recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gwleidydd Tsietsniaidd yw **Ramzan Akhmadovich Kadyrov** (ganed 5 Hydref 1976) sydd wedi gwasanaethu yn bennaeth ar y Weriniaeth Tsietsniaidd ers 2007.

Ganed ef yn Tsentaroy o fewn ffiniau'r Weriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Tsietsniaidd-Ingush, a oedd ar y pryd yn rhan o Weriniaeth Sosialaidd Ffederal Sofietaidd Rwsia, yn yr Undeb Sofietaidd. Brwydrodd Ramzan a'i dad, Akhmad, ar ochr Gweriniaeth Tsietsniaidd Itsceria yn erbyn Ffederasiwn Rwsia yn ystod Rhyfel Cyntaf Tsietsnia (1994–96), ac ym 1995 penodwyd Akhmad Kadyrov yn Myffti Mawr Itsceria. Ar ddechrau Ail Ryfel Tsietsnia ym 1999, yn sgil trafodaethau â'r gwleidydd Dagestanaidd Ramazan Abdulatipov, ymgynghreiriodd y teulu Kadyrov â Ffederasiwn Rwsia, ac yn y blynyddoedd i ddod buont yn ffyddlon i lywodraeth Vladimir Putin, Arlywydd Rwsia, yn yr ymgyrch i drechu'r gwrthryfelwyr yn Tsietsnia ac i yrru'r Islamyddion i'r cyrion. Etholwyd Akhmad Kadyrov yn arlywydd cyntaf y Weriniaeth Tsietsniaidd yn Hydref 2003, a chafodd yr hwnnw ei lofruddio ym Mai 2004.

Wedi marwolaeth ei dad, daeth Ramzan Kadyrov yn ffigur gwleidyddol pwysicaf Gogledd y Cawcasws, a châi ei ystyried gan lywodraeth Rwsia fel arweinydd cryf a ffyddlon a fyddai'n cadw'r drefn yn y rhanbarth. Gwobrwywyd iddo fedal Arwr Rwsia gan yr Arlywydd Putin yn 2004, a chafodd ei baratoi gan y Cremlin ar gyfer arlywyddiaeth Tsietsnia. Yn Chwefror 2007, ychydig fisoedd wedi iddo droi'n 30, cafodd ei benodi'n arlywydd dros dro Tsietsnia yn sgil gorchymyn gan Putin yn diswyddo Alu Alkhanov. a chafodd Kadyrov ei gadarnhau yn y swydd gan senedd Tsietsnia ar 2 Mawrth. Bu brwydro am rym rhwng y Kadyrovtsky a lluoedd Vostok y Spetsnaz, a oedd yn cefnogi Sulim Yamadayev, hyd at ddadfyddino'r Vostok yn Nhachwedd 2008 a llofruddiaeth Yamadyev ym Mawrth 2009.

Fel llywodraethwr y Weriniaeth Tsietsniaidd, mae Kadyrov wedi gorfodi sharia, y gyfraith Islamaidd, i raddau, er enghraifft trwy gyfyngu ar hawliau merched a gwahaniaethu yn erbyn dynion cyfunrywiol. Fe'i cyhuddwyd gan sefydliadau anllywodraethol o gamdriniaethau hawliau dynol, gan gynnwys diflaniadau gorfodol ac artaith.

Mae Kadyrov yn aelod anrhydeddus o Academi Gwyddorau Naturiol Rwsia. Mae'n hoff iawn o ymladd, ac wedi sefydlu clwb paffio a thwrnamaint ymgodymu flynyddol o'r enw Cwpan Ramzan Kadyrov ac Adlan Varayev. Gwasanaetho yn aelod o Gomisiwn Ymgynghorol Cyngor Gwladwriaethol Ffederasiwn Rwsia ers Tachwedd 2015.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Stoeckl, Kristina (2008). *Community After Totalitarianism: The Russian Orthodox Intellectual Tradition and the Philosophical Discourse of Political Modernity* (yn Saesneg). Peter Lang. ISBN 978-3-631-57936-7.
Terfysgwr Kuwaitaidd o linach gymysg Pacistanaidd a Phalesteinaidd sy'n enwocaf am ei ran mewn cynllunio ymosodiad ar Ganolfan Masnach y Byd yn 1993 yw **Ramzi Ahmed Yousef** neu **Ramzi Mohammed Yousef** (Arabeg: رمزي يوسف‎). Fe'i arestiwyd yn Islamabad yn 1995 a'i estraddodi i'r Unol Daleithiau, lle gafodd ei roi ar brawf yn Ninas Efrog Newydd a'i ddyfarnu'n euog, ynghŷd â dau o'i gyd-gynllwynwyr, o gynllunio Cynllwyn Bojinka. Dywedodd Yousef, "rydw i'n derfysgwr, ac yn falch o hynny cyn belled â'i bod yn erbyn llywodraeth yr Unol Daleithiau". Cafodd ei ddedfrydu i garchar am oes heb barôl. Khalid Shaikh Mohammed, aelod hŷn o al-Qaeda sydd hefyd dan warchodaeth yr Unol Daleithiau, yw ewythr Yousef.

Mae Yousef bellach yn honni ei fod wedi troi'n Gristion.

Nodiadau
--------

1. ↑  (Saesneg) 'Proud terrorist' gets life for Trade Center Bombing. CNN.com (8 Ionawr, 1998). Adalwyd ar 28 Mawrth, 2008.
2. ↑  (Saesneg) Producer's Notebook: My Trip To Supermax. CBS (21 Mehefin 2009). Adalwyd ar 15 Medi 2012.

Llyfryddiaeth
-------------

* Simon Reeve (1999). *The New Jackals: Ramzi Yousef, Osama bin Laden and the future of terrorism*. André Deutsch Limited. ISBN 0233050485


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 25149294278780521374
* LCCN: n99048173
* ISNI: 0000 0003 8535 2584
* GND: 12365808X
* BIBSYS: 1046201

 |
Cartŵn o Ramón Piñeiro gan Siro López Lorenzo
Athronydd, awdur a chenedlaetholwr o Galisia oedd **Ramón Piñeiro** (31 Mai 1915 - 27 Awst 1990). Fe'i ganwyd yn Armea de Abaixo, Lama, Láncara, Galisia ac roedd yn flaenllaw yn yr ymdrech i hyrwyddo diwylliant Galicia wedi Rhyfel Cartref Sbaen. Fe'i carcharwyd rhwng 1946 a 1949 ac fe'i hystyrir yn un o ffigurau pwysicaf Galisia yn yr 20g. Sefydlodd y cylchgonau Galisieg *Galaxia* a *Grail* a bu'n flaenllaw yn yr ymgyrch i safoni'r Galisieg.

Roedd yn aelod o'r blaid Galeguista a bu'n un o ddirprwyon annibynnol Senedd Galicia.

Plentyndod a llencyndod
-----------------------

Ef oedd trydydd mab Fernandez Lopez a Salvador Pineiro Garcia. Yn 6 oed aeth i'r ysgol leol lle cafodd fraw o glywed popeth drwy gyfrwng y Sbaeneg am y tro cyntaf yn ei fywyd, a'i iaith frodorol, y Galiseg, yn cael ei dilorni a'i bychanu gan awdurdodau'r ysgol. Effeithiwodd hyn arno am weddill ei oes.

Yn yr ysgol uwchradd ymunodd â'r Blaid Galeguista a chymerodd ran ym mhwyllgor y rhanbarth a'i waith dros Refferendwm Annibyniaeth Galisia, 1936. Wedi Rhyfel Cartref Sbaen (pan ymunodd â'r gwrthryfelwyr), astudiodd Athroniaeth yn Santiago de Compostela.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bernárdez, Carlos L. y otros, Literatura gallega. Século XX, Edición A Nosa Terra, Vigo, 2001, págs. 210-211.
2. ↑  Bywgraffiad Ramón Piñeiro: Da miña acordanza

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 57694802
* LCCN: n85257424
* ISNI: 0000 0001 2280 4905
* GND: 129543969
* SUDOC: 071073477
* BNF: cb16577365d (data)
* BNE: XX1006077

 |
Ffilm arswyd sy'n hen ffilm a ddaeth i olau dydd yn gymharol ddiweddar gan y cyfarwyddwr Pawan Kripalani yw ***Ragini Mms*** a gyhoeddwyd yn 2011. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***रागिनी एमएमएस*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Ekta Kapoor a Shobha Kapoor yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sachin Dev Burman. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kainaz Motivala a Rajkummar Rao. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pawan Kripalani nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gillingham a Rainham** (Saesneg: *Gillingham and Rainham*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gillingham a Rainham yng NghaintEtholaeth Gillingham a Rainham yng Nghaint
* Caint yn LloegrCaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Rehman Chishti (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Actores, digrifwraig a chantores o Gymraes yw **Gillian Elisa** (ganwyd 10 Awst 1953). Daeth yn adnabyddus am chwarae Sabrina yn *Pobol y Cwm* ac am ei chymeriadau comedi.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Gillian Elizabeth Thomas yng Nghaerfyrddin a magwyd yn Llanbedr Pont Steffan. Mynychodd Ysgol Gyfun Llanbedr Pont Steffan a Choleg Cerdd a Drama Cymru yng Nghaerdydd.

Yn ferch ifanc dangosodd ddiddordeb mewn diddanu eraill, o flaen ei theulu ac mewn Eisteddfodau lleol. Yn y chweched dosbarth cyd ysgrifennodd sioe gerdd *Yr Enfys* a'i phrofiad cyntaf ym myd actio oedd chwarae rhan Poli Gardis mewn cynhyrchiad cynnar o Dan y Wenallt. Yn y 1970au roedd hefyd yn aelod o'r grŵp roc, Graffia gan ennill ei lle fel prif gantores y band.

Gyrfa
-----

Wedi cwblhau ei chwrs coleg, cafodd cynnig y brif ran yn Nrama Gomisiwn yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerfyrddin yn 1974, yn chwarae Nimue yn *Dewin Y Daran*. Yn Hydref 1974, ymunodd â chast y gyfres ddrama newydd *Pobol y Cwm* ar BBC Cymru, yn chwarae'r cymeriad Sabrina Harries. Hi oedd aelod ieuengaf y cast ac fe barhaodd yn y rhan am ddeng mlynedd. Yn 1975 chwaraeodd ran Branwen yn yr opera roc *Melltith ar y Nyth*.

Ers hynny cafodd rhannau mewn sawl cyfres deledu ar S4C, gan gynnwys *Dinas*, *Minafon* a *Yr Heliwr*, *Glan Hafren*, *Iechyd Da*. Bu hefyd yn chwarae cymeriadau mewn rhaglenni comedi Cymraeg fel *Ma 'Ifan 'Ma* ac *Eric*. Yn y Saesneg, cafodd rhannau amlwg mewn cyfresi megis *Mortimer's Law*, *Forever Green*, *A Mind to Kill* a *Belonging*.

Mae hefyd yn adnabyddus am ei pherfformiadau comedi ar raglenni adloniant fel *Noson Lawen*, ac yn arbennig am ei chymeriad unigryw 'Mrs OTT'. Yn 2004 perfformiodd y cymeriad yn rhan o sioe un-fenyw yng Ngŵyl Caeredin.

Ers 2011 bu'n dirprwyo ar gyfer rhan 'Grandma' yn sioe gerdd *Billy Elliot* yn West End Llundain ac yn Ionawr 2015 cymerodd y brif ran wedi i Ann Emery ymddeol o'r sioe.

Fel cantores, mae wedi rhyddhau sawl albwm yn ogystal â chyfrannu at recordiadau eraill.

Disgograffi
-----------

 *Prif erthygl: Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Gillian Elisa*
* *Rhywbeth yn y Glas*
* *Haul ar Nos Hir* (Sain)
* *Lawr y Lein*, Gillian Elisa a'i Ffrindiau, Mehefin 2006 (Sain)

Llyfryddiaeth
-------------

* Gillian Elisa (Tachwedd 2007). *Cyfres y Cewri: 32. Hyd yn Hyn*. Caernarfon: Gwasg Gwynedd. ISBN 9780860742432

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Bywgraffiad Gillian Elisa. Sain.
2. ↑   Gillian Elisa - Bywgraffiad. Gillian Elisa. Adalwyd ar 29 Mehefin 2016.
3. ↑  *Gillian Elisa'n Cofio cymeriadau ei gorffennol.*  , Daily Post, 13 Chwefror 2010.  Cyrchwyd ar 29 Mehefin 2016.
4. ↑  (Saesneg) Theo Bosanquet (7 Ionawr 2015). Gillian Elisa takes over from Ann Emery as Grandma in Billy Elliot. What's On Stage.

Dolenni Allanol
---------------

* Gillian Elisa ar wefan Internet Movie Database
* Gwefan swyddogol Archifwyd 2009-06-08 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 2283123
* LCCN: no2008093654
* ISNI: 0000 0000 5397 6462

 |
Defnyddir **profion meddygol** gan feddygon i gasglu gwybodaeth feddygol am glaf ac i wneud diagnosis o glefyd neu gyflwr.[1] Fe wneir rhai profion gan feddyg cyffredinol (yn y Deyrnas Unedig meddyg teulu) yn y feddygfa, megis profion gwaed neu wrin, ac yna fe anfonir y samplau at labordy meddygol am archwiliad, ond ar gyfer rhai profion caiff claf ei gyfeirio at arbenigwr gan ei feddyg neu ddeintydd.[2] Oherwydd natur rhai profion, mae'n bosib y gofynnir i'r claf i beidio â bwyta nac yfed am sawl awr cyn y prawf. Anfonir canlyniadau'r prawf at y meddyg teulu; mae'r amser mae'n cymryd i ganlyniadau gael eu casglu, eu hanfon ac yna cyrraedd y meddyg yn dibynnu ar y prawf, a gall amrywio o ychydig ddiwrnodau i ychydig wythnosau.[3]

Enghreifftiau
-------------

* Biopsi
* Delweddu cyseiniant magnetig (MRI)
* Electrocardiograff (ECG)
* Electroenseffalogram (EEG)
* Mamogram
* Pelydr-x
* Pigiad meingefnol (tap sbinol)
* Prawf clyw
* Prawf cyfunol ar gyfer syndrom Down
* Prawf gwaed
	+ Prawf goddefiad glwcos
* Prawf Lachman
* Prawf sgrinio serfigol
* Prawf wrin
* Sgan tomograffeg gyfrifiadurol (CT/CAT)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Profion: Cyflwyniad. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 17 Medi, 2009.
2. ↑   Profion: Sut mae'n gweithio?. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 18 Medi, 2009.
3. ↑   Profion: Canlyniadau. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 18 Medi, 2009.
Gwythïen-bigiad i dynnu gwaed o glaf
Prawf meddygol lle cymerir sampl o waed claf i'w archwilio mewn labordy yw **prawf gwaed**. Mae gan fflebotomydd hyfforddiant arbennig i dynnu gwaed, ond gall samplau gwaed hefyd gael eu cymryd gan nifer o weithwyr iechyd proffesiynol.

Proses
------

Gan amlaf cymerir sampl mewn prawf gwaed o waedlestr yn y fraich, gan ei bod yn rhan gyfleus o'r corff i'w dadorchuddio, ac yn aml ochr fewn y penelin neu'r arddwrn gan yma y mae'r gwythiennau'n gymharol agos at wyneb y croen. Gyda plant fe gymerir y sampl yn aml o gefn y llaw, gan roi anesthetig ar ffurf eli ar y croen. Yn achos rhai mathau o brofion gwaed, gofynnir i'r claf ymprydio am dipyn cyn i'r sampl gael ei chymryd.

Caiff rhwymyn tynn ei roi o gwmpas rhan uchaf y fraich i'w gwasgu ac arafu llif y gwaed allan o'r fraich dros dro, er mwyn achosi'r wythïen i chwyddo gyda gwaed. Cyn cymryd y sampl gall y croen gael ei sychu gyda darn o wlân cotwm ag antiseptig i atal heintiau. Gwthir nodwydd, a gysylltir i chwistrell neu gynhwysydd casglu gwaed arbennig, i'r wythïen i gymryd y sampl o waed. Weithiau caiff plastr ei roi dros y toriad yn y croen ar ôl cymryd y sampl.

Os dim ond sampl bychan iawn o waed sydd ei angen, mae'n bosib pigo bys y claf yn unig a gwasgu ychydig ddiferion o waed ohono. Tueddir i brofion gwaed bod yn hollol ddi-boen, ac eithrio teimlad ysgafn o bigo wrth i'r nodwydd fynd i mewn i'r croen, ond yn debyg i achos nifer o brosesau meddygol eraill gall ffobia nodwyddau achosi ofn neu anghysur i'r claf.

Rhoddir y sampl o waed mewn potel a'i labelu gyda enw'r claf cyn ei hanfon i labordy i'w harchwilio o dan ficrosgop neu i'w phrofi gyda chemegau, yn ddibynnol ar beth sy’n cael ei archwilio. Anfonir canlyniadau'r prawf yn ôl at yr ysbyty neu feddyg y claf.

Gweler hefyd
------------

* Prawf goddefiad glwcos

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Profion gwaed: Cyflwyniad. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 24 Ebrill, 2010.
2. 1 2 3 4   Profion gwaed: Sut mae'n cael ei wneud?. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 24 Ebrill, 2010.
Cerdd Gymraeg gan Waldo Williams yw ***Preseli***. Lluniodd y gerdd pan oedd yn byw yn Lloegr, felly'n edrych ar y Preseli o'r tu allan. Ceir bortread o bobl Y Preseli fel pobl sy'n deall sut i weithio hefo'i gilydd heddychlon, ac mai 'her' Waldo Williams i'r byd ydy i bawb yn y byd bod fel pobl Y Preseli. Hefyd daeth her i fro'r Preseli a daeth o dan fygythiad o du Swyddfa'r Rhyfel. Roedd y weinyddiaeth eisiau cymryd tiroedd y Preseli er mwyn ymarfer y fyddin, ond cododd y bobl leol mewn protest effeithio yn erbyn hyn, gyda Waldo Williams yn cyfrannu yn y brotest gyda'r gerdd yma. Yn y gerdd mae Waldo Williams yn datgan ei gariad at fro ei febyd, ac rydym yn cael darlun o'r tirlun a'r gymdeithas. Gwelir themâu cenedlgarwch, brogarwch, gwerthoedd cymdeithasol, rhyfel a heddwch.

Waldo Williams
--------------

Waldo (Goronwy) Williams oedd un o beirdd enwocaf y Gymraeg (Medi 30fed 1904 - 20 Mai 1971) yr 20g. Roedd yn heddychwr, yn grynwr, yn genedlaetholwr ac yn sosialydd.

Mesur y gerdd
-------------

Penillion pedair llinell yn odli yn y ffurf 'a/b/c/b' sydd yn y Preseli. Mae nifer y sillafau ym mhob llinell yn amrywio, gyda llinellau 1 a 3 yn hirach na linellau 2 a 4 ym mhob pennill. Nid yw hi'n gerdd gynganeddol, ond mae ambell gynghanedd ynddi.

Iaith ac arddull
----------------

Rhestrai Waldo Williams mynyddoedd yn ardal Y Preseli, sef "Foel Drigarn, Carn Gyfrwy, Tal Mynydd". Cyfeiriai'r gerdd at un o 'Eiriau Mawr' Waldo, sef Tŷ, er enghraifft "Mur fy mebyd". Ceir symbolaeth o oleuni yn y gerdd, fel y dyfyniad "estyn yr haul i'r plant o'u plyg" sy'n awgrymu fod pobl Y Preseli yn gweithio'n galed i roi gobaith i eu plant.

Mae'r gerdd yn ymddangos yn y flodeugerdd *O Fôn i Fynwy*
Mae **Glannau Tonfanau i Friog** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 16 Gorffennaf 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 170.79 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gleidr Ventus 2 yn glanio tra'n gollwng dŵr sydd wedi cael ei defnyddio fel balast.
Gweithgaredd hamdden a chwaraeon cystadleuaeth rhyngwladol yw **gleidio**, efo peilotydd yn hedfan awyren heb beiriant. Sylweddolodd Syr George Cayley ym 1853 sut i wneud peiriant sy'n drymach na'r awyr hedfan. Datblygodd y Brodyr Wright ar hynny pan greon nhw yr awyren gyntaf wedi'i phweru gan injan.

Gleidiwr crog
Datblygodd Gleidio fel chwaraeon yn y 1920au – yn dechrau gyda hedfan am fwy o amser, ac wedyn i hedfan am fwy o bellder dros y wlad. Trwy wella dealltwriaeth o aerodynameg a'r tywydd, gellir hedfan pellach a chyflymach erbyn hyn. Mae hedfan am bellder hir iawn yn bosib trwy hedfan mewn awyr sy'n codi ac mae hedfan am fwy na 1,000 cilomedr yn bosib. Mae peilotydd yn gallu gweithio i ennill cymwysterau a bathodynnau i ddangos ei sgiliau.

Mae gleidio cystadleuol yn boblogaidd iawn hefyd efo llawer o gystadlaethau lleol a rhanbarthol ar draws y byd, gyda Cystadleuaeth y Byd bob yn ail flwyddyn.

Safleoedd gleidio
-----------------

Gleidio is located in Cymru634 VGS
636 VGS
Brynbuga
Cwm Nedd
Dinbych
Llandegla
Talgarth
Mynydd Hir
Swydd Amwythig
Swydd Henffordd
Safleoedd gleidio yng Nghymru

Ceir sawl lle i hedfan yng Nghymru oherwydd mae llawer o gribau mynydd yn y wlad. Ceir pum cangen o'r Clwb Gleidio Prydeinig yn Talgarth, Cwm Nedd, Brynbuga, Dinbych a Llandegla sy'n croesawu'r cyhoedd i hedfan gyda nhw. Ceir dau Sqwadron Gleidio Cadetiaid Awyr; un yn Sain Tathan (ger Caerdydd) ac un arall ym Mhenryn Gŵyr (ger Abertawe).

| Pwy | Lle | Gleider |
| --- | --- | --- |
| 634 VGS | Sain Tathan | Vigilant T1 |
| 636 VGS | Abertawe | Vigilant T1 |
| Clwb Gleidio Cwm Nedd | Rhigos |  ?? |
| Clwb Gleidio De Cymru | Brynbuga | K13  Grob 103 Twin Astir  K8  Grob G102 Astir |
| Clwb Gleido Dinbych | Parc Lenewi | Venture |
| Clwb Gleido Gogledd Cymru | Llandegla |  ?? |
| Clwb Gleidio Mynydd Du | Talgarth | K13  K21  K6  SZD-30 Pirat  SZD-51 Junior |

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Clwb Gleidio Cwm Nedd
* (Saesneg) Clwb Gleidio De Cymru
* (Saesneg) Gleido Dinbych[*dolen marw*]
* (Saesneg) Clwb Gleido Gogledd Cymru
* (Saesneg) Clwb Gleidio'r Mynydd Du
* (Saesneg) 634 VGS Sain Tathan Archifwyd 2008-11-19 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) 636 VGS Abertawe Archifwyd 2011-09-03 yn y Peiriant Wayback.
Pedwar math o bupur du
Planhigyn blodeuol ydy **pupur du** (Lladin: *Piper nigrum*, Saesneg: *black pepper*) yn nheulu'r Piperaceae, ac sy'n cael ei dyfu a'i gynaeafu er mwyn ei ffrwyth. Fel arfer, caiff ei sychu a'i ddefnyddio fel sbeis i roi blas da ar fwyd. Pan fo'r ffrwyth wedi ei sychu, gelwir ef yn gornpupur (*peppercorn*) oddeutu 5 mm o ran hyd ac o liw coch tywyll pan fo'n aeddfed.

Mae'r ffrwythau hyn yn cael eu rhoi drwy felin bupur er mwyn creu llwch ar gyfer y gegin, neu'n uniongyrchol i'r cwsmer eu malu ar ffurf 'peppercorns' sy'n cynnwys un hedyn. Maent o liwiau amrywiol, a cheir: pupur gwyn, pupur coch, pupur pinc a phupur gwyrdd. Y term arferol amdanynt ydy pupur.

O Dde India y dônt yn wreiddiol; (Tamil: milagu, மிளகு; Kannada: meNasu, ಮೆಣಸು; Malayalam: kurumulaku, കുരുമുളക്; Telugu: miriyam, మిరియం; Konkani: miriya konu;) ac mae'n cael ei dyfu ymhobman yno, a mannau trofannol eraill. Caiff ei dyfu hefyd yn ardal Coorg o Karnataka.

Mae blawd sych y pupur du yn un o brif sbeisys coginio Ewropeaidd, bellach, oherwydd cryfder ei flas ac oherwydd y rhinweddau meddygol sydd ynddo oherwydd y cemegolyn "piperine". Yn aml, fe gynigir i'r bwytawr, wrth ochr y cynhwysyn pupur lestr arall yn dal halen.

Yn draddodiadol yng Nghymru, defnyddir pupur i wella: ffliw, llosg eira, tyndra'r cyhyrau (cramp) a chylchrediad y gwaed.

Rhinweddau meddygol
-------------------

Fe ddaw'r meddyginiaethau cynharaf sy'n cynnwys pupur o Ayurveda, Siddha a meddygaeth Unanio India. Yn y 5g sgwennwyd llyfr yn Persia yn dwyn y teitl, "Llyfr Syriac o Feddyginiaethau", a oedd yn cynnwys: rhwymedd, dolur rhydd, pigyn clust, gangrin, afiechyd ar y galon, torri'r lleng-gig, diffyg traul, pigiadau pryfaid, diffyg cwsg, cymalau ystyfnig, problemau'r afu, y ddannodd ayb.

Does yr un o'r rhain wedi ei brofi, ond ceir tystiolaeth fod piperine yn cynyddu'r raddfa yr amsugnir y canlynol i'r corff: seleniwm, fitamin B a beta-carotene yn ogystal â mwynau eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gweler "Handbook of Alternative Cash Crops" gan James A. Duke; cyhoeddwyd gan CRC Press; dyddiad: 1993-08-16; isbn=0849336201; tudalen 395

Gweler hefyd
------------

* Meddygon Myddfai
* Llysiau Rhinweddol
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol
Mae **Glannau Aberdaron**, ger Aberdaron ar arfordir gorllewinol eithaf Llŷn, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1957 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 304.07 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Glannau Porthaethwy** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 23 Hydref 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 67.7 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Glas Bheinn** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN258641. Ceir carnedd ar y copa a chraig enfawr tua 5 m oddi wrthi.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Math o gystadleuaeth gamblo lle mae pobl yn cael tocynnau wedi'u rhifo, a phob tocyn yn cael cyfle i ennill gwobr, yw **raffl.** Ar amser penodol, mae'r enillwyr yn cael eu tynnu ar hap o gynhwysydd sy'n dal copi o bob rhif. Weithiau mae'r tocynnau a dynnir yn cael eu gwirio yn erbyn casgliad o wobrau gyda rhifau ynghlwm wrthynt, ac mae deiliad y tocyn yn ennill y wobr. Dro arall, bydd y person sydd â'r tocyn buddugol yn cael dewis o'r holl wobrau sydd ar gael. 

Mae raffl yn gêm boblogaidd mewn llawer o wledydd, ac fe'i cynhelir yn aml i godi arian ar gyfer elusen neu ddigwyddiad penodol. Wrth godi arian at achos da, bydd y gwobrau yn aml wedi'u rhoi fel rhodd i gefnogi.

Tombola
-------

Mae tombola yn fath o raffl sy'n tarddu o Dde'r Eidal ac sy'n cael ei chwarae yn bennaf ar adeg y Nadolig. Yn aml, dim ond gwerth symbolaidd sydd i'r gwobrau. Gydag allfudo enfawr yr Eidal yn y 19eg a'r 20fed ganrif, cafodd y gêm ei hallforio dramor ac fe gymerodd ffurfiau ac enwau gwahanol fel Bingo.
Roedd y dywysoges Lychlynnaidd **Ragnell** (neu **Ragnallt** neu **Ragnailt**) yn ferch i Olaf Arnaid (bu farw 1012), un o feibion Dubhgall, brenin Dulyn, yn wraig i Gynan ap Iago o Wynedd ac yn fam i Ruffudd ap Cynan, brenin teyrnas Gwynedd, yn ôl traddodiad.

Tystiolaeth *Hanes Gruffudd ap Cynan*
-------------------------------------

Ychydig sy'n hysbys amdani. Cyfeirir ati yn Hanes Gruffudd ap Cynan yn achau'r tywysog:

*Ei dad oedd Cynan, frenin Gwynedd, a'i fam oedd Ragnell ferch Afloedd (Olaf Arnaid), frenin dinas Dulyn a phumed ran Iwerddon* (orgraff ddiweddar).
Nid oes cadarnhad o hyn mewn unrhyw ffynhonnell arall ac mae rhai haneswyr yn amheus iawn o'r gosodiad.

Tystiolaeth Wyddelig
--------------------

Cyfeirir at ferch o'r enw Ragnell yn y testun Hen Wyddeleg *Bansenchas* (neu *Ban-shenchus*), sy'n rhestru gwragedd nodedig y byd. Mewn fersiwn mydryddol diweddarach dywedir bod *Ragnailt imgen Amlaib arnaid* yn fam i Murchertach.

Gweler hefyd
------------

* Blodeuwedd (drama) (Rhagnell, morwyn Blodeuwedd)
Hanesydd, archifydd ac awdur yw **Gareth Haulfryn Williams** (ganwyd 9 Chwefror 1944), a gyhoeddodd yn 1990 'fynegai' i holl waith Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion rhwng 1878 a 1982. Roedd ei dad, J. Haulfryn Williams, yn ysgrifennydd Cymdeithas y Cymmrodorion hyd ei farw yn 1980. 

Gareth Williams oedd wrth wraidd Cof y Cwmwd, sef hanes Uwchgwyrfai a'r cylch, ar wefan trwydded agored. Bu'n Archifydd Gwynedd am rai blynyddoedd ac ar sawl bwrdd sefydliadau megis y Llyfrgell Genedlaethol. Bu'n Ynad Heddwch ac yn Gadeirydd Mainc Gwynedd.

Ganed Gareth Haulfryn Williams yn Llandudno a graddiodd yng Ngholeg Prifysgol Bangor mewn Saesneg, a derbyniodd Ddiploma mewn Gweinyddu Archifau a Gradd Meistr ymchwil yn Hanes Cymru. Bu'n athro Saesneg yn Ysgol Glan Clwyd am ddeunaw mis cyn symud i Ddolgellau fel archifydd. Ymddeolodd fel Pennaeth Diwylliant Cyngor Gwynedd yn 2003. Mae wedi bod yn ymddiriedolwr Ymddiriedolaeth Rheilffyrdd Ffestiniog ac Ucheldir Cymru ac yn Gadeirydd Cwmni Treftadaeth Rheilffordd Ffestiniog. Ef yw Archifydd Mygedol Cymdeithas Rheilffordd Ucheldir Cymru.

Mae'n byw yn Llanwnda gyda'i wraig, ac yn ddarlledwr profiadol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Am ragor ar y Mynegai i'r Cymmrodor a Thrafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1878-1982, gweler cymmrodorion.org; lle gelwir y gwaith yn 'drysor'.
2. ↑  cof.uwchgwyrfai.cymru; adalwyd 16 Chwefror 2023.
3. ↑  cymmrodorion.org; adalwyd 16 Chwefror 2023.
Prifysgol oedd wedi ei leoli ar ddwy gampws yn Abertawe, Cymru oedd **Prifysgol Fetropolitan Abertawe** (Saesneg: *Swansea Metropolitan University*). Mae'r prifysgol bellach yn rhan o Prifysgol Cymru y Trindod Dewi Sant.

Hanes
-----

Ffurfiwyd y Brifysgol fel Athrofa Addysg Uwch Abertawe ym 1992, pan dderbyniodd statws fel Corfforaeth Addysg Uwch annibynnol. Cyn hynny, fe'i adwaenir fel Athrofa Addysg Uwch Gorllewin Morgannwg, a gafodd ei sefydlu ym mis Medi 1976 wrth i dri coleg uno. Y colegau hynny oedd Coleg Celf Abertawe, Coleg Addysg Abertawe (coleg hyfforddi athrawon) a Choleg Technoleg Abertawe.

Ym mis Ionawr 2008, cyhoeddwyd fod y Cyfrin Gyngor wedi rhoi statws prifysgol i'r sefydliad, gan gytuno ar ei enw, gan ei wneud yn un o brifysgolion mwyaf newydd yng ngwledydd Prydain.

Arferai'r Athrofa fod yn aelod llawn o Brifysgol Cymru ond yn dilyn newidiadau strwythurol yn y Brifysgol ym mis Medi 2007, mae bellach yn sefydliad achrededig. Mae'n ganolfan cymwys ar gyfer rhaglenni BTEC Cenedlaethol Uwch ac NVQ.

Mae cyrsiau astudio Prifysgol Fetropolitan Abertawe yn cynnwys ystod o gyfleoedd gyrfaol. Nodweddion ei holl gyrsiau yw gallu defnyddio gwybodaeth mewn sefyllfaoedd go-iawn, boed yn yr ystafell ddosbarth, labordy neu'r gweithdy.

Llety myfyrwyr
--------------

Mae gan y Brifysgol nifer o neuaddau preswyl ar gyfer myfyrwyr, gan gynnwys:

* Townhill (265 ystafell)
* Neuadd Gwyr (69 ystafell)
* Neuadd Dyfed (99 ystafell)
* Neuadd Cenydd (97 ystafell)
* Mount Pleasant (6 ystafell dau wely a 37 ystafell sengl)

Bwriada'r brifysgol newid yr hen lyfrgell i lety myfyrwyr ac mae cynlluniau i adeiladu mwy o lety ger Afon Tawe yn yr Hafod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg)This is South Wales - Uni merger goes ahead after Met is dissolved
2. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Prifysgol Fetropolitan Abertawe Archifwyd 2008-02-09 yn y Peiriant Wayback.
* Swansea Metropolitan Students' Union
Cyfarwyddwr ffilm Cymreig a anwyd yn Nuneaton, Lloegr ydy **Gareth Edwards** (ganwyd 1 Mehefin 1975). Mae hefyd yn sgriptiwr, technegydd graffeg gweledol ac yn gynhyrchydd sy'n nodedig am y fersiwn ddiweddaraf o *Godzilla* 2014 a *Rogue One: A Star Wars Story* (2016), y gyntaf o gyfres atholegol *Star Wars*. Mae ei rieni o ardal Pont-y-pŵl, Cymru ac mae llawer o'i deulu'n dal i fyw yno.

Magwraeth
---------

Ganwyd Gareth Edwards ar 1 Mehefin 1975 yn Nuneaton, Swydd Warwick i deulu o Dde Cymru. Bu'n ddisgybl yn *Higham Lane School*. Rhoddodd ei fryd ar gynhyrchu ffilmiau ers oedd yn blentyn, a'i hoffter o'r gyfres ffilm *Star Wars* oedd yn gyfrifol am hynny. Mae ei dad o Bont-y-pŵl a'i fam o Frynbuga.

Prifysgol
---------

Cwbwlhaodd radd BA mewn ffilm a fideo ym Mhrifysgol Farnham yn 1996 a derbyniodd radd Meistr Anrhydeddus gan Brifysgol Surrey yn 2012.

Gwaith
------

Bu'n gyfrifol am wneud llawer o waith technegol, cyfrifiadurol at ddwy ffilm: *Nova*, *Perfect Disaster* ac *Heroes and Villains* a chanmolwyd yr ail ffilm yn rhyngwladol; ef oedd yn gyfrifol am dros 250 o'r effeithiadau hyn. Yn 2008 enillodd sialens *Sci-Fi-London 48-hour film challenge*, gan greu mwfi o fewn dau ddiwrnod. Yn dilyn ei lwyddiant, gwahodwyd Gareth i sgwennu a chynhyrchu'r ffilm *Monsters*, ac ef hefyd a greodd yr effeithiadau arbennig at ei chyfer.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Clarke, Cath (23 Medi 2010). "First sight: Gareth Edwards". *The Guardian*. Cyrchwyd 4 Ionawr 2011.
2. ↑  Davis, Laura (2 December 2010). "Interview with Gareth Edwards, the Director of 'Monsters'". *The Independent*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-12-11. Cyrchwyd 4 Ionawr2011. Check date values in: `|accessdate=` (help)
3. ↑  "Godzilla and Star Wars director Gareth Edwards". *Wales Online*. 27 Mai 2014. Cyrchwyd 27 Mai 2014.
4. ↑  Hopkins, Jessica (27 Chwefror 2011). "The film that changed my life: Gareth Edwards". *The Observer*. Cyrchwyd 17 Tachwedd 2011.
5. ↑  "UCA - News". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-05-19. Cyrchwyd 2017-01-07.
6. ↑  Rose, Steve (27 Tachwedd 2010). "Monsters: the bedroom blockbuster that's the anti-Avatar". *The Guardian*. Cyrchwyd 17 Tachwedd 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 165749242
* LCCN: no2011013017
* ISNI: 0000 0001 2197 9586
* GND: 1057980471
* SUDOC: 153834676
* BNF: cb16526030n (data)
* NKC: pna2009505163
* BNE: XX4938723

 |
Gorsaf bŵer hydro-electrig rhwng pentrefi Abermagwr a Phont-rhyd-y-groes yng Ngheredigion oedd **Gorsaf Bŵer Pont Ceunant**. Hon oedd yr orsaf hydro-electrig gyntaf yng Nghymru. Fu’n gweithredu rhwng 1899 a 1903. Fe'i dyluniwyd gan beiriannydd Eidalaidd, Bernardino Nogara, ac fe’i hadeiladwyd gan gwmni o Wlad Belg, y Societé Anonyme Metallurgique o Liège, ar gost o £11,400 yn fuan ar ôl iddynt gymryd drosodd mwyngloddiau Frongoch a Wemyss. Roedd yn rhan o system bŵer trydan newydd ar gyfer y pwll glo, gyda'r nod o gynyddu cynhyrchiant a galluogi trin mwynau gradd isel. Roedd y dwr yn dod o gronfa uwchlaw'r safle ac yn llifo lawr piben 50 cm o ddiamedr ac yn troi olwyn Pelton 400 marchnerth a fedrai gynhyrchu 300 cilowat o drydan. Roedd yno hefyd injan stêm chwe silindr wrth gefn a fyddai wedi ei phweru ā glo. Roedd y trydan yn cael ei gyflenwi i'r mwyngloddfeydd gan ddefnyddio ceblau uwchben.

Roedd tua 270 o weithwyr wedi'u cyflogi gan y mwyngloddfeydd ar droad yr 20g, ac mae'n debyg bod nifer ohonynt yn Eidalwyr. Pum mlynedd yn unig y parodd y fenter; caewyd y mwyngloddfeydd yn 1903, diswyddwyd y gweithwyr a gwerthwyd y peiriannau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Site Report:Pont Ceunant Hydro-electic Power Station, Frongoch Mine; The Central Station", Coflein; adalwyd 12 Mehefin 2022

Oriel
-----

* Adfeilion Gorsaf Bŵer Pont Ceunant, Ceredigion
* Y tu fewn o'r gogleddY tu fewn o'r gogledd
* Yr ochr orllweinol o gyfeiriad y gogleddYr ochr orllweinol o gyfeiriad y gogledd
* Yr ochr ddwyreiniol o'r gogledd-ddwyrainYr ochr ddwyreiniol o'r gogledd-ddwyrain
Logo PI
Corff annibynnol rhyngwladol sy'n ymgyrchu dros breifatrwydd yw **Privacy International** (**PI**). Ei brif feysydd gwaith yw ymchwilio, monitro ac ymgyrchu yn erbyn bygythiadau i breifatrwydd ar y rhyngrwyd ac mewn technoleg gwybodaeth. Mae ei bencadlys yn Llundain, Lloegr. Dyma'r corff hynaf o'i fath yn y byd.

Sefydlwyd PI yn Lwcsembwrg yn 1990 yn wyneb y cynnydd yn yr hyn a welid yn fygythiadau i breifatrwydd fel hawl dynol sylfaenol. Daeth dros gant o arbenigwyr ar breifatrwydd a mudiadau hawliau dynol o ddeugain gwlad at ei gilydd i ffurfio mudiad byd-eang i warchod preifatrwydd.

Mae ymgyrchoedd diweddaraf PI yn cynnwys y rhai yn erbyn deddfau archwilio data rhyngrwyd ac yn enwedig yn erbyn y cynnig a basiwyd gan Senedd Ewrop yng Ngorffennaf 2010 ac a adnabyddir fel 'Datganiad Ysgrifenedig 29'. Mae'r cynnig hwn yn galw ar yr Undeb Ewropeaidd i orfodi pob peiriant chwilio ar lein i gadw data llawn ar chwiliadau am hyd at ddwy flynedd a rhoi'r cyfan ar gael i lywodraethau ar unrhyw adeg. Mae cwmnïau fel Google ac Yahoo eisoes yn cadw data preifat am gyfnod, ond erys rhai, gan gynnwys Ixquick, sy'n mynnu parchu preifatrwydd eu defnyddwyr trwy beidio cadw data canlyniadau chwilio a chyfeiriadau IP.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Archifwyd 2010-07-07 yn y Peiriant Wayback. About Privacy International, gwefan PI.
2. ↑  "Ixquick: Search Engines Should Become Government Spies, Says EU Parliament" Archifwyd 2010-07-12 yn y Peiriant Wayback. Ixquick.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Privacy International Archifwyd 2010-07-26 yn y Peiriant Wayback. (Saesneg)
* "Ixquick: Search Engines Should Become Government Spies, Says EU Parliament" Archifwyd 2010-07-12 yn y Peiriant Wayback. gwefan Ixquick (Saesneg)
* Archifwyd 2010-07-10 yn y Peiriant Wayback. "European Parliament calls on search engine companies to spy on all EU citizens", PI (Saesneg)
Tate Britain: lleoliad cyflwyno Gwobr Turner
Gwobr a enwir ar ôl y peintiwr J. M. W. Turner yw **Gwobr Turner**, caiff ei wobrwyo yn flynyddol i arlunydd gweledol Prydeinig sydd o dan 50 oed. Trefnir y gwobrwyo gan amgueddfa'r Tate a chaiff ei gynnal yn Tate Britain. Ers ei sefydliad ym 1984, mae wedi dod yn un o wobrau celf a gaiff ei hysbysebu fwyaf ym Mhrydain. Er ei fod yn cynrychioli pob cyfrwng, ac mae peintwyr wedi ennill y wobr yn y gorffennol, caiff ei chysylltu'n gyffredinol â chelf cysyniadol.

Rhoddwyd gwobrau ariannol o tua £40,000 ers 2004, gyda £25,000 o hynny ar gyfer yr enillydd, ond bu amrywiaeth gyda newid y noddwyr dros y blynyddoedd, a fu'n cynnwys Channel 4 a Gordon's Gin. Cyflwynir y wobr gan rywun enwog o nod, Yoko Ono gyflwynodd y wobr yn 2006.

Caiff rhestr fer o enwebiadau ei chyhoeddi tua chwe mis cyn cyflwyniad y wobr ym mis Tachwedd neu Ragfyr pob blwyddyn, ond ni wnaethpwyd y rhestrau byrion yn gyhoeddus ym 1988 na 1990; ac ym 1989, cyhoeddwyd hefyd rhestr o saith arlunydd â "chymeradwyaeth". Bu ymryson ynglŷn â'r wobr gyntaf a roddwyd i Malcolm Morley, gan fod rhai barnwyr yn "cwestiynu ei berthnasedd" â chelf ym Mhrydain gen y bu'n byw a gweithio yn yr Unol Daleithiau am ugain mlynedd pan dderbyniodd y wobr.

Mae'r wobr yn un ddadleuol, yn bennaf oherwydd y gelf sy'n cael ei harddangos, megis siarc mewn formaldehyde gan Damien Hirst, a gwely anniben gan Tracey Emin. Mae ymryson hefyd wedi bod am resymau eraill, megis gweinidog diwylliant (Kim Howells) yn barnu'r gelf yn hallt gan ei disgrifio fel "malu cachu cysyniadol" gan dderbyn cefnogaeth y Tywysog Siarl a ddywedodd fod y "wobr wedi llygru sefydliad y celfeddydau ers cryn amser", a gwestai anrhydeddus (Madonna) yn rhegi, un o'r dyfarnwyr (Lynn Barber) yn ysgrifennu yn y wasg, ac araith gan Syr Nicholas Serota (ynglŷn â phrynu gwaith ymddiriedolwr).

Mae'r sioe hefyd wedi denu nifer o wrthdystiadau, y mwyaf nodweddiadol gan y K Foundation ac ers 2000 y Stuckists, yn 2008, dosbarthont daflenni gyda'r neges *"The Turner Prize is Crap"*, er mwyn protestio yn erbyn y diffyg o baentiadau ffigurol ymysg celf yr enwebedigion. Mae hefyd wedi ysbrydoli gwobrau amgen gan eraill i haeru gwerthoedd celfyddydol gwahanol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   About the Turner Prize. Tate Britain.
2. ↑   Exhibition Guide 84. Tate Britain.
3. ↑   Head to Head: Turner Prize – is it art?. BBC (2 Rhagfyr 1999).
4. ↑   Ben Leach (13 Tachwedd 2008). Prince Charles in his own words. The Daily Telegraph.
5. ↑   Index of Stuckist demos. Stuckist.
6. ↑   Arifa Akbar (30 Medi 2008). A mannequin on a toilet and dry porridge – it's the Turner Prize. The Independent.

Dolenni allanol
---------------

* The Turner Prize, gwefan (Saesneg)
* 20 years of Turner Prize winners (oriel delweddau), *The Guardian*
* Fideo (Saesneg)
* Turner Prize, prosiect Prifysgol Glasgow (Saesneg) Archifwyd 2007-12-08 yn y Peiriant Wayback.
* Erthygl gan Martin Herbert (Saesneg) Archifwyd 2008-05-09 yn y Peiriant Wayback.
* Tate Magazine (2002) (Saesneg) Archifwyd 2007-03-01 yn y Peiriant Wayback.
* Live coverage of presentation of 2006 prize (starts with short ad)
* BBC News (Saesneg)
Mae **Gors Lydan** yn gopa mynydd a geir ger Llanbadarn Fynydd rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO126768. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 406 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 528 metr (1732 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Chwaraewr rygbi'r undeb oedd **Rhys Haydn Williams** (14 Gorffennaf 1930 – 27 Ionawr 1993). Chwaraeodd 23 o weithiau dros Gymru fel clo.

Ganed ef yng Ngwmllynfell, ac addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Ystalyfera a Phrifysgol Caerdydd. Chwaraeodd dros dîm cyntaf clwb Llanelli yn 19 oed, a bu'n gapten ar y clwb yn y tymor 1957–1958. Wedi graddio, ymunodd a'r Llu Awyr Brenhinol fel Swyddog Addysgol, ac yn ddiweddarach bu'n gweithio fel cemegydd ac fel dirprwy Gyfarwyddwr Addysg dros Ganol Morgannwg.

Chwaraeodd ei gêm gyntaf dros Gymru yn erbyn Iwerddon yn 1954, a chadwodd ei le yn y tîm hyd 1960; ef oedd capten cymru yn erbyn Lloegr y flwyddyn honno. Aeth gyda'r Llewod i Dde Affrica yn 1955 ac i Awstralia a Seland Newydd yn 1959. Ar y teithiau yma, chwaraeodd mewn deng gêm brawf yn olynol. Bu hefyd ar daith i Dde Affrica a Canada gyda'r Barbariaid.

Yn ei lyfr *Welsh Rugby Heroes*, gosododd Andrew Bennett Rhys Williams yn rhif 4 yn ei restr o chwaraewyr gorau erioed Cymru.

Llyfryddiaeth
-------------

* Gareth Hughes *One hundred years of scarlet* (Clwb Rygbi Llanelli, 1983)
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Pumnalen y gwanwyn** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Potentilla neumanniana* a'r enw Saesneg yw *Spring cinquefoil*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Pumdalen y Gwanwyn.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pumnalen y gwanwyn***
Mae **Glanfedw** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 28 Mai 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.22 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mewn **prawf uniongyrchol**, o fewn mathemateg, deuir i gasgliad trwy gyfuno'r gwirebau, y diffiniadau a'r theoremau cynharach mewn dull rhesymegol.[1] Er enghraifft, gellir defnyddio prawf uniongyrchol i bennu bod cyfanswm dau eilrif bob amser rhoi ateb sy'n eilrif:

Ystyriwch ddau gyfanrif sy'n eilrifau x ac y. Gan eu bod yn eilrifau, gellir eu hysgrifennu fel *x = 2a* a *y = 2b*, yn y drefn honno, ar gyfer cyfanrifau (*integers*) *a* a *b*. Yna mae'r swm *x + y = 2a + 2b = 2 (a + b)*. Felly mae gan *x + y* y rhif 2 fel ffactor ac, yn ôl diffiniad, yn eilrif. Felly, mae cyfanswm dau eilrif yn rhoi ateb sy'n eilrif.

Mae'r prawf hwn yn defnyddio'r diffiniad o gyfanrifau sy'n eilrifau, mae nodweddion y cyfanrif caeedig o fewn adio a lluosi, ac o fewn dosbarthedd.

Y gwrthgyferbyniad yw prawf anuniongyrchol, neu gwmpasog, a all ddechrau gyda rhai senarios damcaniaethol ac yna symud ymlaen i ddileu'r ansicrwydd ym mhob un o'r senarios hyn hyd nes y bydd casgliad cadarn wedi'i orfodi. Er enghraifft, yn lle dangos yn uniongyrchol  *p*  ⇒  *q* , mae un yn profi ei gwrthosodiad (*contrapositive*) ~  *q*  ⇒ ~  *p*  (mae un yn tybio ~  *q*  ' ac yn dangos ei fod yn arwain at ~  *p* ). Gan fod  *p*  ⇒  *q*  a bod ~  *q*  ⇒ ~  *p* yn gyfwerth gan yr egwyddor o resymeg trawsddodiad (*transposition*), mae  *p*  ⇒  *q*  yn cael ei brofi'n anuniongyrchol.

Mae dulliau prawf nad ydynt yn uniongyrchol yn cynnwys:

* prawf drwy wrthddywediad (*Proof by contradiction*)
* prawf drwy ddisgyniad anfeidraidd (*proof by infinite descent*).

Mae dulliau prawf uniongyrchol yn cynnwys:

* prawf trwy ollwng (*proof by exhaustion*) a
* phrawf drwy anwythiad mathemategol (*proof by induction*).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cupillari, Antonella. *The Nuts and Bolts of Proofs*. Academic Press, 2001. Page 3.
Gofal! Bathiad yw'r term hwn, gan nad oes, hyd y gwyddus, derm Cymraeg am *Proof by exhaustion*.
Un o'r dulliau o brofi (neu wrthbrofi) datganiad mathemategol yw **prawf trwy ollwng**.

Mewn mathemateg, mae mae'r casgliad yn cael ei sefydlu trwy ei rannu nifer gyfyngedig ('meidraidd') o weithiau, gan brofi pob un ar wahân. Gall nifer yr achosion weithiau fod yn enfawr. Er enghraifft, roedd y prawf cyntaf o'r 'pedwar theori lliw' yn brawf trwy ollwng â 1,936 o achosion. Roedd y prawf hwn yn ddadleuol oherwydd bod y rhan fwyaf o'r achosion yn cael eu gwirio gan raglen gyfrifiadurol, nid â llaw. Mae'r prawf byrraf a adnabyddir o'r pedwar lliw theorem (a wnaed yn 2011) yn 600 o achosion.[1]

Mae hwn yn fath o brawf uniongyrchol (gweler uchod).

Mae prawf trwy ollwng yn cynnwys dau gam:

1. Prawf bod y set o achosion yn golygu fod pob achos o'r datganiad sydd i'w brofi'n cyd-fynd ag amodau o leiaf un o'r achosion.
2. Prawf o bob un o'r achosion.

Mewn theori, gellir defnyddio'r prawf trwy ollwng pryd bynnag y bydd nifer yr achosion yn gyfyngedig (neu'n 'feidraidd'; *finite*). Fodd bynnag, gan fod y rhan fwyaf o setiau mathemategol yn anfeidraidd, anaml iawn y defnyddir y dull hwn i gael canlyniadau mathemategol.[2]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Reid, D. A; Knipping, C (2010), *Proof in Mathematics Education: Research, Learning, and Teaching*, Sense Publishers, p. 133, ISBN 978-9460912443.
2. ↑  S. Epp, Susanna (2011-01-01). *Discrete mathematics with applications*. Brooks/Cole. ISBN 0495391328. OCLC 970542319.