Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwatwarwr aeliog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwatwarwyr aeliog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Mimus saturninus***; yr enw Saesneg arno yw *Chalk-browed mockingbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Gwatwarwyr (Lladin: *Mimidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. saturninus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r gwatwarwr aeliog yn perthyn i deulu'r Gwatwarwyr (Lladin: *Mimidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cathaderyn du | Melanoptila glabrirostris |  |
|
| Cathaderyn llwyd | Dumetella carolinensis |  |
|
| Crynwr brown | Cinclocerthia ruficauda |  |
|
| Gwatwarwr cefnwinau | Mimus dorsalis |  |
|
| Gwatwarwr glas | Melanotis caerulescens |  |
|
| Gwatwarwr y Gogledd | Mimus polyglottos |  |
|
| Gwatwarwr y paith | Mimus patagonicus |  |
|
| Tresglen Cozumel | Toxostoma guttatum |  |
|
| Tresglen Sorocco | Mimus graysoni |  |
|
| Tresglen grymbig | Toxostoma curvirostre |  |
|
| Tresglen gynffonhir | Toxostoma rufum |  |
|
| Tresglen hirbig | Toxostoma longirostre |  |
|
| Tresglen saets | Oreoscoptes montanus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gwatwarwyr Y Wladfa
-------------------

Yr adar mwyaf cyffredin ac eang eu dosbarthiad yn Nyffryn Camwy yw aelodau o deulu’r gwatwarwyr (*Mimidae*). Fe’u gwelir ar lwyni’r paith, ar dir amaethyddol, yn y trefi a phentrefi, ac maent yn adar bywiog a chwilfrydig. Mae yna 34 aelod yn nheulu’r *Mimidae*, i gyd yn byw yn ne a gogledd America, 5 rhywogaeth yn yr Ariannin a 3 o’r rhain yn Nyffryn Camwy.

Adnabod
-------

Adar main ydynt, yr un maint a mwyalchen neu fronfraith yng Nghymru, ond â chynffon hirach. Cefnau llwyd-frown, boliau golau, a llinell wen uwchben y llygad. Ceir rhywfaint o wyn ar y gynffon a’r adenydd a bydd yr amrywiaeth ym mhatrwm y gwyn, ynghyd â maint yr aderyn a dwyster y llinell wen uwch y llygad yn fodd i wahaniaethu rhwng y rhywogaethau welir yn y Dyffryn.

Ymddygiad
---------

Ystyr yr enw *Mimidae* yw gwatwarwyr neu ddynwaredwyr – rhain yw *mocking birds* yr UD am eu bod yn dynwared caneuon adar eraill i ychwanegu at eu *repertoire* cyfoethog eu hunain. Dyma strategaeth welir hefyd ymysg teuluoedd eraill o adar ar draws y byd, a thybir mai y rheswm am hynny yw bod yr iâr yn debycach o ddewis cymar gyda’r amrywiaeth fwyaf yn ei gân. Bydd hynny’n arwydd o geiliog profiadol a llwyddiannus; goroeswr sy’n gwybod be ydi be ac wedi cael amser i gyfoethogi ei gân. Bydd yn debycach felly o wneud job dda o fagu’r cywion.

Enwau
-----

Y gwatwarwyr yw’r enw safonol Cymraeg ar y mathau welir yn Nyffryn Camwy, a’r ddau mwyaf cyffredin yw y gwatwarwr aeliog (*Mimus saturninus*) sydd i’w weld amlaf o fewn ac o gwmpas tref y Gaiman, a gwatwarwr y paith (*Mimus patagonicus*) sydd fwyaf cyffredin ar y paith. Enwau Sbaenaidd y gwatwarwr yw *calandria*, ond mae enw Cymraeg gan Gymry Patagonia, sef y cantor. Enw addas iawn o ystyried cyfoeth ei gân. Mae’n debyg mai yr un aeliog fyddai’n ennill o ryw ychydig pe cynhelid Eisteddfod yr adar, a dywedir ei fod yn aml yn dynwared chwiban ddynol. Bum yn chwibannu nodau amrywiol ar rai ohonynt sawl gwaith, a’r deryn yr ymateb drwy ddistewi, dod yn nes, a gwrando’n astud â’i ben wedi gwyro ychydig i un ochr. Ond wnaeth yr un fy nynwared. E’lla y byddai gwell siawns o hynny yn y tymor nythu, oedd rai misoedd i ffwrdd, neu fy mod yn chwibanwr gwael iawn, pwy a ŵyr?

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.
3. ↑  Twm Elias ym Mwletin Llên Natur Glas rhifyn 173
4. ↑  Twm Elias ym Mwletin Llên Natur Glas rhifyn 173
5. ↑  Twm Elias ym Mwletin Llên Natur Glas rhifyn 173
6. ↑  Twm Elias ym Mwletin Llên Natur Glas rhifyn 173

 *Safonwyd yr enw* **Gwatwarwr aeliog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*