recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Halesowen a Rowley Regis** (Saesneg: *Halesowen and Rowley Regis*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Halesowen a Rowley Regis yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth Halesowen a Rowley Regis yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2010: Sylvia Heal (Llafur)
* 2010–presennol: James Morris (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Cymeriad ffuglennol yw **Hello Kitty** (Japaneg: ハローキティ *Harō Kiti*) (enw llawn: *Kitty White*) a gynhyrchir gan y cwmni Japaneaidd Sanrio a dyluniwyd yn wreiddiol gan Yuko Shimizu. Mae'n un o'r enghreifftiau enwocaf o *kawaisa* yn niwylliant poblogaidd Japan. Ymddengys y cymeriad yn debyg i gath gwta Japaneaidd wen, gyda chwlwm coch ar ei phen. Yn ôl Sanrio, merch ysgol o Lundain yw Hello Kitty ac nid cath. Ymddangosodd yn gyntaf ar bwrs finyl a gyflwynwyd yn Japan ym 1974 ac yn yr Unol Daleithiau ym 1976.

Mae Hello Kitty bellach yn boblogaidd yn fyd-eang ac mae'i nod masnach yn werth mwy na $10 i $500 biliwn y flwyddyn. Er anelir at farchnad merched ifanc yn bennaf, mae cynnyrch Hello Kitty yn amrywio o byrsau, sticeri, a setiau ysgrifbinnau i dostwyr, setiau teledu, dillad, ac offer cyfrifiadurol. Mae ganddi ddilynwyr cwlt o oedolion hefyd, yn enwedig yn Asia, lle welir Hello Kitty ar geir, gemwaith, a nifer o gynnyrch traul uchelradd. Cynhyrchwyd hefyd cyfres anime Hello Kitty ar gyfer plant ifanc. Ceir hefyd dau barc thema sy'n gysylltiedig â'r cymeriad, sef Harmonyland a Sanrio Puroland.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Japaneg) サンリオキャラクターたちの本名、言えますか？ (11 Gorffennaf 2008).
2. ↑  (Saesneg) Hello Kitty. Sanrio.
3. ↑  (Saesneg) 10 Questions for Yuko Yamaguchi. *TIME* (21 Awst 2008).
4. ↑  (Saesneg) Butterly, Amelia (28 Awst 2014). Hello Kitty is not a cat - she's a British school kid. BBC. Adalwyd ar 28 Awst 2014.
5. ↑  (Saesneg) Designing an Icon: Hello Kitty Transcends Generational and Cultural Limits. ToyDirectory (1 Ebrill 2003).
6. ↑  (Saesneg) Hello Kitty celebrates 30. *China News Daily* (19 Awst 2005).
7. ↑  Segers, Rien T. (2008). *A New Japan for the Twenty-First Century*. Routledge, tud. 127. ISBN 9780415453110. URL
8. ↑  (Saesneg) Sanrio's Hula Kitty heads to the beach. *Honolulu Star-Bulletin* (18 Mai 2003).
Mae **halothan**, sy’n cael ei werthu dan yr enw brand Fluothane ymysg eraill, yn anesthetig cyffredinol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂HBrClF₃.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- asthma

Sgil effeithiau
---------------

Mae sgil effeithiau'n cynnwys curiad calon afreolaidd, lleihad yn yr ymdrech i anadlu (iselder resbiradol), a phroblemau'r afu. Ni ddylid ei ddefnyddio mewn pobl â phorffyria na'r sawl sydd â hanes (neu hanes teuluol) o hyperthermia. Nid yw'n glir a yw defnyddio yn ystod beichiogrwydd yn niweidiol i'r plentyn, ac nid yw fel arfer yn cael ei argymell i'w ddefnyddio yn ystod toriad Cesaraidd.

Hanes
-----

Darganfuwyd halothan ym 1955. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd. Mae ei ddefnydd mewn gwledydd datblygedig wedi cael ei ddisodli gan asiantau newydd fel sevoflurane.

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur yw Halothan, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- Rhodialothan
 - Phthorothanum
 - Narcotane
 - Fluothane®
 - Fluothane
 - bromochlorotrifluoroethane
 - 2,2,2-trifluoro-1-chloro-1-bromoethane
 - 2-bromo-2-chloro-1,1,1-trifluoroethane
 - 1,1,1-trifluoro-2-chloro-2-bromoethane
 - 1,1,1-trifluoro-2-bromo-2-chloroethane

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Halothan". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.
2. ↑  FLUOTHANE adalwyd 8 Mawrth 2018
3. ↑  "WHO Model List of Essential Medicines" (PDF). *World Health Organization*. October 2013. Cyrchwyd 22 April 2014.
4. ↑  *Pharmacology of Inhaled Anesthetics*; Andrew E. Hudson ac eraill yn Pharmacology and Physiology for Anesthesia, 2013

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Cymuned ym mwrdeistref sirol Wrecsam, Cymru, yw **Rhos-ddu**. Mae'n rhan o dref Wrecsam, ac yn sefyll i'r gogledd-orllewin o ganol y dref. Ceir yno ysgol gynradd a thafarn.

Ffurfiwyd plwyf Rhos-ddu ym 1886, o ran o blwyf Wrecsam. Daeth yn rhan o blwyf Wrecsam unwaith eto yn 1972. Adeiladwyd yr eglwys, a gysegrwyd i Sant Iago, rhwng 1874 a 1876, er na chafodd ei chysegru hyd 1886.

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Rhos-ddu (pob oed) (6,840)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Rhos-ddu) (777)** |    | 11.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Rhos-ddu) (4614)** |    | 67.5% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer rhwng 16 – 64 oed sydd mewn gwaith (Rhos-ddu) (1,145)** |    | 38.3% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
2. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
3. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Wrecsam**

**Trefi**  

Y Waun  **·** Wrecsam
  
**Pentrefi**  

Acrefair  **·** Bangor-is-y-coed  **·** Y Bers  **·** Bronington  **·** Brymbo  **·** Brynhyfryd  **·** Bwlchgwyn  **·** Caego  **·** Cefn Mawr  **·** Coedpoeth  **·** Erbistog  **·** Froncysyllte  **·** Garth  **·** Glanrafon  **·** Glyn Ceiriog  **·** Gresffordd  **·** Gwersyllt  **·** Hanmer  **·** Holt  **·** Llai  **·** Llanarmon Dyffryn Ceiriog  **·** Llannerch Banna  **·** Llan-y-pwll  **·** Llechrydau  **·** Llys Bedydd  **·** Marchwiail  **·** Marford  **·** Y Mwynglawdd  **·** Yr Orsedd  **·** Owrtyn  **·** Y Pandy  **·** Pentre Bychan  **·** Pentredŵr  **·** Pen-y-bryn  **·** Pen-y-cae  **·** Ponciau  **·** Pontfadog  **·** Rhiwabon  **·** Rhos-ddu  **·** Rhosllannerchrugog  **·** Rhostyllen  **·** Rhosymedre  **·** Talwrn Green  **·** Trefor  **·** Tregeiriog  **·** Tre Ioan  **·** Wrddymbre
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rholydd daear pengoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rholyddion daear pengoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Atelornis crossleyi***; yr enw Saesneg arno yw *Crossley's ground roller*. Mae'n perthyn i deulu'r Rholyddion Daear (Lladin: *Brachypteraciidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. crossleyi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rholydd daear pengoch yn perthyn i deulu'r Rholyddion Daear (Lladin: *Brachypteraciidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rholydd daear cennog | Geobiastes squamiger |  |
|
| Rholydd daear cyffredin | Atelornis pittoides |  |
|
| Rholydd daear cynffonhir | Uratelornis chimaera |  |
|
| Rholydd daear pengoch | Atelornis crossleyi |  |
|
| Rholydd daear rhesog | Brachypteracias leptosomus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rholydd daear pengoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Sgwario'r cylch: mae arwynebedd y cylch a'r sgwâr yma'n hafal i π. Yn 1882, fe brofwyd na ellid llunio'r ffigwr hwn mewn hyn-a-hyn o gamau gyda phren mesur a chwmpawd.
Pôs mathemategol a gyflwynwyd gan fathemategwyr Groegaidd yw **sgwario'r cylch**. Y broblem a osodwyd oedd: sut i greu sgwâr gyda'r un arwynebedd a'r cylch a roddir, gan ddefnyddio cwmpawd a llinell syth, a chyflawni'r pôs mewn hyn-a-hyn o gamau. Caiff 'sgwario'r cylch' ei ddefnyddio fel idiom, bellach, i olygu "ceisio gwneud rhywbeth sy'n amhosibl ei gyflawni".

Yn 1882, fe brofwyd na ellid llunio'r ffigwr hwn mewn hyn-a-hyn o gamau gyda phren mesur a chwmpawd, o ganlyniad i ddamcaniaeth Lindemann–Weierstrass a brofai fod pi (π) yn drosgynnol yn hytrach nag yn rhif anghymarebol, algebraidd. Hynny yw, nid yw'n sero o unrhyw bolynomial gyda chyfernod cymarebol (*rational coefficients*). Roedd yn wybyddus am sawl degawd cyn hynny y byddai'n amhosib sgwario'r cylch pe bai π yn drosgynnol, ond ni phrofwyd hynny hyd at 1882.

Arweiniwyd mathemategwyr ar gyfeiliorn am flynyddoedd gan y 'datrysiad' rhannol hwn a oedd yn ymwneud â'r cilgant (y siâp llwyd, tebyg i loer). Mae arwynebedd y cilgant yn hafal i arwynebedd y triongl ABC. Awdur y 'datrysiad' rhannol hwn oedd Hippocrates o Chios.

Hanes
-----

Y Groegwr cyntaf i gyflwyno'r broblem oedd yr athronydd Anaxagoras (Ἀναξαγόρας; c. 510 – c. 428 CC), gan sgwario'r cilgant (siapau tebyg i'r lloer, tra yn y carchar. Aeth Hippocrates o Chios ati wedi hynny, i geisio datus y broblem ac Oenopides ar ei ôl. Cyhoeddwyd y papur cyntaf ar y pwnc gan yr Albanwr James Gregory (1638 – 1675) yn 1667, ond roedd ei fathemateg yn wallus.

Bras amcanion
-------------

Gellir rhoi brasamcan drwy lunio hydoedd sy'n agos at π. Does dim angen llawer o allu mathemategol i drosi unrhyw bras amcan cymarebol o π yn lluniad mesurydd a chwmpawd cyferbyniol, ond gall y lluniadau hyn fod yn hir wyntog, ac nid yw'r ateb yn berffaith. Wedi profi nad oedd ateb i'r broblem, aeth rhai mathemategwyr ati i ganfod bras amcanion gwahanol.

* E. W. Hobson]] yn 1913. Amcangyfrif eitha agos, a geisiai lunio gwerth bras o 3.14164079... yn gywir i 4 degolyn (h.y. yn gwahaniaethu oddi wrth π o tua **Script error: No such module "val".**).
* Srinivasa Ramanujan yn 1913,
* Carl Olds yn 1963,
* Martin Gardner yn 1966, a
* Benjamin Bold yn 1982

Rhoddodd pob un o'r pedwar olaf hyn luniadau geometrig i:

{\displaystyle {\frac {355}{113}}=3.1415929203539823008\dots }

Gweler hefyd
------------

* Geometreg hyperbolig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ammer, Christine. "Square the Circle. Dictionary.com. The American Heritage® Dictionary of Idioms". Houghton Mifflin Company. Cyrchwyd 16 April 2012.
2. ↑  Heath, Thomas (1981). *History of Greek Mathematics*. Courier Dover Publications. ISBN 0-486-24074-6.
3. ↑  Hobson, Ernest William (1913). *Squaring the Circle: A History of the Problem*. Cambridge University Press. Ailargraffwyd gan Merchant Books yn 2007.
4. ↑  Wolfram, Stephen. "Who Was Ramanujan?". See also MANUSCRIPT BOOK 1 OF SRINIVASA RAMANUJAN page 54 Adalwyd 23 Mehefin 2016
Rhaeadr ar Afon Hepste, ger Ystradfellte, Powys, yw **Sgwd yr Eira**. Mae'n gorwedd yn ardal fynyddig y Fforest Fawr ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog ac mae'n un o atyniadau mwyaf adnabyddus y parc hwnnw.

Mae'n disgyn 27 metr (tua 50 troedfedd) dros dalcen o graig rhwng dwy lan yr afon, sy'n culhau yma. Ar ôl llifo dros y graig mae'r afon yn lledu eto. Un filltir yn is i lawr mae'n ymuno yn Afon Mellte.

Ystyr y gair 'sgwd' yn nhafodiaith De Cymru yw "rhaeadr" ac mae 'eira' yn cyfeirio at wynder y dŵr sy'n disgyn dros y graig, yn ôl pob tebyg.

Mae'r rhaeadr hon yn unigryw yng Nghymru am ei fod yn bosibl cerdded y tu ôl iddi. Ceir llwybr yn y graig y tu ôl i'r dŵr a gall rhywun gerdded *dan* yr afon ei hun. Mae arwyddion yn rhybuddio am y posibilrwydd o greigiau sy'n disgyn, ac yn cynghori i bobl beidio ag aros wrth groesi. Caewyd y llwybr am gyfnod oherwydd y perygl hwn, ond ail-agorwyd yn 2008 ar ôl gwaith i ddiogelu'r graig. Hefyd, mae'r graig yn llithrig ac felly rhaid gwisgo esgidiau addas.

Gellir cyrraedd y rhaeadr trwy ddilyn llwybr cyhoeddus hyd lan Afon Hepste o Ystradfellte, neu lwybr arall o Benderyn, lle mae arwyddion yn cynghori cerddwyr i ddilyn llwybr caniataol at y rhaeadrau yn hytrach na'r llwybr cyhoeddus.

Teledu
------

Defnyddiwyd Sgwd yr Eira fel lleoliad yn y gyfres deledu *Merlin* (BBC). Dim ond y rhaeadr ei hun sydd i'w gweld, gyda'r dirwedd o'i chwmpas wedi'i thrawsnewid trwy effeithiau arbennig. Yn y bennod *The Sins of the Father* mae Myrddin ac Arthur yn marchogaeth ar hyd y llwybr tu ôl i'r rhaeadr er mwyn cyrraedd ogof ddirgel.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Popular waterfall reopens". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-07-31. Cyrchwyd 2010-08-12.
2. ↑  'Sgwd yr Eira', BBC Merlin Filming Locations.
Uchelwr Normanaidd a'r cyntaf o Arglwyddi Cemais oedd **Robert fitz Martin** neu **Robert FitzMartin** (c. 1095? - c. 1159).

Hanes
-----

Nid oes gwybodaeth am ei dad, heblaw mai Martin oedd ei enw; Geva de Burci, etifeddes Serlo de Burci, oedd ei fam. Ail-briododd ei fam a William de Falaise, ac yn ddiweddarach etifeddodd Robert diroedd William a thiroedd ei daid, Serlo de Burci, yng ngorllewin Lloegr. Yn gynnar yn nheyrnasiad Harri I, brenin Lloegr, cymerodd ran yn yr ymosodiad Normanaidd ar Gymru, a chrewyd barwniaeth Cemais, rhwng Aberteifi ac Abergwaun, iddo. Nanhyfer oedd ei brif ganolfan: cododd castell yno yn gynnar yn y 12g. Sefydlodd Robert a'i wraig gyntaf Maud Peverell Abaty Llandudoch rywbryd rhwng 1115 a 1119. Yn 1135-1136, enillodd y Cymry y tiroedd hyn yn ôl, ac roedd Robert yn un o arweinwyr y llu Normanaidd a orchfygwyd gan Owain Gwynedd ym Mrwydr Crug Mawr. Er i'r Cymry gipio tref Aberteifi, llwyddodd Robert i amddiffyn Castell Aberteifi.

Rhwng 1136 a 1141 bu'n gwasanaethu yr Ymerodres Matilda yn ystod yr ymryson am goron Lloegr, ac yn ddiweddarach ei mab, Harri II. Nid oes cofnod ohono yn ystod y gweddill o'r 1140au; efallai iddo fynd ar yr Ail Groesgad. Ail-briododd ag Alice de Nonant, a chawsant dri o blant. Cafodd ei fab William diroedd ei dad yn ôl trwy briodi Angharad, merch Rhys ap Gruffudd.

Cyfeiriadau
-----------
Ci Rottweiler
Ci gwaith sy'n tarddu o'r Almaen yw'r **Rottweiler** (lluosog: cŵn Rottweiler).

Disgyna'r brîd o hen gi gwartheg a ddaethpwyd i ardal Rottweil yn ne'r Almaen gan y Rhufeiniaid. O'r Oesoedd Canol hyd wawr yr oes fodern bu'r cigydd Almaenig yn hebrwng ei gi Rottweiler i'r farchnad gyda chwdyn arian am ei wddf ac yn tynnu cert llawn cig. Nid cymar y cigydd yn unig bu'r Rottweiler. Roedd yn warchotgi cymwys i'r marchnadwr ar ei daith, yn ogystal â sodli gwartheg y porthmon wrth eu gyrru ar y ffordd. Ers gwahardd sodli gwartheg yn yr Almaen ar ddechrau'r 20g, defnyddid y Rottweiler yn gi tynnu, ci heddlu, ci tywys, ci chwilio ac achub, a chi anwes.

Ci mawr a chydnerth yw'r Rottweiler. Mae ganddo gorff cryf gyda chefn byr, a choesau cyhyrog o hyd canolig. Câi'r gynffon ei docio gan amlaf. Côt o flew byr a bras sydd ganddo, melyn a du: du gyda marciau melynddu neu liw mahogani ar y pen, y frest a'r coesau. Mae'n sefyll 56 i 68.5 cm ac yn pwyso rhwng 41 a 50 kg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [Rottweiler].
2. 1 2  (Saesneg) Rottweiler. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 17 Awst 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rholydd gyddflas** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rholyddion gyddflas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Eurystomus gularis***; yr enw Saesneg arno yw *Blue-throated roller*. Mae'n perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. gularis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r rholydd gyddflas yn perthyn i deulu'r Rholyddion (Lladin: *Coraciidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rholydd | Coracias garrulus |  |
|
| Rholydd Abysinia | Coracias abyssinicus |  |
|
| Rholydd India | Coracias benghalensis |  |
|
| Rholydd adeinbiws | Coracias temminckii |  |
|
| Rholydd asur | Eurystomus azureus |  |
|
| Rholydd bronlelog | Coracias caudatus |  |
|
| Rholydd gyddflas | Eurystomus gularis |  |
|
| Rholydd llwygynffonnog | Coracias spatulatus |  |
|
| Rholydd llydanbig Affrica | Eurystomus glaucurus |  |
|
| Rholydd llydanbig Asia | Eurystomus orientalis |  |
|
| Rholydd porffor | Coracias naevius |  |
|
| Rholydd torlas | Coracias cyanogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rholydd gyddflas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Enw merch ydy **Heledd**. 
Gall gyfeirio at un o nifer o bobl:

* Heledd (tywysoges): chwaer Cynddylan, brenin rhan ddwyreiniol Teyrnas Powys yn y 7g.
* Heledd Cynwal: Cyflwynydd teledu Cymreig (ganwyd 1975)
* Heledd Fychan: Gwleidydd Cymreig yw (ganed 20 Medi 1980)
* Heledd Maldwyn Jones awdures Blas ar Fwynder Maldwyn

Enw lle
-------

* Yr Heledd Ddu: *Northwich*
* Yr Heledd Wen: *Nantwich*
* Ynysoedd Heledd
* Ynysoedd Mewnol Heledd
* Ynysoedd Allanol Heledd

Arall
-----

* Daeargi Heledd

Mae'n bosibl mai Seisnigiad o Heledd ydy *Hilda* a *Halette* a *Hildy* yn Almaeneg.

Gweler hefyd
------------

* Hyledd


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Trefnydd a rheolwraig yw **Heledd ap Gwynfor** (ganed 1977). Mae'n Gydlynydd Cyfathrebu gyda Mentrau Iaith Cymru ers 2017, cyn hynny bu'n rheoli siop a llety ym mhentref Tresaith, Ceredigion a Dinbych-y-Pysgod yn Sir Benfro.

Teulu
-----

Mae Heledd yn chwaer aelod Senedd Cymru, Dwyfor Meirionnydd dros Blaid Cymru, Mabon ap Gwynfor. Maent ill dau yn blant i'r Gweinidog gyda'r Annibynwyr a'r heddychwr, y Parch. Guto Prys ap Gwynfor, mab y gwleidydd, Gwynfor Evans a Siân Elis ap Gwynfor. Derbyniodd Heledd ei haddysg cynradd yn ysgolion Tal y Bont, Ceredigion ac yn Ysgol Coedmor, Cwmann ger Llanbedr Pont Steffan - bellach Ysgol Carreg Hirfaen. Derbyniodd ei haddysg uwchradd yn Ysgol Gyfun Dyffryn Teifi [bellach Bro Teifi], St Roses (Georgetown, Gaiana, de America), Ysgol Gyfun Gŵyr ac Ystalyfera. Graddiodd yn y Gymraeg o Brifysgol Cymru Aberystwyth.

Personol
--------

Mudodd y teulu o 4 pan oedd Heledd yn 12 oed, i Gaiana / Guyana, de America fel cenhadon. Buont yn byw ym mhentref Buxton nepell o'r brif ddinas Georgetown, a mynychodd Heledd a'i brawd yr ysgol uwchradd St Roses, yn y brif ddinas. Dyma hau yr hedyn teithio ym mol Heledd. Bu Heledd yn byw am gyfnod ar kibbuts yn Israel pan yn 18 oed, a gweithio yn Tsieina fel athrawes Saesneg gyda mudiad y VSO am ddwy flynedd yn nhref Lishi, talaith Shanxi. Mae Heledd yn byw yn nhref Caerfyrddin ac yn briod â Rhys ac yn fam i Meredydd Prys. Mae'n aelod o Gôr Seingar yn y dref; yn aelod o Gapel Annibynnol Hermon ger Cynwyl Elfed ac yn aelod o glwb darllen (a gwin!) yn y dref. Sefydlodd Heledd a'i gŵr Sesiwn Werin y Baedd - sesiynau gwerin Cymraeg sy'n cwrdd unwaith pob mis yn nhafarn y Baedd, Heol Awst, Caerfyrddin. Mae Heledd hefyd yn aelod ac yn chwarae i glwb criced merched Bronwydd ers eu sefydlu yn 2020. Yn mis Mai 2022 etholwyd Heledd yn gynghorydd tref Caerfyrddin dros Blaid Cymru.

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Mentrau Iaith Cymru
* Siop a Llety Tresaith
Etholaeth seneddol yn Nwyrain Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Haltemprice a Howden** (Saesneg: *Haltemprice and Howden*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Haltemprice a Howden yn HumbersideEtholaeth Haltemprice a Howden yn Humberside
* Humberside yn LloegrHumberside yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–presennol: David Davis (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Halton**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Halton yn Swydd GaerEtholaeth Halton yn Swydd Gaer
* Swydd Gaer yn LloegrSwydd Gaer yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Gordon Oakes (Llafur)
* 2015–presennol: Derek Twigg (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Awdures Pwylaidd o'r Almaen yw **Sabrina Janesch** (ganwyd 20 Ebrill 1985) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awdur, newyddiadurwr a swyddog cyhoeddusrwydd.

Fe'i ganed yn Gifhorn, Niedersachsen, yr Almaen ar 20 Ebrill 1985. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Hildesheim a Phrifysgol Jagiellonian.

Colegau
-------

Astudiodd Janesch Ysgrifennu Creadigol a Newyddiaduraeth Ddiwylliannol ym Mhrifysgol Hildesheim a dwy semester o Astudiaethau Pwylaidd ym Mhrifysgol Jagiellonian yn Krakow. Ers ei diploma yn haf 2009 mae'n gweithio fel awdur a chyhoeddwr.

Yr awdur
--------

Mae dylanwad ei thraf Pwyl-Almaenaidd yn gryf ar waith yr awdur. Cafodd wobr gyntaf yng Nghystadleuaeth Llenyddiaeth O-Ton yr NDR yn 2005, pan ddaeth Janesch yn awdur dinas cyntaf Gdansk yn 2009 trwy ysgoloriaeth gan Fforwm Diwylliannol Dwyrain Ewrop Dwyrain Ewrop. Derbyniodd hefyd ysgoloriaeth gan Weinyddiaeth Gwyddoniaeth a Diwylliant Niedersachsen ac roedd yn ddeiliad ysgoloriaeth yn Nhŷ Awduron Stuttgart a'r Literary Colloquium Berlin.

Yn 2010, cymerodd ran yn y gystadleuaeth ar gyfer Gwobr Ingeborg Bachmann a derbyniodd Wobr Mara Cassens am y tro cyntaf am nofel Almaeneg. Yn 2011 derbyniodd Wobr Nicolas gan Lywodraeth Niedersachsen a Gwobr Anna Seghers ac yn 2012 Gwobr Noddwr Talaith Ffederal Rhine-Westphalia ar gyfer artistiaid ifanc. Yn 2014, derbyniodd yr ysgoloriaeth flynyddol yn nhalaith Niedersachsen ac yn 2015 Gwobr Diwylliant Silesia o gyflwr Niedersachsen, yn 2017 Gwobr Annette von Droste Hülshoff.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Mara-Cassens (2010), Debütpreis des Nicolas Born Literaturpreises (2011), Gwobr Anna Seghers (2011), Gwobr Gogledd Rhine-Westphalia i artistiaid ifanc (2012), Gwobr Annette-von-Droste-Hülshoff (2017) .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhyw: *Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol*. dyddiad cyrchiad: 4 Tachwedd 2018. Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 26 Ebrill 2014
2. ↑  Dyddiad geni: *Gemeinsame Normdatei*. dyddiad cyrchiad: 13 Hydref 2015. "Sabrina Janesch". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
3. ↑  Man geni: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 11 Rhagfyr 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 160984062
* LCCN: n2012002419
* ISNI: 0000 0001 2299 7890
* GND: 143086588
* SUDOC: 150716125
* BNF: cb16520332q (data)
* NKC: mzk2011651206

 |
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Harborough**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Harborough yn Swydd GaerlŷrEtholaeth Harborough yn Swydd Gaerlŷr
* Swydd Gaerlŷr yn LloegrSwydd Gaerlŷr yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1886: Thomas Paget (Rhyddfrydol)
* 1886–1891: Thomas Tapling (Ceidwadol)
* 1891–1904: Paddy Logan (Rhyddfrydol)
* 1904–1906: Philip Stanhope (Rhyddfrydol)
* 1906–1910: R. C. Lehmann (Rhyddfrydol)
* 1910–1916: Paddy Logan (Rhyddfrydol)
* 1916–1918: Percy Harris (Rhyddfrydol)
* 1918–1923: Syr Keith Fraser (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: John Wycliffe Black (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Lewis Winby (Ceidwadol)
* 1929–1933: Arthur Stewart (Ceidwadol)
* 1933–1945: Ronald Tree (Ceidwadol)
* 1945–1950: Humphrey Attewell (Llafur)
* 1950–1959: John Baldock (Ceidwadol)
* 1959–1992: John Farr (Ceidwadol)
* 1992–2017: Edward Garnier (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Neil O'Brien (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Castell Biwmares
Roedd **Syr Rowland Filfel** (neu ***Roland de Velville***; hefyd *Vielleville*, *Veleville*, neu *Vieilleville*) (1474 – 25 Mehefin 1535) efallai yn fab anghyfreithlon i Harri VII, brenin Lloegr a Llydawes na wyddys bellach mo'i henw.. Roedd Harri tua 14 oed pan gafodd Rowland ei genhedlu. Wedi marwolaeth Rowland Filfel, canodd y bardd Dafydd Alaw farwnad iddo gan ddweud ei fod o "linach brenhinol", a gwyddwn fod ei gyfoeswyr yn credu mai Harri Tudur oedd ei dad yr adeg honno.

Mae'n debygol iddo gyd-deithio gyda Harri mewn llong o Lydaw i Benfro pan gychwynodd ar ei daith drwy Gymru i Frwydr MaesBosworth. Dychwelodd i Lydaw, fel rhan o daith gan lu bychan o filwyr yn 1489, lle nodir ei enw fel "Roland de Bella Vill".

Er nad oedd ganddo safle /swydd swyddogol, roedd yn ŵr llys poblogaidd ac yn "cael ei ffafrio gan y brenin, gan gymryd rhan mewn ymwaniadau a hela, gyda Harri VII". Cafodd ei hyfforddi'n filwr yn Llydaw yn 1489 ac o bosib yn Ffrainc hefyd yn 1492. Dyrchafwyd ef yn farchog wedi Brwydr Blackheath yn 1497 a derbyniodd lawer o ffafrau gan y brenin drwy gydol ei oes.

Rowland oedd tad Jane Velville, mam Catrin o Ferain. Claddwyd ef yng Nghapel y Forwyn Fair ym Miwmares.

Ynys Môn
--------

Yn ôl yr haneswyr Beauclerk-Dewar a Powell dengys y dystiolaeth hanesyddol i Filfel fod yn bresennol mewn llawer o ymwaniadau swyddogol megis priodasau uchelwyr, ymweliadau brenhinoedd tramor, rhwng 1494–1507. Ym Mai 1509 roedd yn brennol yn angladd Harri VII, fel Marchog o'r Gosgordd Brenhinol ac yna bu'n rhan o ddathliadau dyrchafu Harri VIII i orsedd Lloegr. Ychydig wedyn, yn 1509, fe'i hapwyntiwyd yn Gwnstabl a Chapten Castell Biwmares, Ynys Môn, swydd y daliodd tan iddo farw ym Mehefin 1535.

Priodi a phlant
---------------

Priododd Agnes (née Griffith), gweddw Robert Dowdyng a merch Gwilym Griffith Fychan (m. 1483) o'r Penrhyn, rywdro rhwng 1520-8; roedd Agnes felly'n chwaer i Syr William Griffith, Siambrlen Gogledd Cymru. O'r briodas hon, cafwyd dwy ferch: Grace a Jane. Jane oedd mam Catrin o Ferain a elwid yn "Fam Cymru". Roedd teulu'r Giffiths yn un o deulu mwayf pwerus Cymru yr adeg honno, ac perthyn i'r Tuduriaid drwy Ednyfed Fychan.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6  Peter Beauclerk-Dewar & Roger Powell, "King Henry VII (1457–1509): Roland de Velville (1474–1535)", yn *Royal Bastards: Illegitimate Children of the British Royal Family* (Stroud, 2008), e-lyfr, tud. 177–186.
2. 1 2 3  Alison Weir, *Britain's Royal Families: The Complete Genealogy* (Llundain, 1999), tud. 152.
3. ↑  Beauclerk-Dewar & Powell, tud. 177–186, yn cyfeiro at Prof S. B. Chrimes, Prifysgol Caerdydd, a W. R. B. Robinson, ar wahân yn *Welsh Historical Review*, a Prof R. A. Griffiths & R. S. Thomas, Coleg Prifysgol, Abertawe, yn *The Making of the Tudor Dynasty*.
4. ↑  The British Monarchy (The official website of), 2014, "Accession", see , adalwyd 22 Mehefin 2014.
5. ↑  John Ballinger, "Katheryn of Berain", *Y Cymmrodorion* 40 (1929), gweler , adalwyd 22 Mehefin 2014.
6. ↑  *Royal Bastards*; adalwyd 26 Rhgfyr 2015
Sgwâr *5* x *5*, neu 52 (5 wedi'i sgwario). Mae pob bloc, neu sgwâr bach, yn cynrychioli un uned, 1⋅1.
Yn ogystal â bod yn siâp geometrig pedair ochr, mae'r term **wedi'i sgwario** o fewn algebra yn ddull o luosi rhif gydag ef ei hun. Mae sgwario'n gyfystyr â chodi i bŵer 2, ac fe'i nodir gydag uwch-nod e.e. 3 wedi'i sgwario yw 32, sef 9. Fel y gwelir yn y diagram ar y dde, daw'r term o'r dull o gyfrifo arwynebedd sgwâr pan rydym yn gwybod hyd ei ochrau.

Mewn cod cyfrifiadurol, ceir dull arall o nodi hyn, sef drwy ddefnyddio testun plaen; mae `*x*2` mewn cyfrifiadureg, felly'n cael ei nodi fel y nodiant `*x*^2` neu `*x*\*\*2`.

Yr ansoddair am sgwario rhif yw 'cwadratig'.

Enghraifft
I gyfrifo 5 wedi ei sgwario, gellir meddwl am sgwâr, gyda hyd ei ochrau'n 5 metr, yna

5 m x 5 m = 25 m2
felly, 5 wedi ei sgwario yw 25.

Mae'r weithredo sgwario yn aml yn cael ei gyffredinoli i bolynominalau, mynegiannau eraill neu werthoedd mewn systemau mathemategol sydd y tu hwnt i rifau. Er enghraifft, sgwâr y polynoliminal llinol *x* + 1 yw'r polynominal cwadratig (*x*+1)2 = *x*2 + 2*x* + 1.

Indecsau ac ail isradd
----------------------

Mewn algebra, indecs yw'r nodiant a ddefnyddir i fynegi rhifau mewn dull hwylus. Yma, gellir galw'r indecs, hefyd yn bŵer, sef yr uwch-nod, wedi'i osod wrth ochr rhif normal neu lythyren. Mae'n gyfystyr â'r nifer o weithiau mae'r rhif (neu'r lythyren) yn cael ei luosi gydag ef ei hun.

Yn z2, ceir dwy ran: *z* yw'r "rhif sylfaen" a *2* yw'r "indecs".

I sgwario rhifau sy'n cynnwys indecsau, dyblir y pŵer. Enghreifftiau:

(X4)2 = X8

(z6)2 = z12

Mae ail isradd yn weithred croes i sgwario rhif. Pan fo arwynebedd sgwâr yn hysbys, gallwn gyfrifo'i ochrau drwy ganfod ei ail isradd. Er enghraifft, os yw arwynebedd sgwâr yn 100 m, yna ail isradd 100 yw 10. I ganfod ail isradd rhifau sy'n cynnwys indecsau yw dy fod yn haneru’r pŵer.

{\displaystyle {\sqrt {x^{8}}}={x^{4}}}

{\displaystyle {\sqrt {x^{9}}}={x^{4}.5}}

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sylwer! Nid yw'r term **wedi'i sgwario**, nag unrhyw gyfieithiad arall, yn y *Y Termiadur Addysg - Ffiseg a Mathemateg*,. Oherwydd hyn, defnyddir amrywiad o'r hyn a geir ar wefan Bitesize (BBC) yn yr erthygl hon, sef 'wedi ei sgwario'.
**SARLOC** (talfyriad *Search and Rescue Location*) yw'r enw a roddir i system a ddyfeisiwyd gan Russ Hore o Sefydliad Achub Mynydd Dyffryn Ogwen yn 2009, i helpu timau achub i gael hyd i alwyr mewn angen.

### Gweithred y system

Mae'n dibynnu ar i'r galwr fod â ffôn clyfar gyda chysylltiad data symudol. Mae'r tîm yn gyrru neges destun at y galwr, sy'n cynnwys cyfeiriad gwe (URL) ar y gweinydd SARLOC, ac yn cynghori i'r galwr i glicio ar y ddolen a gynhwysir yn y neges destun. Pan yw'r galwr yn gwneud hyn, mae'r ffôn yn rhannu ei leoliad GPS gyda'r wefan, yn ogystal â thag (rhif adnabod unigryw) sy'n ffurfio rhan o'r cyfeiriad gwe yn y neges testun wreiddiol. Cyfathrebir y lleoliad, ynghyd â'r tag, i'r tîm achub, sydd yn eu caniatau i fynd yn uniongyrchol i leoliad y person mewn angen (o fewn sawl medr), yn hytrach na gorfod gwneud chwiliad eang. Gan fod y system yn defnyddio y porwr gwe sydd ar y ffôn clyfar yn barod, does dim angen i'r defnyddiwr lawrlwytho ap arbennig (er y disgrifir fel "ap" mewn ychydig adroddiadau'r wasg). Rhaid ond clicio'r ddolen ac ymateb i'r cwestiwn am ganiatad rhannu'r lleoliad gyda'r gweinydd.

### Effaith y system

Defnyddiwyd SARLOC am y tro cyntaf yn 2011 i gael hyd i berson oedd ar goll ar Yr Wyddfa, gan Dîm Achub Mynydd Llanberis. Yr ail waith, defnyddiwyd i gael hyd i bâr oedd ar goll ar Foel Siabod, gydag un ohonynt mewn cyflwr meddygol brys, yn rhwydd er eu bod mewn lleoliad hollol wahanol o'r hwn a nodwyd yn eu disgrifiad cychwynnol. Ers hynny, mae SARLOC wedi cael ei fabwysiadu gan nifer o dimau ledled Prydain Fawr a thramor, wedi'i ddefnyddio ar gannoedd o achlysuron, ac wedi cael y clod am achub llawer o fywydau. Mae SARLOC wedi cael ei ddefnyddio hefyd i osgoi angen galw allan y tîm, pan ddeuir yn amlwg bod y person colledig yn agos at lwybr a gall cynghori iddo dros y ffôn sut i gael hyd i'r llwybr.

### Cyfeiriadau

* Second success for system as rescuers use phone signal to find lost walkers, Grough Magazine, 2011
* Smartphone app finds lost Brecon Beacons walkers again, BBC, 2012
* Snowdonia: Smartphone app finds walker near Moel-Yr-Hydd, BBC, 2013
* Rescue app finds lost Snowdonia walkers with child, aged 5, BBC, 2018
Efallai eich bod yn chwilio am sgwadron.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goUnedau milwrol |
| --- |
|  |
| Parhaol | Sgwad • Uned fach • Platŵn / Ehediad • Cwmni / Magnelfa / Marchoglu • Bataliwn / Sgwadron • Catrawd / Brigâd / Grŵp • Adran • Corfflu • Byddin faes • Grŵp fyddin |
|  |
| Dros dro | Patrôl • Tasglu • Colofn symudol • Llu maes • Rheolaeth frwydro • Uned frwydro • Ardal • Theatr |

 |

Uned filwrol fechan, yn aml yr uned ymgyrchol barhaol leiaf ei maint o droedfilwyr yn y fyddin, yw **sgwad**. Mae'n is-uned i'r platŵn, sydd fel arfer yn cynnwys tri neu bedwar o sgwadiau, a phob un yn cynnwys rhyw saith i 14 o filwyr dan orchymyn swyddog digomisiwn. Gallai sgwad gael ei rannu yn ddau neu dri mân-drefniant, megis "tîm tân" neu griw, sydd o esielon is (o bosib dan orchymyn corporal) ond nid yn uned ynddo'i hun. Yn ôl diffiniadau NATO o esielonau ar gyfer lluoedd y tir, trefniant sydd yn fwy na thîm ac yn llai nag adran fach (*section*) yw sgwad, a ddynodir gan symbol yr un ysmotyn (●).

Sgwad o Luoedd Tir Rwmania.
Yn y Fyddin Brydeinig, defnyddir *squad* i gyfeirio at griw o filwyr dros dro a ffurfir at ddiben penodol, er enghraifft ymarferiad neu berwyl. Yr enw ar yr uned leiaf o filwyr, sydd yn cyfateb i'r sgwad mewn byddinoedd eraill, yw *section*. Mewn rhai byddinoedd eraill, mae *section* (adran fach) yn cynnwys 10 i 40 o filwyr.

Ym Myddin yr Unol Daleithiau, gall sgwad fod yn uned o naw troedfilwr, fel arfer wedi eu rhannu yn ddau dîm tân a dan orchymyn sarsiant, neu yn uned o saith marchfilwr arfogedig. Yng Nghorfflu Môr-filwyr yr Unol Daleithiau, mae sgwad yn cynnwys 13 môr-filwr, fel arfer wedi eu rhannu yn dri thîm tân.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Military unit. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Mai 2021.
2. ↑  (Saesneg) "NATO Joint Military Symbology APP-6(C)", NATO (Mai 2011). Adalwyd ar Wayback Machine ar 29 Mai 2021.
3. 1 2  Richard Bowyer, *Dictionary of Military Terms* (Llundain: A&C Black, 2007), t. 229.
Mae **Sgurr nan Eugallt** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Knoydart i Glen Kingie yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG927048. Ceir carnedd fechan ar y copa. Enw'r fam-fynydd yw Ladhar Bheinn. Dyma'r uchaf o glwstwr amlwg o gopaon i'r de o Loch Hourn, gan ymestyn o Barrisdale i Loch Quoich.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-08-18 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Awdur a gwleidydd Basgaidd oedd **Sabino Arana Goiri**, hefyd **Arana ta Goiri'taŕ Sabin** (26 Ionawr 1865 – 25 Tachwedd 1903). Ef oedd sylfaenydd Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg (PNV), ac ystyrir mai ef oedd tad cenedlaetholdeb Basgaidd.

Ganed ef yn Abando, Bilbao. Dysgodd yn iaith Fasgeg fel gŵr ieuanc, a gwnaeth lawer o waith i geisio safoni'r orgraff. Bu farw yn Sukarrieta yn 38, o ganlyniad i glwyf Addison, a gafodd tra yng ngharchar. Roedd wedi ei garcharu am yrru neges i Arlywydd yr Unol Daleithiau, Theodore Roosevelt, yn ei ganmol am gynorthwyo Ciwba i ddod yn annibynnol ar Sbaen.

Dyfyniadau o waith Sabino Arana
-------------------------------

"Nid wyf yn mynnu dim byd imi fy hun, yr wyf yn ei mynnu er mwyn Bizkaia; byddwn yn gadael iddyn nhw dorri fy nghorn gwddf â chyllell nid unwaith ond canwaith heb ofyn hyd yn oed cof i’m enw, os gwyddwn mai atgyfodi fy mamwlad a ddilynai."
*El Juramento de Larrázabal*, 1893

"Elfen anhepgor i genedl y Basgiaid yw’r Euskara, hebddi hi mae ein sefydliadau yn annychmygol."
1886

"Mae ’na wahaniaeth ethnograffig rhwng bod yn Sbaenwr a bod yn Fasgwr, mae’r hil Fasgaidd yn hollol wahanol i’r hil Sbaenaidd."
*Bizkaitarra*, nº 11

"Mae’r rhai sy’n adnabod y Jeswitiaid yn gwybod bod cenedlaetholdeb Basgaidd yn gwbl Gatholig."
*El Correo Vasco*, 1899

"Daeth gyda’r goresgyniad maketo… annuwioldeb, pob math o anfoesoldeb, cabledd, trosedd, rhydd-feddwl, anghrediniaeth, sosialaeth, anarchiaeth… ei waith ef yw hyn i gyd."

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 22154354
* LCCN: n81005087
* ISNI: 0000 0000 6629 572X
* GND: 120119706
* SUDOC: 028337891
* BNF: cb120193897 (data)
* BNE: XX1720373

 |
Mae **sgwner** yn llong hwylio gyda dau neu fwy o fastiau a'r prif hwyliau ar bob un o'r mastiau wedi ei gosod i redeg ar hyd y llong (*fore and aft rig*) fel mewn iotiau heddiw, yn hytrach nag yn groes i'r llong (*square rig*). Datblygodd sgwneri yn yr Iseldiroedd yn y 16g neu'r 17g, a datblygwyd y ffurf ymhellach yng ngogledd America.

Roedd gan y rhan fwyaf o sgwneri ddau neu dri mast, ond gellid cael mwy o fastiau; roedd gan ambell i sgwner chwech, ond roedd hyn yn brin. Roedd y mast blaen ychydig yn fyrrach na'r mastiau eraill, neu yr un taldra. Roedd gan rai sgwneri hwyl uchaf yn rhedeg yn groes i'r llong ar y rhan uchaf o'r mast blaen (*topsail schooner*).

Roedd y sgwner arbennig o boblogaidd yn yr Unol Daleithiau, ond daeth yn bur boblogaidd yng Nghymru hefyd. Roedd dwy fantais i'r sgwner dros fathau eraill o long hwylio. Gellid hwylio sgwner gyda llai o griw na mathau eraill o long hwylio fel brig neu farc o'r un maint, ac roedd y sgwner hefyd yn medru hwylio yn erbyn y gwynt yn well. Adeiladwyd nifer fawr o sgwneri ym mhorthladdoedd bychan Cymru yn ystod ail hanner y 19g. Efallai mai'r mwyaf enwog ohonynt oedd y sgwneri tri mast a adeiladwyd ym Mhorthmadog rhwng 1891 a 1913. Adnabyddid y rhain fel y *Western Ocean Yachts*, a dywedir eu bod ymysg y llongau hwylio prydferthaf a adeiladwyd erioed.
Bardd o Nicaragwa yn ysgrifennu yn Sbaeneg oedd **Félix Rubén García Sarmiento**, yn ysgrifennu dan y ffugenw **Rubén Darío** (18 Ionawr 1867 – 6 Chwefror 1916). Adnabyddir ef fel "Tad Moderniaeth".

Ganed Darío yn Metapa, Nicaragwa, tref sy'n awr wedi ei hail-enwi yn Ciudad Darío ar ei ôl. Ymwahanodd ei reni yn fuan ar ôl ei enedigaeth, a dim ond dwywaith yn ei fywyd y gwelodd ei fam wedyn. Dechreuodd farddoni yn ieuanc, a chafodd yr enw "El Niño Poeta" ("y bachgen-fardd"); roedd yn cyhoeddi ei farddoniaeth erbyn bod yn ddeuddeg oed.

Teithiodd i El Salvador, lle cyfarfu a Francisco Gavidia, a gyflwynodd lenyddiaeth Sbaeneg a Ffrangeg iddo. Yn ddiweddarach symudodd i Tsile, lle cyhoeddodd ei nofel gyntaf, *Emelina*. Yn ddiweddarach daeth yn newyddiadurwr ar *La Nacion* yn yr Ariannin. Dychwelodd i Nicaragwa yn 1883.

Yn 1888 cyhoeddodd ei gasgliad *Azul...* ("Glas..."), a ddaeth ag ef i amlygrwydd fel un o sylfaenwyr y mudiad *Modernismo* mewn llenyddiaeth Sbaeneg.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 7399994
* LCCN: n79079172
* ISNI: 0000 0003 6863 7123
* GND: 118671022
* SELIBR: 183431
* SUDOC: 027978265
* BNF: cb11990609g (data)
* BIBSYS: 90708401
* NLA: 35709004
* NDL: 00465268
* NKC: jn19981000563
* The SBN id CFIV086015 is not valid.
* BNE: XX896547
* CiNii: DA02140510

 |