Palas Herrenhausen, tua 1895
Y palas a gafodd ei ailadeiladu yn 2013
Gerddi’r Palas, c. 1708
Y Giât Euraidd a'r Galerie
Ffasâd gardd Herrenhausen, canol y 19eg ganrif
Mae **Palas Herrenhausen** (Almaeneg: *Schloss Herrenhausen*) yn gyn-breswylfa frenhinol y Teulu Hannover yn ardal Herrenhausen yn ninas Hannover yn yr Almaen. Mae'n ganolbwynt Gerddi Herrenhausen.

Dinistriwyd y palas gan gyrch bomio Prydeinig ym 1943, ac ailadeiladwyd y palas rhwng 2009 a 2013. Heddiw mae'n amgueddfa ac arddangosfa.

Hanes
-----

Roedd yn wreiddiol yn maenordy o 1640, yna cafodd ei ehangu fesul cam o 1676 ymlaen, yn ymddwyn fel tŷ haf. Mae wedi'i leoli ychydig gilometrau y tu allan i'r ddinas a'r Leineschloss canolog. Ym 1683 comisiynodd Sophia o Hannover y garddwr Ffrengig Martin Charbonnier i ehangu'r ardd yn null Versailles, i ffurfio'r "Grosser Garten" 50 hectar. Cynlluniodd gŵr Sophia, Ernst August, Etholydd Braunschweig-Lüneburg, balas baróc mawr yn ei le, a dechreuodd yr adeiladu gyda'r "Galerie", ond gwnaeth eu mab, yr etholwr Georg Ludwig (a ddaeth i orsedd Prydain ym 1714 fel Brenin Siôr I) rhoi’r gorau i brosiect adeiladu’r palas a chanolbwyntio ar ychwanegu ffynhonnau ac arddangosfeydd dŵr i’r ardd.

Cynlluniodd y brenin nesaf, Siôr II, palas newydd unwaith eto, er mwyn iddo fod mewn cyfrannedd well â'r "Grosser Garten", ond ni ddaeth unrhyw beth ohoni. Moderneiddiodd ei olynydd Siôr III y palas mewn arddull neoglasurol gan Georg Ludwig Friedrich Laves, er na ymwelodd y brenin â Herrenhausen erioed.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd dioddefodd Palas Herrenhausen ddifrod aruthrol mewn cyrch bomio gan Brydain ar 18 Hydref 1943.

Cafodd adfeilion y palas eu rhwygo i lawr bron yn llwyr ar ôl y rhyfel; achubwyd y grisiau allanol a oedd unwaith yn arwain i fyny at y fynedfa, a'i symud wrth ymyl adeilad yr Orendy, lle y maen nhw heddiw. Gwerthodd y Tywysog Ernst August o Hannover ei eiddo weddill yng Ngerddi Herrenhausen ym 1961, ond cadwodd y *Princely House* cyfagos, palas bach a adeiladwyd ym 1720 gan Georg I ar gyfer ei ferch Anna Luise. Bellach mae'n gartref preifat i'w ŵyr Ernst August, ynghyd â Chastell Marienburg.

Yn 2009, penderfynodd dinas Hannover ailadeiladu'r palas. Derbyniodd Sefydliad Volkswagen y plot a noddi'r ailadeiladu. Ailagorwyd y palas ar 18 Ionawr 2013 mewn seremoni a fynychwyd gan Eu Huchelderau Brenhinol, y Dywysoges Beatrice o Efrog a'r Dywysoges Eugenie o Efrog, yn ogystal â'r Tywysog Ernst August o Hannover.

Mae'r palas Baróc yn gartref i Amgueddfa Schloss Herrenhausen gyda chaffi a siop lyfrau, yn ogystal ag arddangosfeydd a lefydd chyfarfod a noddir gan Sefydliad Volkswagen.

Gerddi
------

Mae gerddi helaeth y palas, sy'n ymestyn y tu hwnt i'r "Grossen Garten" gwreiddiol, yn enghraifft bwysig o ddylunio baróc a ddiweddarach dylunio gardd. Maent yn cynnwys nifer o adeiladau gardd pwysig hanesyddol. Cafodd y gerddi eu hadfer yn dilyn difrod yr Ail Ryfel Byd, a daethant yn adnodd hamdden pwysig i ddinas Hanover, gydag ychwanegiadau newydd gan gynnwys acwariwm.

Genedigaethau, marwolaethau a chladdedigaethau
----------------------------------------------

Ganwyd y Brenin Siôr II o Brydain Fawr ym Mhalas Herrenhausen ym 1683. Ganwyd tair o'i ferched yno:

* Anne, y Dywysoges Frenhinol a Thywysoges Oren
* Y Dywysoges Amelia o Brydain Fawr
* Y Dywysoges Caroline o Brydain Fawr

Bu farw Ernst Augustus, Etholydd Braunschweig-Lüneburg, taid Siôr II, ym Mhalas Herrenhausen ym 1698.

Ar ôl yr Ail Ryfel Byd symudwyd corff Siôr I, brenin Prydain Fawr, ynghyd â chyrff ei rieni, o gapel Leineschloss yn Hannover, a'u hailosod yn "Welfenmausoleum" y 19eg ganrif, gan Ernst August, brenin Hannover, yn y "Berggarten" yn Herrenhausen.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ArtNet: Portrait of Martin Charbonnier
2. ↑  "Herrenhausen Palace and Museum". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-12-31. Cyrchwyd 2019-11-11.
3. ↑  Museum Schloss Herrenhausen
4. ↑  Van der Kiste, John (1997). *George II and Queen Caroline*. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-1321-5.
5. ↑  Weir, Alison (1996). *Britain's Royal Families: The Complete Genealogy, Revised edition*. Random House. tt. 272–276. ISBN 0-7126-7448-9.
6. ↑  Helmut Knocke and Hugo Thielen (2007). *Mausoleum*, in: Dirk Böttcher, Klaus Mlynek (Eds.): *Hannover Kunst- und Kultur-Lexikon. Handbuch und Stadtführer.* Springe: zu Klampen Verlag. ISBN 978-3-934920-53-8 (p.92)