recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Llwythau Celtaidd De Lloegr
Llwyth Celtaidd yn byw yn ne Lloegr oedd yr **Iceni**, weithiau **Eceni**. Roeddynt yn byw yn yr ardal sy'n awr yn Norfolk. Efallai fod y **Cenimagni**, a ildiodd i Iŵl Cesar yn 54 CC yn gangen o'r Iceni.

Ymddengys i'r Iceni ildio i Rufain heb lawer o drafferth. Fodd bynnag, pan fu farw eu brenin Prasutagas, yn 61, dechreuodd y procurator Rhufeinig Catus anrheithio yr Iceni a'u tiroedd. Cipiodd Buddug (Boudica), gwraig Prasutagus, a'i ddwy ferch ifanc a'u fflangellu yn gyhoeddus ac yna eu treisio. Mewn canlyniad cododd yr Iceni mewn gwrthryfel yn erbyn y Rhufeiniaid. Dan arweiniad Buddug, gorchfygodd yr Iceni y nawfed lleng, Legio IX Hispana. Aethant yn eu blaenau i gipio Verulamium (St Albans), y brifddinas Rufeinig ar y pryd Camelodunum (Colchester), ynghyd â porthladd Londinium (Llundain).

Brysiodd y rhaglaw Suetonius Paulinus a'i fyddin yn ôl o Fôn. Roedd ganddo fyddin o tua deng mil o wŷr: Legio XIV Gemina, rhan o Legio XX Valeria Victrix a rhai milwyr cynorthwyol. Cyfarfu â Buddug a'i llu ger High Cross ar Stryd Watling a bu brwydr enfawr. Ymladdodd yr Iceni yn ffyrnig ond, er bod ganndynt fantais sylweddol o ran eu nifer roedd y llengwyr Rhufeinig yn rhy ddisgybliedig iddynt. Ffoes Buddug a gweddillion ei byddin adref. Ymddengys ei bod wedi lladd ei hun yno yn hytrach na dioddef y gwarth o weld ei llwyth a'i theyrnas yn cael eu hanreithio.
Bardd, ffeminist a swffragét Albanaidd oedd **Helen Burness Cruickshank** (15 Mai 1886 - 2 Mawrth 1975) sydd hefyd yn cael ei chofio fel bardd. dywedir mai ei chartref ym mhentref bychan Corstorphine, gorllewin Caeredin, oedd pencadlys yr ymgyrch dros hawliau merched yn yr Alban.

Fe'i ganed yn Monadh Rois (Montrose) a bu farw yng Nghaeredin.

Magwraeth
---------

Yn Ysbyty Meddwl Sunnyside, Hillside, Monadh Rois, Angus y'i ganed, yn un o'r tai ar gyfer y staff, gan fod ei thad George Cruickshank, yn ofalwr yn ysbyty yn Sunnyside. Helen oedd yr ieuengaf o dri i'w thad George (1845-1924) a'i mam Sarah Wood (1850-1940), morwyn ddomestig o Monadh Rois.

Addysgwyd Helen yn ysgol bentref Hillside pan oedd yn bedair oed, cyn mynychu Academi Montrose yn ddeg oed gyda'i dau frawd hŷn. Bob blwyddyn, treuliwyd gwyliau haf y teulu mewn cabanau yn Glenesk, yn Ucheldir yr Alban, lle dysgodd George ei blant am natur, datblygodd Helen yr hoffter o ddringo a cherdded, diddordeb a arhosodd gyda hi drwy gydol ei bywyd. Roedd gwyliau blynyddol teuluoedd yn rhan allweddol o fewn barddoniaeth Cruickshank, gyda chyfeiriadau aml at y tirluniau a phobl Angus.

Er i Helen ennill gwobrau ym mhob pwnc yn yr ysgol, ni allai ei thad fforddio ei hanfon i'r Brifysgol er i'r Rheithor lleol ei chynghori i wneud hynny, a gadawodd Helen yr ysgol yn bymtheg oed gan sefyll arholiadau'r Gwasanaeth Sifil. Gwaith cyntaf Cruickshank oedd yn y *Post Office Savings Bank* yn Llundain o 1903 i 1912, ac yn ystod y cyfnod hwn cynydodd ei diddordeb mewn gwleidyddiaeth a'r ymgyrch dros hawliau merched i bleidleisio. Ymunodd Helen ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched ac ymgyrchodd dros yr achos trwy ymuno â gorymdeithiau a sialcu'r palmentydd.

Caeredin
--------

Yn 1912, cafodd Helen gynnig swydd yng Nghaeredin mewn yswiriant iechyd (rhan o Llywodraeth Lloegr) a derbyniodd y swydd. Dechreuodd gyfansoddi barddoniaeth, ac ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, dechreuodd Cruickshank gael rhywfaint o lwyddiant wrth gyhoeddi ei barddoniaeth, weithiau dan ffugenwau yn *The Glasgow Herald*.

Bu farw tad Helen yn 1924, ac fel yr unig ferch, tybiwyd y byddai Helen yn cymryd gofal o'i mam - a oedd yn golygu y byddai'n rhaid iddi ildio ei hawydd i briodi. Ni allai menyw a weithiodd yn y gwasanaeth sifil barhau i weithio ar ôl iddynt briodi. Rhoddodd Helen orau i rentu ei fflat a phrynnodd 'Dinnieduff', tŷ-semi ar Fryn Corstorphine.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Helen Cruickshank (1886–1975) - Edinburgh City of Literature". *Edinburgh City of Literature* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-02-02. Cyrchwyd 2018-02-02.
2. ↑  Dyddiad geni: "Helen Cruickshank". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
3. ↑  Dyddiad marw: "Helen Cruickshank". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
4. ↑  "Cruickshank, Helen Burness". *Oxford Dictionary of National Biography*. 23 Medi 2004. Cyrchwyd 25 April 2018.[*dolen marw*]
5. 1 2 3 4 5 6  "Helen Cruickshank | Poetry | Scottish Poetry Library". *www.scottishpoetrylibrary.org.uk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-02.
Clawr darluniedig argraffiad cyntaf **Hen Ffrindiau** gyda llun gan W. Mitford Davies (Hughes a'i Fab, Wrecsam, 1927)
Cyfrol o straeon byrion i blant gan Edward Tegla Davies yw ***Hen Ffrindiau***, gyhoeddwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam, yn 1927. Ei deitl llawn yw,

HEN FFRINDIAU. / Stori am gymeriadau / rhai o'r / Hen Benillion a'r Hen Ddywediadau.
Yn 12 pennod y llyfr cyflwynir stori ddolennol lawn dychymyg a hiwmor sy'n seiledig yn fras ar gymeriadau traddodiadol o'r Hen Benillion, rhigymau poblogaidd a'r hen ddywediadau Cymraeg. Dyfynnir y pennill neu ddywediad perthnasol ar ddechrau pob pennod. Cawn hanesion ffraeth am gymeriadau fel y Cobler Coch o Ruddlan, y Ddafad Gorniog, yr Ebol Melyn, yr Iâr sy'n gori ar ben mynydd Penmaen-mawr, y Wraig ar ei ffordd i Gorwen, yr Eneth Deg Benfelen sy'n byw ym Mhen y Graig, a nifer o rai eraill. Mae rhesymeg abswrd y straeon yn ymylu ar y swreal ar adegau. Clasur bach yw hwn, llyfr i "blant o bob oed", gan gynnwys oedolion.

Mae lluniau du a gwyn cydnaws yr arlunydd Cymreig Wilfred Mitford Davies yn ychwanegu at y bleser a geir o ddarllen y llyfr.

  



| Edward Tegla Davies | Tegla |
| --- | --- |
| *Ar Ddisberod* | *Y Doctor Bach* | *Y Foel Faen* | *Gŵr Pen y Bryn* | *Gyda'r Blynyddoedd* | *Gyda'r Glannau* | *Hen Ffrindiau* | *Yr Hen Gwpan Cymun* | *Hunangofiant Tomi* | *Y Llwybr Arian* | *Nedw* | *Rhyfedd o Fyd* | *Rhys Llwyd Y Lleuad* | *Stori Sam* | *Tir Y Dyneddon* |
Drama Gymraeg gan Aled Jones Williams yw ***Iesu!***, a berfformiwyd am y tro cyntaf yn theatr Sherman Cymru, Caerdydd ar 5 Awst 2008--yr un adeg a chynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd a'r Cylch 2008 yn y ddinas--gan Theatr Genedlaethol Cymru. Cyfarwyddwyd gan Cefin Roberts a’r actorion oedd Dafydd Emyr, Sioned Wyn, Dafydd Dafis, Llion Williams. Gareth ap Watkins, Llŷr Evans, Mathew Lloyd, Dorien Thomas, Fflur Medi Owen a myfyrwyr o Ysgol Theatr, Cerdd a’r Cyfryngau, Coleg y Drindod, Caerfyrddin.

Mae'r ddrama wedi profi i fod yn un dadleuol iawn, oherwydd ei fod yn portreadu Iesu fel merch. Cysidrwyd hyn gan nifer o grŵpiau Cristnogol i fod yn gableddus, tra bod eraill yn croesawu'r ddrama fel un a oedd yn peri i bobl feddwl ymhellach.

Cyhoeddwyd y sgript ar ffurf llyfr clawr meddal gan Wasg Gomer.

Cyferiadau
----------

1. ↑  Tri Dramodydd Cyfoes: Meic Povey, Siôn Eirian ac Aled Jones Williams – Traethawd doethuriaeth Manon Wyn Williams, Ysgol y Gymraeg Prifysgol Bangor Hydref 2015
2. ↑  Hywel Trewyn, *Porthmadog priest portrays Jesus as woman*, Daily Post, 16 Gorffennaf 2008
Grŵp pop/dawns Danaidd ydy **Infernal**; Lina Rafn a Paw Lagermann ydy'r aelodau. Mae'r band yn fwyaf enwog am eu cân ryngwladol "*From Paris to Berlin*" a siartiodd mewn llawer o wledydd o gwmpas Ewrop yn 2006 a 2007. Hefyd, rhyddhaodd Infernal fersiwn arall o'r gân dan yr enw "*From London to Berlin*" i gefnogi Lloegr yng Nghwpan y Byd Pêl-droed 2006.

Erbyn hyn mae Infernal wedi rhyddhau pump albwm gyda'r albwm mwyaf diweddar yn cael ei ryddhau ym Medi 2010. Cafodd *Internal Affairs*, albwm cyntaf y grŵp, dystysgrif ddwbl blatinwm yn Nenmarc. Daeth eu llwyddiant prif ffrwd â'u hail albwm *From Paris to Berlin* yn 2004 sydd wedi parhau gyda *Electric Cabaret* yn 2008. Enillodd yr albymau dwbl blatinwm a platinwm yn ôl eu trefn.

Disgyddiaeth
------------

 *Prif erthygl: Disgyddiaeth Infernal*
* *Infernal Affairs* (1998)
* *Waiting for Daylight* (2000)/*Muzaik* (2001)
* *From Paris to Berlin* (2004)
* *Electric Cabaret* (2008)
* *Fall from Grace* (2010)

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* MySpace swyddogol
"Han-geul" yn Hangeul
**Hangeul** (hefyd **Hangul** neu, yng Ngogledd Corea, **Chosongul**) yw'r wyddor ffonetig a defnyddir ar gyfer ysgrifennu Coreeg. Yn wahanol i'r system Hanja yn yr iaith Tsieineeg sy'n defnyddio arwyddluniau, mae Hangeul yn ffonetig gyda 24 llythyren. Datblygwyd y system yn nheyrnasiad y brenin Sejong Fawr (1397-1450) wedi iddo gomisiynu ysgolheigion i ddyfeisio trefn newydd a fyddai yn caniatáu i bawb medru dysgu i ddarllen ac ysgrifennu Coreeg yn hawdd. Cyhoeddwyd y system am y tro cyntaf yn yr Hunmin Jeongeum yn 1446.[1]

Mewn ysgrifen, mae'r llythrennau yn cael eu gosod mewn blociau fesul sillaf a'u darllen o'r top chwith i'r dde gwaelod. Yn draddodiadol gosodwyd a darllenwyd y blociau ar i lawr mewn colofnau ond erbyn hyn mae'n arferol i'w darllen o'r dde i'r chwith fel ieithoedd y wyddor Lladin, hefyd gyda bylchau rhwng geiriau ac atalnodau.

Dyma'r system a ddefnyddir yn Ne Corea a Gogledd Corea, er bod trefn y wyddor ac enwau'r llythrennau yn wahanol yn y ddwy wlad. Yn Ne Corea, mae 9 Hydref yn cael ei ddathlu fel "Dydd Hangeul".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The background of the invention of Hangeul" (yn Saesneg). Sefydliad Cenedlaethol yr Iaith Coreeg. Cyrchwyd 21 Rhagfyr 2014.
Mae **ffynnon Parc Mawr** wedi ei lleoli ym Mhenrhosllugwy wrth ymyl Amlwch ar Ynys Môn.

Hanes
-----

Roedd y ffynnon yn cael ei ystyried yn un addas ar gyfer melltithio. Dyma ddarn o erthygl ysgrifennodd E. Neil Baynes yn Nhrafodion Hynafiaethwyr Môn yn 1928.

*Not long ago a man found a frog stuck full of pins or needles in this well. The ceremonial was to stick pins in a frog, place it between two stones and deposit it in a well with a piece of slate on which the name of the person to be bewitched was scratched. Sometimes the heart of a black cat was added. If the spell worked the person whose name was written on the slate would be burnt between two bundles of faggots.* [1]

Dŵr Copr
--------

Roedd ffynnon Parc Mawr yn cael ei ystyried yn un iachusol ac roedd trigolion yr ardal yn ei disgrifio fel 'dŵr copr'. Ond yn ôl hen fapiau ordnans mae’n cael ei chyfeirio fel tarddell gyda lefel ‘uchel o haearn’ yn ei dŵr a galwyd yn *Chalybeate Spring* [2] 
Ar ddechrau’r ganrif ddiwethaf cododd yr Arglwydd Boston gorchudd o ruddfaen drosti. Erbyn hyn mae’r ffynnon wedi’i hesgeuluso. Dim ond merddwr drewllyd sydd ynddi bellach.

Gweler hefyd
------------

* Ffynhonnau Môn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Trafodion Hynafiaethwyr Môn - erthygl gan E. Neil Baynes
2. ↑
Gwleidydd ar Ynysoedd Ffaröe i blaid Sosial-Ddemocratiadd *Javnaðarflokkurin* yw **Ingilín Didriksen Strøm** (ganwyd 22 Awst 1991). Etholwyd hi yn a'r ei chynnig gyntaf i Senedd yr Ynysoedd, y Løgting.. Mae gan Ingilín D. Strøm radd baglor mewn Ffaröeg a Llenyddiaeth.

Rhedodd am y swydd am y tro cyntaf ac fe'i hetholwyd i'r senedd ar 31 Awst 2019. Derbyniodd 543 o bleidleisiau personol a daeth yn ymgeisydd nesaf y senedd dros y Democratiaid Cymdeithasol, yn union y tu ôl i Aksel V. Johannesen. Ingilín D. Strøm oedd y fenyw cafodd rhai y pleidleisiau mwyaf personol yn yr etholiad a hi oedd yr unig fenyw, daeth rhai yn rym pethau i'r Democratiaid Cymdeithasol.

Y materion sy'n agos i'w chalon yw, ymhlith pethau eraill, i unioni cymdeithasau a ystyrir ar ymylon cymdeithas, bod trefnu gwaith yn cael cynrychiolaeth gwell ac yn anad dim i sicrhau sail gymdeithasol cryf, ni all unrhyw un gwympo.

Daw Ingilín D. Strøm o un o gefndir 'coch' yn nhref Vestmanna ar ynys Streymoy, mae'r diddordeb gwleidyddol a dysgu cyfrifoldeb am y byd y tu allan wedi bod yn rhan fawr o dyfu i fyny a bywyd yn ei gyfanrwydd. Mae hi'n ferch i'r gwleidydd Ffaroeg, Hans Hansi Strøm, a Gyðja Hjalmarsdóttir Didriksen. Ar ôl cael siop a gweithio yn Addis Ababa yn Ethiopia, Copenhagen yn Nenmarc, symudodd Ingilín gyda'i gŵr Teiti Lassen a'i mab Una Halgir adref i Ynysoedd Ffaroe a sefyll arholiad yn Ffaro ym Prifysgol Ynysoedd y Ffaröe.  Priododd â Teiti yn 2016.

Rhaglen Deutsche Welle
----------------------

Yn 2020 bu i Ingilin ymddangos ar raglen, "Looking for Love on the Faroe Islands" gan sianel newyddion ryngwladol Almaeneg, Deutsche Welle. Roedd y rhaglen yn trafod newid cymdeithasol Ynysoedd y Ffaroe wrth i fenywod ifanc adael yr ynysoedd ar gyfer cyfleuoedd a bywyd mwy atyniadol gan adael dynion sengl ac, o ganlyniad, bod nifer o ddynion canfod gwrageddd o Ynysoedd y Philipinau, ond hefyd newid agweddau ar y gymuned hoyw. Roedd Ingilin yn ymddangos fel dynes ifanc oedd wedi dychwelyd adre i'r Ynysoedd wedi cyfnod yn astudio mewn prifysgol a gweithio yn Nenmarc.

Dolenni
-------

* "Looking for Love on the Faroe Islands", rhaglen Deutsche Welle ar Youtube
* Gwefan plaid *Javnaðarflokkurin*, plaid Sosial Ddemocrataidd Ynysoedd Ffaröe

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ingilín Didriksen Strøm Archifwyd 2019-09-02 yn y Peiriant Wayback. j.fo
2. ↑  Hesi 33 eru vald inn á Løgting, jn.fo 1. septembr 2019
3. ↑  Ingilín Didriksen Strøm Archifwyd 2019-09-02 yn y Peiriant Wayback. j.fo
4. ↑  Ingilín Didriksen Strøm Archifwyd 2019-09-02 yn y Peiriant Wayback. j.fo
5. ↑  Demokratia: Í Føroyum grulva vit langt aftanfyri, portal.fo
6. ↑  Ingilín og Jógvan stilla upp fyri Javnaðarflokkin í Norðstreymi Archifwyd 2021-09-01 yn y Peiriant Wayback. lesarin.fo, 19. apríl 2019
7. ↑  Ingilín D. Strøm valevni javnaðarfloksins, nordlysid.fo, 21.01.2019
8. ↑  Teitur og Ingilín gift á Leynasandi Archifwyd 2019-09-04 yn y Peiriant Wayback. vp.fo, 5. juni 2016
9. ↑
Roedd **Ina Souez** (3 Mehefin, 1903 – 7 Rhagfyr, 1992) yn soprano opera a jazz Americanaidd a wnaeth ei gyrfa operatig yn y Deyrnas Unedig .

Ganwyd fel **Ina Rains** yn Windsor, Colorado, roedd hi o dras cenedl frodorol y Cherokee. Defnyddiodd cyfenw ei nain famol fel enw llwyfan pan ddechreuodd ar ei gyrfa. Astudiodd o dan Florence Hinman yn Denver, ac ym 1931 teithiodd i Ewrop, gan gymryd gwersi pellach gyda Sofia del Campo ym Milan. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf fel Mimi mewn perfformiad o *La bohème* yn Ivrea, yr Eidal ym 1928. Cyn bo hir roedd yn canu yn y Teatro Massimo yn Palermo. Ym mis Mai 1929 roedd yn chware rhan Liù yn y Tŷ Opera Brenhinol, Llundain gyferbyn a Eva Turner fel Turandot yn opera Puccini. Er iddi gael derbyniad da iawn, ni chafodd ei hail alw i chware rhannau eraill gan y tŷ ar y pryd. Am y degawd nesaf, arhosodd yn Lloegr, gan ddenu sylw Hamish Wilson, a daeth a hi i sylw trefnwyr Gŵyl Glyndebourne *.*

Ymddangosodd Souez yn Glyndebourne am y tro cyntaf ar ail noson yr ŵyl agoriadol, 29 Mai, 1934, yn canu Fiordiligi yn Così fan tutte. Erbyn hyn roedd yn briod â Sais, a chafodd ei bilio fel cantores Saesnig. Derbyniwyd ei pherfformiad yn wresog, ac fe wnaeth y Tŷ Opera Brenhinol ymgysylltu â hi yn gyflym ar gyfer eu tymor nesaf. Creodd hyn broblem i Glyndebourne, gan eu bod wedi cymryd yn ganiataol y byddai'n dychwelyd ac felly nid oeddent wedi trafferthu ei llofnodi ar gyfer ŵyl y flwyddyn ganlynol. Llwyddodd i gyflawni'r ddwy rwymedigaeth, ond unwaith eto ni chafodd ei hailgysylltu gan y Tŷ Opera. Canodd Donna yn Don Giovanni i Glyndebourne, ym 1936, ac ymddangosodd yn Stockholm a Den Haag hefyd cyn dychwelyd i'r Unol Daleithiau yn ystod yr Ail Ryfel Byd, wedi i'w thŷ yn Llundain cael ei ddifrodi mewn cyrch awyr gan y *Luftwaffe*. Yn ystod yr amser hwn fe recordiodd Don Giovanni a Così fan tutte, y recordiadau masnachol cyntaf y o'r ddau opera. Ymunodd Souez â Chorfflu Byddin y Merched ar ôl iddi ddychwelyd i'r UD. Ymddangosodd ychydig mwy o weithiau yn Efrog Newydd, ond ymddeolodd o opera i ddod yn gantores jazz ym 1945.

Treuliodd Souez ran nesaf ei gyrfa yn teithio gyda Spike Jones a'i fand jazz. O'r profiad, dywedodd fod Jones "yn cynnig rhywfaint o arian go iawn i mi"; arhosodd gydag ef am fwy na deng mlynedd cyn ymadael i fod yn athrawes llais yn San Francisco a Los Angeles. Treuliodd ychydig flynyddoedd olaf ei bywyd mewn cartref nyrsio yn Santa Monica. Mae hi wedi'i chladdu ym Mynwent Genedlaethol Los Angeles.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Macy, Laura (gol); The Grove Book of Opera Singers, tud 461. Gwasg Prifysgol Rhydychen (2008). ISBN 9780195337655
2. ↑  Independent 10 Rhagfyr 1992 Obituary: Ina Souez Archifwyd 2017-09-18 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 7 Gorffennaf 2020
3. ↑  Archif Glyndebourne Ina Souez adalwyd 7 Gorffennaf 2020
4. ↑  Los Angeles Times, 9 Rhagfyr 1992 Ina Souez, Opera Star Who Joined Spike Jones, Dies adalwyd 7 Gorffennaf 2020

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 17408973
* LCCN: no92014405
* ISNI: 0000 0000 8096 9364
* GND: 13366774X
* SUDOC: 172720885
* BNF: cb13899936g (data)

 |
Ffilm ddrama, ffuglenol gan y cyfarwyddwr Martin Laroche yw ***Les Manèges Humains*** a gyhoeddwyd yn 2013. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Fair Sex*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Martin Laroche, Sébastien Croteau a Patricia Diaz yng Nghanada. Lleolwyd y stori yn Québec. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Martin Laroche. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan K-Films Amerique.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marc-André Brunet, Marie-Evelyne Lessard a Normand Daoust. Mae'r ffilm *Les Manèges Humains* yn 89 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *12 Years a Slave* sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Valérie-Jeanne Mathieu oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Catherine Legault sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Martin Laroche ar 1 Ionawr 1981 yn Canada. Derbyniodd ei addysg yn Université du Québec à Montréal.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Martin Laroche nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Eglwys Llangaffo
Mae **ffynnon Gaffo** wedi ei lleoli ym mhentref Llangaffo ar Ynys Môn. Enw arall ar y ffynnon oedd Crochan Gaffo. 
Mae’r ffynnon rhyw hanner milltir i’r gogledd o eglwys Llangaffo wrth ymyl y rheilffordd sydd ar ymyl Cors Malltraeth.

Hanes
-----

Cors Malltraeth
Roedd dŵr y ffynnon yn afieithus ac yn amlwg yn ffynnon gref. Yn ôl traddodiad roedd dŵr y ffynnon yn helpu plant rhag bod yn ddrwg. Roedd rhaid aberthu ceiliog ifanc i’r sant er mwyn sicrhau bod yr ymdriniaeth yn gweithio.[1] Roedd hyn yn awgrym o ddefod baganaid. Mae’r ffynnon wedi diflannu erbyn hyn. Mae rhai yn meddwl bod y ffynnon wedi cael ei difetha wrth iddyn nhw adeiladu’r rheilffordd o Gaer i Gaergybi. Mae’r rheilffordd yn croesi Cors Malltraeth.

Ffynnon Pechod
--------------

Mae yna ffynnon arall sydd yn agos i Eglwys Llangaffo. Ym mhentref Llangaffo (yn ôl traddodiad) roedd y rhai oedd yn cael eu hystyried yn bechaduriaid yn cael eu chwipio o’r eglwys at groesffordd a elwid yn Chwipin. Y cyrchfan nesaf oedd Ffynnon Pechod lle golchid eu pechodau yn ei dŵr.

Gweler hefyd
------------

* Ffynhonnau Môn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ffynhonnau Cymru - Cyfrol 2 - Ffynhonnau Caernarfon, Dinbych, Y Fflint a Môn (Llyfrau Llafar Gwlad 43)

Gaffo
Mae **Gyrn Moelfre** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn, rhwng Llansilyn a Llanarmon Dyffryn Ceiriog, rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SJ184293. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 286 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 523 metr (1716 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cynhaliwyd **Is-etholiad Caerfyrddin 1966** yng Nghaerfyrddin ar 14 Gorffennaf 1966.

Roedd Megan Lloyd George wedi bod yn aelod seneddol dros Etholaeth Caerfyrddin ers 1957 a hi enillodd y sedd ar 31 Mawrth 1966. Fodd bynnag, ni chymerodd unrhyw ran yn yr etholiad hwnnw am ei bod yn dioddef o'r cancr a bu farw ar yr 14 Mai 1966.

Doedd dim yng nghanlyniadau yr Etholiad cyffredinol yn awgrymu beth oedd i ddod. Enillodd y Blaid Lafur 32 o'r 36 sedd yng Nghymru.

Erbyn diwedd Ebrill sylweddolwyd pa mor sâl oedd Megan Lloyd George ac aeth Plaid Cymru ati yn drefnus ac yn sensitif i baratoi at is-etholiad. Dan gyfarwyddyd Cyril Jones (Cynrychiolydd) ac Islwyn Ffowc Elis (Swyddog y Wasg) aethpwyd ati i lunio cynlluniau manwl ar gyfer yr is-etholiad.

Yn yr is-etholiad hwn llwyddodd Plaid Cymru i ennill ei sedd seneddol gyntaf erioed. Gellir dadlau i'r fuddugoliaeth yma gael dylanwad ar y pleidleisio yn yr Alban flwyddyn yn ddiweddarach pan etholwyd Winnie Ewing yn Is-etholiad Hamilton ar ran Plaid Genedlaethol yr Alban.

| Is-etholiad Caerfyrddin, 1966 |
| --- |
| Plaid | Ymgeisydd | Pleidleisiau | % | ±% |
|
|  | Plaid Cymru | Gwynfor Evans | 16,179 | 39.0 | +22 (approx.) |
|  | Llafur | Gwilym Prys Davies | 13,743 | 33.1 | -12 (approx.) |
|  | Rhyddfrydol | Hywel Davies | 8,615 | 20.8 | -5 (approx.) |
|  | Ceidwadwyr | Simon Day | 2,934 | 7.1 | -4.5 |
| **Mwyafrif** | 2,436 | 5.87 |  |
| **Y nifer a bleidleisiodd** | 41,506 |  |  |
|  | Plaid Cymru yn **disodli** Llafur | **Gogwydd** | 12 |  |
*Noder nad yr un person yw'r actor Ifan Huw Dafydd*
Cerddor, cynhyrchydd, cyfansoddwr a pherfformiwr cerddoriaeth pop Cymraeg o Wynedd yw **Ifan Dafydd**. Roedd yn aelod o'r band Derwyddon Dr Gonzo. Mae'n cyhoeddi cerddoriaeth yn y Gymraeg a'r Saesneg. Galwyd ef yn "athrylith cerddoriaeth electroneg" yn y cylchgrawn Y Selar. Mae ei gerddoriaeth Gymraeg hefyd wedi ei chwarae ar orsafoedd radio Saesneg megis BBC Radio 6 Music.

Arddull gerddorol
-----------------

Mae cerddoriaeth Ifan yn cyfuno'r allweddell a seiniau breuddwydiol electronig neu ddawns ac yn aml yn ailgymysgu neu addasu caneuon. Gwnaeth cân Saesneg Emeli Sandé, ‘Daddy’ (ft. Naughty Boy)’ bu iddo ailgymsgu, groesi 1 miliwn ffrydiad ar Spotify yn 2021..

Un o'i draciau mwyaf cyfarwydd yw fersiwn ganddo yntai a Thallo (Elin Edwards) o gân *Aderyn Llwyd* a berfformiwyd yn y Gymraeg yn wreiddiol gan Mary Hopkin ond sy'n cyfieithiad o gân Gallagher & Lyle *The Sparrow* a *Llonydd* gydag Alys Williams a ryddhawyd ar record finyl las yn 2013.

### Cydweithio

Mae llawer o waith Ifan Dafydd yn brosiectau cydweithio gydag artistiaid eraill. Yn eu mysg mae: 

* Eädyth Crawford, Endaf ar trac *Disgwyl* a ryddhawyd ar gyfer Dydd Miwsig Cymru 2020
* Carwyn Ellis a Rio 18 a'r gân *Olion* a ryddhawyd gan Recordiau Côsh
* Thallo (Elin Edwards) a'r gân *I dy Boced* a ryddhawyd gan Recordiau Côsh
* Lleuwen a'r gân *Bendigeidfran* Recordiau Sain
* Alys Williams, *Llonydd* Recordiau Lliwgar Croesodd 50,000 gwrandawiad ar Sound Cloud yn 2013, dros 300,000 erbyn 2018 ac wedi pasio 444,000 ffrydiad ar Spotify erbyn mis Medi 2021.

Disgyddiaeth
------------

Mae Ifan wedi rhyddhau neu ymddangos a chydweithio ar 3 albwm:

* *No Good / Miranda*
* *Treehouse*
* *Y Record Las*

Dolenni
-------

* Ifan Dafydd ar SoundCloud
* Ifan Dafydd ar Facebook
* Ifan Dafydd ar Twitter

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
13. ↑
14. ↑
15. ↑
Bardd ac ysgolhaig o Eidales oedd **Isotta Nogarola** (1418 – 1466) sy'n nodedig fel un o brif lenorion a meddylwyr benywaidd y Dadeni.

Ganwyd i deulu bonheddig yn Verona, Gweriniaeth Fenis. Cafodd addysg ddyneiddiol dan diwtoriaeth Martino Rizzoni (1404–88), a dysgodd Ladin, athroniaeth foesol, barddoniaeth, ac hanes. Roedd yn hynod o anarferol i ferch dderbyn addysg o'r fath, a ni chafodd wersi rhethreg, sef pwnc a ddysgid gan ddynion ifainc yn unig. Ysgrifennodd sawl traethawd yn Lladin, ac ysgrifennodd lythyr at Guarino da Verona yn mynnu ei fentoriaeth. Fe'i anwybyddwyd am flwyddyn gyfan cyn iddi dderbyn ymateb dirmygus.

Aeth Nogarola i Fenis yn 1438 wedi i Verona gael ei tharo gan y pla. Denodd sylw am geisio ymddadlau â'r ysgolheigion gwrywaidd yno, a chafodd ei beirniadu a'i dychanu am ei hymdrechion. Dychwelodd i'w theulu yn Verona yn 1441 ac yno astudiodd y Beibl a'r awduron clasurol. Yng nghanol y 15g, cafodd nifer o'i llythyrau eu copïo a'u darllen ar draws gogledd a chanolbarth yr Eidal. Ynddynt mae hi'n mynegi ei chyfuniad o foeseg Gristnogol ac athroniaeth ddyneiddiol y Dadeni. Yn 1451 cafodd Nogarola ddadl â'r diplomydd Ludovico Foscarini, ac ar sail yr ohebiaeth hon ysgrifennodd ymgom am stori Gardd Eden a chwymp y ddynolryw. Cyhoeddwyd y gwaith hwnnw wedi ei marwolaeth, ynghyd â'i cherdd *Elegia de Laudibus Cyanei Ruris*. Bu farw, heb briodi, oddeutu 48 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Tom Streissguth, *The Greenhaven Encyclopedia of the Renaissance* (Farmington Hills, Michigan: Greenhaven Press, 2008), tt. 229–30.
5ed undod israddCylchdroeon pentagonMae'r grŵp o'r 5ed undod isradd (neu rifau *de Moivre*), o luosi yn isomorffig i'r grŵp o gylchdroeon y pentagon rheolaidd a luniwyd.
Mewn mathemateg, **isomorffedd** yw'r homomorffedd neu forffedd (h.y. mapio mathemategol) a ellir ei gildroi drwy forffeg cildroadwy. Daw'r gair o'r Hen Roeg ***ἴσος*** isos "hafal", a ***μορφή*** morphe "ffurf" neu "siâp". Dywedir bod dau wrthrych yn isomorffig os oes isomorffeg yn bodoli rhyngddynt. "Otomorffedd" (neu 'awtomorffedd') yw'r isomorffedd sydd a'i ffynhonnell a'i darged yn cyd-daro. Ni ellir gwahaniaethu rhwng dau wrthrych gyda phriodweddau yn unig (h.y. priodweddau a ddefnyddir i ddiffinio morffedd): rhaid ystyried y priodweddau a'r canlyniadau.

Yng nghyd-destun strwythurau algebraidd (gan gynnwys modrwyau agrwpiau), mae homomorffedd yn isomorffedd os a dim ond os yw'n ddeudafl (*bijective*).

Mae **isomorffedd canonaidd** yn fap canonaidd sy'n isomorffedd. Dywedir fod dau wrthrych yn isomorffedd canonaidd os oes isomorffedd canonaidd rhyngddynt. Er enghraifft, mae'r map canonaidd o ddimensiwn meidraidd y gofod fector i'w ail ofod deuol yn isomorffedd canonaidd; ar y llaw arall, mae V yn isomorffig i'w ofod deuol ond nid yw'n gyffredinol ddeuol.

Ffurfiolir yr isomorffedd drwy ddefnyddio theori categori. Mae morffedd *f* : *X* → *Y* mewn categori yn isomorffedd os yw'n caniatáu gwrthdro dwy-ochr, sy'n golygu fod ail morffedd *g* : *Y* → *X* yn y categori hwnnw, fel bod *gf* = 1*X* a *fg* = 1*Y*, ble mae 1*X* a 1*Y* yn forffeddau unfath o *X* ac *Y*, yn ôl eu trefn.[1]

### Logarithmau ac esbonyddol

Gadewch i {\displaystyle \mathbb {R} ^{+}} fod yn grŵp lluosol o rifau real positif, a gadewch i {\displaystyle \mathbb {R} } fod y grŵp adiol y rhifau real.

Mae ffwythiant y logarithm {\displaystyle \log \colon \mathbb {R} ^{+}\to \mathbb {R} } yn bodloni {\displaystyle \log(xy)=\log x+\log y} am bob {\displaystyle x,y\in \mathbb {R} ^{+}}, felly mae'n grŵp-isomorffedd. Mae'r ffwythiant esbonyddol (*exponential function*) {\displaystyle \exp \colon \mathbb {R} \to \mathbb {R} ^{+}} yn bodloni {\displaystyle \exp(x+y)=(\exp x)(\exp y)} am bob {\displaystyle x,y\in \mathbb {R} }, felly mae ef hefyd yn homomorffedd.

Mae'r unfathiant {\displaystyle \log \exp x=x} a {\displaystyle \exp \log y=y} yn dangos fod {\displaystyle \log } a {\displaystyle \exp } yn ffwythiannau gwrthdro o'i gilydd. Gan fod {\displaystyle \log } yn homomorffedd sydd a gwrthdro, sydd hefyd yn homomorffig, yna mae {\displaystyle \log } yn isomorffedd o'r grwpiau.

Gan fod {\displaystyle \log } yn isomorffedd, mae'n trawsfudo lluosi rhifau real yn adio rhifau real.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Awodey, Steve (2006). "Isomorphisms". *Category theory*. Oxford University Press. t. 11. ISBN 9780198568612.
Afon yw **Hari Rud** neu **Harirud** (enw llawn Perseg: **Rudkhaneh-ye Hari Rud**), sy'n llifo 1100 km o fynyddoedd canolbarth Affganistan i Dyrcmenistan, lle mae'n cael ei llyncu gan dywod anialwch Kara-Kum. Ei nyd yw tua 500 milltir.

Mae'r afon yn tarddu yng nghadwyn Koh-i Baba, sy'n rhan o'r Hindu Kush, ac mae'n dilyn cwrs cymharol syth i gyfeiriad y gorllewin am tua 280 milltir.

Yng ngorllewin Affganistan mae'r Hari Rud yn llifo fymryn i'r de o ddinas Herat. Bu'r dyffryn o amgylch Herat yn enwog yn y gorffennol am ei ffrwythlondeb a graddfa ei amaethyddiaeth. Mae'r afon yn cwrdd ag afon Jam Rud ar safle Minaret Jam, y minaret hynafol ail dalaf yn y byd, sy'n 65 m o uchder.

Ar ôl Herat, try'r afon i'r gogledd-orllewin, ac wedyn i'r gogledd, gan ffurfio rhan ogleddol y ffin ryngwladol rhwng Affganistan ac Iran. Ymhellach i'r gogledd mae'n ffurfio rhan dde-ddwyreiniol y ffin rhwng Iran a Thyrcmenistan.

Yn Nhyrcmenistan ei hun fe'i hadnabyddir fel afon Tejen neu Tedzhen, ac mae'n llifo'n agos i ddinas Tedzhen. Mae'n ymgolli yng ngwerddon Tedzhen yn anialwch Kara-Kum.

Yn Lladin, roedd yn cael ei hadnabod fel afon Arius.

Y Hari Rud yn llifo heibio i finaret Jam yn Affganistan
Pont ar y Hari Rud ger Herat
Roedd **Henry Wynn** (tua 1602 - 27 Gorffennaf 1671) yn wleidydd, yn fargyfreithiwr ac yn dirfeddiannwr Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Feirionnydd ym 1624, 1625, 1640 ac eto rhwng 1661 a 1671.

Bywyd Personol
--------------

Porth Castell Gwydir 2015.
Ganwyd Henry Wynn yng Nghastell Gwydir, Trefriw yn fab i Syr John Wynn a Sydney, merch Syr William Gerrard, Caer. Roedd yn frawd i Syr John Wynn, 2il farwnig, Syr Richard Wynn, 3ydd Barwnig, a Syr Owen Wynn 4ydd Barwnig. 

Cafodd ei addysgu mewn ysgol ramadeg yn St Albans Swydd Hertford. 

Ym 1620 priododd Catherine ferch ac aeres Ellis Lloyd, Rhiwgoch, bu iddynt un mab, Syr John Wynn, 5ed Barwnig. Trwy ei briodas daeth yn berchennog ar ystâd a maenor Rhiwgoch, Trawsfynydd.

Gyrfa
-----

Ymunodd a’r Deml Ganol ym 1618 a’i alw i’r bar ym 1629. Cafodd ei ethol yn feinciwr ym 1647 ond ni dderbyniodd yr anrhydedd hyd 1660 wedi adferiad Goron Prydain ar ôl y Rhyfel Cartref. Gwasanaethodd fel Ynad Heddwch ar fainc Sir Feirionnydd o 1650 i 1653 ac eto o 1670 hyd ei farwolaeth ym 1671. Gwasanaethodd fel Stiward Maenorau Brwmffild a Iâl o 1660 hyd ei farwolaeth. Bu’n gomisiynydd asesiad Meirionnydd o 1661 hyd 1669; yn ysgrifennydd a chlerc y insel Cyngor Cymru o 1663 hyd ei farwolaeth. Bu’n protonoteri a chlerc y Goron ar gylchdaith llysoedd gogledd Cymru o 1664 hyd ei farwolaeth.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Meirionnydd ar dri achlysur yn ystod teyrnasiad brenhinoedd teulu Stuart; 1624, 1625 a 1640. Yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr bu’n cydymdeimlo ag ochor y Brenhinwyr ond ni chymerodd unrhyw ran yn y rhyfel.

Wedi’r rhyfel cartref ail enillodd Wynn ei le yn y Senedd yn etholiad 1661 ond ni fu'n aelod gweithgar, does dim cofnod iddo roi araith i’r Senedd a bu'n aelod o ddim ond 5 pwyllgor.

Marwolaeth
----------

Bu farw ym 1671 a chladdwyd ei weddillion yn Eglwys y Deml.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  History of Parliament online Henry Wynn adalwyd 4 Mehefin 2017
2. ↑  Y Bywgraffiadur *WYNN (TEULU), Gwydir, Sir Gaernarfon* adalwyd 4 Mehefin 2017
3. ↑  W R Williams *Parliamentary History of the Principality of Wales* adalwyd 4 Mehefin 2017

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**William Salisbury** | **Aelod Seneddol Sir Feirionnydd**1624 – 1626 | Olynydd:**Edward Vaughan** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:**dim senedd ers 1629** | **Aelod Seneddol Sir Feirionnydd**1640 | Olynydd:**William Price** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:**Edmund Meyricke** | **Aelod Seneddol Sir Feirionnydd**1660 – 1671 | Olynydd:**William Price** |
Mae **Leydy Araceli Pech Marín**, a elwir yn **Leydy Pech**, (ganwyd 1965) yn wenynwr Mecsicanaidd ac yn ymgyrchydd amgylcheddol o darddiad Maya. Dyfarnwyd iddi Wobr Amgylcheddol Goldman yn 2020 am ei gwaith yn erbyn plannu ffa soia trawsenynnol ym Mhenrhyn Yucatán.

Gwenynwr
--------

Mae'r gwenyn *Melipona* yn nythu mewn cangen wag
Mae Leydy Pech yn ymwneud yn bennaf â chadw gwenyn, gan gadw amrywiaeth o wenyn nad ydynt yn colio (neu bigo) o'r enw *Melipona beecheii*, gwaith sy'n rhan o ddiwylliant traddodiadol y Maya, mewn sawl cymuned ers canrifoedd.

Mae *Melipona beecheii* yn creu eu cychod y tu mewn i foncyffion gwag. Er bod yn well gan y mwyafrif o wenynwyr ddefnyddio'r rhywogaeth *Apis mellifera*, mae Pech a'i chymuned yn defnyddio *M. beecheii* mewn ymdrech i ddiogelu'r traddodiad o ddefnyddio *amrywiaeth melipona* a elwir yn lleol yn *Xunaan Kab* ("Arglwyddes y Mêl").

Mae gan Pech ddwy hectar o dir lle mae'n magu'r gwenyn, yn y modd traddodiadol. Ceisia sefydliad Pech ddatblygu ymdeimlad o gymuned trwy weithio ar y cyd yn magu'r gwenyn a chasglu'r mêl. Mae hi'n ceisio efelychu cymuned gyfagos Ich Eq, lle mae teuluoedd yn gweithio gyda'i gilydd ac yn cefnogi ei gilydd.

### Gweithgaredd amgylcheddol

Daeth Pech yn rhan o actifiaeth amgylcheddol yn 2000, ar yr un pryd ag y dechreuodd Monsanto drin ffa soia trawsenynnol yn Campeche Parhaodd ei gwaith i gynyddu, ac erbyn 2012 roedd busnes amaethyddol yn digwydd ar raddfa llawer mwy. Effeithiodd y defnydd cynyddol o ffa soia trawsenynnol yn negyddol ar gynhyrchu mêl, gan leihau cynnyrch a halogi'r mêl. Roedd y gostyngiad hwn yn peryglu cymunedau Maya lleol yn uniongyrchol, gan mai cadw gwenyn oedd eu prif ffordd o roi bwyd ar y bwrdd.

Am y rheswm hwn, sefydlodd Pech glymblaid *Muuch Kambal* a *Colectivo Apícola de los Chenes*, dau grŵp a aeth â'r llywodraeth i'r llys er mwyn atal tyfu’r math hwn o gnwd trawsenynnol. Yn 2015, dyfarnodd Goruchaf Lys Mecsico bod yn rhaid ymgynghori â chymunedau brodorol cyn tyfu unrhyw gnydau trawsenynnol. Yn 2017, cafodd caniatâd Monsanto i dyfu hadau a addaswyd yn enetig ei ddirymu yn Campeche, Yucatan, a phum talaith arall ym Mecsico.

Oherwydd ei hymgyrchu a llwyddiant ei chymuned, derbyniodd Pech Wobr Amgylcheddol Goldman yn 2020, gwobr sy'n cael ei hystyried yn Nobel amgylcheddol, rhyngwladol. Nododd y sefydliad a gyflwynodd y wobr fod Monsanto a'i gyfreithwyr yn gwahaniaethu yn erbyn Pech. Yn ôl Pech, mae'r wobr "yn cynrychioli cydnabyddiaeth o waith cymunedau Maya y Chenes (rhanbarth o Campeche) ac o undod tiriogaeth y Maya."

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Iora gwarfelen** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ioraid gwarfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aegithina nigrolutea***; yr enw Saesneg arno yw *Marshall’s iora*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dail (Lladin: *Irenidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. nigrolutea*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r iora gwarfelen yn perthyn i deulu'r Adar Dail (Lladin: *Irenidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn cefnlas bychan | Irena puella |  |
|
| Aderyn cefnlas mantellddu | Irena cyanogastra |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Iora gwarfelen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Symudiadau y Fisigothiaid ar draws Ewrop.
Roedd y **Fisigothiaid** (*Gothiaid Gorllewinol*) yn un o'r ddwy brif gangen o'r Gothiaid; yr Ostrogothiaid oedd y llall.

Yn 410 cipiwyd Rhufain gan fyddin Fisigothaidd dan arweiniad eu brenin Alaric I. Wedi cwymp yr Ymerodraeth Rufeinig, yr oedd y Fisigothiaid yn un o bwerau mawr Ewrop am gyfnod o ddwy ganrif a hanner.

Rhwng 407 a 409 roedd y Fandaliaid, gyda chymorth yr Alaniaid, wedi concro rhan helaeth o Sbaen. Gofynnodd yr ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, Honorius, am gymorth y Fisigothiaid i adennill y tiriogaeth, ac wedi iddynt lwyddo, rhoddodd diriogaeth iddynt yn Gallia Aquitania fel gwobr. Yn 475, llwyddodd eu brenin Euric i orfodi'r Rhufeiniaid i gydnabod annibyniaeth teyrnas y Fisigothiaid. Erbyn 500 roedd Teyrnas y Fisigothiaid, gyda'r brifddinas yn Toulouse, yn rheoli Aquitania, Gallia Narbonensis a'r rhan fwyaf o Sbaen, neu Hispania. Yn 507 gorchfygwyd hwy gan y Ffranciaid dan Clovis I. Lladdwyd eu brenin Alaric II a chollasant eu gafael ar Aquitaine. Symudwyd canolfan y deyrnas i Barcelona, ac yna i Toledo. O 511 hyd 526, roedd y Fisigothiaid mewn cynghrair â'r Ostrogothiaid dan Theodoric Fawr.

Yn 554, collwyd Granada a rhan ddeheuol Hispania Baetica i'r Ymerodraeth Fysantaidd, ond erbyn 624 roedd y Fisigothiaid wedi adennill y tiriogaethau hyn. Yn 711, lladdwyd y brenin Roderic (Rodrigo) wrth wynebu ymosodiad Mwslemaidd ym Mrwydr Guadalete, ac erbyn 718 roedd y rhan fwyaf o Sbaen yn eiddo'r Mwslimiaid fel rhan o Al Andalus.

Symudodd llawer o'r Fisigothiaid tua'r gogledd, gan ffurfio Teyrnas Asturias yng ngogledd Sbaen, a bu gan eraill ran bwysig yn ymerodraeth Siarlymaen ychydig yn ddiweddarach.

Brenhinoedd y Fisigothiaid
--------------------------

### Brenhinoedd Paganaidd

* Athanaric (369–381)
* Rothesteus (is-frenin)
* Winguric (is-frenin)

### Gwrthryfelwyr

* Alavivus (c.376)
* Fritigern (c.376–c.380)

### Brenhinllin Balti - brenhinoedd Ariaidd

* Alaric I (395–410)
* Atawlf (410–415)
* Sigeric (415)

### Brenhinllin Balti - brenhinoedd Ariaidd Toulouse

* Wallia (415–419)
* Theodoric I (419–451)
* Thorismwnd (451–453)
* Theodoric II (453–466)
* Ewric (466–484)
* Alaric II (484–507)

### Brenhinllin Balti

* Gesalec (507–511)
* *Rheolaeth gan Theodoric Fawr (511–526)*
* Amalaric (526–531)

### Brenhinoedd diweddarach

* Thewdis (531–548)
* Thewdigisel (548–549)
* Agila (549–554)

### Brenhinoedd diweddarach - Teyrnas Ariaidd Toledo

* Athanagild (554–567)
* Liwfa I (568–573)
* Liwfigild (568–586)

### Brenhinoedd diweddarach - Teyrnas Gatholig Toledo

* Reccared I (586–601)
* Liwfa II (601–603)
* Witteric (603–610)
* Gwndemar (610–612)
* Sisebwt (612–621)
* Reccared II (621)
* Swintila (621–631)
* Sisenand (631–636)
* Chintila (636–640)
* Twlga (640–641)
* Chindaswinth (641–649)
* Recceswinth (649–672)
* Wamba (672–680)
* Erwig (680–687)
* Egica (687–701)
* Wittiza (701–710)
* Roderic (710–711)
* Agila II (711–713)
* Ardo (713–721)
Paentiad gan Joseph Wenzel Süss o ddau fachgen yn chwarae deis.
Gêm gystadleuol o pocer 'Texas Hold 'Em ' yn 2009.
Dywedir bod dilyniant o rifau **"ar hap"** pan nad yw'n cynnwys unrhyw batrwm neu ailadrodd y gellir eu hadnabod; mae dilyniannau fel canlyniadau rhowlio deis neu ddigidau π yn dangos **haprwydd ystadegol**. Nid yw haprwydd ystadegol o reidrwydd yn awgrymu "gwir" haprwydd. Mae ffug-haprwydd (*Pseudorandomness*) yn ddigonol ar gyfer nifer o feysydd fel ystadegaeth, a dyma pam y caiff ei alw'n "haprwydd ystadegol". Caiff ei gysylltu'n agos gyda thebygolrwydd.

Mae 'haprwydd global' a 'haprwydd lleol' yn wahanol. Mae'r rhan fwyaf o ddiffiniadau athronyddol o haprwydd yn global oherwydd eu bod edrych ar y rhediad cyfan o rifau, a bod y dilyniant eang yn ddilyniant ar hap, hyd yn oed os cyfyd patrwm lleol oddi mewn i'r dilyniant eang. Mae haprwydd lleol yn cyfeirio at y syniad y gall fod lleiafswm o ddilyniannau ar hap lle gellir brasamcanu'r 'dosbarthu ar hap' (*random distributions*). Yr hiraf yw'r dilyniant o rifau (dyweder 100,000 o ddigidau) yna'r lleiaf tebygol yw i'r dilyniant hwnnw gynnwys 'haprwydd lleol' gwirioneddol.

Yn ôl egwyddorion damcaniaeth Ramsey, mae'n rhaid i wrthrychau o faint digonol gynnwys isadeiledd benodol ("mae anhrefn llwyr yn amhosibl"). Mae'r rheiny sy'n ymdrin â damcaniaeth anhrefn yn anghytuno â damcaniaeth Ramsey.

Mae deddfwriaeth sy'n ymwneud â hapchwarae yn gosod safonau penodol o hapwedd ystadegol i beiriannau slot (neu 'beiriannau hap').

Profion
-------

Cyhoeddwyd y profion cyntaf ar gyfer rhifau ar hap gan M.G. Kendall a Bernard Babington Smith yng Nghylchgrawn y Gymdeithas Ystadegol Frenhinol ym 1938. Dyma'r pedwar prawf:

1. Prawf amlder
2. Prawf dilyniant
3. Prawf Pocer
4. Prawf y bylchau

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Pi seems a good random number generator – but not always the best*, Chad Boutin, Prifysgol Purdue]
2. ↑  y Porth Termau Cenedlaethol; adalwyd 19 Medi 2018.
3. ↑  Kendall, M.G.; Smith, B. Babington (1938). "Randomness and Random Sampling Numbers". *Journal of the Royal Statistical Society* **101** (1): 147–166. doi:10.2307/2980655.
*Gweler hefyd Llanddewi*.
Pentref gwledig yng nghymuned Llanofer, Sir Fynwy, Cymru, yw **Llanddewi Rhydderch**. Fe'i lleolir yn y bryniau yng ngogledd-orllewin y sir, 2 filltir i'r dwyrain o'r Fenni.

Mae'r pentref yn gartref i is-gennad anrhydeddus cenedl-ynys, Kiribati ar Deyrnas Unedig ers 1996. Dyma'r unig gynrychiolaeth swyddogol o'r wlad yn Ewrop.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Peter Fox (Ceidwadwyr) ac yn Senedd y DU gan David Davies (Ceidwadwr).

Pobl o Landdewi Rhydderch
-------------------------

* Josh Wardle, peiriannydd meddalwedd a datblygydd y gêm eiriau Wordle. Datblygodd Wardle y gêm tra'n byw yn Brooklyn, Efrog Newydd. Mae enw'r gêm ar-lein yn chwarae ar eiriau ei gyfenw. Daeth y gêm yn hynod lwyddiannus yn ystod 2022 gan arwain iddo'i werthu am $1,000,000.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 4 Chwefror 2022
3. ↑  "The Kiribati 'embassy' in Welsh village Llanddewi Rhydderch". *BBC News*. 12 October 2014.
4. ↑  Gwefan Senedd Cymru
5. ↑  Gwefan Senedd y DU
6. ↑
7. ↑  Welsh creator of Wordle sells the game for at least $1m after its success becomes ‘overwhelming’

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Fynwy**

**Trefi**  

Brynbuga  **·** Cas-gwent  **·** Cil-y-coed  **·** Y Fenni  **·** Trefynwy
  
**Pentrefi**  

Aber-ffrwd  **·** Abergwenffrwd  **·** Betws Newydd  **·** Bryngwyn  **·** Caer-went  **·** Castellnewydd  **·** Cemais Comawndwr  **·** Cilgwrrwg  **·** Clydach  **·** Coed Morgan  **·** Coed-y-mynach  **·** Cwmcarfan  **·** Cwm-iou  **·** Drenewydd Gelli-farch  **·** Y Dyfawden  **·** Yr Eglwys Newydd ar y Cefn  **·** Gaer-lwyd  **·** Gilwern  **·** Glasgoed  **·** Goetre  **·** Gofilon  **·** Y Grysmwnt  **·** Gwehelog  **·** Gwernesni  **·** Gwndy  **·** Hengastell  **·** Little Mill  **·** Llanarfan  **·** Llan-arth  **·** Llanbadog  **·** Llancaeo  **·** Llandegfedd  **·** Llandeilo Bertholau  **·** Llandeilo Gresynni  **·** Llandenni  **·** Llandidiwg  **·** Llandogo  **·** Llanddewi Nant Hodni  **·** Llanddewi Rhydderch  **·** Llanddewi Ysgyryd  **·** Llanddingad  **·** Llanddinol  **·** Llanelen  **·** Llanelli  **·** Llanfable  **·** Llanfaenor  **·** Llanfair Cilgedin  **·** Llanfair Is Coed  **·** Llanfihangel Crucornau  **·** Llanfihangel Gobion  **·** Llanfihangel Tor-y-mynydd  **·** Llanfihangel Troddi  **·** Llanfihangel Ystum Llywern  **·** Llanfocha  **·** Llan-ffwyst  **·** Llangatwg Feibion Afel  **·** Llangatwg Lingoed  **·** Llangiwa  **·** Llangofen  **·** Llan-gwm  **·** Llangybi  **·** Llanhenwg  **·** Llanisien  **·** Llanllywel  **·** Llanofer  **·** Llanoronwy  **·** Llan-soe  **·** Llantrisant  **·** Llanwarw  **·** Llanwenarth  **·** Llanwynell  **·** Llanwytherin  **·** Y Maerdy  **·** Magwyr  **·** Mamheilad  **·** Matharn  **·** Mounton  **·** Nant-y-deri  **·** Newbridge-on-Usk  **·** Y Pandy  **·** Pen-allt  **·** Penrhos  **·** Pen-y-clawdd  **·** Porth Sgiwed  **·** Pwllmeurig  **·** Rogiet  **·** Rhaglan  **·** Sudbrook  **·** Tre'r-gaer  **·** Tryleg  **·** Tyndyrn  **·** Ynysgynwraidd
Rhywogaeth o blanhigyn blodeuol ydy (Umbelliferae) **Ffenigl** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Apiaceae (Umbelliferae)*, neu'r seleri. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Foeniculum vulgare* a'r enw Saesneg yw *Fennel*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ffenigl, Ffanigl, Ffenigl Cyffredin, Ffenigl Trymsawr, Ffunell, Gwewyrllys, Llysiau'r Gwewyr.

Mae'n llysieuyn lluosflwydd caled, gyda blodau melyn bychan a dail pluog. Mae'n frodorol o wledydd Y Môr Canoldir ond bellach wedi hen sefydlu mewn gwledydd cyfandiroedd eraill, yn enwedig pan fo'r pridd yn sych.

Mae'n blanhigyn ag iddo arogl nodweddiadol o felys, a chaiff ei ddefnyddio'n helaeth yng ngheginau'r byd, yn ogystal ag ar gyfer meddygaeth naturiol, draddodiadol. Mae ei flas yn debyg i'r anis.

Mae'r dail yn fwyd hefyd i nifer o wyfynod a glöynnod byw gan gynnwys yr Ôl-adain lyglwyd.

Gweler hefyd
------------

* Ffenigl ffug
* Ffenigl yr hwch
* Ffenigl y moch
* Ffenigl Elen Luyddog
* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Hendre, Llangedwyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 21 Rhagfyr 1994 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.38 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gwaith Brics Tal-y-bont**, ger Tal-y-bont yng nghymuned Tre-wern, Powys, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 16 Gorffennaf 2004 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.65 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol sef ei bwysigrwydd yn y diwydiant brics.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y De yw **Helyglys llydanddail** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Onagraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Epilobium montanum* a'r enw Saesneg yw *Broad-leaved willowherb*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Helyglys Llydanddail, Helyglys Llydan Llyfnddail, Helyglys Llyfn Llydanddail, Helyglys y Waedlys.

Fe'i ceir yn rhannau deheuol Hamisffer y De: o'r Isartig i rannau deheuol Affrica, De America ac Awstralia. Mae'n perthyn yn agos i'r olewyddan, yr onnen, jasmin, a'r leilac. Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  Anthony Huxley, Mark Griffiths, and Margot Levy (1992). *The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening*. The Macmillan Press,Limited: London. The Stockton Press: New York. ISBN 978-0-333-47494-5 (set).

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Helyglys llydanddail***