Plaid genedlaetholgar, adain-chwith yn anelu at annibyniaeth Catalwnia yw'r ***Esquerra Republicana de Catalunya*** (Catalaneg), yn golygu *Chwith Weriniaethol Catalwnia*. **ERC** neu ***Esquerra*** (Chwith) yn fyr.

Mae canran uchel o aelodaeth Esquerra, fel nifer o bleidiau Catalanaidd eraill sy'n ceisio annibyniaeth, o'r farn nad Cymuned Ymreolaethol Catalwnia yn unig sy'n ffurfio'r genedl Gatalanaidd, ond hefyd y tiriogaethau eraill lle siaredir Catalaneg, a elwir y Països Catalans ("Y Gwledydd Catalanaidd’’). Maent yn cynnwys y rhan fwyaf o Wlad Falensia , yr Ynysoedd Balearig, rhan o Aragón a Rosellón yn Ffrainc, a elwir yn Ogledd Catalwnia. Mae Esquerra yn sefyll yn etholiadau neu â phresenoldeb trwy’r ardaloedd yma.

Arweinydd presennol y blaid yw Oriol Junqueras, mae gan ERC aelodau yng Nghyngres a Senedd Sbaen a *Parlament de Catalunya* (Senedd Catalwnia). Mae ei dau aelod o Senedd Ewrop sydd yn eistedd yn grŵp Cynghrair Rhydd Ewrop) gyda chynrychiolwyr pleidiau gwyrddion a chefnogwyr annibyniaeth o sawl gwlad yn cynnwys Plaid Cymru a'r SNP.

Carcharu Oriol Junqueras, 2017
------------------------------

Ar 2 Tachwedd 2017, yn dilyn Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017 a Datganiad o Annibyniaeth gan Lywodraeth Catalwnia, carcharwyd arweinydd ERC, Oriol Junqueras, gan Lys Cenedlaethol Sbaen, ynghyd ag aelodau eraill o Lywodraeth Catalwnia, oherwydd iddo ymgyrchu dros annibyniaeth Catalwnia.

Sefydlodd glymblaid Gweriniaeth Chwith Catalwnia-Catalwnia Ie (ERC–CatSí) i ymladd Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2017. Er i nifer o brif arweinwyr ddal i fod yng ngharchar enillodd ERC–CatSí 6 sedd ychwanegol gan ddod yr ail blaid fwyaf: cyfanswm o 26 sedd.

Hanes
-----

Lluís Companys
Sefydlwyd y blaid yn ninas Barcelona yn 1931. Bu ganddi ran bwysig yng ngwleidyddiaeth y 1930au gan ennill etholiadau Catalwnia ym 1934 a 1936 o dan arweiniad Francesc Macià a Lluís Companys a cheisiodd ddatgan Weriniaeth Gatalanaidd erbyn ewyllus llywodraeth Madrid.

Roedd yr ymgais i ddatgan gweriniaeth yn un o’r elfennau argyfwng gwleidyddol Sbaen a wnaeth arwain i ddechrau Rhyfel Cartref Sbaen ym mis Gorffennaf 1936. Daeth Esquerra yn rhan o’r *Frente Popular* (Ffrynt Poblogaidd) o fudiadau asgell chwith oedd yn brwydro yn erbyn lluoedd ceidwadol asgell dde o dan arweiniad y Cadfridog Francisco Franco.

Yn 1939, wedi colli’r rhyfel, cafodd bleidiau’r *Frente Popular* eu gwneud yn anghyfreithlon. Cafodd Lluis Companys ei ddienyddio gan sgwad saethu yng Nghastell Montjuïc, Barcelona ym 1941.

Pan ail-seflydlwyd democrataeth yn Sbaen yn dilyn farwolaeth Franco yn 1975 fe ail sefydlwyd Senedd Catalwnia ac mae Esquerra wedi sefyll yr etholiadau.

Enillwyd 23 sedd yn 2003 a ffufwyd clymbaid gyda *Partit dels Socialistes de Catalunya* (Plaid Sosialaidd Cataonia) ac *Iniciativa per Catalunya Verds-Esquerra Unida i Alternativa (ICV-EUiA)* (Plaid Werdd Catalwnia – Chwith Uniedig, Amgen).

Yn 2006 penderfynodd Esquerra beidio â chefnogi newidiadau i’r *Estatut d'Autonomia de Catalunya* (Deddf Datganoli Catalwnia) i roi mwy o hunanlywodraeth i Gatalwnia gan ddadlau nad oedd y newidiadau yn mynd yn ddigon pell.

Mae nifer o bleidiau Catalaneg, yn cynnwys Esquerra, wedi bod yn galw ar Lywodraeth Madrid am y hawl i gynnal reffferendwm ar hunanlywodaeth *referèndum d'autodeterminació de Catalunya*.

Symbolau
--------

Senyera Estelada Roig (Senyera Serenog Goch)

Mae cefnogwyr y Blaid yn defnyddio'r *senyera estelada* fersiwn o faner *senyera* Catalwnia gyda seren goch ar gefndir triongl melyn neu seren wen ar gefndir triongl glas, y seren yn sefyll dros annibyniaeth.

Senedd Catalwnia
----------------

| Blwyddyn yr etholaid | # o bleidleisiau |  % o'r holl bldieais | +/- |
| --- | --- | --- | --- |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 1988 | 111,647 | 4.1 (#5) |  |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 1992 | 210,366 | 7.9 (#3) | increase 5 |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 1995 | 305,867 | 9.4 (#4) | increase 2 |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 1999 | 271,173 | 8.6 (#4) | Decrease 1 |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 2003 | 544,324 | 16.4 (#3) | increase 11 |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 2006 | 416,355 | 14.0 (#3) | Decrease 2 |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 2010 | 218,046 | 7.0 (#5) | Decrease 11 |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 2012 | 496,292 | 13.7 (#2) | increase 11 |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 2015 | 1,628,714 | 39.6% (#1) | Clymblaid |  |
| Etholiad Senedd Catalwnia, 2017 | 929,407 | 21.4% (#1) | Clymblaid |  |

Arweinwyr Esquerra
------------------

1. Francesc Macià (1931-1933)
2. Lluís Companys (1933-1935)
3. Carles Pi i Sunyer (1933-1935)
4. Lluís Companys (1936-1940)
5. Heribert Barrera (1993-1995)
6. Jaume Campabadal (1995-1996)
7. Jordi Carbonell (1996-2004)
8. Josep-Lluís Carod-Rovira (2004-2008)
9. Joan Puigcercós (2008-2011)
10. Oriol Junqueras (Ers 2011)

Gweler hefyd
------------

* Refferendwm Catalwnia 2014

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ari-Veikko Anttiroiko; Matti Mälkiä (2007). *Encyclopedia of Digital Government*. Idea Group Inc (IGI). tt. 394–. ISBN 978-1-59140-790-4.
2. ↑  Guibernau, Montserrat (2004), *Catalan Nationalism: Francoism, transition and democracy*, Routledge, p. 82
3. ↑  Hargreaves, John (2000), *Freedom for Catalonia?: Catalan Nationalism, Spanish Identity and the Barcelona Olympic Games*, Cambridge University Press, p. 84
4. ↑  Jaume Renyer Alimbau, *ERC: temps de transició. Per una esquerra forta, renovadora i plural* (Barcelona: Cossetània, 2008).
5. ↑  *The Battle for Spain* Beevor (2006)
6. ↑  Stobart, Luke. «Catalans are ready for independence – but are their leaders?». The Guardian, 12 Medi 2013 [Consulta: 27 Medi 2013].
7. ↑  Crexell, Joan ‘’Origen de la Bandera Independentista’’ Cyhoeddwyd gan: El llamp, 1984. ISBN 8486066352

Dolenni allanol
---------------

* Esquerra Republicana de Catalunya
* Joventuts d'Esquerra Republicana de Catalunya
* Gynghrair Rhydd Ewrop (EFA) Archifwyd 2014-06-26 yn y Peiriant Wayback.