recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bardd Llydaweg ac un o arloeswyr Pan-Geltigiaeth oedd **Charles de Gaulle**, Llydaweg: **Charlez Vro-C'hall** (31 Ionawr 1837 - 1 Ionawr 1880). Roedd yn ewythr i Charles de Gaulle, Arlywydd Ffrainc.

Nid oedd de Gaulle yn Llydawr; ganed ef yn Valenciennes a threuliodd y rhan fwyaf o'i oes yn ninas Paris. Yn ei ieuenctid, tarawyd ef gan afiechyd parlysol. Dechreuodd astudio'r ieithoedd Celtaidd wedi darllen *Barzaz Breiz* yn 16 oed. Dysgodd Lydaweg, Cymraeg a Gaeleg, er na allodd erioed ymweld a gwlad Geltaidd. Wedi cyfarfod Théodore Hersart de la Villemarqué, awdur *Barzaz Breiz*, daeth yn ysgrifennydd *Breuriez Breiz*, cymdeithas o feirdd Llydewig ym Mharis. O 1864 ymlaen, dechreuodd gyhoeddi erthyglau ar y diwylliant Celtaidd, a barddoniaeth Lydaweg.

Roedd yn frwd dros undod y gwledydd Celtaidd, a'r pwysigrwydd o barhad yr ieithoedd Celtaidd gan gynnig y dylid creu Undeb Celtaidd a datblygu iaith "esperanto" Geltaidd, yn cynnwys elfennau oedd yn gyffredin i bob un o'r ieithoedd Celtaidd. Ysgrifennodd at arweinyddion diwylliannol yng Nghymru, Iwerddon a'r Alban i drefnu cyngres Pan-Geltaidd yn Saint-Brieuc yn 1867. Mae'n debyg mai ef oedd y cyntaf i alw am fudiad pan-Geltaidd. Ni allai ef ei hun fod yno oherwydd ei afiechyd, ond ysgrifennodd gerdd *Da Varsez Breiz* ("Gyda Beirdd Llydaw"), yn cynnwys y llinellau:

E Paris va c'horf zo dalc'het
Med daved hoc'h nij va spered
Vel al labous, a-denn askell,
Nij de gaout he vreudeur a bell
(Ym Mharis y delir fy ngorff
Ond tuag atoch ehed fy enaid,
Fel aderyn yn hedfan,
I gyfarfod fy mrodyr o bell.)

Ffynonellau
-----------

1. ↑  Gwyddioniadur Cymru. Cyd-olygyddion:John Davies, Menna Baines, Nigel Jenkins a Peredur Lynch. Gwasg Prifysgol Cymru. 2008 Td

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 56599252
* LCCN: nb2011024695
* ISNI: 0000 0001 2133 9554
* SUDOC: 123698898
* BNF: cb104701446 (data)
* The SBN id LO1V396348 is not valid.

 |
Mae **Clogwyni Llechdafad** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 204.63 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Dinas Rufeinig yn Nhiwnisia yw **Cilium**. Fe'i lleolir fymryn i'r de-orllewin o ddinas Kasserine yn y dalaith o'r un enw, yng ngorllewin canolbarth y wlad tua 30 km o'r ffin ag Algeria.

Bu Cilium yn ganolfan ranbarthol o bwys yn nhalaith Affrica yng ngyfnod y Rhufeiniaid. Saif ar fryn isel ger afon Oued Dhrib. Ceir adfeilion theatr Rufeinig fawr yno, wedi'i cherfio yn llethr y bryn, a bwa fuddugoliaeth. Maent yn dyddio o'r 3g OC. Yn ogystal ceir adfeilion y fforwm a'r capitol, a'r baddonau cyhoeddus. Ceir ambell heneb o'r cyfnod Rhufeinig yn ninas Kasserine ei hun, yn cynnwys Mawsolewm y Flavii, a godwyd fel cofeb i Flavius Secundus a'i deulu.

Ar ôl i'r Rhufeiniaid ymadael codwyd caer yn Cilium gan y Bysantiaid.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David Willet, *Lonely Planet: Tunisia* (2001), tud. 241.
2. ↑  Hedi Slim ac eraill, *L'Antiquité* (Tiwnis, 2003), tud.396.

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Drapeau de la Tunisie | **Safleoedd archaeolegol Tiwnisia** | Antiquités |

 |
| Bulla Regia ·
Carthago ·
Chemtou ·
Cilium ·
Dougga ·
Amffitheatr El Jem ·
Gigthis ·
Haïdra ·
Kerkouane ·
Mactaris ·
Musti ·
Oudna ·
Pheradi Majus ·
Sbeïtla ·
Thapsus ·
Thuburbo Majus ·
Utica |
Michael Bublé

***Christmas*** yw'r seithfed albwm stiwdio gan y canwr Canadaidd Michael Bublé.
Cafodd yr albwm ei rhyddhau ar Hydref 21, 2011 yn Iwerddon, 24 Hydref 2011 yn y Deyrnas Unedig a 25 Hydref 2011 yn yr Unol Daleithiau America. Ar yr wythnos yn gorffen ar Rhagfyr 10, 2011, daeth yr albwm i Rhif 1 ar y siart gwerthiannau albwm 200 Billboard, dyma'r drydedd albwm gan Bublé i fod yn Rhif 1, yn dilyn Call Me Irresponsible yn 2007 a Crazy Love yn 2009. Roedd yr albwm yn Rhif 1 am bump wythnos.

Cefndir
-------

Dyma ail albwm Nadoligaidd Bublé, ar ôl iddo cyhoeddi albwm pum trac *Let It Snow* yn 2003. Roedd rhai o'r caneon o *Let It Snow* wedi cael eu hail-recordio ar gyfer *Christmas*, yn gwneud *Christmas* yn albwm llawn o ganeuon Nadoligaidd. Ar gyfer yr albwm, roedd Bublé wedi gweithio gydag artistiad eraill er mwyn recordio deuawdau. Mae ei ddeuawd o *White Christmas* gyda'r canwr gwledig Shania Twain yn seiliedig ar drefniant blaenoral gan y bandThe Drifters.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Michael Bublé Weekend At Brown Thomas". Dailyupdate.ie. Hydref 21, 2011. Archifwyd o'r gwreiddiol ar Tachwedd 16, 2012. Cyrchwyd Rhagfyr 2, 2012. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  "hmv". hmv. Archifwyd o'r gwreiddiol ar Ionawr 24, 2012. Cyrchwyd Rhagfyr 2, 2012. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help)
Mae **Clogwyni Casnewydd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 48.23 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America oedd **Clara Ledesma** (1924 - 1999).

Fe'i ganed yn Santiago de los Caballeros a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn gweithio fel arlunydd yn Unol Daleithiau America.

Yn Santo Domingo, gweithiodd yn agos gydag artistiaid Dominica pwysig eraill, gan gynnwys Gilberto Hernández Ortega, Josep Gausachs a Jaime Colson. Ym 1955, cafodd ei henwi yn is-gyfarwyddwr yr Ysgol Gelf Gain Genedlaethol. Ym 1961, symudodd Ledesma a'i gŵr i Efrog Newydd, lle agorodd oriel arall. Bu'n byw ac yn gweithio yn Ninas Efrog Newydd weddill ei bywyd.

Anrhydeddau
-----------

*

Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
----------------------------------

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Arlunydd
* Rhestr celf a chrefft
* Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan theartofpainting.be; adalwyd Rhagfyr 2016.
2. ↑  Dyddiad geni: "Clara Ledesma". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
3. ↑  Dyddiad marw: "Clara Ledesma". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
4. ↑  Man geni: .

Dolennau allanol
----------------

* Gwefan biography.com Archifwyd 2019-04-23 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 300945381
* LCCN: no2013059866
* ISNI: 0000 0004 0836 8846

 |
Gwydred o lemonêd cymylog
Mae **Lemonêd** (neu **Lemwnêd**) yn ddiod ysgafn wedi ei gwneud o lemwn. Mae cynhwysion lemonêd yn amrywio ledled y byd, gyda nifer o wahanol fathau o lemonêd ar gael yng Ngogledd America a'r Gymanwlad.

Hanes
-----

Lemonêd yn ei ffurf angharbonedig yw un o'r diodydd ysgafn masnachol hynaf yn y byd. Mae'r ddiod yn dyddio o'r 17g o leiaf. Ym Mharis yn 1676, ffurfiwyd busnes o'r enw Compagnie de Limonadiers a rhoddwyd caniatâd monopoli iddynt werthu lemonêd, a oedd yn cael ei ddosbarthu gan werthwyr mewn cwpanau o danciau yr oeddent yn cario ar eu cefnau. Mewn nifer o ieithoedd, mae'r gair Ffrengig *limonade* yn cael ei ddefnyddio fel term cyffredinol am ddiod ysgafn.

Y Deyrnas Unedig ac Iwerddon
----------------------------

Yn y Deyrnas Unedig, mae lemonêd fel arfer yn garbonedig, wedi ei wneud o sudd lemwn, siwgr a dŵr carbonedig. Mae'r rhan fwyaf o lemonêd sy'n cael ei werthu yn y DU a Iwerddon yn ddi-liw, ond gellid hefyd prynu Lemonêd 'cymylog' neu 'traddodiadol'. Yn Iwerddon, gellid prynu Lemonêd Coch, sydd a lliw a blas nodedig sy'n wahanol i lemonêd 'gwyn'. Defnyddir lemonêd fel cymysgwr mewn diodydd alcoholig yn aml ym Mhrydain ac Iwerddon.

Gogledd America
---------------

Yng Ngogledd America (yn enwedig yr Unol Daleithiau a Canada), mae lemonêd yn cyfeirio at gymysgedd angharbonedig o sudd lemwn, dŵr a siwgr. Am y rheswm hon, mae'r rhan fwyaf o'r lemonêd sy'n cael ei greu yng Ngogledd America yn cael ei wneud gartref ac yn cael ei yfed gan fwyaf yn yr haf. Mae'n gymysgedd tenau sy'n medru bod yn grynodedig, gwanedig, sur neu'n felys yn dibynnu ar y maint o sudd lemwnsiwgr sydd yn y diod.

Chwiliwch am ***lemonêd***  
yn Wiciadur.
Gwyddonydd Cymreig yw Dr **Lyn Evans** (ganed 1945). Ef oedd cyfarwyddwr prosiect CERN, ger Genefa yn y Swistir.

Ganwyd a magwyd Evans yn Aberdâr, yng nghymoedd de Cymru. Addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Bechgyn Aberdâr, lle bu ganddo ddiddordeb mewn gwyddoniaeth. Ond cafodd hi'n anodd pasio ei Lefel O mewn Ffrangeg, cymhwyster a oedd yn angenrheidiol iddo allu astudio cwrs gwyddoniaeth ym Mhrifysgol Abertawe. Roedd ganddo ddiddordeb mewn cemeg pan oedd yn ifanc, a cofrestrodd i astudio'r pwnc hwn yn y brifysgol, cyn newidi astudio ffiseg yn ei ail flwyddyn yn y brifysgol, gan ei fod yn canfod y pwnc yn haws Daeth yn gymrawd anrhydedd o Brifysgol Abertawe yn 2002. Gwbrwywyd â Doethuriaeth Anrhydedd mewn Gwyddoniaeth gan Brifysgol Morgannwg yng Ngorffennaf 2010.

Cymrawd ymwchwil oedd Evans yn CERN i gychwyn, wedi iddo ymweld â'r sefydliad am y tro cyntaf ym 1969. Yn ogystal â bod yn gyfarwyddwr CERN erbyn hyn, mae'n arweinydd y Prosiect Gwrthdrawydd hadronnau mawr (*Large Hadron Collider Project*) yn CERN, sy'n ceisio ail-greu eiliadau cyntaf y bydysawd yn dilyn y Glec Fawr. Cafodd y llysenw *Evans yr Atom* gan y wasg.

Cafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Aberdâr ac ym Prifysgol Cymru, Abertawe.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Lyn Evans. BBC Scifiles. Adalwyd ar 5 Rhagfr 2008.
2. 1 2   Meet Evans the Atom, who will end the world on Wednesday. Daily Mail (7 Medi 2008). Adalwyd ar 5 Rhagfyr 2008.
3. 1 2 3   Scientist in charge of collider. BBC Wales. Adalwyd ar 26 Gorffennaf 2009.
4. ↑   Lyn Evans. Cern Courier (1 Tachwedd 2002). Adalwyd ar 5 Rhagfyr 2008.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) BBC Wales SciFiles "Evans the Atom"

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100807982
* LCCN: no2009149153
* ISNI: 0000 0000 7371 9172
* GND: 140210563
* SUDOC: 137820550
* BNF: cb16172754z (data)
* NKC: ntk2010458055

 |
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Elaphomycetaceae* yw'r **Cloren foch ffug** (Lladin: ***Elaphomyces granulatus***; Saesneg: *False Truffle*). Y Clôr yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Unrhyw lysieuyn tebyg i gneuen sy'n tyfu o'r Ddaear yw clor (lluosog: clorod). 'Clor y moch' yw'r gair am 'truffle'. Mae'r teulu *Elaphomycetaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Eurotiales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Elaphomycetaceae
-----------------------------------------

Mae gan **Cloren foch ffug** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Elaphomyces timgrovei* | Elaphomyces timgrovei |  |
|
| *Elaphomyces titibuensis* | Elaphomyces titibuensis |  |
|
| *Elaphomyces tropicalis* | Elaphomyces tropicalis |  |
|
| *Elaphomyces tuberculatus* | Elaphomyces tuberculatus |  |
|
| *Elaphomyces uliginosus* | Elaphomyces uliginosus |  |
|
| *Elaphomyces vanegatus* | Elaphomyces vanegatus |  |
|
| *Elaphomyces variegatus* | Elaphomyces variegatus |  |
|
| *Pseudotulostoma japonicum* | Pseudotulostoma japonicum |  |
|
| *Pseudotulostoma volvata* | Pseudotulostoma volvata |  |
|
| *Pseudotulostoma volvatum* | Pseudotulostoma volvatum |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Cloren foch ffug** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Awdur, ffeminist a swffragét o Ddyfnaint, Lloegr oedd **Clara Codd** (10 Hydref 1876 - 3 Ebrill 1971) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am iddi dreulio cyfnod mewn carchar ac am iddi dreulio ei hoes yn gweithio dros y Gymdeithas Theosoffyddol (*the Theosophical Society*).

Magwraeth
---------

Fe'i ganed yn "Pill House", Bishop's Tawton ar 10 Hydref 1876 a bu farw yn Heatherwood Hospital.

Hi oedd plentyn hynaf Henry Frederick Codd a Clara Virginia (g. Botto) Codd. Roedd ganddi naw brawd a chwiorydd a chafodd ei haddysgu gartref. Yn 15 oed daeth yn anffyddiwr. Ar ôl marwolaeth ei thad, symudodd y teulu i Genefa lle'r oedd Codd yn gweithio fel athro-riant (*governess*), model gwisgoedd ac athrawes ffidil a phiano. Cafodd ei throi'n Theosoffydd ar ôl clywed Llywydd cyntaf y Gymdeithas Theosoffyddol, Henry Steel Olcott, yn rhoi sgwrs yn Genefa.

Yr ymgyrchydd
-------------

Codd yn plannu coeden gydag Annie Kenney a Florence Canning ar 25 Ebrill 1909 yng ngardd "Eagle House"
Yn 1903 symudodd y teulu i Loegr ac ymunodd â'r Gymdeithas Theosoffyddol. Ym 1907 ymunodd ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched, mudiad eithas milwriaethus (*Women's Social and Political Union* yn yr iaith frodorol).

Gofynnodd Aeta Lamb iddi helpu i drefnu ymweliad gan Christabel Pankhurst ac Annie Kenney a'r flwyddyn ganlynol fe'i hetholwyd yn ysgrifennydd etholedig cangen WSPU Caerfaddon. Gerllaw roedd cartref Mary Blathwayt, swffragét arall. Roedd ei rhieni'n byw yn "Eagle House" yn Batheaston. Ymwelodd bron pob un o'r swffragetiaid Prydeinig blaenllaw â'r tŷ a byddai Codd yn aros yno, ac yn cysgu gydag Annie Kenney.

Arestiwyd Codd ym 1908 y tu allan i Dŷ'r Cyffredin ac fe'i dedfrydwyd i fis o garchar. Roedd Christabel Pankhurst yn awyddus i ddod o hyd i swydd iddi, ond gwrthododd Codd y cynnig. Mae'n ymddangos iddi ddieithrio o'r grŵp ar ôl hynny.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Subba Row Medal (1956) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: Colin Matthew, ed. (2004) (yn en), *Oxford Dictionary of National Biography*, Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, Wikidata Q17565097,
2. ↑  Dyddiad marw: Colin Matthew, ed. (2004) (yn en), *Oxford Dictionary of National Biography*, Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, Wikidata Q17565097,
3. 1 2  Heloise Brown, "Codd, Clara Margaret (1876–1971)", *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004; arlein, Medi 2015 accessed 30 Hydref 2017
4. ↑  Kreeger, Leatrice (May–June 2004). "A Tribute to Clara Codd". *Quest magazine*.. Adalwyd 2019-04-12.
5. 1 2  "Clara Codd". *Spartacus Educational* (yn Saesneg). Cyrchwyd 31 Hydref 2017.
6. ↑  Anrhydeddau: "Subba Row Medal".
7. ↑  "Subba Row Medal".

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 292183817
* LCCN: nb90750665
* ISNI: 0000 0003 9713 1068
* SUDOC: 082775443
* BNE: XX5500073
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwas sifil yw **Dr Manon Antoniazzi** (ganwyd 15 Ebrill 1965) sydd yn Brif Weithredwr a Chlerc Cynulliad Cenedlaethol Cymru ers Ebrill 2017.

Ganwyd **Manon Jenkins** yn ferch i Emyr Jenkins, cyn drefnydd yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae'n chwaer hŷn i Ffion Hague. Aeth i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt ac yna Coleg yr Iesu, Rhydychen. Wedi graddio aeth ymlaen i wneud PhD ar Gerddi Proffwydol Canolesol Cymreig.

Gyrfa
-----

Roedd ei swydd gyntaf gyda Dŵr Cymru yn ysgrifennu polisîau dwyieithog. Rhwng Gorffennaf 1991 a Rhagfyr 1993 bu'n gweithio fel Pennaeth y Wasg a Chysylltiadau Cyhoeddus yn S4C. Yn 1994 daeth yn Ysgrifennydd Preifat y Tywysog Siarl a chyfrifoldeb dros Gymru. Yn 1999 symudodd yn ôl i Gymru gan weithio yn adran gyfathrebu Cynulliad Cenedlaethol, corff oedd newydd ei sefydlu. Ymunodd â BBC Cymru yn Medi 2000 fel Ysgrifennydd a Phennaeth Materion Cyhoeddus ac yna Pennaeth Materion Cyhoeddus, Gwledydd a Rhanbarthau yn 2003.

Dychwelodd i swydd Ysgrifennydd Preifat y Tywysog Siarl rhwng Rhagfyr 2004 a Gorffennaf 2012. Aeth ymlaen i swydd Prif Weithredwr Croeso Cymru. O Ebrill 2017 dilynodd Claire Clancy fel Prif Weithredwr a Chlerc Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Bywyd personol
--------------

Priododd John Antoniazzi yn 2014 ac mae'r ddau yn byw yng Nghaerdydd. Mae ganddi ferch, Indeg.

Swyddi
------

| Cynulliad Cenedlaethol Cymru |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Claire Clancy** | **Prif Weithredwr a Chlerc Cynulliad Cenedlaethol Cymru**2017–presennol | Olynydd:***deiliad*** |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Anglo-Saxon, Norse and Celtic Alumni Newsletter, ASNC (5 Awst 2012). Adalwyd ar 25 Ionawr 2017.
2. ↑  (Saesneg) Proffil LinkedIn. LinkedIn. Adalwyd ar 25 Ionawr 2017.
3. ↑  *Manon Antoniazzi fydd Prif Weithredwr a Chlerc nesaf y Cynulliad*  , BBC Cymru Fyw, 25 Ionawr 2017.
4. ↑  *Business figures fly the flag for Wales at their wedding in Italy*   (en) , Wales Online, 29 Ebrill 2014.  Cyrchwyd ar 25 Ionawr 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Manon Antoniazzi ar Twitter
Gwleidydd o Rwsia yw **Maria Alekseyevna Lvova-Belova** (Rwseg: Мария Алексеевна Львова-Белова; ganwyd 25 Hydref 1984). Mae hi'n gwasanaethu fel y Comisiynydd Arlywyddol dros Hawliau Plant yn Rwsia ers 2021.

Ym mis Mawrth 2023, cyhoeddodd y Llys Troseddau Rhyngwladol warant arestio ar gyfer Lvova-Belova. Dywedir iddi alltudio nifer o blant yn anghyfreithlon o Wcráin i Rwsia yn ystod y goresgyniad Rwsia o'r Wcráin yn 2022.

  

Cafodd Lvova-Belova yn Penza. Graddiodd hi o Goleg Diwylliant a Chelfyddydau AA Arkhangelsky yn 2002 fel arweinydd.

Rhwng 2000 a 2005, bu'n gweithio fel athrawes gitâr mewn ysgolion cerdd plant yn Penza. Cydsefydlodd a bu'n bennaeth ar sefydliad cyhoeddus rhanbarthol Penza ar gyfer hyrwyddo addasu cymdeithasol "Blagovest." Rhwng 2011 a 2014 a 2017 i 2019, roedd yn aelod o Siambr Ddinesig Penza Oblast, y tymor olaf yn gorgyffwrdd ag un yn Siambr Ddinesig Ffederasiwn Rwsia.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Putin arrest warrant issued over war crime allegations". *BBC News* (yn Saesneg). 17 Mawrth 2023. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 17 Mawrth 2023. Cyrchwyd 17 Mawrth 2023.
2. ↑  "Уполномоченный по правам ребенка в РФ Мария Львова-Белова. Досье" [Commissioner for Children's Rights in the Russian Federation Maria Lvova-Belova. Dossier]. *Argumenty i Fakty* (yn Rwseg). 27 Hydref 2021. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 Hydref 2021. Cyrchwyd 27 Hydref 2021.
3. ↑  "Lvova-Belova Maria Alexeyevna". *PenzaNews*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 12 Awst 2020.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Ciwi brith bach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ciwïod brith bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Apteryx owenii***; yr enw Saesneg arno yw *Little spotted kiwi*. Mae'n perthyn i deulu'r Ciwïod (Lladin: *Apterygidae*) sydd yn urdd y *Apterygiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. owenii*, sef enw'r rhywogaeth.

```
Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.
```

Teulu
-----

Mae'r ciwi brith bach yn perthyn i deulu'r Ciwïod (Lladin: *Apterygidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Ciwi brith bach | Apteryx owenii |  |
|
| Ciwi brith mawr | Apteryx haastii |  |
|
| Ciwi brown | Apteryx australis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Ciwi brith bach** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Addurn i'w wisgo yn y glust ydy **clustdlws**. Hyd at yr 20g arferid ei wneud wneud allan o fetel a oedd yn hongian ar waelod y glust (y clustenni). Merched neu forwyr oedd fel arfer yn eu gwisgo, ond mae'r ddau ryw yn gwneud hynny erbyn heddiw, ar y naill glust neu'r llall.

Mae lleoliad y clustdlws yn amrywio. Gall dyllu rhan uchaf y glust, fel arfer, gymryd mwy o amser i wella.

Erbyn heddiw cant eu gwneud o fetal, gwydr, glain, plastig a hyd yn oed platiau enfawr.

Hanes
-----

Does dim cofnod fod y Celtiaid na'r Llychlynwyr yn gwisgo clustdlysau. Yn Persepolis, Persia mae na luniau ar waliau o filwyr yr Ymerodraeth yn eu gwisgo.

Mae'r Beibl hefyd yn eu crybwyll sawl tro e.e. sonir am gaethwas nad oedd yn dymuno rhyddid oddi wrth ei feistr ac y byddai ei feistr yn rhoi clustdlws drwy ei glust er mwyn dangos fod y caethwas yn eiddo iddo fo am byth (Exodus 21:6).

Dywed yr archaeolegydd Howard Carter fod clustiau Tutankhamun yn dangos ôl tyllu, ond ni chafwyd hyd i glustdlysau yn y gist; roedd rhai mewn rhan arall o'r bedd, fodd bynnag. Roedd tyllau hefyd yn masg-wyneb Tutankhamun, ond roeddynt wedi eu cau gyda disgen aur ym mhob un. Efallai fod hyn yn arwydd mai plant yn unig oedd yn eu gwisgo.

Gweler hefyd
------------

* Tyllu'r corff

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Davis, Jeanie. "Piercing? Stick to Earlobe". *WebMD*. WebMD. Cyrchwyd 5 Ionawr 2014.
2. ↑  *The Tomb of Tut-Ankh-Amen: Discovered by the Late Earl of Carnarvon and Howard Carter*, cyf. 3, tt.74–5

Oriel
-----

* Clustdlysau aur o India,1af ganrif CCClustdlysau aur o India,1af ganrif CC
* Clustdlysau efydd o bobl AinuClustdlysau efydd o bobl Ainu
* Clustdlysau o'r Hen AifftClustdlysau o'r Hen Aifft
* Clustdlysau o Gorea, 6ed ganrifClustdlysau o Gorea, 6ed ganrif
**Martial** (c.40-c.104 OC), bardd Rhufeinig sy'n enwog am ei epigramau.

Ei fywyd
--------

Cafodd Martial ei eni yn y dref Rufeinig Augusta Bilbilis (Catalayud, ger Zaragoza, heddiw) yn nyffryn Jalon, talaith Hispania Tarraconensis (gogledd-ddwyrain Sbaen), tua'r flwyddyn 40 OC. Roedd yn ddinesydd Rhufeinig ond ystyriai ei hun yn Gelt-Iberiad yn ogystal, sef brodor o Sbaen o dras Geltaidd. Astudiodd y gyfraith yn ei dref enedigol ac aeth yn ei flaen i Rufain i gwblhau ei astudiaethau. Roedd hynny yn amser teyrnasiad yr ymherodr Nero. Yno ymroddodd Martial i farddoni a chafodd nawdd gan ffigyrau cyhoeddus pwysig fel Titus a Domitian. Arosodd yn y brifddinas am 34 blynedd.

Dychwelodd i Bilbilis yn y flwyddyn 98, yn ystod teyrnasiad Trajan, ond erbyn hynny roedd wedi colli nifer o'i noddwyr yn Rhufain a bu rhaid i Pliny'r Ieuengaf roi arian iddo i dalu am y daith adref. Cafodd groeso yn ei dref enedigol ond er iddo dderbyn nawdd gan Marcella ac eraill yn Sbaen ei freuddwyd oedd dychwelyd i'r ddinas fawr ar lannau Afon Tiber. Bu farw yn Bilbilis tua 104 OC (neu efallai mor hwyr â 120 OC yn ôl rhai awdurdodau).

Ei waith
--------

Martial a roddodd enedigaeth i'r epigram modern. Ef oedd y cyntaf o'r beirdd clasurol i ymroi yn llwyr i'r epigram fel ffurf lenyddol ynddo'i hun. Nodweddir ei waith gan ddarluniau o foesau llygredig ei oes a synnwyr dychan deifiol. Ond fe'i bernir yn aml am ei ddiffyg difrifoldeb a'i chwaeth aflednais (mae ei waith yn cynnwys cerddi erotig "coch" iawn). Tuedda hefyd i seboni ei noddwyr, yn arbennig yn achos Domitian. Serch hynny mae ei epigramau yn rhoi inni ddarlun bywiog o arferion a moes Rhufain yn y cyfnod hwnnw ac yn werth eu darllen am eu delweddau lliwgar a'u disgrifiadau bachog.

Ac eto ar adegau medrai ysgrifennu ar nodyn gwahanol, megis yn y gyfres fer o gerddi dwys a thyner er cof am ei ferch fach Erotion, a fu farw chwech diwrnod cyn ei chweched penblwydd: 

*Gorwedd yn ysgafn arni, Ddaear, canys troediai'n ysgafn arnat Ti*.
Erys ar glawr dau lyfr o epigramau sy'n ymwneud â'r spectaclau cyhoeddus yn Rhufain, y *Liber Spectaculorum*. Casglwyd ei epigramau eraill mewn 12 llyfr, yr *Epigramaton libri xii*. Llai pwysig yw'r ddau destun arall ganddo, sef *Xenia* ac *Apophoreta*.

Ffynonellau
-----------

* F.W. Hall, *Companion to Classical Texts* (Rhydychen, 1913)
* W.C.A. Ker (gol.), *Martial* (Llundain, 1934). Yn y gyfres *The Loeb Classical Library*; y testun Lladin ac aralleiriad Saesneg.
* Henry Nettleship a J.E. Sandys, *Dictionary of Classical Antiquities* (Llundain, 1902).

Cysylltiadau allanol
--------------------

* *Liber spectaculorum* Testun Lladin y *Liber Spectatculorum*
* *Epigrammata* Testun Lladin dewis o epigramau yn y Bibliotheca Augustana
* *Epigrammaton* Testun Lladin dewis o epigramau, yn *The Latin Library*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 8099277
* LCCN: n82013667
* ISNI: 0000 0001 2358 4924
* GND: 11857826X
* SELIBR: 195258
* SUDOC: 027383709
* BNF: cb11886893t (data)
* BIBSYS: 90071369
* ULAN: 500214511
* NLA: 35601942
* NDL: 00448954
* NKC: skuk0000831
* The SBN id CFIV024822 is not valid.
* BNE: XX1061108
* CiNii: DA00624050

 |
Gweriniaeth sy'n aelod o Ffederasiwn Rwsia yw **Gweriniaeth Mari El** (Rwseg: Респу́блика Мари́й Эл *Respublika Mariy El* ; Mari: Марий Эл Республик *Marii El Respublik*). Trawslythrennir yr enw Mari El fel **Mariy El** neu **Marii El** hefyd weithiau. Sefydlwyd y weriniaeth ar y 4ydd o Dachwedd 1920. Mae'n rhan o ardal Dosbarth Ffederal Volga. Y brifddinas yw Yoshkar-Ola. Poblogaeth: 727,979.

Lleolir Mari El yng ngorllewin Ffederasiwn Rwsia, yn rhan ddwyreiniol Gwastadedd Ewropeaidd Rwsia. Mae'n ffinio ar Oblast Nizhny Novgorod, Oblast Kirov, Gweriniaeth Tatarstan a Gweriniaeth Chuvash. Mae tua 55% o'r weriniaeth yn goediog. Llifa Afon Volga trwy'r wlad a cheir dros 200 o lynnoedd.

Yn ôl Cyfrifiad Rwsia 2002, mae'r Mariaid - pobl Ffino-Wgraidd sydd wedi byw yn y rhanbarth ers tua'r 5g o leiaf - yn lleiafrif yn eu gwlad eu hunain erbyn hyn. Mae 47.5% o'r boblogaeth yn Rwsiaid a dim ond 42.3% yn Fariaid. Mae grwpiau ethnig eraill yn cynnwys y Tatar (6.0%), Chuvash (1.0%), ac Iwcrainiaid (0.7%).

Yn 2008, etholwyd arlywydd Rwsiaidd, Leonid Markelov. Yn ôl adroddiadau mae'r arlywydd wedi cau sawl papur newydd Mari mewn ymgyrch i Rwsieiddo Mari El. Gwaharddwyd llyfr ar y sefyllfa hefyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Banio llyfr Mari". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-10-21. Cyrchwyd 2009-02-04.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Mari El***

* (Rwseg) Gwefan swyddogol y weriniaeth Archifwyd 2014-12-10 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Geiriadur Mari-Saesneg arlein Archifwyd 2005-11-04 yn y Peiriant Wayback.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Clustlys degen** (enw gwyddonol: *Scapania degenii*; enw Saesneg: *Degen's earwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Clustlys Degen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Llyfr Ffrangeg am hela yw'r ***Livre de chasse*** ("Llyfr yr Helfa"), a ysgrifennwyd rhwng 1387 a 1389 gan yr uchelwr Ffrengig Gaston Fébus (Gaston III, Comte de Foix; 1331–1391). Yn Oesoedd Canol Diweddar, roedd hela yn ddawn hanfodol ymhlith yr uchelwyr, ac nid yn ddifyrrwch yn unig. Astudiwyd llyfr Fébus yn fanwl, a gwnaed llawer o gopïau llawysgrif ohono. Daeth yn werslyfr safonol ei ddydd ar dechnegau hela. 

Mae 44 o lawysgrifau o *Livre de chasse* wedi goroesi, y rhan fwyaf ohonynt yn dyddio o'r 15g, a dyrnaid yn dyddio o ddechrau'r 16g. Fe'i hargraffwyd deirgwaith yn ystod yr 16g. Troswyd i'r Saesneg ym 1415 gan Edward, Dug Efrog, dan y teitl *The Master of Game*; mae 27 o lawysgrifau o'r trosiad hwn wedi goroesi.

Rhennir y llyfr yn bedair rhan:

* Ynghlŷn â bwystfilod mwyn a ffyrnig
* Ynghlŷn â natur cŵn a'u gofal
* Ynglŷn â chyfarwyddiadau ar gyfer hela â chŵn
* Ynghlŷn â'r helfa â thrapiau, maglau a bwa croes

Llyfryddiaeth
-------------

* Richard Vernier, *Lord of the Pyrenees: Gaston Fėbus, Count of Foix 1331–1391* (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2008)

Dolen allanol
-------------

* "Illuminating the Medieval Hunt", The Morgan Library & Museum – ffacsimili o lawysgrif 1507

Oriel
-----

* Darluniadau o lawysgrifau *Livre de chasse*
* Hela ceirwHela ceirw
* Torri carw yn ddarnauTorri carw yn ddarnau
* Hela sgwarnogodHela sgwarnogod
* Hela cwningodHela cwningod
* Saib am luniaethSaib am luniaeth
* Gofalu am gŵnGofalu am gŵn

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* GND: 4125121-0

 |
Clawr ei hunangofiant *Architect Errant* (cyhoeddwyd gyntaf ym 1971)
Pensaer o Gymru oedd **Syr Bertram Clough Williams-Ellis** (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978). Mae'n enwog am gynllunio'r pentref Eidalaidd Portmeirion ac fe'i urddwyd yn farchog ym 1971. Honai'r teulu eu bod yn ddisgynyddion i Owain Gwynedd.

Magwraeth a theulu
------------------

Ganwyd Williams-Ellis yn Swydd Northampton, Lloegr. Er iddo gael ei eni yn Lloegr, roedd ei deulu'n dod o Gymru a magwyd ef yng Nglasfryn, Pwllheli ers yn 4 oed. Roedd yn fab i'r parchedig John Clough Williams-Ellis (1833-1913) dringwr mynyddoedd nodedig iawn a'i fam oedd Ellen Mabel Greaves (1851-1941), merch perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves a chwaer John Ernest Greaves.

Ym 1915 priododd ag *Amabel Strachey* a chawson nhw 3 o blant. Lladdwyd un mab, sef Christopher Moelwyn Strachey Williams-Ellis (1923-13 Mawrth 1944), yn yr Ail Ryfel Byd. Merch hynaf iddynt oedd Susan Williams-Ellis a sefydlodd waith crochenwaith yn 1961, gan ddefnyddio'r enw 'Portmeirion' ar y cynnyrch. Mae'r cerflunydd David Williams-Ellis yn or-nai i Clough Williams-Ellis ac wyr iddo yw'r llenor Robin Llywelyn. Gor-wyres iddo yw'r cynllunydd ffasiwn Rose Fulbright-Vickers.

Addysg
------

Fe'i addysgwyd yng Ngholeg (*Oundle School*) yn Swydd Northampton ac yna Coleg y Drindod, Caergrawnt, ond ni dderbyniodd radd. Trodd i'r Ysgol y Sefydliad Pensaernïaeth (*Architectural Association School of Architecture*), Llundain lle astudiodd rhwng 1903–04.

Tra'n fyfyriwr cafodd gomisiwn: tŷ haf "Larkbeare" ar gyfer Anne Wynne Thackeray a Mary Venables yn Cumnor, Swydd Rydychen, 1903-4 ac a orffennwyd yn 1907.

Gyrfa
-----

Roedd practis preifat ganddo o 1905 hyd 1914 ac ar ôl y Rhyfel y Byd Cyntaf o 1919 i 1978.

Yn ystod y Rhyfel y Byd Cyntaf roedd yn y Gwarchodlu Cymreig ac enillodd y Groes Filitaraidd.

Etifeddodd dŷ ei gyndadau, *Plas Brondanw* ger Llanfrothen ym Meirionnydd ym 1908 a phentref Portmeirion yn ystod y cyfnodau 1926-1939 a 1954-1972. Golygodd adeiladu Portmeirion gyflawni breuddwyd mawr iddo. Dangosodd i'r bobl bod datblygiad safle naturiol yn bosib heb ddinistrio'r amgylchedd a harddwch yr ardal.

Roedd Williams-Ellis yn un o gymrodorion y *British Eugenics Society*, cymdeithas o bobl a oedd yn credu y dylai 'dosbarth gweithiol gwrthyn ac annymunol (Saesneg: *lower class undesirables*) gael eu hatal rhag medru cenhedlu.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Clough Williams-Ellis family tree (Glasfryn) : Portmeirion - Welcome to the official Portmeirion village web site Archifwyd 8 June 2011[Date mismatch] yn y Peiriant Wayback.
2. ↑  Dr Ioan Bowen Rees yn *Y Bywgraffiadur Arlein (LlGC)*.
3. ↑  pocketbookuk.com;[*dolen marw*] adalwyd 11 Mawrth 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 89426388
* LCCN: n2007002642
* ISNI: 0000 0001 1477 2181
* GND: 119336782
* SUDOC: 070695091
* BNF: cb16231942m (data)
* BIBSYS: 90801229
* ULAN: 500008091
* NLA: 35611038
* NKC: xx0281155
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Addysgwr, canwr ac awdur o Gymro oedd **Cledwyn Jones** (2 Mehefin 1923 – 18 Hydref 2022). Roedd yn fwyaf adnabyddus fel aelod o Driawd y Coleg.

Ganwyd Cledwyn yn Nhal-y-sarn, Dyffryn Nantlle, yn fab i chwarelwr. Wedi cyfnod gyda'r awyrlu mynychodd Goleg Prifysgol Bangor. Yno y cyfarfu â Meredydd Evans a Robin Williams gan ffurfio Driawd y Coleg - a daeth y tri yn gyfeillion oes.

Wedi gadael y coleg, treuliodd dair blynedd fel athro yn ei hen ysgol, Ysgol Dyffryn Nantlle, Pen-y-groes, cyn treulio naw mlynedd yn Ysgol Friars, Bangor fel athro Addysg Grefyddol a Phennaeth yr Adran Gerddoriaeth. Ym 1961 penodwyd ef yn ddarlithydd yn Adran Gymraeg Coleg y Santes Fair, Bangor i ddysgu Cymraeg a threfnu cerddoriaeth ar gyfer y gwasanaethau yn y capel. Cyn ymddeol treuliodd gyfnod byr fel darlithydd yn Adran Addysg y Brifysgol, Bangor.

Yn 2003, ysgrifennodd y gyfrol *Mi Wisga'i Gap Pig Gloyw* am hanes J. Glyn Davies (Fflat Huw Puw) gan gynnwys llawer o’r caneuon, a’r cefndir iddynt. Yn 2009 cyhoeddodd hanes ei bentref enedigol *Fy Nhalysarn I*, gan ysgrifennu am atgofion ei blentyndod. Yn 2013 ymddangosodd *Atgofion Awyrennwr*, hanes ei gyfnod yn yr Awyrlu yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd hefyd yn gyfrannwr cyson i *Lleu*, papur bro Dyffryn Nantlle.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Teyrngedau i Cledwyn Jones - un o Driawd y Coleg*  , BBC Cymru Fyw, 20 Hydref 2022.
2. ↑  *Llys-gennad Talysarn*  , DyffrynNantlle360, 20 Hydref 2022.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cleddwyfyn cyffredin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **cleddwyfynod cyffredin**; yr enw Saesneg yw *Sword-grass*, a'r enw gwyddonol yw *Xylena exsoleta*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r cleddwyfyn cyffredin yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Coedydd Afon Menai**, ar lan Afon Menai ger Pont Britannia ychydig i'r gorllewin o ddinas Bangor, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1957 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 22.56 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Llid ym mhilen synofaidd cymal y glun sy'n ei gwneud yn anodd sefyll a cherdded yw **clun lidus**.

Mae clun lidus yn eithaf cyffredin mewn plant, yn enwedig bechgyn, ac yn gyffredinol bydd yn effeithio ar blant rhwng 3 a 10 mlwydd oed. Yn aml cyflwr byrdymor yw clun lidus ac nid oes cymhlethdodau pellach.

Achosion
--------

Aneglur yw achos clun lidus, ond yn y rhan fwyaf o achosion bydd plentyn wedi dioddef haint firaol, megis annwyd neu wddf tost, yn ystod yr wythnos cyn datblygu clun lidus neu cyn hynny.

Gall clun lidus ddigwydd fel cymhlethdod hefyd os yw'r claf yn dioddef cyflwr mwy difrifol, megis clefyd Perthe neu fathau amrywiol o arthritis ieuenctid.

Symptomau
---------

Fel arfer, mae symptomau clun lidus yn datblygu'n gyflym, yn para am 1–2 wythnos, ac yna'n diflannu yr un mor gyflym. Cychwynnir â phoen cryf a symudiad cyfyngedig yn un o gymalau'r glun; yn anghyffredin effeithia'r cyflwr ar y ddwy glun. Mewn rhai achosion, gall y poen ledaenu i'r forddwyd, yr afl, a'r pen-glin. Efallai y daw cerdded neu hyd yn oed sefyll yn anghyfforddus iawn i'r claf.

Diagnosis
---------

Yn aml, mae tystiolaeth y claf o'r symptomau yn ddigon i feddyg gwneud diagnosis o glun lidus. Ond o bryd i'w gilydd bydd meddyg am gyfeirio'r claf i gael pelydr-X, sgan uwchsain, neu brofion gwaed yn yr ysbyty i gadarnháu'r diagnosis a diystyru achosion eraill posib, mwy difrifol. Gellir cynnal prawf cyfradd gwaddodi erythrosytau (ESR) i fesur pa mor gyflym mae celloedd coch y gwaed yn disgyn i waelod tiwb profi; yn gyffredinol, byddant yn disgyn yn gyflymach pan fydd rhan o'r corff yn llidus. Yn ogystal cynhelir prawf protein C-adweithiol (CRP) i fesur faint o CRP—protein a gynhyrchir gan yr afu—sydd yng ngwaed y claf. Bydd lefel uchel neu gynyddol o CRP yn awgrymu llid yn y corff.

Triniaeth
---------

Trinnir llawer o achosion o glun lidus yn yr ysbyty, lle rhoddir triniaeth hydynnu, a ystyrir fel y driniaeth orau. Rhoddir rhwymyn gludiog o amgylch coes y claf a fydd yn cyrraedd y forddwyd, a atodir wedi hynny at bwysau sy'n hongian dros y gwely wrth gortyn a phwli. Yn aml dim ond am dri neu bedwar diwrnod bydd y claf yn aros yn yr ysbyty.

Os na fydd angen aros yn yr ysbyty, bydd yn hanfodol i'r claf orffwyso. Y safle mwyaf cyfforddus a di-boen yw gorwedd ar y cefn gyda'r pen-glin wedi'i blygu allan rhyw ychydig ar yr ochr boenus, a'r droed yn pwyntio ymaith o'r corff.

Gall cyffuriau lladd poen neu gyffuriau wrthlidiol (NSAID) helpu i leddfu'r poen a lleihau'r llid.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Clun lidus: Cyflwyniad. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
2. 1 2   Clun lidus: Achosion. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
3. ↑   Clun lidus: Symptomau. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
4. ↑   Clun lidus: Diagnosis. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
5. 1 2 3   Clun lidus: Triniaeth. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
Mae **Clogwynygarreg** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 27 Hydref 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 16.89 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ymerawdwr Bysantaidd o 457 hyd 474 oedd **Flavius Valerius Leo** neu **Leo I** (401 - 18 Ionawr 474), Ef oedd yr olaf o gyfres o ymerodron a osodwyd ar yr orsedd gan y cadfridog Alanaidd Aspar.

Coronwyd Leo ar 7 Chwefror 457, y tro cyntaf i'r ymerawdwr gael ei goroni gan Batriarch Caergystennin. Gwnaeth Leo gynghrair a'r Isawriaid, gan briodi ei ferch i'w harweinydd Tarasicodissa, a olynodd Leo fel yr ymerawdwr Zeno yn ddiweddarach. Trwy'r cynghrair yma, gallodd ddod yn rhydd o reolaeth Aspar.

Bu'n ymladd llawer yn erbyn y Gothiaid dwyreiniol a'r Hyniaid. Apwyntiodd Anthemius yn ymerawdwr yn y gorllewin yn 467. Dechreuodd ymgyrch yn erbyn y Fandaliaid yn 468, ond fe'i gorchfygwyd oherwydd brad ei frawd-yng-nghyfraith Basiliscus.

Magwyd Theodoric Fawr, arweinydd y Gothiaid, yn llys Leo yng Nghaergystennin.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 289656465
* LCCN: nr97038821
* ISNI: 0000 0003 9500 4452
* GND: 102397112
* SUDOC: 150810288
* BNF: cb169332442 (data)

 |
Awdures o'r Almaen yw **Christine Westermann** (ganwyd 2 Rhagfyr 1948) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cyflwynydd teledu, newyddiadurwr a chyflwynydd radio.

Fe'i ganed yn Erfurt, talaith Thuringia yng nghanol yr Almaen ar 2 Rhagfyr 1948 ond fe'i magwyd yn Mannheim, talaith Baden-Württemberg. Ar ôl gorffen ei *Abitur* fe'i hyfforddwyd mewn gwaith golygu yn Mannheimer Morgen ac yna mynychodd y *Deutsche Journalistenschule* (ysgol newyddiaduraeth yr Almaen) ym Munich.

Gwaith
------

Yn 1972, dechreuodd weithio fel newyddiadurwr llawrydd ar gyfer nifer o orsafoedd radio a theledu, cynhyrchodd ffilmiau ac adroddiadau a chymedrolodd y drehscheibe [de] ar ZDF. Ym 1983 newidiodd i WDR a chymedrolodd yr *Aktuelle Stunde* rhwng 1987 a 2002 gyda Frank Plasberg.

Ers 1996 mae Westermann wedi bod yn safoni'r sioe *Zimmer frei!* gyda Götz Alsmann, lle ceir tasgau a gemau anarferol yn herio enwogion a sêr teledu. Galwodd Westermann ac Alsmann y fformat hwn yn "barti pen-blwydd plant ar gyfer selêbs." Am eu gwaith gyda Zimmer frei! dyfarnwyd i'r ddau yr Adolf-Grimme-Preis yn 2000.

Cyhoeddiadau
------------

Ym 1999 cyhoeddodd Christine Westermann ei llyfr cyntaf *Baby, pryd y byddwch chi'n fy mhriodi?* - nofel am glytwaith o berthnasau (Teitl Almaeneg: *Baby, wann heiratest du mich?*). Flwyddyn yn ddiweddarach cyhoeddwyd ei hail lyfr *Rwy'n credu ei fod wedi gollwng (fi)* (teitl gwreiddiol: *Ich glaube, er hat Schluss gemacht*). Dyma'r nofelau a gyhoeddodd (hyd at 2009):

* *Baby, wann heiratest du mich?*, Kiepenheuer und Witsch, Köln 1999, ISBN 3-462-03676-9 (1999)
* *Ich glaube, er hat Schluss gemacht*, Kiepenheuer und Witsch, Köln 2000, ISBN 3-462-02959-2 (2000)
* *Aufforderung zum Tanz* (2008), Kiepenheuer und Witsch, Köln 2008, ISBN 3-462-03677-7 (2009) - in collaboration with Jörg Thadeusz
* *Karneval. Bilder und Geschichten*, Kiepenheuer & Witsch, Köln 2009, ISBN 978-3-462-03818-7 (2009) - in collaboration with Stefan Worring
* *Da geht noch was: Mit 65 in die Kurve*, Kiepenheuer & Witsch, Köln 2013, ISBN 3-462-04561-X (2013).

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o *Das Literarische Quartett* am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Grimme-Preis (2000), Deutscher Radiopreis (2010) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Man gwaith: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 1 Ebrill 2015 Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 1 Ebrill 2015