| Llên Lloegr yn yr 16eg ganrif |
| --- |
| "The First Appearance of William Shakespeare on the Stage of the Globe Theatre" gan George Cruikshank |
| Sonedwyr a thelynegwyr yn Oes Harri
* Thomas Wyatt
* Henry Howard, Iarll Surrey

 |
| Y Diwygiad Seisnig
* Thomas More
* *Book of Common Prayer*
* *Foxe's Book of Martyrs*

 |
| Barddoniaeth yn Oes Elisabeth
* Edmund Spenser
* Philip Sidney

 |
| Y ddrama yn Oes Elisabeth
* William Shakespeare
* Christopher Marlowe
* John Lyly
* Robert Greene
* Ben Jonson

 |
| * ← Saesneg Canol
* Llên Lloegr
* 17g →
 |
| * v
* t
* e
 |

Dechrau llenyddiaeth Saesneg Modern oedd **llên Lloegr yn yr 16eg ganrif**, wedi i gyfnod llenyddiaeth Saesneg Canol ddod i ben yn niwedd y 15g. Erbyn yr 16g, gwelwyd dylanwadau cychwynnol y Dadeni Dysg a dyneiddiaeth y celfyddydau ar lenyddiaeth Saesneg Lloegr. Poblogaidd iawn oedd mesur y soned, a ddyfeisiwyd gan yr Eidalwyr. Serch oedd thema'r mwyafrif helaeth o sonedau'r Saeson, ac yn aml yn mynegi siom torri calon neu'r cariad nas dychwelir. Y Saeson cyntaf i sonedu yn eu mamiaith oedd Thomas Wyatt (1503–42) ac Henry Howard, Iarll Surrey (tua 1517–47), yr un a ddyfeisiodd y patrwm odli Saesneg ar y soned: tair adran o bedair llinell yr un, a chwpled i'w chloi. Howard hefyd oedd y cyntaf i gyfansoddi cerddi moel yn y Saesneg, hynny yw mesur cyson megis y pumban iambig ond yn ddiodl. Efelychai'r ffurf hon yn ddiweddarach yn y ganrif gan Philip Sidney (1554–86) yn ei gyfres o sonedau *Astrophel and Stella*.

Oes Elisabeth (1558–1603) oedd dechrau cyfnod y theatr wychaf yn hanes Lloegr, traddodiad sy'n cael ei gyfri ymhlith ceinion llên yr holl fyd. Dyma oedd oes y Dadeni Seisnig, a oedd yn hwyr i gyrraedd Lloegr o gymharu â'r Dadeni ar y cyfandir, a pharhaodd hyn trwy gydol Oes Iago yn nechrau'r 17g. Heb os nac oni bai, dramodydd pwysicaf yr 16g, a gaiff ei alw'n aml yn llenor goreuaf yr iaith Saesneg, oedd William Shakespeare (1564–1616). Ysgrifennodd Shakespeare tua hanner o'i holl ddramâu yn ystod degawd olaf yr 16g, gan gynnwys *Romeo and Juliet* (1595), *A Midsummer Night's Dream* (1595), *The Merchant of Venice* (1596–97), *Henry V* (1599), a *Julius Caesar* (1599). Dramodydd enwog arall oedd Christopher Marlowe (1564–93), sy'n nodedig am *Doctor Faustus* (1589–92) a *The Jew of Malta* (tua 1589). Bu dramodwyr rhagorol Oes Elisabeth hefyd yn cyfansoddi barddoniaeth delynegol a thraethiadol. Tynna Shakespeare ar y bardd Lladin Ofydd yn ei gerddi mytholegol *Venus and Adonis* a *The Rape of Lucrece*. Yn y 1590au fe gyfansoddodd gyfres o 154 o sonedau, a ystyrir ymhlith y goreuon o lenyddiaeth Oes Elisabeth. Adrodda Marlowe hefyd stori glasurol yn ei gerdd *Hero and Leander*. Bardd gwychaf Oes Elisabeth oedd Edmund Spenser (1552/3–99), a ysgrifennodd gwaith epig, damhegol o'r enw *The Faerie Queene* (1590) a rennir yn chwe llyfr sy'n ymwneud â'r rhinweddau llys. Dyrchefir rhamant yr oes yn y gerdd hon wrth i'r bardd canu clod y Frenhines Elisabeth a mynegi eglwyseg y Sefydlogiad Protestannaidd.

Dyma hefyd gyfnod o lên boblogaidd yn iaith y werin a anelid at boblogaeth lythrennog y dinasoedd: llenyddiaeth dihirod, llyfrau ffraethebion, llyfrynnau sieb, pamffledi ar bynciau gwleidyddol a chrefyddol. Rhoddid yr enw Ffraethebwyr y Prifysgolion ar griw o ddramodwyr a rhyddieithwyr arabus a oedd yn gyn-fyfyrwyr prifysgolion Rhydychen a Chaergrawnt, yn eu plith Marlowe, Robert Greene (1558–92), Thomas Nashe (1567–1601), a John Lyly (tua 1554–1606).

Darllen pellach
---------------

### Casgliadau a blodeugerddi

* Gerald Bullett (gol.), *Silver Poets of the Sixteenth Century: Thomas Wyatt, Henry Howard Earl of Surrey, Sir Philip Sidney, Sir Walter Raleigh, Sir John Davies* (Llundain: J. M. Dent, 1947).
* Emrys Jones (gol.), *The New Oxford Book of Sixteenth-Century Verse* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1991).

### Astudiaethau a beirniadaeth

* Ruth Ahnert, *The Rise of Prison Literature in the Sixteenth Century* (Caergrawnt: Cambridge University Press, 2013).
* Elizabeth Heale, *Wyatt, Surrey and Early Tudor Poetry* (Llundain: Longman, 1998).
* C. S. Lewis, *English Literature in the Sixteenth Century* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1954).
* Neil Rhodes, *Common: The Development of Literary Culture in Sixteenth-Century England* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2018).

| * v
* t
* e
Llên Lloegr |
| --- |
| Yn ôl cyfnod | 
* Yr Oesoedd Canol
* 16eg ganrif
* 17eg ganrif (Yr Adferiad)
* 18fed ganrif
* 19eg ganrif
* 20fed ganrif

 |
| Yn ôl iaith | 
* Lladin
* Normaneg
* Saesneg (Hen Saesneg
* Saesneg Canol)

 |
| Barddoniaeth | 

|  |  |
| --- | --- |
| Yn ôl iaith | 
* Normaneg
* Lladin
* Saesneg

 |
| Yn ôl cyfnod | 
* Hen Saesneg
* Saesneg Canol
* Metaffisegwyr
* Cafaliriaid
* Y cyfnod Awgwstaidd
* Beirdd y Llynnoedd
* Rhamantiaeth
* Oes Fictoria
* Y Rhyfel Byd Cyntaf
* Moderniaeth
* Grŵp Auden
* Beirdd Lerpwl
* Barddoniaeth gyfoes

 |

 |
| Y nofel | 
* Nofel Ramantaidd
* Nofel ddychanol
* Nofel Gothig

 |
| Y ddrama | 
* Drama firagl
* Drama ddirgel
* Theatr Oes Elisabeth
* Theatr Oes Iago
* Theatr yr Adferiad
* Y ddrama Awgwstaidd
* Theatr Oes Fictoria
* Dynion ifanc dig
* Theatr gyfoes

 |
| Beirniadaeth | 
* Celf
* Ffilm
* Llenyddiaeth
* Theatr

 |