recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **desonid** yn gyffur gwrthlidiol corticosteroid isel ei gryfder i’w roi ar y croen sydd wedi bod ar gael ers y 1970au. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₄H₃₂O₆. Mae desonid yn gynhwysyn actif yn Lokara, Desowen, Verdeso, Tridesilon Desonate.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- dermatosis ar y coesau
 - dermatosis ar y dwylo
 - dermatosis gwynebol
 - llid
 - dermatosis ar groen y pen
 - llid ar y croes cysylltiol
 - llid ar y croen atopig
 - Soriasis
 - bwyd y barcud

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Desonid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Desowen®
 - desfluorotriamcinolone acetonide
 - D-2083
 - 16alpha,17alpha-isopropylidenedioxyprednisolone
 - 16alpha-hydroxyprednisolone-16alpha,17-acetonide
 - 16alpha-hydroxyprednisole-16,17-acetonide
 - 11beta,21-dihydroxy-16alpha,17alpha-isopropylidenedioxypregna-1,4-diene-3,20-dione
 - 11beta,21-dihydroxy-16alpha,17-isopropylidenedioxypregna-1,4-diene-3,20-dione
 - 11beta,21-dihydroxy-16alpha,17-[(1-methylethylidene)bis(oxy)]pregna-1,4-diene-3,20-dione

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Desonid". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Wychavon**. 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 663.5 km², gyda 127,340 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn ymestyn o gornel dde-ddwyreiniol Swydd Gaerwrangon i'r gogledd a'r gorllewin. Mae'n ffinio â phum ardal arall Swydd Gaerwrangon, yn ogystal â siroedd Swydd Gaerloyw a Swydd Warwick.

Ardal Wychavon yn Swydd Gaerwrangon
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Cyfunodd nifer o hen awdurdodau lleol, sef bwrdeistrefi Droitwich ac Evesham ynghyd ag Ardal Wledig Evesham a'r rhan fwyaf o Ardal Wledig Droitwich a'r rhan fwyaf o Ardal Wledig Pershore.

Mae enw'r ardal, a ddyfeisiwyd ym 1973, yn cynnwys dwy elfen. Mae "Wych" yn cyfeirio at Hwicce, teyrnas Sacsonaidd hynafol, ac mae "Avon" yn cyferio at Afon Avon.

Pencadlys yr awdurdod yw Pershore. Droitwich Spa ac Evesham yw trefi eraill yr ardal.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 15 Mawrth 2020
|  |  |
| --- | --- |
|  Rhybudd!  | **Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.**   Beth am fynd ati i'w chywiro?
Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol. |

Teitl byr stoc yw **Deddf Troseddau Rhywiol** (gyda'i sawl amrywiadau) a ddefnyddir ar gyfer deddfwriaeth yn y Deyrnas Unedig yn perthyn i droseddau rhywiol (yn cynnwys darbodion gwreiddiol a threfniadol).

Adnabyddir y Bil ar gyfer Deddf â'r teitl byr hwnnw fel **Bil Troseddau Rhywiol** yn ystod ei daith drwy'r Senedd.

Gall **Deddfau Troseddau Rhywiol** fod yn enw generig am ddeddfwriaeth â'r teitl byr hwnnw neu am yr holl ddeddfwriaeth sy'n perthyn i'r gyfraith droseddol. Term celf yw e.

Rhestr
------

### Y Deyrnas Unedig

Deddf Troseddau Rhywiol 1956 (4 & 5 Eliz.2 c.69)
Deddf Anweddusrwydd gyda Phlant 1960 (8 & 9 Eliz.2 c.33)
Deddf Troseddau Rhywiol 1967 (c.60)
Deddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1976 (c.82)
Deddf Troseddau Rhywiol 1985 (c.44)
Deddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1992 (c.34)
Deddf Troseddau Rhywiol 1993 (c.30)
Deddf Troseddau Rhywiol (Bradwriaeth ac Anogaeth) 1996 (c.29)
Deddf Troseddau Rhywiol (Defnydd Diogel) 1997 (c.39)
Deddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 2000 (c.44)
Deddf Troseddau Rhywiol 2003 (c.42)
**Y Deddfau Troseddau Rhywiol**

Mae'r **Deddfau Troseddau Rhywiol 1957 a 1967** yn golygu'r Ddeddf Troseddau Rhywiol 1957 a'r Ddeddf Troseddau Rhywiol 1967.
Mae'r **Deddfau Troseddau Rhywiol 1956 i 1976** yn golygu'r Deddfau Troseddau Rhywiol 1957 a 1967 a'r Ddeddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1976.
Mae'r **Deddfau Troseddau Rhywiol 1956 i 1992** yn golygu'r Deddfau Troseddau Rhywiol 1956 i 1976 a'r Ddeddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1992.
#### Yr Alban

Deddf Troseddau Rhywiol (Yr Alban) 1976 (c.67)
Deddf Troseddau Rhywiol (Trefn a Thystiolaeth) (Yr Alban) 2002 (asp 9)
Deddf Amddiffyn Plant ac Atal Troseddau Rhywiol (Yr Alban) 2005 (asp 9)
Deddf Troseddau Rhywiol (Yr Alban) 2009 (asp 9)
#### Gogledd Iwerddon

Pasiwyd nifer o Orchmynion yng Nghyngor â'r teitl byr hwn. Newidiwyd y gyfundrefn enwau oherwydd marw Senedd Gogledd Iwerddon a gorthrwm rheolaeth uniongyrchol. Ystyrir y gorchmynion hyn i fod yn brif ddeddfwriaeth.

Gorchmynyn Troseddau Rhywiol (Gogledd Iwerddon) 1978 (S.I.1978/460 (N.I.5))
Gorchmynyn Troseddau Rhywiol (Gogledd Iwerddon) 2008 (S.I.2008/1769 (N.I.2))
### Kenya

Deddf Troseddau Rhywiol 2006
### Affrica'r De

* Deddf Troseddau Rhywiol 1957 (wedi'i diddymu nawr am y rhan fwyaf)
* Deddf Welliant Cyfraith Troseddol (Troseddau Rhywiol a Materion Perthnasol) 2007

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cap. 154 Sexual Offences. United Nations Human Rights. Adalwyd ar 1 Medi 2013.
2. ↑  Sex Offences Bill Jun04.PDF[*dolen marw*]
3. ↑  Deddf Troseddau Rhywiol 1967, adran 11(1)
4. ↑  Deddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1976, adran 7(1)
5. ↑  Deddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1992, adran 8(2)
Cymuned yn départements Savoie, rhanbarth Rhône-Alpes, Ffrainc yw **Albertville** (Arpitan : ***Arbèrtvile***). Mae'n fwyaf adnabyddus am gynnal Gemau Olympaidd y Gaeaf 1992.

Daearyddiaeth
-------------

Lleolir Albertville ar yr afon Arly, yn agos i lle mae'n ymuno gyda Afon Isère. Mae wedi ei leoli ar lethr rhwng 345 a 2037 medr uwch lefel y môr. Mae mynyddoedd gerllaw yn cynnwys y *Belle Etoile*, *Dent de Cons*, *Négresse*, *Roche Pourrie*, *Mirantin*, *Pointe de la Grande Journée*, a'r *chaîne du Grand Arc*. Heb fod ymhell hefyd mae'r Bauges; y Beaufortain; a chychwyn y Vanoise.

Hanes
-----

Sefydlwyd Albertville ym 1836 gan frenin Sardiniaidd Charles Albert. Mae hefyd yn cynnwys tref ganoloesol Conflans, sydd âg adeiladau'n dyddio'n ôl o'r 14g. Ers hynny, mae Albertville wedi datblygu masnach gyda Ffrainc, yr Eidal, a'r Swistir; ac ar lan yr afon ceir diwydiannau megis melinau papur a hydro drydan.

Cafodd Gemau Olympaidd y Gaeaf 1992 eu trefnu yn rhanbarth Savoie, gyda Albertville yn eu gwesteio. Cafodd rhai o'r adeiladau lle gynhaliwyd y chwaraeon eu addasu yn ddiweddarach ar gyfer defnyddiau eraill. Mae rhai o'r stadia yn dal i fod, megis y llawr sglefrio a ddyluniwyd gan y pensaer Jacques Kalisz, mae'r dref yn troi o amgylch diwydiant yn fwy na thwristiaeth.

Yn 2003, rhoddwyd i'r dref y label "Tref celf a hanes".

Pobl
----

* Florine De Leymarie (ganed 9 Mai 1981), sgiwr
* Adrien N'Goma, chwaraewr rygbi

Albertville
Tref canoloesol Conflans

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* INSEE
* Gwefan cyngor dinas Albertville Archifwyd 2010-02-10 yn y Peiriant Wayback.
* Gwefan twristiaeth Albertville Archifwyd 2012-02-19 yn y Peiriant Wayback.
Mae **The Sow of Atholl** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN625741. cairn around boulder

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 10 Mawrth 2007.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Math o ardal llywodraeth leol yn Lloegr yw **ardal an-fetropolitan** (Saesneg: *non-metropolitan district*). Mae ardaloedd an-fetropolitan yn rhan o system dwy haen o lywodraeth leol sy'n gweithredu yn y rhan fwyaf o Loegr. Mae'r ardaloedd yn israniadau o siroedd an-fetropolitan, gan rannu pŵer a chyfrifoldeb gyda nhw. 

Mae'r sir yn gyfrifol am wasanaethau mwyaf a drutaf, megis: 

* addysg
* gwasanaethau cymdeithasol
* prif ffyrdd
* llyfrgelloedd
* trafnidiaeth gyhoeddus
* gwasanaethau tân
* Safonau Masnach
* gwaredu gwastraff
* cynllunio strategol

tra bod ardaloedd an-fetropolitan yn darparu gwasanaethau, megis:

* cynllunio lleol a rheoli adeiladau
* tai cyngor
* ffyrdd lleol
* iechyd yr amgylchedd
* marchnadoedd a ffeiriau
* casglu ac ailgylchu sbwriel
* mynwentydd ac amlosgfeydd
* parciau
* gwasanaethau hamdden
* twristiaeth

Crëwyd y system ddwy haen hon yn 1974 gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972.

Mae llawer o ardaloedd wedi cael statws bwrdeistref trwy siarter frenhinol. Mae hyn yn golygu bod y cyngor lleol yn cael ei alw'n "gyngor bwrdeistref" yn lle "cyngor dosbarth", a bod ganddo'r hawl i benodi maer. Mae ardaloedd eraill wedi cael statws dinas trwy breinlythyrau, ond nid yw hyn yn rhoi unrhyw bwerau ychwanegol i'r cyngor lleol heblaw'r hawl i alw ei hun yn "gyngor dinas". Fodd bynnag, nid yw pob awdurdod lleol sydd â'r geiriau "dinas" neu "fwrdeistref" yn yr enw yn ardal an-fetropolitan; mae rhai yn awdurdodau unedol, mae eraill yn fwrdeistrefi metropolitan neu fwrdeistrefi Llundain.

Gweler hefyd
------------

* Ardaloedd awdurdod lleol yn Lloegr
Clawr
Gêm fideo strategol sy'n efelychu bywyd ac a ddatblygwyd gan y cwmni meddalwedd Maxis yw ***The Sims***. Cyhoeddwyd yn wreiddiol gan Electronic Arts a hynny yn 2000. Mae'r chwaraewr yn trefnu ac yn datblygu bywyd cymeriadau rhithwir a elwir yn "Sims", mewn cartref neu dref ffuglenol.

Arweinydd y prosiect oedd Will Wright ac roedd y gêm yn ddatblygiad naturiol o gyfres o gemau cynharach, sef *SimCity*. Cafwyd 7 pecyn ehangu rhwng 2000 a 2003, er mwyn ychwanegu cymeriadau, arwynebau a nodweddion eraill newydd. Cafwyd hefyd sawl dilyniant: *The Sims 2* yn 2004, *The Sims 3* yn 2009, a *The Sims 4* yn 2014.

Gwobrau
-------

Yn 2000, enillodd "Gêm y Flwyddyn" yn rhestr gemau GameSpot. Y flwyddyn wedyn, enillodd *The Sims* Brif Wobr Datblygwyr Gemau Fideo'r Flwyddyn, sef prif wobr y diwydiant gemau fideo, a gyflwynir yn flynyddol yng Nghynhadledd Datblygwyr Gemau. Hwn yw'r cyfarfod mwyaf o'i fath drwy'r byd ar gyfer datblygwyr 'gemau fideo' proffesiynol, ac fe'i gynhelir ym Mawrth yn San Francisco fel arfer.

### Gwerthiant

Erbyn 7 Chwefror 2005 roedd 16 miliwn o gopiau wedi'u danfon i siopau ledled y byd. Dywedodd Will Wright fod y gêm, yn wahanol i lawer o gemau, yn apelio at ferched: 60% o'r chwaraewyr. Cyhoeddodd Electronic Arts ym Mawrth 2009 fod *The Sims* fel franchise wedi gwerthu dros 100 miliwn o gopiau. Rhestrwyd y gêm yn 2001 gan *Game Informer* fel yr 80fed gêm gorau erioed. Yn Awst 2016 rhestrwyd *The Sims* yn Time yn 31fed Gêm Fideo Gorau Erioed.

Yn 2012 dewisiwyd *The Sims* fel un o 14 o gemau fideo i'w harddangos yn yr Amgueddfa Celf Modern.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The Sims Franchise Celebrates Its Fifth Anniversary and Continues to Break Records" (Press release). Electronic Arts. 7 Chwefror 2005.. Adalwyd 8 Hydref 2008.
2. ↑  Patrick Huguenin (15 Ebrill 2008). "Women really click with The Sims". NYDailyNews. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-09-22. Cyrchwyd 2018-06-04. But unlike other popular video and computer games, almost 60% of the people playing The Sims are female
3. ↑  Boland, Eric (2010). *The Sims: The Complete Guide*. Vancouver: WTYW7 Books. t. 24. ISBN 978-0-557-84739-6. Cyrchwyd 10 Awst 2016.
4. ↑  Cork, Jeff (16 Tachwedd 2009). "Game Informer's Top 100 Games Of All Time (Circa Issue 100)". *Game Informer*. Cyrchwyd 2 Rhagfyr 2013.
5. ↑  "The 50 Best Video Games of All Time". *Time*. Time Inc. 23 Awst 2016. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 26 Awst 2016. Cyrchwyd September 19, 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
6. ↑  Antonelli, Paola (Tachwedd 29, 2012). "Video Games: 14 in the Collection, for Starters". MoMA. Archifwyd o'r gwreiddiol ar Tachwedd 30, 2012. Cyrchwyd Tachwedd 30, 2012. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
**Anweledigrwydd** yw cyflwr gwrthrych na ellir ei weld. Dywedir bod gwrthrych yn y cyflwr hwn yn *anweledig* (yn llythrennol, "ddim yn weladwy").

Defnyddir y term yn aml mewn ffantasi / ffuglen wyddonol, lle na ellir gweld gwrthrychau trwy ddulliau hudol neu dechnolegol; fodd bynnag, gellir dangos ei effeithiau hefyd yn y byd go iawn, yn enwedig mewn dosbarthiadau ffiseg a seicoleg ganfyddiadol .

Gan fod gwrthrychau yn gallu cael eu gweld gan olau yn y sbectrwm gweladwy o ffynhonnell sy'n adlewyrchu oddi ar eu harwynebau ac yn taro llygad y gwyliwr, mae'r ffurf fwyaf naturiol o anweledigrwydd (p'un a yw'n real neu'n ffuglennol) yn wrthrych nad yw'n adlewyrchu nac yn amsugno golau (hynny yw, mae'n caniatáu i olau basio trwyddo). Gelwir hyn yn dryloywder, ac fe'i gwelir mewn llawer o ddeunyddiau naturiol (er nad oes unrhyw ddeunydd naturiol sy'n 100% dryloyw).

Mae canfyddiad anweledigrwydd yn dibynnu ar sawl ffactor optegol a gweledol. Er enghraifft, mae anweledigrwydd yn dibynnu ar lygaid yr arsylwr a/neu'r offer a ddefnyddir. Felly gellir dosbarthu gwrthrych fel "anweledig i" berson, anifail, offeryn, ac ati. Mewn ymchwil ar ganfyddiad synhwyraidd dangoswyd bod anweledigrwydd yn cael ei ganfod mewn cylchoedd.

Yn aml, ystyrir anweledigrwydd fel y ffurf oruchaf ar guddliw, gan nad yw'n datgelu i'r gwyliwr unrhyw fath o arwyddion hanfodol, effeithiau gweledol, nac unrhyw amleddau o'r sbectrwm electromagnetig y gellir eu gweld gyda llygad dynol, gan ddefnyddio donfeddi radio, is-goch neu uwchfioled yn lle hynny.

Mewn opteg rhith, mae anweledigrwydd yn achos arbennig o effeithiau rhith: y rhith o ofod rhydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Moreno, Ivan; Jauregui-Sánchez, Y.; Avendaño-Alejo, Maximino (2014). "Invisibility assessment: a visual perception approach". *Journal of the Optical Society of America A* **31** (10): 2244–2248. Bibcode 2014JOSAA..31.2244M. doi:10.1364/josaa.31.002244. PMID 25401251.. Adalwyd 2016-01-24.
2. ↑  Craig, Eugene A.; Lichtenstein, M. (1953). "Visibility-Invisibility Cycles as a Function of Stimulus-Orientation". *The American Journal of Psychology* **66** (4): 554–563. doi:10.2307/1418951. JSTOR 1418951. PMID 13124563. .

Dolenni allanol
---------------

* The Digital Chameleon Principle: Computing Invisibility by Rendering Transparency
* Physics World special issue on invisibility science - July 2011
* Light Fantastic: Flirting With Invisibility - The New York Times
* Invisibility in the real world Llun diddorol o hanner isaf tiwb prawf sy'n anweledig mewn olew coginio.
* Brief piece on why visible light is visible - Straight Dope Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.
* CNN.com - Science reveals secrets of invisibility - Aug 9, 2006
* - Next to perfect Invisibility achieved using nanotechnologic material In Turkey - July 2009
Roedd **Richard Hughes Jones** (27 Tachwedd 1879 - 24 Tachwedd, 1958) yn chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymreig a oedd yn chwarae rygbi clwb i Glwb Rygbi Abertawe a rygbi rhanbarthol i Sir Forgannwg. Enillodd 15 cap i Gymru.

Gyrfa rygbi
-----------

Creodd Jones, ynghyd â Dicky Owen, partneriaeth maswyr mwyaf dinistriol i chwarae i Abertawe erioed. Disodlodd Jones ac Owen y brodyr James yn Abertawe, a byddent yn dod â'u partneriaeth i dîm Cymru yn ddiweddarach. Roedd y detholwyr Cymreig yn tueddu i ddewis partneriaid clwb i lenwi safleoedd y ddau faswr. Pan anafwyd Lou Phillips o Gasnewydd mewn gêm yn erbyn yr Alban, disodlwyd ef a'i bartner Llewellyn Lloyd yn raddol gan Jones ac Owen.  Byddai'r bartneriaeth yn para am 15 gêm, record Gymreig am faswyr a barhaodd hyd i Barry John a Gareth Edwards ei ddisodli ym 1971. 

Chwaraeodd Jones i Abertawe am 12 tymor ac roedd yn aelod o'r tîm a gurodd tîm Awstralia ar daith ym 1908.

Gwnaeth Jones ei ymddangosiad cyntaf yn erbyn Iwerddon ym 1901. Er iddo gael ei ollwng am gyfnod rhwng 1902 a 1904, fe ailsefydlodd ei hun gyda chicio a rhedeg rhagorol yn erbyn yr Alban. Yn anffodus i Jones dorrodd pont ei droed mewn gêm glwb ym 1905 ac ni chwaraeodd rygbi eto tan ddiwedd 1907. Roedd ei ddychweliad ym 1908 yn erbyn Ffrainc mewn ornest i gipio'r Gamp Lawn, sgoriodd Jones y cais buddugol i godi'r tlws i Gymru. Sgoriodd Jones ddau gais arall yn ei yrfa ryngwladol, yn erbyn yr Alban ym 1904 a Lloegr ym 1905. Dylai Jones hefyd fod wedi sgorio yn erbyn Iwerddon, a fyddai wedi rhoi cais iddo yn erbyn holl dimau’r twrnamaint, ond ni chaniatawyd cais am dirio'r bêl iddo yn nhymor 1903/04 yn Belffast trwy ddyfarnu gwael. 

Ym 1911 gollyngwyd Owen a Jones ar ôl perfformiad Cymreig gwael yn erbyn Lloegr, lle cafodd Jones ei anrheithio trwy gydol y gêm gan flaen asgellwr Lloegr, ‘Cherry’ Pillman.  Dim ond o 11 pwynt i 6 y collodd Cymru’r ornest, yn bennaf oherwydd gwall yn y munud cyntaf gan Benjamin "Ben" Gronow o Ben-y-bont ar Ogwr a ganiataodd i Loegr sgorio, ond ni allai Cymru adfer eu gêm. Roedd y ffaith mai hwn oedd y tro cyntaf i dîm o Gymru golli i Loegr ers 1898 yn rhoi rheswm digonol i'r dewiswyr newid personél ar gyfer y gemau nesaf. Er y byddai Owen yn cael ei ddewis eto, dioddefodd Jones anaf difrifol a ddaeth â’i yrfa chwarae i ben. 

### Gemau rhyngwladol

* Awstralia 1908
* Lloegr 1902, 1904, 1905, 1909, 1910
* Ffrainc 1905, 1908, 1909, 1910
* Iwerddon 1901, 1904, 1908, 1909
* yr Alban 1904, 1909

Hanes personol
--------------

Jones yw hen daid y digrifwr o Seland Newydd, Dai Henwood.

Llyfryddiaeth
-------------

* Parry-Jones, David (1999). *Prince Gwyn, Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby*. Bridgend: seren. ISBN 1-85411-262-7.
* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.
* Thomas, Wayne (1979). *A Century of Welsh Rugby Players*. Ansells Ltd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Smith (1980), tud 133.
2. ↑  Smith (1980), tud 131-132.
3. 1 2  Thomas (1979) pg.32.
4. ↑  Parry-Jones (1999) p 113.
5. ↑  Smith (1980), tud 197.
Baner sifil gyfredol Feneswela, cymesuredd: 2:3
Chwifio'r faner wladwriaethol gyfredol
Codwyd **baner Feneswela** neu **baner Venezuela** gyntaf ym 1806 gan y gwrthryfelwr, Francisco de Miranda. Yn ystod ei hoes mae wedi bod trwy sawl newid. Ar 1 Mai 1817 ychwanegwyd saith seren i'r faner, yna o Dachwedd 1817 wyth seren. Tra bod baner Gran Colombia ("Colombia Fawr") (1819-1830) ac yna faner Venezuela (o 1830) yn dangos dim sêr i gychwyn, dangoswyd saith sêr ar y faner o 1859, roedd eu cynrychiolaeth yn amrywio tan y deddf staduol 1954. Ers 12 Mawrth 2006, mae gan y faner Feneswela wyth seren.

Mae baner Ecwador a baner Colombia yn seiliedig ar yr un cynllun trilliw bras.

Diwrnod y Faner Feneswela yw 3 Awst. Cyn 2006 y dathlwyd y diwrnod ar 12 Mawrth. Mae gan y faner anthem genedlaethol ei hun, sef *Himno de la Bandera*. Ceir hefyd llw ysgrifenedig y bydd myfyrwyr yn adrodd ar Ddiwrnod y Faner (3 Awst).

Symboliaeth
-----------

ch-dde: Baneri Ecwador, Colombia, Feneswela ar fap o Dde America
Mae'n dair-lliw, mae'r lliwiau yn cael eu dehongli fel a ganlyn:

Melyn - symboli'r haul a'r pridd euraidd yn Ne America.
Glas - annibyniaeth oddi ar Sbaen a'r môr, sy'n gwahanu Venezuela o Sbaen.
Coch - dewrder a gwaed yn ystod chwyldro Simón Bolívar i Venezuela.
Mae wyth sêr bum-bwyntiau gwyn yn y strip las yn cynrychioli'r saith talaith a gariodd annibyniaeth, Barcelona, Cumana, Caracas, Barinas, Merida, Margarita, a Trujillo. Yn 2006 ychwanegwyr wythfed seren yn dyddio'n ôl i archddyfarniad Simón Bolívar o 1817, pan gyflwynwyd yr wythfed seren i anrhydeddu talaith Guyana.

Esblygiad Baner Feneswela
-------------------------

* Baner wreiddiol Miranda (1806)Baner wreiddiol Miranda (1806)
* Baner yr Ail Weriniaeth (1813-1814)Baner yr Ail Weriniaeth (1813-1814)
* Baner rhwng 1830 a 1836Baner rhwng 1830 a 1836
* Baner rhwng 1836 a 1859Baner rhwng 1836 a 1859
* "Baner Ffederasiwn" o 1859"Baner Ffederasiwn" o 1859
* "Baner Ffederasiwn" o 1859 i 1863"Baner Ffederasiwn" o 1859 i 1863
* Baner o 1863 i 1905Baner o 1863 i 1905
* Baner o 1905 i 1930Baner o 1905 i 1930
* Baner o 1930 i 1954Baner o 1930 i 1954
* Baner ers 2006Baner ers 2006

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Baner Feneswela ar Flags of the World

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • go De America  |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Yr Ariannin **·** 
Bolifia **·** 
Brasil **·** 
Colombia **·** 
Ecwador **·** 
Feneswela **·** 
Gaiana **·** 
Paragwâi **·** 
Periw **·** 
Swrinam **·** 
Trinidad a Thobago1 **·** 
Tsile **·** 
Wrwgwái
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

Arwba1 **·** 
Bonaire1 **·** 
Curaçao1 **·** 
De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De **·** 
Guyane **·** 
Ynysoedd y Falklands
 |
|  |
| 1 Ystyrid weithiau fel rhan o Ogledd America neu Ganolbarth America. |

 |

Nodyn:Baneri
Ffilm ddogfen llawn antur gan y cyfarwyddwyr Camilo Nu a Reed Rickert yw ***The Third Root*** a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America a Mecsico. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Camilo Nu. 

 Mae'r ffilm *The Third Root* yn 67 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. 
Reed Rickert oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Reed Rickert sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Camilo Nu nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| The Third Root |  | MecsicoUnol Daleithiau America |  | 2016-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Baner Glyn Dŵr
Arfbais neu darian Glyn Dŵr
**Baner Glyn Dŵr** yw'r enw a roddir i'r faner sy'n dangos yr arfau a fabwysiadodd Owain Glyn Dŵr yn ystod ei wrthryfel dros annibyniaeth i Gymru ar ddechrau'r 15g. Mae'n dangos pedwar llew ungoes (*rampant*), dau yn goch ar gefndir meylyn, a dau yn felyn ar gefndir goch.

Crêd rhai fod yr arfau hyn yn gyfuniad o arfau Teyrnas Powys, y gallai Owain hawlio bod yn etifedd iddi trwy ei dad, a Deheubarth, y gallai hawlio bod yn etifedd iddi trwy ei fam. Dywed R.R. Davies, fodd bynnag, mai mabwysiadu'r arfau a ddefnyddid gan Owain Lawgoch, etifedd olaf Teyrnas Gwynedd yn y llinach wrywaidd uniongyrchol, a wnaeth Glyn Dŵr. Roedd yr arfau hyn, a ddefnyddid gan Thomas ap Rhodri, tad Owain Lawgoch, hefyd, yn amrywiad o arfbais Gwynedd yng nghyfnod Llywelyn Fawr a Llywelyn ap Gruffudd, lle roedd ystum y llewod yn wahanol. Trwy fabwysiadu'r arfau hyn, roedd Glyn Dŵr yn hawlio bod yn olynydd llinach Aberffraw hefyd.

Baner Gwynedd
Yn ddiweddar mae Diwrnod Owain Glyn Dŵr wedi dod yn ddydd gŵyl answyddogol a ddethlir yng Nghymru ar 16 Medi, y dyddiad y cyhoeddwyd Glyn Dŵr yn Dywysog Cymru yn 1400. Cytunwyd i hedfan baner Glyn Dŵr ar furiau Castell Caerdydd ar 16 Medi 2006, mewn ymateb i bwysau gan y cyhoedd. Yn 2008, gydag Alun Ffred Jones AC (Plaid Cymru) yn Weinidog Treftadaeth yn Llywodraeth Cymru, cyhoeddodd Cadw eu bod am chwifio baner Glyn Dŵr ar gestyll Caernarfon, Caerffili, Conwy a Harlech.

Cario'r faner
-------------

Ellis ap Richard ap Howell ap Morgan Llwyd oedd cludwr baner (Saesneg: *standard bearer*) Glyn Dŵr. Bu farw ym Mrwydr Gallt Campston yn 1404.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  BBC Wales News

Gweler hefyd
------------

* Baneri Cymru
* Owain Glyn Dŵr
* Rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru
Powell ar y dde yn paffio Mel Brown ym 1950.
Paffiwr o Gymro oedd **Dennis Powell** (12 Rhagfyr 1924 - 27 Mai 1993) a flodeuodd fel bocsiwr rhwng 1946 a 1954. Roedd yn enedigol o Landdewi Ysgyryd, Sir Fynwy. Ym 1949 roedd yn bencampwr 'ardal' pwysau ysgafn a thrwm a pharhaoedd yn bencampwr pwysau trwm hyd nes y cafodd ei drechu gan Tommy Farr ym 1951. Parhaodd yn bencampwr pwysau ysgafn drwy gydol ei yrfa. Ym 1953 curodd George Walker gan ddod yn bencampwr Prydain yng ngornest pwysau trwm-ysgafn (*light heavyweight*).

Gyrfa
-----

Mae'r cofnod cyntaf ohono'n paffio'n mynd yn ôl i 1946 pan gychwynodd bocsio'n broffesiynol: gornest oedd hon yn erbyn y Gwyddel Tommy Smythe ar 17 Rhagfyr 1946. Ymladdodd bedair gwaith y flwyddyn ddilynol, yn ardaloedd Lerpwl a Chanolbarth Lloegr, er gwaetha'r ffaith ei fod y pryd hwn yn byw yn Four Crosses, Powys.

Ym 1953 ymddeolodd Randolph Turpin a dewisiwyd Powell a Walker i ymladd am y belt pwysau trwm-ysgafn. Ar 25 Mawrth 1953 daeth y ddau ynghŷd yn 'Y Stadiwm', Lerpwl. Ataliwyd yr ornest ar ôl 11 rownd (allan o 15) a dyfarnwyd Powell yn fuddugol. Yn dilyn anafiadau difrifol, dim ond dwywaith-dair y paffiodd Walker wedi hynny. Cafodd Powell ugain pwyth yn ei lygaid a'i wyneb ac yn ôl papur yr *Observer*, "*(he was) never quite the same man again*". Wedi dim ond 7 mis yn y teitl, cafodd ei herio gan Alex Buxton. Collodd Powell am resymau technegol yn y 10fed rownd. Paffiodd ddwywaith yn unig wedi hynny, gyda'i ornest olaf yn erbyn Polly Smith yng Ngorffennaf 1954.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Dennis Powell (Four Crosses)" (PDF). boxinghistory.org.uk. Cyrchwyd 19 Hydref 2013.
2. 1 2  Bond, James. "*Dennis Powell - a true champion*". bbc.co.uk. Cyrchwyd 19Hydref 2013.
3. ↑  Cope, Nigel (25 Hydref 1994). "*Old pro beats the count once more*". independent.co.uk. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-12-14. Cyrchwyd 19 Hydref 2013.
4. ↑  Morton, James (2012). Gangland Bosses: The Lives of Jack Spot and Billy Hill. Hachette UK. ISBN 9781405515610.
Ffilm hanesyddol gan y cyfarwyddwr Gideon Raff yw ***The Red Sea Diving Resort*** a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd gan Gideon Raff yn Unol Daleithiau America Lleolwyd y stori yn Swdan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Gideon Raff a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Mychael Danna.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Chris Evans. Mae'r ffilm *The Red Sea Diving Resort* yn 129 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Parasite* sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Roberto Schaefer oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Tim Squyres sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gideon Raff ar 1 Ionawr 1972 yn Jeriwsalem. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tel Aviv.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Emmy 'Primetime'

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 29% (Rotten Tomatoes)
* 4.6/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gideon Raff nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Dig* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg |  |
| *Now and Then* |  | SbaenUnol Daleithiau America | SbaenegSaesneg | 2022-01-01 |
| *Prisoners of War* |  | Israel | Hebraeg |  |
| *The Babysitter* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2003-01-01 |
| The Killing Floor |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2007-01-01 |
| The Red Sea Diving Resort |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2019-01-01 |
| *The Spy* |  | Ffrainc | Saesneg |  |
| *Train* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2008-01-01 |
| *Tyrant* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "The Red Sea Diving Resort". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 30 Hydref 2021.
Dull o ymresymu, trwy dynnu casgliad o enghreifftiau mathemategol yw **anwythiad mathemategol**, sy'n un o'r profion mathemategol a ddefnyddir i brofi (neu wrthbrofi) datganiad mathemategol.

Er gwaethaf ei enw, mae anwythiad mathemategol yn ddull didynnu (*deduction*), nid ffurf o resymu anwythol. Mewn prawf trwy anwythiad mathemategol, profir un "achos sylfaenol", a phrofir "rheol anwytho" sy'n sefydlu bod unrhyw achos mympwyol yn awgrymu'r achos nesaf. Oherwydd y gall y rheol anwytho hwn gael ei gymhwyso dro ar ôl tro (gan ddechrau o'r achos sylfaenol profedig) gwelwn fod yr holl achosion yn medru cael eu profi. 
Mae hyn yn osgoi gorfod profi pob achos yn unigol. Amrywiad o anwythiad mathemategol yw profi drwy ddisgyniad anfeidraidd (*proof by infinite descent*), y gellir ei ddefnyddio, er enghraifft, i brofi anghysondeb ail isradd dau.

Cymhwysiad eitha cyffredin o brawf trwy anwythiad mathemategol yw profi bod nodwedd sy'n hysbys i ddal un rhif yn dal ar gyfer pob rhif naturiol:
Dywedwch mai **N** = {1,2,3,4,...} yw set o rifau naturiol, a *P*(*n*) yw datganiad mathemategol sy'n ymwneud â'r rhif naturiol *n* sy'n perthyn i **N** fel bod

* **(i)** *P*(1) yn gywir, h.y. bod *P*(*n*) yn gywir am *n* = 1.
* **(ii)** *P*(*n*+1) yn gywir pan fo *P*(*n*) yn gywir, h.y. pan fo *P*(*n*) yn gywir, awgrymir fod *P*(*n*+1) yn gywir.
* **Yna, mae *P*(*n*) yn gywir am BOB rhif naturiol *n*.**

Defnyddir y term "prawf drwy anwythiad" yn aml, yn hytrach na'r llond ceg "prawd drwy anwythiad mathemategol".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cupillari, tud. 46.
2. ↑  Enghreifftiau o brofion syml trwy anwythiad mathemategol ar gyfer pob rhif naturiol
3. ↑  Proof by induction Archifwyd 2012-02-18 yn y Peiriant Wayback. University of Warwick Glossary of Mathematical Terminology.
Awdures plant Cymraeg ydy **Anwen Francis** (ganwyd 16 Ionawr 1979, Aberteifi, Ceredigion). Mae hefyd yn ysgrifennu colofnau'n rheolaidd ar gyfer cylchgronau marchogaeth a phapurau wythnosol. Mynychodd Ysgol Plant Bach Aberteifi, Ysgol Gynradd Aberteifi, Ysgol Uwchradd Aberteifi a Choleg y Drindod, Caerfyrddin. Gweithiodd i'r BBC fel gohebydd am chwe mlynedd cyn symyd i weithio i Gyngor Sir Ceredigion fel Swyddog Cyfathrebu Corfforaethol. Bellach mae'n gweithio fel Cyfieithydd i Adran y Gwyddorau Dynol ac Iechyd ym Mhrifysgol Abertawe. Me'n feirniad ceffylau ac yn cystadlu ar draws Cymru a Lloegr.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Siani'r Shetland* (Gwasg Gomer, 2005)
* *Campau Siani'r Shetland* (Gwasg Gomer, 2007)
* *Nadolig Llawen Siani* (Gwasg Gomer, 2007)
* *Siani'r Shetland: Siani ar Garlam* (Gwasg Gomer, 2007)
* *Siani'r Shetland: Siani'n Achub y Dydd* (Gwasg Gomer, 2007)
* *Siani'r Shetland: Siani am Byth!* (Gwasg Gomer, 2009)
* *Y Rali Fawr* (Gwasg Gomer, 2012)

Cyfeiriadau
-----------

* Coladwyd y llyfryddiaeth o wefan gwales.com

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 48739782
* LCCN: nb2003086653
* ISNI: 0000 0000 5162 5298

 |
"Hen Ŵr Storr"
Mae **The Storr** yn gopa mynydd a geir yn Trotternish ar Ynys Skye yn yr Alban; cyfeiriad grid NG495540. Mae yma enghraifft fendigedig o dirlithriad geolegol, un o'r rhain ydy'r tyrrau enwog a elwir yn "Hen Ŵr Storr".

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Cerddwyr
--------

Ceir llwybr cadarn sy'n cychwyn o'r A855, i'r gogledd o Loch Leathan. Mae'n dirwyn i fyny'r llethrau coediog a cheir cip bob yn hyn a hyn o'r olygfa islaw. Ar ôl 1.6 kilometr down allan o'r coed ac i dirwedd tebyg i wyneb y lleuad.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Ynysoedd Heledd
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Évariste Galois
Mewn mathemateg, mae **damcaniaeth Galois** yn darparu'r cysylltiad rhwng theori maes a theori grŵp. Drwy'r ddamcaniaeth hon, gellir lleihau llawer o'r problemau a wynebir oddi fewn i theori maes i'r hyn a elwir yn theori grŵp, sy'n symlach ac yn haws ei ddeall. Fe'i galwyd ar ôl Évariste Galois (25 Hydref 1811 – 31 Mai 1832), Ffrancwr a fu farw yn 20 oed. Gwelodd amod angenrheidiol i ddatrus polynomial drwy israddau (*radicals*), problem y ceisiwyd ei hateb am 350 o flynyddoedd cyn hynny. Y gwaith hwn gan Galois a roddodd fodolaeth i'r hyn a elwir heddiw yn theoriau Galois a maes, sef dwy o brif ganghennau algebra haniaethol.

Poblogeiddiwyd y theori gan Richard Dedekind, Leopold Kronecker ac Emil Artin.

Cyffredinolwyd y theori i gysylltiadau Galois a theori Galois Grothendieck.

Daeth y theori i fodolaeth i geisio ateb y canlynol:

> Pam nad oes fformiwla ar gyfer israddau'r 5ed gradd, neu uwch, o'r hafaliad polynominal, yn nhermau cyfernodau'r polynominal, gan ddefnyddio dim ond gweithrediadau algebraidd (adio, tynnu, lluosi a rhannu), ac israddau (ail isradd, trydydd isradd ayb)?
> 
> 
>

Évariste Galois
---------------

Mathemategydd Ffrengig oedd Évariste Galois ond roedd hefyd yn ymgyrchydd gwleidyddol. Bu farw'n 20 oed, yn dilyn gornest (*duel*). Roedd ei dad, Nicolas-Gabriel Galois, yn faer y dref, yn weriniaethwr ac yn bennaeth ar y Blaid Ryddfrydol, y Bourg-la-Reine. Trochwyd ei fam, Adélaïde-Marie (née Demante), ym myd y clasuron, a hi a ddarparodd addysg i'w mab am y 12 mlynedd cyntaf.

Astudiodd am gyfnos yn y Lycée Louis-le-Grand lle darllennodd y llyfr Éléments de Géométrie gan Adrien-Marie Legendre, a ddylanwadodd arno.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Stewart, Ian (1973). *Galois Theory*. London: Chapman and Hall. tt. xvii–xxii. ISBN 978-0-412-10800-6.
Oedolyn yn yr Eidal
Aricia agestis
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **argws brown**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **argysau brown**; yr enw Saesneg yw *Brown Argus*, a'r enw gwyddonol yw *Aricia agestis*. Mae i'w ganfod yng Nghymru a Lloegr mor ogleddol â Swydd Efrog. Mae i'w weld hefyd ledled Ewrop: o dde Sweden i Sbaen ac i'r dwyrain hyd at Siberia.

Bwyd
----

Hoff fwyd yr Argws brown ydy mathau o fynawyd y bugail, ar dir calchog.

Wyau ac oedolion
----------------

Caiff yr wyau eu dodwy ar y tu isaf i ddail, a hynny'n unigol. Mae'r siani flewog yn debycach i wlithen a cheir morgrug o'i chwmpas yn aml. Yng ngwledydd Prydain un cenhedlaeth a geir ac fe'i gwelir ar adenydd ym Mehefin a Gorffennaf.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r argws brown yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Aricia agestis***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur; adalwyd 13/12/2012.
Mewn damcaniaeth gwybodaeth, mae **theorem codio ffynhonnell Shannon** (neu **theorem codio di-sŵn**) yn dangos fod cyfyngiadau ar gywasgiad data dichonadwy. Mae'n un o ddehongliadau entropi gwybodaeth.

### Theorem codio ffynhonnell

Yn anffurfiol, mae'r theorem hon (Shannon, 1948) yn dweud fod:

"Gellir cywasgu *N* hapnewidyn annibynnol unfath, pob un gydag entropi *H(X)*, i fwy nag *NH(X)* did gyda cholled gwybodaeth yn ddibwys o annhebygol; ond os y'i cywesgir yn lai nag *NH(X)* did, mae mwy neu lai yn sicr y bydd colled gwybodaeth." (MacKay 2003).

### Ar gyfel codau symbol

Gadewch i *X* fod yn hapnewidyn sy'n cymryd gwerthoedd mewn gwyddor feidraidd {\displaystyle \Sigma \_{1}}, a gadewch i *f* fod yn god dehongladwy o {\displaystyle \Sigma \_{1}} i {\displaystyle \Sigma \_{2}} a ellid ei ddehongli, lle mae {\displaystyle |\Sigma \_{2}^{\*}|=a}. Dynodwn hyd y geiriau yn *f(X)* gydag *S*.

Os mai *f* yw'r gorau posib, yn y ffaith fod ganddo'r hyd geiriau disgwyliedig lleiaf posib ar gyfer *X*, yna mae

{\displaystyle {\frac {H(X)}{\log \_{2}a}}\leq \mathbb {E} S<{\frac {H(X)}{\log \_{2}a}}+1}
(Shannon 1948)
Ym mytholeg Iwerddon, tarw arbennig yw **Donn Cúailnge**, yn perthyn i Dáire mac Fiachna o Wlster. Ystyr ei enw yw "[Tarw] Brown Cúailnge (Cooley)". Gyda'r tarw Finnbhennach, sy'n perthyn i Ailill mac Mágach, brenin Connacht, mae'n ffigwr canolog yn y chwedl Wyddeleg enwog *Táin Bó Cuailgne*.

Ceir hanes geni Donn Cuailgne yn y chwedl *De chophur in da muccida*, hanes dau feichiad (bugail moch) brenhinoedd Tylwyth Teg taleithiau Connacht a Munster. Mewn ymryson i brofi eu doniau dewinol, â'r ddau feichiad drwy gyfres o rithiadau, gan eu newid eu hunain yn rhith adar, pysgod, ceirw, rhyfelwyr, ysbrydion, dreigiau ac yna yn nadroedd dŵr. Caent eu llyncu yn rhith y nadroedd hynny gan ddwy fuwch sy'n ymfeichiogi ac yn rhoi genedigaeth i ddau lo sy'n tyfu i fod yn Donn Cuailgne a Finnbhennach.

Un diwrnod mae Medb, brenhines Connacht, a'i gŵr Ailill yn cymharu eu cyfoeth. Maent bron yn gyfartal, ond mae Ailill yn berchen ar y tarw Finnbhennach. Ar un adeg roedd y tarw yn perthyn i Medb, ond gan ei fod yn anfodlon cael gwraig yn berchennog arno, crwydrodd i ffwrdd ac ymuno â buches Ailill. I geisio dod yn gyfartal â'i gŵr mae Medb yn ceisio cael gafael ar Donn Cuailnge. Mae'n gyrru negeseuwyr at Dáire mac Fiachna yn cynnig arian, tiroedd a ffafrau rhywiol os caiff fenthyg y Donn am flwyddyn. Fodd bynnag, mae'r negeseuwyr yn meddwi, ac mae un ohonynt yn dweud y byddant yn cipio'r Donn trwy drais os na allant ei gael trwy deg. Gwrthodir cynigion Medb, ac mae hi'n codi byddin i ddwyn Donn Cuailgne. Rhybuddir Donn am hyn gan y Mórrígan, ar ffurf brân, ac mae ef a'i fuches yn ffoi i Slieve Gullion. Yn y diwedd mae Medb yn cael hyd iddo, ac er iddo ladd llawer o'i milwyr yn ei gipio.

Mae melltith ar wŷr Wlster, a'r unig un sydd ar gael i amddiffyn Wlster yw'r arwr dwy ar bymtheg oed Cúchulainn. Llwydda byddin Connacht i gipio'r tarw tra mae Cúchulainn yn cyfarfod merch, ond mae Cúchulainn yn galw ar yr hen hawl i fynnu ymladd un yn erbyn un ger rhyd. Pery'r ymladd am fisoedd, gyda Cúchulainn yn gorchfygu rhyfelwyr gorau Connacht un ar ôl y llall. Pan ddaw Fergus, ei dad-maeth yn ei erbyn, mae Cúchulainn yn cytuno i ildio iddo ar yr amod fod Fergus yn ildio iddo ef yn tro nesaf. Yna mae'n ymladd brwydr hir yn erbyn ei frawd maeth Ferdiad.

Yn y diwedd mae rhyfelwyr Wlster yn dechrau deffro, ac ymleddir y frwydr olaf. Mae Fergus yn cadw ei amod â Cúchulainn ac yn tynnu ei ryfelwyr o'r maes, a gorfodir byddin Medb i encilio. Maent yn llwyddo i ddwyn Donn Cuailnge yn ôl i Connacht, lle mae'n ymladd a Finnbhennach. Lleddir Finnbhennach, ond mae Donn Cuailnge ei hun yn cael ei glwyfo'n farwol. Wedi crwydro o amgylch Iwerddon yn ysbrydoli enwau lleoedd, mae'n dychwelyd i Cúailnge i farw.

Llyfryddiaeth
-------------

* Thomas Kinsella (cyf.), *The Tain* (Gwasg y Dolmen, 1969; argraffiad newydd, Prifysgol Pennsylvania, 1985). Gyda lluniau inc gan yr artist Gwyddelig Louis le Brocquy.
* Cecil O'Rahilly (cyf.), *Táin Bó Cúalnge from the Book of Leinster* (Dulyn, 1967)
Mae **Beinn Dearg - Elrig 'ic an Toisich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN866787. Y fam-fynydd yw Beinn Dearg.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ardal hanesyddol yng Ngwynedd yw **Ardudwy**, a fu'n un o hen gantrefi teyrnas Gwynedd ac efallai'n fân-deyrnas annibynnol cyn hynny.

Hanes a thraddodiadau
---------------------

Fel cantref canoloesol, daeth yn un o ddau gwmwd cantref Dunoding, gydag Eifionydd. Pan greuwyd yr hen siroedd yn 1284 cafodd ei gynnwys yn Sir Feirionnydd. Yn y 14g collwyd ardal Nanmor i Sir Gaernarfon. Roedd Ardudwy yn ymestyn o'r Traeth Mawr yn y gogledd i Afon Mawddach yn y de. Ffiniai â chwmwd Eifionydd yn Dunoding ei hun, Arfon, a Nant Conwy yn Arllechwedd yn y gogledd. Yn y dwyrain rhannai ffin â chantref Penllyn ac yn y de â chwmwd Thal-y-bont yng nghantref Meirionnydd.

Mae'n bosibl fod Ardudwy yn 'wlad' (teyrnas) annibynnol yn y Gymru gynnar. *Túath* yw'r gair Gwyddeleg sy'n cyfateb i 'wlad' / 'teyrnas' yn Gymraeg Canol; ei wraidd yw *tud*, 'gwlad, pobl'. Dyna a geir yn yr enw Ardudwy (*ar* + *tud* + *-wy*) a meddylir fod yr enw yn dynodi'r llwyth a fu'n byw yn yr ardal.

Yn ddiweddarach cafodd Ardudwy ei rannu'n ddau gwmwd, gydag Afon Artro fel ffin rhyngddynt, sef Ardudwy Uwch Artro ac Ardudwy Is Artro (eto'n rhan o gantref Dunoding).

Tir gwyllt a mynyddig yw Ardudwy, gyda mynyddoedd y Rhinogydd yn asgwrn cefn iddo. Roedd hen ffordd yn cysylltu Tomen y Mur a'r arfordir gan redeg trwy fwlch Drws Ardudwy. Eithriad yw'r gwastadeddau ar hyd yr arfordir lle ceir yr unig drefi o bwys heddiw. Er na fu erioed yn ardal gyfoethog mae'n llawn hanes a hynafiaethau. Yn Harlech yn Ardudwy mae llys Bendigeidfran yn Ail Gainc y Mabinogi. Ystumgwern, Is Artro, oedd maerdref y cwmwd.

Gweler hefyd
------------

* Ardudwy Is Artro
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Dunoding
* Phylipiaid Ardudwy
* Teyrnas Gwynedd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Edward Lloyd, *A History of Wales* (1911).
2. 1 2 3  Geraint Bowen (gol.), *Atlas Meironnydd* (Y Bala, 1975).

Dolen allanol
-------------

* Adnabod Ardudwy Archifwyd 2010-02-03 yn y Peiriant Wayback.
Cyflwynwraig ac awdures o Gymraes yw **Anni Llŷn** (ganwyd 1 Ebrill 1988). Hi oedd Bardd Plant Cymru rhwng 2015 a 2017.

Bywgraffiad
-----------

Mae'n hannu o Sarn Mellteyrn ger Pwllheli, ac aeth i Ysgol Gynradd Pont y Gof ac Ysgol Uwchradd Botwnnog. Aeth ymlaen i astudio ym Mhrifysgol Caerdydd lle graddiodd mewn Cymraeg, cyn dilyn cwrs ôl-radd yn arbenigo mewn ysgrifennu creadigol.

Enillodd wobr Prif Lenor yn Eisteddfod yr Urdd, Eryri 2012 gyda gwaith ar y thema Egin. Mae wedi ysgrifennu nofelau antur i blant yn cynnwys *Asiant A*, a *Nanw a Caradog Crafog Llwyd Lloerig* sy'n rhan o Gyfres Lolipop o lyfrau.

Treuliodd bum mlynedd yn cyflwyno rhaglenni plant Stwnsh ar S4C. Mae hefyd wedi cyflwyno rhaglenni teledu o Eisteddfod y Ffermwyr Ifanc.

Bywyd personol
--------------

Mae'n briod a'r cyflwynydd Tudur Phillips ac mae ganddynt un plentyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Anni Llŷn yw Bardd Plant Cymru*  , BBC Cymru Fyw, 26 Mai 2015.  Cyrchwyd ar 30 Gorffennaf 2018.
2. ↑   Penblwydd hapus iawn heddiw i @trydanni gwestai rhaglen @Dewi\_Llwyd - digon o dynnu coes ar Ebrill 1af!.

Dolenni allanol
---------------

* Anni Llŷn ar Twitter

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 299383248
* LCCN: no2013031042

 |
Arglwydd Normanaidd oedd yn un o'r cyntaf i goncro tiriogaethau yng Nghymru oedd **Bernard de Neufmarché** (c. 1050 - c. 1125). Roedd Bernard yn un o'r mân arglwyddi Normanaidd a lwyddodd i enill safle gref ar y Gororau cyn cipio Teyrnas Brycheiniog rhwng 1088 a 1095, a chreu Arglwyddiaeth Brycheiniog.

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yng nghastell Le-Neuf-Marché-en-Lions, ar y ffîn rhwng Normandi a Beauvais. Roedd yn perthyn o bell i Gwilym Goncwerwr. Rhoddwyd tiroedd yn Swydd Henffordd iddo gan y brenin yn 1086 neu 1087. Priododd Agnes (Nest), merch Osbern fitz Richard a Nest, merch Gruffudd ap Llywelyn.

Ymosododd ar deyrnas Brycheiniog tua 1088, Cipiwyd Talgarth, ac adeiladodd gastell Bronllys. Erbyn 1091, roedd wedi cyrraedd dyffryn afon Wysg. Yn ôl un cofnod diweddarach, gwnaeth brenin Brycheiniog, Bleddyn ap Maenarch, gynghrair a Rhys ap Tewdwr, brenin Deheubarth yn 1093 neu 1094, ac ymosododd ar Bernard, oedd yn adeiladu castell yn Aberhonddu. Lladdwyd Rhys yn y frwydr, a chipiodd Bernard y gweddill o Frycheiniog.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dringedydd Papwa** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: dringedyddion Papwa) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Climacteris placens***; yr enw Saesneg arno yw *Papuan treecreeper*. Mae'n perthyn i deulu'r Dringhedyddion (Lladin: *Climacteridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. placens*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r dringedydd Papwa yn perthyn i deulu'r Dringhedyddion (Lladin: *Climacteridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Climacteris melanurus | Climacteris melanurus |  |
|
| Dringedydd Papwa | Cormobates placens |  |
|
| Dringedydd aelgoch | Climacteris erythrops |  |
|
| Dringedydd aelwyn | Climacteris affinis |  |
|
| Dringedydd gwinau | Climacteris picumnus |  |
|
| Dringedydd melyngoch | Climacteris rufus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Dringedydd Papwa** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aradrbig** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: aradrbigau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eulacestoma nigropectus***; yr enw Saesneg arno yw *Wattled shrike tit*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. nigropectus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aradrbig yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aradrbig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*