recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Robert Shields VC** (1827 - 23 Rhagfyr 1864) oedd y Cymro cyntaf i ennill medal Croes Fictoria, y wobr uchaf a mwyaf mawreddog am ddewrder yn wyneb y gelyn y gellir ei ddyfarnu i aelodau o luoedd arfog Prydain a'r Gymanwlad.

Ganwyd Shields yn Nhafarn yr Hope & Anchor, Heol y Santes Fair Caerdydd, yn fab i John Sheilds ac Anne ei wraig. Ni wyddys union ddiwrnod ei enedigaeth ond fei bedyddiwyd yn Eglwys St Ioan a St Mair Caerdydd ar 26 Awst 1827.

Roedd Shields yn Gorporal 29 oed yn y *23rd Regiment of Foot* (rhagflaenydd y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig) yn ystod Rhyfel y Crimea pan ddigwyddodd y weithred a arweiniodd at ddyfarnu Croes Fictoria iddo. Ar 8fed Medi 1855 yn Sebastopol gwirfoddolodd Corporal Shields i fynd allan gyda'r Llawfeddyg Cynorthwyol William Henry Thomas Sylvester i ran agored a pheryglus o'r ffrynt i geisio achub swyddog a glwyfwyd, yn anffodus pan ddaethpwyd o hyd i'r swyddog canfuwyd ei fod yn farw. Cafodd y Llawfeddyg Sylvester ei anrhydeddu efo'r VC hefyd.

Wedi ei wasanaeth yn y Crimea aeth Sheilds ymlaen i wasanaethu fel milwr yn yr India, lle bu farw yn 39 oed o sgil effeithiau gor-yfed. Fe'i claddwyd ym mynwent Eglwys Gadeiriol St Thomas, Bombay (Mumbai bellach).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Memorials to Valour Robert Shields VC adalwyd Tach 17 2014

Dolen allanol
-------------

* BBC Your Paintings Archifwyd 2014-11-18 yn Archive.is llun olew ar ganfas *Corporal Robert Shields Winning His VC at Sebastopol, 1855* gan Louis William Desanges.
Sgurr Fiona a chopaon Corrag Bhuidhe ac An Teallach.
**Munro** yw'r enw a roddir ar gopa sydd fwy na 914.4 metr (3,000') uwchben lefel y môr yn yr Alban. Cawsant eu henwi felly ar ôl i'r mynyddwr Syr Hugh Munro (1856 - 1919) wneud arolwg o fynyddoedd mawr yr Alban a chyhoeddi rhestr o'r copaon unigol uchaf (dros 3,000') ar ffurf tablau, wedi'u rhannu'n ardaloedd neu adrannau, yn ei lyfr Munro's Tables (1891).

Uchelgais sawl mynyddwr ers hynny yw dringo i gopa pob un o'r 284 o gopaon sydd ar restr Munro (ddiwygiedig yn 1997); gelwir y sawl sy'n ceisio cyflawni'r gamp honno'n "Munrówr" ("Munroist" yn Saesneg). Y Munro enwocaf yng ngwledydd Prydain ydyw Ben Nevis.

Y Rhestrau cydnabyddiedig
-------------------------

| Uchder *troedfeddi* | Uchder *metrau* | Amlygrwydd *metrau* | yr Alban | Cymru a Lloegr |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| pob un | 150+ | Marilyn |
| 3000+ | 914.4+ | 100+ | HuMP |
| heb ei ddiffinio | Munro, Munro Top | Furth |
| 30+ | Murdo |  |
| 2500+ond is na 3000 | 762.0+ond is na 914.4 | 152.4+ (500tr) | Corbett |  |
| 30.5+ (100tr)ond is na 152.4 | Corbett Top |  |
| 2000+ond is na 2500 | 609.6+ond is na 762.0 | 150+ | Graham |  |
| 30+ond is na 150 | Graham Top |  |
| 2000+ | 609.6+ | 30+ |  | Hewitt |
| 15+ |  | Nuttall |
|  | 500+ond is na 609.6 | 30+ |  | Dewey |
|

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr Copaon yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Gwefan "Database of British Hills" Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
Mynachlog Uniongred Rwsiaidd yw **Mynachlog y Drindod Sanctaidd** gydag **Eglwys y Cyndadau Sanctaidd** a saif yn Hebron (Arabeg: كنيسة المسكوبية‎). Fe'i sefydlwyd yn yr 20g ar safle Hen Dderwen Mamre ym mhenrtref Mamre. Prynwyd y tiroedd gan Archimandrite Antonin (Kapustin) ar gyfer Eglwys Uniongred Rwsia yn y 19g ac fe'u ehangwyd yn ddiweddarach. Medianwyd y fynachlog gan Eglwys Orthodox Rwsia y tu allan i Rwsia neu ROCOR tan 1997 pan gipiodd heddlu Palesteina ef a’i droi drosodd i Batriarchaeth Moscow. Mae anghydfodau y am perchnogaeth yn parhau.

Derwen Mamre (a elwir hefyd yn Dderwen Sibta neu'n Dderwen Abraham), yn Hirbet es-Sibte, dau gilometr i'r de-orllewin o Mamre. Dywedir ei bod yn 5,000 o flynyddoedd oed.
Mynachdy Eglwys Uniongred Rwsia
Lleolwyd y mynachdy a'r eglwys sawl cilometr o Mamre, lle saif hen dderwen terebinth neu 'dderwen Abraham' (a ddisgrifiwyd gan Josephus), wedi'i amgylchynu gan waliau a godwyd gan Herod Fawr, a lle adeiladodd Cystennin I, ymerawdwr Rhufeinig basilica yn y 4g. Mae "Derw Abraham" sydd wedi'i leoli o fewn yr adeiladau Rwsiaidd a ddisgrifir yn yr erthygl hon yn ddyledus i draddodiad gymharol newydd, a ymddangosodd rywbryd rhwng canol y 12g a'r 19g.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Hebron's only church keeps the faith in turbulent city". *Your Middle East* (yn Saesneg). 2016-01-17. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-12-19. Cyrchwyd 2020-06-10.
2. ↑  Nofal, Aziza (2019-01-04). "Hebron's only Orthodox church quiet on Christmas". *Al-Monitor* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-06-10.
3. ↑  Schmemann, Serge (1997-07-11). "Arafat Enters Into a New Fray, Over a Russian Church". *The New York Times* (yn Saesneg). ISSN 0362-4331. Cyrchwyd 2020-06-10.
4. ↑  "Mamre in Hebron". *www.schou.de* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-06-10.
5. ↑  "فيديو- العدل العليا تلغي قرار الرئيس بمنح المسكوبية للبعثة الروسية". *وكـالـة مـعـا الاخـبـارية* (yn Arabeg). Cyrchwyd 2020-06-10.

Dolenni allanol
---------------

* Derw Mamre - Wici Uniongred .
* Троицкий монастырь и храм св. Праотцев в Хевроне - adroddiad yn LiveJournal .
* Fideo Pererindod Tir Sanctaidd o daith i'r eglwys
Llenor a gweinidog Cymreig o ardal Penllyn, Gwynedd, oedd **Robert Thomas**, enw barddol **Ap Vychan** neu **Ap Fychan** (11 Awst 1809 – 23 Ebrill 1880). Roedd yn perthyn i Fychaniaid Caer Gai ac felly'n ddisgynnydd pell i Rowland Vaughan, Gwerful Fychan a Tudur Penllyn.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Ap Vychan (*sic* gyda 'V') mewn bwthyn wrth waelod Pennant-Lliw ym mhlwyf Llanuwchllyn. Fe'i maged mewn amgylchiadau caled iawn. Gweithiodd englyn i'w fam,

Llon oedd, llawen o hyd, — eon wenai
Yn wyneb caledfyd;
Canai hi heb ofni'r byd
Yn oedfa gerwin adfyd.
Cafodd ei addysg i gyd gan ei dad, Dafydd Thomas, a ddysgodd iddo ddarllen a sgwennu Cymraeg ac elfennau rhifyddiaeth. Ar ôl gweithio fel gwas yma ac acw, aeth i fod yn brentis yng Nghonwy a phriododd ferch ei feistr, William Jones. Dechreuodd bregethu. Daeth Ap Vychan yn gyfaill i J. R. Jones, Ramoth, gweinidog blaenllaw gyda'r Bedyddwyr, bardd ac athro beirdd. Bu'n weinidog yn Ninas Mawddwy a phlwyf Rhiwabon, ymysg lleoedd eraill, a chafodd waith fel golygydd *Y Dysgedydd*, cylchgrawn yr Annibynwyr. Yn 1873 fe'i benodwyd yn athro diwinyddiaeth yng Ngholeg y Bala a daeth i adnabod Michael D. Jones. Bu farw yn 1880.

Gwaith llenyddol
----------------

Gwnaeth Ap Vychan dipyn o enw iddo'i hun fel bardd, gan ennill dwy gadair am ei awdlau yn Eisteddfodau'r Rhyl a Chaer, ond nid oes llawer o werth i'w farddoniaeth. Fe'i cofir yn bennaf fel awdur rhyddiaith mewn arddull syml, diddorol, a byw ar y pynciau agosaf at ei galon, sef cymdeithas, traddodiadau a chymeriadau Penllyn a Gwynedd. Mae ei hunangofiant yn ddogfen gymdeithasol bwysig ar fywyd gwerin cefn gwlad gogledd Cymru yn hanner cyntaf y 19g.

Llyfryddiaeth
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Robert Thomas (Ap Vychan)** |

* *Gwaith Ap Vychan*, gol. O. M. Edwards (Cyfres y Fil)
* *Gwaith Ap Vychan*, detholiad a droswyd i'r Llydaweg gan Roparz Hemon (Cylchgrawn Ar Bed Keltiek, Rhif 91, Gorffennaf 1966)

Ceir detholiad da o ryddiaith Ap Vychan yn y gyfrol *Hunangofiant ac Ysgrifau Ap Fychan*, gol. W. Lliedi Williams (Gwasg Prifysgol Cymru, 1948). Cyhoeddwyd rhai o'i draethodau yn y cofiant iddo gan Michael D. Jones a D. V. Thomas.

Dolennau allanol
----------------

* Y Bywgraffiadur Ar-lein

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 1666162669637355500005
* LCCN: no2007047107

 |
Diagramau geometrig o **fodd**, **canolrif** a chymedr, o ffwythiant dwysedd dychmygol.
Y rhif sy'n digwydd amlaf mewn rhestr neu set o rifau yw **modd**. Er enghraifft, modd y rhestr (1, 2, 2, 3, 3, 3, 4) yw 3. Mae'n bosibl y bydd dau rif neu ragor yn digwydd yr un mor aml ac yn amlach nag unrhyw rif arall. Yn yr achos hwn, nid oes diffiniad cytûn o ddull. Dywed rhai awduron y gall dau rif gwahanol fod yn foddau ond dywed eraill mai dim ond un rhif all fod yn fodd e.e. , 1, 2, 4, 4. Gelwir hyn yn "ddeufodd".

Fel y cymedr a'r canolrif ystadegol, mae'r modd yn ffordd o fynegi, mewn rhif sengl (fel arfer), gwybodaeth bwysig am hapnewidyn (*random variable*) neu boblogaeth. Fel arfer, wrth ddosbarthu rhifau, mae gwerth rhifiadol y modd yr un fath â chyfartaledd y cymedr a'r canolrif, a gall fod ychydig yn wahanol mewn dosbarthiadau uchel iawn.

Cymharu cyfartaledd y gwerthoedd { 1, 2, 2, 3, 4, 7, 9 }| Math | Disgrifiad | Enghraifft | Canlyniad |
| --- | --- | --- | --- |
| Cymedr rhifyddol | Cyfanswm gwerthoedd set ddata, wedi'i rannu gan nifer y gwerthoedd hynny: {\displaystyle \scriptstyle {\bar {x}}={\frac {1}{n}}\sum \_{i=1}^{n}x\_{i}} | (1+2+2+3+4+7+9) / 7 | **4** |
| **Canolrif** | Y gwerth yn y canol, sy'n haneru'r set ddata yn rhifau mawr a rhifau bach | 1, 2, 2, **3**, 4, 7, 9 | **3** |
| **Modd** | Y gwerth a nodir yn fwyaf aml, mewn set ddata | 1, **2**, **2**, 3, 4, 7, 9 | **2** |

Hanes
-----

Bathwyd y term gan y mathemategydd Karl Pearson (1857 – 1936) yn 1895. Ef a sefydlodd yr adran ystadegau gyntaf mewn unrhyw brifysgol drwy'r byd, a hynny yng Ngholeg Prifysgol Llundain (UCL) ym 1911.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pearson, Karl (1895). "Contributions to the Mathematical Theory of Evolution. II. Skew Variation in Homogeneous Material". *Philosophical Transactions of the Royal Society of London A* **186**: 343–414. doi:10.1098/rsta.1895.0010.
Un o'r ffeiliau 3D cyntaf i'w huwchlwytho i Gomin Wicimedia, gyda'r geiriau "Wicipedia Cymraeg"; Chwefror 2018. Mae'r ffeil i'w chael ar Comin: **yma**.
Mewn graffeg cyfrifiadurol, **modelu 3D** yw'r broses o greu model sy'n cynrychioli'n fathemategol arwynebau gwrthrych arbennig mewn tri dimensiwn, drwy feddalwedd arbennig a phwrpasol. Gelwir y cynnyrch a greir gyda'r feddalwedd yn 'fodel 3D'. Gelwir person sy'n gweithio ar fodelu fel hyn yn 'arlunydd neu'n ddylunydd 3D'. Gall y cynnyrch terfynol gael ei arddangos hefyd mewn ffurf 2 ddimensiwn, a gelwir y dull o'i drosi i 2D yn 'rendro'. Defnyddir y model (ffeil ddigidol) hefyd i greu gwrthrych go-iawn ar argraffydd 3D.

Gall y modelau gael eu creu'n otomatig neu drwy law a llygad, gyda chymorth meddalwedd arbennig. Mae paratoi'r data fel arfer yn ddylunio neu'n gerflunio eitha creadigol, ac yn debyg i'r grefft traddodiadol i raddau.

Ceir llawer o feddalwedd 3D sydd ar drwydded agored, gan gynnwys 'Blender', 'AutoQ3D Community', 'Autodesk 123D', 'Anim8or', 'Open CASCADE', 'Sculptris', 'Zmodeler' a 'Paint 3D' (sy'n dod gyda Windows 10).

* Cynllun neu ddyluniad o 'ERIS' sef camera ar gyfer telesgop anferthol.
* Delwedd:Polygon face.jpgWyneb o fodel a grewyd gan rwydwaith (*mesh*) o bolygonau; mae ffeiliau STL yn defnyddio trionglau
* Gellir modelu unrhyw wrthrych; defnyddir dillad 'dynamig' gan feddalwedd fel Marvelous Designer, sy'n lapio am y person, neu'n parchu deddfau disgyrchiant a momentwm, mewn animeiddiadau
* Delwedd:3D Plus 3DBuilding.jpgAdeilad yng Ngwlad Tai a rendrwyd o fodel 3D

Gweler hefyd
------------

* Argraffu 3D

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Moel Poethion** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn, 7 cilometr i'r gogledd-orllewin o Lanrhaeadr ym Mochnant rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SJ082306. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 676 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 682 metr (2238 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Pauly Shore yw ***Pauly Shore Is Dead*** a gyhoeddwyd yn 2003. Fe'i cynhyrchwyd gan Pauly Shore yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Pauly Shore. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Bill Maher, Chris Rock, Snoop Dogg, Britney Spears, Jim Carrey, Sean Penn, Fred Durst, Ben Stiller, Paris Hilton, Whoopi Goldberg, Pamela Anderson, Charlie Sheen, Vince Vaughn, Shanna Moakler, Jaime Bergman, Verne Troyer, Ja Rule, Jason Mewes, Tom Sizemore, Andy Dick, Tommy Chong, Corey Feldman, Ellen DeGeneres, Rick Ducommun, Tiffany Shepis, Carrot Top, Charles Fleischer, Todd Bridges, Dustin Diamond, Bobby Lee, Camille Anderson, Clint Howard, Dennis Burkley, Pauly Shore, W. Earl Brown ac Amy Weber. Mae'r ffilm *Pauly Shore Is Dead* yn 82 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl* sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pauly Shore ar 1 Chwefror 1968 yn Hollywood. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1989 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Uwchradd Beverly Hills.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 57% (Rotten Tomatoes)
* 5.7/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pauly Shore nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Adopted |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2009-01-01 |
| Pauly Shore Is Dead |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2003-01-01 |
| Pauly Shore Stands Alone |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2014-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.
2. 1 2  "Pauly Shore Is Dead". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **Peterborough**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Peterborough yn Swydd GaergrawntEtholaeth Peterborough yn Swydd Gaergrawnt
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1541. Cyn 1885 dychwelyd 2 Aelod Seneddol.

Aelodau Senedol
---------------

ar ôl 1885

* 1885–1889: John Wentworth-FitzWilliam (Rhyddfrydol, wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1889–18895: Alpheus Morton (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Robert Purvis (Unoliaethol Ryddfrydol/Ceidwadol)
* 1906–1918: Granville Greenwood (Rhyddfrydol)
* 1918–1929: Henry Brassey, Barwn Brassey (Ceidwadol Clymblaid)
* 1929–1931: J. F. Horrabin (Llafur)
* 1931–1943: David Cecil, Arglwydd Burghley (Ceidwadol)
* 1943–1945: John Hely-Hutchinson, Is-Iarll Suirdale (Ceidwadol)
* 1945–1950: Stanley Tiffany (Llafur-Cydweithredol)
* 1950–1974 Harmar Nicholls (Ceidwadol)
* 1974–1979: Michael Ward (Llafur)
* 1979–1997: Brian Mawhinney (Ceidwadol)
* 1997–2005: Helen Clark (Llafur)
* 2005–2017: Stewart Jackson (Ceidwadol)
* 2017–2019: Fiona Onasanya (Llafur, wedyn Annibynnwr)
* 2019: Lisa Forbes (Llafur)
* 2019–presennol: Paul Bristow (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, de Cymru, yw **Pentre**. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 5,424.

Gorwedd Pentre yng Y Rhondda rhwng Treorci a Tonypandy, tua dwy filltir i'r dwyrain o'r olaf, ar bwys yr A4058. Mae ar lan Afon Rhondda Fawr.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Pentre, Rhondda Cynon Taf (pob oed) (5,232)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Pentre, Rhondda Cynon Taf) (610)** |    | 12.1% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Pentre, Rhondda Cynon Taf) (4810)** |    | 91.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Pentre, Rhondda Cynon Taf) (979)** |    | 42.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Enwogion
--------

* Rhydwen Williams, nofelydd Cymraeg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Rhondda Cynon Taf**

**Trefi**  

Aberdâr  **·** Aberpennar  **·** Glynrhedynog  **·** Llantrisant  **·** Pontypridd  **·** Y Porth  **·** Tonypandy  **·** Treorci
  
**Pentrefi**  

Aberaman  **·** Abercwmboi  **·** Abercynon  **·** Abernant  **·** Y Beddau  **·** Blaenclydach  **·** Blaencwm  **·** Blaenllechau  **·** Blaenrhondda  **·** Brynna  **·** Brynsadler  **·** Cefn Rhigos  **·** Cefnpennar  **·** Cilfynydd  **·** Coed-elái  **·** Coed-y-cwm  **·** Cwmaman  **·** Cwm-bach  **·** Cwm Clydach  **·** Cwmdâr  **·** Cwm-parc  **·** Cwmpennar  **·** Y Cymer  **·** Dinas Rhondda  **·** Y Ddraenen Wen  **·** Efail Isaf  **·** Fernhill  **·** Ffynnon Taf  **·** Y Gelli  **·** Gilfach Goch  **·** Glan-bad  **·** Glyn-coch  **·** Glyn-taf  **·** Y Groes-faen  **·** Hirwaun  **·** Llanharan  **·** Llanhari  **·** Llanilltud Faerdref  **·** Llanwynno  **·** Llwydcoed  **·** Llwynypïa  **·** Y Maerdy  **·** Meisgyn  **·** Nantgarw  **·** Penderyn  **·** Pendyrus  **·** Penrhiw-ceibr  **·** Penrhiw-fer  **·** Penrhys  **·** Pentre  **·** Pentre'r Eglwys  **·** Pen-yr-englyn  **·** Pen-y-graig  **·** Pen-y-waun  **·** Pont-y-clun  **·** Pont-y-gwaith  **·** Y Rhigos  **·** Rhydyfelin  **·** Ton Pentre  **·** Ton-teg  **·** Tonyrefail  **·** Tonysguboriau  **·** Trealaw  **·** Trebanog  **·** Trecynon  **·** Trefforest  **·** Trehafod  **·** Treherbert  **·** Trehopcyn  **·** Trewiliam  **·** Tynewydd  **·** Wattstown  **·** Ynys-hir  **·** Ynysmaerdy  **·** Ynysybŵl  **·** Ystrad Rhondda
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Urocystaceae* yw'r **Parddu saffrwm** (Lladin: ***Urocystis colchici***; Saesneg: *Colchicum Smut*). Y Gwir-Barddu yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Huddygl, smwt, neu'r carbon a ddaw o ganlyniad i dân yw 'parddu', fel arfer a chyfeirir yma at liw'r ffwng. Mae'r ffwng yma'n medru difa gweiriau fel ŷd, gwenith neu rug. Ceir enw Cymraeg arall ar y rhywogaeth hon, sef **Penddu'r saffrwm**. Mae'r teulu *Urocystaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Urocystales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Urocystaceae
-------------------------------------

Mae gan **Parddu saffrwm** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Melanoxa oxalidiellae* | Melanoxa oxalidiellae |  |
|
| *Melanoxa oxalidis* | Melanoxa oxalidis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Parddu saffrwm** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Pont Life** (Gaeleg: *Droichead na Leathphingine*, neu *Droichead na Life*) yn bont ar gyfer cerddwyr ar draws Afon Life ynghanol Dulyn, Iwerddon, a adeiladwyd ym Mai 1816. Pont haearn bwrw yw hi ac fe'i gwnaethpwyd yn Swydd Amwythig.

Enw gwreiddiol y bont oedd Pont Wellington, ond newidiwyd ei henw i 'Bont Life'. Enw Saesneg mwy gyffredin y bont yw *Ha’penny Bridge*.

Hanes
-----

Roedd gan William Walsh 7 fferi, i gyd mewn cyflwr gwael, dros yr afon cyn adeiladwyd y bont. Gorfodwyd Walsh trwsio’r fferiau neu adeiladu pont. Ei ddewis oedd adeiladu’r bont, a chafodd yr hawl i ofyn am doll o hanner geiniog, dros gyfnod o gant mlynedd. Codwyd y toll i geiniog a hanner hyd at 1919, pan ddiddymodd y toll.

Comisiynwyd y bont gan maer Dulyn, John Claudius Beresford gyda Chwmni Coalbrookdale o Loegr, yn defnyddio haearn o Sliabh an Iarainn, Leitrim Gwnaethpwyd y bont yn 18 darn ac anfonwyd i Ddulyn. Cynlluniwyd y bont a goruchwiliwyd y gwaith adeiladu gan John Windsor.

Atgyweiriad
-----------

Atgyweiriwyd y bont yn 2001 gan gwmni Harland a Wolff, hyd at mis Rhagfyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan yr Irish Times
2. ↑  Gwefan Archiseek
3. ↑  Gwefan yr ‘Irish Independent’; erthygl ar 19 Mai 2016
4. ↑  "Gwefan y Leitrim Observer". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-11-24. Cyrchwyd 2020-12-31.
5. ↑  Shropshire Star, 20 Mai 2016
6. ↑  Gwefan BBC

* 
*
Gwahanol ardaloedd yr asgwrn cefn.
Poen sy'n cael ei deimlo yn y cefn yw **poen cefn** (neu "**dorsalgia**"), sydd fel arfer yn tarddu yn y cyhyrau, nerfau, esgyrn, cymalau neu yn strwythrau eraill o fewn yr asgwrn cefn.

Gall y poen gael ei rannu'n boen gwar, poen gwaelod y cefn neu poen asgwrn cynffon. Gall dechru'n sydyn neu fon yn boen cronig; gall hefyd fod yn gyson neu'n ysbeidiol, aros mewn un lle neu stay in one place or belydru i ardaloedd eraill o'r corff. Gall fod yn boen dwl neu'n boen siarp, neu yn deimlad llosgi. Gall y poen belydru i'r freich a'r llaw), i rhan uchaf y cefn, neu waelod y cefn, y goes a'r droed, a gall gynnwys symptomau eraill megis, gwendid, dideimlad neu phinnau a nodwyddau.

Mae'r asgwrn cefn yn rwydwaith cymhleth o nerfau, cyhyrau, tennynau a tendonau, a gellir pob elfen achosi poen. Mae nerfau mawr yn tarddu yn yr asgwrn cefn y darparu'r coesau a'r breichiau gan alluogi i boen belydru i eithafoedd y corff.

Poen cefn yw un o gwynion mwyaf cyffredinol dyn. Poen llym yng ngwaelod y cefn (lumbago) yw'r pumed reswm mwyaf cyffredin am ymweld â'r meddyg yn yr Unol Daleithiau. Bydd tua naw o pob deg oedolyn yn dioddef poen cefn rhyw bryd neu gilydd yn ystod eu bywyd, a bydd hanner yr oedolion sy'n gweithio'n dioddef poen cefn pob blwyddyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   A.T. Patel, A.A. Ogle. Diagnosis and Management of Acute Low Back Pain. American Academy of Family Physicians. Adalwyd ar 12 Mawrth 2007.
Bardd Cymraeg oedd **Peter Jones** (17 Medi 1775 – 26 Ionawr 1845), sy'n adnabyddus dan ei enw barddol **Pedr Fardd**.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd a magwyd Pedr Fardd yng Ngarndolbenmaen, Eifionydd (Gwynedd) yn 1775. Symudodd i Lerpwl ac yno y bu'n cadw ysgol am y rhan fwyaf o'i oes.

Roedd yn adnabyddus yn ei ddydd am ei awdlau a chywyddau eisteddfodol, ond er ei fod yn gynganeddwr llithrig nid oes llawer o werth llenyddol i'r cerddi hyn. Mae rhai o'i gerddi mwy personol yn well, e.e. pan mae'n sôn am ei hiraeth am Gymru.

Mater arall yw ei emynau, sy'n cynnwys 'Cyn llunio'r byd, cyn lledu'r nefoedd wen', 'Daeth ffrydiau melys iawn yn llawn fel lli', 'Mae'r iachawdwriaeth rad yn ddigon i bob rhai', 'Un a gefais imi'n gyfaill; pwy fel Efe?', 'Hyfryd lais efengyl hedd sydd yn galw pawb i'r wledd' a 'Yr holl frenhiniaethau a dreulir, a'r ddelw falurir i'r llawr'. Ystyrir ef yn un o brif emynwyr y Gymraeg.

Mae ei gartref yn dal i'w weld, yn adfail, yng Ngarndolbenmaen, i'r dwyrain o ganol y pentref ar ochr y mynydd. Mae stryd o dai cyngor yn y pentref wedi ei henwi ar ei ôl, sef Bro Pedr Fardd.

Gweler hefyd
------------

* Llenyddiaeth Gymraeg y 19eg ganrif

Llyfryddiaeth
-------------

* E. Wyn James, ‘ "Llawn Llafur yw Llynlleifiad": Cyfrolau Pedr Fardd a’u Hargraffwyr’, yn *Dyddiau o Lawen Chwedl: Hanner Can Mlwyddiant Cyhoeddiadau Modern Cymreig 1963-2013 ynghyd ag Ysgrifau ar Gyhoeddi yn Lerpwl a Chymru*, gol. John Gwynfor Jones (Lerpwl: Cyhoeddiadau Modern Cymreig, 2014), 142-85. ISBN 978-0-901332-93-6.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  D. Ambrose Jones, *Llenyddiaeth a llenorion Cymreig y bedwaredd ganrif ar bymtheg* (Lerpwl, 1922).

Dolenni allanol
---------------

* ‘Pedr Fardd a’i Weledigaeth Genhadol’ :  Anerchiad gan yr Athro E. Wyn James i Sasiwn Genhadol Chwiorydd y De, Eglwys Bresbyteraidd Cymru, 20 Mai 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 76085446
* LCCN: no2007007957

 |
Mae **Moel Llyfnant** yn gopa mynydd a geir yn Arenig ger Arennig Fawr: i'r de-orllewin o Lyn Celyn; cyfeiriad grid SH808351. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 545metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 751 metr (2464 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Moel Oernant** yn gopa mynydd a geir yn Arenig i'r dwyrain o Lyn Trawsfynydd, de Gwynedd; cyfeiriad grid SH742340. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 365metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 503 metr (1650 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Moel Maenefa** yn fryn rhwng Tremeirchion a Rhuallt ym ym Mryniau Clwyd; cyfeiriad grid SJ087744. Saif 286 metr uwch lefel y môr, ac mae gan y copa uchder cymharol (neu 'amlygrwydd') o 190 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Ceir caer sgwâr ar y copa a thirffurf sgwâr o fewn hwnnw, ond yn ôl yr archaeolegwyr nid oes yma fryngaer nac olion Rhufeinig.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 290 metr (951 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Moel Hywel** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO002712. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 375 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 505 metr (1657 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Morecambe a Lunesdale** (Saesneg: *Morecambe and Lunesdale*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Morecambe a Lunesdale yn Swydd GaerhirfrynEtholaeth Morecambe a Lunesdale yn Swydd Gaerhirfryn
* Swydd Gaerhirfryn yn LloegrSwydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Mark Lennox-Boyd (Ceidwadol)
* 1997–2010: Geraldine Smith (Llafur)
* 2010–presennol: David Morris (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Arglwydd Normanaidd Cymreig oedd **Robert Fitz-Stephen** (fl. tua 1150). Roedd yn fab i Nest ferch Rhys ap Tewdwr a Stephen, cwnstabl castell Aberteifi.

Hanes
-----

Pan ymosododd Harri II, brenin Lloegr ar Wynedd yn 1157, roedd Robert a'i hanner brawd Henry Fitz Roy (mab Nest gan y brenin Harri I, brenin Lloegr) ymysg arweinwyr y fyddin a yrrwyd i ymosod ar Ynys Môn tra'r oedd byddin y brenin yn wynebu byddin Owain Gwynedd i'r dwyrain o Afon Conwy. Gorchfygwyd yr ymosodiad, lladdwyd Henry a chlwyfwyd Robert yn ddifrifol.

Ym mis Tachwedd 1165, cymerwyd Robert yn garcharor gan Rhys ap Gruffudd (Yr Arglwydd Rhys). Yn 1167, teithiodd Diarmuid Mac Murchadha, cyn-frenin Leinster yn Iwerddon, i Loegr i apelio am gymorth i adfeddiannu ei deyrnas, ac ymddengys iddo ofyn i Rhys ryddhau Robert i'w gynorthwyo yn Iwerddon. Ni ryddhaodd Rhys ef yn syth, ond wedi apêl bellach, gwnaeth hynny yn 1168.

Yn 1169, arweiniodd Robert y rhan gyntaf o fyddin o Normaniaid, o Gymru yn bennaf, i Iwerddon, a chipiodd Loch Garman (Wexford). Cymerwyd ef yn garcharor gan y Gwyddelod yn 1171. Yn ddiweddarach, rhyddhawyd ef, a rhoddodd y brenin Harri II Swydd Corc iddo fel arglwyddiaeth, ar y cyd a Miles Cogan.

Llyfryddiaeth
-------------

* John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Golygiad arloesol gan yr ysgolhaig William Wotton o destunau Cyfraith Hywel yw ***Leges Wallicae***, a gyhoeddwyd yn Llundain yn 1730. Mae'n cynnwys testunau golygiedig cyfochrog o Gyfraith Hywel, yn Gymraeg a Lladin.

Wynebddalen *Leges Wallicae*
Enw llawn y gyfrol yw:

*Cyfreithjeu | Hywel Dda | ac eraill | seu | Leges Wallicae | Ecclesiasticae & Civiles | Hoeli Boni | et | Aliorum Walliae Principum*
Mae'n gyfrol fawr o faint folio sy'n cynnwys rhagymadrodd hir, y testunau cyfochrog eu hunain, gloseg, nodiadau, a mynegai. Ar wahân i'r testun Cymraeg o'r cyfreithiau, Lladin, iaith dysg ryngwladol y cyfnod, yw iaith y llyfr.

Wotton a'i gymrawd Moses Williams oedd y cyntaf i geisio paratoi testun cyfansawdd o'r cyfreithiau Cymreig hynafol trwy gymharu gwahanol fersiynau Lladin a Chymraeg. O ran methodoleg mae'n waith sydd o flaen ei oes hefyd, am ei bod yn cynnig dadansoddiad ysgolheigaidd o hanes ac ieithwedd y cyfreithiau ac yn cynnwys aparatws testunol (nodiadau a mynegai a.y.y.b.) safonol.

Hanes y gwaith
--------------

Yn y flwyddyn 1714 bu rhaid i Wotton roi heibio ei reithioraeth ym Milton Keynes er mwyn osgoi ei gredydwyr, ac aeth i fyw am saith mlynedd yng Nghaerfyrddin dan yr enw ffug Dr William Edwards. Yn y dref honno ymroddodd i astudio'r iaith Gymraeg. Yn ystod y cyfnod ffrwythlon hwnnw golygodd destun cyfochrog dwyieithog pwysig o'r testunau cyfreithiol Lladin a Chymraeg a elwir yn Gyfraith Hywel. Noddwr y gwaith hwnnw oedd ei gyfaill yr Archesgob William Wake. Cafodd y gwaith ei gwblhau wedi marwolaeth Wotton gan ei gydweithiwr, yr ysgolhaig Moses Williams. Fe'i cyhoeddwyd yn 1730 gan William Clarke, mab-yng-nghyfraith Wotton, yn argraffiad ffolio mawr dan y teitl *Leges Wallicae*. Erys yn waith eithaf safonol hyd heddiw ond yn ei gyfnod roedd yn waith arloesol iawn.

Darllen pellach
---------------

* David Stoker, 'William Wotton's exile and redemption: an account of the genesis and publication of Leges Wallicae', *Y Llyfr yng Nghymru/Welsh Book Studies* 7 (2006), tt. 7-106.
Mae **Lin-Manuel Miranda** (ganed 16 Ionawr 1980) yn actor, canwr, cyfansoddwr a dramodydd sy'n fwyaf adnabyddus am greu a serennu mewn sioe gerdd *In the Heights* a *Hamilton* yn Broadway, UDA. Roedd o wedi helpu ysgrifennu caneuon i'r ffilm Disney Moana yn 2016 a serennodd yn y ffilm *Mary Poppins Returns*.

Bywyd Cynnar
------------

Cafodd Miranda ei eni yn Ninas Efrog Newydd o fewn y cymdogaeth o Inwood, yn fab i Luz Towns, seicolegydd clinigol, a Luis A. Miranda, ymgynghorydd Parti Democrataidd. Mae gan Miranda chwaer hyn o'r enw, Luz. Yn ystod ei blentyndod, roedd Miranda wedi treulio un mis pob blwyddyn hefo ei nain a'i daid yn Vega Alta, Puerto Rico.

Bywyd Personol
--------------

Priododd Miranda ei ffrind ysgol, Vanessa Adriana Nadal, yn 2010. Cawsant ddau fab: Sebastian yn 2014. Cyhoeddwyd beichiogrwydd Nadal ar 3 Rhagfyr 2017 a ganwyd ail, fab Francisco ar 2 Chwefror 2018.

Ar ôl cyfarfod y cyn Arlywydd Barack Obama ym Mawrth 2016, ymunodd Miranda a'r Senglau Americanaidd Kirsten Gillibrand, Chuck Schumer, Elizabeth Warren ac aelodau Democrataidd eraill i alw am weithred er mwyn cefnogi Bil Seneddol yn Washington a oedd yn caniatáu Puerto Rico i ddatgan eu methdaliad, er mwyn helpu eu dyledion o $70 biliwn. Roedd Miranda hefyd yn actif ar ôl Hurricane Maria a'i effaith yn Puerto Rico. Erbyn Rhagfyr 2017, roedd yr elw o'i gân *Almost Like Praying* wedi helpu'r Ffederasiwn Hispanig i godi $22 miliwn at ymdrechion achub a chymorth ar ôl y drychineb.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 163147814
* LCCN: no2008101876
* ISNI: 0000 0001 1482 990X
* GND: 142923826
* SUDOC: 237728923
* NDL: 001261428
* NKC: xx0203442

 |
Sasuke Uchiha yn y gyfres anime *Naruto*
Un o'r prif gymeriadau yn y gyfres manga ac anime *Naruto* yw **Sasuke Uchiha** (Japaneg: うちはサスケ). Fe ddaeth Sasuke un o wrthwynebydd y gyfres wrth geisio argeisio pŵer gan Orochimaru. Sasuke yw'r unig aelod o'r Clan Uchiha ar ôl heb gynnwys Madara Uchiha.

Cefndir
-------

Er mai athrylith yw Sasuke, yr oedd yn byw yng nghysgod ei frawd, Itachi Uchiha. Ar ôl i Itachi lladd y Clan Uchiha, mae Sasuke yn dewis dilyn Itachi a'i ladd. Dros y blynyddoedd, mae Sasuke yn ymarfer ei fedrau o fewn Tîm Saith ac yn cymryd yr Arholiadau Chuunin er mwyn gwella ei radd. Yn ystod yr Arholiadau Chuunin, mae Orochimaru yn ymosod ar Dîm Saith. Mae Orochimaru yn gadael y Sêl Melltith ar Sasuke trwy gnoi ei ysgwydd fel neidr, ac yna yn dweud gall Sasuke dilyn ef os yw'n ceisio pŵer. Mae Sasuke yn llwyddo byw trwy effeithiau cynnar y Sêl Melltith, ac yna yn dewis dilyn Orochimaru.

Y Sêl Melltith ar ysgwydd SasukeYna, mae Tsunade yn danfon sawl Ninja gan gynnwys Naruto er mwyn trio ffeindio Sasuke a mynd â fe y ôl i Konoha. Mae'r Ninja yn methu, ac mae Sasuke yn mynd ymlaen i ddod yn ddisgybl i Orochimaru.

Blynyddoedd ar ôl hynny, mae Sasuke yn lladd Orochimaru tra bod Orochimaru yn sâl iawn. Mae Sasuke yn gwybod bod Orochimaru eisiau defnyddio'i gorff fel cynhwysydd newydd, gan fod rhaid i Orochimaru symud cyrff pob pedwar blwyddyn. Yna mae Sasuke yn mynd i edrych am Itachi er mwyn ei ladd, gan ei fod yn gryfach. Mae Sasuke yn ceisio, ac yna yn cael ei ffeindio gan Madara ar ôl llewygu. Mae Madara yn dweud wrtho taw gorchmynion Hokage Konoha achosodd i Itachi lladd y clan ac os nad oedd Itachi yn fodlon gwneud hynny, mi fydd rhywun arall yn eu lladd. Yn ofni bydd Sasuke yn cael ei ladd, cytunodd Itachi lladd y clan ar yr amod bod Sasuke yn cael byw. Ar ôl lladd y clan, dywedodd wrth Sasuke i'w ffeindio a'i ladd yn y dyfodol. Cadwodd gorchymyn Konoha yn gyfrinach fel bod Sasuke ddim yn ceisio ymosod ar Konoha; er hynny, ar ôl gwrando ar Madara, mae Sasuke yn cynllunio ymosod gyda Karin, Juugo, a Suigetsu.
Pentref yng nghymuned Llanbradach a Phwll-y-pant, bwrdeistref sirol Caerffili, Cymru, yw **Llanbradach**. Saif ger priffordd y A469. Mae'r enw yn dod o Afon Bradach

Enwogion
--------

* Morgan John Rhys

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 24 Hydref 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Caerffili**

**Trefi**  

Aber-carn  **·** Bargod  **·** Bedwas  **·** Caerffili  **·** Coed-duon  **·** Crymlyn  **·** Rhisga  **·** Rhymni  **·** Ystrad Mynach
  
**Pentrefi**  

Aberbargoed  **·** Abertridwr  **·** Abertyswg  **·** Argoed  **·** Bedwellte  **·** Brithdir  **·** Cefn Hengoed  **·** Cwm-carn  **·** Draethen  **·** Fochriw  **·** Gelli-gaer  **·** Y Groes-wen  **·** Hengoed  **·** Llanbradach  **·** Machen  **·** Maesycwmer  **·** Nelson  **·** Pengam  **·** Penpedairheol  **·** Pontlotyn  **·** Pontllan-fraith  **·** Pont-y-meistr  **·** Rhydri  **·** Senghennydd  **·** Trecelyn  **·** Tredegar Newydd  **·** Tretomos  **·** Ty'n-y-coedcae  **·** Wyllie  **·** Ynys-ddu
*Am leoedd eraill o'r enw "Llanbedr", gweler Llanbedr (gwahaniaethu).*
Pentref bychan a chymuned ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg, Cymru, yw **Llanbedr-y-fro** (amrywiad, **Llanbedr-ar-fro**, Saesneg: *Peterston-Super-Ely*). Fe'i lleolir tua 8 milltir i'r gorllewin o ganol Caerdydd ar lan Afon Elai.

Cysgegrir yr eglwys leol i Sant Pedr. Ceir adfeilion castell bychan hefyd.

Saethir y rhan fwyaf o olygfeydd awyr agored yr opera sebon boblogaidd *Pobol y Cwm* yn ardal Llanbedr-y-fro. Cynhelir gŵyl gelf flynyddol yn yr hydref. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jane Hutt (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Alun Cairns (Ceidwadwr).

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Llanbedr-y-fro (pob oed) (874)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Llanbedr-y-fro) (102)** |    | 11.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Llanbedr-y-fro) (576)** |    | 65.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Llanbedr-y-fro) (115)** |    | 31.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.
2. ↑  Gwefan Senedd Cymru
3. ↑  Gwefan Senedd y DU
4. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
5. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
6. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
7. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Cadfridog Rhufeinig oedd **Publius Cornelius Scipio (Scipio Africanus Major** (Lladin: **P·CORNELIVS·P·F·L·N·SCIPIO·AFRICANVS** (236 - 183 CC). Mae'n fwyaf adnabyddus fel y cadfridog a orchfygodd Hannibal yn yr Ail Ryfel Pwnig.

Ganed Scipio yn Rhufain, yn fab hynaf Publius Cornelius Scipio, praetor a chonswl, a'i wraig Pomponia. Fel gŵr ieuanc, ymladdodd ym mrwydrau Ticinus, Trebia a Cannae. Dywedir iddo achub bywyd ei dad ym mrwydr Ticinus, pan oedd yn 18 oed. Yn 211 CC, lladdwyd tad Scipio a'i ewythr, Gnaeus Cornelius Scipio Calvus, mewn brwydr yn Sbaen yn erbyn brawd Hannibal, Hasdrubal Barca. Y flwyddyn wedyn, gyrrwyd Scipio i Sbaen fel proconswl. Llwyddodd i gipio dinas Carthago Nova, pencadlys y Carthaginiaid yn Sbaen.

Yn 209 CC, enillodd Scipio frwydr Baecula yn erbyn Hasdrubal, ac yn 206 CC gorchfygodd y Carthaginiad ym mrwydr Ilipa. Yn 205 CC, etholwyd ef yn gonswl. Erbyn hyn, roedd Hannibal wedi ei gyfyngu i dde yr Eidal. Yn 204 CC hwyliodd Scipio a'i fyddin i Ogledd Affrica, a glanio ger Utica. Gorfododd hyn Hannibal i ddychweld o'r Eidal i amddiffyn Carthago. Ym mrwydr Zama ar 19 Hydref, 202 CC, gorchfygwyd Hannibal gan Scipio, brwydr a ddaeth a'r rhyfel i ben.

Gweler hefyd
------------

* Cornelii Scipiones, teulu patriarchaidd Scipio

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 3714642
* LCCN: n50005015
* ISNI: 0000 0004 3655 2990
* GND: 118612336
* SELIBR: 170612
* SUDOC: 050595741
* BNF: cb12651580m (data)
* BIBSYS: 10069550
* ULAN: 500354654
* NLA: 65960323
* BNE: XX951510

 |