Set o gyfreithiau gormesol ac apartheid a basiwyd gan Senedd Lloegr yn 1402 yn erbyn y Cymry oedd y **Deddfau Penyd yn erbyn Cymru 1402**. Fe'u cynlluniwyd i sefydlu goruchafiaeth Seisnig yng Nghymru yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Cymru/ Gwrthryfel Glyndŵr (1400–1415), dan arweiniad Owain Glyndŵr. Mae sawl haneswyr wedi awgrymu bod hyn yn ei hanfod wedi sefydlu cyfundrefn apartheid yn erbyn y Cymry.

Yr oedd y deddfau hyn yn gwahardd y Cymry rhag cael uwch swydd gyhoeddus, dwyn arfau na phrynu eiddo yn nhrefi Lloegr. Gwaharddwyd pob ymgasgliad cyhoeddus, a chyfyngwyd ar addysg plant Cymru. Daeth Saeson a briododd ferched Cymreig hefyd o dan y cyfreithiau hyn.

Ail-gadarnhawyd y deddfau yn 1431, 1433 a 1471 yn erbyn yCymry ac ni chawsant eu dileu o'r llyfrau cerflun tan 1624.

Roedd deddfau cosb yn berthnasol i'r Cymry yn 1402
--------------------------------------------------

Cyflwynwyd fesurau llym y Deddfau Pennyd yn 1402 yn dilyn dechrau Owain Glyn Dŵr. Y termau oedd:  

* *Ni chaiff Sais ei gollfarnu gan Gymro yng Nghymru* (gan gynnwys Cymro trwy briodas);
* *Yn erbyn gweinidogion gwastraffus etc. yng Nghymru*
* *Yn erbyn cynulleidfaoedd yng Nghymru* (gwaharddwyd cyfarfodydd cyhoeddus)
* *Ni chaiff Cymry fod yn arfog*
* *Ni cheir cario lluniaeth nac arfwisg i Gymru* (gwaharddwyd Sais rhag cludo arfwisg i Gymru neu Gymro i feddu eitemau brwydr o'r fath)
* *Ni chaiff Cymry gestyll ac ati* (dim ond y cestyll o gyfnod Edward I y caniatawyd eu defnyddio)
* *Ni chaiff unrhyw Gymro gymryd y swydd* ("Cyfiawnder, Chamberlain, Canghellor, Trysorydd, Siryf, Stiward, Cwnstabl y Castell, Derbynnydd, Esgeator, Crwner, na Phrif Goedwigwr nac unrhyw Swyddog arall, na Cheidwad y Cofnodion, nac Is-gapten yn yr un o'r uchod). Swyddfeydd mewn unrhyw ran o Gymru, na Chyngor unrhyw arglwydd Seisnig…")

Ym 1431, 1433 a 1471 mynnodd Senedd Lloegr ailddatgan y Deddfau Cosb. Ni chafodd y cyfreithiau eu dileu o'r llyfrau stadud tan 1624.

Effeithiau
----------

Dywed yr hanesydd Glanmor Williams fod y cyfreithiau yn atgoffa 'r Cymry eu bod yn israddol a'u hatgoffa o'i hansicrwydd (er fod eithriadau iddynt wedi bod yn ymarferol). Arhosodd y cyfreithiau ar y llyfr statud ac roedd y Cymry'n digio arnyn nhw. 

Dywed yr awdur, Gareth Elwyn Jones fod y Deddfau Cosb wedi ceisio ffurfio system apartheid. Mae'r hanesydd Cymreig, RR Davies yn awgrymu bod hyn yn ei hanfod wedi sefydlu cyfundrefn apartheid neu apartheid cyfreithiol yng Nghymru yn dilyn pasio'r deddfau. Dywed yr hanesydd Cymreig Martin Johnes mai anaml y gweithredwyd y deddfau, ond eu bod yn symbol o anghydraddoldeb ethnig rhwng y Saeson a'r Cymry. Yn ôl Johnes, roedd y Cymry yn destun apartheid cyfreithiol a rheolaeth hiliol yn ystod y cyfnod canoloesol. Mae’r gwleidydd, Adam Price hefyd wedi disgrifio’r deddfau cosbol fel rhai sy’n cyflwyno system o wahaniaethu ar sail hil sy’n gyfartal ag apartheid. 

Dywed Phil Carradice fod cyfreithiau goruchafiaeth y Saeson wedi annog mwy o ddynion i ymuno yn y Gwrthryfel Cymreig, dan arweiniad Owain Glyndŵr. Awgrymir y farn hon hefyd gan yr awdur Jon Gower, sy’n dweud bod y Deddfau Penyd 1401-1402 wedi gwahardd y Cymry rhag ennill tir neu eiddo dros y ffin, neu rhag gwneud amddiffynfeydd i’w tai eu hunain, neu ddwyn arfau neu ymgynnull mewn niferoedd mawr, neu annog beirdd. Dywed fod y cyfreithiau hyn wedi annog y Cymry i wrthryfela. Roedd y deddfau yn annog mwy o ddinasyddion Cymreig i gefnogi gwrthryfel Glyndŵr gyda llafurwyr, myfyrwyr a phendefigion Cymreig yn gadael Lloegr i gefnogi'r achos.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Archives, The National. "The National Archives - Exhibitions - Uniting the Kingdoms?". *nationalarchives.gov.uk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-09-07.
2. ↑  "Penal laws applied to the Welsh in 1402". *nationalarchives.gov.uk*.
3. ↑  Donovan, Owen (27 April 2020). "A Welsh Constitution II: Our Current Constitution". *stateofwales.com*.
4. ↑  Davies, John (2007). *A History of Wales*. Penguin.
5. ↑  Watkin, Thomas Glyn. *The Legal History of Wales*. University of Wales Press. t. 162.
6. ↑  Williams, Glanmor (1993). *Renewal and Reformation: Wales C. 1415-1642* (yn Saesneg). Oxford University Press. tt. 13, 14. ISBN 978-0-19-285277-9.
7. ↑  Jones, Gareth Elwyn; Smith, Dai (1999). *The People of Wales* (yn Saesneg). Gomer. tt. 72. ISBN 978-1-85902-743-1.
8. ↑  Davies, R. R. (2013-09-03). *Owain Glyndwr - Prince of Wales* (yn Saesneg). Y Lolfa. ISBN 978-1-84771-763-4.
9. ↑  Johnes, Martin (2019-08-25). *Wales: England's Colony* (yn Saesneg). Parthian Books. tt. 54, 55, 67. ISBN 978-1-912681-56-3.
10. ↑  Price, Adam (2018-12-20). *Wales - The First and Final Colony* (yn Saesneg). Y Lolfa. ISBN 978-1-78461-691-5.
11. ↑  Carradice, Phil. "The Glyndŵr rebellion". *BBC.co.uk*.
12. ↑  Gower, Jon (2013). *The Story of Wales* (yn Saesneg). BBC Books. t. 139. ISBN 978-1-84990-373-8.
13. ↑  Rawlins, Jacob D. (2022-04-28). *Publishing in Wales: Renaissance and Resistance* (yn Saesneg). Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-95267-5.