recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cantores a thelynores gwerin a blws yw **Georgia Ruth**, (ganwyd Georgia Ruth Williams; 5 Ionawr 1988). Mae Georgia yn canu ac yn cyfansoddi yn Saesneg ac yn y Gymraeg. Magwyd hi yn Aberystwyth, a dechreuodd ganu'r delyn pan oedd yn saith oed. Ar ôl graddio o Brifysgol Caergrawnt yn 2009 bu'n byw yn Llundain ac wedyn yn Brighton cyn iddi ddod yn ôl i Gymru. Ar hyn o bryd (2013) mae hi'n byw yng Nghaerdydd. Mae hi'n cyflywno sioe wythnosol ar C2.

Steil a Dylanwadau
------------------

Datblygodd Georgia steil anarferol mewn canu'r delyn, mwy fel chwarae gitâr na'r dull traddodiadol. Bydd hi'n canu mewn steil gwerin ond mae arlliw o'r blws yn y canu hefyd. Yn ôl Georgia, mae dylanwadodd lawer arni: Meic Stevens, Bert Jansch, Nick Drake, St Vincent, Richard Thompson, Charlotte Gainsbourg, Teddy Thompson, Joan as Policewoman, Toumani Diabete, Nick Cave, Aimee Mann ac Ani DiFranco.

Gyrfa Gynnar
------------

Pan oedd Georgia'n fyfyrwraig ac yn fuan wedi hynny, cafodd enw da am ei pherfformiadau. Perfformiodd i gynulleidfaoedd mawr fel Gŵyl Sŵn a Gŵyl Glastonbury. Cafodd gasgliad o bedair cân, tair Saesneg ac un Gymraeg, ei recordio yn 2010, sydd ar gael o dan yr enw "Georgia Ruth". Cyhoeddwyd *"In Luna"* (EP) yn 2012 ar label Gwymon. Y flwyddyn ganlynol cynhyrchodd ei halbwm cyntaf, "Week of Pines".

2013 - *Week of Pines*
----------------------

Ym mis Mai 2013 rhyddhawyd *"Week of Pines"* a gafodd ei recordio yn stiwdio Bryn Derwen, Gwynedd y flwyddyn flaenorol. Cafodd yr albwm ei groesawu ar unwaith gan adolygwyr. *"The Welsh harpist Georgia Ruth is a rare talent, able to transcend borders of language, style and age with apparent ease"* yw enghraifft o'r ymateb, gan Andy Gill, yn The Independent. Enillodd Georgia Wobr Gerddoriaeth Gymreig 2013 am yr albwm.

Cafodd Georgia ei henwebu am wobr mewn dau gategori y 2014 Radio 2 Folk Awards.

Yn 2014 cafodd Georgia wahoddiad i ganu ar albwm Futurology gan Manic Street Preachers. Canodd hi gyda James Dean Bradfield ar y trac Divine Youth.

Discograffiaeth
---------------

* *In Luna* (2012, EP, Gwymon.)
* *Week of Pines* (2013, Albwm, Gwymon.)
* *Ghazalaw* (2015, Albwm, Masters of the Universe.)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  BBC Wales: Music
2. ↑  Gwefan *Yr Independant* Archifwyd 2013-12-20 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 4 Medi 2013.
Mae Purfa Olew yn allweddol i estyn hydrocarbonnau. Mae Olew crai yn cael ei brosesu trwy nifer o gyfnodau i ffurfio mathau gwahanol o hydrocarbonnau sy'n cael eu defnyddio mewn tanwyddau a nifer o gynhyrchion masnachol arall.
Cyfansoddyn yw **hydrocarbon** sy'n cynnwys yr elfennau cemegol carbon a hydrogen yn unig. Mae cemeg organig wedi ei seilio ar y cyfansoddion hyn a'r cyfansoddion sy'n deillio ohonynt. Mae miloedd ohonynt yn bodoli, ond gellir eu dosbarthu i nifer fach o deuluoedd cemegol: alcanau, alcenau, alcynau a chyfansoddion aromatig. Mae nwy naturiol ac olew crai yn gymysgeddau cymhleth o hydrocarbonau.

Adeiledd hydrocarbonau
----------------------

Mae gan carbon y gallu i ffurfio bondiau cemegol i'w hun i ffurfio cadwyn neu gylch o atomau carbon. Gall yr elfen hon ffurfio cyfansoddion tebyg yn cynnwys unrhyw nifer o atomau o garbon gyda hydrogen yn cwblhau plisgyn falens bob atom carbon trwy ffurfio bondiau cofalent iddo. Mae nifer o deuluoedd o gyfansoddion yn cael eu creu, yn dibynnu ar natur y bondio cofalent rhwng yr atomau carbon.

### Alcanau

Teulu o hydrocarbonau dirlawn, sef hydrocarbonau sydd yn cynnwys bondiau cofalent sengl yn unig yw'r alcanau. Fformiwla cyffredinol y rhain yw CnH2n+2.

### Alcenau

Teulu o hydrocarbonau annirlawn, sef hydrocarbonau sydd yn cynnwys bondiau cofalent dwbl yw alcenau. Mae pob alcen yn cynnwys un bond dwbl rhwng pâr o atomau carbon, felly nid oes alcen yn bodoli gydag un carbon yn unig. Mae pob bond arall yn bond cofalent sengl. Fformiwla cyffredinol y rhain yw CnH2n.

### Alcynau

Teulu o hydrocarbonau annirlawn yw'r rhain hefyd. Maent yn cynnwys bond triphlyg rhwng pâr o atomau carbon, felly nid oes alcyn yn bodoli gydag un carbon yn unig. Yr alcyn lleiaf yw ethyn, a gelwir yn aml yn acetylen, a llosgir y moleciwl hwn wrth weldio. Mae pob bond arall yn bond cofalent sengl. Fformiwla cyffredinol y rhain yw CnH2n-2.

### Cyfansoddion aromatig

Hydrocarbonau sy'n cynnwys systemau wedi eu seilio ar y cylch bensen a systemau aml-gylch tebyg yw cyfansoddion aromatig. Sefydlir cymylau o ddwysedd electronau dadleoledig ynddynt sydd yn creu systemau sefydlog gyda phriodweddau tra wahanol i'r hydrocarbonau eraill.

Ffynonellau hydrocarbonau
-------------------------

Tanwyddau ffosil yw'r ffynonellau ar gyfer bron bob hydrocarbon rydym yn ei ddefnyddio. Mae'r hydrocarbonau i'w ddarganfod mewn nwy naturiol neu olew crai, yn dibynnu ar eu berwbwyntiau. Mae nwy naturiol yn bennaf yn gymysgedd o hydrocarbonau gyda phedwar atom carbon neu lai, ac mae gan yr hydrocarbonau mewn olew crai pum atom carbon neu fwy. Gwahanir yr hydrocarbonau o'i gilydd ar sail eu berwbwyntiau gwahanol trwy ddefnyddio distylliad ffracsiynol. 
Ffurfiwyd yr hydrocarbonau allan o ddefnydd biolegol dros filiynau o flynyddoedd. Carbon a hydrogen, ynghyd ag ocsigen, yw'r elfennau sy'n ffurfio'r mwyafrif o foleciwlau biolegol. Wrth i'r deunydd biolegol bydru'n anaerobig gall yr ocsigen gael ei ddileu o'r moleciwlau i ffurfio hydrocarbonau gwahanol.
Darn o arian a fathiwyd yn 253 gan Uranius Antoninus yn Emesa; ar y dde ceir llun sydd efallai'n dangos Teml Haul y ddinas
Nofelydd Groeg, yn enedigol o ddinas Emesa yn Syria, awdur y rhamant Roeg yr *Aethiopica*, neu *Chwedl Ethiopiaidd Theagenes a Chariclea*, (fl. 3g) oedd **Heliodorus**.

Bywyd a gwaith
--------------

Ychydig iawn o ffeithiau cadarn sydd ar gael amdano. Ar ddiwedd ei nofel dywed ei fod *yn Ffeniciad o Emesa, mab Theodosius, disgynydd gwaed Helios.* Felly roedd yn aelod o deulu o offeiriaid etifeddol a wasanaethai Duw'r Haul, yn ninas Emesa ar lan ddwyreiniol Afon Orontes yn nhalaith Syria Phoenice. Roedd y ddinas yn enwog am ei theml i'r Duw Haul Syro-Phoeniciaidd ac am yr offeiriaid a wasanaethai yno; saif Homs ar ei safle heddiw. Mae'r bywgraffyddwr Rhufeinig Flavius Philostratus (fl. dechrau'r 3g) yn cyeirio at soffydd o'r enw "Heliodorus yr Arab" a oedd yn treulio dyddiau olaf ei oes yn Rhufain, ond yn ôl y nofelydd roedd o dras Phoeniciaidd ac mae'r dyddiad yn fymryn rhy gynnar hefyd.

Yn ôl traddodiad arall, sy'n ddiweddarach, ysgrifennodd yr *Aethiopica* yn ddyn ifanc, cyn iddo droi'n Gristion. Dywedir iddo fod yn Esgob Tricca, yn Thessaly, yng ngogledd Gwlad Groeg, ar ddiwedd y 4g. Yn ôl yr hanesydd eglwysig Socrates (fl. 5g), Heliodorus a sefydlodd y rheol eglwysig fod rhaid i offeiriad newydd roi heibio ei wraig os oedd yn briod. Mae hanesydd eglwysig arall llawer diweddarach, Nicephorus (13g), yn adrodd bod yr awdur wedi cael ei ddwyn gerbron synod ranbarthol dan y cyhuddiad fod ei lyfr yn llygru moes pobl ifanc. Gwadodd hynny ond rhoddwyd iddo'r dewis rhwng derbyn gwaharddiad ei lyfr neu gael ei ddiymarddel o'i esgobaeth. Yn ôl Nicephorus rhoddodd Heliodorus ei lyfr o flaen ei esgobaeth ond yn anffodus ni ellir profi hynny ac mae'n debyg fod yr hanes yn apocryffaidd; yn wir mae'n bur debygol bod elfennau o hanes Heliodorus, oedd yn enwog am ganrifoedd, wedi cael eu tadogi ar ffigwr arall o'r enw yng nghyfnod y Bysantiaid, efallai fel rhan o'r propaganda Cristnogol yn erbyn y paganiaid. Nid yw'n hysbys fod Heliodorus wedi troi'n Gristion ond ceir elfennau yn ei nofel sy'n adlewyrchu meddylfryd Plotinus ac athronyddion Groeg Newydd-Blatoniaid eraill.

Llyfryddiaeth
-------------

* Walter Lamb (cyf.), *Heliodorus: Ethiopian Story* (Llundain, 1961)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 307181873
* LCCN: n80089698
* ISNI: 0000 0004 3536 4584
* GND: 118548808
* SELIBR: 190425
* SUDOC: 029143071
* BNF: cb12083027v (data)
* BIBSYS: 90145261
* NLA: 35185598
* NDL: 00914198
* NKC: jn19990210276
* The SBN id CFIV060540 is not valid.
* BNE: XX912990
* CiNii: DA01313034

 |
Athrawes oedd **Helena Anne Jones** (28 Awst 1916 – 18 Gorffennaf 2018) a oedd yn adnabyddus am fod yn un o gystadleuwyr hynaf erioed yr Eisteddfod Genedlaethol.

Bywgraffiad
-----------

Fe'i ganwyd ym Mlaendulais lle roedd ei thad yn gweithio yn y pwll glo yn ystod Y Rhyfel Byd Cyntaf, ond dychwelodd y teulu i ffarm yng Nghwm Camlais pan oedd yn blentyn ifanc. Bu'n cystadlu mewn eisteddfodau ers pan oedd yn bedair oed. Er fod ei thad yn siarad Cymraeg, nid oedd ei mam yn medru'r iaith a felly Saesneg oedd iaith yr aelwyd.

Symudodd y teulu i Libanus lle mynychodd Helena ysgol y pentref ac yna Ysgol Sirol Aberhonddu cyn mynd i goleg hyfforddi athrawon yn Y Barri. Aeth i weithio mewn ysgol yng Nghwm Elan, ysgol a gefnogwyd gan y Birmingham Corporation, fel athrawes gyda profiad cerddorol i baratoi'r plant ar gyfer ei cyngerdd blynyddol i'w berfformio gan swyddogion y ddinas.

Yn y cyfnod yma cyfarfu ei gŵr Perceval (Percy) Jones a cawsant ddau ferch, Elaine a Meryl. Yn ddiweddarach symudodd y teulu i fferm ger Pontsenni, ac aeth Helena i ddysgu yn ysgol gynradd Trallong.

Yn y Trallong sefydlodd Helena gyngerdd a arweiniodd at sefydlu Eisteddfod y Trallong yn 1956. Cynhelir yr eisteddfod bob mis Tachwedd a parhaodd Helena fel is-lywydd yr ŵyl.

Roedd yn gyfrifol am hyfforddi nifer fawr o blant i ganu a chystadlu mewn eisteddfodau lleol ac Eisteddfod yr Urdd, gan gynnwys y canwr Rhydian Roberts. Pan oedd yn 90 oed aeth ati i ddysgu Cymraeg yn Sefydliad y Merched yn Aberhonddu cyn gwneud arholiad yn y Gymraeg.

Yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Fynwy 2016 cystadlodd yn y llefaru unigol dros 16 oed gyda'r darn *A gymri di Gymru?*. Roedd hi'n 99 oed ar y pryd, ac ychydig wythnosau cyn ei phen-blwydd yn 100.

Anrhydeddau
-----------

Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 2017 fe'i urddwyd i Orsedd y Beirdd gyda'r wisg las. Yn Rhestr Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd 2018, derbyniodd Fedal yr Ymerodraeth Brydeinig, y BEM, am ei gwasanaeth i bobl ifanc a'r gymuned.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Seren Steddfod y Fenni yn 100*  , BBC Cymru Fyw, 27 Awst 2016.  Cyrchwyd ar 21 Gorffennaf 2018.
2. ↑   Helena Anne JONES : Obituary. South Wales Echo (24 Gorffennaf 2018). Adalwyd ar 24 Gorffennaf 2018.
3. ↑  *Double celebration for Maes star Helena*   (en) , The Brecon & Radnor Express, 14 Awst 2016.  Cyrchwyd ar 22 Gorffennaf 2018.
4. ↑  *Un o gystadleuwyr hynaf yr Eisteddfod, Helena Jones wedi marw*  , BBC Cymru, 20 Gorffennaf 2018.
5. ↑  *Cystadleuydd hyna’r Eisteddfod?*  , Golwg360, 4 Awst 2016.  Cyrchwyd ar 20 Gorffennaf 2018.

Dolenni allanol
---------------

* Clip fideo o Helena Jones, 99 oed, yn cystadlu ar lwyfan yr Eisteddfod
Deil-lysieuyn yw **gorfetysen** neu **fetysen arian** sydd yn un o bedwar cyltifar y fetysen (*Beta vulgaris*), yn nheulu'r amaranthau. Yn wahanol i'r tri chyltifar arall—betysen goch, betysen y maes, a betysen siwgr—nid oes gan yr orfetysen wreiddiau mawr. Planhigyn eilflwydd ydyw, ond fel arfer fe'i tyfir yn flynyddol; wrth flodeuo yn yr ail flwyddyn, mae'r planhigyn yn troi'n hynod o chwerw.

Tyfir yr orfetysen am ei ddail a deilgoesau lliwgar a maethlon, llawn fitaminau A ac C, ac iddynt flas chwerw. Mae gorfetysen ffres yn hynod o ddarfodus, felly fe'i tyfir fel rheol yn y cartref neu ar gyfer y farchnad leol. Mae'n hawdd i'w meithrin yn yr ardd lysiau, ac yn cynhyrchu dail newydd trwy gydol y tymor tyfu. Bwyteir dail bychain, heb eu coginio, mewn salad. Wrth goginio mae chwerwder y dail yn lleihau, ac yn aml câi dail mawr eu ffrio'n ysgafn neu eu dodi mewn cawl.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  *Geiriadur yr Academi*, "chard".
2. 1 2  (Saesneg) Chard. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 27 Awst 2022.
Nofelydd a golygydd Eifftaidd yn yr iaith Arabeg oedd **Gamal El-Ghitani** (9 Mai 1945 – 18 Hydref 2015). Roedd yn adnabyddus am feirniadu'r Frawdoliaeth Fwslimaidd a'r arlywyddion Nasser a Morsi.

Ganwyd yn nhref Guhayna yn ardal Sohag, ar lannau Afon Nîl. Astudiodd yng Ngholeg Celf a Chrefft Cairo, a gweithiodd fel dylunydd carpedi. Cafodd ei garcharu am chwe mis ym 1966–67 am wrthwynebu'r llywodraeth. Cafodd swydd yn ohebydd rhyfel i'r papur newydd *Akhbar el-Yom* ym 1969, ac ysgrifennodd adroddiadau am Ryfel Yom Kippur ym 1973.

Cyhoeddodd ei nofel gyntaf ac enwocaf, *Al-Zaynī Barakāt*, ym 1974. Ymhlith ei weithiau eraill mae *Waqāʾiʿ ḥārat al-Zaʿfarānī* (1976), *Khiṭaṭ al-Ghīṭānī* (1980), *Khitāb al-tajalliyāt* (tair chyfrol; 1983–86), *Al-majālis al-Maḥfūẓīyah* (2006), a *Dafātir al-tadwīn* (chwe chyfrol; 1996–2008). Daeth yn olygydd diwylliant y papur newydd *Al-Akhbar* ym 1985. Sefydlodd y cylchgrawn llenyddol *Akhbar Al-Adāb* ym 1993, ac ef oedd y prif olygydd nes 2011. Derbyniodd Wobr y Nîl, anrhydedd uchaf yr Aifft, yn 2015.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Gamal al-Ghitani. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 3 Ebrill 2018.
2. ↑  (Saesneg) Sam Roberts, "Gamal al-Ghitani, Egyptian Novelist With a Political Bent, Dies at 70", *The New York Times* (21 Hydref 2015). Adalwyd ar 3 Ebrill 2018.
3. ↑  (Saesneg) Shannon Baxter, "Gamal el-Ghitani: Egyptian author who wrote caustic political parables and founded outspoken 'Akhbar Al-Adab'", *The Independent* (19 Hydref 2015). Adalwyd ar 3 Ebrill 2018.
Pwnc yr erthygl hon yw'r rhaglen deledu.  Am y nofel, gweler A Game of Thrones.  
Logo
George R.R. Martin, awdur y llyfr a'r gyfres deledu.
Cyfres deledu ffantasi ydy ***Game of Thrones*** a grewyd ar gyfer HBO gan David Benioff a D. B. Weiss. Mae'r gyfres deledu'n addasiad o gyfres o nofelau *A Song of Ice and Fire* gan George R. R. Martin, ac enw'r llyfr cyntaf oedd *A Game of Thrones*. Cafodd y gyfres deledu ei ffilmio mewn stiwdios yn Belfast a mannau eraill yng Ngogledd Iwerddon, Malta, Croatia, Gwlad yr Iâ, Moroco, Yr Alban, Sbaen a'r Unol Daleithiau. Cafodd ei lansio ar sianel HBO yn yr UDA ar 17 Ebrill 2011 a darlledwyd y bennod olaf un ar 19 Mai 2019, gyda 73 pennod dros wyth cyfres. Yng ngwledydd Prydain mae'n cael ei ddarlledu ar sianel Sky Atlantic.

Yn 2011-3 ystyriwyd y gyfres fel prif ysbrydoliaeth y genre ffantasi ac yn gyfrifol am ei boblogeiddio drwy Ewrop ac UDA. Mae'n cynnwys enwau Cymraeg a lled-Gymraeg, ac i raddau'n debyg i nofelau J. R. R. Tolkien, ac mae ynddo lawer iawn o olygfeydd o bobl noeth, rhyw a llosgach. Roedd Sean Bean yn actio un o'r prif rannau yn y gyfres gyntaf: Lord Eddard "Ned" Stark, pennaeth y teulu Stark a Peter Dinklage yn actio'r corrach Tyrion. Kit Harington sy'n chwarae rhan Jon Snow yn y gyfres, ac mae Emilia Clarke hefyd yn serennu fel Daenerys Targaryen.

Ymddangosodd nifer o actorion Cymreig yn y gyfres. Rhwng 2011–2016 bu Owen Teale yn chwarae'r cymeriad Ser Alliser Thorne a bu Mark Lewis Jones yn chwarae Shagga yn nhair pennod cyntaf y gyfres gyntaf Chwaraeodd Iwan Rheon rhan y seicopath sadistaidd Ramsay Snow – the Bastard of Bolton mewn 20 pennod rhwng 2013 a 2016.

Cast
----

* Emilia Clarke (Daenerys Targaryen)Emilia Clarke (Daenerys Targaryen)
* Jason Momoa (Khal Drogo)Jason Momoa (Khal Drogo)
* Peter Dinklage (Tyrion Lannister)Peter Dinklage (Tyrion Lannister)
* Iwan Rheon (Ramsay Snow – the Bastard of Bolton)Iwan Rheon (Ramsay Snow – the Bastard of Bolton)
* Charles Dance (Tywin Lannister)Charles Dance (Tywin Lannister)
* Sean Bean (Ned Stark)Sean Bean (Ned Stark)
* Kit Harington (Jon Snow)Kit Harington (Jon Snow)
* Harry Lloyd (Viserys Targaryen)Harry Lloyd (Viserys Targaryen)

Beirniadaeth
------------

Mewn adolygiad yn y *Times* dywedodd Caitlin Moran, *"Game of Thrones is one of the most thrilling TV shows ever made."*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Williams, Joel (March 30, 2012). "Mainstream finally believes fantasy fans". CNN. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-09-27. Cyrchwyd April 5, 2012.
2. ↑  Hollywood Life; Archifwyd 2013-03-10 yn y Peiriant Wayback. Mawrth 7, 2013
3. ↑  Golwg; Cyfrol 26, Rhif 41; 26 Mehefin 2014.
4. ↑  Golwg Cyfrol 25; Rhif 43; 11 Gorffennaf 2013.
|  |
| --- |
| A B C Ch D Dd E F Ff G Ng H I J L Ll M N O P Ph R Rh S T Th U W Y |

A
-

Alltiriogaethedd
Cysyniad cyfreithiol sydd yn ystyried eiddo real y llysgenhadaeth dan awdurdodaeth yr anfonwr-wladwriaeth, er ei bod wedi ei lleoli yn nhiriogaeth y wladwriaeth letyol.

B
-

Breinryddid diplomyddol
Rhagorfreintiau arbennig y diplomydd sydd yn ei ddiogelu mewn gwladwriaethau eraill.

C
-

Conswl
Swyddog wedi ei benodi i fyw mewn dinas dramor i wylio yno dros fuddiannau masnachol a hawliau deiliaid ei wladwriaeth ei hun.
Conswliaeth
Cenhadaeth ddiplomyddol dan arweiniad conswl, sydd yn ddarostyngedig i lysgenhadaeth.

D
-

*Détente*
Esmwytho perthynas ddiplomyddol dan straen.
Diplomyddiaeth
Y gelf ac ymarferiad o gynnal trafodaethau rhwng cynrychiolwyr gwladwriaethau gwahanol.
Dyhuddo
Agwedd o ddiddigio a chymodi â'r gwrthwynebwr neu'r gelyn yn y gobaith o gael heddwch.

G
-

Gwibddiplomyddiaeth
Ymdrechion diplomydd o wlad neu sefydliad allanol sydd yn gweithredu fel canolwr rhwng y prif bleidiau mewn anghydfod, trwy "wenoli" rhyngddynt, heb i'r prif bleidiau cwrdd a'i gilydd yn uniongyrchol.

Ll
--

Llysgenhadaeth
Cenhadaeth ddiplomyddol dan arweiniad llysgennad.
Llysgennad
Diplomydd sydd yn cynrychioli ei wladwriaeth fel pennaeth ar lysgenhadaeth.

N
-

Nesâd
Ail-sefydlu cysylltiadau diplomyddol rhwng gwladwriaethau.

Gweler hefyd
------------

* Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
* Geirfa wleidyddol
Dosbarth neu *genre* o gerddi a geir yng ngwaith Beirdd y Tywysogion yn yr Oesoedd Canol yw **Gorhoffedd**. Prif ystyr y gair *gorhoffedd* yw 'ymffrost' ond fe'i diffinnir hefyd fel 'edmygedd, canmoliaeth fawr, balchder, bost; hyfrydwch, gormod hoffter, pleser'.

Cerdd o natur ymffrostgar sy'n mynegi llawenydd y bardd yn ei orchest ryfelgar, ei gariad at ferch, ei hoffedd o natur, neu'r elfennau hyn i gyd, yw'r Gorhoffedd. Fe'i nodweddir gan elfen gref o gellwair hefyd. Mae'r Gorhoffedd yn sefyll allan yng ngwaith y Gogynfeirdd am ei fod yn ganu o natur bersonol yn hytrach an chanu mawl.

Yr enghreifftiau o ganu Gorhoffedd sydd ar gael heddiw yw'r cerddi gan Hywel ab Owain Gwynedd ('Gorhoffedd Hywel ab Owain Gwynedd'), Gwalchmai ap Meilyr ('Gorhoffedd Gwalchmai') ac Owain Cyfeiliog ('Gorhoffedd Owain Cyfeiliog'). Diau bod sawl enghraifft arall o'r *genre* heb oroesi. Ceir cerddi ymffrost cyffelyb yng ngwaith rhai o'r Cywyddwyr hefyd, ond ni ddefnyddir y gair *gorhoffedd* i'w disgrifio.

Dyma enghraifft allan o gerdd enwog Hywel ab Owain Gwynedd sy'n moli Gwynedd (a'i merched!):

Caraf ei theulu a'i thew annedd—ynddi,
Ac wrth fodd ei rhi rhwyfaw dyhedd.
Caraf ei morfa a'i mynyddedd,
A'i chaer ger ei choed a'i chain diredd,
A dolydd ei dwfr a'i dyffrynedd,
A'i gwylain gwynion a'i gwymp wragedd.'
Gellid cyferbynnu'r Gorhoffedd â'r genre 'Casbethau' a geir yn yr Areithiau Pros, e.e. 'Casbethau Owain Cyfeiliog'.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*, cyfrol 2, tud. 1487.
2. ↑  Kathleen Anne Bramley (gol.), 'Gwaith Hywel ab Owain Gwynedd', *Gwaith Llywelyn Fardd I ac eraill o feirdd y ddeuddegfed ganrif* (Caerdydd, 1994), tud. 121.

Llyfryddiaeth
-------------

* Gruffydd Aled Williams, 'Owain Cyfeiliog: Bardd-dywysog?', *Beirdd a Thywysogion* (Caerdydd, 1996)
Höfn o'r awyr, 2014
Tref bysgota yn ne-ddwyrain Gwlad yr Iâ yw **Höfn** neu **Höfn í Hornafirði**. Fe'i lleolir ym mwrdeistref Hornafjörður yn Rhanbarth y Dwyrain, Austurland. Saif ger fjord o'r enw Hornafjörður.

Höfn yw ail dref fwyaf de Gwlad yr Iâ. Mae'n cynnig golygfeydd panoramig o Vatnajökull (pegwn iâ fwyaf Ewrop o ran cyfaint). Adnabwyd y gymuned fel **Hornafjarðarbær**, rhwng 1994 a 1998. Poblogaeth y dref yn 2017 oedd 2,187. 

yngannu Höfn í Hornafirði

Gorolwg
-------

Höfn, 2009
Eglwys Hafnarkirkja Skaftafellsprófastsdæmi
Mae Höfn ar benrhyn de ddwyreiniol yng Ngwlad. Mae'r enw Höfn yn golygu 'harbwr' mewn Islandeg. Mae'n borthladd bysgota wedi'i amgylchynu gan dair ochr gan y môr, gyda thraethau hir ar yr arfordir de-ddwyrain. Mae banciau tywod ac afonydd rhewlifol yn croesi'r ardal hon gyda llawer o lagynau a chreigiau tywod sy'n cael eu ffurfio yn newid. Mae nifer o ynysoedd bychain wedi'u hamgylchynu gan Höfn, y mwyaf ohonynt yw Mikley, ac yna Krókalátur a Hellir, i'r dwyrain o'r dref.

Mae Höfn yn un o'r ychydig borthladdoedd yn rhan ddeheuol Gwlad yr Iâ ac mae angen ei forwyr lywio â gofal ers i'r banciau tywod newid eu lle. Mae carthu yn ofyniad hanfodol i ddileu'r tywod cronedig ger y porthladd fel bod y cychod yn gallu eu clymu. Mae gan y sianel fynedfa i harbwr Höfn o leiaf 6-7 metr o ddyfnder. Fodd bynnag, y dyfnder yn y fynedfa ei hun yw 7-8 metr. Fel rheol mae harbwr Höfn wedi'i rewi yn ystod misoedd difrifol y gaeaf.

Trafnidiaeth
------------

Mae Höfn wedi'i gysylltu gyda cylchffordd enwog Route1 Gwlad yr Iâ, yr Hringvegur gan lôn gysylltu (Ffordd 99) 5 km o hyd (ffordd 99). Mae felly yn gyfleus i rwydwaith ffyrdd Gwlad yr Iâ.

Y pellter i Reykjavík yw 459 km i'r gorllewin ac i'r gogledd cysylltir â Egilsstaðir sy'n 247 km o bellter.

wrth ymyl y höfn gorllewin Þorlákshöfn bellach y mae gan yr unig borthladd y amaethyddol a gwastad yn bennaf ar gyfer llongau i arfordir Gwlad yr Iâ de.

Y maes awyr agosaf, Hornafjarðarflugvöllur (Saesneg Hornafjörður Maes Awyr, IATA: HFN, ICAO: BIHN), 7 km i'r gogledd o'r dref.

Diwylliant
----------

Digwyddiad diwylliannol y ddinas yw Humarhátíð ('Gŵyl Sioncyn y Gwair') a ddathlir yn ystod wythnos gyntaf mis Gorffennaf. Yn ystod tymor yr haf, cynhelir yr Arddangosfa Rhewlif yn yr hen adeilad archfarchnad.

Mae Höfn yn cynnwys nifer o amgueddfeydd, gan gynnwys yr arddangosfa ar y Vatnajökulsþjóðgarð yn Gamlabúð sydd ag amrywiaeth o arddangosfeydd o ddaeareg, ecoleg a hanes y rhewlif.

Oriel
-----

* Llong yn y porthladdLlong yn y porthladd
* gwynebu tua'r wawrgwynebu tua'r wawr
* ceffylau yn Höfnceffylau yn Höfn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nodyn:Ref-llibre
2. ↑  Nodyn:Ref-llibre

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol bwrdeisdref Hornafjörður y mae Höfn yn rhan ohono Archifwyd 2018-06-07 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Granllyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ionawr 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 20.92 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Seiclwr rasio Seisnig o Chorley, Swydd Gaerhirfryn ydy **Jason Queally** (ganwyd 11 Mai 1970).

Tra'n fyfyriwr ym Mhrifysgol Caerhirfryn, cynyrchiolodd brifysgolion Prydain a Chaerhirfryn ym mholo dŵr. Dechreuodd seiclo'n gystadleuol tra'n 25 oed. Yn 1996, bu bron iddo gael ei ladd yn trac seiclo Meadowbank yng Nghaeredin, pan aeth sblint pren o'r trac i mewn i'w frest ac i'w ysgyfaint trwy ei gesail.

Yn Hydref 2001 cystadlodd Queally yn y *World Human Powered Speed Challenge*  yn Battle Mountain, Nevada ar *Blueyonder* beic recumbent , a adeiladwyn yn bennaf o ffibr carbon gan Reynard Motorsport i ddyluniad Chris Field. Cymerodd y cerbyd ei enw o'r noddwyr, Blueyonder (rhan o Virgin Media erbyn hyn). Yn y gystadleuaeth hon, mae'r holl gerbydau yn teithio heb gael eu cynorthwyo, gan allt, gwynt na theithio tu ôl i gerbyd arall. Deliodd Queally gyflymder o 64.34 mph am 200 metr, dros y rhan o'r cwrs a gafodd ei amseru, gan osod record newydd Ewropeaidd. Deliodd yr enillydd, Sam Whittingham, gyflymder o 80.55 mph.

Canlyniadau
-----------

1998
2il  Kilo, Gemau'r Gymanwlad
1999
2il Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Y Byd, UCI
2000
1af  Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain‎
1af  Kilo, Gemau Olympaidd
2il  Sbrint Tîm, Gemau Olympaidd
2il Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Y Byd, UCI
3ydd Kilo,Pencampwriaethau Trac Y Byd, UCI
2001
3ydd Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Y Byd, UCI
2002
2il  Kilo, Gemau'r Gymanwlad
2il  Sbrint Tîm, Gemau'r Gymanwlad
2003
3ydd Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Y Byd, UCI
2004
3ydd Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Y Byd, UCI
2005
1af  Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Y Byd, UCI
2il Kilo,Pencampwriaethau Trac Y Byd, UCI
2006
2il  Kilo, Gemau'r Gymanwlad
2il  Sbrint Tîm, Gemau'r Gymanwlad

Dolenni Allanol
---------------

* *Queally wins gold for Britain* BBC 16 Medi 2000

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan swyddogol y Gemau Olympaidd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-02-03. Cyrchwyd 2007-09-27.
2. ↑
3. ↑
Yr ymerodr Marcus Aurelius a'i deulu'n offrymu mewn diolch am fuddugoliaeth yn erbyn llwythau Germanaidd
Pwnc yr erthygl hon yw'r bobloedd hanesyddol. Am y bobloedd fodern sydd yn siarad ieithoedd Germanaidd, gweler pobloedd Germanaidd.
Y **Germaniaid** (Lladin: **Germani**) oedd y bobloedd hanesyddol oedd yn byw yng Ngermania. Roeddynt yn ffurfio mwyafrif y boblogaeth yn yr ardal honno ond rhannant ran o'r diriogaeth â llwythau Celtaidd, ynghyd â Sgythiaid a Slafiaid yn y dwyrain. Yn ôl yr hanesydd Tacitus yn ei lyfr *Germania*, defnyddiai'r Rhufeiniaid yr enw i gyfeirio at y llwyth cyntaf i groesi Afon Rhein ond daeth i gael ei ddefnyddio i ddisgrifio'r holl lwythau cytras oedd yn byw yr ochr arall i'r afon yn ogystal.

Roedd cymdeithas y Germaniaid yn seiliedig ar batrymau llwythol dan benaethiaid a brenhinoedd traddodiadol. Ar sawl ystyr roedd eu diwylliant a'u ffordd o fyw yn agos i eiddo'r Celtiaid, eu cymdogion, ac yn rhan o etifeddiaeth ieithyddol, crefyddol a diwylliannol a oedd yn cynnwys pobloedd Indo-Ewropeaidd eraill fel yr Italiaid, y Groegiaid a'r pobloedd Indo-Iranaidd yn gyffredinol.
Etholaeth seneddol yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Gogledd-orllewin Durham** (Saesneg: *North West Durham*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd-orllewin Durham yn Swydd DurhamEtholaeth Gogledd-orllewin Durham yn Swydd Durham
* Swydd Durham yn LloegrSwydd Durham yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1955: James Murray (Llafur)
* 1955–1964: William Ainsley (Llafur)
* 1964–1987: Ernest Armstrong (Llafur)
* 1987–2010: Hilary Armstrong (Llafur)
* 2010–2017: Pat Glass (Llafur)
* 2017–2019: Laura Pidcock (Llafur)
* 2019–presennol: Richard Holden (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr**

Berwick-upon-Tweed **·** 
Bishop Auckland  **·** 
Blaydon **·** 
Blyth Valley  **·** 
Canol Newcastle upon Tyne **·** 
Canol Sunderland **·** 
Darlington **·** 
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·** 
De Stockton **·** 
Dinas Durham **·** 
Dwyrain Newcastle upon Tyne **·** 
Easington **·** 
Gateshead **·** 
Gogledd Durham **·** 
Gogledd Glannau Tyne **·** 
Gogledd-orllewin Durham **·** 
Gogledd Newcastle upon Tyne **·** 
Gogledd Stockton **·** 
Hartlepool **·** 
Hexham **·** 
Houghton a De Sunderland **·** 
Jarrow **·** 
Middlesbrough **·** 
Redcar **·** 
Sedgefield **·** 
South Shields **·** 
Tynemouth **·** 
Wansbeck **·** 
Washington a Gorllewin Sunderland
Philip Spender, Jo Glanville, Michael Scammell
Sefydliad yn y DU sy'n hyrwyddo rhyddid mynegiant yw **Index on Censorship**. Mae'n cynnal gwefan lle ceir newyddion a gwybodaeth ar ryddid mynegiant a sensoriaeth ar draws y byd. John Kampfner yw'r prif weithredwr. Mae'r pencadlys yn Llundain, Lloegr.

Sefydlwyd Index on Censorship fel cylchgrawn yn 1972, dan olygyddiaeth Michael Scammell, fel platfform i grŵp o newyddiadurwyr, awduron ac artistiaid, dan arweiniad y bardd Stephen Spender, i amddiffyn yr hawl dynol i ryddid mynegiant yn yr Undeb Sofietaidd a gwledydd Cytundeb Warsaw. Ers hynny mae wedi tyfu i fod yn un o'r sefydliadau sy'n hyrwyddo rhyddid mynegiant amlycaf yn y byd.

Aelodau'r Bwrdd
---------------

Rheolir y sefydliad gan Fwrdd. Yr aelodau yw (2010):

* Jonathan Dimbleby (Cadeirydd)
* Katie King
* Yr Arglwydd Ken MacDonald QC
* Kenan Malik
* David Membrey
* Syr Andrew Motion
* Alexandra Pringle
* Mark Stephens

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  About Index on Censorship, gwefan Index on Censorship.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol (Saesneg)
Portread o Germaine de Staël gan François Gérard, tua 1810.
Nofelydd, athronydd, ac hanesydd Ffrengig oedd **Anne Louise Germaine, baronne de Staël-Holstein** (ganwyd Anne Louis Germaine Necker; 22 Ebrill 1766 – 14 Gorffennaf 1817) a elwir yn aml yn **Madame de Staël**. Trwy ei brwdfrydedd dros Ramantiaeth Almaenig a'i phwyslais ar hanes syniadau, cafodd ddylanwad ar athroniaeth Ewrop, a Ffrainc yn enwedig yn ystod y cyfnodau chwyldroadol a Napoleonig. Y bont rhwng yr Oleuedigaeth a'r mudiad Rhamantaidd yw'r ddelwedd draddodiadol o'i gwaith. Canolbwyntia'r astudiaethau diweddar amdani ar ei phwysigrwydd fel llenores a meddylwraig gwreiddiol a lwyddodd i godi uchlaw'r cyfyngiadau a orfodwyd ar ferched yn ystod ei hoes.

Ganwyd ym Mharis i rieni Swisaidd Protestannaidd. Priododd y Barwn Staël-Holstein, diplomydd Swedaidd, ym 1786. Gadawodd Ffrainc ym 1792 yn ystod yr oes chwyldroadol, ond dychwelodd dan lywodraeth y Gyfarwyddiaeth. Cynhaliodd salon ym Mharis a fu'n ganolfan i ddeallusion a gwleidyddion o fri, ac yno enillodd enw i'w hunan fel ymddiddanwraig ffraeth. Yn ddiweddarach gwahanodd o'i gŵr a daeth yn glos i Benjamin Constant.

Ysgrifennodd ddwy nofel a ellir eu hystyried yn "rhag-ffeministaidd": *Delphine* (1802) a *Corinne* (1807). O ganlyniad i'w gwrthwynebiad i Napoleon Bonaparte bu'n rhaid iddi adael Paris ym 1803. Cyhoeddodd hefyd sawl traethawd ar athroniaeth gymdeithasol ac estheteg, a hefyd y tair cyfrol *De l'Allemagne* (1810) yn sgil ei thaith drwy'r Almaen. Cafodd argraffiad cyntaf y gwaith hwnnw ei ddinistrio ar orchymyn Napoleon, gan iddo ei ystyried yn "wrth-Ffrengig".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Germaine De Staël" yn yr *Encyclopedia of World Biography* (Gale, 2004). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 27 Medi 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89204033
* LCCN: n78089038
* ISNI: 0000 0001 2259 1946
* GND: 118616617
* SELIBR: 198112
* SUDOC: 02714691X
* BNF: cb11925397h (data)
* BIBSYS: 90095224
* ULAN: 500250034
* HDS: 016051
* NLA: 35580150
* NDL: 00475532
* NKC: jn19981002159
* The SBN id RAVV062478 is not valid.
* BNE: XX1134693
* CiNii: DA00539836
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Etholaeth seneddol yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Gogledd Gwlad yr Haf** (Saesneg: *North Somerset*). At ddibenion gweinyddol mae'n dal i gael ei restru fel rhan o'r hen sir Avon. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Gwlad yr Haf yn yr hen sir AvonEtholaeth Gogledd Gwlad yr Haf yn yr hen sir Avon
* Avon yn LloegrAvon yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol yn 1885. Fe'i diddymwyd yn 1950, ailsefydlwyd yn 1950, diddymwyd eto yn 1983, ac ailsefydwyd eto fel etholaeth sirol yn 2010,

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1892: Evan Henry Llewellyn (Ceidwadol)
* 1892–1895: Courtenay Warner (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Evan Henry Llewellyn (Ceidwadol)
* 1906–1910: William Henry Bateman Hope (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Joseph King (Rhyddfrydol)
* 1918: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1950–1964: Ted Leather (Ceidwadol)
* 1964–1983: Paul Dean (Ceidwadol)
* 1983: *diddymwyd yr etholaeth*
* 2010–presennol: Liam Fox (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Cadfridog Rhufeinig oedd **Germanicus Julius Caesar Claudianus** (24 Mai 15 CC – 10 Hydref 19 OC). Ei enw gwreiddiol oedd **Nero Claudius Drusus** neu **Tiberius Claudius Nero**; cymerodd yr enw **"Germanicus"** yn 9 CC, pan gafodd ei dad yr enw i gydnabod ei fuddugoliaethau yn Germania.

Tad Germanicus oedd y cadfridog Nero Claudius Drusus, mab yr ymerodres Livia Drusilla, trydydd gwraig yr ymerawdwr Augustus. Ei fam oedd Antonia Minor, merch Marcus Antonius ac Octavia Minor, chwaer Augustus. Roedd ganddo un chwaer, Livilla, ac un brawd, Claudius, a ddaeth yn ymerawdwr yn ddiweddarach.

Priododd Germanicus ag Agrippina yr Hynaf, a chawsant naw o blant. Bu farw tri yn ieuanc; y chwech arall oedd: 

* Nero Caesar (nid yr un person a'r ymerawdwr Nero).
* Drusus Caesar
* Gaius Caesar, mwy adnabyddus fel yr ymerawdwr Caligula.
* Agrippina yr Ieuengaf, mam yr ymerawdwr Nero
* Julia Drusilla
* Julia Livilla

Roedd Germanicus yn ffefryn gan yr ymerawdwr Augustus, a phan enwodd Tiberius fel ei etifedd, mynnodd ei fod yn mabwysiadu Germanicus fel mab ac etifedd iddo ef. Bu'n ymladd yn 
Pannonia a Dalmatia, a daeth i gael ei gydnabod fel cadfridog galluog. Wedi marwolaeth 
Augustus yn 14, enwodd Senedd Rhufain ef yn bennaeth y milwyr yn Germania. Arweiniodd nifer o ymgyrchoedd yn erbyn y cynghrair o lwythau Almaenig dan arweiniad Arminius, oedd wedi dinistrio tair lleng Rufeinig ym Mrwydr Fforest Teutoburg yn 9 OC. Enillodd Germanicus nifer o fuddugoliaethau dros Arminius, yn enwedig ger Idistoviso ar Afon Weser yn 16. Gallodd adennill eryr pob un o'r tair lleng a gollwyd ym Mrwydr Fforest Teutobug.

Galwyd Germanicus yn ôl i Rufain gan Tiberius, ac yna gyrrwyd ef i Asia, lle gorchgyfodd deyrnasoedd Cappadocia a Commagene yn 18, a'i troi yn daleithiau Rhufeinig. Bu cweryl rhyngddo ef a llywodraethwr Syria, Gnaeus Calpurnius Piso, a phan fu farw Germanicus yn sydyn yn Antioch, cyhuddwyd Piso o'i wenwyno. Lladdodd Piso ei hun tra'n disgwyl ei brawf yn Rhufain. Awgrymodd Suetonius fod Tiberius yn eiddigeddus o boblogrwydd Germanicus, a'i fod a rhan yn y llofruddiaeth. Taflwyd amheuaeth ar brif gynghorydd Tiberius, Sejanus, hefyd.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 56580498
* LCCN: n82158317
* ISNI: 0000 0001 2133 9474
* GND: 118538748
* SELIBR: 189273
* SUDOC: 02688903X
* BNF: cb11904724r (data)
* BIBSYS: 95002719
* ULAN: 500339777
* NLA: 35685435
* NKC: jn19990210238
* The SBN id SBLV103021 is not valid.
* BNE: XX946375

 |
Yr helics llaw-dde (cos *t*, sin *t*, *t*) o *t* = 0 hyd at 4π, gan ddangos pennau saeth sy'n nodi cynnydd *t*.
Math o gromlin yw'r **helics** (ll. helicsau) o fewn gofod tri dimensiwn. Un o'i brif nodweddion yw fod ei linell tangiad, ar unrhyw bwynt, yn gyson ei ongl gyda llinell gyson a elwir yn "echel". Ymhlith esiamplau gorau o helics mae'r grisiau tro, sbiral a'r sbring coil[1]; mae edefyn o DNA yn cynnwys dau helics ac felly'n cael ei alw'n "helics dwbwl". Ceir amrywiad o'r helics, o'r enw 'helicoid', sy'n fersiwn mwy soled e.e. ramp. Daw'r gair o'r Groeg ἕλιξ, "troelli, cordeddu, crwm".

* Sbring coil
* Edefyn o DNA: yr helics dwbwl
* Sgriw

Ceir sawl math gwahanol; ceir llaw-chwith a llaw-dde. Mae'r helics llaw-dde'n ymddangos fel petai'r helics yn symud i ffwrdd o lygad y gwyliwr, pan fo'n edrych ar yr helics ar hyd llinell yr echelin.

Mae'r rhan fwyaf o sgriws yr adeiladwr yn sgriwiau llaw-dde, ac felly hefyd yr Alffa helics, ym maes bywydeg a'r ffurfiau A a B o'r DNA, ond mae'r math Z yn llaw-chwith.

* Rhan o blanhigyn dringo
* Helicoid, sy'n helics wedi'i lenwi ar ffurf ramp
* Grisiau yng Nghastell Caernarfon - er bod canllaw ar 'risiau sbeiral' yn nes at y gwir helics

Sbeiral ar arwyneb conig yw'r helics conig, mewn gwirionedd.

Disgrifiad mathemategol
-----------------------

Helics, a'i elfennau sinwsoidaidd *x* a *y*
Mewn mathemateg, cromlin o fewn y gofod tri dimensiwn yw'r helics.

Mae'r parametrig canlynol, o fewn y system gyfesurynnol Cartesaidd yn ddiffiniad o un math arbennig o helics:[2] A'r hafaliad ar ei symlaf yw:

{\displaystyle x(t)=\cos(t),\,}
{\displaystyle y(t)=\sin(t),\,}
{\displaystyle z(t)=t.\,}
Wrth i'r paramedr *t* gynyddu, mae'r pwynt (*x*(*t*),*y*(*t*),*z*(*t*)) yn dylunio helics llaw-dde gyda pitch o 2*π* (neu 'oledd 1') a radiws 1 o amgylch echelin-*z*, mewn system gyfesurynnol llaw-dde.

Mewn cyfesurynnau silindrog (*r*, *θ*, *h*):

{\displaystyle r(t)=1,\,}
{\displaystyle \theta (t)=t,\,}
{\displaystyle h(t)=t.\,}
Mae helics gyda radiws *a* a goledd *b*/*a* (meu pitch 2*πb*) yn cael ei ddisgrifio gyda'r paramedrau canlynol:

{\displaystyle x(t)=a\cos(t),\,}
{\displaystyle y(t)=a\sin(t),\,}
{\displaystyle z(t)=bt.\,}

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "sbring coil" yw term *Y Termiadur Addysg*; adalwyd 14 Rhagfyr 2018.
2. ↑  Weisstein, Eric W. "Helix". *MathWorld*.
Ffilm ddogfen am berson nodedig gan y cyfarwyddwr David France yw ***How to Survive a Plague*** a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd gan Dan Cogan yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Stuart D. Bogie. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Bill Clinton, George H. W. Bush, Ed Koch, Jesse Helms, Larry Kramer a Mathilde Krim. Mae'r ffilm *How to Survive a Plague* yn 110 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *12 Years a Slave* sef ffilm fywgraffyddol *gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.*

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm David France ar 1 Ionawr 1948 yn Unol Daleithiau America. Derbyniodd ei addysg yn Kalamazoo College.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 98% (Rotten Tomatoes)
* 8.4/10 (Rotten Tomatoes)

.

Cafodd ei henwebu am y gwobrau canlynol: Gwobr yr Academi am y Rhaglen Ddogfen Orau.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd David France nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| How to Survive a Plague |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2012-01-01 |
| The Death and Life of Marsha P. Johnson |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2017-01-01 |
| Welcome to Chechnya |  | Unol Daleithiau America | SaesnegRwsegTsietsnieg | 2020-01-26 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Prif bwnc y ffilm:. dyddiad cyrchiad: 11 Awst 2020.. dyddiad cyrchiad: 11 Awst 2020.. dyddiad cyrchiad: 11 Awst 2020.
2. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Awst 2020.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.
4. 1 2  "How to Survive a Plague". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 8 Hydref 2021.
Helgi Rhodesaidd
Helgwn Rhodesaidd o'r cefn, gan ddangos y "gwrym" nodweddiadol.
Helgi sy'n tarddu o ranbarth De Affrica yw'r **Helgi Rhodesaidd** (Saesneg: *Rhodesian Ridgeback*). Datblygwyd yr helgi hwn drwy fridio ci hela brodorol hanner gwyllt gyda nifer o gŵn Ewropeaidd. O'r ci Affricanaidd y daw nodwedd y Helgi Rhodesaidd sy'n rhoi iddo ei enw Saesneg: llinell o flew ar hyd ei gefn sy'n tyfu tua'r blaen, yn erbyn cyfeiriad y gweddill o'r gôt.

Datblygwyd yn gyntaf yn Nhrefedigaeth y Penrhyn (De Affrica heddiw) ond yn Bulawayo, Rhodesia (Simbabwe heddiw), y bridiodd F. R. Barnes y brîd safonol. Gwaith gwreiddiol y Helgi Rhodesaidd oedd dilyn trywydd helfilod, yn enwedig llewod, ac i gornelu'r anifail nes bo'r heliwr yn cyrraedd. Mae cyflymder y ci yn ei alluogi i gadw anifeiliaid mwy o faint tu draw.

Mae'n gi cryf a gweithgar gyda chlustiau llipa a chôt loyw o flew byr o liw brown-felyn i frown-goch. Mae ganddo daldra o 61 i 69 cm (24 i 27 modfedd) ac yn pwyso 32 i 39 kg (70 i 85 o bwysau). Yn ogystal â helgi da, mae'r Helgi Rhodesaidd hefyd yn warchotgi a chi cymar addas.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [Rhodesian].
2. 1 2  (Saesneg) Rhodesian ridgeback. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 28 Medi 2014.
3. ↑  (Saesneg) Rhodesian Ridgeback. Fédération Cynologique Internationale. Adalwyd ar 28 Medi 2014.
**Geiriadur Spurrell** yw'r geiriadur cyfieithu Cymraeg / Saesneg - Saesneg / Cymraeg gorau ei werthiant o'r holl eiriaduron Cymraeg. Cyhoeddwyd y fersiwn gyntaf o'r llyfr ym 1848. Er nad oes lawer yn gyffredin rhwng yr argraffiad cyntaf a'r argraffiad diweddaraf, roedd *Collins Spurrell Welsh Dictionary* dal mewn print yn 2019, dros 150 o flynyddoedd wedi ei argraffiad cyntaf.

Hanes
-----

Roedd William Spurrell (1813 - 1889), yn argraffydd a chyhoeddwr yn nhref Caerfyrddin. Roedd ei deulu yn hanu o Gaerfaddon ac yn un Anglicanaidd. Fel ymateb i'r *Adroddiad ar gyflwr addysg yng Nghymru*, penderfynodd cyhoeddi llyfr byddai'n gymorth i Gymry Cymraeg dysgu sut i Siarad Saesneg. Cyhoeddwyd ei eiriadur ac esboniadur ar sut i ynganu'r fain ym 1848 sef:

> *An English-Welsh pronouncing dictionary, with preliminary observations on the elementary sounds of the English language, a copious vocabulary of the roots of English words, and a list of scripture proper names = Geiriadur Cynaniaethol Seisoneg a Chymraeg, yng nghyd a sylwadau rhagarweiniol ar seiniau egwyddorol yr iaith Seisoneg, llechres o'i gwreiddeiriau, a geirfa o enwau priodol ysgrythyrol.* 
> 
> 

Ym 1853 cyhoeddodd Spurrell atodiad i'w Eiriadur i gyfieithu geiriau o'r Gymraeg i'r Saesneg.

Geiriadur Bodfan
----------------

Wedi marwolaeth William Spurrell etifeddwyd y wasg gan ei fab Walter Spurrell. Cyflogodd Walter John Bodfan Anwyl  i ddiwygio geiriadur ei dad. Argraffwyd diwygiadau Bodfan rhwng 1914 a 1916. Roedd adolygiad Anwyl o'r geiriadur yn cael ei adnabod fel *Geiriadur Bodfan* ar lawr gwlad. Cafwyd amryw argraffiadau o eiriadur Bodfan ar ôl yr argraffiad cyntaf ynghyd ag argraffiad *poced* o'r geiriadur (y cyntaf ym 1919). Bu Walter Spurrell farw 23 Ebrill 1934.

Collins Spurrell
----------------

Prynodd cwmni Collins (Harper Collins, bellach) hawlfraint yr argraffiad poced a chyhoeddwyd ei argraffiad cyntaf o'r llyfr, o dan olygyddiaeth Henry Lewis o Brifysgol Abertawe ym 1960 fel y *Collins Spurrell Welsh / English Dictionary*. Mae gwahanol fersiynau o argraffiadau Collins o'r geiriadur poced dal mewn print ac yn gwerthu'n dda*.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "www.gwales.com - 9780008194826, Collins Spurrell Welsh Dictionary". *www.gwales.com*. Cyrchwyd 2019-10-24.
2. ↑  "SPURRELL (TEULU), Caerfyrddin | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-10-24.
3. ↑  Spurrell, William (1861). *An English-Welsh pronouncing dictionary, with preliminary observations on the elementary sounds of the English language, a copious vocabulary of the roots of English words, and a list of scripture proper names - Geiriadur Cynaniaethol Seisoneg a Chymraeg, yng nghyd a sylwadau rhagarweiniol ar seiniau egwyddorol yr iaith Seisoneg, llechres o'i gwreiddeiriau, a geirfa o enwau priodol ysgrythyrol*. Caerfyrddin.
4. ↑  "ANWYL, JOHN BODVAN ('Bodfan'; 1875 - 1949), gweinidog gyda'r Annibynwyr, geiriadurwr, ac awdur | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-10-24.
5. ↑  Beattie, Susie. *Collins Spurrell Welsh dictionary*. Glasgow. ISBN 9780008194826. OCLC 1000417159.
Yr wyddor sillafu â bysedd Iaith Arwyddion Prydain.
Yr iaith arwyddion fwyaf poblogaidd gan bobl fyddar yn y DU yw **Iaith Arwyddion Prydain** (Saesneg: ***British Sign Language*** neu ***BSL***). Mae 125,000 o oedolion byddar yn y DU yn defnyddio'r iaith, yn ogystal â thua 20,000 o blant. Mae'r iaith yn defnyddio gofod a symudiad y dwylo, y corff, yr wyneb a'r pen i gyfathrebu. Mae miloedd o bobl nad ydynt yn fyddar hefyd yn defnyddio Iaith Arwyddion Prydain, megis perthnasau, cyfieithwyr, staff meddygol neu eraill sy'n ymwneud â'r gymuned fyddar.

Statws
------

Cydnabyddodd Llywodraeth y Deyrnas Unedig Iaith Aryddion Prydain fel iaith ar 18 Mawrth 2003. Ar 28 Ebrill 2022 cydnabyddwyd BSL fel swyddogol yng Nghymru, Lloegr a'r Alban. Mae'r wythnos oddeutu 28 Ebrill bellach yn Wythnos Iaith Arwyddo.

Cymru
-----

Arwyddir 'Cymru' (y wlad) mewn BSL fel crafanc Draig Goch Cymru yn sgathru am lawr.

Dolenni allanol
---------------

* Cymdeithas Brydeinig y Byddar.
* Signature; enw masnachu CACDP (Council for the Advancement of Communication with Deaf People).
* Grŵp IAB Caeredin.
* DEAFPUB.COM, gwefan wybodaeth am ddigwyddiadau ar gyfer pobl Fyddar a rhai sy'n dysgu IAB..
* Iaith Arwyddion Prydain ar Sianel Youtube Gweinidog Addysg Llywodraeth Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *IPSOS Mori GP Patient Survey 2009/10*
2. ↑  "Wythnos Iaith Arwyddion 2023". Sianel Youtube Ymddiriedolaeth GIG Hywel Dda.
3. ↑  "Wales". BSL Sign Language Dictionary. Cyrchwyd 28 Ebrill 2023.
Dinas hynafol yng nghanolbarth Irac yw **Al Hillah** (Arabeg: الحلة; hefyd **Al-Hillah**, **Al Ḩillah**; weithiau **Hillah** neu **Hilla**). Mae'n gorwedd ar lannau Afon Ewffrates, 100 km (62 milltir) i'r de o ddinas Baghdad, gyda phoblogaeth o tua 364,700 (ffigwr 1998). Mae'n brifddinas talaith Bābil ac mae'n gorwedd yn agos i safleoedd hen ddinasoedd Babilon, Borsippa a Kish. Fe'i lleolir mewn ardal ffrwythlon, diolch i ddyfroedd yr Ewffrates; tyfud ffrwythau, grawnfwyd a chynhyrchu brethyn yw'r prif ddiwydiannau.

Sedydlwyd y ddinas yn 1101. Yn y gorffennol bu Al Hillah yn ganolfan dysg Islamaidd. Lleolir beddrod honedig y proffwyd Eseciel mewn pentref gerllaw. Roedd yn ganolfan weinyddol dan Ymerodraeth yr Otomaniaid a dan reolaeth yr Ymerodraeth Brydeinig yn nes ymlaen. Pan gododd pobl Irac mewn gwrthryfel yn erbyn rheolaeth Prydain yn 1920 cafwyd ymladd ar raddfa sylweddol yno.

Dioddefodd y ddinas yn Rhyfel Irac; gwnaeth Brigâd Medina Gwarchodlu Gweriniaethol Irac wrthsafiad yno yn erbyn yr Americanwyr a bu frwydr fawr. Ers hynny mae'r ddinas wedi dioddef sawl ymosododiad gan fomwyr.