Mae **Nablus** neu, gellir sillafu fel **Nablws** yn yr orgraff Gymraeg (Arabeg: نابلس, Nablus næːblʊs; Hebraeg: שכם?, Šəḫem), Shechem), yn un o ddinasoedd fwyaf y Lan Orllewinol ym Mhalesteina, gyda phoblogaeth o 135,000 o drigolion (2006). Dyma brifddinas sir o'r un enw, sy'n cynnwys 56 o bentrefi ar gyfer poblogaeth gyfan o 336,380 o drigolion (yn ôl ystadegau 2006). Cafodd y ddinas ei meddiannu gan fyddin Israel yn ystod y Rhyfel Chwe Diwrnod yn 1967. Ers 1995 daeth y ddinas o dan reolaeth llywodraeth hunanlywodraethol Awdurod Cenedlaethol Palastieina yn dilyn Cytundeb Oslo II.

Lleoliad
--------

Rheolfa Huwwara gyda Palesteiniaid yn disgwyl teithio i'r de, 2006
Lleolir Nablws tua 60 cilomedr i'r gogledd o Jerwsalem rhwng Mynydd Ebal a'r Garizim. Mae'r boblogaeth yn Arabaidd. Yn hanesyddol roedd y ddinas yn adnabyddus am gynhyrchu o wlân, olew a sebonau. Hon oedd canolfan fasnachol bwysicaf Samaria..

Yn 1995, yn dilyn yr Cytuneb Oslo, fe'i rhoddwyd y ddinas o dan awdurdodaeth Awdurdod Cenedlaethol Palesteina. Ers hynny, yn raddol mae wedi dod yn brifddinas economaidd Palesteina. Mae hefyd yn gartref i Brifysgol Genedlaethol An-Najah.

Panorama o ddinas NablwsPanorama o ddinas Nablws

Hanes
-----

### Y Shechem hynafol

Nablus yn 1898
Nablus in 1918
Yn yr Hen Destament ymddangosodd Duw i Abraham mewn lle o'r enw "Sichem" (Aramaeg: Sicar) (Genesis 12, 6-7). Nodir hefyd y galwodd Joshua ar i ddeuddeg llwyth Israel ymgasglu yno i gadarnhau'r Cyfamod rhwng Duw a'i bobl (GS 24). Yn y ddinas honno hefyd safodd ffynnon Jacob lle cyfarfu Iesu â'r wraig Samariaid (Jn 4:23). Ymddengys fod y Shechem yma rhai cilomedrau o'r ddinas Rufeinig, "Flavia Neapolis".

### Y Flavia Neapolis Rhufeinig

Sefydlwyd y ddinas yma gan y Rhufeiniaid yn 72OC ac fe'i galwyd yn Flavia Neapolis ("dinas newydd [yr Ymerawdwr] Flavio"). Ar ôl y goresgyniad Arabaidd yn 636OC, addaswyd yr enw i نابلس (Nāblws), yn rannol oherwydd nad yw'r lythyren 'p' yn yr iaith Arabeg. Galwyd y dref yn "Neples" gan y Croesgadwyr a bu'n un o brif ddinasoedd Teyrnas Jerwsalem. Yn 1202 cafodd ei dinistrio gan y Croesgadwyr eu hunain. Ailadeiladwyd yn ddiweddarach gan yr Arabiaid.

Yn ninas Nablus mae yna lawer o henebion, gan gynnwys naw mosg (pedair eglwys Fysantaidd wedi'u trawsnewid yn fosgiau a phum mosg a adeiladwyd ar ôl y goresgyniad Arabaidd), beddrod yn dyddio'n ôl i gyfnod Ayyubid ac eglwys o'r 17g. Adeiladwyd y rhan fwyaf o'r adeiladau yn yr Hen Ddinas yn ystod cyfnod yr Ymerodraeth Otomanaidd. Mae 10 baddon Twrcaidd a 30 o ffatrïoedd sebon (ابانة), gyda dim ond cwpl yn goroesi. Mae 2,850 o adeiladau hanesyddol (tai a bythynnod), 18 o henebion Islamaidd a 17 stryd.

Mae gweddillion yr oes Rufeinig i'w gweld ar ymylon yr hen ddinas. Mae rhai o henebion yr hen ddinas yn dyddio'n ôl i'r oes Fysantaidd ac i'r Croesgadau. Mae'r rhwydwaith dŵr yfed o'r cyfnod Rhufeinig ac mae wedi'i leoli o dan rai ardaloedd yn yr hen ddinas. Mae rhan o'r henebion hyn wedi cael eu hadnewyddu a'u hagor i ymwelwyr.

Yn 2000, yn ystod yr Intiffada gwrthryfel Palesteinaidd yn erbyn Israel, dinistriodd fyddin Israel 149 o gerddi ac mae wedi difrodi adeiladau tua 2000.

Atyniadau Nablws
----------------

Ffynnon Jacob, 1912
Mae hynafiaeth Nablws fel tref cyn hanes ac yna oes y Rhufeiniaid, gwladychu Arabaidd, Croesgadau, Ymerodraeth Fysantaidd, Ymerodraeth yr Otomaniaid a Palesteina dan reolaeth Mandad Prydain wedi'r 1920 yn rhoi hanes cyfoethog ac amrywiol iawn i'r ddinas.

* Ffynnon Jacob
* Bedd Joseff
* Torre Manara (a adeiladwyd yn 1906)
* Palas Abd al-Hadi (19g)
* Carafanserai (15g)
* Mosg Fawr Nablus (12g)
* Mosg Hanbali (16g)
* Mosg Al-Khadra (13g)
* Mosg An-Nasr

Y Ddinas
--------

| Blwyddyn | Poblogaeth |
| --- | --- |
| 1596 | 4,300 |
| 1849 | 20,000 |
| 1860 | 15,000 |
| 1922 | 15,947 |
| 1931 | 17,181 |
| 1945 | 23,250 |
| 1961 | 45,768 |
| 1987 | 93,000 |
| 1997 | 100,034 |
| 2007 | 126,132 |
| 2014 | 146,493 |

Mae'r ddinas yn cynnwys y brifysgol genedlaethol "al-Najāh", y brifysgol fwyaf ym Mhalesteina, sy'n gartref i swyddfa ranbarthol yr Unimed. Ar hyn o bryd mae ganddo dri champws, gyda mwy na 16,500 o fyfyrwyr a 300 o athrawon. O gyfadrannau'r brifysgol, mae saith o natur ddynoliaethol a naw natur wyddonol. Mae'n gartref i Lyfrgell Gyhoeddus Nablus. Mae hefyd yn gartref i farchnad stoc Palesteina a chanolfannau cwmnïau telathrebu Palesteinaidd.

Mae Nablus yn ganolfan amaethyddol ac economaidd bwysig ac mae'r ddinas yn enwog am ei sebon olew olewydd, compownd sy'n seiliedig ar sodiwm a dŵr pur, yn debyg iawn i sebon Aleppo. Mae hefyd yn enwog am olew olewydd a chrefftwaith. Mae'r ddinas hefyd yn cynhyrchu dodrefn a theils, mae'n ganolfan weithgaredd yn y sectorau tecstilau a lledr, yn ogystal â chanolfan ar gyfer gwerthu da byw byw, yn enwedig gwartheg.

O amgylch y ddinas mae yna nifer o wersylloedd ffoaduriaid Palestinaidd, fel Ayn Bayt al-Mā (Ffynhonnell y Water House), Balata, Askar Vecchio a Askar Nuovo, lle mae tua 34,000 o bobl yn byw.

Cyfnewidfa Stoc Palesteina
--------------------------

Yn 1996 sefydlwyd Cyfnewidfa Stoc Palesteina yn Nablus. Yr enw Arabeg oedd "Suk al Meli al Falastini", (Cyfnewid Gwarantau Palesteinaidd) yn Saesneg Palestine Securities Exchange (PSE) , ac mae'n fenter breifat gan y Palesteiniad, Ahmad Aweidah. Cyfeirir at y mynegai stoc yn symbolaidd fel y Quds, yn yr iaith Arabeg "dinas sanctaidd" (hynny yw, Jeriwsalem). Yn 2012 daeth yn Farchnad Stoc llawn gyda 47 cwmni wedi eu rhestri a chyfalafiad ('Capitalisation') marchnad cyfunol o $2.9 biliwn.

Gefeilldrefi
------------

Mae gan Nablws sawl berthynas gefeilldref tu hwnt i Balesteina:

|
|  |
| Stadt | Land |
| Khasavyurt |  Rwsia |
| Como | Baner Yr Eidal Yr Eidal  |
| Dundee |  Y Deyrnas Unedig |
| Fflorens | Baner Yr Eidal Yr Eidal  |
| Lille |  Ffrainc |
| Napoli | Baner Yr Eidal Yr Eidal  |
| Poznań |  Gwlad Pwyl |
| Rabat | Moroco Moroco |
| Stavanger |  Norwy |
| Toscana | Baner Yr Eidal Yr Eidal  |
| Nürnberg |  Almaen |

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol
* "Welcome To The City of Nablus"
* Nablus City, "Welcome to Palestine"
* Gwefan yn esbonio'r rhesymau dros trychineb economi Palesteina
* "Nablus the Culture", adfywio bywyd diwylliannol Nablws Archifwyd 2022-04-15 yn y Peiriant Wayback.
* Adfeilion Archeolegol yn Nablws

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-07-29. Cyrchwyd 2019-03-26. Unknown parameter `|lingua=` ignored (help); Unknown parameter `|dataarchivio=` ignored (help); Unknown parameter `|accesso=` ignored (help); Unknown parameter `|urlmorto=` ignored (help); Unknown parameter `|titolo=` ignored (`|title=` suggested) (help); Unknown parameter `|urlarchivio=` ignored (help); Unknown parameter `|editore=` ignored (help)
2. ↑  *Voce "Nablus", nell'opera dal titolo l'Enciclopedia*. La Biblioteca di Repubblica. Mawrth 2003. ISSN 1128-4455. Unknown parameter `|editore=` ignored (help)
3. ↑  ICOMOS
4. ↑  Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p.5.
5. ↑  Doumani, Beshara. Counts in Ottoman Palestine: Nablus, circa 1850 Cambridge University Press.
6. ↑  Sabbagh, Karl. (2008) Palestine: History of a Lost Nation Grove Press.
7. ↑  Barron, 1923, Table IX, Sub-district of Nablus, p. 24
8. ↑  Mills, 1932, p. 63
9. ↑  Government of Palestine, Department of Statistics, 1945, p. 19
10. ↑  Government of Palestine, Department of Statistics. *Village Statistics, April, 1945.* Quoted in Hadawi, 1970, p. 60
11. ↑  Government of Jordan, Department of Statistics, 1964, p. 13
12. ↑  Census by Israel Central Bureau of Statistics
13. ↑  name="PCBSCensus">"Summary of Final Results: Population, Housing and Establishment Census-1997". Palestinian Central Bureau of Statistics (PCBS). 1997. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-11-18. Cyrchwyd 2008-04-24. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
14. ↑
15. 1 2  /www.najah.edu
16. ↑  . Unknown parameter `|titolo=` ignored (`|title=` suggested) (help); Unknown parameter `|urlarchivio=` ignored (help); Unknown parameter `|dataarchivio=` ignored (help); Unknown parameter `|editore=` ignored (help); Unknown parameter `|accesso=` ignored (help); Unknown parameter `|urlmorto=` ignored (help); Missing or empty `|title=` (help)
17. ↑  Si legga il seguente articolo descrittivo del sapone di Nablus: "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-12-26. Cyrchwyd 2019-03-26. Unknown parameter `|dataarchivio=` ignored (help); Unknown parameter `|accesso=` ignored (help); Unknown parameter `|urlmorto=` ignored (help); Unknown parameter `|titolo=` ignored (`|title=` suggested) (help); Unknown parameter `|urlarchivio=` ignored (help)
18. ↑
19. ↑
20. ↑  Nodyn:Internetquelle
21. ↑  Nürnberg International - Informationen zu den Auslandsbeziehungen der Stadt Nürnberg