Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg, Cymru, yw **Pendeulwyn** (llurguniad Saesneg: *Pendoylan*). Saif yng ngogledd y sir rhwng yr A48 a thraffordd yr M4, tua 7 milltir i'r gorllewin o ganol Caerdydd a thua 3 milltir i'r gogledd-ddwyrain o'r Bont-faen. Y pentref agosaf yw Llanddunwyd.

Eglwys a thafarn Pendeulwyn
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jane Hutt (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Alun Cairns (Ceidwadwr).

Lleolir ysgol gynradd yn y pentref a reolir gan yr Eglwys yng Nghymru. Canolfan y pentref yw Eglwys Sant Cadog. Ceir hefyd gapel a neuadd y pentref.

Saif Castell Felin Isaf, sef hen domen a beili o'r Oesoedd Canol tua 2 kilometr i'r gogledd.

Gorwedd Castell Hensol o fewn y plwyf a godwyd i'r barnwr brenhinol David Jenkins (1582-1663). Fe'i hetifeddwyd gan William Talbot ac ychwanegwyd dwy adain yn 1735, ac maent ymhlith yr enghreifftiau cynharaf yng ngwledydd Prydain o adeiladu yn y dull neo-Gothig.

Gwinllan
--------

I'r gogledd o Bendeulwyn mae gwinllan mwyaf llwyddiannus Cymru, sef "Llannerch".

Enwogion
--------

* Y Barnwr David Jenkins (1582-1663).
* Charles Talbot, Baron 1af Talbot (1685-1737), a ddaeth yn Arglwydd Ganghellor yn 1733.
* Benjamin Hall (1778-1817), meistr gwaith dur.
* William Crawshay II (1788-1867), meistr Gwaith Haearn Cyfarthfa
* Rowland Fothergill (1794-1871).
* Tom Haines, gyrrwr ceir rasio.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Pendeulwyn (pob oed) (464)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Pendeulwyn) (50)** |    | 11.3% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Pendeulwyn) (348)** |    | 75% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Pendeulwyn) (52)** |    | 27.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Senedd Cymru". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-11-10. Cyrchwyd 2021-12-22.
2. ↑  Gwefan Senedd y DU
3. ↑  Gwyddoniadur Cymru; Gwasg Prifysgol Cymru; cyhoeddwyd 2008; tud 701
4. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
5. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
6. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
7. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

Dolen allanol
-------------

* Castell Hensol

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen