Glubb Pasha in Amman yn 1940
John Glubb, noder y "gen bychan", ystyr ei lysenw Arabeg, Abu Hunaik, 1955
Roedd Syr **John Bagot Glubb**, a adnebir yn aml fel **Glubb Pasha** (ganed 16 Ebrill 1897 yn Preston, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr - marw 17 Mawrth 1986, Mayfield, Dwyrain Sussex) yn swyddog Prydeinig, yn strategydd milwrol ac yn arbenigwr yn y Dwyrain Canol. Daeth yn adnabyddus yn anad dim am ei weithgareddau yng nghyd-destun ymarfer mandad Prydain Fawr trwy Trawsiorddonen ac yna Gwlad Iorddonen annibynnol. Ef oedd yn gyfrifol am sefydlu ac arwain y Lleng Arabaidd, yr uned filwrol Arabaidd fwyaf effeithlon o'i hamser a'r fyddin Arabaidd mwyaf llwyddiannus yn Rhyfel Annibyniaeth Israel yn 1948.

Teitl
-----

Ysytyr *Pasha* yw 'Arlwydd' a defnyddir fel term 'Arlglwydd Rhondda' yn y system Brydeinig. Dyma oedd y term anrhydeddus uchaf o fewn Ymerodraeth yr Otomaniaid. Daw'r term o'r Twrceg "پاشا (*paşa*) sydd ei hun yn dod o'r Farsi (Persieg) *bâshâ* sef llywodraethwr neu rheolwr talaith o dan awdurdod y *Shah* (brenin).

Bywyd
-----

Roedd John Bagot Glubb yn fab i swyddog y Fyddin Brydeinig. Cafodd hyfforddiant yng Ngholeg enwog Cheltenham a mynychodd yr Academi Filwrol Frenhinol. Gwasanaethoedd gyda'r Peirianwyd Brenhinol ("Royal Engineers") yn 1915 yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Drylliwyd e ên yn ystod y Rhyfel, ac am hynny, enillodd y llys-enw Arabeg, *Abu Hunaik*, "yr un gyda'r gên bychan/cam" gan yr Arabiaid. Ar ôl gwasanaethu yn y Rhyfel Mawr, aeth Glubb o'i wirfodd i Irac ym 1920, lle bu'n byw ymysg y Bedowiniaid ac astudiodd eu hiaith a'u diwylliant Arabeg. Rhwng 1926 a 1930 bu'n arolygydd gweinyddol llywodraeth Irac.

Glubb a'r Lleng Arabaidd
------------------------

King Abdullah of Jordan and John Glubb Bagot, tua 1947
Yn 1930 cafodd ei anfon i drefedigaeth Trawsiorddonen oedd, ar y pryd, o dn Fandad Prydain ar y cyd â Phalesteina. Rhoddwyd gyfrifoldeb iddo dros y Lleng Arabaidd newydd. Yn 1930, ffurfiodd yr Heddlu Anialwch Symudol ("Mobile Desert Police"). Roedd ei aelodau'n cynnwys Bedwins â phrofiad o anialwch. O fewn ychydig flynyddoedd, roedd ei ymdrech wedi argyhoeddir Bedwiniaid i roi'r gorau i'w hen ffordd o fyw o gyrchoedd a chyrchoedd.

Wedi 1939 bu'n arwain byddin yr Emir, a fyddai'n y dyfodol yn dod yn Abdullah I, brenin Iorddonen yn rheng gyffredinol gyda chymorth swyddogion eraill yn Lloegr. Ymladdodd y Lleng Arabaidd hon, fel y'i gelwir, ochr yn ochr â'r Cynghreiriaid yn Irac ym 1941 yn llwyddiannus yn erbyn grŵp yno oedd â thueddiadau pro-Natsïaidd. Yn yr un modd, ymladdodd gyda'i filwyr mewn tiriogaethau o dan llywodraeth pro-Natsiaidd Vichy Ffrainc yn Syria a Libanus. Yn Rhyfel Palestina 1948, y Lleng oedd yr unig fyddin Arabaidd lwyddiannus. Roedd yn byw yn y Lan Orllewinol poblog Arabaidd, a atodwyd wedi'r rhyfel i'r Iorddonen.

O ganlyniad i brotestiadau gwrth-Brydeinig yn y wlad bu'n rhaid rhyddhau Glubb ym mis Mawrth 1956 o ganlyniad i argyfwng Suez. Cafwyd tensiwn rhwng yr Iorddonen a Phrydain dros i'r wlad Arabaidd ymuno â Pact Baghdad a oedd yn gefnogaeth ariannol a milwrol gan Brydain i wledydd o Dwrci hyd at Persia. Ar ôl diddymu'r cytundeb milwrol gyda'r Deyrnas Unedig yn 1948, gadawodd y milwyr Prydeinig olaf yr Iorddonen ar 2 Gorffennaf 1957, ar ôl iddynt eisoes adennill sofraniaeth lawn ar 15 Mawrth 1948, gydag ad-drefnu'r defnydd o filwyr.

Teulu
-----

Roedd Glubb yn briod ac roedd ganddo fab biolegol a dau fab mabwysiedig a merch fabwysiedig. Plant amddifad Arabaidd oedd y plant mabwysiedig. Daeth mab Glubb, Faris, (1939-2004) yn adnabyddus fel awdur a hanesydd ar bwnc Palesteina dan yr enw Faris Yahya.

Chwaer Glubb oedd y rasiwr ceir, Gwenda Hawkes (1894-1990).

Marwolaeth
----------

Bu farw Syr John ym 1986 yn ei gartref yn Mayfield, East Sussex. Fe'i claddwyd yno ym mynwent y pentref yn Eglwys St Dunstan.

Anrhydeddau
-----------

* 1925 *Officer of the Order of the British Empire* (OBE)
* 1946 Order of St Michael and St George|*Companion of the Order of St Michael and St George* (CMG)
* 1956 Urdd y Baddon *(Knight Commander of the Order of the Bath)* (KCB)

Llenyddiaeth
------------

* John B. Glubb Pascha: *Jenseits vom Jordan. Soldat mit den Arabern.* Paul List, München 1958.
* John Bagot Glubb: *Britain and the Arabs. A Study of fifty years. 1908 to 1958.* Hodder and Stoughton, London 1959.
* John B. Glubb: *Das Weltreich der Araber. Zwischen Mekka und Granada 680–860.* Gerhard Stalling, Oldenburg u. a. 1964.
* James Lunt: *Glubb Pasha. A biography. Lieutenant-General Sir John Bagot Glubb, commander of the Arab Legion 1939–1956.* Harvill, London 1984, ISBN 0-00-272638-6.
* Benny Morris: *The Road to Jerusalem. Glubb Pasha, Palestine and the Jews* (= *Library of Middle East History.* Bd. 1). Tauris, London u. a. 2003, ISBN 1-86064-812-6.

Dolenni
-------

* Encyclopedia Britannica
* 1956 - King of Jordan sacks British general, BBC Erthygl a Fideo
* Columbia Electronic Encyclopedia
* Encyclopedia of the Orient Archifwyd 2020-04-10 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Morris, Benny (2008). *1948: The First Arab-Israeli War*. t. 207.
2. ↑
3. ↑  Simon C Smith (28 Mehefin 2013). *Reassessing Suez 1956: New Perspectives on the Crisis and its Aftermath*. Ashgate Publishing, Ltd. t. 113. ISBN 978-1-4094-8013-6.
4. ↑
5. ↑
6. ↑  Al-Massad Joseph: *Colonial Effects. The Making of National Jordan.* Columbia University Press, New York NY u. a. 2001, ISBN 0-231-12322-1, S. 126 ff.