Actorion sydd wedi portreadu Y Doctor drwy'r blynyddoedd (chwith i'r dde o'r top): William Hartnell, Patrick Troughton, Jon Pertwee, Tom Baker, Peter Davison, Colin Baker, Sylvester McCoy, Paul McGann, Christopher Eccleston, David Tennant, Matt Smith, Peter Capaldi a Jodie Whittaker.
Rhaglen deledu ffuglen wyddonol ydy ***Doctor Who*** ("*Doctor Pwy*") a gynhyrchir gan y BBC yng Nghymru. Mae'r rhaglen yn ymwneud ag anturiaethau Arglwydd Amser (*Time Lord*) sy'n dwyn yr enw "The Doctor". Mae'r bod arallfydol hwn, sy'n ymddangos fel bod dynol, yn teithio o gwmpas y gofod mewn llong ofod sy'n ymddangos o'r tu allan fel blwch ffôn heddlu'r 1960au, a elwir y TARDIS (acronym am *Time and Relative Dimension in Space*). Mae'r TARDIS yn enfawr y tu fewn, a cheisir gwthio ffiniau gwyddoniaeth yn y rhaglen. Gyda'i gynorthwyydd, mae'r Doctor yn wynebu nifer o elynion arallfydol ac yn cynorthwyo pobl gan geisio ateb drwg gyda da. Fel pob Arglwydd Amser, os yw'r Doctor ar fin marw, gall atgyfodi drwy drawsnewid i berson arall, gyda'r un cof ac enaid. Mae'r ddyfais yma'n caniatau parhad y gyfres drwy gastio actorion newydd i'r brif ran.

Rhestrwyd y rhaglen yn y "Guinness World Records" fel y rhaglen ffug wyddonol sydd wedi bod ar y teledu am yr amser hiraf, a hynny drwy'r byd. Erbyn 2018 roedd 13 actor wedi chwarae'r brif rhan fel y Doctor, gyda'r 13eg Doctor wedi ei chwarae gan fenyw am y tro cyntaf.

Y gyfres wreiddiol (1963-1989, 1996)
------------------------------------

Ymddangosodd *Doctor Who* yn gyntaf ar deledu'r BBC am 17:16:20 GMT ar 23 Tachwedd 1963, yn dilyn trafodaethau am flwyddyn gron. Y gŵr o Ganada Sydney Newman (a oedd yn Bennaeth Adran Ddrama'r BBC) a gafodd y syniad gwreiddiol ac ef a sgwennodd y ddogfen amlinellol wreiddiol - ar y cyd â'r sgwennwr C. E. Webber. Cyfranodd y canlynol hefyd: Anthony Coburn, David Whitaker, a'r cynhyrchydd cyntaf: Verity Lambert. Roedd y gyfres ar gyfer y teulu cyfan yn wreiddiol, gydag elfennau addysgol gan ddefnyddio 'teithio drwy amser' er mwyn ymchwilio gwahanol adegau hanesyddol ag elfennau gwyddonol.

Ar 31 Gorffennaf 1963 comisiynwyd Terry Nation i sgwennu'r stori gyda'r teitl *The Mutants.* Yn wreiddiol, dioddefwr oedd y Dalecs wedi i fom niwtron chwythu yn eu byd, ond newidiwyd hyn yn ddiweddarach gan eu gwneud yn fwy bygythiol. Doedd y BBC ddim yn dymuno creaduriaid unllygeidiog arallfydol a gwrthwynebwyd y Dalecs ar y cychwyn. Y Dalecs oedd creaduriaid mwyaf llwyddiannus y gyfres a chafwyd llawer o nwyddau'n cael eu gwerthu wedi'u llunio arnyn nhw.

Y Doctor
--------

Dangoswyd y gyfres wreiddiol o 23 Tachwedd 1963 - 6 Rhagfyr 1989 cyn atgyfodwyd y gyfres yn 2005. Dros y blynyddoedd chwaraewyd y prif gymeriad ('y Doctor') gan nifer o actorion gwahanol:

1. 1963-1966: William Hartnell
2. 1966-1969: Patrick Troughton
3. 1970-1974: Jon Pertwee
4. 1974-1981: Tom Baker
5. 1982-1984: Peter Davison
6. 1984-1986: Colin Baker
7. 1987-1989: Sylvester McCoy
8. 1996 (ffilm deledu): Paul McGann
9. 2005: Christopher Eccleston
10. 2005–2010: David Tennant
11. 2010–2013: Matt Smith
12. 2013-2017: Peter Capaldi
13. 2017-2022: Jodie Whittaker
14. 2022-2023: David Tennant
15. 2023-: Ncuti Gatwa

Y gyfres newydd (ers 2005)
--------------------------

Cafodd y gyfres hon ei lansio yn 2005 yn bennaf drwy ymdrechion yr awdur teledu Russell T. Davies. Ffilmiwyd y Doctor Who newydd gan BBC Cymru, yn bennaf yng Nghaerdydd a'r cyffiniau, a'i cynhyrchu yn Upper Boat Studios, Glan-bad. Yn y tymor cyntaf chwaraewyd rhan y Doctor gan Christopher Eccleston.

### Y Prif gymeriadau yn y tymor newydd ers 2005

* Ryan Sinclair - Tosin Cole (2018-)
* Yasmin Khan - Mandip Gill (2018-)
* Graham O'Brien - Bradley Walsh (2018-)
* Y 13eg Doctor - Jodie Whittaker (2018-)
* Bill Potts - Pearl Mackie (2017)
* Nardole - Matt Lucas (2015,2017)
* Y 12fed Doctor - Peter Capaldi (2013-2017)
* "Y Doctor rhyfel" - John Hurt (2013)
* Clara Oswald - Jenna Coleman (2012-2017)
* Y 11fed Doctor - Matt Smith (2010-2013)
* Amy Pond - Karen Gillan (2010-2012)
* Rory Williams - Arthur Darvill (2010-2012)
* River Song - Alex Kingston (2008,2015)
* Y degfed Doctor - David Tennant (2005-2010)
* Donna Noble - Catherine Tate (2006, 2008-2010)
* Wilfred Mott - Bernard Cribbins (2007-2010)
* Martha Jones - Freema Agyeman (2007-2010)
* Rose Tyler - Billie Piper (2005-2010)
* Mickey Smith - Noel Clarke (2005-2010)
* Jackie Tyler - Camille Coduri (2005-2010)
* Y nawfed Doctor - Christopher Eccleston (2005)

Nofelau
-------

Mae nifer o gyfresi o nofelau wedi cael eu rhyddhau yn seiliedig ar y gyfres:

* Nofelau Target - nofelau yn seiliedig ar anutriaethau o'r gyfres wreiddiol.
* Nofelau New Adventures Virgin - straeon newydd yn parhau hanes y Seithfed Doctor wedi diwedd y gyfres wreiddiol.
* Nofelau Missing Adventures Virgin - straeon newydd ar gyfer y chwe Doctor cyntaf.
* Nofelau Eighth Doctor Adventures y BBC - straeon newydd yn parhau hanes yr wythfed Doctor ar ôl y Ffilm Deledu.
* Nofelau Past Doctor Adventures y BBC - straeon newydd ar gyfer y seithfed Doctor cyntaf.
* Nofelau New Series Adventures y BBC - straeon newydd ar gyfer y nawfed Doctor (yn 2005) a'r degfed Doctor (o 2006 ymlaen) fel a welir yn y gyfres newydd.

Gweler hefyd
------------

* *K-9*
* *Torchwood*
* *Sarah Jane Adventures*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Howe, Stammers, Walker (1994), tud. 54
2. ↑  "*An Unearthly Child*". BBC. 16 Awst 2012.
3. ↑  Howe, Stammers, Walker (1994), tud. 157–230 ("Production Diary")
4. ↑  Howe, Stammers, Walker (1992), tud. 3.
5. ↑  Steve Tribe, James Goss *Dr Who: The Dalek Handbook* BBC Books Random House 2011 ISBN 978-1-84990-232-8 Pg9

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol