniadau gwleidyddol gwahanol, megis cenedlaetholdeb fel wna Plaid Cymru.

Geirdarddiad
------------

Y Cymro a sosialydd cynnar Robert Owen defnyddiodd, am y tro gyntaf yn Saesneg, y termau *socialist* (yn 1827) a *socialism* (yn 1837). Roedd hyn yn seiliedig ar y derm Ffrengig *socialisme*, hawliau'r diwygiwr Pierre Leroux a'r cyhoeddwr Saint-Simonian 'ill dau y clod am fathu'r derm honno. *Cymdeithasiaeth* oedd y derm ffafriodd R. J. Derfel, ond "sosialaeth" daeth yn fwy boblogaidd.[2][3]

Ffynonellau
-----------

1. ↑  "Socialism." *Encyclopædia Britannica*. 2006. Encyclopædia Britannica ar-lein.
2. ↑  Socialism, *Online Etymology Dictionary*
3. ↑  *Sosialaeth*, 'Gwyddoniadur Cymru', tud. 862; Gwasg Prifysgol Cymru; 2008.
Mae **Spidean a'Choire Leith (Liathach) - Stob a'Coire Liath Mhor** neu  **1933: Bidean Toll a'Mhuic** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG932581. Y fam-fynydd ydy Spidean a'Choire Leith (neu Liathach).

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Stone**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Stone yn Swydd StaffordEtholaeth Stone yn Swydd Stafford
* Swydd Stafford yn LloegrSwydd Stafford yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol yn 1918 ond fe'i diddymwyd yn 1950. Fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1922: Smith Child (Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1945: Joseph Lamb (Ceidwadol)
* 1945–1950: Hugh Fraser (Ceidwadol)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–presennol: Bill Cash (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **llwyfwyfyn canibalaidd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwyfwyfynod canibalaidd**; yr enw Saesneg yw *Dun-bar*, a'r enw gwyddonol yw *Cosmia trapezina*. Mae'n eitha cyffredin drwy Ewrop.

Lled yr adenydd ydy 28–38 mm a gall y lliw (a'r maint) newid cryn dipyn. Mae'n hedfan rhwng Gorffennaf a Medi ac yn cael ei ddenu gan olau a siwgwr.

Bwyd
----

Mae'r siani flewog yn wyrdd gyda llinellau melyn a smotiau gwynion. Ei phrif fwyd ydy coed a llysiau ond mae hefyd yn gloddesta ar gnawd siani flewogs eraill, ac weithiau ar siani flewogs ei math ei hun - y llwyfwyfyn canibalaidd; a dyna sut y cafodd ei henw. Mae'n trulio'r gaeaf fel ŵy.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyfwyfyn canibalaidd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Ogofâu Cefn** yn grŵp o bedair ogof gydgysylltiedig ar glogwyni calchfaen Dyffryn Elwy, tua 5km i'r de-orllewin o Lanelwy, yn Sir Ddinbych. Cloddiwyd yr ogof yn y 19g a daethpwyd o hyd i weddillion dynol ac anifeiliaid yn dyddio'n ôl i'r cyfnod Paleolithig. Mae'r rhwydwaith o ogofâu yng Nghoed yr Allt, tua hanner cilometr o Ogof Bontnewydd, yng nghymuned Cefn Meiriadog, sef un o ogofâu pwysicaf Ewrop. Mae'r ogofâu hyn wedi'u cofrestru fel henebion o bwys (NPRN 94801).

Canfuwyd bod Ogofâu Cefn yn llawn esgyrn anifeiliaid ac yn gartref i'r Neanderthaliaid cynnar, mae'r ogofâu wedi denu llawer o ymwelwyr nodedig, gan gynnwys Charles Darwin ym 1831. Ar un adeg roedd y ffordd o Ddinbych i Abergele yn mynd trwy fwa'r graig ar lan yr Elwy a thruliodd llawer o bobl eu hamser yma, gan gynnwys awduron megis Thomas Pennant, Richard Fenton ac Edward Pugh yn y blynyddoedd cyn cloddio'r ogofâu yn 1830.

Ymwelodd Charles Darwin â'r ardal yn Awst 1831 gyda'r Athro Adam Sedgwick; nododd Darwin yn sylwi bod Sedgwick wedi gweld esgyrn rhinoseros mewn mwd yn yr ogof. Daeth o hyd i esgyrn eliffant, hipopotamws a rhinoseros a oedd yn dyddio'n ôl i'r cyfnod rhewlifol diwethaf (c. 125,000 CP).

Cloddiwyd y rhwydwaith o ogofâu am y tro cyntaf yn y 1830au gan y Parch E. Stanley, a daeth o hyd i ddarnau o offer carreg ynghyd â nifer o esgyrn anifeiliaid a oedd wedi'u gosod dros gyfnod eang, a gronnwyd yn yr ogofâu yn ôl pob tebyg gan weithgarwch dŵr yr afon, ychydig fetrau islaw.

Gweddillion cwrs tanddaearol gynt o Afon Elwy yw cyntedd yr 'Hen Ogof', a erydwyd trwy'r calchfaen. Defnyddir yr ogofâu ar gyfer gweithgareddau ogofa gan ganolfan gweithgareddau awyr agored a leolir yr ochr arall i'r afon.

Oriel luniau
------------

* Dyffryn Afon Elw, Cefn MeiriadogDyffryn Afon Elw, Cefn Meiriadog
* Coed yr AlltCoed yr Allt
* 
* Ogof y ChwarelOgof y Chwarel
* Tu fewn yr ogof isaf, ger yr afonTu fewn yr ogof isaf, ger yr afon
* Yr ogof isaf, ger yr afonYr ogof isaf, ger yr afon

Gweler hefyd
------------

* Ogof Bontnewydd
* Neanderthal

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  coflein.gov.uk; adalwyd 12 Gorffennaf 2023.
2. ↑  museum.wales; adalwyd 12 gorffennaf 2023
Etholaeth seneddol yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Penistone a Stocksbridge** (Saesneg: *Penistone and Stocksbridge*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Penistone a Stocksbridge yn Ne Swydd EfrogEtholaeth Penistone a Stocksbridge yn Ne Swydd Efrog
* De Swydd Efrog yn LloegrDe Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2019: Angela Smith (Llafur, wedyn Change UK, Annibynnwr, a Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2019–presennol: Miriam Cates (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne