Anifeiliaid di-asgwrn-cefn o'r ffylwm **Nematoda** yw **llyngyr crwn** (unigol: **llyngyren gron**). Mae tua 20,000 o rywogaethau sy'n niferus iawn mewn moroedd, dŵr croyw ac ar dir. Mae llawer o lyngyr crynion yn barasitig.
Gelwir y ffylwm Nematoda hefyd yn Nemathelminthes, gyda nematodau planhigion-parasitig a elwir hefyd yn **llyngyr llysiau**.

Maent yn ffylwm o anifeiliaid amrywiol sy'n byw mewn ystod eang o gynefinoedd. O ran tacson, maent yn cael eu dosbarthu ynghyd â phryfaid ac anifeiliaid eraill sy'n bwrw croen yn y cytras Ecdysozoa, ac yn wahanol i llyngyr lledog, mae ganddynt systemau treulio tiwbaidd, gydag agoriad ar y ddau ben. Fel tardigrades (yr Arafsymudwr), mae ganddynt lai o enynnau Hox, ond mae eu chwaer ffylwm, Nematomorpha wedi cadw genoteip Hox protostom hynafol, sy'n dangos bod y gostyngiad yma wedi digwydd o fewn y ffylwm nematod.

Gall fod yn anodd gwahaniaethu rhwng rhywogaethau nematod a'i gilydd. O ganlyniad, mae amcangyfrifon o nifer y rhywogaethau nematodau a ddisgrifiwyd hyd yma yn amrywio fesul awdur a gall y nifer amrywio dros amser. Mae arolwg 2013 o fioamrywiaeth anifeiliaid a gyhoeddwyd yn y cyfnodolyn *Zootaxa* yn dros 25,000. Mae amcangyfrifon o gyfanswm nifer y rhywogaethau sy'n bodoli yn fwy na hyn. Mae un papur academaidd nodedig, a gyhoeddwyd ym 1993, yn nodi y gall y nifer fod dros 1 miliwn o rywogaethau o nematodau. Heriodd cyhoeddiad dilynol yr honiad hwn, gan amcangyfrif bod y ffigwr yn fwy na 40,000 o rywogaethau. Er bod yr amcangyfrifon uchaf (hyd at 100 miliwn o rywogaethau) wedi'u dibrisio ers hynny, mae amcangyfrifon a ategwyd gan gromliniau *rarefaction*, ynghyd â'r defnydd o farcodio DNA a'r gydnabyddiaeth gynyddol o rywogaethau cryptig eang ymhlith nematodau, wedi gosod y ffigwr yn nes at 1 miliwn o rywogaethau. 

Mae nematodau wedi addasu'n llwyddiannus i bron pob ecosystem: o'r morol (dŵr hallt) i ddŵr croyw, ac o briddoedd rhanbarthau pegynol i bridd y trofannau, yn ogystal â'r drychiadau uchaf i'r isaf (gan gynnwys mynyddoedd). Maent yn fwy niferus nag anifeiliaid eraill mewn cyfrif unigol a rhywogaeth, ac i'w cael mewn lleoliadau mor amrywiol â chopaon mynyddoedd, anialwch, a ffosydd cefnforol. Fe'u ceir ym mhob rhan o lithosffer y ddaear, hyd yn oed ar ddyfnderoedd mawr, 0-9-3.6 km dan wyneb y Ddaear mewn mwyngloddiau aur yn Ne Affrica. Maent yn cynrychioli 90% o'r holl anifeiliaid ar wely'r cefnfor.

Ceir dros 60 biliwn Nematod ar gyfer pob bod dynol, gyda'r dwyseddau uchaf i'w gweld mewn coedwigoedd twndra a boreal. Mae eu niferoedd uchel (dros miliwn o unigolion fesul metr sgwâr, tua 80% o'r holl anifeiliaid unigol ar y ddaear), eu hamrywiaeth o gylchoedd bywyd, a'u presenoldeb ar lefelau troffig amrywiol yn tanlinellu eu rôl bwysig mewn llawer o ecosystemau. Dangoswyd eu bod yn chwarae rhan hanfodol mewn ecosystemau pegynol. Cant eu gosod mewn 2,271 genws mewn 256 teulu. Mae'r ffurfiau parasitig niferus yn cynnwys pathogenau yn y rhan fwyaf o blanhigion ac anifeiliaid ac mae traean o'r genera yn digwydd fel parasitiaid o fertebratau; ceir tua 35 rhywogaethau o'r nematod sy'n byw mewn bodau dynol.

Geirdarddiad
------------

Daw'r gair *nematod* o'r cyfansoddyn Lladin Modern *o nemat-* "edau" (o Roeg *nema*, *nematos* genynnol "edau," o goesyn y gair *nein* "i droelli") + *-od*.

Tacsonomeg a systemateg
-----------------------

 *Eophasma jurasicum*, nematod wedi'i ffosileiddio
 *Caenorhabditis elegans*
 Rhabditia
 *Nippostrongylus brasiliensis*
 *Oxyuridae (llyngyr edau)*
### Hanes

Yn 1758, disgrifiodd Linnaeus rai genera o nematodau (ee, *Ascaris*), a gynhwyswyd ar y pryd yn y Vermes.

Daeth enw'r grŵp Nematoda, a elwir yn anffurfiol yn "nematodau", o Nematoidea, a ddiffinnir yn wreiddiol gan Karl Rudolphi (1808). Cafodd ei drin fel teulu gan Burmeister (1837).

Yn ei darddiad, roedd y "Nematoidea" yn cynnwys Nematodau a Nematomorpha, ar gam, a briodolwyd gan von Siebold (1843). Ynghyd ag Acanthocephala, Trematoda, a Cestoidea, ffurfiodd y grŵp darfodedig Entozoa, a grëwyd gan Rudolphi (1808). Cawsant eu dosbarthu hefyd ynghyd ag Acanthocephala yn y ffylwm darfodedig Nemathelminthes gan Gegenbaur (1859).

Anatomeg
--------

 Anatomi mewnol nematod *C. elegans gwrywaidd*
Mae nematodau'n llyngyr main, bach iawn: tua 5 i 100 fel arfer µm o drwch, a 0.1 i 2.5 mm o hyd. Mae'r nematodau lleiaf yn feicrosgopig, tra gall rhywogaethau sy'n byw'n rhydd gyrraedd cymaint â 5 centimetre (2.0 in)
, ac mae rhai rhywogaethau parasitig yn fwy fyth, gan gyrraedd dros 1 fetr o hyd.  Mae'r corff yn aml wedi'i addurno â chribau, modrwyau, blew, neu strwythurau nodedig eraill. 

Mae pen nematod yn gymharol wahanol. Tra bod gweddill y corff yn gymesur ddwyochrol, mae'r pen yn reiddiol gymesur, gyda blew i synhwyro ac, mewn llawer o achosion, 'tarian pen' solet yn ymledu tuag allan o amgylch y geg. Mae gan y geg naill ai tair neu chwe gwefus, sy'n aml yn dwyn cyfres o ddannedd ar eu hymylon mewnol. Yn aml, canfyddir 'chwarren caudal' gludiog ar flaen y gynffon.

Mae'r epidermis naill ai'n syncytium neu'n haen unigol o gelloedd, ac yn cael ei orchuddio gan cwtigl o golagen trwchus. Mae strwythur y cwtigl yn aml yn gymhleth a gall fod ganddo ddwy neu dair haen wahanol. O dan yr epidermis mae haen o gelloedd cyhyrau hydredol. Mae'r cwtigl yn gweithio gyda'r cyhyrau i greu hydro-sgerbwd. Ceir darnau'n rhedeg o arwyneb mewnol y celloedd cyhyr tuag at y llinynnau nerfol; mae hwn yn drefniant unigryw yn y deyrnas anifeiliaid, lle mae celloedd nerfol fel arfer yn ymestyn ffibrau i'r cyhyrau yn hytrach nag i'r gwrthwyneb.

### System dreulio

Mae ceudod y ceg wedi'i leinio â cwtigl, sy'n aml yn cael ei gryfhau â strwythurau, megis cribau, yn enwedig mewn rhywogaethau cigysol, a all gynnal nifer o ddannedd. Mae'r geg yn aml yn cynnwys stylet miniog, y gall yr anifail ei wthio i fewn i'w ysglyfaeth. Mewn rhai rhywogaethau, mae'r stylet yn wag a gellir ei ddefnyddio i sugno hylifau o blanhigion neu anifeiliaid.

Mae ceudod y geg yn agor i mewn i ffaryncs cyhyrog, sugno, sydd hefyd wedi'i leinio â'r cwtigl. Ceir chwarennau treulio yn y rhan hon o'r coluddion, gan gynhyrchu ensymau sy'n dechrau treulio'r bwyd. Mewn rhywogaethau sy'n cynnwys stylet, gall y rhain hyd yn oed gael eu chwistrellu i fewn i'r ysglyfaeth.

Nid oes unrhyw stumog yn bresennol, gyda'r ffaryncs yn cysylltu'n uniongyrchol â choluddyn, heb gyhyr sy'n ffurfio'r perfedd. Mae'r perfedd yn cynhyrchu ensymau pellach, a hefyd yn amsugno maetholion trwy ei leinin un-gell-trwchus. Leiniwyd rhan olaf y coluddyn gan gwtigl, gan ffurfio rectwm, sy'n ysgarthu gwastraff trwy'r anws ychydig islaw ac o flaen blaen y gynffon. Mae symudiad bwyd trwy'r system dreulio'n ganlyniad i symudiadau corff y mwydyn. Mae gan y coluddyn falfiau neu sffincterau ar y naill ben a'r llall i helpu i reoli symudiad y bwyd drwy'r corff.

### System ysgarthu

Mae gwastraff nitrogenaidd yn cael ei ysgarthu ar ffurf amonia trwy wal y corff, ac nid yw'n gysylltiedig ag unrhyw organau penodol. Fodd bynnag, mae'r strwythurau ar gyfer ysgarthu halen i gynnal osmoreoli yn nodweddiadol fwy cymhleth.

Mewn llawer o nematodau morol, mae un neu ddau o ' chwarennau renette' ungellog yn ysgarthu halen trwy fandwll ar ochr isaf yr anifail, yn agos at y ffaryncs. Yn y rhan fwyaf o nematodau eraill, mae'r celloedd arbenigol hyn wedi'u disodli gan organ sy'n cynnwys dwy ddwythell gyfochrog wedi'u cysylltu gan un dwythell ardraws. Mae'r ddwythell groes hon yn agor i gamlas gyffredin sy'n rhedeg i'r mandwll ysgarthu.

### System nerfol

Mae pedwar nerf ymylol yn rhedeg ar hyd y corff ar yr arwynebau dorsal, fentrol ac ochrol. Mae pob nerf yn gorwedd o fewn llinyn o feinwe sy'n gorwedd o dan y cwtigl a rhwng celloedd y cyhyrau. Y nerf fentrol yw'r mwyaf, ac mae ganddo strwythur dwbl, ychydig o flaen y mandwll ysgarthu. Mae'r nerf dorsal yn gyfrifol am reoli symudiadau, tra bod y nerfau ochr yn synhwyraidd, ac mae'r fentrol yn cyfuno'r ddwy swyddogaeth. 

Y system nerfol hefyd yw'r unig le yng nghorff y nematod sy'n cynnwys cilia, sydd i gyd yn ansymudol ac â swyddogaeth synhwyraidd. 

Ar ben blaen yr anifail, mae'r nerfau'n cangenu o un nerf crwn, trwchus ac o amgylch y ffaryncs, ac yn gwasanaethu fel ymennydd. Mae nerfau llai yn rhedeg ymlaen o'r cylch i gyflenwi organau synhwyraidd y pen.

Mae cyrff y nematodau wedi'u gorchuddio â nifer o flew mân synhwyraidd a phapilâu sydd gyda'i gilydd yn rhoi elfen o gyffwrdd. Y tu ôl i'r blew synhwyraidd ar y pen mae dau bwll bach, neu ' amffidau '. Mae'r rhain yn cael eu cyflenwi'n dda â chelloedd nerfol ac mae'n debyg eu bod yn organau cemodderbynnydd. Mae rhai nematodau dyfrol yn meddu ar yr hyn sy'n ymddangos yn smotiau llygad pigmentog, ond nid yw'n glir a yw'r rhain yn synhwyraidd eu natur ai peidio.

Atgynhyrchu
-----------

Mae'r rhan fwyaf o rywogaethau nematod yn ddeuoecaidd (*dioecious*), gydag unigolion gwrywaidd a benywaidd ar wahân, er bod rhai, megis *Caenorhabditis elegans*, yn androdioecious, yn cynnwys deurywiad a gwrywod prin. Mae gan y ddau ryw un neu ddau o gonadau tiwbaidd. Mewn gwrywod, mae'r sberm yn cael ei gynhyrchu ar ddiwedd y gonad ac yn mudo ar ei hyd wrth iddynt aeddfedu. Mae'r gaill yn agor i fesigl semenol gymharol lydan ac yna yn ystod cyfathrach rywiol i mewn i ddwythell alldafliad chwarennol a chyhyrol sy'n gysylltiedig â'r vas deferens a'r cloaca. Yn y fenyw, mae'r ofarïau i gyd yn agor i mewn i draphont ofiaidd (mewn deurywiaid (hermaphroditau), mae'r wyau'n mynd i mewn i sbermatheca'n gyntaf) ac yna i grothy chwarennau. Mae'r uteri ill dau yn agor i mewn i fwlfa/wain cyffredin, sydd fel arfer wedi'i leoli yng nghanol yr arwyneb fentrol.

Mae atgenhedlu fel arfer yn rhywiol, er bod hermaphrodites yn gallu hunan-ffrwythloni. Mae gwrywod fel arfer yn llai na benywod neu'r deurywiaid (yn aml yn llawer llai) ac yn aml mae ganddynt gynffon siâp gwynt neu blygu nodweddiadol. Yn ystod y cyplu, mae un neu ragor o'r sbigylau (*spicules*) citinog yn symud allan o'r cloaca ac yn cael eu mewnosod ym mandwll rhywiol y fenyw. Mae sberm ameboid yn nofio ar hyd y sbiciwl i mewn i'r llyngyren fenywaidd. Credir mai sberm nematod yw'r unig gell ewcaryotig heb y protein crwn G-actin.

Gall wyau fod yn embryonig neu heb embryonau pan fyddant yn cael eu pasio gan y fenyw, sy'n golygu efallai na fydd eu hwyau wedi'u ffrwythloni eto. Gwyddys bod rhai rhywogaethau yn <i>ofvoviviparous</i>. Mae'r wyau'n cael eu hamddiffyn gan gragen allanol, wedi'i secretu gan y groth. Mewn llyngyr crwn sy'n byw'n rhydd, mae'r wyau'n deor yn larfa, sy'n ymddangos yn union yr un fath a'r oedolion yn y bôn, ac eithrio system atgenhedlu sydd heb ei datblygu'n ddigonol; mewn llyngyr parasitig, mae'r cylch bywyd yn aml yn llawer mwy cymhleth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Classification of Animal Parasites". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-10-06. Cyrchwyd 2022-01-25.
2. ↑  Garcia, Lynne (October 29, 1999). "Classification of Human Parasites, Vectors, and Similar Organisms". *Clinical Infectious Diseases* (Los Angeles, California: Department of Pathology and Laboratory Medicine, UCLA Medical Center) **29** (4): 734–6. doi:10.1086/520425. PMID 10589879. .
3. ↑  Hay, Frank. "Nematodes - the good, the bad and the ugly". *APS News & Views*. American Phytopathological Society. Cyrchwyd 28 November 2020.
4. ↑  Baker, Emily A.; Woollard, Alison (2019). "How Weird is the Worm? Evolution of the Developmental Gene Toolkit in Caenorhabditis elegans". *Journal of Developmental Biology* **7** (4): 19. doi:10.3390/jdb7040019. PMC 6956190. PMID 31569401. .
5. ↑  Hodda, M (2011). "Phylum Nematoda Cobb, 1932. In: Zhang, Z.-Q. (Ed.) Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness". *Zootaxa* **3148**: 63–95. doi:10.11646/zootaxa.3148.1.11.
6. ↑  Zhang, Z (2013). "Animal biodiversity: An update of classification and diversity in 2013. In: Zhang, Z.-Q. (Ed.) Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness (Addenda 2013)". *Zootaxa* **3703** (1): 5–11. doi:10.11646/zootaxa.3703.1.3.
7. ↑  "Exponential decline of deep-sea ecosystem functioning linked to benthic biodiversity loss". *Curr. Biol.* **18** (1): 1–8. January 2008. doi:10.1016/j.cub.2007.11.056. PMID 18164201.
8. 1 2  van den Hoogen, Johan; Geisen, Stefan; Routh, Devin; Ferris, Howard; Traunspurger, Walter; Wardle, David A.; de Goede, Ron G. M.; Adams, Byron J. et al. (2019-07-24). "Soil nematode abundance and functional group composition at a global scale" (yn en). *Nature* **572** (7768): 194–198. Bibcode 2019Natur.572..194V. doi:10.1038/s41586-019-1418-6. ISSN 0028-0836. PMID 31341281.. Adalwyd 2019-12-10.
9. ↑  "foreword". *The phylogenetic systematics of freeliving nematodes*. London, UK: The Ray Society. 1994. ISBN 978-0-903874-22-9.
10. ↑  Cary, S. Craig; Green, T. G. Allan; Storey, Bryan C.; Sparrow, Ashley D.; Hogg, Ian D.; Katurji, Marwan; Zawar-Reza, Peyman; Jones, Irfon et al. (2019-02-15). "Biotic interactions are an unexpected yet critical control on the complexity of an abiotically driven polar ecosystem" (yn en). *Communications Biology* **2** (1): 62. doi:10.1038/s42003-018-0274-5. ISSN 2399-3642. PMC 6377621. PMID 30793041. .
11. ↑  Adams, Byron J.; Wall, Diana H.; Storey, Bryan C.; Green, T. G. Allan; Barrett, John E.; S. Craig Cary; Hopkins, David W.; Lee, Charles K. et al. (2019-02-15). "Nematodes in a polar desert reveal the relative role of biotic interactions in the coexistence of soil animals" (yn en). *Communications Biology* **2** (1): 63. doi:10.1038/s42003-018-0260-y. ISSN 2399-3642. PMC 6377602. PMID 30793042. .
12. 1 2  Roy C. Anderson (8 February 2000). *Nematode Parasites of Vertebrates: Their development and transmission*. CABI. t. 1. ISBN 978-0-85199-786-5.
13. 1 2  "The English word "Nema" revised". *Systematic Biology* **4** (45): 1619. 1957. doi:10.2307/sysbio/6.4.184.
14. ↑  *Tylenchida: parasites of plants and insects*. Wallingford, Oxon, UK: CABI Pub. 2000. ISBN 978-0-85199-202-0.
15. ↑  "Gastrotricha, Cycloneuralia and Gnathifera: General History and Phylogeny". *Handbook of Zoology (founded by W. Kükenthal)*. 1, Nematomorpha, Priapulida, Kinorhyncha, Loricifera. Berlin, Boston: de Gruyter. 2014.
16. ↑  Nyle C. Brady; Ray R. Weil (2009). *Elements of the Nature and Properties of Soils* (arg. 3rd). Prentice Hall. ISBN 9780135014332.
17. ↑  *Invertebrate Zoology: A Functional Evolutionary Approach* (arg. 7th). Belmont, California: Brooks/Cole. 2004. ISBN 978-0-03-025982-1.
18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Barnes RG (1980). *Invertebrate zoology*. Philadelphia: Sanders College. ISBN 978-0-03-056747-6.
19. ↑  "The sensory cilia of Caenorhabditis elegans". *www.wormbook.org*.
20. ↑  Kavlie, RG; Kernan, MJ; Eberl, DF (May 2010). "Hearing in Drosophila requires TilB, a conserved protein associated with ciliary motility". *Genetics* **185** (1): 177–88. doi:10.1534/genetics.110.114009. PMC 2870953. PMID 20215474. .

1. "Nematoda from the terrestrial deep subsurface of South Africa". *Nature* **474** (7349): 79–82. June 2011. Bibcode 2011Natur.474...79B. doi:10.1038/nature09974. PMID 21637257. .
2. "Nematode-trapping fungi". *Science* **144** (3617): 382–388. 1964. Bibcode 1964Sci...144..382P. doi:10.1126/science.144.3617.382. PMID 14169325.
3. "Phylogeny of nematode-trapping fungi based on 18S rDNA sequences". *FEMS Microbiology Letters* **158** (2): 179–184. 1998. doi:10.1016/s0378-1097(97)00519-3. PMID 9465391.
4. Lemonick MD (8 Mehefin 2011). "Could 'worms from Hell' mean there's life in space?". *Time*. ISSN 0040-781X. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 Mehefin 2011. Cyrchwyd 8 Mehefin 2011.
5. Bhanoo SN (1 Mehefin 2011). "Nematode found in mine is first subsurface multicellular organism". *The New York Times*. ISSN 0362-4331. Cyrchwyd 13 Mehefin 2011.
6. "Gold mine". *Nature* **474** (7349): 6. June 2011. doi:10.1038/474006b. PMID 21637213.
7. "Subterranean worms from hell: Nature News". *Nature News*. 2011-06-01. doi:10.1038/news.2011.342.. Adalwyd 2011-06-13.
8. "Nematoda from the terrestrial deep subsurface of South Africa". *Nature* **474** (7349): 79–82. 2011-06-02. Bibcode 2011Natur.474...79B. doi:10.1038/nature09974. ISSN 0028-0836. PMID 21637257. .
9. "ITIS report: Nematoda". Itis.gov. Cyrchwyd 12 Mehefin 2012.
10. "Phylum-wide analysis of SSU rDNA reveals deep phylogenetic relationships among nematodes and accelerated evolution toward crown Clades". *Mol Biol Evol* **23** (9): 1792–1800. 2006. doi:10.1093/molbev/msl044. PMID 16790472. .
11. "959 Nematode Genomes – NematodeGenomes". Nematodes.org. 11 Tachwedd 2011. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 5 Awst 2015. Cyrchwyd 12 Mehefin 2012.
12. Weischer B, Brown DJ (2000). *An Introduction to Nematodes: General Nematology*. Sofia, Bulgaria: Pensoft. tt. 75–76. ISBN 978-954-642-087-9.
13. Riotte L (1975). *Secrets of companion planting for successful gardening*. t. 7.
14. "Suppression of root knot nematode (Meloidogyne javanica) after incorporation of Indian mustard cv. Nemfix as green manure and seed meal in vineyards". *Australasian Plant Pathology* **34** (1): 77–83. 2005-03-22. doi:10.1071/AP04081.. Adalwyd 2010-06-14.
15. "Recent developments in marine benthic biodiversity research". *Oceanis* **19** (6): 5–24. 1993.
16. Anderson, Roy C. (8 February 2000). *Nematode Parasites of Vertebrates: Their Development and Transmission*. CABI. tt. 1–2. ISBN 9780851994215. Estimates of 500,000 to a million species have no basis in fact.
17. Lambshead, P.J.D. Boucher, G. (2003). "Marine nematode deep-sea biodiversity—hyperdiverse or hype?". *Journal of Biogeography* **30** (4): 475–485. doi:10.1046/j.1365-2699.2003.00843.x. .
18. Qing, X. Bert, W. (2019). "Family Tylenchidae (Nematoda): an overview and perspectives". *Organisms Diversity & Evolution* **19** (3): 391–408. doi:10.1007/s13127-019-00404-4. .
19. Floyd, R. Abebe, E. Papert, A. Blaxter, M. (2002). "Molecular barcodes for soil nematode identification". *Molecular Ecology* **11** (4): 839–850. doi:10.1046/j.1365-294X.2002.01485.x. PMID 11972769. .
20. Derycke, S. Sheibani Tezerji, R. Rigaux, A. Moens, T. (2012). "Investigating the ecology and evolution of cryptic marine nematode species through quantitative real-time PCR of the ribosomal ITS region". *Molecular Ecology Resources* **12** (4): 607–619. doi:10.1111/j.1755-0998.2012.03128.x. PMID 22385909. .
21. Blaxter, Mark (2016). "Imagining Sisyphus happy: DNA barcoding and the unnamed majority". *Philosophical Transactions of the Royal Society of London B* **371** (1702): 20150329. doi:10.1098/rstb.2015.0329. PMC 4971181. PMID 27481781. .
22. Haag, E.S. Helder, J. Mooijman, P.J.W. Yin, D. Hu, S (2018). "The Evolution of Uniparental Reproduction in Rhabditina Nematodes: Phylogenetic Patterns, Developmental Causes, and Surprising Consequences". In Leonard, J.L. (gol.). *Transitions Between Sexual Systems*. Springer. tt. 99–122. doi:10.1007/978-3-319-94139-4\_4. ISBN 978-3-319-94137-0.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
23. "Recent developments in marine benthic biodiversity research". *ResearchGate*. Cyrchwyd 5 Tachwedd 2018.

Darllen pellach
---------------

* Atkinson, H.J. (1973). "The respiratory physiology of the marine nematodes *Enoplus brevis* (Bastian) and *E. communis* (Bastian): I. The influence of oxygen tension and body size". *J. Exp. Biol.* **59** (1): 255–266. doi:10.1242/jeb.59.1.255. .
* "Worms survived Columbia disaster". *BBC News*. 1 May 2003. Cyrchwyd 4 Nov 2008.
* Gubanov, N.M. (1951). "Giant nematoda from the placenta of Cetacea; *Placentonema gigantissima* nov. gen. nov. sp.". *Proc. USSR Acad. Sci.* **77** (6): 1123–1125. [in Russian].
* Kaya, Harry K.; et al. (1993). "An Overview of Insect-Parasitic and Entomopathogenic Nematodes". In Bedding, R.A. (gol.). *Nematodes and the Biological Control of Insect Pests*. Csiro Publishing. ISBN 9780643105911.
* "Giant kidney worm infection in mink and dogs". *Merck Veterinary Manual (MVM)*. 2006. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 3 Mawrth 2016. Cyrchwyd 10 Chwefror 2007.
* "The structure of the ventral nerve cord of Caenorhabditis elegans". *Philos. Trans. R. Soc. Lond. B Biol. Sci.* **275** (938): 327–348. August 1976. Bibcode 1976RSPTB.275..327W. doi:10.1098/rstb.1976.0086. PMID 8806.
* Lee, Donald L, gol. (2010). *The biology of nematodes*. London: Taylor & Francis. ISBN 978-0415272117. Cyrchwyd 16 December 2014.
* De Ley, P & Blaxter, M (2004). "A new system for Nematoda: combining morphological characters with molecular trees, and translating clades into ranks and taxa". In R Cook; DJ Hunt (gol.). *Nematology Monographs and Perspectives*. **2**. E.J. Brill, Leiden. tt. 633–653.CS1 maint: uses authors parameter (link)


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* LCCN: sh85090702
* GND: 4128872-5
* BNF: cb119408199 (data)
* NDL: 00575893
* NKC: ph114679
* BNE: XX528633

 |