Papur newydd chwaraeon dyddiol Ffrangeg ydy ***L'Équipe*** (sy'n golygu *tîm* yn Ffrangeg). Mae'r papur yn nodweddiadol oherwydd ei ymdriniaeth â pêl-droed, rygbi, chwaraeon modur a seiclo.

Hynafaid y papur oedd ***L'Auto*** a sefydlwyd 16 Hydref 1900, papur chwaraeon cyffredinol, roedd ei enw yn adlewyrchu nid pwnc diddordeb unigol ond y brwdfrydedd am y chwaraeon hyn ar y pryd.

Sefydlodd y papur ras seiclo'r Tour de France yn 1903 fel ffurf o godi gwerthiant. Sefydlwyd y *maillot jaune*, sef crys melyn arweinydd y ras, yn 1919 i adlewyrchu lliw nodweddiadol a y papur a argraffwyd arni.

Cyfartaledd Gwerthiant
----------------------

* 2000: 386,601
* 2001: 359,598
* 2002: 321,153
* 2003: 339,000 (tua)

*L'Équipe* ydy un o papurau sy'n gwerthu fwyaf yn Ffrainc.

Hanes
-----

Daeth *L'Auto* ac felly *L'Équipe* i'r bod oherwydd sgandal Ffrengig Achos Dreyfus yn ystod yr 19g yn ymglymu â milwr, Alfred Dreyfus - sef Helynt Dreyfus. Gyda uwchdonau o wrth-semitiaeth a paranoia ar ôl y rhyfel, cyhuddwyd Dreyfus o werthu cyfrinachau i hen elyn Ffrainc, yr Almaen.

Gyda sawl ochr o gymdeithas yn mynnu ei fod yn euog ac yn ddi-euog - profwyd ef yn ddi-euog yn y pen draw ond ddim ond ar ôl i achosion llys a oedd wedi eu rigio ei anfod i wersyll carchar ar ynys - daeth y rhwyg yn agos at ryfel cartref, ac mae atseiniau'n dal i fod yng nghymdeithas cyfoes Ffrainc heddiw.

Roedd papur newydd mwyaf Ffraic, *Le Vélo*, yn cymysgu gohebiaeth o chwaraeon gyda sylwadau gwleidyddol. Roedd y golygydd, Pierre Giffard, yn credu fod Dreyfus yn ddi-euog a datgaodd hynnu, gan arwain at anghytuno chwerw gyda'i brif hysbysebwyr. Ymysg rhain roedd y gweuthurwr ceir, Comte de Dion a'r diwydiannwr, Clément.
Wedi llesteirio gyda gwleidyddiaeth Giffard, cynlluniont bapur cystadleuol. Y golygydd oedd y seiclwr rasio blaenllaw, Henri Desgrange, a oedd wedi cyhoeddi llyfr o dactegau rasio ac ymarfer ac yn gweithio fel ysgrifennwr cyhoeddusrwydd ar gyfer Clément. Roedd Desgrange yn gymeriad cryf ond â diffyg hyder, roedd cymaint o amheuaeth ganddo yn y Tour de France, a sefydlwyd yn ei enw, ag arhosodd i ffwrdd o'r ras yn 1903 tan iddi edrych fel llwyddiant.

Roedd y diffyg hyder yn amlwg yn yr enw a ddewiswyd ar gyfer ei bapur newydd, *L'Auto-Vélo*, a penderfynnodd y llys tair mlynedd wedi ei sefydlu, yn 1900, fod yr enw yn rhy debyg i bapur Giffard. Disgynnwyd y cyfeiriad at 'Vélo' a daeth y papur yn syml *L'Auto*. Argraffwyd hi ar bapur melyn gan y defnyddiodd Giffard wyrdd.

Ond roedd y cylchrediad yn araf, dim ond cyfarfod argyfwng, "i hoeli pig Giffard yn gau", fel eiriodd Desgrange, a ddaeth iw hachub. Yna, ar lawr cyntaf swyddfeydd y papur yn Rue du Faubourg-Montmartre ym Mharis, cynnigiodd ysgrifennwr seiclo a rybgi 23 oed o'r enw Géo Lefèvre, ras ogwmpas Ffrainc, yn fwy na all unrhyw bapur arall gystadlu gyda ac yn debyg i rasus chwe diwrnod ar y trac.

Profodd y Tour de France i fod yn llwyddiant i'r papur; neidiodd y cylchrediad o 25,000 cyn Tour de France 1903 i 65,000 ar ei hôl; yn 1908 gwthiodd y ras y cylchrediad dros chwarter miliwn ac yn ystod Tour de France 1923, roedd yn gwerthu dros 500,000 copi y diwrnod. Y record am y gwerthiant mwyaf a honwyd gan Desgrange oedd 854,000, a gyflawnwyd yn ystod Tour de France 1933.

Bu farw Desgrange yn 1940 a disgynodd y perchnogaeth i gydgwmni o Almaenwyr. Dechreuodd y papur argraffu sylwebaeth nad oedd yn erbyn meddianaeth y Naziaid a hoelwyd drysau'r papur ar gau gyda dychwelyd heddwch, ni adawyd i unrhyw bapur a oedd wedi ei redeg gan yr Almaenwyr i barhau.

Y dyn i olynu Desgrange fel golygydd a trefnydd y Tour de France (er gwrthododd dymuniad gan Almaenwyr iw redeg yn ystod y rhyfel), oedd Jacques Goddet, mab cyfarwyddwr ariannol cyntaf *L'Auto'*, Victor Goddet. Amddifynodd Goddet rôl ei bapur mewn achos llys a dechreuwyd gan llywodraeth Ffrainc ond ni glirwyd ef yn llwyr yn gyhoeddus o fod yn agos, os nad at yr Almaen ond at y 'Llywydd Pyped' ar y pryd, Philippe Pétain.

Ond gallodd Goddet bwyntio tuag at argraffu dirgel o bapurau newydd a pamffledi'r Fyddin Gêl yn ystafell argraffu *L'Auto* a gadawyd iddo gyhoeddi papur golynol *L'Équipe*. Roedd ei swyddfeydd dros y ffordd i hen swyddfeydd *L'Auto*, roedd yr adeilad yn berchen i *L'Auto*, er fod asedau'r papur gwreiddiol wedi eu cymryd gan y wladwriaeth.

Un o'r amodau o'i argraffu oedd y dylai *L'Équipe* ddefnyddio papur gwyn yn hytrach na melyn, a oedd wedi ei gysylltu'n rhy agos â *L'Auto*.

Cyhoeddwyd y papur newydd dair gwaith yr wythnos o 28 Chwefror 1946 ymlaen. Ers 1948 cyhoeddwyd hi'n ddyddiol. it has been published daily. Elwodd y papur yn uniongyrchol o gymuniad ei gystadleuwyr, *l’Élan*, a *le Sport*. Hon yw'r papur sydd â'r gwerthiant mwyaf yn Ffrainc. Mae adran chwaraeon modur y papur yn awgrymu hanes y papur gan argraffu *L'Auto* fel pennawd ar dop y dudalen mewn print gothig a ddefnyddwyd ym mhrif deitl y papur cyn y rhyfel.

Cyhoeddwyd *L'Équipe* gan grŵp y cyfryngau, EPA (Philippe Amaury Publications) ers 1968 (ers 1992, trefnwyd y Tour de France gan yr Amaury Sport Organisation).

"Pencampwr y Pencampwyr"
------------------------

### Rhyngwladol

* 1980: Eric Heiden (sglefrio cyflymder)
* 1981: Sebastian Coe (athletau)
* 1982: Paolo Rossi (pêl-droed)
* 1983: Carl Lewis (athletau)
* 1984: Carl Lewis (athletau)
* 1985: Sergei Bubka (athletau)
* 1986: Diego Maradona (pêl-droed)
* 1987: Ben Johnson (athletau) - cymerwyd y wobr yn ôl ar ôl sgandal cyffuriau
* 1988: Florence Griffith Joyner (athletau)
* 1989: Greg Lemond (seiclo)
* 1990: Ayrton Senna (Fformiwla Un)
* 1991: Carl Lewis (athletau)
* 1992: Michael Jordan (pêl fasged)
* 1993: Noureddine Morceli (athletau)
* 1994: Romario (pêl-droed)
* 1995: Jonathan Edwards (athletau)
* 1996: Michael Johnson (athletau)
* 1997: Sergei Bubka (athletau)
* 1998: Zinédine Zidane (pêl-droed)
* 1999: Andre Agassi (tenis)
* 2000: Tiger Woods (golff)
* 2001: Michael Schumacher (Fformiwla Un)
* 2002: Michael Schumacher (Fformiwla Un)
* 2003: Michael Schumacher (Fformiwla Un)
* 2004: Hicham El Guerrouj (athletau)
* 2005: Roger Federer (tenis)
* 2006: Roger Federer (tenis)
* 2007: Roger Federer (tenis)
* 2008: Usain Bolt (athletau)
* 2009: Usain Bolt (athletau)
* 2010: Rafael Nadal (tenis)
* 2011: Lionel Messi (pêl-droed)

*Nodir:* Dim ond pump chwaraewr sydd wedi ennill y wobr mwy nag unwaith: Michael Schumacher (3), Carl Lewis (3), Roger Federer (3), Sergei Bubka (2) ac Usain Bolt (2).

Achos Lance Armstrong
---------------------

*Gweler y brif erthygl ar: Lance Armstrong*
Ar 23 Awst 2005, cyhuddodd y papur Lance Armstrong o gymryd cyffuriau gwella-perfformiad o oedd wedi eu gwahardd, EPO, yn ystod Tour de France 1999. Gwadodd Armstrong y honiadau, ymchwilwyd yr achos gan yr Union Cycliste Internationale. Ym Mai 2006, cyhuddodd comissiwn yr UCI y newyddiadurwyr o ddefnyddio dulliau llechwraidd, a heb prawf sampl B positif, doedd dim achos i'w ateb.