*Am y ffisegydd gweler Gwilym Owen (ffisegydd)*
Newyddiadur a darlledwr o Gymro oedd **Gwilym Owen** (1931 – 12 Gorffennaf 2019) Yn ei yrfa bu'n ohebydd, cyflwynydd, cynhyrchydd, pennaeth newyddion yn HTV Cymru a BBC Cymru a cholofnydd.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Gwilym yn Llannerch-y-medd ar Ynys Môn, yn fab i was ffarm. Roedd yn frawd i Derwyn, Beti a Tecwyn. Mynychodd ysgol gynradd y pentref yna Ysgol Ramadeg Llangefni. Aeth ymlaen i Brifysgol Bangor cyn treulio dwy flynedd gyda'r Llu Awyr. Cychwynodd weithio fel warden ac arweinydd ieuenctid ym Maesgeirchen, Bangor, yn ddirprwy i I B Griffith. Roedd ganddo ddiddordeb brwd mewn pêl-droed ac roedd yn ddyfarnwr cydnabyddedig hyd at 1965.

Gyrfa
-----

Cychwynodd ei yrfa deledu yn y 1960au fel gohebydd gyda chwmni teledu TWW yn y gogledd o dan y pennaeth Wyn Roberts. Symudodd wedyn i HTV Cymru pan ddaeth TWW i ben. Sefydlodd y rhaglen materion cyfoes *Yr Wythnos* a ddarlledwyd ar nosweithiau Llun rhwng 1970 a 1982. Yn Mehefin 1970 derbyniodd swydd fel cynhyrchydd rhaglen newyddion *Y Dydd* yng Nghaerdydd, a gynhyrchwyd gan HTV Cymru. Wedi hynny fe'i benodwyd bennaeth newyddion a materion cyfoes HTV Cymru.

Ym mis Mehefin 1970 derbyniodd swydd fel cynhyrchydd rhaglen *Y Dydd* yng Nghaerdydd, cyn ei benodi'n bennaeth newyddion a materion cyfoes HTV Cymru. Yn Nhachwedd 1982, symudodd i'r BBC fel golygydd newyddion BBC Radio Cymru. Wedi hynny daeth yn ddirprwy bennaeth newyddion a materion cyfoes BBC Cymru ac yna'n bennaeth. Yn yr 1980au roedd yn cadeirio y rhaglen radio *Hawl i Holi*, lle'r oedd panel yn ateb cwestiynau gan y cyhoedd ar faterion cyfoes a gwleidyddol. Gwilym Owen oedd cadeirydd gwreiddiol y rhaglen *Pawb a'i Farn* pan droswyd y fformat holi-ac-ateb i deledu yn 1993.

Roedd yn gyfarwyddwr y Bwrdd Ffilmiau Cymraeg am gyfnod.

Wedi ymddeol, parhaodd fel cyflwynydd nifer o raglenni ar Radio Cymru. Cyflwynodd y rhaglen wythnosol *Wythnos Gwilym Owen* rhwng 1996 a 2011. Arwyddair ei raglen oedd "holi a stilio, procio a phryfocio". Bu hefyd yn cyflwyno rhai penodau o *Manylu*.

Bu'n golofnydd wythnosol i bapurau newydd *Y Faner*, *Y Cymro* ac i gylchgrawn *Golwg*. Roedd ganddo golofn wythnosol yng nghylchgrawn *Golwg* ers y 1990au (bob pythefnos ers 2012) ond daeth hynny i ben ar 25 Ebrill 2019. Roedd hyn yn dilyn anghytundeb rhwng Gwilym a'r golygydd Siân Sutton. Roedd Gwilym am ddefnyddio'r golofn i ymateb i lythyr yn gwawdio ei gyfnod fel dyfarnwr pêl-droed. Roedd y golygydd yn barod i gyhoeddi'r llith fel llythyr ond nid colofn, felly penderfynodd Gwilym na fyddai'n parhau a'i golofn.

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod ag Eirlys a cawsant un ferch, Eleri. Ers ymddeol roedd yn byw ym Mangor. Ysgrifennodd ei hunangofiant *Crych dros Dro* yn 2003.

Er ei fod yn feirniad cyson o'r Eisteddfod Genedlaethol cafodd ei dderbyn i'r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Y Bala, 1997 gan ddweud "mai dyma'r unig anrhydedd i Gymro Cymraeg".

Marwolaeth a theyrngedau
------------------------

Bu farw yn Ysbyty Eryri, Caernarfon yn 87 mlwydd oed wedi gwaeledd byr. Cafwyd nifer o deyrngedau iddo, yn nodi ei arddull ymosodol a phryfoclyd yn ogystal a'i gyfraniad sylweddol i newyddiaduraeth.

> "Gwilym Owen oedd un o'r newyddiadurwyr gorau ry'n wedi'i weld yng Nghymru - roedd e'n drylwyr, roedd e'n dreiddgar wrth iddo graffu yn fanwl ar ein sefydliadau ni."
> 
> —Guto Harri
> 

> "Mi roedd Gwilym yn un o gewri'r byd darlledu Cymraeg, y byd newyddiadurol Cymraeg - roedd ganddo drwyn da am stori a'r dycnwch penderfynol i fynd o dan groen y stori honno."
> 
> —Tweli Griffiths
> 

> "Yn ei holi miniog a thrwyadl, doedd dim dianc rhag Gwilym - roedd yn newyddiadurwr wrth reddf a chanddo'r ddawn amlwg i fynd o dan groen unrhyw sefydliad."
> 
> —Rhodri Talfan Davies
> 

> Yn ôl Dafydd Iwan, doedd Gwilym Owen ac yntau ddim yn "gweld llygaid yn llygaid" ar nifer o faterion, gyda’r ddau’n ei gweld hi’n "haws i ddadlau nag i gytuno".
> 
> 
>

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Y newyddiadurwr, Gwilym Owen, wedi marw*  , Golwg360, 12 Gorffennaf 2019.
2. ↑  *Y newyddiadurwr Gwilym Owen wedi marw yn 87 oed*  , BBC Cymru Fyw, 12 Gorffennaf 2019.
3. ↑   Announcing the passing of Gwilym OWEN. Daily Post (16 Gorffennaf 2019).
4. ↑   "Newyddiaduriaeth Gymraeg yn dlotach" heb Gwilym Owen – Vaughan Hughes. Golwg360 (12 Gorffennaf 2019).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 58594172

 |