recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gwlad yn y Balcanau yn ne-ddwyrain Ewrop yw **Cosofo** (Albaneg *Kosovë*/*Kosova*, Serbeg *Косово и Метохија* / *Kosovo i Metohija*). Hyd 17 Chwefror 2008 bu'n dalaith yn ne Serbia ac, fel Serbia ei hun, roedd yn rhan o'r hen Iwgoslafia. Ar ôl gwrthdaro chwerw rhwng Serbiaid ac Albaniaid yn y 1990au a achoswyd gan densiynau ethnig, mae'r dalaith yn cael ei gweinyddu gan y Cenhedloedd Unedig drwy UNMIK (*United Nations Interim Administration Mission in Kosovo*) ers diwedd Rhyfel Cosofo (1999). Ar 17 Chwefror 2008, cyhoeddodd llywodraeth Albanaidd y dalaith annibyniaeth, ond mae Serbiaid lleol (tua 10% o'r boblogaeth) yn gwrthod hynny.

Cosofo

Y bobl
------

Mae mwyafrif y boblogaeth, tua 90%, yn Albaniaid. Mae canran yr Albaniaid wedi codi yn sgil Rhyfel Cosofo. Mae mwyafrif yr Albaniaid yn Fwslemiaid, er bod nifer ohonyn nhw'n Babyddion neu aelodau o'r Eglwys Uniongred. Mae'r Serbiaid yn gyffredinol yn Uniongredwyr.

Gwleidyddiaeth a statws gwleidyddol
-----------------------------------

Yn ôl penderfyniad rhif 1244 Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig, sefydlwyd gweinyddiaeth dros dro yng Nghosofo o dan arweinyddiaeth y Cenhedloedd Unedig i weinyddu'r dalaith, hybu hunanlywodraeth, cynorthwyo penderfyniad am statws dyfodol Cosofo, cynnal cyfraith a threfn, hybu hawliau dynol a helpu ffoaduriaid i ddychwelyd. Pennaeth yr UNMIK yw Cynrychiolydd Arbennig Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, Joachim Rücker. Y cyn-benaethiaid yw Bernard Kouchner (Gorffennaf 1999 tan Ionawr 2001), Hans Haekkerup (Chwefror 2001 tan Rhagfyr 2001), Michael Steiner (Ionawr 2002 tan Gorffennaf 2003) Harri Holkeri (Awst 2003 tan Mehefin 2004), a Søren Jessen-Petersen (2004 tan Mehefin 2006).

Yn ôl cytundeb Rambouillet (Mawrth 1999), buasai Cosofo wedi hunanlywodraeth er iddi aros yn rhan o Serbia. Buasai Serbia wedi cytuno i gynnal etholiadau rhydd ac i adeiladu llywodraeth a system cyfreithiol teg. Gwrthododd Serbia llofnodi'r cytundeb, gan arwain at ymosodiadau gan awyrennau NATO yn ystod Mawrth-Mehefin 1999. O 2001 ymlaen, mae UNMIK wedi bod yn trosglwyddo pwerau i sefydliadau hunanlywodraethol Cosofo. Cynhaliwyd etholiadau ar gyfer Cynulliad Cosofo ym mis Tachwedd 2001, a enillwyd gan Gynghrair Democrataidd Cosofo (LDK). Daeth Ibrahim Rugova, oedd wedi arwain gwrthwynebiad i reolaeth Serbia yn ystod y 1990au, yn arlywydd, a Bajram Rexhepi (Plaid Ddemocrataidd Cosofo) yn brif weinidog.

Yr arlywydd presennol yw Behgjet Pacolli sy'n Annibynnwr. Yr arlywydd o 2006 hyd 2010 oedd Fatmir Sejdiu, arweinydd Cynghrair Democrataidd Cosofo. Bu farw ei flaenorydd, Ibrahim Rugova, ym mis Ionawr 2006. Y prif weinidog yw Agim Çeku, cyn-gadlywydd yn y Fyddin dros Ryddhâd Cosofo (KLA). Ar 17 Chwefror 2008, cyhoeddodd yr arlywydd a'r prif weinidog ill dau annibyniaeth lwyr oddi wrth Serbia yn dilyn pleidlais yn senedd Cosofo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Griffiths, Bruce a Jones, Dafydd Glyn. *Geiriadur yr Academi* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995 [argraffiad 2006]), t. 1718 [787: Kosovo].
2. ↑  BBC Cymru'r Byd
3. ↑  Reuters/Yahoo: Kosovo yn datgan annibyniaeth

Dolenni allanol
---------------

* Erthygl gan Gwion Lewis
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Cossidae yn urdd y Lepidoptera yw **llewpart y cyrs**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llewpartiaid y cyrs**; yr enw Saesneg yw *Reed Leopard*, a'r enw gwyddonol yw *Phragmataecia castaneae*. Mae i'w ganfod yng nghanol a de Ewrop, y Dwyrain Canol, y Cawcasws, Tyrcmenistan, Casachstan, gogledd-orllewin Iran, Irac, Syria, Libanus, Twrci, gorllewin Tsieina, de-orllewin Siberia, yr Aifft, Tiwnisia a Morocco.

27–50 mm ydy lled yr adenydd, er bod adain y fenyw yn fwy na'r gwryw. Mae'n hedfan rhwng Mai a Gorffennaf.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Phragmites australis*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae llewpart y cyrs yn lindysyn sy'n bwydo tu fewn i wreiddiau a choesynnau cyrs, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Phragmataecia castaneae***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Reed Leopard Phragmataecia castaneae". UKMoths. Cyrchwyd 2011-12-19.
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
4. ↑  Description of two new species of Cossidae (Lepidoptera) from China
Gellir rhannu mater gronynnol yn bedwar math: Difwynwyr nwyol, difwynwyr gronynnol, llwch a biolegol.
Mae **mater gronynnol** yn gymysgedd cymhleth o solidau a hylifau, gan gynnwys carbon, cemegau organig cymhleth, sylffadau, nitradau, llwch mwynol, a dŵr yn yr aer. Mae’n amrywio mewn maint. Mae rhai gronynnau, fel llwch, huddygl, baw neu fwg yn ddigon mawr neu’n ddigon tywyll i ni eu gweld gyda’n llygaid ein hunain. Ond y gronynnau mwyaf niweidiol yw’r gronynnau llai, sef PM10 a PM2.5. Mae PM10 yn cyfeirio at ronynnau sydd â diamedr sy’n llai na 10 micron (10μm) – sef 10 miliynfed o fetr. Mae PM2.5 yn cyfeirio at ronynnau sydd â diamedr sy’n llai na 2.5 micron, ac enw’r rhain yw gronynnau mân. Mae’r gronynnau mân lleiaf, llai na 0.1 micron mewn diamedr, yn cael eu galw’n gronynnau tra mân.

Daw mater gronynnol ‘gwneud’ yn bennaf o brosesau diwydiannol, gwaith adeiladu, mwg o beiriannau disel a phetrol, ffrithiant o frecio a theiars, a llwch o arwynebau ffordd. Mae injan ddisel yn tueddu i gynhyrchu llawer mwy nag injan betrol. Mae llosgfynyddoedd, diferion o’r môr, paill a phridd yn ffynonellau mater gronynnol. Caiff hefyd ei ffurfio yn yr atmosffer pan fydd nwyon fel nitrogen deuocsid a sylffwr deuocsid yn cael eu newid yn yr aer gan adweithiau cemegol.

Effeith ar eich iechyd
----------------------

Maint y mater gronynnol sy’n penderfynu ble yr aiff unwaith y caiff ei anadlu. Gall gronynnau mwy gael eu dal yn eich trwyn, ond gall PM10 gyrraedd eich llwybrau anadlu. Gall gronynnau mân (PM2.5) gyrraedd y codenni anadlu yn ddwfn yn eich ysgyfaint, a gall gronynnau hynod fân hyd yn oed groesi i lif y gwaed. Gall cemegau gwenwynig fod yn y gronynnau hyn, ac mae cysylltiad rhyngddynt â chanser. Gall mater gronynnol lidio eich trwyn a’ch gwddf, a gall fod yn gysylltiedig â symptomau mwy difrifol mewn pobl sydd ag asthma. Mae’n golygu bod mwy o bobl sydd â chyflwr ar eu hysgyfaint (COPD, asthma, broncitis) a chyflwr ar eu calon (trawiad y galon, strôc) yn mynd i’r ysbyty. Mae hefyd yn achosi i bobl farw’n gynnar o glefyd yr ysgyfaint a’r galon hefyd. Mae tystiolaeth hefyd bod anadlu mater gronynnol, yn y tymor hir, yn gallu cyfrannu at ddatblygu canser yr ysgyfaint ac asthma o bosib.

Gweler hefyd
------------

* Ôl troed carbon
* Llygroedd aer

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol yn unig. Allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi.* 
*Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r **British Lung Foundation**.*
***Am wybodaeth lawn gweler yr [ erthygl wreiddiol] gan y British Lung Foundation neu am driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |

Cyfeiriadau
-----------
Pentrefan yng nghymuned Ewenni, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Llanffa** (Saesneg: *Llampha)*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 9 Tachwedd 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Eglwys hynafol a phlwyf ar lan Afon Menai, rhwng Caernarfon a'r Felinheli, yn Arfon, Gwynedd, yw **Llanfair-is-gaer** (hefyd **Llanfair Isgaer**, **Llanfair Is Gaer**). Cyfeirnod OS 501601. Mae'r *gaer* yn yr enw yn cyfeirio at gaer Segontium. Gorweddai'r plwyf yng nghwmwd Arfon Is Gwyrfai.

Eglwys fechan o gynllun syml ydyw. Yn anffodus, fel llawer o eglwysi eraill yng ngogledd Cymru, cafodd ei "hadnewyddu" yn sylweddol iawn gan y pensaer Syr Gilbert Scott yn 1865. Ychwanegodd Scott porth a ffenestri newydd arddull Gothig. Mae'n debygol bu eglwys Geltaidd gynnar ar y safle. Mae'r clochdy bychan a'r muriau yn aros o'r adeilad gwreiddiol a cheir bedyddfaen hynafol hefyd.

Ceir cysylltiad posibl rhwng Llanfair-is-gaer a'r chwedl am yr hwch arallfydol Henwen y ceir ei hanes mewn un o'r Trioedd. Yn ôl y chwedl, aeth Henwen i'r Maen Du yn Llanfair yn Arfon (Llanfair-is-gaer efallai, yn ôl Rachel Bromwich) lle esgorodd ar gath. Mewn ofn, bwriodd Coll fab Collfrewi y gath honno i'r Fenai, ond goroesoedd a thyfodd i fyny i fod yn Gath Palug, y gath ryfeddol y ceir traddodiadau amdani o Fôn i'r Alpau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  H. Hughes a H. L. North, *The Old Churches of Snowdonia* (Bangor, 1924; arg. newydd Capel Curig, 1984), tt.204-8
2. ↑  *Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain*, gol. Rachel Bromwich (Caerdydd, 1961; arg. newydd 1991), triawd 26

Oriel
-----

* 
* 
* 
* 
*
Am y ddamcaniaeth ym maes anthropoleg, gweler materoliaeth ddiwylliannol (anthropoleg).

Dull o drin damcaniaeth lenyddol ac astudiaethau diwylliannol yw **materoliaeth ddiwylliannol** sydd yn ystyried sut mae grymoedd economaidd a moddion cynhyrchu yn effeithio ar gynnyrch diwylliannol, er enghraifft gweithiau llenyddol. Datblygodd y mudiad hwn yn y 1980au ymhlith damcaniaethwyr llenyddol Gwledydd Prydain a oedd yn canolbwyntio ar seiliau materolaidd ffenomenau diwylliannol; tynna yn gryf ar waith y beirniad Marcsaidd Raymond Williams, a fathodd y term materoliaeth ddiwylliannol. Maent yn archwilio tystiolaeth destunol yn ogystal â phob math o dystiolaeth gyd-destunol mewn ymdrech i esbonio'r testun dan sylw fel gwrthrych faterol, un a gynhyrchwyd mewn amser penodol, a fel y'i brofir neu dreulir yn y presennol.

Cychwynnodd materoliaeth ddiwylliannol drwy ymdrin â llên Lloegr yn yr 16g a'r 17g, yn enwedig gweithiau William Shakespeare.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Julian Wolfreys, Ruth Robbins, a Kenneth Womack, *Key Concepts in Literary Theory*, 2il argraffiad (Caeredin: Edinburgh University Press, 2006), tt. 26–7.
Pentref bychan yng nghymuned Llanofer, Sir Fynwy, Cymru, yw **Llanfair Cilgedin** (Saesneg: *Llanfair Kilgeddin*). Fe'i lleolir yng ngogledd-orllewin y sir tua 4 milltir i'r gogledd-orllewin o Frynbuga a 6 milltir i'r de o'r Fenni ar ffordd y B4598.

Ceir ysgol gynradd cyfrwng Saesneg yn y pentref, sef Ysgol Gynradd Llanfair Cilgedin. Mae'n ysgol wirfoddol sy'n perthyn i'r Eglwys yng Nghymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Peter Fox (Ceidwadwyr) ac yn Senedd y DU gan David Davies (Ceidwadwr).

Hanes
-----

Ceir gweddillion castell mwnt a beili Normanaidd ger y pentref. Llifa Afon Wysg heibio'r castell.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 21 Rhagfyr 2021
3. ↑  "Gwefan Senedd Cymru". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-11-10. Cyrchwyd 2021-12-21.
4. ↑  Gwefan Senedd y DU

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Yr eglwys Archifwyd 2010-05-15 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Ysgol Llanfair Cilgedin Archifwyd 2009-11-08 yn y Peiriant Wayback.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Fynwy**

**Trefi**  

Brynbuga  **·** Cas-gwent  **·** Cil-y-coed  **·** Y Fenni  **·** Trefynwy
  
**Pentrefi**  

Aber-ffrwd  **·** Abergwenffrwd  **·** Betws Newydd  **·** Bryngwyn  **·** Caer-went  **·** Castellnewydd  **·** Cemais Comawndwr  **·** Cilgwrrwg  **·** Clydach  **·** Coed Morgan  **·** Coed-y-mynach  **·** Cwmcarfan  **·** Cwm-iou  **·** Drenewydd Gelli-farch  **·** Y Dyfawden  **·** Yr Eglwys Newydd ar y Cefn  **·** Gaer-lwyd  **·** Gilwern  **·** Glasgoed  **·** Goetre  **·** Gofilon  **·** Y Grysmwnt  **·** Gwehelog  **·** Gwernesni  **·** Gwndy  **·** Hengastell  **·** Little Mill  **·** Llanarfan  **·** Llan-arth  **·** Llanbadog  **·** Llancaeo  **·** Llandegfedd  **·** Llandeilo Bertholau  **·** Llandeilo Gresynni  **·** Llandenni  **·** Llandidiwg  **·** Llandogo  **·** Llanddewi Nant Hodni  **·** Llanddewi Rhydderch  **·** Llanddewi Ysgyryd  **·** Llanddingad  **·** Llanddinol  **·** Llanelen  **·** Llanelli  **·** Llanfable  **·** Llanfaenor  **·** Llanfair Cilgedin  **·** Llanfair Is Coed  **·** Llanfihangel Crucornau  **·** Llanfihangel Gobion  **·** Llanfihangel Tor-y-mynydd  **·** Llanfihangel Troddi  **·** Llanfihangel Ystum Llywern  **·** Llanfocha  **·** Llan-ffwyst  **·** Llangatwg Feibion Afel  **·** Llangatwg Lingoed  **·** Llangiwa  **·** Llangofen  **·** Llan-gwm  **·** Llangybi  **·** Llanhenwg  **·** Llanisien  **·** Llanllywel  **·** Llanofer  **·** Llanoronwy  **·** Llan-soe  **·** Llantrisant  **·** Llanwarw  **·** Llanwenarth  **·** Llanwynell  **·** Llanwytherin  **·** Y Maerdy  **·** Magwyr  **·** Mamheilad  **·** Matharn  **·** Mounton  **·** Nant-y-deri  **·** Newbridge-on-Usk  **·** Y Pandy  **·** Pen-allt  **·** Penrhos  **·** Pen-y-clawdd  **·** Porth Sgiwed  **·** Pwllmeurig  **·** Rogiet  **·** Rhaglan  **·** Sudbrook  **·** Tre'r-gaer  **·** Tryleg  **·** Tyndyrn  **·** Ynysgynwraidd
**Lleucu Llwyd**, yn ôl traddodiad, oedd cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen (fl. 1350 - 1390). Canodd y bardd un o'r cerddi enwocaf yn llenyddiaeth Gymraeg iddi pan fu farw, sef *Marwnad Lleucu Llwyd*.

Ychydig a wyddys amdani er ei bod mor enwog. Yn ôl y fawrnad, merch o Bennal, rhwng Machynlleth ac Aberdyfi, oedd Lleucu:

Gwae fi'r ferch wen o Bennal,
Breuddwyd oer, briddo dy dâl!
Roedd hi'n wraig briod pan fu farw ond mae ansicrwydd am y dystiolaeth ynghylch ei gŵr: un Dafydd Ddu o Gymer (ger Abaty Cymer) yn ôl un ffynhonnell, Ieuan Ddu o'r Gydros yn ôl un arall a nodir gan Gruffudd Hiraethog yn yr 16g. Yn ôl Gruffudd cafodd fab o'r enw 'Y Coch'.

Er bod angerdd Llywelyn yn amlwg yn ei gerddi i Leucu ni ellir fod yn sicr eu bod yn gariadon fel y cyfryw. Ceir mwy nag un enghraifft yng ngwaith Beirdd yr Uchelwyr o farwnadau ffug hefyd, er enghraifft i gyd-feirdd, sy'n awgrymu'r posibilrwydd mai "canu'n iach" i'w cariad pan briododd hi oedd Llywelyn. Ac eto i gyd mae natur arbennig y farwnad enwog hon yn awgrymu'n gryf ei bod yn gerdd ddiffuant. Roedd claddu Lleucu, merch hardd fel golau'r lloer, fel dwyn pob goleuni o Wynedd:

Nid oes yng Ngwynedd heddiw
Na lleuad, na llewyrch, na lliw,
Er pan rodded, trwydded trwch,
Dan lawr dygn dyn loer degwch.
Mae'n weddol sicr mai confensiwn pur sydd yn y 'caru', i ddangos cymaint yw colled y bardd. Sonnir amdani fel 'meistres y pryd', sef 'meistres y wledd' yn ei llys pan yn fyw, a sonnir am ei gwr, gan ei bod yn gadael ei heiddo bydol i'r 'gwr du balch'. Petai hi'n gariad iddo, fyddai o ddim wedi meiddio cyhoeddi hynny ar goedd mewn marwnad. Cofiwn beth ddigwyddodd i Ddafydd Nanmor pan feiddiodd gael perthynas efo Gwen o'r Ddôl. Mae'r dull serenâd yng nghanol y cywydd yn ychwanegu at y ddelwedd gonfensiynol o berthynas garwriaethol.

Rhaid ystyried hefyd fod ambell enw merch yn enw 'stoc' yn y traddodiad barddol. Mae'n bosibl bod myw nag un ferch o'r enw wedi bod yn destun canu serch yn y 14g. Dyfynnir darn o gywydd i un "Lleucu Llwyd" yn nhestun copi o un o ramadegau'r penceirddiaid sydd i'w dyddio i tua 1330, er enghraifft (rhy gynnar i Leucu Llywelyn).

Ceir nifer o destunau o Farwnad Lleucu Llwyd yn y llawysgrifau ac mae'r amrywiadau niferus ar y testunau diweddarach yn awgrymu bod cryn "mynd" ar y gerdd ar lafar ar ddiwedd yr Oesoedd Canol. Ceir nifer o gyfeiriadau at y gerdd yng ngwaith y beirdd hefyd, gan gynnwys Iolo Goch, oedd yn adnabod Llywelyn yn dda.

Cafwyd testunau rhyddiaith am amgylchiadau marw Lleucu yn ogystal, er enghraifft *Breuddwyd Llywelyn Goch ap Meurig Hen*, un o destunau'r Areithiau Pros y ceir y copi gorau ohono yn llaw'r ysgolhaig Thomas Wiliems. Mae *Lleucu Llwyd* yn gân gwerin adnabyddus heddiw.

Llyfryddiaeth
-------------

* Dafydd Johnston (gol.), *Gwaith Llywelyn Goch ap Meurig Hen* (Aberystwyth, 1998). Testun y Farwnad a nodiadau helaeth arno, gyda llyfryddiaeth bellach ar y gerdd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Dafydd Johnston (gol.), *Gwaith Llywelyn Goch ap Meurig Hen* (Aberystwyth, 1998).
Pentrefan yng nghymuned Rhosyr, Ynys Môn, yw **Llanfair-y-Cwmwd** neu **Llanfair-yn-y-Cwmwd**. Saif rhwng pentrefi Llangaffo (i'r gogledd) a Dwyran (i'r de).

Rhoddodd yr eglwys Canoloesol leol, sef Santes Fair ei henw i'r ardal. Mae ei waliau'n mynd nôl i'r 15g, ond ceir darnau diweddarach, a diweddarwyd hi yng nghanol y 19g. roedd yma eglwys cyn y 15g a cheir yma hen fedyddfaen o'r 12g a charreg fedd o'r 13g; gosodwyd y gloch yn ei lle yn 1582.

Eglwys y Santes Fair, Llanfair-y-Cwmwd
  

* 
* 
* Carreg fedd o'r 12gCarreg fedd o'r 12g
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  britishlistedbuildings.co.uk; chwiliwy 4 Medi 2018.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llanfair-yn-y-Cwmwd***

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Mae ynysoedd **Maluku** (hefyd y **Moluccas**) yn ynysoedd yn Indonesia, wedi eu lleoli i'r dwyrain o Sulawesi, i'r gorllewin o Gini Newydd ac i'r gogledd o Timor.

Nid yw'r rhan fwyaf o'r ynysoedd yn fawr; mae arwynebedd y cyfan tua 74,505 km² gyda poblogaeth o 1,895,000 yn 2000. Mae'r rhan fwyaf o'r ynysoedd yn fynyddig, a nifer gyda llosgfynyddoedd byw arnynt. Yn y 1950au datblygodd mudiad oedd yn anelu at annibyniaeth i ran ddeheuol Maluku (De Maluku, neu *Maluku Selatan* yn Indoneseg). O 1950 hyd 1999 roedd yr ynysoedd yn ffurfio un dalaith o Indonesia, ond yn y flwyddyn honno gwahanwyd hwy yn ddwy dalaith, Maluku a Gogledd Maluku. Rhwng 1999 a 2002 bu llawer o ymladd rhwng Cristionogion a dilynwyr Islam ar yr ynysoedd hyn, ond mae pethau wedi tawelu ers hynny.

Ynysoedd Maluku yn Indonesia

Ynysoedd
--------

**Gogledd Maluku**

* Ternate (yr ynys fwyaf)
* Bacan
* Halmahera
* Morotai
* Ynysoedd Obi
* Ynysoedd Sula
* Tidore

**Maluku**

* Ynys Ambon (yr ynys fwyaf)
* Ynysoedd Aru
* Ynysoedd Babar
* Ynysoedd Banda
* Buru
* Ynysoedd Kai
* Ynys Leti
* Seram
* Ynysoedd Tanimbar
* Wetar
Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Lerpwl Riverside** (Saesneg: *Liverpool Riverside*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Lerpwl Riverside yng Nglannau MerswyEtholaeth Lerpwl Riverside yng Nglannau Merswy
* Glannau Merswy yn LloegrGlannau Merswy yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Robert Parry (Llafur-Cydweithredol)
* 1997–presennol: Louise Ellman (Llafur-Cydweithredol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Dominique Cabrera yw ***Corniche Kennedy*** a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Marseille. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Lola Créton. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Dominique Cabrera ar 21 Rhagfyr 1957 yn Relizane. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1981 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Institut des hautes études cinématographiques.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Dominique Cabrera nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Corniche Kennedy |  | Ffrainc | 2016-01-01 |
| Folle Embellie |  | FfraincY SwistirCanada | 2004-01-01 |
| *L'Autre Côté de la mer* |  | Ffrainc | 1997-01-01 |
| Le Lait De La Tendresse Humaine |  | FfraincGwlad Belg | 2001-01-01 |
| Mawredd |  | Ffrainc | 2013-01-01 |
| Nadia Et Les Hippopotames |  | Ffrainc | 1999-01-01 |
| *Ça ne peut pas continuer comme ça* |  |  | 2013-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crych bach gwyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crychion bach gwyn(-ion)**; yr enw Saesneg yw *Small White Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Asthena albulata*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crych bach gwyn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Awdures Americanaidd oedd **Marilyn Ferguson** (5 Ebrill 1938 - 19 Hydref 2008) a oedd hefyd yn siaradwr cyhoeddus a golygydd. Fe'i cofir yn bennaf am ei llyfr *The Aquarian Conspiracy* a'i chysylltiad gyda'r *New Age Movement* o fewn dilwylliant pop.

Fe'i ganed yn Grand Junction, Colorado a bu farw yn Banning. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Colorado a Phrifysgol Colorado Mesa.

Cyd-sefydlodd y Gymdeithas Seicoleg Ddyneiddiol (*Association of Humanistic Psychology*), cyhoeddodd a golygodd Ferguson y cylchlythyr gwyddoniaeth *Brain / Mind Bulletin* o 1975 i 1996. Enillodd sawl gradd anrhydeddus, a gwasanaethodd ar fwrdd cyfarwyddwyr y 'Sefydliad y Gwyddoniaeth Noetic', a daeth yn gyfaill i'r dyfeisiwr a'r damcaniaethwr Buckminster Fuller, awdur ysbrydol *Ram Dass*, yr enillydd Gwobr Nobel Ilya Prigogine a'r biliwnydd Ted Turner. Dylanwadodd gwaith Ferguson hefyd ar yr Is-lywydd Al Gore, a gymerodd ran yn ei rhwydwaith anffurfiol tra oedd yn seneddwr ac a gyfarfu â hi yn ddiweddarach yn y Tŷ Gwyn.

Yn ystod ei phriodas gyntaf, i Don Renzelman, gweithiodd fel ysgrifenyddes gyfreithiol a daeth yn awdur nifer o straeon byrion a barddoniaeth mewn cylchgronau cenedlaethol fel *Cosmopolitan*. Yn ddiweddarach ysgrifennodd erthyglau fel llawrydd ar gyfer cyhoeddiadau fel *Time*. Yn 1968 ar ôl byw am gyfnod byr yn Houston, Texas, symudodd i California gyda'i hail ŵr, Mike Ferguson. Y flwyddyn honno, cyhoeddodd ei llyfr cyntaf, ar economeg y cartref, gyda'i gŵr fel cyd-awdur.

Llyfryddiaeth
-------------

* *The Brain Revolution: The Frontiers of Mind Research* (Taplinger Publishing, 1973) ISBN 0-8008-0961-0, ISBN 978-0-8008-0961-4, ISBN 978-0-8008-0961-4, ISBN 0-8008-0961-0
* *The Aquarian Conspiracy: Personal and Social Transformation in Our Time* (J.P. Tarcher, 1980; 1987) ISBN 0-312-90418-5, ISBN 978-0-312-90418-0, ISBN 978-0-312-90418-0, ISBN 0-312-90418-5, ISBN 0-87477-116-1, ISBN 978-0-87477-116-9, ISBN 978-0-87477-116-9 ISBN 0-87477-116-1
* *PragMagic: Ten Years of Scientific Breakthroughs, Exciting Ideas, and Personal Experiments That Can Profoundly Change Your Life* (Pocket Books, 1990) ISBN 0-671-66824-2, ISBN 978-0-671-66824-2, ISBN 978-0-671-66824-2, ISBN 0-671-66824-2
* *Aquarius Now: Radical Common Sense and Reclaiming Our Personal Sovereignty* (Red Wheel/Weiser, 2005) ISBN 1-57863-369-9
* "Brain/Mind Bulletin"

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyffredinol:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
2. ↑  Dyddiad marw: .

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 68928933
* LCCN: n80064275
* ISNI: 0000 0000 5956 3562
* GND: 121238492X
* SUDOC: 026861968
* BNF: cb11902560k (data)
* NDL: 00439401
* BNE: XX941696

 |
Mair waedlyd
Coctêl poblogaidd ydyw **Mair waedlyd** (Saesneg *Bloody Mary*) ac mae'n cynnwys cynnwys fodca, sudd tomato a sbeis neu rhywbeth arall i roi blas ar y ddiod e.e. *Worcestershire sauce*, Tabasco, saws piri piri, consommé cig eidion neu giwb  *bouillon*, rhuddugl, seleri, olifs, halen, pupur du, pupur cayenne neu sudd lemwn. Cafodd enw drwg o fod 'y coctêl anoddaf i'w wneud'.

Nid yw'n glir pwy wnaeth ei ddyfeisio (neu ei greu). Honodd Fernand Petiot iddo ef wneud hynny yn 1921, cyn i neb arall honi hynny, tra'r oedd yn gweithio mewn bar yn Efrog Newydd; newidiwyd enw'r bar yn ddiweddarach i *Harry's New York Bar*.

Y gred (anghywir) yw ei fod yn wych am setlo'r stumog ar ôl noson allan ar y teils.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Davidson, Max (2011-03-31). "*What do you put in your Bloody Mary?*". *The Daily Telegraph*. Cyrchwyd 11 Tachwedd 2013.
2. ↑  MacElhone, Andrew & and MacElhone, Duncan (1986, 1996). Harry's ABC of Mixing Cocktails. Souvenir Press. t. 35. ISBN 0-285-63358-9. Check date values in: `|date=` (help)CS1 maint: uses authors parameter (link)
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Crwydryn y malî** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: crwydriaid y malî) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pedionomus torquatus***; yr enw Saesneg arno yw *Plains wanderer*. Mae'n perthyn i deulu'r Crwydriaid y Malî (Lladin: *Pedionomidae*) sydd yn urdd y *Gruiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. torquatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r crwydryn y malî yn perthyn i deulu'r Crwydriaid y Malî (Lladin: *Pedionomidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Crwydryn y malî | Pedionomus torquatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Crwydryn y malî** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Yn yr enw Japaneaidd hwn, Yonehara yw'r enw teuluol.*
Awdur o Japan oedd **Mari Yonehara** (**米原 万里** Yonehara Mari; 29 Ebrill 1950 - 25 Mai 2006) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel nofelydd, cyfieithydd (Rwsieg-Tsieineeg) ac awdur ysgrifau.

Fe'i ganed yn Tokyo ar 29 Ebrill 1950; bu farw yn Kanagawa o ganser ofaraidd. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Tokyo a Phrifysgol Astudiaethau Tramor Tokyo.

Magwraeth
---------

Ganwyd Yonehara yn Tokyo. Roedd ei thad Itaru yn aelod o Blaid Gomiwnyddol Japan ac roedd ganddo sedd yn nhŷ'r Cynrychiolwyr (*Shūgiin*) gan gynrychioli talaith Tottori; roedd ei thaid, Yonehara Shōzō, yn Llywydd Cynulliad Prefecture Tottori, ac yn aelod o Dŷ'r Cyfoedion.

Gwaith
------

Ym 1959, anfonwyd ei thad Itaru i Prague, (yn yr hen Tsiecoslofacia) fel golygydd cylchgrawn Plaid Gomiwnyddol rhyngwladol. Astudiodd Mari yr iaith Tsieceg i ddechrau, ond gosododd ei thad hi mewn ysgol ryngwladol a oedd yn cael ei rhedeg gan yr Undeb Sofietaidd, lle defnyddiwyd Rwsieg, fel bod ei blant yn gallu parhau â'r iaith yn Japan. Roedd cwricwlwm wedi'i lunio er mwyn cyflyru'r disgyblion mewn idioleg comiwnyddol, ac roedd cyd-ddisgyblion Yonehara yn cynnwys plant o dros 50 o wledydd.

Dychwelodd Yonehara i Japan ym 1964, ac ar ôl graddio o'r ysgol uwchradd, mynychodd Brifysgol Astudiaethau Tramor Tokyo, gan ganolbwyntio ar Rwsieg. Ymunodd hefyd â Phlaid Gomiwnyddol Japan. Yna mynychodd raglen ôl-raddedig ym Mhrifysgol Tokyo, lle derbyniodd feistr mewn llenyddiaeth Rwsia a diwylliant Rwsia. Ar ôl iddi adael y brifysgol, bu’n dysgu Rwsieg yn y Gakuin Sofietaidd (Sefydliad Iaith Rwsiaidd Tokyo heddiw) ac "adran brifysgol" Bunka Gakuin, gan weithio fel cyfieithydd rhan-amser. Yn 1980, cyd-sefydlodd Gymdeithas Gyfieithu Rwsieg (ロ シ ア 語 通 訳 協会 Roshiago Tsūyaku Kyōkai) a daeth yn ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas. Hi oedd llywydd y Gymdeithas rhwng 1995-1997 a 2003-2006, hyd at ei marwolaeth.

Gyda chwymp yr Undeb Sofietaidd, roedd galw mawr am ei gwasanaethau gan yr asiantaethau newyddion, teledu a hefyd gan lywodraeth Japan, a gofynnwyd iddi hefyd gynorthwyo yn ystod ymweliad Arlywydd Rwsia Boris Yeltsin â Japan yn 1990.

Roedd ei diddordebau'n cynnwys gêm-geiriau Japaneaidd (駄 洒落 dajare), jôcs ar thema rhyw (下 ネ タ shimoneta) ac roedd hi'n cadw nifer o gŵn a chathod. Ni phriododd hi erioed.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Lenyddol Bunkamura Les Deux Magots (2003), Gwobr Oya Soichi (2002), Gwobr Kōdansha am y traethawd gorau (1997) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Why don't you keep a Homo sapiens male?* (ヒトのオスは飼わないの？, *Hito no Osu wa Kawa nai no?*), Kōdansha, 2001. (ISBN 978-4-06-406209-9)
2. ↑  *I shall never keep a Homo sapiens male* (終生ヒトのオスは飼わず, *Shūsei Hito no Osu wa Kawa zu*), Bungei Shunjū, 2002. (ISBN 978-4-16-368820-6)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 41731132
* LCCN: nr95024092
* ISNI: 0000 0000 8445 6822
* GND: 1057039233
* NDL: 00123797
* NKC: jn20040219015
* CiNii: DA06854086

 |
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Louth a Horncastle** (Saesneg: *Louth and Horncastle*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Louth a Horncastle yn Swydd LincolnEtholaeth Louth a Horncastle yn Swydd Lincoln
* Swydd Lincoln yn LloegrSwydd Lincoln yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2015: Peter Tapsell (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Victoria Atkins (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Am y ffilm o 1928 gweler Coney Island (ffilm).

Cymdogaeth ym mwrdeistref Brooklyn yn Ninas Efrog Newydd, Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, yw **Coney Island** sydd yn enwog fel cyrchfan adloniant. Mae'n ffinio â Brighton Beach a Manhattan Beach i'r dwyrain, Lower New York Bay i'r de a'r gorllewin, a Gravesend i'r gogledd. Yn hanesyddol, hon oedd yr ynys fwyaf orllewinol o'r Barynysoedd Allanol ar hyd arfordir deheuol Long Island. Yn nechrau'r 20g, llenwyd y bwlch rhwng yr ynys a'r tir mawr, gan felly cysylltu Coney Island â llain o dir sydd yn cynnwys Brighton Beach a Manhattan Beach. Bellach, cyfeirir at y tair cymdogaeth honno fel **gorynys Coney Island**.

Cadwyn o ynysigau gyda thywod symudol oedd yno adeg dyfodiad yr Ewropeaid i'r ardal yn yr 17g. Enw'r Iseldirwyr ar yr ynys fwyaf orllewinol oedd Konijn Eiland ("Ynys y Gwningen"), a gâi ei seisnigo, mae'n debyg, ar ffurf Coney Island wedi i'r Saeson gipio'r wladfa a throi Amsterdam Newydd yn Efrog Newydd. Rhennid Coney Island a'r mân-ynysoedd cyfagos gan fornentydd culion y gellid eu croesi pan fo'r môr ar drai. Caeodd rhai o'r rheiny o ganlyniad i dywod symudol a llifwaddod, ac o ddiwedd y 18g ymlaen dechreuodd y trigolion lleol lenwi'r cilfachau hyn er mwyn cysylltu'r tir yn un ynys. Erbyn 1924, cychwynnodd tirfeddianwyr lleol ac awdurdodau'r ddinas ar y gwaith o lenwi Cilfach Coney Island, a oedd yn gwahanu'r ynys oddi ar weddill Brooklyn. Yn y 1930au, wrth adeiladu priffordd y Belt Parkway, llenwyd rhan fawr o'r gilfach, gan gysylltu tir Coney Island â'r orynys i'r dwyrain, ac felly yn rhan o Long Island.

Denwyd nifer o dwristiaid i draethau'r Barynysoedd Allanol erbyn canol y 19g, a datblygodd Coney Island yn gyrchfan adloniant yn niwedd y 19g a dechrau'r 20g, a ffynnai yn sgil cysylltu'r ynys â'r rheilffordd danddaearol. Daeth yn enwog ar draws yr Unol Daleithiau am ei pharc pleserau a'i reidiau ffair, ei rhodfa ar hyd y traeth, ei bwytai, ei harddangosfeydd, a'i siopau a stondinau cofroddion. Dirywiodd yr atyniadau yn ail hanner yr 20g, er i ambell un o'r hen reidiau oroesi. Agorodd Acwariwm Efrog Newydd yn Coney Island ym 1957.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Coney Island. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 22 Chwefror 2023.
Un o ddinasoedd mwyaf Mesopotamia oedd **Ctesiphon**. Daw'r enw Lladin 'Ctesiphon' neu 'Ctesifon' o'r Groeg 'T(h)esifon' neu 'Et(h)esifon','Ktesiphon' mewn Groeg diweddarach. Safai ar lan ddwyreiniol Afon Tigris, gyferbyn a dinas Roegaidd Seleucia. Mae yn awr yn Irac, tua 35 km i'r de o Baghdad.

Ctesiphon oedd prifddinas ymerodraeth Parthia a phrifddinas brenhinllin y Sassanid yn ddiweddarach. Yn y 6g, hi oedd dinas fwyaf y byd. Yr unig olion sydd i'w gweld bellach yw bwa mawr Taq-i Kisra, yn y rhan sy'n awr yn dref Salman Pak.

Oherwydd ei phwysigrwydd strategol, bu llawer o ymladd o gwmpas Ctesiphon. Cipiwyd hi nifer o weithiau gan yr Ymerodraeth Rufeinig, yn fwyaf nodedig gan yr ymerawdwr Trajan yn 115. Dychwelwyd y ddinas i'r Parthiaid gan ei olynydd Hadrian yn 117 fel rhan o gytundeb heddwch. Cipiwyd hi eto gan y cadfridog Rhufeinig Avidius Cassius yn 164, ac yn 197, anrheithiwyd y ddinas gan yr ymerawdwr Septimius Severus, a werthodd filoedd o'r trigolion fel caethion. Lladdwyd yr ymerawdwr Julian mewn brwydr tu allan i'r muriau yn 363 yn ystod ei ryfel yn erbyn Shapur II.

Bu brwydr o gwmpas adfeilion Ctesiphon yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, pan orchfygwyd byddin Brydeinig oedd yn ceisio cipio Baghdad gan fyddin yr Ymerodraeth Ottoman.
logo LEGO
Mae **Lego** yn llinell o deganau adeiladu plastig a gweithgynhyrchwr gan The Lego Group, cwmni preifat a leolir yn Billund, Denmarc.

Y Cynnyrch
----------

briciau Lego a Duplo
Mae cynnyrch blaenllaw'r cwmni, Lego, yn cynnwys brics plastig lliwgar sy'n cyd-gloi gyda nifer o gerau, ffigurau o'r enw minifigures, ac amryw o rannau eraill.

Gellir casglu darnau Lego a'u cysylltu mewn sawl ffordd i adeiladu gwrthrychau gan gynnwys cerbydau, adeiladau a robotiaid sy'n gweithio. Yna gellir tynnu unrhyw beth a adeiladwyd ar wahân. Dechreuodd y Grŵp Lego weithgynhyrchu'r brics teganau rhyng-gyswllt yn 1949. Mae'n cefnogi ffilmiau, gemau, cystadlaethau, ac mae yna wyth o barciau sef Legoland wedi'u datblygu o dan y brand.

Mae tua 19 biliwn o elfennau Lego yn cael ei chynhyrchu pob blwyddyn. Mae tua 2.16 miliwn o elfennau Lego yn cael ei modelu pob awr, ac mae yna mwy na 400 biliwn o briciau Lego wedi cael ei chynhyrchu ers 1949. Yn Chwefror 2015 goddiweddodd Lego y cwmni cwmni ceir Ferrari fel y "world's most powerful brand" yn ôl 'Brand Finance'.

Mae Lego yn cael ei rhannu i wahanol oedrannau

Hanes
-----

Dechreuodd The Lego Group yng ngweithdy y saer, Ole Kirk Christiansen (1891-1958), o Billund, Denmarc, a ddechreuodd wneud teganau pren yn 1932. Yn 1934, daeth ei gwmni i gael ei alw'n "Lego" sy'n deillio o'r ymadrodd Daneg *Leg Godt*, sy'n golygu "chwarae’n dda". Ym 1947, ehangodd Lego i ddechrau cynhyrchu teganau plastig. Yn 1949 dechreuodd Lego gynhyrchu, ymhlith cynhyrchion newydd eraill, fersiwn gynnar o'r brics sy'n cyd-gloi sydd yn gyfarwydd bellach, gan eu galw yn "Brics Rhwymo Awtomatig".

Cyflwynodd The Lego Group linell cynhyrchu Duplo yn 1969, ac mae'n amrywiaeth o flociau syml, mae ei hyd yn mesur dwywaith lled, uchder a dyfnder y blociau Lego safonol ac maent yn anelu at blant iau.

Yn 1978, cynhyrchodd Lego y 'minifigures' cyntaf, sydd ers hynny wedi dod yn elfen bwysig yn rhan fwyaf o setiau Lego.

Themâu y Setiau Lego
--------------------

Ers y 1950au, mae Grŵp Lego wedi rhyddhau miloedd o setiau gydag amrywiaeth o themâu, gan gynnwys gofod, robotiaid, môr-ladron, trenau, castell, dinosoriaid, y Gorllewin Gwyllt, Disney a ffantasi. Mae rhai o'r themâu clasurol sy'n parhau hyd heddiw yn cynnwys Lego City (llinell o setiau sy'n dangos bywyd y ddinas a gyflwynwyd yn 1973) a Lego Technic (llinell a anelir at efelychu peiriannau cymhleth, a gyflwynwyd yn 1977). Mae yna hefyd setiau newydd ar gael fel Harry Potter ac Star Wars. Mae yna hefyd llawer o setiau wedi ei anelu at blant dros 16 o’r enw Lego Creator Experts.

Dolenni
-------

* Gwefan Lego
* Gwefan Lego Fun Facts

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "LEGO.com Products – this is a list of LEGO themes". *www.lego.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-10-24.
Band Cymraeg o ardal Caernarfon, Gwynedd oedd **Creision Hud**.

Dechreuodd y band pan oedd yr aelodau yn ddisgyblion yn Ysgol Syr Hugh Owen. Pedwar aelod oedd i'r band - Rhydian Lewis, Ifan Williams, Siôn Llwyd a Cai Llwyd.

Daeth y band ifanc i amlygrwydd fel enillwyr cystadleuaeth Brwydr y Bandiau 2007 yn Eisteddfod Genedlaethol Sir y Fflint a'r Cyffiniau. Un o'r gwobrau oedd recordio Sesiwn C2.

Yn 2009, enillodd y grŵp Wobr am y Sesiwn Orau ar C2 yng Ngwobrau RAP Radio Cymru.

Yn 2011 bu'r grŵp yn gweithio ar brosiect gwreiddiol ac uchelgeisiol i ryddhau sengl newydd bob mis yn 2011. Mae digon o grwpiau'n gyfarwydd â rhyddhau 12 o ganeuon ar unwaith ar ffurf albwm, ond mae'r cysyniad o ryddhau 12 sengl dros 12 mis yn un newydd i'r sîn Gymraeg. Llwyddodd y Creision i ddenu cryn sylw am y gamp hon gyda chaneuon fel "Indigo", "Pyramid" a "Bedd" (sy'n atgoffa dyn o gitars melodig, "GodSpeed"), yn arbennig yn denu cryn glod.

Newidiwyd enw'r band i Hud yn 2012.

Disgyddiaeth
------------

### Senglau

* *Pyramid* (2011)
* *Ifanc* (2011)
* *Satellite* (2011)
* *Cyllell* (2011)
* *Bedd* (2011)
* *Colli Cwch* (2011)
* *Indigo* (2011)
* *She Said* (2011)
* *Cysgod y Cyrion* (2011)
* *Photo* (2011)
* *Llygaid Gwan* (2011)

Dolenni allanol
---------------

* Proffil y band gan BBC Cymru
Llawysgrif Gymraeg ganoloesol oedd **Llyfr Gwyn Hergest**. Collwyd y llawysgrif mewn tân yn llyfrgell plasdy Mostyn ar ddechrau'r 19g. Credir i ran o'r cynnwys gael ei hysgrifennu gan y bardd Lewys Glyn Cothi yn ail hanner y 15g (cyn 1490). Fe'i enwyd ar ôl teulu Hergest (Swydd Henffordd), noddwyr amlwg y cysylltir eu henw â Llyfr Coch Hergest, un o'n prif ffynnonellau am destunau'r Mabinogion.

Roedd Llyfr Gwyn Hergest yn llawysgrif bwysig. Gwyddom hynny am fod rhannau o'r cynnwys ar gael o hyd diolch i waith copïwyr cyn ei llosgi. Credai'r hynafiaethydd Robert Vaughan (tua 1592–1667) o'r Hengwrt (yn Llanelltud ger Dolgellau), mai Lewys Glyn Cothi, sy'n awdur sawl llawysgrif arall, oedd awdur y cyfan ond credir erbyn hyn mai dim ond yr adran o'i gerddi ei hun oedd yn llaw'r bardd adnabyddus hwnnw. Mae un awdl a thri chywydd o waith Lewys Glyn Cothi a fu yn y llawysgrif ar glawr heddiw.

Ymhlith y testunau eraill yn y Llyfr Gwyn sydd ar glawr heddiw ceir copïau o'r testun a adwaenir fel *Y Bibyl Ynghymraec* ('Y Beibl yn Gymraeg') a'r 'Llyfr Arfau' (herodraeth ac achau cynnar).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Dafydd Johnston (gol.), *Gwaith Lewys Glyn Cothi* (Caerdydd, 1995), tud. xxx.
Hen blwyf ac eglwys hynafol yw **Llanina** sydd wedi'i leoli rhwng Traeth Llanina a Choed Llanina, i'r dwyrain o Gei Newydd, Ceredigion. Saif ym mhlwyf Llanllwchaiarn bellach. Credir fod yr enw'n cyfeirio at Santes Ina a dyna hefyd enw'r eglwys. Lleolwyd yr eglwys ar aber Afon Llethi, sy'n ymuno â'r môr o fewn ychydig fetrau o'r fynwent; cyfeirnod grid: SN4049459823.

Saif Plas Llanina gerllaw, lle treuliai Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden ei wyliau haf blynyddol, gyda'r teulu. Deuai un o'i ffrindiau yma hefyd, sef y bardd Dylan Thomas, gan aros yn y cwt ar waelod yr ardd.

* Eglwys y Santes Ina, a Choed Llanina yn y cefn.
* Plas Llanina
* Hen groes Geltaidd ger y fynedfa i'r Plas a'r Eglwys.
* Adfeilion y cwt lle treuliai Dylan Thomas amser yn sgwennu
* Tu fewn yr eglwys i gyfeiriad yr allor
* Cefn yr eglwys o gyfeiriad y môr

Yn yr Oesoedd Canol roedd yr eglwys yn gysylltiedig â Thyddewi. Adeiladwyd yr eglwys bresennol yn 1810, ac ni wyddus beth oedd ffurf na siâp yr hen eglwys hynafol. Cofrestrwyd yr eglwys yn Radd II gan Cadw  Mae'r gat, neu'r fynedfa yn cynnwys cerrig o'r hen eglwys ac mae hefyd wedi'i chofrestru'n Radd II.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan yr Eglwys yng Nghymru; Archifwyd 2016-03-14 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 20 Ionawr 2017.
2. ↑  Gwefan Coflein; adalwyd 20 Chwefror 2017.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Cotoneaster gloywddail** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Cotoneaster lucidus* a'r enw Saesneg yw *Shiny cotoneaster*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cotoneaster Llachar.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Cotoneaster gloywddail***
Yn y traddodiad chwedlonol Cymreig, **Creirwy** oedd merch y dduwies natur Ceridwen. Roedd hi'n ferch o harddwch diarhebol.

Yn ôl y chwedl ganoloesol *Hanes Taliesin*, sy'n adrodd hanes cynnar y Taliesin chwedlonol, roedd Ceridwen yn wraig i Degid Foel o Benllyn. Yn ogystal â Creirwy, roedd ganddi fab o'r enw Morfran a oedd mor hyll fel y cafodd y llysenw 'Afagddu'. Roedd Creirwy y gwrthwyneb i'w frawd ac yn yr Oesoedd Canol roedd hi'n cael ei hystyried yn batrwm o brydferthwch mewn merch. Gyda Arianrhod ferch Dôn a Gwen ferch Cywryd roedd hi'n un o 'Dair Gwenriain Ynys Prydain':

'Teir Gwenriein Ynys Prydain:
Creirwy merch Ceridwen,
Ac Arianrod ferch Dôn,
A Gwen ferch [C]ywryd mab Cryddon.'
(Trioedd Ynys Prydain 78, mewn orgraff ddiweddar)
Mae Ifor Williams yn dadlau fod yr enw Creirwy yn air cyfansawdd o *crair* "trysor, peth annwyl" a *byw* "bywiog." Yn fersiwn Elis Gruffydd o chwedl Taliesin, disgrifir Creirwy fel "tecaf forwyn o'r byd." Ceir ambell gyfeiriad ati yn yr un cywair yng ngwaith Beirdd yr Uchelwyr fel Madog Benfras a Tudur Aled.

Tyfodd chwedl amdani fel cariad yr arwr Garwy Hir, mewn awdl gan Hywel ab Einion i'w gariad Myfanwy o gastell Dinas Brân.

Yn ogystal ceir merch hardd o'r enw *Chreirbia* ym muchedd Ladin Sant Gwenole, o Gernyw gan Wrdisten. Ymddengys fod *Chreirbia* yn llygriad o'r enw Cymraeg Creirwy. Fe'i disgrifir fel *puella pulcherrima* ("morwyn ifanc deg iawn").

Y tu ôl i'r traddodiadau hyn mae'n bosibl fod Creirwy, fel ei mam, yn dduwies Gymreig/Geltaidd.

Cyfeiradau
----------

* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Caerdydd, arg. newydd, 1991)
* Ifor Williams, *Chwedl Taliesin* (Caerdydd, 1957)