recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Meddyg ac athronydd cyfriniol o Sais oedd **Robert Fludd** (Lladin: *Robertus De Fluctibus*; 1574 – 8 Medi 1637). Ysgrifennodd ddiffyniadau o Rosgroesiaeth, gweithiau diwinyddol, a thraethodau beirniadol ar wyddoniaeth o safbwynt yr ocwlt.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd i deulu cefnog yn Bearsted, Caint. Enillodd gradd baglor, gradd meistr, a doethuriaeth o Goleg Sant Ioan, Rhydychen, cyn iddo dreulio chwe mlynedd yn crwydro'r Cyfandir. Dychwelodd i Rydychen yn 1605 i astudio meddygaeth ac ymunodd â Choleg y Meddygon yn 1609. Gweithiodd yn feddyg yn Llundain.

Syniadaeth
----------

Roedd Fludd yn ddilynwr brwd o Paracelsus a fe'i ysbrydolwyd yn gryf gan lên y Rhosgroesogion. Yn ei waith, cyflwynodd ddamcaniaeth ocwlt unedig ar sail dealltwriaeth gyfriniol o fathemateg, gwyddoniaeth, a meddygaeth. Gwrthwynebai Aristoteliaeth, Galeniaeth, ac athroniaeth fecanyddol, gan dynnu ar Lyfr Genesis, Hermetigiaeth, a Chabala i ddoethinebu ar bynciau natur a chrefydd. Dadleuodd Fludd yn erbyn rhesymoliaeth a syniadau newydd y Chwyldro Gwyddonol, gan ddibynnu ar hen wyddorau'r Oesoedd Canol megis alcemeg, sêr-ddewiniaeth, dewiniaeth sympathetig, rhifoleg, a llawddewiniaeth.

Ffrae â Kepler
--------------

Beirniadodd Johannes Kepler ei syniadau anwyddonol am y cosmos yn 1619, gan iddo ystyried bod angen astudiaeth fathemategol o'r bydysawd er mwyn ei ddeall yn hytrach na dadleuaeth astrus megis gwaith Fludd. Ymatebodd Fludd drwy ladd ar fathemateg Ewclid, yr hen Roegwr a osododd seiliau'r dulliau a ddefnyddid gan Kepler.

Ffrae â Mersenne
----------------

Yn 1623, cyhoeddodd yr athronydd Marin Mersenne feirniadaeth o ddewiniaid ac alcemegwyr, gan gynnwys Fludd, a'u cyhuddo o holl-dduwiaeth ac heresi. Amddiffynnodd Flud syniadaeth ei hunan a thraddodiad dewiniaeth yn gyffredinol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Robert Fludd. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 5 Chwefror 2019.
2. 1 2 3  William E. Burns, *The Scientific Revolution: An Encyclopedia* (Santa Barbara, Califfornia: ABC-CLIO, 2001), tt.103–4.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 27064504
* LCCN: n79151542
* ISNI: 0000 0000 8922 4510
* GND: 118684043
* SELIBR: 187074
* SUDOC: 026867699
* BNF: cb119029851 (data)
* NLA: 35719293
* NDL: 00620669
* NKC: nlk20000085640
* The SBN id CFIV179547 is not valid.
* BNE: XX1653573
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Llenor a bardd Cymraeg a hanesydd lleol oedd **Cybi**, sef enw barddol **Robert Evans** (27 Tachwedd 1871 - 16 Hydref 1956). Roedd yn frodor o blwyf Llangybi, Gwynedd, lle treuliodd y cyfan o'i oes. Erbyn 1945 roedd wedi cyhoeddi 28 llyfr gyda gwerthiant o dros 100,000 o gopïau.

Bywyd a gwaith
--------------

Cafodd ei fagu ar fferm ei rieni yn Llangybi. Dechreuodd weithio fel gwas fferm cyn cael gwaith fel postmon. Gwerthai lyfrau yn rhan amser ym marchnad Pwllheli.

Ysgrifennodd nifer o lyfrau Cymraeg. Ei hoff faes oedd beirdd ardal Eifionydd a'i ddau waith pwysicaf efallai yw casgliad o waith anghyhoeddedig Robert ap Gwilym Ddu (1911) a'r gyfrol ar feirdd gwerin Eifionydd (1914). Roedd yn fardd pur adnabyddus yn ei ddydd; enillodd sawl gwobr eisteddfodol a chyhoeddodd gasgliad o'i gerddi yn 1912. Cyhoeddodd sawl llyfr i blant hefyd.

Fel hanesydd lleol ymddiddorai yn hanes Eifionydd a Sir Gaernarfon a chyhoeddodd sawl cyfrol ar y pwnc yn cynnwys *Cymeriadau Hynod Sir Gaernarfon* (1923) a llyfr am fywyd a gwaith ei gyfaill 'Myrddin Fardd'.

Llyfryddiaeth ddethol
---------------------

* *Ardal y Cewri* (1907). Hanes.
* *Odlau Eifion* (1908). Cerddi.
* Awdl 'Bwlch Aberglaslyn' (1910)
* *Llawlyfr o farddoniaeth i blant* (1911).
* *Gwaith Barddonol Cybi* (1912). Cerddi.
* *Lloffion yr Ardd, barddoniaeth anghyhoeddedig Robert ap Gwilym Ddu* (1911)
* *Beirdd gwerin Eifionydd a'u gwaith* (1914)
* *Cymeriadau Hynod Sir Gaernarfon* (1923). Hanes.
* *Cae'r Go William Hugh Williams, Yr Arloeswr Sol-ffa (1935). Bywgraffiad.*
* *John Jones (Myrddin Fardd)* (1945). Astudiaeth.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Y Bywgraffiadur Cymreig Ar-Lein, Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
2. ↑  Cybi, *John Jones (Myrddin Fardd)* (1945). Broliant ar dudalen deitl y llyfr.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 44070319
* LCCN: no2007017982

 |
Logo Menter Iaith Sir Ddinbych
Sefydlwyd **Menter Iaith Sir Ddinbych** yn 2003 pan esblygodd o’r hen Fenter Iaith Dinbych-Conwy. Mae Menter Sir Ddinbych yn rhan o rwydwaith Mentrau Iaith Cymru. Lleolir y fenter yn Ninbych, Sir Ddinbych.

Bwriad a Nod y Fenter
---------------------

Mae Menter Iaith Sir Ddinbych yn elusen gofrestredig sy’n hybu a hyrwyddo’r Gymraeg ar draws Sir Ddinbych. Mae'r Fenter yn cydweithio â sawl partner a grŵp cymunedol i weithredu eu hamcanion, gyda’r prif nod o gynyddu defnydd o’r Gymraeg yn eu cymunedau.

Nod y Mentrau Iaith yw hybu a hyrwyddo’r Gymraeg ar draws Cymru.

Y Mentrau Iaith yw’r ffordd mae cymunedau lleol Cymru yn gweithredu er budd y Gymraeg. Mae wedi bod yn fodel llwyddiannus dros y blynyddoedd ac yn cael ei gydnabod fel ffordd effeithiol o ddatblygu cymunedol sydd yn gwneud gwahaniaeth yn lleol.

Mae’r Mentrau Iaith yn cael eu rheoli gan bwyllgorau rheoli gwirfoddol ac maent yn gweithio mewn partneriaeth gydag amryw o sefydliadau eraill.

Pwyllgor Rheoli a staff Menter Iaith Sir Ddinbych
-------------------------------------------------

### Pwyllgor Rheoli

* Alice Jones – Cadeirydd
* Arwel Roberts - Is-Gadeirydd
* Anna Edwards - Ysgrifennydd
* Owain Morris – Trysorydd
* Emrys Wynne
* Eleri Llwyd
* Gwenan Prysor
* Alaw Griffith
* Bethan Cartwright
* Menna Jones
* Meirick Lloyd Davies

### Staff y Fenter

Ruth Williams - Prif Swyddog

Iorwen Jones - Swyddog Cyllid a Busnes

Gwion Tomos-Jones - Swyddog Datblygu Cymunedol

Buddug Davies - Swyddog Prosiect Datblygu Cymunedau

Nia Morris - Swyddog Cymraeg Byd Busnes

Gweler hefyd
------------

Mentrau Iaith Cymru

Dolenni
-------

* Mentrau Iaith Cymru
* Uned Gymraeg Llywodraeth Cymru
* Gwefan Menter Iaith Sir Ddinbych  Archifwyd 2020-08-11 yn y Peiriant Wayback.
* Tudalen Facebook Menter Iaith Sir Ddinbych
* Cyfrif Trydar Menter Iaith Sir Ddinbych
* Cyfrif Instagram Menter Iaith Sir Ddinbych
Mae **Menter Dinefwr** yn un o 22 o Fentrau Iaith yng Nghymru ac yn un o dair Fenter Iaith yn Sir Gâr.

Cefndir
-------

Sefydlwyd Menter Bro Dinefwr ar Hydref y 1af 1999 er mwyn ehangu’r defnydd o’r Gymraeg yn ardal Dyffryn Tywi, Dwyrain Sir Gaerfyrddin. Ar 1 Ebrill 2007, unodd Menter Bro Dinefwr â Menter Dyffryn Aman i greu Menter sy’n gweithio ar draws y ddwy ardal. Mae’n un o dair Menter iaith yn Sir Gaerfyrddin ac yn perthyn i bartneriaeth Mentrau Sir Gâr. Yn 2019 fe ail frandio'r Fenter ac mae yn nawr yn cael ei hadnabod fel Menter Dinefwr.

Nod
---

Nod Menter Dinefwr yw cefnogi datblygiad yr iaith Gymraeg a chyfrannu at adfywiad cymunedol ac economaidd i greu cymunedau cynaliadwy, naturiol ddwyieithog a llewyrchus.

Wrth i’r gwaith gynyddu a’r gwasanaethau ehangu, mae’r Fenter wedi sefydlu tri chwmni cysylltiol arall sef;

* Trywydd sy’n darparu gwasanaethau iaith broffesiynol, yn cynnwys cyfieithu a chynllunio iaith
* Cyfoes, sef siop a chanolbwynt Cymraeg yn Rhydaman
* Gofal Plant Cyf sy’n darparu gwasanaeth gofal plant dyddiol ac yn ystod gwyliau’r Haf

Cyfeiriadau
-----------
Mathemategydd Americanaidd oedd **Mary Jackson** (9 Ebrill 1921 – 11 Chwefror 2005), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd a hanesydd mathemateg.

Roedd Mary Winston Jackson (Ebrill 9, 1921 - 11 Chwefror, 2005) yn fathemategydd Americanaidd a pheiriannydd awyrofod yn y Pwyllgor Ymgynghorol Cenedlaethol ar gyfer Awyrennau (*National Advisory Committee for Aeronautics* neu NACA), a newidiodd ei enw yn 1958 i'r Weinyddu Awyrenneg a Gofod Cenedlaethol *National Aeronautics and Space Administration* (NASA).

Mary Jackson, NASA, 1980

Gyrfa
-----

Bu'n gweithio yng Nghanolfan Ymchwil Langley yn Hampton, Virginia, am y rhan fwyaf o'i gyrfa. Dechreuodd fel cyfrifiadur (dynol) yn yr adran ar wahân ar gyfer Cyfrifiadurau'r Ardal Orllewinol. Cymerodd ddosbarthiadau peirianneg uwch ac ym 1958 daeth yn beiriannydd benywaidd cyntaf y NASA.

Ar ôl 34 mlynedd yn NASA, roedd Jackson enill y swydd uchaf a oedd ar gael, o fewn peirianneg. Sylweddolodd na allai hi gael ei dyrchafu ymhellach heb ddod yn oruchwyliwr. Derbyniodd ddirymiad i fod yn rheolwr Rhaglen Merched Ffederal, yn Swyddfa Rhaglenni Cyfle Cyfartal NASA, a'r Rhaglen Weithredu Cadarnhaol. Yn y rôl hon, bu'n gweithio i ddylanwadu ar gyflogi a hyrwyddo menywod yng ngyrfaoedd gwyddoniaeth, peirianneg a mathemateg NASA.

Ffilm
-----

Sgriptiwyd stori Jackson yn y llyfr ffeithiol o'r enw  *Hidden Figures: The Story of the African-American Women Who Helped Win the Space Race* (2016). Hi yw un o dair arwres y ffilm *Hidden Figures,* a ryddhawyd yr un flwyddyn.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Canolfan Ymchwil Langley
 * NASA
 * Pwyllgor Cynghori Cenedlaethol ar Awyrennau
 * NASA

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

* Alpha Kappa Alpha

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑ . dyddiad cyrchiad: 29 Ionawr 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 167149068434065730003
* LCCN: no2017089085
* GND: 1128106922
* SUDOC: 200204017
* BIBSYS: 1488830536071
* NKC: xx0212136

 |
Seiclwr cystadleuol a newyddiadurwr yw **Michael Hutchinson** (ganwyd 20 Tachwedd 1973), sydd wedi cynyrchioli Prydain a Gogledd Iwerddon mewn amryw o gystadlaethau rhyngwladol,gan gynnwys Gemau'r Gymanwlad. Mae'n arbenigo yn y Treial Amser ond mae hefyd wedi ennill rasus ar y trac.

Ar ôl cais anlwyddianus ar Record yr awr, ysgrifennodd lyfr wedi selio ar y cais yn 2006, *The Hour*. Yn hwyr yn 2006, dechreuodd ysgrifennu colofn rheolaidd ar gyfer y cylchgrawn Prydeinig, *Cycling Weekly*.

Canlyniadau
-----------

Pencampwr Cenedlaethol *Cycling Time Trials* (CTT)
Mae 55 o deitlau Cycling Time Trials Hutchinson yn record ar gyfer y dynion, o flaen 23 Ian Cammish. Yr unig reidiwr i ennill mwy yw Beryl Burton gyda 97. Mae ei 13 teitl canlynol (dros 50 milltir) yn record ar gyfer y dynion dros unrhyw bellter (enillodd Beryl Burton 25 teitl BBAR yn ganlynol).

Pencampwr Cenedlaethol 2000
10 milltir - 20m 22
50 milltir - 1h 40m 41
100 milltir - 3h 41m 16
12 awr - 293.23 milltir
Pencampwr Cenedlaethol 2001
50 milltir - 1h 41m 38
Pencampwr Cenedlaethol 2002
10 milltir - 19m 19
50 milltir - 1h 44m 10
Cylchffordd
Pencampwr Cenedlaethol 200
50 milltir - 1h 44m 31
Pencampwr Cenedlaethol 2004
50 milltir - 1h 46m 09
100 milltir - 3h 28m 59
Cylchffordd
Pencampwr Cenedlaethol 2005
10 milltir - 19m 34
25 milltir - 47m 15
50 milltir - 1h 39m 40
100 milltir - 3h 36m 38
12 awr - 285.74 milltir
Pencampwr Cenedlaethol 2006
10 milltir - 20m 09
50 milltir - 1h 44m 34
Pencampwr Cenedlaethol 2007
10 milltir - 19m 43
50 milltir - 1h 42m 22
Pencampwr Cenedlaethol 2008
10 milltir – 18m 07
25 milltir – 50m 49
50 milltir – 1h 40m 37
Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain
Pencampwr Cenedlaethol 2009
10 milltir – 19m 34
25 milltir – 48m 23
50 milltir – 1h 43m 18
100 milltir – 3h 27m 26
Pencampwr Cenedlaethol 2010
10 milltir – 18m 37
25 milltir – 49m 34
50 milltir – 1h 38m 55
100 milltir – 3h 23m 04
Pencampwr Cenedlaethol 2011
25 milltir - 53m 36
50 milltir - 1h 41m 28
100 milltir - 3h 24m 45
Pencampwr Cenedlaethol 2012
10 milltir - 19m 40
25 milltir - 47m 01
50 milltir - 1h 40m 35
Cyfres Treialon Amser Cenedlaethol
Enillydd 1999, 2001, 2002, 2004 and 2005
Cystadlaethau Treialon Amser *British Best All-Rounder*
BBAR Enillydd 2000 a 2005
Ron Kitching Trophy ("Champion of Champions")
Enillydd 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Iwerddon 2012
Teitlau eraill
Gemau'r Gymanwlad (yn cynyrchioli Gogledd Iwerddon)
4ydd Treial amser 2006 Melbourne
4ydd Treial amser 2010 Delhi
Pencampwr Brompton y Byd 2011
Record gystadleuaeth ar gyfer Treial Amser
100 milltir - 2003 - 3h 23m 33

Llyfryddiaeth
-------------

* Hutchinson, M. (2006), *The Hour*, Yellow Jersey Press, ISBN 0224075195

Dolenni allanol
---------------

* Cycling Time Trials

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-06-08. Cyrchwyd 2007-09-21.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 94722410
* LCCN: no2010115688
* ISNI: 0000 0000 8457 5020

 |
Patrwm sbiral ar garreg o Oes y Celtiaid ar Fynydd Tibradden, Iwerddon.
Mae'r sbeiral i'w gael ym myd natur, fel y gwelir yn ffurfiad y gragen hon.
Mewn mathemateg, mae'r **sbiral** neu'r **sbeiral** yn gromlin sy'n tarddu o un pwynt ac yn cynyddu'n anfeidraidd wrth iddi droelli o amgylch y pwynt hwnnw. Caiff ei defnyddio ers cyn cof mewn celfyddyd gweledol, gan gynnwys cerfiadau gan y Celtiaid e.e. ceir carreg sy'n cynnwys y sbiral o flaen y fynediad i'r domen gladdu ym Mryn Celli Ddu. Gall droi'n glocwedd neu'n wrthglocwedd.

Y trisgell, a gofnodwyd gan y Celtiaid ar garreg o leiaf 3200 CC (gw. Newgrange. Cyfuniad o dair sbeiral.
Gellir diffinio'r sbiral mewn sawl ffordd, gan gynnwys:

* cromlin ar blân Ewclidaidd (2-ddimensiwn), sy'n cordeddu o amgylch canol llonydd, wrth i'r pellter rhwng y gromlin a'r canol gynyddu. Mae'r rhigolau ar record ffonograff yn enghraifft; sylwer: un rhigol sydd mewn gwirionedd ar un ochr! Ceir hefyd galaethau cyfan gyda'u sbiralau logarithmig.
* cromlin 3-dimensiwn sy'n cordeddu o amgylch echelin gyda phellter cynyddol a chyson, gan symud yn paralel i'r echelin. Enw'r math hwn o sbiral yw'r helics; ceir hefyd helics dwbwl e.e. edefyn o DNA neu ddŵr yn cordeddu i lawr y sinc.

Sbiralau 2-ddimensiwn
---------------------

Gellir defnyddio cyfesurynnau polar i ddisgrifio'r math hwn, ble mae'r radiws *r* yn ffwythiant parhaus, monotonico'r ongl *θ*. 
gellir ystyried y cylch fel achos dirywiedig, ac yn gyson.
Gellir cynnwys y canlynol:

* sbiral Archimedes: {\displaystyle r=a+b\cdot \theta }
* sbiral Euler
* sbiral Fermat: {\displaystyle r=\theta ^{1/2}}
* y sbiral hyperbolig: {\displaystyle r=a/\theta }
* y lituus: {\displaystyle r=\theta ^{-1/2}}
* y sbiral logarithmig: {\displaystyle r=a\cdot e^{b\theta }}
	+ sbiral Fibonacci a'r sbiral aur:

* sbiral Archimedes
* sbiral Cornu
* sbiral Fermat
* y sbiral hyperbolig
* y *lituus*
* y sbiral logarithmig
* sbiral Theodorus
* sbiral Fibonacci (a'r sbiral aur)
* infolwt y cylch (du) a sbiral Archimedes (coch).

Sbiralau 3-dimensiwn
--------------------

A spiral which bunches up at the poles of a sphereRhymlinsbiral gyda bylchiadau cyfartalSbiral ArchimedesDau fath o sbiral dros arwyneb sffêr.
Ar gyfer sbiralau syml 3-d, ceir hefyd uchter *h*, sydd hefyd yn barhaus, gyda ffwythiant monotonig o *θ*. Er enghraifft, yr helics conig, a ellir ei ddisgrifio fel sbiral ar arwyneb conig, gyda'r pellter i'r apig yn ffwythiant esbonyddol o *θ*.

gellir ystyried yr helics a'r fortecs fel amrywiadau ar y sbiral. enghraifft o'r helics yw'r grisiau tro sy'n codi y tu fewn i gastell.

Cyfeiriadau
-----------
Sbiral a enwyd ar ôl y gwyddonydd Groegaidd Archimedes (3g CC), yw **sbiral Archimedes** neu **sbiral rhifyddol**.

Dyma'r locws o bwyntiau sy'n cyfateb i'r lleoliadau dros gyfnod o bwynt sy'n symud i ffwrdd o bwynt sefydlog gyda chyflymder cyson ar hyd llinell sy'n cylchdroi â chyflymder onglaidd (*angular velocity*) cyson. Yn yr un modd, mewn cyfesurynnau polar (*r*, *θ*) gellir ei ddisgrifio gan yr hafaliad

{\displaystyle \,r=a+b\theta }
gyda'r rhifau real *a* a *b*. Mae newid y paramedr *a* yn troi'r sbiral, ac mae *b* yn rheoli'r pellter rhwng pob tro.

Disgrifiodd Archimedes y sbiral hwn yn ei lyfr *Ar Sbiralau* (Groeg: Περὶ ἑλίκων) a sgwennwyd tua 225 CC. Er nad Archimedes oedd y cyntaf i ddiffinio'r sbeiral, fe'i defnyddiodd yn ei lyfr yn ymarferol i sgwario'r cylch ac i draeannu ongl.

Yma, cafwyd tri thro 360° sbiral Archimedes un-fraich
Weithiau defnyddir y term "sbiral Archimedes" am grwp mwy cyffredinol o sbiralau

{\displaystyle r=a+b\theta ^{1/c}.}
Digwydd y sbiral Archimedes arferol pan fo *c* = 1. Mae'r sbiralau eraill yn y grwp hwn yn cynnwys:

* y sbiral hyperbolig (*c* = -1),
* sbiral Fermat (*c* = 2),
* a'r lituus (*c* = -2).

Fodd bynnag, mae bron pob sbiral o fewn natur yn sbiralau logarithmig, ac nid rhai Archimedaidd e.e. mae'r sbiralau dinamig megis y patrwm yng ngwynt yr haul (sbiral Parker), neu'r patrwm a geir gan y tân gwyllt a elwir yn "olwyn Gatrin", yn sbiralau Archimedaidd.

### Gwahaniad rhwng pob tro

Mae rhai'n disgrifio sbiral Archimedes fel sbiral sydd a "phellter cyson rhwng pob tro". Ond mae hyn yn gamarweiniol gan y ceir cromlinau cwbwl wahanol i sbiral Archimedes, gyda'u llinellau (neu troadau) hefyd â "phellter cyson rhwng pob tro".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sloane, N.J.A. (gol.). "Dilyniant A091154". *Yr OEIS (On-Line Encyclopedia of Integer Sequences)*. OEIS Foundation. Italic or bold markup not allowed in: `|website=` (help)
2. ↑  Boyer, Carl B. (1968). *A History of Mathematics*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. tt. 140–142. ISBN 0-691-02391-3.
3. ↑  "successive turnings of the Archimedean spiral have a constant separation distance" Havil, Julian (2007). *Nonplussed! Mathematical Proof of Implausible Ideas*. Princeton, New Jersey: Princeton Universoty Press. t. 109. ISBN 978-0-691-12056-0.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **seffyr sgolpiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **seffyrau sgolpiog**; yr enw Saesneg yw *Sharp-angled Peacock*, a'r enw gwyddonol yw *Macaria alternata*. Mae i'w ganfod ledled Ewrop.

22–27 mm ydy lled yr adenydd agored. Mae'n hynod o debyg i'r seffyr y bedw ond gellir gwahanaethu rhyngddynt yn hawdd: mae gan y seffyr sgolpiog fand mwy llydan, ac mae'r lliw llwyd yn dywyllach arno. Fe'i welir yn hedfan rhwng Mai a Mehefin.
Prif fwyd y lindys ydy helygen, y wernen, *Prunus spinosa* a mathau o *Hippophae*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r seffyr sgolpiog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cyfundrefn ryngwladol yw **Sefydliad Masnach y Byd** (Ffrangeg: *Organisation mondiale du commerce*, OMC; Saesneg: *World Trade Organization*, WTO; Sbaeneg: *Organización Mundial del Comercio*, OMC) sy'n ymwneud â'r rheolau sy'n rheoli masnach ryngwladol rhwng gwledydd. Craidd y gyfundrefn yw Cytundeb Sefydliad Masnach y Byd a gychwynwyd yn 1 Ionawr 1995 ac a arwyddwyd yn Ebrill 2004 ym Marrakech, Moroco, gan y rhan fwyaf o bwerau economaidd mawr y byd ac a gydnabuwyd ar ôl hynny gan eu seneddau. Bwriad swyddogol y sefydliad yw cynorthwyo cynhyrchwyr nwyddau a gwasanaethau, allforwyr a mewnforwyr, i weithredu a hynny trwy gyfyngu rhwystrau i fasnach. Yn 2017 roedd gan y gyfundrefn 164 aelod-wladwriaeth. Nid yw Iran a rhan helaeth y byd Arabaidd yn aelodau. Ffrangeg, Sbaeneg a Saesneg yw ei hieithoedd swyddogol.

Ers 2001, mae Sefydliad Masnach y Byd yn dilyn cyfarwyddiadau Cylch Doha, a gytunwyd yn Doha, prifddinas Qatar, sef 'Popeth Ond Arfau'. Er nad yw'n un o asiantaethau arbennig y Cenhedloedd Unedig, mae ganddo gysylltiadau â'r gyfundrefn honno. Lleolir ei bencadlys yn ninas Genefa, Y Swistir. Yn 2013, daeth y diplomydd Brasilaidd Roberto Azevêdo yn Gyfarwyddwr Cyffredinol Sefydliad Masnach y Byd, gan olynu'r Ffrancwr Pascal Lamy.

     Aelodau CMB     Aelodau'r Undeb Ewropeaidd, sydd yn aelodau'r sefydliad     Arsyllwyr
Ers diwedd y 1990au, mae Sefydliad Masnach y Byd dan feirniadaeth lem mudiadau gwleidyddol amgen sy'n gwrthwynebu yr hyn a alwent yn "hybu globaleiddio'r economi ryngwladol" a "rhoi rhwydd hynt" i fasnachwyr y gwledydd cyfoethog ar draul gweithwyr mewn gwledydd llai datblygedig a'r tlodion yn gyffredinol. Mewn canlyniad mae cynadleddau'r sefydliad wedi bod yn ffocws i wrthdystio ar raddfa eang.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Archived copy". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Mai 2017. Cyrchwyd 20 Mai 2017.CS1 maint: archived copy as title (link)
2. ↑  "WTO – Understanding the WTO – The GATT years: from Havana to Marrakesh". *www.wto.org*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 5 Mawrth 2018. Cyrchwyd 28 Mawrth 2019.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
Mae **Sgùrr a' Mhaoraich** yn gopa mynydd a geir i'r gogledd o Loch Quoich, ar y daith o Glen Shiel i Loch Hourn a Loch Quoich yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG983065. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd yw Gleouraich. Caiff ei adnabod yn bennaf fel Munro.

Arferid ei alw'n **Sgurr a' Mhoraire** sef "Copa'r Tirfeddiannwr", ond credir bellach mai "cregyn" ("maorach") yw tarddiad yr enw, gan fod ochrau cribau'r mynydd yn greithiau i gyd - fel y rhychau ar ymyl cragen.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Baneri'r aelod-wladwriaethau
Y cytundeb a sefydlodd y Cenhedloedd Unedig yw'r **Siarter y Cenhedloedd Unedig**. Llofnodwyd y siarter yn San Francisco, Unol Daleithiau America, ar 26 Mehefin 1945 gan 50 o'r 51 aelod-wladwriaethau gwreiddiol (llofnododd Gwlad Pwyl y cytundeb ddau fis yn ddiweddarach). Cafodd y Siarter ei gadarnhau gan y pum aelod gwreiddiol o'r Cyngor Diogelwch a daeth i rym ar 26 Medi 1945. Y pum aelod oedd Tsieina, Ffrainc, yr Undeb Sofietaidd, y Deyrnas Unedig a'r UDA.

Mae pob gwladwriaeth a arwyddodd y cytundeb wedi cytuno i weithredu o fewn erthyglau'r cytundeb. Yn ogystal, dywed Erthygl 103 o'r Siarter fod y cenhedlodd a'i harwyddodd yn ei osod uwchlaw pob cytundeb arall, ac felly wedi'u rhwymo iddo. Erbyn 2017 roedd bron pob cenedl ar wyneb y Ddaear wedi ymrwymo i'w amodau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Introductory Note". Un.org. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 9 Mai 2005. Cyrchwyd 2013-02-09. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  www.un.org; Archifwyd 2016-07-12 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 6 Mawrth 2017.
Pwyles-Americanaidd yw **Sharon Mesmer** (ganwyd 5 Rhagfyr 1960) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awdur ffuglen, awdur traethodau a bardd. Bu'n athro prifysgol mewn ysgrifennu creadigol am rai blynyddoedd.

Fe'i ganed yn Chicago, Illinois yn Unol Daleithiau America. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Columbia a Choleg Brooklyn.

Mae hi'n dysgu yn y rhaglenni israddedig a graddedig ym Mhrifysgol Efrog Newydd a'r Ysgol Newydd. Mae hi wedi byw yn Brooklyn, Efrog Newydd ers 1988 ac mae'n berthynas bell i Franz Anton Mesmer, cynigydd y syniad o fagnetedd anifeiliaid (neu *mesmerism*) ac Otto Messmer, yr animeiddiwr Americanaidd sydd fwyaf adnabyddus am greu *Felix the Cat*.

Derbyniodd Mesmer B.A. mewn Ysgrifennu / Saesneg o Goleg Columbia, lle daeth i gysylltiad â myfyrwyr benywaidd eraill, yn arbennig Lydia Tomkiw a Deborah Pintonelli, symbylwyr cysylltiadau rhwng barddoniaeth Chicago a golygfeydd cerddoriaeth pync (beirdd lleol amlwg eraill ar y pryd Elaine Equi a Jerome Sala). Cyhoeddodd Mesmer, Pintonelli a'r bardd Connie Deanovich y cylchgrawn llenyddol *B City*, ac yn ddiweddarach cyhoeddodd Mesmer, Pintonelli, a'r bardd / awdur ffuglen Carl Watson *letter eX*.

Gweithiau
---------

Ymlith ei chasgliadau o farddoniaeth y mae: *Annoying Diabetic Bitch* (Combo Books, 2008), *The Virgin Formica* (Hanging Loose Press, 2008), *Vertigo Seeks Affinities* (Belladonna Books, 2007), *Half Angel, Half Lunch* (Hard Press, 1998) a *Crossing Second Avenue* (ABJ Press, Tokyo, 1997). 
Mae ei chyfrolau o ffuglen yn cynnwys: *Ma Vie à Yonago* (Hachette Littératures, Paris, 2005), *In Ordinary Time* (Hanging Loose Press, 2005) a *The Empty Quarter* (Hanging Loose Press, 2005).

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  , "Back of the Yards," *Encyclopedia of Chicago*.
2. ↑  Rhyw: *Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol*. dyddiad cyrchiad: 4 Tachwedd 2018.
3. ↑  Dyddiad geni: "Sharon Mesmer". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 29790223
* LCCN: nr97039887
* ISNI: 0000 0000 0319 2731
* BNF: cb14643015b (data)

 |
Seiclwr ffordd proffesiynol Seisnig oedd **Sean Yates** (ganwyd 18 Mai 1960, Ewell, Surrey).

Cyn cychwyn ei yrfa broffesiynol, cystadlodd yng Ngemau Olympaidd 1980, gan orffen yn chweched yn y pursuit 4 kilomedr. Cystadlodd hefyd yng Ngemau Olympaidd 1996. Enillodd Bencampwriaeth Cenedlaethol Treial Amser 25 milltir yn 1980.

Trodd yn broffesiynol yn 1982, gan ymuno â tîm Peugeot, cyn symyd ymlaen i Fagor yn 1988 lle roedd Yr Albanwr Robert Millar hefyd yn aelod. Ymunodd a tîm 7-Eleven yn 1989 ac yna Motorola ble roedd Lance Armstrong hefyd yn aelod.

Yates oedd pencampwr pursuit proffesiynol Prydain yn 1982 a 1983.

Gwariodd Yates y rhafwyaf o'i yrfa proffesiynol fel domestique, ond enillodd gymalau yn y Tour de France a'r Vuelta a España yn 1988. Y flwyddyn honno, enillodd gymal hefyd yn ras Paris-Nice a'r Midi-Libre a gorffenodd yn bedwerydd yn y Kellogg's Tour of Britain. Y flwyddyn canlynol,1989, cymerodd ddau gymal a buddugoliaeth yn y Tour of Belgium, enillodd y GP Eddy Merckx a gorffenodd yn ail yn y Gent-Wevelgem.

Gwisgodd Yates y Maillot jaune fel arweinydd y ras yn ystod Tour de France 1994, ar y pryd ef oedd ond y trydydd Prydeiniwr erioed i wisgo'r crys. Cystadlodd Yates mewn 12 Tour agn gyflawni naw.

Ar ôl ymddeol o fod yn reidiwr proffesiynol yn 1996, daeth Yates yn reolwr y Linda McCartney Racing Team, a gystadlodd yn y Giro d'Italia. Ar ôl i'r tîm ddod i ben yn 2001, helpodd sefydlu tîm Awstraliaidd iteamNova, ond gadawodd ar ôl i'r arian redeg allan. Symudodd ymlaen i reoli tîm Discovery yn 2005 ar wahoddiad Lance Armstrong, arweiniwr y tîm ar y pryd.

Er nad oedd yn reidiwr proffesiynol bellach, cariodd Yates ymlaen i ymarfer a rasio ym Mhrydain, gan ffitio rasio oamgylch ei waith yn rheoli timau. Yn 1997, enillodd Bencampwriaeth Treial Amser 50 milltir, a gorffenodd yn drydydd yn yr un ras yn 2005.

Ym mis Mai 2007, datganodd Yates nad oedd bellach yn gallu cystadlu fel reidiwr 'veteran' oherwyth y trafferthion a oedd yn parhau iw cael gyda afreoleidd-dra yn ei galon.

Ef oedd cyfarwyddwr chwaraeon Discovery Channel Pro Cycling Team yn 2007.

Dolenni Allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Sean Yates Archifwyd 2009-02-06 yn y Peiriant Wayback.
* *Q&A: Sean Yates* Ben Moore, BBC, 2007.
* Proffil ar cyclingwebsite.net[*dolen marw*]

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 309563811
* LCCN: nb2014011866

 |
**Sioe Frenhinol Cymru** neu ar lafar: **Sioe Llanelwedd** yw sioe amaethyddol fwyaf Ewrop. Fe'i trefnir gan Gymdeithas Amaethyddol Frenhinol Cymru ac fe'i cynhelir ym mis Gorffennaf ar faes ym mhentref Llanelwedd, ger Llanfair-ym-Muallt, Powys.

Cynhaliwyd y sioe gyntaf yn Aberystwyth yn 1904, ac oherwydd ei lwyddiant, prynnwyd tir yn Llanelwedd ar ei gyfer yn 1963.

Ni chynhaliwyd sioe yn 1915-18, yn 1940-45 nac yn 2020 (sioe dros y we).

Darlledir yn fyw o'r maes gan S4C bob blwyddyn.

Rhaglen a digwyddiadau
----------------------

Maes y Sioe, Llanelwedd.
Mae'r sioe yn para am bedwar diwrnod ac yn denu mwy na 200,000 o ymwelwyr bob blwyddyn, o Gymru a'r tu hwnt, sy'n ei gwneud yn un o atyniadau twristaidd mwyaf y wlad.

Mae'r digwyddiadau yn cynnwys:

* Barnu'r goreuon yn nosbarthiadau gwartheg, defaid, ceffylau, geifr a sawl math arall o anifail dof.
* Treialon cŵn defaid
* Cystadleuthau cneifio defaid
* Cystadleuthau marchogaeth
* Arddangosfeydd gyrru
* Hebogaeth
* Gemau a chwaraeon o bob math
* Sioe Crefftau
* Cerddoriaeth fyw

Ceir nifer o stondinau busnes ar y maes, yn arbennig busnesau gyda chysylltiad ag amaethyddiaeth yng Nghymru. Yn ogystal mae'r sioe yn rhoi cyfle i ffermwyr gwrdd a thrafod ac efallai i ennill busnes newydd.

Y Sioe Frenhinol yw un o'r prif ddigwyddiadau cymdeithasol i ffermwyr Cymru. Mae Ffederasiwn y Ffermwyr Ifainc yn rhedeg cyfres o gystadlaethau rhanbarthol trwy'r flwyddyn gyda'r enillwyr yn cymryd rhan mewn cystadleuthau cenedlaethol ar faes y Sioe.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2009-03-02 yn y Peiriant Wayback.

| * v
* t
* e
 Amaeth Cymru |
| --- |
| 
* Economi Cymru

 |
| Sefydliadau | 
* Undeb Amaethwyr Cymru
* Bees for Development
* Athrofa'r Gwyddorau Biolegol, Amgylcheddol a Gwledig
* Categori:Ffermwyr Cymreig

 |
| Diwylliant | 
* Sioe Frenhinol Cymru
* Coginiaeth Cymru
* Tŷ unnos

 |
| Diwydiant | 
* Ffermio defaid
* Pysgota
* Diwydiant gwlân
	+ Amgueddfa Wlân Cymru

 |
| Defnydd Tir | 
* Coedwigaeth yng Nghymru

 |
| Brîdiau Cymreig | 
* Rhestr bridiau Cymreig

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **siobyn gwelw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **siobynnau gwelw (-on)**; yr enw Saesneg yw *Pale Tussock*, a'r enw gwyddonol yw *Calliteara pudibunda*. Mae i'w ganfod yn Ewrop ac Anatolia.

40–60 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Ebrill a Mehefin. Prif fwyd y lindys ydy mathau gwahanol o: dderwen, helygen, bedwen, *Prunus* a *Crataegus*.

* ♂♂
* ♀♀
*

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn gwelw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Enwau
-----

Y siobyn gwelw efallai yw’r unig wyfyn yng ngwledydd Prydain sydd ag enw gwerinol naturiol (yn hytrach nag enw sydd wedi ei fathu). *Pale tussock* yw’r enw safonol Saesneg ond roedd y cyweinwyr hopys yng Nghaint yn arfer ei alw yn HOP DOG - roedd dail hopys yn fwyd i’r lindys ac roedd rhain yn greaduriaid cyfarwydd iawn i’r Llundeinwyr a arferai dreulio eu "gwyliau" haf yn cywain hopys i’r cwmnïau bragu.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Bwletin Llên Natur rhifyn 33
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **siobyn y cyrs**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **siobynnau'r cyrs**; yr enw Saesneg yw *Reed Tussock*, a'r enw gwyddonol yw *Laelia coenosa*. Mae i'w ganfod yng Ngogledd Affrica, de a chanol Ewrop, drwy Rwsia a dwyrain Asia hyd at Japan. 

Darlun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology Volume 5*
35–50 mm ydy lled adenydd agored y siobyn yma ac fe'i welir yn hedfan rhwng Gorffennaf ac Awst.

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o *Phragmites australis* a *Phragmites communis*, *Festuca*, *Carex* a *Cladium*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn y cyrs yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **protriptylin**, sy’n cael ei werthu dan yr enw brand Vivactil ymysg eraill, yn wrthiselydd trichylch (TCA), sef amin eilaidd yn benodol, a ddefnyddir i drin iselder ac Anhwylder Diffyg Canolbwyntio a Gorfywiogrwydd (ADHD). Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₉H₂₁N.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- anhwylder niwrotig

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Protriptylin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Vivactil®
 - N-methyl-5H-dibenzo[a,d]cycloheptene-5-propylamine
 - N-methyl-5H-dibenzo[a,d]cycloheptene-5-propanamine
 - MK-240
 - amimetilina
 - 7-(3-methylaminopropyl)-1,2:5,6-dibenzocycloheptatriene
 - 5-(3-methylaminopropyl)-5H-dibenzo[a,d]cycloheptene
 - 3-(5H-dibenzo[a,d]cyclohepten-5-yl)-N-methyl-1-propanamine

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Protriptylin". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Cosbau masnachol ac ariannol a orfodir gan un wladwriaeth yn erbyn wladwriaeth arall, neu yn erbyn unigolyn, grŵp, neu weithredydd arall, yw **sancsiynau economaidd**. Hwn yw un o'r dulliau llymaf o wladweinyddiaeth economaidd, a ffordd bwysig o weithredu amcanion polisi tramor drwy amlygu ac arfer dylanwad a grym mewn cysylltiadau rhyngwladol. Maent yn cynnwys cyfyngiadau ar fasnach ryngwladol, gohirio cymorth tramor, embargo ar arfau, a rhewi asedau ariannol. Gallai'r fath fesurau gael eu cyflwyno gan un wladwriaeth ar ben ei hun, yn ddwyochrog, neu'n amlochrog.

Awdurdodir sancsiynau economaidd amlochrog gan Siarter y Cenhedloedd Unedig mewn achos o ymosodiad milwrol neu fygythiad i heddwch a diogelwch rhyngwladol. Gorfodwyd sancsiynau gan y Cenhedloedd Unedig ar lywodraeth De Affrica yn ystod cyfnod apartheid, ac yn erbyn Saddam Hussein, Arlywydd Irac, yn sgil goresgyniad Coweit. Mae sancsiynau yn agwedd ddadleuol iawn o bolisi tramor. Mae nifer o bobl yn haeru eu bod yn aneffeithlon, ac yn anfoesol. Yn achos sancsiynau'r Cenhedloedd Unedig yn erbyn Irac yn y 1990au, cawsant effaith ddifethol ar boblogaeth y wlad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Peter Lamb a Fiona Robertson-Snape, *Historical Dictionary of International Relations* (Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield, 2017), tt. 102–03.
Cadfridog Macedonaidd dan Alecsander Fawr, a sylfaenydd yr Ymerodraeth Seleucaidd wedi marwolaeth Alecsander oedd **Seleucus I Nicator**, Groeg: **Σέλευκος Νικάτωρ**, "Seleucus y Buddugol" (c. 358 CC - 281 CC).

Roedd Seleucus yn fab i Antiochus o Orestis a Laodice. Yn 333 CC, aeth gydag Alecsander ar ei ymgyrch i Asia, a'r flwyddyn wedyn priododd Apama. Wedi marwolaeth Alecsander yn 323 CC, rhoddwyd swydd *chiliarch* i Seleucus yn Rhaniad Babilon, yn cydweithio a'r rhaglaw Perdiccas. Yn ddiweddarach, roedd Seleucus yn rhan o'r cynllwyn i lofruddio Perdiccas wedi i'r ymosodiad ar yr Aifft fethu.

Dan Gytundeb Triparadisus yn 321 CC, rhoddwyd Babilon i Seleucus. Gorfodwyd ef i ffoi yn 316 CC, pan wnaeth Antigonus ei hun yn feistr ar y dwyrain. Aeth Seleucus i'r Aifft, lle bu'n cydweithredu a Ptolemi. Wedi buddugoliaeth Ptolemi ym Mrwydr Gaza yn 312 CC, gallodd ddychwelyd i Babilon, ac ystyrir y flwyddyn yma fel blwyddyn sefydlu'r Ymerodraeth Seleucaidd. Llwyddodd i ymestyn ei awdurdod dros ran helaeth o'r dwyrain, cyn belled ag Afon Jaxartes ac Afon Indus yn India. Bu'n ymladd a Chandragupta yn yr ardal yma, ond gwnaed cytundeb heddwch rhyngddynt.

Cyhoeddodd ei hun yn frenin (basileus) yn 305 CC, a sefydlodd Seleucia ar y Tigris fel ei brifddinas. Wedi marwolaeth Apama, priododd Stratonice, merch Demetrius Poliorcetes yn 300 CC. Gallodd ymestyn ei ymerodraeth tua'r gorllewin hefyd, ac erbyn 281 CC roedd yn feistr ar y rhan fwyaf o hen ymerodraeth Alecsander. Yn y flwyddyn honno, croesodd i'r Chersonese gyda'r bwriad o feddiannu Thrace a Macedonia ei hun, ond llofruddiwyd ef gan Ptolemi Keraunos ger Lysimachia. Olynwyd ef gan ei fab, Antiochus I Soter.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 72194159
* LCCN: n87880846
* ISNI: 0000 0000 1059 1044
* GND: 118966669
* SELIBR: 198110
* BIBSYS: 90604316
* BNE: XX900941

 |
Sant Celtaidd oedd **Sannan** (fl. diwedd y 5g - dechrau'r 6g?). Ceir y ffurfiau **Senanus** a **Senen** ar ei enw hefyd a cheir sant yn Llydaw o'r enw **Seny** sydd efallai i'w uniaethu â Sannan. Dethlir ei Ŵyl Mabsant ar 29 Ebrill yn draddodiadol.

Hanes a thraddodiad
-------------------

Dywedir fod Sannan yn perthyn i gylch Dewi Sant a'i fod wedi sefydlu Llansannan yng ngogledd Cymru (bwrdeistref sirol Conwy). Fe'i cysylltir â Bedwellte yn ne Cymru yn ogystal.

Mae'r traddodiadau amdano'n gymysg ac efallai'n ymwneud â mwy nag un sant o'r enw. Sonnir amdano fel diacon yn Iwerddon a chafodd fab o'r un enw a oedd yn nai i Sant Padrig, ond mae hynny'n ymddangos yn bur annhebygol.

Dethlid gwylmabsant Sannan yn Llantrisant, Môn, yn ogystal ag yn Llansannan a Bedwellty.

Ceir plwyf St Sennen ar benrhyn Land's End yng Nghernyw hefyd ond nid oes sicrwydd mai'r un sant oedd Sennen a Sannan.

Eglwysi
-------

* Eglwys Sant Sannan, Llansannan
* Eglwys Sant Sannan, Bedwellte; ceir "Ffynnon Sannan" ger yr eglwys
* Hen Eglwys y Seintiau Afran, Ieuan a Sannan, Llantrisant, Ynys Môn

Seintiau eraill o'r enw 'Sanan'
-------------------------------

* Sanan ferch Cyngen - merch Cyngen o Bowys a Tudglid ferch Brychan,gwraig Maelgwn Gwynedd, yn ôl *De Situ Brecheniauc* (§12(9) yn EWGT t.15).
* Sanan ferch Elise - mae'n debygol mai ei thad, Elise, oedd mab Gwylog ap Beli o Bowys; roedd yn wraig i Nowy. Cafodd dri mab: Gruffudd, Tewdws a Cathen (HG 15, JC 8 in EWGT pp. 11, 45).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2000).
2. ↑  *Welsh\_Classical\_Dictionary*; Gwefan y Llyfrgell Genedlaethol; adalwyd 18 Awst 2017.
Addysgwr cerddoriaeth Saesneg a dyfeisiwr system sol-ffa Norwich oedd **Sarah Ann Glover** (13 Tachwedd 1785 – 20 Hydref 1867).

Fe'i ganed yn Norwich. Daeth ei thad yn gurad Eglwys Sant Laurence, Norwich, ym 1811, lle hi a'i chwaer a arweiniodd y canu digyfeiliant. Datblygodd hi ei system i ddysgu cerddoriaeth i gantorion heb wybodaeth am nodiant traddodiadol a ddefnyddiodd yr erwydd. Cafodd ei llyfr  *Scheme for Rendering Psalmody Congregational*  (1845) lwyddiant mawr. Cafodd y system ei fireinio a'i ddatblygu'n ddiweddarach gan John Curwen ac eraill dros y blynyddoedd.

Yn ddiweddarach, roedd hi'n byw yn Cromer, yna Reading, yna Henffordd. Bu farw o strôc yn Great Malvern a chladdwyd hi yno.

Llenyddiaeth
------------

* *A Manual of the Norwich Sol-fa System: For Teaching Singing in Schools and Classes, Or, a Scheme for Rendering Psalmody Congregational* (Jarrold & Sons, 1845)
* *The Tetrachordal System* (Jarrold & Sons, 1850)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 27413393
* LCCN: n83233796
* ISNI: 0000 0000 2268 8476
* GND: 1204937400
* BNF: cb14800100c (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Sarah Louise Jones** (ganwyd 25 Mehefin 1990) yn chwaraewr hoci maes o Gaerdydd sy'n chwarae fel chwaraewr canol cae neu ymlaen. Mae hi'n chwarae i Gymru a Phrydain Fawr. Enillodd hi 96 cap dros Gymru. 

Cafodd Jones ei geni yng Nghaerdydd. Cafodd ei addysg yn Ysgol Howell's, Llandaf, ynghyd â Hannah Mills. 
Mae ei phartner yn chwaraewr hoci arall, Leah Wilkinson.

Cynrychiolodd Jones Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2014 a Ngemau'r Gymanwlad 2018. Cynrychiolodd Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020. Chwaraeodd hi a'i chariad, Leah Wilkinson, i dîm Prydain a enillodd fedal efydd yng Gemau Olympaidd yr Haf 2020.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Tom Brown (15 Gorffennaf 2021). "Meet the Welsh athletes competing at the Tokyo 2020 Olympics". *BBC Sport* (yn Saesneg). Cyrchwyd 3 Awst 2021.
2. ↑  "Our Story: Sarah Jones and Leah Wilkinson". *Team GB*. Cyrchwyd 3 Awst 2021.
3. ↑  "Y Cymry fydd yn mynd am aur yn Tokyo". *BBC Cymru Fyw*. 22 Gorffennaf 2021. Cyrchwyd 3 Awst 2021.
4. ↑  "Two Welsh women win hockey bronze at Olympic Games". *ITV News* (yn Saesneg). 6 Awst 2021. Cyrchwyd 6 Awst 2021.
Gornest sboncen rhwng dau chwaraewr
Gêm pêl a raced i ddau neu bedwar o chwaraewyr yw **sboncen**. Chwaraeir â racedi a phêl rwber fechan a fwrir yn erbyn waliau cwrt caeedig.

Datblygodd sboncen o'r gêm racedi yn ysgolion bonedd Lloegr yng nghanol y 19g. Ar droad y ganrif, adeiladwyd cyrtiau preifat a sefydlwyd clybiau cynnar yng Nghaerfaddon a Llundain. Ffynnodd y gêm yn Lloegr wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, a chytunwyd ar y rheolau. Yn Unol Daleithiau America, chwaraeid gêm ychydig wahanol o'r enw tenis sboncen ac yn defnyddio pêl a racedi tenis lawnt. Cafodd cystadlaethau cynnar rhwng Prydain a'r Unol Daleithiau eu rhwystro felly oherwydd gwahaniaethau rhwng y cyrtiau a'r dull sgorio. Cyflwynwyd sboncen o Loegr i wledydd yr Ymerodraeth Brydeinig, ac yn hwyrach i wledydd eraill. Heddiw, mae Ffederasiwn Sboncen y Byd yn hyrwyddo'r fabolgamp ac yn trefnu pencampwriaethau rhyngwladol. Mae sboncen yn un o chwaraeon Gemau'r Gymanwlad ond nid yn rhan o'r Gemau Olympaidd.

Ymhlith mawrion y gêm mae'r Eifftiwr F. D. Amr Bey, y teulu Khan o Bacistan (gan gynnwys Jahangir Khan), y Saesnes Janet Morgan, ac Heather McKay (Blundell gynt) o Awstralia.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   sboncen. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 19 Mehefin 2017.
2. ↑  (Saesneg) squash rackets. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 19 Mehefin 2017.
Ffilm fer a drama gan y cyfarwyddwr Juraj Herz yw ***Sběrné Surovosti*** a gyhoeddwyd yn 1965. Fe'i cynhyrchwyd gan Barrandov Studios yn Tsiecoslofacia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Bohumil Hrabal a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Zdeněk Liška. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Radim Cvrček, Libuše Palečková, Ivo Gübel, František Ketzek a Václav Halama. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1965. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Sound of Music* sef ffilm fiwsical rhamantus gan Robert Wise. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. 
Rudolf Milič oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jaromír Janáček sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Juraj Herz ar 4 Medi 1934 yn Kežmarok a bu farw yn Prag ar 13 Medi 1989. Derbyniodd ei addysg yn Academi'r Celfyddydau Cain, Prag.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Juraj Herz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **seffyr salw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **seffyrau salw**; yr enw Saesneg yw *Dingy Angle*, a'r enw gwyddonol yw *Macaria praeatomata*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r seffyr salw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **seffyr llwyd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **seffyrau llwyd (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Dusky Peacock*, a'r enw gwyddonol yw *Macaria signaria*. Mae i'w gael yn Ewrop, Siberia a hyd at y Dwyrain Pell a Japan.

Ceir isrywogaeth *Macaria signaria dispuncta* yng Ngogledd America (o Yukon a Newfoundland hyd at North Carolina, New Mexico, Arizona a Califfornia).

Lled adenydd agored yr oedolyn yw 20–28 mm. Fe'i welir yn hedfan rhwng Mai a Gorffennaf, yn ddibynol ar leoliad.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Picea abies* a *Larix sibirica*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r seffyr llwyd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.

Dolennau allanol
----------------

* entomology.ualberta.ca Archifwyd 2012-02-16 yn y Peiriant Wayback.