Dechreuodd **Rhyfel Arabiaid–Israeliaid 1948** yn ffurfiol ar ddiwedd y Mandad Prydeinig ar gyfer Palestina, ar hanner nos, 14 Mai 1948. Hwn oedd ail ran Rhyfel Palesteina 1947–1949; cyhoeddwyd Datganiad Annibyniaeth Israel yn gynharach y diwrnod hwnnw, ac aeth clymblaid filwrol o wledydd Arabaidd i mewn i diriogaeth Palestina Prydain fore wedyn, y 15fed o Fai.

Digwyddodd marwolaethau cyntaf rhyfel Palestina 1947–1949 ar 30 Tachwedd 1947 yn ystod cynllwyn o ddau fws yn cludo Iddewon. Bu tensiwn a gwrthdaro rhwng yr Arabiaid a'r Iddewon a lluoedd Prydain ers Datganiad Balfour 1917 a chreu Mandad Prydeinig Prydain ym 1920. 'Doedd polisïau Prydain yn anfodlon dim yn apelio at yr Arabiaid na'r Iddewon. Datblygodd y gwrthwynebiad yn wrthryfel Arabaidd 1936–1939 ym Mhalestina, tra datblygodd y gwrthiant Iddewig yn wrthryfel Iddewig 1944-1947 ym Mhalestina. Ym 1947, ffrwydrodd y tensiynau parhaus hyn yn rhyfel cartref yn dilyn mabwysiadu Cynllun Rhaniad y Cenhedloedd Unedig ar gyfer Palestina ar 29 Tachwedd 1947, a oedd yn bwriadu rhannu Palestina yn wladwriaeth sofran, Arabaidd, a gwladwriaeth Iddewig, a Chyfundrefn Ryngwladol Arbennig a fyddai'n cwmpasu dinasoedd Jerwsalem a Bethlehem.

Ar 15 Mai 1948, trawsnewidiodd y rhyfel cartref yn wrthdaro rhwng Israel a’r taleithiau Arabaidd yn dilyn Datganiad Annibyniaeth Israel y diwrnod cynt. Teithiodd byddinoedd yr Aifft, Trawsiorddonen, Syria, ac Irac i mewn i Balesteina. Cymerodd y lluoedd reolaeth ar yr ardaloedd Arabaidd ac ymosod ar unwaith ar luoedd Israel. Digwyddodd y 10 mis o ymladd yn bennaf ar diriogaeth y Mandad Prydeinig ac ym Mhenrhyn Sinai a de Libanus, gydag ambell gyfnod o gadoediad.

O ganlyniad i'r rhyfel, rheolodd Talaith Israel yr ardal yr oedd Penderfyniad Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig 181 wedi'i hargymell ar gyfer y wladwriaeth Iddewig arfaethedig, yn ogystal â bron i 60% o arwynebedd y wladwriaeth Arabaidd a gynigiwyd gan Gynllun Rhaniad 1947, gan gynnwys ardal Jaffa, Lydda, a Ramle, Galilea, rhai rhannau o'r Negev, llain lydan ar hyd ffordd Tel Aviv - Jerwsalem, Gorllewin Jerwsalem, a rhai tiriogaethau yn y Lan Orllewinol. Cymerodd Trawsiorddonen reolaeth ar weddill hen fandad Prydain, a atodwyd ganddo, a chymerodd yr Aifft reolaeth ar Llain Gaza. Yng Nghynhadledd Jericho ar 1 Rhagfyr 1948, galwodd 2,000 o gynrychiolwyr Palestina am uno Palestina a Thrawsiorddonen fel cam tuag at undod Arabaidd llawn.

Sbardunodd y gwrthdaro newid demograffig sylweddol ledled y Dwyrain Canol. Ffodd tua 700,000 o Arabiaid Palestina o'u cartrefi yn yr ardal a ddaeth wedyn yn Israel, a daethant yn ffoaduriaid Palesteinaidd yn yr hyn y maent yn cyfeirio ato fel y Nakba ("y trychineb"). Yn y tair blynedd yn dilyn y rhyfel, ymfudodd tua 700,000 o Iddewon i Israel, symudiad tebyg i'r mewnlifiad i Gymru o Loegr. Symudodd tua 260,000 o Iddewon i Israel o'r byd Arabaidd yn ystod ac yn syth ar ôl y rhyfel.

Y map o ddwy wlad
Ar 29 Tachwedd 1947, mabwysiadodd Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig benderfyniad yn argymell mabwysiadu a gweithredu cynllun i rannu Mandad Prydain Palestina yn ddwy wladwriaeth, un Arabaidd ac un Iddewig, a Dinas Jerwsalem yn cael ei rhannu.

Derbyniwyd penderfyniad y Cynulliad Cyffredinol ar Raniad â llawenydd mawr yn y cymunedau Iddewig a dicter eang yn y byd Arabaidd. Ym Mhalestina, cafwyd gwrthdystiadau a gwrthwynebiad chwyrn. Ymataliodd y Prydeinwyr rhag gorymateb wrth i densiynau droi'n wrthdaro lefel isel a esgynnodd yn gyflym i ryfel cartref ar raddfa lawn.

O fis Ionawr ymlaen, daeth gweithrediadau yn fwyfwy militaraidd, gydag ymyrraeth nifer o gatrawdau Byddin Rhyddid Arabaidd y tu mewn i Balesteina, pob un yn weithgar mewn amrywiaeth o sectorau gwahanol o amgylch y gwahanol drefi arfordirol gan gynnwys Galilea a Samaria. Daeth Abd al-Qadir al-Husayni o'r Aifft gyda channoedd o ddynion Byddin y Rhyfel Sanctaidd. Ar ôl recriwtio ychydig filoedd o wirfoddolwyr, trefnodd al-Husayni blocâd y 100,000 o drigolion Iddewig yn Jerwsalem. Er mwyn gwrthsefyll hyn, ceisiodd awdurdodau Yishuv gyflenwi confois o hyd at 100 o gerbydau arfog i'r ddinas, ond daeth yr ymgyrch yn fwy a mwy anymarferol wrth i nifer y rhai a anafwyd yn y confois gynyddu.

Erbyn mis Mawrth, roedd tacteg Al-Hussayni wedi talu ar ei ganfed. Roedd bron pob un o gerbydau arfog Haganah wedi cael eu dinistrio, roedd y blocâd ar waith yn llawn, a lladdwyd cannoedd o aelodau Haganah.

Roedd y boblogaeth Iddewig wedi derbyn gorchmynion llym yn ei gwneud yn ofynnol iddynt ddal eu tir ym mhobman ar bob cyfrif. Gadawodd hyd at 100,000 o Arabiaid dinesig yn Haifa, Jaffa a Jerwsalem, neu ardaloedd lle roedd yr Iddewon yn y mwyafrif.

Achosodd y sefyllfa hon i’r Unol Daleithiau dynnu ei chefnogaeth i’r Cynllun Rhaniad yn ôl, gan annog y Gynghrair Arabaidd i gredu y gallai Arabiaid Palestina, a atgyfnerthwyd gan Fyddin Rhyddhad Arabaidd, roi diwedd ar y cynllun. Penderfynodd Prydain ar y llaw arall, ar 7 Chwefror 1948 i gefnogi Trawsiorddonen yn eu gweithred i atodi y rhan Arabaidd o Balestina.

Roedd yn rhaid i bob dyn a dynes Iddewig yn y wlad dderbyn hyfforddiant milwrol. Diolch i arian a godwyd gan Golda Meir gan gydymdeimlwyr yn yr Unol Daleithiau, a phenderfyniad Stalin i gefnogi achos Seionaidd, llwyddodd cynrychiolwyr Iddewig Palestina i arwyddo contractau arfogi pwysig iawn yn y Dwyrain.

Darllen pellach
---------------

### Hanes

* Aloni, Shlomo (2001). *Rhyfeloedd Awyr Arabaidd-Israel 1947–82*. Cyhoeddi Gweilch .ISBN 978-1-84176-294-4ISBN 978-1-84176-294-4
* Beckman, Morris (1999). *Y Frigâd Iddewig: Byddin Gyda Dau Feistr, 1944–45*. Cyhoeddwyr Sarpedon.ISBN 978-1-86227-423-5ISBN 978-1-86227-423-5
* Ben-Ami, Shlomo (2006). *Creithiau Rhyfel, Clwyfau Heddwch: Trasiedi Israel-Arabaidd*. Gwasg Prifysgol Rhydychen .ISBN 978-0-19-518158-6ISBN 978-0-19-518158-6
* Benvenisti, Meron (2002). *Tirwedd Gysegredig*. Gwasg Prifysgol California .ISBN 978-0-520-23422-2ISBN 978-0-520-23422-2
* Flapan, Simha (1987), *The Birth of Israel: Myths and Realities*, Pantheon Books, Efrog Newydd.
* Gilbert, Martin (1976). *Y Gwrthdaro Arabaidd-Israel: Ei Hanes ar Fapiau* Weidenfeld a Nicolson .ISBN 978-0-297-77241-5ISBN 978-0-297-77241-5
* Landis, Joshua. "Syria a Rhyfel Palestina: brwydro yn erbyn 'cynllun Greater Syria y Brenin' Abdullah." Rogan a Shlaim. *Y Rhyfel dros Balesteina*. 178–205.
* Masalha, Nur (1992). *Diarddel y Palestiniaid: Cysyniad 'Trosglwyddo' mewn Meddwl Gwleidyddol Seionaidd, 1882-1948*, Sefydliad Astudiaethau Palestina ,ISBN 978-0-88728-235-5
* Pappe, Ilan (2006), *The Ethnic Cleansing of Palestine*, Oneworld Publications, Rhydychen, Lloegr,ISBN 978-1-85168-467-0
* Reiter, Yitzhak, "Lleiafrifoedd Cenedlaethol, Mwyafrif Rhanbarthol: Arabiaid Palestina yn erbyn Iddewon yn Israel" ( *Astudiaethau Syracuse ar Heddwch a Datrys Gwrthdaro* ), (2009) Syracuse Univ Press (Sd).ISBN 978-0-8156-3230-6ISBN 978-0-8156-3230-6
* Sheleg, Yair (2001). "Hanes Byr o Derfysgaeth" *Haaretz* .
* Zertal, Idith (2005). *Holocost Israel a Gwleidyddiaeth Cenedligrwydd*. Caergrawnt: Gwasg Prifysgol Caergrawnt .ISBN 978-0-521-85096-4ISBN 978-0-521-85096-4

### Ffuglen

* *The Hope* gan Herman Wouk, nofel hanesyddol sy'n cynnwys fersiwn wedi'i ffugio o Ryfel Annibyniaeth Israel.

Dolenni allanol
---------------

* Mae un o sylfaenwyr olaf IAF sydd wedi goroesi yn cofio cenhadaeth a rwystrodd yr Aifft rhag symud ymlaen ar Tel Aviv.
* Hanes Darluniadol: Gwirfoddolwyr y Llu Awyr.
* Overview of The 1948 Israeli War of Independence (documentary)
* Video footage of the Israeli Independence War
* Ynglŷn â Rhyfel Annibyniaeth
* Y Cenhedloedd Unedig: System ar Gwestiwn Palestina Archifwyd 2002-08-15 yn y Peiriant Wayback.
* Crynodeb o ryfeloedd Arabaidd-Israel
* Hanes Palestina, Israel a Gwrthdaro Israel-Palestina
* Palestinian viewpoint concerning the context of the 1948 war
* Y BBC ar Gynllun Rhaniad y Cenhedloedd Unedig
* Y BBC ar Ffurfio Israel
* Rhyfel Annibyniaeth Israel: cyfrif hunangofiannol gan gyfranogwr o Dde Affrica
* Israel a'r Glymblaid Arabaidd ym 1948
* "I Have Returned". *Time Magazine*. 15 Mawrth 1948. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 3 Gorffennaf 2007. Cyrchwyd 31 Hydref 2009.
* "War for Jerusalem Road". *Time Magazine*. 19 April 1948. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 30 Medi 2007. Cyrchwyd 31 Hydref 2009.

### Mapiau

* Ymgyrch Sinai 22 Rhagfyr 1948 - 7 Ionawr 1949

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Benny Morris (2008). *1948: A History of the First Arab-Israeli War*. Yale University Press. t. 76. ISBN 978-0300145243.
2. ↑  David Tal, *War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy,* p. 153.
3. ↑  Benny Morris (2008), p. 401.
4. ↑  Zeev Maoz, *Defending the Holy Land*, University of Michigan Press, 2009 p. 4: 'A combined invasion of a Jordanian and Egyptian army started .
5. ↑  
Rogan and Shlaim 2007 p. 99.
6. ↑  Cragg 1997 pp. 57, 116.
7. ↑  Benvenisti, Meron (1996), *City of Stone: The Hidden History of Jerusalem*, University of California Press, ISBN 0-520-20521-9. p. 27
8. ↑  Morris, 2001, pp. 259–60.
9. ↑  Fischbach, Michael R. *Jewish Property Claims Against Arab Countries*.
10. ↑  "United Nations: General Assembly: A/RES/181(II): 29 November 1947: *Resolution 181 (II).* ". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-05-24. Cyrchwyd 2021-08-07.
11. ↑  Greg Cashman, Leonard C. Robinson, *An Introduction to the Causes of War: Patterns of Interstate Conflict from World War 1 to Iraq,* Rowman & Littlefield 2007 p. 165.
12. ↑  Benjamin Grob-Fitzgibbon,*Imperial Endgame: Britain's Dirty Wars and the End of Empire,* Palgrave/Macmillan 2011 p. 57
13. ↑  Ilan Pappé (2000), p. 111
14. ↑  Morris 2008, p. 76
15. ↑  Efraïm Karsh (2002), p. 30
16. ↑  Benny Morris (2003), p. 101
17. ↑  Yoav Gelber (2006), pp. 51–56
18. ↑  Dominique Lapierre et Larry Collins (1971), chap. 7, pp. 131–53
19. ↑  Benny Morris (2003), p. 163
20. ↑  Dominique Lapierre et Larry Collins (1971), p. 163
21. ↑  Benny Morris (2003), p. 67
22. ↑  Henry Laurens (2005), p. 83

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* LCCN: sh85068706

 |