Ysgythriad o Grace Darling, gyda'i llofnod.
Merch i geidwad goleudy yn Lloegr oedd **Grace Horsley Darling** (24 Tachwedd 1815 – 20 Hydref 1842). Daeth yn enwog am achub bywydau morwyr o longddrylliad y *Forfarshire* yn 1838. Tarodd y stemar olwyn y creigiau ger Ynysoedd Farne oddi ar arfordir Northumberland yng ngogledd-ddwyrain Lloegr; achubwyd bywydau naw o'r morwyr.

Bywgraffiad
-----------

Y goleudy yn Longstone. Y ffenestr uchaf yn y cylch gwyn oedd ystafell wely Grace Darling, sef y man lle gwyliodd y *Forfarshire* yn suddo.
Ganwyd Grace Darling ar 24 Tachwedd 1815 ym mwthyn ei thadcu yn Bamburgh, Northumberland. Hi oedd y seithfed o naw o blant (pedwar brawd a phedair chwaer), a phan oedd ychydig wythnosau oed, symudodd i fyw ar Ynys Brownsman, un o Ynysone Farne, mewn bwythyn bychan a oedd yn rhan o oleudy.

Ei thad oedd yn gofalu am y goleudy (a adeiladwyd yn 1795 ar gyfer Trinity House a derbyniai dal o £70 y flwyddyn a £10 y flwyddyn am wasanaeth da. Roedd y llety yn elfennol a doedd y goleudy ei hun ddim yn y safle gorau er mwyn arwain llongau i fan diogel. O ganlyniad, symudodd y teulu i oleudy newydd sbon yn 1826 ar Ynys Longstone.

Roedd y llety yng Ngoleudy Longstone yn well ond roedd yr ynys ei hun yn fwy garw, ac felly byddai ei thad yn rhwyfo yn ôl i Longstone er mwyn casglu llysiau ffres o'u hen ardd a bwyd ar gyfer eu hanifeiliaid. Treuliodd y teulu y mwyafrif o'r hamser ar lawr waelod y goleudy a oedd yn cynnwys ystafell fawr, a oedd yn cael ei gynhesu gan dan coed. Hwn oedd eu ystafell fyw, ystafell fwyta a'u cegin ac roedd ynddo risiau troellog a arweiniai i'r tair ystafell wely uwch ben ac wrth gwrs, y golau ar frig y twr.

Yn oriau man y bore ar 7 Medi 1838, tra'n edrych allan drwy'r ffenest i fyny'r grisiau, gwelodd Darling llongddrylliad a morwyr y *Forfarshire* ar graig o'r enw Big Harcar. Roedd y *Forfarshire* wedi hwylio'n rhy agos at y creigiau ac wedi torri'n ddau, gydag un hanner o'r cwch wedi suddo yn ystod y nos.

Bedd Grace Darling a'i theulu ym mynwent St Aidan, Bamburgh. Dyma gopi o'r garreg fedd a wnaed yn lle'r gwreiddiol a oedd wedi dirywio dros amser. Mae'r gwreiddiol bellach yn amgueddfa'r RNLI gerllaw.
Penderfynodd Grace a'i thad fod y tywydd yn rhy arw i lansio'r bad achub felly aethant allan mewn cwch rhwyfo i geisio achub y morwyr. Aethant ar hyd y llwybr hiraf, gan rwyfo bron milltir. Cadwodd Grace y cwch rhwyfo yn sefydlog yn y mor tra bod ei thad wedi helpu'r pedwar dyn a'r unig fenyw ar y llong, Mrs. Dawson, i mewn i'w cwch. Er ei bod hi wedi goroesi'r llongddrylliad, collodd Mrs Dawson ei dau blentyn ifanc yn ystod y nos. Yna, rhwyfodd William a thri o'r dynion a achubwyd yn ôl i'r goleudy yn y cwch. Arhosodd Grace yn y goleudy tra bod William a thri o'r dynion a achubwyd yn rhwyfo yn ôl i'r llongddrylliad unwaith eto gan achub mwy o'r morwyr.

Yn y cyfamser, lansiwyd y bad achub o Seahouses ond cyrhaeddodd Big Harcar ar ôl i Grace a'i thad orffen achub y morwyr: yr unig beth ffeindiodd y bad achub oedd cyrff meibion Mrs. Dawson a chorff ficer a oedd ar y llong. Roedd h'n rhy beryglus i hwylio nol i Ogledd Sunderland ac felly rhwyfon nhw i'r goleudy er mwyn cael rhyw faint o gysgod. Roedd brawd Grace, William Brooks Darling, yn un o'r saith pysgotwr a oedd ar y bad achub. Dirywiodd y tywydd i'r fath raddau roedd pawb wedi gorfod aros yn y goleudy am dridiau nes i'r tywydd wella cyn iddynt ddychwelyd i'r tir mawr.

Roedd 62 o bobl wedi bod ar fwrdd y *Forfarshire*. Pan drawodd y creigiau, torrodd y cwch yn ddau. Roedd y bobl a achubwyd gan Grace a'i thad wedi bod yn cysgodi ym mlaen y llong ac wedi bod ar y creigiau am gryn dipyn o amser cyn iddo suddo.

Wrth i'r newydd am ei rol yn achub y morwyr ledu, dechreuwyd ystyried Grace yn dipyn o arwres am ei dewrder. Derbyniodd Grace a'i thad y Fedal Arian am eu dewrder gan y RNLI. Cyfrannodd y cyhoedd dros £700 ar ei chyfer, gan gynnwys £50 wrth y Frenhines Fictoria; aeth dros ddwsin o arlunwyr i'r ynys er mwyn peintio darluniau ohoni, a danfonwyd cannoedd o anrhegion a llythyron iddi.

Yn 1842, aeth Grace yn sal tra'n ymweld a'r tir mawr a threuliodd amser gyda'i chefndryd, y MacFarlanes, yn eu cartref yn Narrowgate, Alnwick. Clywodd Iarlles Northumberland am ei chyflwr threfnodd ei bod yn symud i lety mwy addas ger Castell Alnwick, a gofalodd am yr arwres ei hun yn ogystal gyda chymorth ei meddyg teuluol.

Fodd bynnag, gwaethygodd cyflwr Grace ac wrth iddi ddirywio ymhellach, cafodd ei symud i fan ei geni yn Bamburgh. Bu farw o'r diciâu yn Hydref 1842, yn 26 oed.

Darllen pellach
---------------

Delwedd o *Grace Darling – Heroine of the Farne Islands* gan Eva Hope
* Cerdd Algernon Charles Swinburne "Grace Darling"
* Richard Armstrong: *Grace Darling: Maid and Myth* (1965)
* Hugh Cunningham: *Grace Darling – Victorian Heroine* Hambledon: Continuum (2008) ISBN 978-1-85285-548-2
* Thomasin Darling: *Grace Darling, her True Story: from Unpublished Papers in Possession of her Family* (1880)
* Thomasin Darling: *The Journal of William Darling, Grace Darling's Father* (1887)
* Eva Hope: *Grace Darling – Heroine of the Farne Islands* Walter Scott Publishing (1875)
* Jessica Mitford: *Grace Had an English Heart. The Story of Grace Darling, Heroine and Victorian Superstar* (1998) ISBN 0-525-24672-X
* Constance Smedley: *Grace Darling and Her Times* Hurst and Blackett (1932)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-10-06. Cyrchwyd 2016-06-04.
2. ↑   (1998) *Lifeboat Gallantry*

Dolenni allanol
---------------

* Amgueddfa Grace Darling o'r RNLI Archifwyd 2005-11-19 yn y Peiriant Wayback.
* Gwefan Grace Darling
* Gwybodaeth am Grace a'r ardal lle'r oedd yn byw Archifwyd 2014-10-06 yn y Peiriant Wayback.
* Description of the sinking of the Forfarshire and Grace Darling’s part in the rescue, from *The Tragedy of the Seas*, 1841, from Google Book Search
* "Grace Darling: Victorian heroine" BBC
* Grace Darling genealogy


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 70132757
* LCCN: n87838054
* ISNI: 0000 0000 3197 9742
* GND: 133908348
* SUDOC: 132063484
* BNF: cb157705257 (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |