Roedd **Robert Price** (14 Ionawr 1653 - 2 Chwefror 1733) yn farnwr a gwleidydd o Gymru.

Cefndir
-------

Ganed Robert Price, yn gynnar yn y flwyddyn 1653 (1654 y calendr Gregoraidd). Roedd yn fab hynaf Thomas Price o'r Giler yng Ngherrigydrudion, Sir Ddinbych a Margaret, unig blentyn Thomas Wynn o Fwlch y Beudy yn yr un plwyf. Cafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Rhuthun a Choleg Sant Ioan, Caergrawnt. Fe'i galwyd i'r bar yn Lincoln's Inn cyn mynd ar *y Daith Fawr* (arfer gan ŵyr ifanc bonheddig o fynd ar daith estynedig trwy wledydd Ewrop).

Teulu
-----

Ar 23 Medi 1679 priododd Price â Lucy, merch hynaf a chyd aeres Robert Rodd o Foxley yn Yazor, Swydd Henffordd gan Ann Sophia, unig blentyn Thomas Neale o Warnford, Hampshire. Bu farw Robert Rodd ddwy flynedd yn ddiweddarach ac etifeddodd Price ystâd Foxley. Bu iddynt dau fab ac un ferch. Ym 1690, cafodd Lucy perthynas tu allan i briodas gyda chefnder iddi, o'r enw Mr Neale  a chafwyd plentyn o'r berthynas. O ganlyniad i odineb ei wraig, gwahanodd y cwpl ond ni chawsant ysgariad a pharhaodd Price i ddarparu ar ei chyfer hi a'u plant am weddill ei oes ac wedyn yn ei ewyllys.

Gyrfa
-----

Yn 1682 penodwyd Price yn Dwrnai Cyffredinol ar gyfer De Cymru, yn ogystal â henadur dinas Henffordd; y flwyddyn ganlynol daeth yn Gofiadur Sir Faesyfed, Bu'n gwasanaethu fel stiward i Catherine o Braganza, gweddw y Brenin Siarl II, ym 1684; fel clerc tref Caerloyw ym 1685. Ym 1686 fe'i penodwyd yn Gwnsler y Brenin ar gyfer Llwydlo ym 1686 a thrwy'r penodiad daeth yn aelod o Gyngor Cymru a'r Gororau

Collodd Price ei swydd fel Twrnai Cyffredinol a phob un o'i swyddi eraill ym 1688 wedi iddo syrthio allan efo'r Brenin Iago II.

Daeth i fri yn ei wlad enedigol ym 1695 wrth iddo geisio atal y brenin William III rhag rhoi ystadau mawr yng Nghymru i'w ffefryn o'r Iseldiroedd, iarll Portland. Gwrthwynebodd Price y grant yn y Trysorlys, gan ddadlau ei achos ym mis Mai 1695. Ar 14 Ionawr 1696 cyflwynodd ddeiseb gan rydd-ddeiliaid a thrigolion Sir Ddinbych yn erbyn y grant. Sicrhaodd gwrandawiad gan y brenin a'i perswadiodd i ddod o hyd i ffordd arall o yn gwobrwyo Portland. Yn dilyn hynny, cyhoeddwyd araith Price i'r brenin ym 1702 o dan y teitl *Gloria Cambriae, neu, Araith gan Frython yn y Senedd yn erbyn Tywysog yr Iseldiroedd yng Nghymru*.

Gwasanaethodd Robert Price fel Aelod Seneddol etholaeth Weobley ar dair achlysur rhwng 1685 a 1702  pan ymddiswyddodd o'r Senedd wedi iddo gael ei benodi yn Farwn y Trysorlys gan y Frenhines Anne ar ei dyrchafiad i'r orsedd. Ym 1726 daeth yn ustus ar Lys y Pledion Cyffredin.

Cofeb Price, Cerrigydrudion

Marwolaeth
----------

Bu farw Price yn Kensington ym mis Chwefror 1732 (1733 Gregoraidd) a chladdwyd ef yn Yazor. Mae cofeb iddo yn Eglwys y Santes Fair Magdalen, Cerrigydrudion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Davies, W. Ll. (1953). PRICE, ROBERT (1655 - 1733), barnwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 16 Meh 2019
2. ↑  Griffith, John Edwards (1914): Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families. Horncastle: Morton & Sons
3. ↑  "Price, Robert (PRY672R)". A Cambridge Alumni Database. University of Cambridge adalwyd 16 Mehefin 2019
4. ↑  [ Williams, Parch. Robert (1852): Enwogion Cymru. Llanymddyfri: William Rees
5. 1 2  Handley, S. (2007, May 24). Price, Robert (1655–1733), judge and politician. Oxford Dictionary of National Biography adalwyd16 Mehefin. 2019
6. ↑  The History of Parliament: the House of Commons 1690-1715, PRICE, Robert (1653-1733), of Foxley, Yazor, Herefs. adalwyd 16 Mehefin 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 11326591
* LCCN: n86075430
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |