recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn prudd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod prudd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aphantochroa cirrochloris***; yr enw Saesneg arno yw *Sombre hummingbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. cirrochloris*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r sïedn prudd yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn prudd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gyrrwr trên oedd **Bill Hoole** (27 Gorffennaf 1898 – 7 Mehefin 1979). Fe'i ganwyd yn Lerpwl. Aeth o i Ysgol Diwydiannol Kirkdale hyd at 13 oed, a dechreuodd waith gyda Rheilffordd y Midland. Gweithiodd dros Bwyllgor Llinellau Swydd Gaer, yn glanhau locomotifau, cyn ymuno â’r Magnelaeth Faes Frenhinol ym 1914. Daeth o’n wrrwr trên yn nepo Neasden cyn symud i ddepo King’s Cross ym 1927. Fel arfer gyrrodd o Locomotif Dosbarth A4 60007, *Syr Nigel Gresley*, a chyrhaeddodd 112 milltir yr awr ym 1959, y record Prydeinig ers yr Ail Ryfel Byd. Mae recordiad o’r siwrnai ar gael ar label Transacord, ac mae llyfr am ei fywyd, ysgrifennwyd gan Peter Semmens. Ar ôl ymddeol, symudodd i ogledd Cymru a dechreuodd ail yrfa fel gyrrwr trên gyda’r Rheilffordd Ffestiniog ar 27 Gorffennaf 1959, yn gyrru *Prince*.
Fe'i claddwyd ym Mynwent Minffordd.

Llyfryddiaeth
-------------

* Peter Semmens, *Bill Hoole: Engineman Extraordinary* (London: Ian Allan, 1966; 2/1974)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y Guardian
2. ↑  Festipedia
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwehydd deuliw** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwehyddion deuliw) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ploceus bicolor***; yr enw Saesneg arno yw *Forest weaver*. Mae'n perthyn i deulu'r Golfanod (Lladin: *Ploceidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. bicolor*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r gwehydd deuliw yn perthyn i deulu'r Golfanod (Lladin: *Ploceidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwehydd mawr picoch | Bubalornis niger |  |
|
| Gwehydd mawr pigwyn | Bubalornis albirostris |  |
|
| Malimbe Gray | Malimbus nitens |  |
|
| Malimbe Ibadan | Malimbus ibadanensis |  |
|
| Malimbe Rachel | Malimbus racheliae |  |
|
| Malimbe Tai | Malimbus ballmanni |  |
|
| Malimbe copog | Malimbus malimbicus |  |
|
| Malimbe corun coch | Malimbus coronatus |  |
|
| Malimbe gyddfddu | Malimbus cassini |  |
|
| Malimbe pengoch | Malimbus rubricollis |  |
|
| Malimbe tingoch | Malimbus scutatus |  |
|
| Malimbe torgoch | Malimbus erythrogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwehydd deuliw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Eugenio Perego yw ***Partita Doppia*** a gyhoeddwyd yn 1916. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Dosbarthwyd y ffilm gan Milano Films.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Camillo Pilotto ac Enrico Roma. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1916. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Intolerance* sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith. 
Carlo Montuori oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Eugenio Perego ar 28 Awst 1876 ym Milan a bu farw yn Rhufain ar 7 Medi 2001.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Eugenio Perego nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama sy'n 'ffilm du' gan y cyfarwyddwr Otto Preminger yw ***Where The Sidewalk Ends*** a gyhoeddwyd yn 1950. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Ninas Efrog Newydd ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Ben Hecht a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Cyril J. Mockridge. Dosbarthwyd y ffilm gan 20th Century Studios a hynny drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Fred Aldrich, Louise Lorimer, Karl Malden, Gene Tierney, Dana Andrews, Snub Pollard, Gary Merrill, Tom Tully, Oleg Cassini, Kathleen Hughes, Ian MacDonald, Craig Stevens, Bert Freed, Robert Foulk, Ruth Donnelly a Clancy Cooper. Mae'r ffilm *Where The Sidewalk Ends* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1950. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *All About Eve* sy’n ffilm gomedi
Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Joseph L. Mankiewicz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Joseph LaShelle oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Louis R. Loeffler sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Otto Preminger ar 5 Rhagfyr 1905 yn Vyzhnytsia a bu farw yn Ninas Efrog Newydd ar 4 Mehefin 1994. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1931 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* seren ar Rodfa Enwogion Hollywood

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 100% (Rotten Tomatoes)
* 7.6/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Otto Preminger nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
3. 1 2  "Where the Sidewalk Ends". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Mae "Sion a Sian" yn ailgyfeirio i'r erthygl hon. Am y ffilm, gweler Sion a Sian (ffilm).
Rhaglen deledu Cymraeg yw ***Sion a Siân***. Darlledwyd yn gyntaf ar TWW ym 1964 pan oedd yr orsaf o dan reolaeth Wyn Roberts.

Hanes
-----

Dyfeiswyd y fformat cwis gan Roy Ward Dickson o Ganada a prynwyd hawliau Cymraeg y sioe gan TWW. Roedd y sianel yn gallu profi nifer o sioeau yn Gymraeg ac os oedd yn llwyddiannus byddai'n bosib gwerthu fersiwn Saesneg. Darlledwyd fersiwn Saesneg ar TWW yn 1965 ac yn y pendraw fe'i ddarlledwyd ar draws rhwydwaith ITV o'r 1960au i'r 1980au.

Cyflwynydd cyntaf y rhaglen Gymraeg oedd Dewi Richards, cigydd o Ystalyfera, a'i gynorthwyydd oedd Meriel Davies, gwraig y neidiwr hir Olympaidd Lynn Davies. Am fod Meriel yn athrawes nid oedd yn bosib iddi gyflwyno'r ail gyfres, felly rhoddwyd y cyfle i ysgrifenyddes ifanc, Jenny Ogwen, a oedd yn gweithio yn Llundain ar y pryd.

Collodd TWW y drwydded yn 1969 ond parhaodd y sioe ar HTV Cymru gyda Ifor Bowen Griffith yn cyflwyno, er nid oedd y fformat yn addas iddo. Wedi hynny daeth y ffermwr ifanc a chanwr Dai Jones i gyflwyno. Cafodd Dai sawl cynorthwyydd yn cynnwys Sarah Tudor, Mari Emlyn, Rosalind Lloyd a Mair Rowlands ond daeth Jenny Ogwen yn ôl drachefn. Cofir Dai a Jenny fel cyflwynwyr 'oes aur' y sioe rhwng 1971 a 1987.

Fersiynau diweddar
------------------

Yn 1996 atgyfodwyd y sioe gyda Ieuan Rhys a Gillian Elisa yn cyflwyno a darlledwyd 6 cyfres ar S4C hyd at 2003.

Dychwelodd y rhaglen unwaith eto yn 2012 gyda'r cyflwynwyr Stifyn Parri a Heledd Cynwal. Ymddangosodd cwpwl hoyw ar y gyfres am y tro cyntaf yn Ebrill 2012.

Gweler hefyd
------------

* *Mr. and Mrs.*, sioe Saesneg debyg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Sion a Siân, yr arloeswyr Cymraeg*  , BBC Cymru Fyw, 13 Ebrill 2016.  Cyrchwyd ar 22 Awst 2017.
2. ↑   Cwpwl hoyw ar Sion a Siân. Golwg360 (31 Mawrth 2012). Adalwyd ar 9 Hydref 2012.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol ar S4C
Cerflun o Siarlymaen yn Frankfurt, Yr Almaen
Roedd y **Ffranciaid** (Lladin: *Franci* neu *gens Francorum*) yn wreiddiol yn nifer o lwythau Almaenig a ddaeth at ei gilydd mewn cynghrair, yn cynnwys y Saliaid, Sicambri, Chamavi, Tencteri, Chattuarii, Bructeri, Usipetes, Ampsivarii a’r Chatti. Roeddynt yn byw ar lannau gogledd-ddwyreiniol Afon Rhein, a chawsant eu defnyddio fel *foederati* gan yr ymerawdwr Rhufeinig Julian (358). Yn ddiweddarch llwyddasant i greu teyrnas dan yr enw *Francia*) mewn ardal sy’n cynnwys Ffrainc a rhan orllewinol yr Almaen. Mae 'Ffrainc' yn cymeryd ei henw oddi wrthynt. Daethant yn Gristionogion tua diwedd y 5g.

Arferiad y Ffranciaid, fel y Tywysogion a'r Brenhinoedd Cymreig, ar farwolaeth brenin oedd rhannu’r deyrnas rhwng ei feibion, felly rhannwyd Francia nifer o weithiau.

Mae’r rhan fwyaf o’r wybodaeth am y Ffranciaid yn dod oddi wrth Gregori o Tours, a ysgrifennodd ei *Historia Francorum* (*Hanes y Ffranciaid*) am y cyfnod hyd 594. Cofnodir i’r Ffranciaid ymosod ar yr Ymerodraeth Rufeinig yn 250 a chyrraedd cyn belled a Tarragona yn Sbaen. Tua 358 rhoddodd yr ymeradwr Julian y rhan fwyaf o dalaith Gallia Belgica iddynt. Yn raddol daethant yn feistri ar y rhan fwyaf o ran ogleddol Gâl.

Y frenhinllin gyntaf i lywodraethu’r Ffranciaid oedd y Merofingiaid. Dywedir fod y brenhinoedd Merofingaidd yn hannu o lwyth y Sicambri. Fodd bynnag nid y brenin oedd a’r grym mewn gwirionedd ond Maer y Llys. Y mwyaf enwog o’r rhain oedd Siarl Martel, a enillodd fuddugoliaeth enwog dros y Mwslimiaid ym Mrwydr Tours.

Yn 751 diorseddwyd yr olaf o’r brenhinoedd Merofingaidd, a daeth mab Siarl Martel, Pepin Fychan, yn frenin fel y cyntaf o linach y Carolingiaid. Adeiladodd mab Pepin, Siarlymaen, ymerodraeth oedd yn ymestyn dros ran helaeth o Ewrop. O 772 ymlaen, gorchfygodd y Sacsoniaid, ymgorfforodd eu tiroedd yn ei ymerodraeth a gorfododd hwynt i ddod yn Gristionogion. Concrodd y Lombardiaid yn 773-774, ac ychwanegodd ogledd yr Eidal at ei feddiannau. Ar ddydd Nadolig 800 coronwyd Siarlymaen yn "Ymerawdwr y Rhufeiniaid" gan y Pab Leo III.

Pan fu farw Siarlymaen yn 814 yn Aachen, dilynwyd ef gan ei fab Louis Dduwiol, yr unig un o'i feibion oedd wedi goroesi ei dad. Ar farwolaeth Louis yn 840, bu ymladd rhwng ei feibion, ac yn 843 rhannwyd y deyrnas rhyngddynt yn ôl Cytundeb Verdun.

* Siarl Foel yn derbyn Ffrancia Orllewinol (a ddaeth yn deyrnas Ffrainc yn ddiweddarach).
* Lothair I, oedd yn cael y teitl o ymerawdwr, yn derbyn Ffrancia Ganol (a enwyd yn Lotharingia).
* Louis yr Almaenwr yn derbyn Ffrancia Ddwyreiniol, a elwid Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn ddiweddarach.

Rhaniad yr ymerodraeth rhwng tri mab Louis Dduwiol
Cynhaliwyd **Is-etholiad Cyngor Sir Ceredigion, 2008** ar gyfer ward Rheidol, Aberystwyth, ar 10 Gorffennaf.

Ymddeolodd Eric John Griffiths yn fuan wedi iddo gael ei ethol yn dilyn y rhybydd a dderbyniodd gan yr heddlu am "drosedd rhywiol". Gorfodwyd iddo roi ei enw ar y cofrestr troseddwyr rhywiol.

Bu ymryson pan wrthodwyd cais Maer Aberystwyth ar y pryd, Lorrae Jones-Southgate, i fod yn ymgeisydd y Democratiaid Rhyddfrydol yn yr is-etholiad. Dywedodd na allai gario'm mlaen yn ei swydd fel Maer os nad oedd ganddi gefnogaeth ei phlaid, a hithau eisoes wedi cynychioli'r ward ar gyngor y dref ers pedair mlynedd.

Cyhuddwyd Plaid Cymru o chwarae'n chwerw gan y Democratiaid, pan gyfeirwyd at ymddiswyddiad Griffiths, y diffyg hyder yn Jones-Southgate, a'r ffaith fod yr ymgeisydd Democrataidd yn gweithio yn Llundain ar y pryd.

Yn dilyn yr etholiadau, dyma oedd sefyllfa'r cyngor:

* Plaid Cymru 20
* Y Democratiaid Rhyddfrydol 9
* annibynnol 11
* Llafur 1
* Annibynnol, dim plaid 1

Crynodeb Canlyniadau'r Is-etholiad
----------------------------------

| Ardal Aberystwyth: Rheidol |
| --- |
| Plaid | Ymgeisydd | Pleidleisiau | % | ±% |
|
|  | Plaid Cymru | Aled Davies | 271 | 40.09 |  |
|  | Democratiaid Rhyddfrydol | Alexander James Dauncey | 252 | 37.28 |  |
|  | Annibynnol | Carol Ann Kolczak | 98 | 14.50 |  |
|  | Llafur | Rhichard Anthony Boudier | 36 | 5.33 |  |
|  | Ceidwadwyr | Luke William Ashley Evetts | 17 | 2.51 |  |
| **Mwyafrif** | 19 | 2.81 |  |
| **Y nifer a bleidleisiodd** | 676 |  |  |
|  | Plaid Cymru yn **disodli** Democratiaid Rhyddfrydol | **Gogwydd** |  |  |

Ffynonellau
-----------

1. ↑   Rheidol Ward, Aberystwyth by-election 10 July 2008. Cyngor Sir Ceredigion.
2. 1 2   Martin Shipton. Liberal Democrats accuse Plaid of dirty tactics in county council by-election.
3. ↑   Aber mayor quits over by-election. BBC (11 Mehefin 2008).
WikipediaWikipedia
 ***Argraffiad Malteg*** Wicipedia, y gwyddoniadur rhydd

**Malteg** yw iaith genedlaethol Malta ac yn un o ddwy iaith swyddogol yr ynys (Saesneg yw'r llall). Mae'n un o ieithoedd swyddogol yr Undeb Ewropeaidd. Mae ganddi ryw 371,900 o siaradwyr. Malteg yw'r unig iaith Semitaidd sy'n cael ei hysgrifennu o'r chwith i'r dde ac sy'n defnyddio'r wyddor Rufeinig. Mae tua 60% o eirfa'r iaith yn Semitaidd, gyda'r gweddill at ei gilydd yn dod o ieithoedd Romawns ac Eidaleg Sicilia yn bennaf. Daw'r rhan fwyaf o'r eirfa "sylfaenol" o wreiddiau Semitaidd, ac mae'r geiriau sy'n ymwneud â llywodraeth a dysg yn dod o Eidaleg Sicilia e.e. *dar* yw "tŷ", ond *skola* yw "ysgol". Mae wedi benthyg nifer o eiriau o'r Saesneg sy'n ymwneud â byd gwaith e.e. *strajk* ("streic"), *union*, *leave* a *bonus*.

Mae llawer yn ystyried Malteg fel tafodiaith o Arabeg ond mae Malteg yn agos iawn i Aramaeg. Mae hi'n debyg mai Malteg yw'r iaith fodern agosaf i'r iaith roedd Iesu Grist yn ei siarad.

Y ddogfen hynaf mewn Malteg yw "Il Cantilena", cerdd o'r 15g a luniwyd gan Pietro Caxaro. Am ganrifoedd, iaith lafar yn unig oedd Malteg, gydag Arabeg yn gwasanaethu fel iaith lenyddol, ac yn ddiweddarach, Eidaleg. Eidaleg oedd yr iaith swyddogol ar yr ynys tan 1936 pan ddaeth Malteg a Saesneg yn swyddogol.

Ymadroddion cyffredin
---------------------

* Bonġu! : *Bore/P'nawn da!* (cynaniad; **bonjw**)
* Bonswa! : *Noswaith dda!*
* Il-lejl it-tajjeb! : *Nos da!* (cynaniad; **il-leil it-taieb**)
* Saħħa! : *Da boch chi!*
* Ċaw! : *Hwyl (fawr)!* (cynaniad; **shâw**)
* Skużi! : *Esgusodwch fi!*
* Skużani! : *Mae'n flin gen i!*
* Jekk jogħġbok! : *Os gwelwch chi'n dda!* (cynaniad; **iec iôjboc**)
* Grazzi (ħafna)! : *Diolch (yn fawr)!* (cynaniad; **gratsi haffna**)
* Iva : *ie/oes/do* etc.
* Le : *na*

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Maltese verbal morphology (PDF)
* L-Akkademja tal-Malti Archifwyd 2018-08-07 yn y Peiriant Wayback.
* Il-Kunsill Nazzjonali ta' l-Ilsien Malti
* (Saesneg) Maltese English Archifwyd 2006-06-26 yn y Peiriant Wayback.

1. 1 2   *Ethnolog* (25, 19 ed.), Dallas, Texas: SIL International, 21 Chwefror 2022, Wikidata Q14790,
Am ddefnyddiau eraill, gweler Roma (gwahaniaethu).
Mae "Romani" yn ailgyfeirio i'r erthygl hon. Am yr iaith, gweler Romani (iaith).
Teulu o Roma Cymreig a'u carafán. Ffotograff gan Geoff Charles (1951).
Pobl nomadaidd sy'n tarddu o'r India yw'r **Roma** neu'r **Romani**. Adnabyddir yn draddodiadol gan yr enw Sipsiwn, ond term a roddir arnynt gan eraill yw hwnnw a gall hefyd cyfeirio at grwpiau nomadaidd eraill.

Mae'n bosib bod y Roma yn perthyn i'r Dom neu i'r cast Indiaidd Domba. Datblygodd yr iaith Romani rhywbryd ar ôl 500 CC yng nghanolbarth India. Dechreuodd y Roma fudo i'r gogledd tuag at Gashmir cyn 500 OC, ond arhosodd yn isgyfandir India tan tua'r 9g. Mudodd yna i'r gorllewin gan ymsefydlu yng ngorllewin Anatolia ac yn hwyrach ar draws Ewrop, ac erbyn heddiw ar draws y byd.

Bu'r Roma yn dioddef rhagfarn ac erledigaeth trwy gydol eu hoes, gan gynnwys caethwasiaeth yn Nwyrain Ewrop, pogromau, ac hil-laddiad yn yr Holocost.

Ffynhonnell
-----------

* Yaron Matras, *I Met Lucky People: The Story of the Romani Gypsies* (Llundain: Penguin, 2014)
Ffilm bornograffig a pharodi ar bornograffi gan y cyfarwyddwr Buck Adams yw ***Super Hornio Brothers*** a gyhoeddwyd yn 1993. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. 

 Mae'r ffilm *Super Hornio Brothers* yn 151 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Jurassic Park* a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Super Mario Bros.*, sef ffilm gan y cyfarwyddwr Annabel Jankel a gyhoeddwyd yn 1993.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Buck Adams ar 15 Tachwedd 1955 yn Chatsworth a bu farw yn Northridge ar 22 Rhagfyr 1983. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1983 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Buck Adams nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Logan Marshall-Green yw ***Adopt a Highway*** a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd gan Jason Blum yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jason Isbell. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Parasite* sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Logan Marshall-Green ar 1 Tachwedd 1976 yn Charleston, De Carolina. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2001 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tennessee.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 69% (Rotten Tomatoes)
* 6.5/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Logan Marshall-Green nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Adopt a Highway". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
Llydawr oedd yn aelod o Gwenn ha Du ac Uned Perrot oedd **Louis Feutren** (1922 – 2010). Fel aelod o Uned Perrot, mudiad cenedlaetholgar Llydewig, cydweithiodd â'r Schutzstaffel yn ystod meddiannaeth Ffrainc gan yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Wedi diwedd y rhyfel wnaeth ffoi o Ffrainc i Gymru, ac yna i Weriniaeth Iwerddon lle bu farw.

O 1957 i 1985, gweithiodd yn athro Ffrangeg yn ysgol St Conleth's yn ne Dulyn. Fe'i cyhuddwyd gan gyn-ddisgyblion o ddefnyddio cosbau eithafol yn yr ysgol.

Ffrae'r Llyfrgell Genedlaethol
------------------------------

Yn 2011 derbynodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru gymynrodd o £300,000 a nifer o ddogfennau a thapiau o Feutren, gan beri ffrae dros foesoldeb derbyn arian gan unigolyn a wnaeth cydweithio â'r Natsïaid. Derbynwyd yn ôl cytundeb y Siarter Frenhinol a pholisi casglu'r Llyfrgell, sy'n nodi ei rôl i gasglu a sicrhau mynediad cyhoeddus i ddeunydd Celtaidd: dywedodd y bydd archif Feutren yn amlygu bywyd aelod o ddau grŵp genedlaetholgar Lydewig yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a bydd rhan o'r rhodd ariannol yn cyllido prosiectau yn ymwneud ag effaith rhyfel a ffasgaeth.

Yn ôl ymchwiliad gan y Llyfrgell Genedlaethol, ni elwodd Feutren yn ariannol o'i weithgareddau fel aelod o Uned Perrot. Dywedodd Llywydd y Llyfrgell, Dafydd Wigley, ni allai aelodau bwrdd y Llyfrgell adael eu "teimladau i ymyrryd yn ein penderfyniad".

Cyn i'r Llyfrgell benderfynu i dderbyn y gymynrodd, dywedodd Llywodraeth Cymru wrthi na fyddent yn gwrthwynebu derbyn y dogfennau a'r tapiau, ond na fyddent yn cefnogi derbyn yr arian. Wedi'r penderfyniad i dderbyn yr holl gymynrodd, dywedodd y Gweinidog Treftadaeth, Huw Lewis:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Gofynnodd y llyfrgell am farn Llywodraeth Cymru ar y mater hwn. Roedden ni'n teimlo y byddai derbyn y gymynrodd yn gallu effeithio ar enw da'r Llyfrgell Genedlaethol, un o'n sefydliadau diwylliannol sydd uchaf eu parch. Bu Louis Feutren yn cydweithio â'r Natsïaid. Mae hon yn ffaith hanesyddol ffiaidd. Felly rwyf wedi fy siomi gan benderfyniad y Llyfrgell Genedlaethol i dderbyn yr arian ac rwy'n meddwl na fyddai unrhyw un yng Nghymru wedi ei herio pe baen nhw wedi penderfynu peidio derbyn y gymynrodd. Rwy'n credu y byddai creu adnoddau addysgiadol ar gyfer plant Cymru i amlygu effaith ofnadwy rhyfel, ffasgaeth, ac anoddefgarwch yn ddefnydd addas o'r arian hwn. | "|

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4   Llyfrgell: Ffrae am rodd. BBC Cymru (2 Rhagfyr 2011).
2. ↑  (Saesneg) Rory Carroll, "Former pupils demand apology from Irish school over Nazi teacher’s bullying", *The Guardian* (3 Hydref 2023). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 3 Hydref 2023.
3. 1 2  (Saesneg) Welsh library criticised for accepting Nazi collaborator's money. *The Guardian* (2 Rhagfyr 2011).

Dolen allanol
-------------

* Casgliad Louis Feutren Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Archifau Cymru
Blodyn
*Gofal: ceir gwyfyn (Lycophotia porphyrea) o'r un enw.*

Rhywogaeth a phlanhigyn blodeuol yn y teulu Melanthiaceae yw **Cwlwm cariad** (enw gwyddonol: ***Paris quadrifolia***, hen enwau: Gwirgariad, Llysiau ungronyn, Pedair dalen, Croeslys a Chroeswerdd.

Mae'n frodorol mewn ardaloedd tymherus ac oer ledled Ewrasia, o Sbaen i Yakutia, ac o Wlad yr Iâ i Mongolia, ac yng Nghymru mewn ardaloedd fel Loggerheads. Mae'n well gan y planhigyn hwn bridd calchaidd ac mae'n byw mewn mannau llaith a chysgodol, yn enwedig hen goedwigoedd sefydledig a glannau nentydd.

*M*ae Cwlwm cariad yn prinhau drwy Ewrop oherwydd colli cynefin. Yng Ngwlad yr Iâ, er enghraifft, mae ar y rhestr goch. Fe'i ceir yng Nghyfarthfa, Sir Ddinbych (Loggerheads), ger yr Alun.

Nodweddion
----------

Mae *P. quadrifolia* yn blanhigyn llysieuol lluosflwydd sy'n 25 i 40 cm (10 i 15.5 modfedd) o daldra. Ceir 3-8 deilen ond fel arfer gwelir pedair deilen wedi eu trefnu fel parau cyferbyniol. Mae'r blodau'n aneglur ac yn anamlwg. Mae'r planhigyn yn blodeuo yn ystod Mehefin a Gorffennaf. Mae ganddo flodyn unigol gyda phedwar petal filiform, gul, gwyrdd; pedwar sepal petaloid gwyrdd, wyth briger melyn euraidd, ac ofari crwn porffor i goch. Mae'r blodyn i'w gael uwchben un swp sengl o bedair deilen.
*P.*Mae *quadrifolia* yn blanhigyn llysieuol lluosflwydd sy'n 25 i 49 cm o uchter. Gall fod ganddo 3 – 8 deilen ond yn nodweddiadol ceir pedair deilen wedi eu trefnu fel parau cyferbyniol. Mae'r blodau'n fach ac yn anamlwg.

Blodeua'r planhigyn yn ystod Mehefin a Gorffennaf. Ceir blodyn unigol gyda phedwar petal cul gwyrdd, pedwar sepal petaloid gwyrdd, wyth briger melyn euraidd, ac ofari crwn porffor i goch. Mae'r blodyn uwchben troell sengl o bedair deilen.

Mae pob planhigyn yn cynhyrchu ar y mwyaf un aeron tebyg i lus, gwenwynig, ac mae meinweoedd eraill y planhigyn hefyd yn wenwynig. Mae gwenwyno yn brin oherwydd mae gan aeron unig y planhigyn flas gwrthyrrol sy'n ei gwneud hi'n anodd ei camgymryd am lus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywiadur; adalwyd 6 Awst 2023.
2. ↑  "*Paris quadrifolia*". *World Checklist of Selected Plant Families (WCSP)*. Royal Botanic Gardens, Kew.
3. ↑  "Red List for Vascular Plants". Icelandic Institute Of Natural History. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2023-01-23. Cyrchwyd 21 October 2019.
4. ↑  "*Paris quadrifolia*". *Plants of the World Online*. Cyrchwyd 21 October 2019.
5. ↑  Altervista Flora Italiana, Uva di volpe *Paris quadrifolia* L.
6. ↑  "*Paris quadrifolia*". *Plants of the World Online*. Cyrchwyd 21 Hydref 2019."*Paris quadrifolia*".
7. ↑  Altervista Flora Italiana, Uva di volpe *Paris quadrifolia* L.
8. ↑  Jacquemyn, Hans; Brys, Rein; Hutchings, Michael J. (July 2008), "Biological Flora of the British Isles: Paris quadrifolia L.", *Journal of Ecology* **96** (4): 833–844, doi:10.1111/j.1365-2745.2008.01397.x
Dramodydd, nofelydd ac awdur straeon byrion, bardd, ac ysgrifwr Norwyaidd yn yr iaith Norwyeg yw **Jon Olav Fosse** (ganed 29 Medi 1959). Enillodd Wobr Lenyddol Nobel yn 2023 "am ei ddramâu a rhyddiaith ddyfeisgar sy'n rhoi llais i'r hyn ni ellir ei dweud".

Ganed ef yn Haugesund ar arfordir gorllewin Norwy, a chafodd ei fagu yn Strandebarm. Cyhoeddodd ei nofel gyntaf, *Raudt, svart*, ym 1983. Un o'i weithiau rhyddiaith enwocaf ydy'r *Septologien*, saith rhan mewn tair cyfrol (2019–21), a enwebwyd ar gyfer Gwobr Ryngwladol Booker yn 2022.

Dechreuodd ysgrifennu dramâu yn y 1990au, a'r un gyntaf ganddo i'w pherfformio ar y llwyfan oedd *Og aldri skal vi skiljast*, yn Bergen ym 1994. Daeth i'r amlwg ym myd y theatr wedi i'r Ffrancwr Claude Régy gyfarwyddo'r ddrama gyntaf a ysgrifennodd Fosse, *Nokon kjem til å komme*, yn Nanterre ym 1999. Ymhen ugain mlynedd, ysgrifennai mwy na 30 o ddramâu i gyd, a pherfformir ei waith yn amlach nag unrhyw ddramodydd Norwyaidd arall, ac eithrio Henrik Ibsen.

Fosse yw'r pedwerydd awdur Norwyeg i dderbyn Gwobr Lenyddol Nobel, ar ôl Bjørnstjerne Bjørnson (1903), Knut Hamsun (1920), a Sigrid Undset (1928). Fodd bynnag, Fosse ydy'r enillydd cyntaf i ysgrifennu yn y ffurf Nynorsk; ysgrifennai Bjørnson, Hamsun ac Undset mewn *Riksmaal* (rhagflaenydd *bokmål*), iaith lenyddol a oedd yn debycach o lawer i'r hen Ddano-Norwyeg nac i iaith y werin. Fosse hefyd ydy'r dramodydd cyntaf i ennill y wobr ers Harold Pinter yn 2005.

Mae Fosse yn byw yn Awstria ac yn Norwy. Trodd yn Gatholig yn 2013.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "The Nobel Prize in Literature 2023", Sefydliad Nobel. Adalwyd ar 5 Hydref 2023.
2. 1 2  (Saesneg) Ella Creamer, "Jon Fosse wins the 2023 Nobel prize in literature", *The Guardian* (5 Hydref 2023). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 5 Hydref 2023.
3. 1 2  (Saesneg) Philip Oltermann,"Jon Fosse’s Nobel prize announces his overdue arrival on the global stage", *The Guardian* (5 Hydref 2023). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 5 Hydref 2023.
Prifysgol ymchwil gyhoeddus yn yr Almaen yw **Prifysgol Goethe Frankfurt am Main** (Almaeneg: *Goethe-Universität Frankfurt am Main*) a leolir yn Frankfurt am Main yn nhalaith Hessen. Hon ydy'r brifysgol drydedd fwyaf yn yr Almaen, gyda thros 48,000 o fyfyrwyr.

Sefydlwyd dan yr enw Prifysgol Frankfurt am Main (*Universität Frankfurt am Main*) ym 1914 cyn newid ei henw ym 1932 er anrhydedd Johann Wolfgang von Goethe, un o feibion enwocaf Frankfurt. Cychwynnodd fel "prifysgol y dinasyddion", gydag arian a roddwyd gan drigolion cyfoethocaf y ddinas. Cafodd y rhan fwyaf o'r cyfalaf gwaddoledig ei fuddsoddi mewn bondiau rhyfel, ac felly wedi diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf a chwymp Ymerodraeth yr Almaen cafodd gwaddol y brifysgol ei ddibrisio'n llwyr. Ym 1923, daeth yn brifysgol gyhoeddus wedi ei hariannu gan ddinas Frankfurt a thalaith Prwsia.

Sefydlwyd y Sefydliad dros Ymchwil Cymdeithasol (*Institut für Sozialforschung*, IfS) yn Frankfurt ym 1923, ac yno yn y 1930au datblygodd Ysgol Frankfurt. Wedi i'r Natsïaid esgyn i rym ym 1933, diswyddwyd rhyw draean o athrawon y brifysgol gan y deddfau newydd, a chodwyd y faner Natsïaidd ar y campws. Symudodd yr IfS i Brifysgol Columbia ym 1934. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, difethwyd adeiladau'r brifysgol o ganlyniad i fomiau'r Cynghreiriaid ym Mawrth 1944. Cychwynnwyd ar y broses o ddad-Natsïeiddio'r brifysgol yn Ebrill 1945, ac ailagorodd ym 1946. Dychwelodd yr IfS i Brifysgol Frankfurt ym 1951.

Methodd y ddinas dalu ei hanner o'r costau ers 1965, ac felly ym 1967 cymerodd talaith Hessen yr holl gyfrifoldeb dros ariannu'r brifysgol. Frankfurt oedd un o brif fannau'r mudiad myfyrwyr yng Ngorllewin yr Almaen ym 1968, a chynhaliwyd protestiadau a meddianaethau ar y campws. Ehangwyd lleoliadau'r brifysgol ers y 1980au, ac yn 2004 cytunodd y dalaith i dalu €1.2 biliwn i chyflawni adeiladu'r tri champws.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) "University history", Goethe-Universität Frankfurt am Main. Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 27 Hydref 2023.
*Am y lliw, gweler bwrgwyn (lliw).*
Arfbais Dugiaeth Bwrgwyn
Mae **Bwrgwyn** neu **Byrgwyn** yn y Canoloesoedd (Ffrangeg *Bourgogne*, Saesneg *Burgundy*) yn rhanbarth hanesyddol sy'n gorwedd yn fras rhwng Afon Rhône ac Afon Saone ac o'u gwmpas; mae'r rhan fwyaf o'r afon yn Ffrainc, ond mae rhan yn y Swistir.

Daearyddiaeth
-------------

Y pwynt uchaf ym Mwrgwyn yw bryn Haut-Folin (901m) yn y Morvan.
Y prif ddinasoedd yw Dijon, Arles, Besançon a Vienne.

Mae Camlas Bwrgwyn yn cysylltu Afon Yonne ag Afon Saône, ac yn caniatau i gychod fynd o ogledd Ffrainc i'r de. Dechreuwyd arni yn 1765 ac fe'i cwblhawyd yn 1832. Ar ei phwynt uchaf ceir twnnel 3.333 km sy'n rhedeg mewn llinell syth. Hyd y gamlas yw 242 km, gyda 209 loc. Mae'n rhedeg trwy ddwy o siroedd Bwrgwyn, Yonne a Cote d'Or.

Hanes
-----

Mae hanes y rhanbarth yn hir a chymhleth. Mewn gwirionedd ceir mwy nag un Fwrgwyn.

Daeth y Fwrgwyn gyntaf i fodolaeth tua dechrau'r 6g a phasiodd dan reolaeth y Merofingiaid. Tyfodd yr ail Fwrgwndi dan eu rheolaeth i ymestyn hyd at lannau y Môr Canoldir. Cafodd y diriogaeth ei dwyn gan Siarlymaen yn 771. Ymrhanodd yr ardal yn ddwy ddugiaeth am gyfnod.

Daeth teyrnas Bwrgwyn arall i fodolaeth pan unwyd y ddwy ran o'r hen Fwrgwyn yn yr Oesoedd Canol, a choronwyd Conrad II yn frenin arni yn 933. Parhaodd y deyrnas hyd 1032, pan aeth yn rhan o'r Almaen. Ei phrifddinas oedd Arles.

Roedd Franche Comté yn ffurfio Bwrgwyn arall a elwid "Swydd Rydd Bwrgwyn". Besançon oedd ei phrifddinas, a daeth yn rhan o deyrnas Ffrainc yn 1679.

Ond y Fwrgwyn bwysicaf oedd Dugiaeth Bwrgwyn, a barhaodd o 1032 hyd 1482 ac a chwareuodd ran bwysig iawn yn hanes Ffrainc. Roedd yn rhan o deyrnas Ffrainc, yn swyddogol, ond roedd ei dugiaid, a feddai Fflandrys hefyd am gyfnod hir, yn ymddwyn fel brenhinoedd annibynnol. Roedd hynny'n arbennig o wir am Charles le Téméraire ("Siarl Eofn": 1433-1477), ond yn sgîl ei farwolaeth yn 1477 llwyddodd brenin Ffrainc i gipio'r rhan fwyaf o Fwrgwyn a rhwng hynny a 1789 roedd yn dalaith oddi fewn i Ffrainc.

Bwrgwyn heddiw
--------------

Golygfa nodweddiadol o gefn gwlad Bwrgwyn - pentref Bèze
Heddiw mae Bwrgwyn yn rhanbarth yn nwyrain Ffrainc a elwir Bourgogne. Twristiaeth a gwinllannoedd yw'r prif ddiwydiannau, yn arbennig yng nghefn gwlad.

Mae'n enwog am ei gwin. Daw'r rhai gorau o'r Côte d'Or; mae Beaujolais, Chablis, Côte Chalonnaise, and Mâcon hefyd yn winoedd Bwrgwynaidd.

Mae bwydydd enwog yr ardal yn cynnwys *coq au vin* *a boeuf bourguignon*. Daw mwstard Dijon a mwstard Poupon Llwyd o Dijon.

Dolenni allanol
---------------

* départements, arrondissements a cantons Bwrgwyn
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Helmgrib farfog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: helmgribau barfog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Oxypogon guerinii***; yr enw Saesneg arno yw *Bearded helmetcrest*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. guerinii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r helmgrib farfog yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Helmgrib farfog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn copog llwygynffon** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod copog llwygynffon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Discosura longicauda***; yr enw Saesneg arno yw *Racquet-tailed coquette*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *D. longicauda*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r sïedn copog llwygynffon yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn copog llwygynffon** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Robin y graig** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: robinod y graig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Petroica archboldi***; yr enw Saesneg arno yw *Rock robin*. Mae'n perthyn i deulu'r Robinod Awstralia (Lladin: *Petroicidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Yr hen enw ar y teulu hwn oedd yr *Eopsaltridae*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. archboldi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r robin y graig yn perthyn i deulu'r Robinod Awstralia (Lladin: *Petroicidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwybed-robin yr afon | Monachella muelleriana |  |
|
| Robin bengoch | Petroica goodenovii |  |
|
| Robin binc | Petroica rodinogaster |  |
|
| Robin garned | Eugerygone rubra |  |
|
| Robin lychlyd | Peneoenanthe pulverulenta |  |
|
| Robin rosliw | Petroica rosea |  |
|
| Robin twtwai | Petroica australis |  |
|
| Robin y graig | Petroica archboldi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Robin y graig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm antur yw ***The Keeper: The Legend of Omar Khayyam*** a gyhoeddwyd yn 2005. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Moritz Bleibtreu, Diane Baker, Vanessa Redgrave, Rade Šerbedžija, C. Thomas Howell, Andranik Madadian ac Yasmin Paige. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2005. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *V for Vendetta* sef ffilm wyddonias, ddystopaidd llawn cyffro gan James McTeigue. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 41% (Rotten Tomatoes)
* 5.3/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr: *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 16 Medi 2022.
2. 1 2  "The Keeper: The Legend of Omar Khayyam". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 8 Hydref 2021.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Sïedn gyddf-frith** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod gyddf-frith) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Leucippus taczanowskii***; yr enw Saesneg arno yw *Spot-throated hummingbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. taczanowskii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

Teulu
-----

Mae'r sïedn gyddf-frith yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Q83015764 | Paraclaravis mondetoura |  |
|
| Turtur ddaear adeinresog | Paraclaravis geoffroyi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Sïedn gyddf-frith** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddrama am gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Joel Silberg yw ***Breakin'*** a gyhoeddwyd yn 1984. Fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jean-Claude Van Damme, Ice-T, Christopher McDonald, Lela Rochon, Shabba-Doo, Lucinda Dickey a Michael Chambers. Mae'r ffilm *Breakin' (ffilm o 1984)* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1984. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Terminator* sef ffilm apocolyptaidd llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Hanania Baer oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Joel Silberg ar 30 Mawrth 1927 yn Tel Aviv a bu farw yn yr un ardal ar 30 Mawrth 1948. Mae ganddo o leiaf 6 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 33% (Rotten Tomatoes)
* 4.5/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Joel Silberg nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi: .
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
4. 1 2  "Breakin'". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* GND: 7751055-0

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tsicadî’r Gogledd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tsicadîod y Gogledd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Parus hudsonicus***; yr enw Saesneg arno yw *Boreal chickadee*. Mae'n perthyn i deulu'r Titw (Lladin: *Paridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. hudsonicus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Teulu
-----

Mae'r tsicadî’r Gogledd yn perthyn i deulu'r Titw (Lladin: *Paridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw asur | Cyanistes cyanus |  |
|
| Titw cefnwyrdd | Parus monticolus |  |
|
| Titw cribog | Lophophanes cristatus |  |
|
| Titw mawr | Parus major |  |
|
| Titw tomos las | Cyanistes caeruleus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tsicadî’r Gogledd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddrama am y cyfnod glasoed gan y cyfarwyddwr Kay Pollak yw ***Barnens Ö*** neu ***Ynys y Plant*** a gyhoeddwyd yn 1980. Fe'i cynhyrchwyd gan Bengt Forslund yn Sweden. Lleolwyd y stori yn Stockholm. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Kay Pollak a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Per Carleson. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan SF Studios.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Björn Borg, Börje Ahlstedt, Hjördis Petterson, Sif Ruud, Ingvar Hirdwall, Anita Ekström a Lena Granhagen. Mae'r ffilm *Barnens Ö* yn 108 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1980. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Empire Strikes Back* sef yr ail ffilm yn y gyfres Star Wars. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd. 
Roland Sterner oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Thomas Holéwa sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kay Pollak ar 21 Mai 1938 yn Göteborg. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1972 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Umeå.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Kay Pollak nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Barnens Ö |  | Sweden | 1980-12-25 |
| Elvis! Elvis! |  | Sweden | 1977-01-01 |
| *Heaven on Earth* |  | Sweden | 2015-09-04 |
| Så Som i Himmelen |  | SwedenDenmarc | 2004-09-03 |
| *Tordyveln flyger i skymningen* |  | Sweden | 1976-01-01 |
| Älska Mej |  | Sweden | 1986-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023.
2. ↑  Gwlad lle'i gwnaed: "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023.
3. ↑  Iaith wreiddiol: "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023.
4. ↑  Dyddiad cyhoeddi: "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023.
5. ↑  Cyfarwyddwr: "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023.
6. ↑  Sgript: "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023. "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023. "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023.
7. ↑  Golygydd/ion ffilm: "Barnens ö" (yn Swedeg). Cyrchwyd 20 Chwefror 2023.
your mom is fat ahhhhhh bruh he is so dum

Chwaraewr rygbi'r undeb yw **George North** (ganwyd 13 Ebrill 1992). Mae'n chwarae dros Gymru ac ers 2018 mae'n chwarae i glwb Y Gweilch.

Bywyd cynnar
------------

Ganed George Philip North yn King's Lynn, Norfolk, Lloegr. Symudodd y teulu i Ynys Môn pan oedd George yn ddwy flwydd oed ac o ganlyniad mae yn siaradwr Cymraeg rhugl. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Uwchradd Bodedern ac yng Ngholeg Llanymddyfri. Partner George yw'r seiclwraig Becky James.

Gyrfa glwb
----------

Yn 2009, cynrychiolodd Gymru dan ddeunaw, gan chwarae fel canolwr. Cafodd ei alw i fod yn sgwad ddatblygu'r Sgarlets yn yr haf yn 2010, gan chwarae yng ngêm agoriadol 2010/11 Cynghrair Magners yn erbyn Benetton Treviso. Hyd at ei alw i'r tîm cenedlaethol, roedd wedi chwarae chwe gêm i dîm cyntaf y Sgarlets.

  

Ar ôl chwarae i'r Sgarlets o 2010-13 cadarnahwyd ar 9 Medi 2013 y byddai'n symud at dîm y Northampton Saints ar gytundeb o dair blynedd. Yn 2018 symudodd i chwarae gyda'r Gweilch

Gyrfa ryngwladol
----------------

Wedi dechreuad addawol i dymor 2010, cafodd ei ddewis yn Hydref 2010 i sgwad o 33 ar gyfer cyfres ryngwladol yr Hydref. Enwyd ef ar 11 Tachwedd i chwarae dros Gymru yn erbyn De Affrica ar 13 Tachwedd, gan ei wneud y 3ydd chwaraewr ifancaf i gynrychioli Cymru ar ôl Tom Prydie a Norman Biggs ac yn gyfartal ag Evan Williams.

Gwnaeth George argraff ddofn yn ei gêm ryngwladol gyntaf ar ddydd Sadwrn 13 Tachwedd 2010 yn erbyn pencampwyr cyfredol y byd wrth sgorio dwy gais i Gymru yn Stadiwm y Mileniwm.

Enillodd ei ganfed cap dros ei wlad ar 27 Chwefror 2021 pan enillodd Cymru y Goron Driphlyg gyda buddugoliaeth o 40-24 yn erbyn Lloegr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*BBC Sport - George North: Northampton sign Scarlets and Wales wing*". Bbc.co.uk. 2013-04-09. Cyrchwyd 2013-04-30.
2. ↑  *Cymru’n dathlu’r Goron Driphlyg*  , Golwg360, 27 Chwefror 2021.

Dolenni allanol
---------------

* (Cymraeg) Proffil North ar wefan y Sgarlets Archifwyd 2012-06-09 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) "Scarlets wing George North makes Warren Gatland's Autumn squad" gan newyddion Walesonline

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 296896326
* LCCN: no2013013932
* ISNI: 0000 0004 0205 3747

 |