recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cyfansoddwr ac addysgwr Cymreig oedd **Thomas James "TJ" Powell** (12 Hydref 1897 – 8 Ionawr 1965).

Bywgraffiad
-----------

Fe'i ganwyd yn Nhredegar, Blaenau Gwent a dechreuodd ei yrfa gerddodrol fel chwaraewr offerynnau taro a chornet gyda Band Pres Iau Byddin yr Iachawdwriaeth. Powell oedd y chwaraewr ieuengaf i chwarae yn angladd sylfaenydd Byddin yr Iachawdwriaeth, Cadfridog William Booth ar 27 Awst 1912.. Cyn dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf ymunodd â Band Tref Tredegar cyn ymuno â Band y Morfilwyr Brenhinol a pharhau â'i addysg cerddorol yn Ysgol Gerdd y Morfilwyr Brenhinol.

Ym 1920, dychwelodd i dde Cymru a chael ei benodi'n Gyfarwyddwr Cerdd ar Fand Corfflu Cadetiad a Gwirfoddolwyr Melingriffith yn Yr Eglwys Newydd. Gyda Powell yn arwain, dechreuodd Band Melingriffith wneud eu marc ar y byd bandiau pres gan godi o Ddosbarth "C" i Ddosbarth "A".

Roedd Powell yn enwog am gyfansoddi gorymdeithiau i fandiau pres gyda'r rhai mwyaf enwog yn cael eu henwi ar ôl cestyll Cymru - *Castell Coch*, *Castell Caerdydd*, *Castell Caerffili* a *Caernarfon Castle*, gafodd ei chyfansoddi ym 1958 wedi i'r Frenhines gyhoeddi arwisgiad Y Tywysog Siarl. Mae Powell yn cael ei gymharu â John Phillip Sousa, cyfansoddwr o America sydd hefyd yn enwog am ei orymdeithiau, gan ddwyn y teitl answyddgol; y *Sousa Cymreig*.

Bu farw TJ Powell yn 67 mlwydd oed yn fyw ar raglen radio *Challenging Brass*, BBC Radio 4. Roedd Powell ar fin arwain Band y Cory yn Stiwdio Gerddorfaol Caerdydd mewn cystadleuaeth yn erbyn Band Pres Luton, oedd mewn stiwdio yn Llundain, ond wrth godi o'i sedd dioddefodd trawiad ar y galon. Cymerodd un o chwaraewr cornet Cory drosodd gyda'r baton a pharhaodd y band i chwarae, ond bu farw Powell cyn gadael y stiwdio.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Band Melingriffith: T.J. Powell". City of Cardiff Melingriffith Band. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-06-28. Cyrchwyd 2015-01-31.
2. ↑  "Conductors: Thomas James Powell". Brass Band Results.
3. ↑  "Composers: TJ Powell". BrassBandResults.
Roedd **Jonathan Catherall** (1761 – 31 Gorffennaf 1833) yn ddiwydiannwr a dyngarwr Cymreig, ac yn un o wyrion llwyddiannus Jonathan Catherall yr hynaf (1689-1761), dyn a gymerodd ran bwysig yn natblygiad y diwydiant clai yn ardaloedd Bwcle a'r Wyddgrug yn Sir y Fflint yn ystod y 18g. Roedd William Catherall hefyd yn un o'r wyrion llwyddiannus eraill.

Jonathan oedd yr ieuengaf o dri mab i John a Martha Catherall o'r Bwcle, Sir Fflint, ac wedi marw ei dad ar 7 Rhagfyr 1777, tra'n astudio'r gyfraith yn Llundain, dychwelodd Jonathan i dŷ ei fam i'w chynorthwyo gyda'r gwaith llestri pridd a sefydlwydd gan y teulu ers y 17g. Yna, wedi marw ei fam yn 1792, bu'n bennaf gyfrifol am reolaeth a chynnydd helaeth y busnes.

Crefydd
-------

Yn ystod 1792 hefyd y priododd Catherine Jones, merch i ficer Llannor a Deneio yn Sir Gaernarfon. Elent yn ól eu harfer i eglwys Penarlag hyd at 1785, pan benderfynodd Jonathan ymaelodi gyda'r Annibynwyr, ac oherwydd y galw am grefydd diwygiedig yn y cyfnod hwn, bu llwyddiant ar waith yr enwadau newydd. Cymerodd Jonathan ran amlwg gyda sefydlu achosion yr Annibynwyr yn Bagillt, Treffynnon a Bwcle. Sicrhaodd drwydded i gynnal cyrddau crefyddol yn ei dy, Hawkesbury House, a adeiladodd yn 1801, ac er iddo brofi sawl profedigaeth, prynodd ddarn o dir yn 1811 ac adeiladu capel arno ar ei draul ei hun. Gwasanaethodd hefyd fel casglwr ar ran Cymdeithas y Beibl Frutanaidd a Thramor yn Sir y Fflint.

Colledion
---------

Gan i'w wraig farw yn 1807, ac i bump o'r wyth plentyn a anwyd iddynt farw'n ifanc, gan gynnwys dwy ferch yn eu dauddegau o'r dwymyn yn 1818, dim ond ei fab William gafodd oroesi gogyfer á pharhau'r gwaith. Yn 1819, daeth yntau yn bartner i'w dad yn y busnes, a llwyddodd y cwmni hyd at ddiwedd y 19g.

Bu farw Jonathan ar 31 Gorffennaf 1833 a chladdwyd ef ym mynwent capel yr Annibynwyr, Bwcle.

Ffynnonellau
------------

* *Hanes Eglwysi Annibynnol Cymru*, iv, t. 219, 237, 241-2;
* Thomas Cropper, *Buckley and District. Historical, biographical, reminiscent* (1923), t. 59-96, llun.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Milwyr Almaenig yn gorymdeithio heibio'r Arc de Triomphe wedi ildiad Paris, 14 Mehefin 1940
Goresgyniad Ffrainc, yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, a Lwcsembwrg gan luoedd yr Almaen yn yr Ail Ryfel Byd oedd **Brwydr Ffrainc**. Dechreuodd ar 10 Mai 1940 a daeth â therfyn i'r Rhyfel Ffug. Bu dwy brif ymgyrch i'r frwydr. Yn yr ymgyrch gyntaf, Achos Melyn (*Fall Gelb*), symudodd lluoedd yr Almaen trwy'r Ardennes, i ynysu ac amgylchynu lluoedd y Cynghreiriaid yng Ngwlad Belg. Yn ystod y brwydro, achubwyd y Fyddin Alldeithiol Brydeinig (BEF) a nifer o filwyr Ffrengig o Dunkirk yn Ymgyrch Dynamo.

Yn yr ail ymgyrch, Achos Coch (*Fall Rot*), o 5 Mehefin ymlaen, gorystlysodd lluoedd Almaenig Llinell Maginot a symudasant ymhell i mewn i diriogaeth Ffrainc. Gwnaed datganiad rhyfel gan yr Eidal yn erbyn Ffrainc ar 10 Mehefin a symudodd llywodraeth Ffrainc i ddinas Bordeaux. Meddiannwyd y brifddinas Paris ar 14 Mehefin. Tridiau'n ddiweddarach datganodd Philippe Pétain y byddai Ffrainc yn gofyn am gadoediad. Ar 22 Mehefin, arwyddodd Ffrainc a'r Almaen gadoediad, a ddaeth i rym ar 25 Mehefin. Roedd yr ymgyrch yn fuddugoliaeth hynod i Bwerau'r *Axis*.

Rhannodd Ffrainc yn rhanbarth a feddiannwyd gan yr Almaen yn y gogledd a'r gorllewin a rhanbarth bach a feddiannwyd gan yr Eidal yn y de ddwyrain, a rhanbarth na chafodd ei feddiannu, y *zone libre*, yn y de. Gweinyddodd ôl-wladwriaeth Llywodraeth Vichy y tri rhanbarth hyn yn ôl termau'r cadoediad. Yn Nhachwedd 1942, meddiannodd lluoedd yr *Axis* y *zone libre* yn ogystal, a bu Ffrainc fetropolitanaidd dan feddiannaeth yr *Axis* nes glanio'r Cynghreiriaid ym 1944. Arhosodd yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, a Lwcsembwrg dan feddiannaeth yr Almaen tan 1944 a 1945.

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **ôl-wladwriaeth** o'r Saesneg "*rump state*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Ffilm ddrama sy'n dilyn hynt a helynt grwp o ffrindiau gan y cyfarwyddwr Louis Malle yw ***Ascenseur Pour L'échafaud*** a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd gan Jean Thuillier yn Ffrainc. Lleolwyd y stori ym Mharis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Louis Malle a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Miles Davis. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Elga Andersen, Jeanne Moreau, Jean-Claude Brialy, Lino Ventura, Jacques Hilling, Charles Denner, Georges Poujouly, Iván Petrovich, Gérard Darrieu, Albert Dinan, Alice Reichen, Bernard Lajarrige, Christian Brocard, Jean Wall, François Joux, Félix Marten, Gisèle Grandpré, Guy Henri, Hubert Deschamps, Jacqueline Noëlle, Jacqueline Staup, Jimmy Perrys, Lucien Desagneaux, Marcel Bernier, Marcel Cuvelier, Marcel Journet, Olivier Darrieux, Pierre Frag, Pierre Jourdan, Robert Balpo, Yori Bertin, Nicolas Bataille, Micheline Bona a Roger Jacquet. Mae'r ffilm *Ascenseur Pour L'échafaud* yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Vertigo* sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Henri Decaë oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Louis Malle ar 30 Hydref 1932 yn Thumeries a bu farw yn Beverly Hills ar 21 Medi 2015. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1953 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Institut des hautes études cinématographiques.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Palme d'Or
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr BAFTA am y Ffilm Orau
 * Gwobrau'r Cenhedloedd Unedig
 * Y Llew Aur
 * Gwobr BAFTA am Gyfarwyddo Gorau
 * Y Llew Aur
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr César y Ffilm Gorau
 * Gwobr César am yr Ysgrifennu Gorau
 * Gwobr BAFTA am Gyfarwyddo Gorau
 * Gwobr Cymdeithas Academi BAFTA
 * Gwobr Academi Ffilm a Chelf Deledu Prydain
 * Gwobr César

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 93% (Rotten Tomatoes)
* 8.1/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Louis Malle nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 20 Ebrill 2022.
2. 1 2  "Elevator to the Gallows". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 232971803
* GND: 7560764-5
* BNF: cb16688791p (data)

 |
Tref yng nghymuned Llwchwr, sir Abertawe, Cymru, yw **Casllwchwr** neu **Llwchwr** (Saesneg: *Loughor*). Saif ar aber Afon Llwchwr. Mae ganddi boblogaeth o 9,080 (2001). Ers 1969 bu yma orsaf bad achub annibynnol, gyda chwch blaenllaw iawn (o ran technoleg) sef Ribcraft 5.85 m. Mae yma ddwy ysgol gynradd: Ysgol Gynradd Tre Uchaf ac Ysgol Gynradd Trellwchwr. Mae yma hefyd adran o Brifysgol Abertawe.

Hanes
-----

Roedd caer Rufeinig yma o'r enw Leucarium. Ar ôl i'r Rhufeiniaid ymadael daeth Casllwchwr yn rhan o deyrnas Gŵyr. Mae'n bosibl mai Casllwchwr oedd canolfan wleidyddol a gweinyddol hen gantref Eginog yn yr Oesoedd Canol Cynnar. Adeiladwyd castell Normanaidd ar safle'r hen gaer Rufeinig yn 1099 a chipiwyd hi gan y Cymry yn 1115, 1136 ac yn 1213.

Ymwelodd Gerallt Gymro â Chasllwchwr yn ystod ei daith trwy Gymru yn 1188.

Ar un adeg roedd porthladd yma ond yn yr 20g y prif ddiwydiant oedd tun a dur.

Rhywle rhwng Casllwchwr ac Abertawe yn Ionawr 1136, ymladdwyd brwydr enfawr gyda thros 500 o'r Normaniaid yn cael eu lladd; tua'r un adeg ymosododd Gwenllian ar Gastell Cydweli yn aflwyddiannus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. 1 2  *Gwyddoniadur Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2007), tud. 573
3. ↑  British Place Names; adalwyd 18 Hydref 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Abertawe**

**Dinas**  

Abertawe
  
**Trefi**  

Casllwchwr  **·** Clydach  **·** Gorseinon  **·** Pontarddulais  **·** Treforys  **·** Tre-gŵyr
  
**Pentrefi**  

Burry Green  **·** Cadle  **·** Crofty  **·** Dyfnant  **·** Fforest-fach  **·** Garnswllt  **·** Y Gellifedw  **·** Y Glais  **·** Llandeilo Ferwallt  **·** Llanddewi  **·** Llangyfelach  **·** Llangynydd  **·** Llanilltud Gŵyr  **·** Llanmorlais  **·** Llanrhidian  **·** Llan-y-tair-mair  **·** Y Mwmbwls  **·** Nicholaston  **·** Oxwich  **·** Pen-clawdd  **·** Pengelli  **·** Pennard  **·** Pentre Poeth  **·** Pont-lliw  **·** Port Einon  **·** Reynoldston  **·** Rhosili  **·** Sgeti  **·** Y Crwys  **·** Ynysdawe  **·** Ynysforgan  **·** Ystumllwynarth
Awdur ac ymgyrchydd dros hawliau menywod o Gymraes oedd **Mari Gwendoline Ellis** (ganwyd **Mary Gwendoline Headley**, 21 Gorffennaf 1913 – 25 Ionawr 2015).

Bywgraffiad
-----------

Fe'i ganed yn Dylife, Sir Drefaldwyn, yn ferch i'r Parchedig Richard Llewelyn Headley. Ym 1936 graddiodd gyda BA Anrh yn y Gymraeg o Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, a gwnaeth radd MA ym 1938. Ar ôl gweithio mewn amryw lyfrgelloedd cyhoeddus yng Nghymru a Lloegr, ym 1944 fe’i penodwyd i Lyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth. Priododd â Thomas Iorwerth Ellis ym 1949. Eu merch yw'r awdur Meg Elis. Bu'n golygu 'Tŷ Ni', adran *merched* yn *Y Cymro* am 9 mlynedd a chyhoeddodd *Ffenest y Gegin* ym 1965. Roedd ganddi golofn hefyd yn *Y Llan* am nifer o flynyddoedd.

Gweithiau
---------

* *Ffenest y Gegin* 1965
* *Y Golau Gwan* - llythyrau caru TE Ellis

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Meic Stephens (2015-03-15). "Mari Ellis: Writer who worked for the New Wales Union and championed women's rights - People - News". Independent.co.uk. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-04-07. Cyrchwyd 2015-04-16.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 49147121654426391265
* LCCN: no2016094237

 |
Photo of squid with prominent eyeMôr-lawes gawraidd, *Architeuthis dux*
Seffalopod dectroed o'r urdd *Teuthoidea* gyda chyrff hirgul taprog, llygaid mawr, wyth coes, dau dentacl a phâr o esgyll cynffonnol trionglog neu grwn yw'r **fôr-lawes** neu **sgwid**. Fel pob seffalopod arall, mae gan fôr-lawes ben o natur benodol, cymesuredd dwyochrol a mantell. Mae eu cyrff yn feddal gan fwyaf, fel octopysau, ond mae ganddynt gragen fewnol weddilliol ar ffurf pluen a wedi'i gwneud o gitin.

Ymwahanodd y fôr-lawes oddi wrth seffalopodau eraill yn ystod y cyfnod Jwrasig ac mae'n cymryd rôl debyg i bysgod esgyrnog fel ysglyfaethwyr dŵr agored o faint ac ymddygiad tebyg. Maent yn chwarae rhan bwysig yn y we bwyd dŵr agored. Defnyddir y ddau dentacl hir i afael yn yr ysglyfaeth a'r wyth braich i'w ddal a'i rheoli. Yna mae'r pig yn torri'r bwyd yn ddarnau maint addas ar gyfer llyncu. Mae môr-lewys yn nofwyr cyflym, yn symud trwy jet-yriant, ac yn lleoli eu hysglyfaeth yn bennaf gan ddefnyddio eu golwg. Maent ymhlith y mwyaf deallus o anifeiliaid di-asgwrn-cefn, ac mae grwpiau o fôr-lawys Humboldt wedi eu gweld yn hela ar y cyd. Mae morgwn, pysgod eraill, adar y môr, morloi a morfilogion yn eu bwyta, yn arbennig morfilod sberm.

Gall môr-lewys newid lliw fel cuddliw neu i anfon signalau. Mae rhai rhywogaethau yn fioymoleuol, ac yn defnyddio eu bywoleuni fel cuddliw gwrth-oleuo, tra gall llawer o rywogaethau ryddhau cwmwl o inc i dynnu sylw ysglyfaethwyr.

Caiff môr-lewys eu bwyta gan bobl a cheir pysgodfeydd masnachol yn Japan, Môr y Canoldir, de-orllewin Cefnfor yr Iwerydd, dwyrain y Cefnfor Tawel a mannau eraill. Fe'u defnyddir mewn bwydydd trwy'r byd i gyd, a gelwir hwy yn aml yn ‘calamari’. Mae môr-lewys wedi ymddangos mewn llenyddiaeth ers yr Henfyd clasurol, yn enwedig mewn straeon am fôr-lewys gawraidd a bwystfilod môr.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Sergio Martino yw ***Ricchi, Ricchissimi... Praticamente in Mutande*** a gyhoeddwyd yn 1982. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Ricchi, ricchissimi, praticamente in mutande*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Luciano Martino yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Livorno. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Alberto Silvestri a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Detto Mariano. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Edwige Fenech, Lino Banfi, Janet Ågren, Pippo Santonastaso, Riccardo Garrone, Renato Pozzetto, Elio Crovetto, Ennio Antonelli, George Hilton, Pippo Franco, Néstor Garay, Adriana Russo, Andrea Azzarito, Andrea Ciccolella, Annabella Schiavone, Antonio Spinnato, Daniele Formica, Enio Drovandi, Ettore Geri, Filippo Evangelisti, Gianni Zullo, Giorgio Trestini, Giulio Massimini, Maurizio Mattioli, Salvatore Jacono, Sandro Ghiani a Settimio Scacco. Mae'r ffilm *Ricchi, Ricchissimi... Praticamente in Mutande* yn 120 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner* sef *film noir*, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm
Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Giancarlo Ferrando oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Eugenio Alabiso sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sergio Martino ar 19 Gorffenaf 1938 yn Rhufain.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Sergio Martino nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
Roedd  **Thyrza Anne Leyshon**  (7 Mawrth, 1892 -1996) yn Artist Cymreig oedd yn arbenigo mewn darluniau miniaturau.

Cefndir
-------

Ganwyd Leyshon yn Abertawe yn blentyn i Thomas Howell Leyshon ac Ann ei wraig. Roedd y ddau riant yn Gymry Cymraeg ond ni wnaethant drosglwyddo'r iaith i'w merch.

Gyrfa
-----

Am nifer o flynyddoedd bu’n gweithio fel rheolwr gyda chwmni peiriannau gwnïo Singer cyn dod yn was sifil gyda Chyllid y Wlad. Pan ymddeolodd o'r Gwasanaeth Sifil ym 1942 cofrestrodd yn Ysgol Gelf Abertawe a derbyn gwersi peintio preifat yn Llundain, gyda'r arlunydd miniatur Ethol Court. Peintiodd Leyshon miniaturau o dirweddau Cymru a'r Alban a hefyd bortreadau mewn dyfrlliw ar ifori. O ddechrau'r 1960au bu hi'n arddangos y rhain mewn sioeau grŵp ac arddangosfeydd eraill yng Ngwlad Belg, Ffrainc a'r America yn ogystal ag yn y DU. Arddangosodd Leyshon yn y Paris Salon ym 1962, 1965 a sawl gwaith rhwng 1968 a 1974 yn ogystal ag yn y *Circle Nationale Belge d'Art et Esthetique* ym Mrwsel ym 1963 ac yn yr Academi Frenhinol yn Llundain yn ystod 1969. Enillodd fedal aur yn y Paris Salon ym 1973 a medal arian yno ym 1968 ac enillodd fedal arian ym 1973 ym Mrwsel hefyd. Yn ei thref enedigol bu Leyshon yn arddangoswr rheolaidd yn Oriel Gelf Glynn Vivian ac roedd hefyd yn aelod cyswllt o Gymdeithas y Miniaturau.

Marwolaeth
----------

Cofrestrwyd ei marwolaeth ym mis Chwefror 1996 yng Ngorllewin Abertawe yn 103 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David Buckman (2006). Artists in Britain Since 1945 Vol 1, A to L. Art Dictionaries Ltd. ISBN 0 953260 95 X.
2. ↑  Yr Archif Genedlaethol Cyfrifiad 2011 am ardal St Thomas Abertawe Cyf RG14/ 32793; atodlen rhif 77
3. ↑  Peter W Jones & Isabel Hitchman (2015). Post War to Post Modern: A Dictionary of Artists in Wales. Gwasg Gomer. ISBN 978 184851 8766
4. ↑  Mynegai Cofrestru Sifil Cymru a Lloegr, y Swyddfa Ystadegau Gwladol; Cofrestr A118, ardal 8971A, rhif 30
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Luis Saslavsky yw ***Ceniza Al Viento*** a gyhoeddwyd yn 1942. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Julián Bautista. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Berta Singerman, Hedwig Schlichter, Tilda Thamar, Tita Merello, Ernesto Vilches, Santiago Arrieta, Bertha Moss, Olinda Bozán, Alita Román, Pedro López Lagar, Alberto Terrones, Inés Murray, Luis Arata, Malisa Zini, Marcos Caplán, María Duval, Nicolás Fregues, Pedro Maratea, Oscar Valicelli, Alberto Adhemar a Percival Murray. Mae'r ffilm *Ceniza Al Viento* yn 98 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Casablanca* sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
José María Beltrán oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Kurt Land sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Luis Saslavsky ar 21 Ebrill 1903 yn Santa Fe a bu farw yn Buenos Aires ar 15 Rhagfyr 1981.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Luis Saslavsky nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
Ffilm i blant a seiliwyd ar lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr Haro Senft yw ***Jacob Hinter Der Blauen Tür*** a gyhoeddwyd yn 1987. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Haro Senft. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1987. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Last Emperor* sef ffilm gan Bernardo Bertolucci. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Wedigo von Schultzendorff oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Haro Senft ar 27 Medi 1928 yn České Budějovice a bu farw ym München ar 5 Ionawr 1966. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Haro Senft nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Cyflwynydd radio a cherddor Cymreig oedd **Christopher Needs** MBE (12 Mawrth 1954 – 26 Gorffennaf 2020). Roedd hefyd yn actor a phianydd.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Chris yng Nghwmafan ger Port Talbot yn fab i Margaret Rose (1934-2000) a Harold (-1996), gweithwr dur. Roedd ganddo ddau frawd iau. Cymraeg oedd iaith yr aelwyd ond byddai hynny yn newid pan ddaeth ei dad adref gan nad oedd ei dad yn siarad unrhyw Gymraeg. Fe'i addysgwyd yn ysgol gynradd Cwmafan ac Ysgol Dyffryn, Port Talbot.

Aeth ymlaen i wneud MA a doethuriaeth mewn Cerddoriaeth gyda'r Associated Board, Llundain.

Gyrfa
-----

Roedd Chris yn actor a pianydd clasurol a gweithiodd mewn nifer o wledydd yn Ewrop, gan ddysgu Sbaeneg ac Iseldireg.

Cychwynodd ei yrfa radio ar orsaf radio annibynnol, Touch AM. Ymunodd a BBC Radio Wales yn 1996 ac yn 2002 cychwynodd gyflwyno ei sioe nosweithiol *The Friendly Garden Programme* lle'r oedd ar yr awyr rhwng 23:00 a 01:00. Roedd Needs yn boblogaidd iawn gyda gwrandawyr BBC Radio Wales, drwy sgwrsio gyda nhw ar yr awyr a'i gwahodd i ymuno gyda'i glwb cymunedol 'The Garden'. Bu'n cyflwyno'r rhaglen am 18 mlynedd hyd at y dydd Gwener cyn ei farwolaeth.

Bywyd personol
--------------

Roedd Chris yn ymwybodol o fod yn hoyw ers ei arddegau ac yn ei hunangofiant soniodd am y gwawdio a'r erlid derbyniodd yng Nghymru oherwydd ei rywioldeb. Yn ystod ei arddegau cafodd ei gamdrin yn rhywiol gan rywun er roedd yn gwrthod ei henwi. O ganlyniad i hyn ceisiodd ladd ei hun.
Priododd ei ŵr, Gabe Cameron, ar 13 Mawrth 2013 yn Neuadd y ddinas, Caerdydd.

Bu farw yn 2020 wedi dioddef o waeledd ers peth amser gyda'i galon. Dwedodd datganiad y BBC: "Cwbl unigryw. Cwsg mewn hedd, Chris". Cynhaliwyd ei angladd ar 14 Awst 2020 a daeth torf allan ar ochr y stryd yng Nghwmafan i dalu teyrnged wrth i'r hers gludo ei gorff i Amlosgfa Margam. Oherwydd cyfyngiadau coronafeirws, roedd yr angladd yn un preifat.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Like It Is: My Autobiography* (2007)
* *The Jenkins's's's's's* (2008)
* *And There's More ... My Autobiography - part 2* (2009)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Chris Needs - The Highs and Lows. Gwales (Tachwedd 2013). Adalwyd ar 27 Gorffennaf 2020.
2. ↑  "Index entry". *FreeBMD*. ONS. Cyrchwyd 27 July 2020.
3. ↑  *Y darlledwr radio Chris Needs wedi marw yn 66 oed*  , BBC Cymru Fyw, 27 Gorffennaf 2020.
4. ↑  "Chris Needs, y cyflwynydd radio poblogaidd, wedi marw". *Golwg360*. Cyrchwyd 27 Gorffennaf 2020.
5. ↑  Steffan Rhys (15 November 2009). "Gay taunts have made my life hell". South Wales Echo. Cyrchwyd 12 June 2014.
6. ↑  *Cynnal angladd y darlledwr Chris Needs*  , BBC Cymru Fyw, 14 Awst 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 19474557

 |
Un o brif ddinasoedd gorllewin Siberia (Rwsia) a chanolfan weinyddol Oblast Sverdlovsk a'r dalaith ffederal Ural yw **Ekaterinburg** (Rwsieg *Екатеринбу́рг*). Lleolir y ddinas i'r dwyrain i'r mynyddoedd Ural, ar lannau Afon Iset. Hon yw'r pedwaredd ddinas o ran maint poblogaeth yn Rwsia, a chanddi boblogaeth o 1,336,500 (amcangyfrif Ionawr 2006). Adnabyddid y ddinas fel **Sverdlovsk** rhwng 1924 a 1991, ar ôl yr arweinydd Bolsheficaidd Yakov Sverdlov.

Eglwys ar y Gwaed, Ekaterinburg
Atyniad enwocaf y ddinas yw'r Eglwys ar y Gwaed (Eglwys yr Holl Seintiau), eglwys a adeiladwyd yn 2003 ar y man lle saethwyd tsar Rwsia olaf a'i deulu yn farw ym 1918. Y person enwocaf gyda chysylltiadau â'r ddinas oedd Boris Yeltsin, cyn-arlywydd Rwsia, oedd yn hanu o'r ardal ac a fu'n fyfyriwr mewn athrofa yno.

Lleolir nifer o gonsyliaethau tramor yn Ekaterinburg, rhai i'r Almaen, Fwlgaria, Prydain, Cirgistan, y Weriniaeth Tsiec, Tsieina a'r Unol Daleithiau.

Cludiant
--------

Mae Ekaterinburg yn sefyll ar Ffordd Ewropeaidd yr E22, sy'n ei chysylltu ag Ishim i'r dwyrain a Perm Moscow, Riga, Malmö, Hamburg, Amsterdam, Leeds a Chaergybi draw yng Nghymru i'r gorllewin.

Gefeilldrefi
------------

|  |
| --- |
| * Baner Gweriniaeth Tsiec Gweriniaeth Tsiec  - Plzeň
* Baner UDA UDA  - San José, Califfornia (ers 1992)
* Baner Tsieina Tsieina  - Guangzhou (ers 2002)
 |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Giorgio Capitani yw ***Missione Eroica - i Pompieri 2*** a gyhoeddwyd yn 1987. Fe'i cynhyrchwyd gan Mario Cecchi Gori a Vittorio Cecchi Gori yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Rhufain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Laura Toscano a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Bruno Zambrini. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lino Banfi, Massimo Boldi, Paolo Villaggio, Christian De Sica, Alberto Sorrentino, Luc Merenda, Corrado Olmi, Clarita Gatto, Enrico Papa, Franca Scagnetti, Mirella Pamphili, Teo Teocoli a Franca Gonella. Mae'r ffilm *Missione Eroica - i Pompieri 2* yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1987. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Last Emperor* sef ffilm gan Bernardo Bertolucci. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Alessandro D'Eva oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Sergio Montanari sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Giorgio Capitani ar 29 Rhagfyr 1927 ym Mharis a bu farw yn Viterbo ar 30 Medi 2015. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1949 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Giorgio Capitani nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Arrivederci E Grazie |  | yr Eidal | 1988-01-01 |
| *Axel Munthe, The Doctor of San Michele* |  | Ffraincyr Almaenyr Eidal | 1962-01-01 |
| *Callas e Onassis* |  | yr Eidal | 2005-01-01 |
| *Delirio* |  | Ffraincyr Eidal | 1954-01-01 |
| Ercole, Sansone, Maciste E Ursus Gli Invincibili |  | yr EidalSbaenFfrainc | 1964-01-01 |
| *Il maresciallo Rocca* |  | yr Eidal |  |
| *John XXIII: The Pope of Peace* |  | yr Eidal | 2002-01-01 |
| Ognuno Per Sé |  | yr Eidal | 1968-01-01 |
| *Papa Luciani - Il sorriso di Dio* |  | yr Eidal | 2006-01-01 |
| *Sex Pot* |  | yr EidalFfrainc | 1975-01-21 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Ebrill 2016.
**Clwb Rygbi Cymry Caerdydd** neu CRCC sef Clwb Rygbi sydd wedi ei leoli yn y brif ddinas. Cafodd ei sefydlu'n 1967 ac yn bellach gyda thimoedd Ieuenctid, Merched a thimoedd Dynion 1XV, XV2 a XV3 a 'Hen Lawiau' yn achlysurol. Mae'r tîm gyntaf yn chwarae yng Nghynghrair 3 Canol, Dwyrain gyda'r Ail dîm yn cystadlu'n Cynghrair 1 'Cardiff & District'. Cartref y Clwb yw Caeau Pontcanna gyda'r Clwb Rygbi wedi lleoli'n Clwb Cameo ar hyn o bryd.

Yn nhymor 2016-17 dathlodd y Clwb Rygbi 50 mlwyddiant o fodolaeth gyda llu o ddigwyddiad gan gynnwys taith i Lydaw. Yn 2014 enillodd y Clwb Rygbi'r Fowlen Genedlaethol yn Stadiwm Mileniwm yn erbyn Llanilltud Fawr fel rhan o ddiwrnod rowndiau terfynol SWALEC.

Yn ôl traddodiad mae'r Clwb yn cystadlu yn erbyn Pentyrch RFC ar gyfer y Cwpan y Mochyn Du, sydd wedi'i enwi ar ôl hen dafarn enwog y ddinas.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Clwb Rygbi Cymry Caerdydd yn dathlu 50 mlwyddiant". *BBC Cymru Fyw*. 2017-04-29. Cyrchwyd 2017-12-14.
2. ↑  Bywater, Alex (2014-05-04). "Swalec Finals Day: Clwb Rygbi Cymry Caerdydd are Bowl champions after beating Llantwit Major". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2017-12-14.
Mae **Pêr-Vari Kerloc'h** (ganed 1952) yn Archdderwydd y *Goursez Vreizh* sef Gorsedd Llydaw (sefydlwyd 1899). Fe'i ganwyd ym 1952 yn Douarnenez, gorllewin Llydaw. Mae'n dal y swydd am oes (fe'i blaenorwyd gan Gwenc'hlan Le Scouëzec), tra etholir arweinwyr gorseddau Cymru a Chernyw am dair blynedd. Roedd Pêr-Vari Kerloc'h yn gweithio i *La Poste* cyn ymddeol. Mae'n siarad y Llydaweg fel mamiaith ac mae hefyd yn rhugl ei Gernyweg. *Morgan* yw ei enw barddol.

Croesawyd Pêr-Vari Kerloc'h i'r Eisteddfod yng Nghaerdydd yn 2008. Nid oes gan Goursez Breizh gysylltiad yn uniongyrchol â mudiadau yn Llydaw fel yr Eisteddfod. Ac mae hanes cythryblus Goursez Breizh yn adlewyrchu hanes a gwleidyddiaeth Llydaw. I'r rhan fwyaf o Gymry eu hunig ymwybyddiaeth o Per Vari Kerloc'h yw ei ymddangosiad ar lwyfan y brifwyl yn ystod y prif seremoniau, sef y Cadeirio a'r Coroni. Mererid Hopwood sy'n gyfrifol am y gwesteion Celtaidd yn ystod yr Eisteddfod.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Hanes Gorsedd y Beirdd* (pennawd ar Orsedd Llydaw). Barddas, 1991.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Gorseth Kernow, lle ceir newyddion cyson am Orseddau Llydaw a Chernyw.
*Am y Mynydd Du yn Sir Gaerfyrddin, gweler Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin).*
Mae'r **Mynydd Du** (weithiau 'Y Mynyddoedd Duon') yn gadwyn o fryniau yn ne-ddwyrain Cymru; gorwedd y rhan fwyaf o'r bryniau ym Mhowys a gogledd Sir Fynwy, ond mae rhan yn gorwedd yn Swydd Henffordd yn ogystal. Ffurfiant y mwyaf dwyreiniol o'r tri grŵp o fryniau sy'n rhan o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ni ddylid eu cymysgu â'r grŵp mwyaf gorllewinol a elwir yn Fynydd Du na'r copa o'r enw Twyn Llech a elwir yn 'Black Mountain' yn Saesneg. Gellir eu diffinio fel y bryniau sy'n gorwedd i'r gogledd o'r Fenni, i'r de o'r Gelli Gandryll, i'r dwyrain o lôn yr A479 (cwm Rhiangoll) ac i'r gorllewin o'r ffin â Lloegr. Ymlwybra Llwybr Clawdd Offa ar hyd y ffin ar eu hymyl dwyreiniol.

Golygfa o Grug Hywel ar gwm Grwyne Fechan yn y Mynydd Du

Enw
---

'Mynydd-dir' yw ystyr 'mynydd' yn yr enw 'Mynydd Du'. Gwelir weithiau y ffurf 'Mynyddoedd Duon' (gan gynnwys ar fapiau'r Arolwg Ordnans). Ond cyfieithiad yw hynny o'r enw Saesneg 'Black Mountains' ac nid oes iddo sail hanesyddol.

Copaon
------

Waun Fach (811 m) yw'r mynydd uchaf; mae bryniau eraill yn cynnwys Pen y Gadair Fawr, Pen-y-fâl, Ysgyryd Fawr, Mynydd Troed, Craig Syfyrddin, Allt yr Esgair, Myarth, Mynydd Llangors, Bryn Arw, Penybegwn, a Thwyn Llech.

Pentrefi
--------

Ychydig iawn o bentrefi a geir yn yr ardal fynyddig hon. Roedd hostel ieuenctid adnabyddus yng Nghapel-y-ffin, ond mae bellach wedi cau.

Hynafiaethau
------------

Mae'r hynafiaethau yn cynnwys Priordy Llanddewi Nant Hodni, castell Tretŵr, y bryngaer o Oes yr Haearn ar Grug Hywel, a Castell Dinas (11g - 13g).

Y Gymraeg
---------

Er bod yr ardal hon yn croesi'r ffin, clywid y Gymraeg yno tan yn gymharol ddiweddar. Pan aeth J. E. Southall ar daith o gwmpas Cymru ym 1892, darganfuwyd bod yr iaith wedi darfod yn Swydd Henffordd tua'r 1880au ond fe gyfarfu Southall â ffarmwr tua 40 oed a oedd yn gallu siarad tipyn bach. Wedi hynny fe aeth i bentre Cwm-iou lle siaradodd Gymraeg â pherchennog y tafarn, ond fe ddywedodd y perchennog nad oedd llawer o Gymraeg ar ôl yn y pentre. Aeth ymhellach lan Cwm Ewias nes cyrhaeddodd bentre Llanddewi Nant Hodni (neu 'Llantoni' ar lafar) lle medrai pawb dros 50 siarad yr iaith. 

Yn ogystal â hynny, aeth T. J. Morgan i gwm Grwyne Fechan ym 1939 lle recordiodd siaradwyr olaf yr ardal gan gynnwys John Williams a oedd yn byw yn y felin ac Agnes Jones o Lanbedr. 

Credir i'r hen bobl olaf a wyddai'r iaith farw tua 1950.

Ffuglen
-------

* Raymond Williams, *People of the Black Mountains*
* Bruce Chatwin, *On The Black Hill*

Gweler hefyd
------------

* Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog
* Rhestr mynyddoedd Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru* d.g. 'mynydd'.
2. ↑  Hywel Wyn Owen a Richard Morgan, *Dictionary of the Place-Names of Wales* (Gwasg Gomer, 2007), t. 34.
Atomfa Magnox sydd yn y broses o gael ei dadgomisiynu yw **Atomfa Trawsfynydd**, a leolir ger pentref Trawsfynydd yng Ngwynedd. Ond Gellilydan yw'r pentref agosaf, llai na milltir i ffwrdd.

Dechreuwyd y gwaith ar atomfa Trawsfynydd ym mis Gorffennaf 1959, ac roedd y ddau adweithydd yn rhedeg erbyn Mawrth 1965. Ar un adeg roedd cannoedd o bobl yn gweithio yn Nhrawsfynydd gan ei wneud y prif gyflogydd mewn ardal wledig heb weithfeydd mawr. Pan oedd y gwaith ar ei anterth roedd dros 800 o weithwyr o'r tu allan i'r ardal yn byw yng ngwersyll Bronaber, cyn-wersyll y Fyddin, gyda nifer ohonyn nhw yn Wyddelod. Ymsefydlodd rhai o'r gweithwyr hyn yn yr ardal a bu cynnydd yn y boblogaeth

Agorodd yr atomfa yn llawn ym mis Hydref 1968, ac erbyn hynny roedd wedi costio £103 miliwn. Roedd ganddo ddau adweithydd niwclear Magnox yn cynhyrchu cyfanswm o 470 megawatt (MW). Cyflenwyd yr adweithyddion gan gwmni Atomic Power Construction (APC) a'r tyrbinau gan Richardsons Westgarth & Company. Gwnaed y gwaith peiriannol sifil gan Holland Hannen & Cubitts.

Defnyddiai'r atomfa ddŵr o gronfa Llyn Trawsfynydd i oeri'r adweithyddion ac roedd y cyflenwad hwn o ddŵr a'r lleoliad anghysbell yn un o'r prif resymau gan yr awdurdodau gwladol dros ddewis Trawsfynydd ar gyfer yr atomfa newydd. Byddai'r atomfa yn gollwng 70,000 galwyn o elifiant bob wythnos i mewn i’r llyn.

Mae'r ddau adweithydd ar gau ers 1991 ac mae'r safle yn cael ei dadgomisiynu ar hyn o bryd gan yr Awdurdod Dadgomisiynu Niwclear (*Nuclear Decommissioning Authority*).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Heneb". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-07-12. Cyrchwyd 2009-05-28.
2. 1 2  "Nuclear Power Plants in the UK - Scotland and Wales". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-07-19. Cyrchwyd 2009-05-28.
3. ↑  *An historical survey of Cubitts, from the Company's inception in 1810 to the present day* (Cubitts, 1975), tud. 25.

Dolenni allanol
---------------

* Hanes yr atomfa a'r llyn ar wefan Heneb Archifwyd 2007-07-12 yn y Peiriant Wayback.
* "Dadgomisiynu'r Atomfa", ar wefan BBC Cymru
* (Saesneg) Gwefan yr Awdurdod Dadgomisiynu Niwclear (tudalen Trawsfynydd)
* Lluniau o atomfa Trawsfynydd Archifwyd 2013-06-01 yn y Peiriant Wayback.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pysgotwr Micronesia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pysgotwyr Micronesia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Halcyon cinnamomina***; yr enw Saesneg arno yw *Micronesian kingfisher*. Mae'n perthyn i deulu'r Pysgotwyr (Lladin: *Alcedinidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *H. cinnamomina*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pysgotwr Micronesia yn perthyn i deulu'r Pysgotwyr (Lladin: *Alcedinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Ceyx fallax | Ceyx fallax |  |
|
| Pysgotwr ariannaidd | Ceyx argentatus |  |
|
| Pysgotwr bach y Dwyrain | Ceyx erithaca |  |
|
| Pysgotwr cain | Ceyx lepidus |  |
|
| Pysgotwr coed y Philipinau | Ceyx melanurus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pysgotwr Micronesia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cymuned ymreolaethol fach a thalaith yn Sbaen yw **Murcia** (Enw Sbaeneg swyddogol: *Región de Murcia*), a leolir yn ne-ddwyrain y wlad. Murcia yw enw'r brifddinas hefyd. Fe'i hadnabyddir am ei hinsawdd poeth a'r dirwedd serth, yn ogystal â'r penrhyn twristaidd La Manga, stribedyn o dir sy'n cael ei hamgylchynu gan Fôr y Canoldir ar un ochr a'r Mar Menor ar y llall. Mae dinasoedd pwysig yn cynnwys Cartagena a Lorca.

Murcia yn Sbaen

  

 gw • sg • go**Taleithiau Sbaen**

A Coruña **·** 
Albacete **·** 
Alicante **·** 
Almería **·** 
Araba **·** 
Asturias **·** 
Ávila **·** 
Badajoz **·** 
Barcelona **·** 
Biscay **·** 
Burgos **·** 
Cáceres **·** 
Cádiz **·** 
Cantabria **·** 
Castellón **·** 
Ciudad Real **·** 
Córdoba **·** 
Cuenca **·** 
Girona **·** 
Granada **·** 
Guadalajara **·** 
Gipuzkoa **·** 
Huelva **·** 
Huesca **·** 
Jaén **·** 
Las Palmas **·** 
León **·** 
Lleida **·** 
Lugo **·** 
Madrid **·** 
Málaga **·** 
Murcia **·** 
Navarre **·** 
Ourense **·** 
Palencia **·** 
Pontevedra **·** 
La Rioja **·** 
Salamanca **·** 
Santa Cruz de Tenerife **·** 
Segovia **·** 
Sevilla **·** 
Soria **·** 
Tarragona **·** 
Teruel **·** 
Toledo **·** 
Valencia **·** 
Valladolid **·** 
Ynysoedd Balearig **·** 
Zamora **·** 
Zaragoza

 gw • sg • go**Cymunedau ymreolaethol Sbaen**

Andalucía **·** 
Aragón **·** 
Asturias **·** 
Cantabria **·** 
Castilla-La Mancha **·** 
Castilla y León **·** 
Catalwnia **·** 
Extremadura **·** 
Galisia **·** 
Gwlad y Basg **·** 
Madrid **·** 
Murcia **·** 
Navarra **·** 
La Rioja **·** 
Valenciana **·** 
Ynysoedd Balearig **·** 
Yr Ynysoedd Dedwydd **·** 
  
  

**Dinasoedd ymreolaethol**
  

Ceuta **·** 
Melilla
Gwleidydd a chyn-newyddiadurwr o Gymro yw **Rhun ap Iorwerth** (ganed 27 Awst 1972) sy'n Aelod o'r Senedd dros Ynys Môn ers Awst 2013. Mae'n arweinydd Plaid Cymru ers Mehefin 2023. Fe'i etholwyd i'r Senedd mewn is-etholiad yn dilyn ymddiswyddiad yr Aelod Cynulliad Ieuan Wyn Jones.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Mynychodd Ysgol Rhyd-y-Main, Dolgellau am ychydig, cyn symyd i Ynys Môn a mynychu Ysgol Gynradd Llandegfan, cyn cael ei addysg uwchradd yn Ysgol David Hughes, Porthaethwy. Yna aeth i Brifysgol Caerdydd ble graddiodd yn y Gymraeg a Gwleidyddiaeth yn 1993. Roedd ei dad, Edward, yn brifathro ac yn rhan o'r ddeuawd 'Dafydd Iwan ac Edward' a 'Chwm Rhyd y Rhosyn'.

Gyrfa
-----

Ymunodd â BBC Cymru fel newyddiadurwr yn 1994. Gweithiodd fel gohebydd yn Westminster cyn dychwelyd i Gymru yn 1997. Yn 2001 fe'i penodwyd yn Brif Ohebydd Gwleidyddol BBC Cymru, yn gweithio ar deledu a radio yn Gymraeg a Saesneg. Yn ystod y cyfnod hwn cyflwynodd raglenni ac eitemau i *The Politics Show Wales*, *Dragon's Eye*, *ampm*, *BBC Radio Wales*, *Good Morning Wales*, 'Post Cyntaf', rhaglenni amser brecwast a rhaglenni wythnosol ar wleidyddiaeth y dydd gan gynnwys 'Dau o'r Bae' a Newyddion S4C.

Yn Ionawr 2014 fe'i enwyd yn un o Noddwyr ('Patron') Cronfa Betsi Cadwaladr, sef yr adain wirfoddol o Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr.

### Gwleidyddiaeth

Ar 1 Awst 2013 etholwyd Rhun i gynrychioli Ynys Môn ar y Cynulliad, gyda thair gwaith y pleidleisiau a gafodd yr ail ymgeisydd (Llafur); derbyniodd 12,601 o bleidleisiau. Roedd hyn yn tanseilio breuddwyd Llafur i gael mwyafrif o aelodau yn Senedd y Cynulliad.

Yn dilyn ymddiswyddiad Adam Price fel arweinydd Plaid Cymru, ar 30 Mai 2023 cyhoeddodd Rhun y byddai yn sefyll fel ymgeisydd ar gyfer yr arweinyddiaeth. Ni chafwyd unrhyw ymgeisydd arall erbyn y dyddiad cau a cadarnahwyd Rhun fel yr arweinydd newydd ar 16 Mehefin 2023.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Rhun ap Iorwerth ar Twitter

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cofnod Twitter ar ei ben-blwydd. Rhun ap Iorwerth (27 Awst 2012). Adalwyd ar 14 Ebrill 2016.
2. 1 2  "Rhun ap Iorwerth yw arweinydd newydd Plaid Cymru". *Golwg360*. 2023-06-16. Cyrchwyd 2023-06-16.
3. ↑   Vaughan Roderick (2 Awst 2013). BBC News - Plaid's Anglesey win 'energising' for party, says Rhun ap Iorwerth. BBC. Adalwyd ar 2 Awst 2013.
4. ↑   Elgan Hearn (30 Tachwedd 2011). Ysgol David Hughes hold a school "hawl i holi" meeting with local politicians. Daily Post. Adalwyd ar 2 Awst 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 819147905330779092848
* LCCN: no2016145996

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Llychlys tywyll** (enw gwyddonol: *Marchesinia mackaii*; enw Saesneg: *MacKay's pouncewort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Porellales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru a ledled y byd.

Mae *M. mackaii* yn tyfu mewn cytrefi o egin gwastad tebyg i bryfaid genwair, sy'n gorchuddio creigiau. Ceir coesynnau sydd fel arfer yn ddu ac maent hyd at 5 cm o hyd a 4 mm o led. Mae'r dail yn grwn.

Llysiau'r afu
-------------

*Prif: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

Lledaeniad yng Nghymru
----------------------

Llysiau'r afu anghyffredin *Marchesinia mackaii* (*MacKay's Pouncewort*). Dim ond ar greigiau calchaidd cysgodol, gyda dosbarthiad gorllewinol cryf, fel a welir yma ym Mhen Dinas 

  

 *Safonwyd yr enw* **Llychlys tywyll** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
2. ↑  tudalen Wendy McCsrthy, Facebook
Mae **Ffordd Gefn (Bryn Gwyn)** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyni'r de-orllewin o Langynog, Powys; cyfeiriad grid SJ033240. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 476 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 539 metr (1768 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Franco Rossi yw ***L'altra Metà Del Cielo*** a gyhoeddwyd yn 1977. Fe'i cynhyrchwyd gan Lucio Ardenzi yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Awstralia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Augusto Caminito a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Adriano Celentano. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Monica Vitti, Adriano Celentano, Mario Carotenuto, Gianfranco Barra, Glauco Onorato, Venantino Venantini, Paolo Paoloni a Renzo Ozzano. Mae'r ffilm *L'altra Metà Del Cielo* yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1977. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Star Wars Episode IV: A New Hope* sef ffilm wyddonias a sgriptiwyd gan y cyfarwyddwr ffilm George Lucas. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Luigi Kuveiller oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Giorgio Serrallonga sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Franco Rossi ar 19 Ebrill 1919 yn Fflorens a bu farw yn Rhufain ar 20 Tachwedd 1941. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Franco Rossi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. . .
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2016.
Poster *Grün ist die Heide* (1951)
Genre o ffilmiau a oedd yn boblogaidd yn yr Almaen, Awstria ac y Swistir o ddiwedd y 1940au i'r 1960au cynnar yw ***Heimatfilm*** (ynganiad Almaeneg: [ˈhaɪmatˌfɪlm]; lluosog, *Heimatfilme*). Gellir cyfieithu *Heimatfilm* fel "ffilm y mamwlad" neu, efallai'n fwy cywir mewn cyd-destun Gymreig, "ffilm cynefin".

Dechreuodd y genre ar ôl yr Ail Ryfel Byd, a pharhaodd yn boblogaidd hyd y 1960au cynnar. Roedd y ffilmiau'n awgrymu byd rhamantaidd heb ei gyffwrdd gan ryfel a pheryglon bywyd go iawn. Roedd mwy na 300 o *Heimatfilme* wedi'u creu erbyn dechrau'r 1960au. Roeddent yn cynnig y sicrwydd yr oedd llawer o bobl yn dyheu amdano ar ôl dinistrio rhyfel a threchu'r Almaen yn llwyr. Cafodd canlyniadau cymdeithasol y rhyfel, megis teuluoedd amddifad, diarddel a dadleoliad gorfodol, eu cyferbynnu â delweddau a alluogodd wylwyr i fynd ar daith fer i fyd delfrydol. Roedd yr *Heimatfilm* hefyd yn dangos ffordd draddodiadol o fyw a oedd ar fin diflannu.

Fel arfer ffilmwyd *Heimatfilme* yn yr Alpau, y Fforest Ddu, neu Rhostir Lüneburg. Roeddent bob amser yn ymwneud â'r awyr agored. Eu nodweddion oedd eu lleoliadau gwledig, naws sentimental a moesoldeb syml. Roeddent yn canolbwyntio ar gariad, cyfeillgarwch, teulu a bywyd gwledol. Roedd eu themâu yn cynnwys y gwahaniaeth rhwng hen ac ifanc, traddodiad a chynnydd, a bywyd gwledig a threfol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  -Hake, Sabine (2002). *German National Cinema* (yn Saesneg). Routledge. t. 90.

Llyfryddiaeth
-------------

* Willi Höfig, *Der deutsche Heimatfilm, 1947–1960* (Stuttgart, 1973)
* Johannes von Moltke, *No Place Like Home: Locations of Heimat in German Cinema* (Berkeley: University of California Press, 2005)
Y rhan o boblogaeth Unol Daleithiau America sydd yn disgyn o fewnfudwyr o'r Eidal yw **Americanwyr Eidalaidd** (Saesneg: *Italian Americans*, Eidaleg: *italoamericani* neu *italo-americani*, pronounced [ˌitaloameriˈkaːni]). Yn ôl y Gymdeithas Astudiaethau Eidalaidd-Americanaidd, maent yn cyfri am ryw 18 miliwn o Americanwyr, cynnydd ers 16 miliwn yn 2010, sydd yn cyfateb i 5.4 y cant o boblogaeth yr Unol Daleithiau. Lleolir y niferoedd mwyaf o Americanwyr Eidalaidd yn yr ardaloedd metropolitanaidd yn nhaleithiau'r Gogledd-ddwyrain a'r Gorllewin Canol, gyda chymunedau sylweddol mewn dinsoedd a threfi eraill ar draws y wlad. Maent yn disgyn o'r rhyw 5.5 miliwn o Eidalwyr a ymfudodd i'r Unol Daleithiau rhwng dechrau'r 19g a dechrau'r 21g.

Cynnyddodd mewnfudo o'r Eidal i'r Unol Daleithiau yn sylweddol yn niwedd y 19g, ac yn y 1880au croesodd dwywaith gymaint o Eidalwyr Gefnfor yr Iwerydd nag yn yr holl hanner can mlynedd cynt. Rhwng 1880 a 1914, ymfudodd uwch na 4 mliwn o Eidalwyr i'r Unol Daleithiau. Daeth y niferoedd mwyaf o dde'r Eidal, a fu'n amaethyddol yn bennaf ac yn dlawd ers cannoedd o flynyddoed o ganlyniad i drethi uchel a rheolaeth gan bwerau tramor. Ymsefydlodd y mwyafrif ohonynt yn ninasoedd ar hyd yr arfordir dwyreiniol, yn enwedig Efrog Newydd a Philadelphia. Ar y cychwyn, dynion ar ben eu hunain oeddynt a symudodd am waith, ac anfonasant daliadau yn ôl i'w teuluoedd yn y famwlad. Dychwelodd nifer o'r gweithwyr hyn yn ôl i'r Eidal. Ar droad y ganrif, daeth gwragedd a phlant hefyd ar y daith a ffynnai cymunedau Eidalaidd-Americanaidd yn y wlad newydd. Daeth mewnfudo ar raddfa eang i ben yn sydyn yn sgil cychwyn y Rhyfel Byd Cyntaf ym 1914, a gostyngodd y niferoedd blynyddol o fewnfudwyr Eidalaidd i'r miloedd (ac eithrio sbonc dros dro ym 1922). Cyfyngwyd ar fewnfudo o Dde Ewrop gan Ddeddfau Mewnfudo 1917 a 1924 a Deddf Cwota Frys 1921.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Brittingham, Angela, and G. Patricia De La Cruz (2004). *Ancestry: 2000 Archifwyd 2004-12-04 yn y Library of Congress* Washington, D.C.: U.S. Dept. of Commerce, Economics and Statistics Administration, U.S. Census Bureau.
2. 1 2   *Annual Report of the Immigration and Naturalization Service* (1966 ed.). WASHINGTON, D.C: United States Department of Justice, Immigration and Naturalization Service. June 1967. pp. 55–58.. Adalwyd July 13, 2022.
3. 1 2  "Table 1: Italian Immigration To The United States By Years". *Mtholyoke.edu*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar November 4, 2020. Cyrchwyd October 7, 2017.
4. ↑  Wepman, Dennis (2008). *Immigration* (yn Saesneg). Infobase Publishing. t. 171. ISBN 978-1-4381-0810-0.
5. ↑  Mangione, Jerre and Ben Morreale, *La Storia: Five Centuries of the Italian American Experience*, Harper Perennial, 1992