'Prydain Fawr' yn Ewrop
Map o *Geographia* gan Ptolemi o'r Ail ganrif, argraffwyd yn 1482 yn Ulm. Cedwir yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.
*Gweler hefyd Prydain.*
Mae **Prydain Fawr** yn ynys oddi ar arfordir gogledd gorllewinol Ewrop. Hi ydyw'r fwyaf o'r Ynysoedd Prydeinig. Mae tair cenedl o fewn yr ynys, sef Cymru, Yr Alban a Lloegr (mae rhai pobl yn ystyried Cernyw yn bedwaredd genedl nas cydnabyddir yn swyddogol). Yn wleidyddol, ystyrir bod yr ynysoedd llai sydd yn rhannau o Gymru, Lloegr, neu'r Alban, fel Ynys Enlli er enghraifft, yn rhannau o Brydain Fawr hefyd. Llywodraethir yr ynys gan senedd yn Llundain fel rhan o wladwriaeth Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon, er bod mesur o hunanlywodraeth gan Gymru a'r Alban erbyn hyn. Sylwer nad ydyw talaith Gogledd Iwerddon yn rhan o Brydain Fawr.

Hanes yr enw
------------

Mae'r enw ei hun yn bur ddiweddar. Ynys Prydain neu Brydain oedd yr enw gwreiddiol ac fe'i gelwid felly am ei bod yn gartref i'r Brythoniaid (er bod lle i ddadlau fod yr enw Brythoneg *Prydein* a'r enw Goideleg cyfystyr *Cruithenn* yn cyfeirio at y Pictiaid yn wreiddiol). Britannia oedd enw'r Rhufeiniaid ar yr ynys, yn seiliedig ar y gair Brythoneg.

Dan bwysau'r goresgynwyr o'r Almaen, sef y Sacsoniaid, yr Eingl a llwythi Germanaidd eraill, ymfudodd nifer o Frythoniaid rhannau deheuol yr ynys dros y môr i Lydaw. Mae'r enw Llydaweg *Breizh* (a'r Ffrangeg *Bretagne*) yn adlewyrchu'r mudo hwnnw. Gair arall am "Brydain" yw *Breizh*/*Bretagne* ac felly, er mwyn gwahaniaethu rhwng Llydaw ac Ynys Prydain dechreuodd yr arfer o alw Prydain yn "Brydain Fawr". Mae'n debyg mai cyfieithiad o'r Ffrangeg *Grande Bretagne* ydyw'r Saesneg *Great Britain*.

Nid oes unrhyw arlliw gwleidyddol i'r enw yn wreiddiol, felly. Doedd Prydain Fawr ddim yn wlad a doedd yr ansoddair 'mawr' ddim yn golygu "*great*" chwaith. Dim ond yn ddiweddarach, gyda thwf yr Ymerodraeth Brydeinig, y daeth yr arlliw gwleidyddol i fod.

Diddorol nodi hefyd mai "Prydain Fach" yw ystyr yr enw Gwyddeleg am Gymru, sef *An Bhreatain Bheag* (y tir llai oedd dal ym meddiant y Brythoniaid ar ôl i'r Saeson gipio'r hyn a elwir yn Lloegr heddiw) a "Prydain" yw ystyr yr enw Llydaweg am Lydaw, sef *Breizh*.

Gwledydd Prydain
----------------

*Gweler hefyd: Prydeindod*
Yn y Chwedegau bathwyd y term hwn fel cywiriad gwleidyddol ac fe'i defnyddir ar lafar a gan y cyfryngau torfol yn eithaf rheolaidd bellach. Mae'n dwyshau'r ymdeimlad hwnnw fod Cymru yn wlad, ac nid yn rhan o wlad Prydain (sef y DU). Gweler "Y Dystiolaeth Brydeinig" gan Owain Owain yn Y Faner, 21/10/1965 ac athroniaeth ddiweddarach Yr Athro J. R. Jones yn ei gyfrol 'Prydeindod'.

Ceir peth amwysedd yn y defnydd a wneir o'r enw "Gwledydd Prydain". I rai mae'n golygu tair gwlad Prydain (Fawr), sef Yr Alban, Cymru a Lloegr, yn unig ond fe'i defnyddir hefyd fel enw amgen am y DU (a gamenwir yn 'Brydain' yn aml); ond dydy Prydain ddim yn cynnwys Gogledd Iwerddon nac yn ddaearyddol – am ei bod yn rhan o ynys Iwerddon – nac yn gyfansoddiadol o fewn y DU (gweler uchod).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑

Gweler hefyd
------------

* Ynys Brydain - yr enw Cymraeg traddodiadol ar yr ynys yn hanes traddodiadol Cymru.
* Teyrnas Prydain Fawr
* Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon
* Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon

Chwiliwch am ***Prydain Fawr***  
yn Wiciadur.