**Nicola Sturgeon** (ganwyd 19 Gorffennaf 1970) yw Prif Weinidog Llywodraeth yr Alban a bu'n Ddirprwy Brif Weinidog rhwng 17 Mai 2007 a 19 Tachwedd 2014. Ar 15 Chwefror 2023 cyhoeddoedd ei fod am ymddiswyddo fel prif weinidog ac arweinydd yr SNP wedi i olynydd gael ei ethol.

Bu'n aelod o Blaid Genedlaethol yr Alban (neu'r *SNP*) ers oedd yn 16 oed. Mae hefyd yn Arweinydd y blaid honno (a adnabyddir hefyd fel yr 'SNP') ac yn *Ddepute* (neu Ddirprwy) 2004-2014. Bu hefyd yn Ysgrifennydd Cabinet yr Alban dros Stategaeth y Senedd a'r Llywodraeth ac yn Ysgrifennydd y Cabinet dros Isadeiledd, Buddsoddiad a Dinasoedd. Hi yw'r Aelod Senedd yr Alban (*MSP*) dros Glasgow (Deheuol).

Ym 1999 y daeth Sturgeon yn Aelod Seneddol yn gyntaf, gan ddod yn Llefarydd yr SNP dros iawnderau ac yna dros iechyd ac addysg. Yn dilyn ymddeoliad John Swinney yn 2004 safodd yn y frwydr dros arweinyddiaeth y blaid, ond tynnodd ei henw'n ôl pan benderfynodd Alex Salmond ymgeisio a daeth yn Ddirprwy (neu *Depute*). Safodd Salmond i lawr rhwng 2004 a 2007 a phenodwyd Sturgeon yn Arweinydd nes y daeth Salmond yn ei ôl i gymryd yr awennau yn etholaeth cyffredinol 2007 pan enillodd yr SNP fwy o seddau nac unrhyw blaid arall yn yr Alban. Apwyntiwyd Salmond yn Brif Weinidog ac apwyntiodd ef ei Ddirprwy: Sturgeon.

Bywyd cynnar
------------

Cafodd ei geni yn Irvine, Gogledd Swydd Ayr. Cafodd ei haddysg uwchradd yn *Greenwood Academy*, Dreghorn ac aeth yn ei blaen i astudio'r gyfraith ym Mhrifysgol Glasgow ble y cafodd LLB gydag Anrhydedd a Diploma mewn Cyfraith Ymarferol. Yn Glasgow roedd yn flaenllaw iawn yng ngwaith yr SNP. Yna gweithiodd fel cyfreithwraig yn Stirling ac yna Canolfan y Gyfraith yn Drumchapel, Glasgow cyn iddi gael ei hethol yn MSP (Aelod o Lywodraeth yr Alban).

Annibyniaeth yr Alban
---------------------

Yn 2012, etholodd Cabined Llywodraeth yr Alban Sturgeon i ofalu am Refferendwm annibyniaeth yr Alban, 2014, ac felly'n gyfrifol am ymgyrch yr SNP dros annibyniaeth. Cred Sturgeon y gall annibyniaeth gryfhau'r Alban gan ei wneud yn fwy cystadleuol, gan newid blaenoriaethau gwariant y wlad ac ateb y broblem o dlodi dybryd.

Sturgeon wedi iddi ennill etholiad Glasgow Govan yn 2007.
Mewn cyfweliad gyda'r *Daily Record*, dywedodd Sturgeon y gobeithiai rywdro fod y ferch gyntaf yn swydd y Prif Weinidog. Ar 19 Tachwedd 2014 gwireddwyd hynny yn dilyn ymddiswydiad Alex Salmond.

Gwobrau
-------

Enillodd Sturgeon y teitl 'Gwleidydd Albanaidd y Flwyddyn' yn 2008. Yn 2004 a 2008 enillodd Wobr Donald Dewar: Dadleuwr y Flwyddyn, cystadleuaeth a drefnir gan *The Herald*.

Yn Chwefror 2013 enwyd hi fel 20fed ferch mwyaf pwerus y Deyrnas Unedig gan *Women's Hour* ar Radio 4.

Gweler hefyd
------------

* Margo MacDonald (19 Ebrill 1943 – 4 Ebrill 2014)
* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Joe FitzPatrick
* Margaret Ewing
* Tricia Marwick

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "BBC News - The transition from Alex Salmond to Nicola Sturgeon". *BBC News*. Cyrchwyd 19 Tachwedd 2014.
2. ↑  *Nicola Sturgeon yn ymddiswyddo fel prif weinidog Yr Alban*  , BBC Cymru Fyw, 15 Chwefror 2023.
3. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-09-02. Cyrchwyd 2017-06-04.
4. ↑  "*Candidates and Constituency Assessments*". Alba.org.uk. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-06-06. Cyrchwyd 2011-01-17.
5. ↑  "*Scottish cabinet reshuffle: Nicola Sturgeon given new independence role*". BBC News. 5 Medi 2012. Cyrchwyd 6 Gorffennaf 2014.
6. 1 2  "*Nicola Sturgeon admits her sights are set on landing First Minister's job but insists winning independence referendum is top priority*". Daily Record. 19 Mawrth 2014. Cyrchwyd 6 Gorffennaf 2014. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
7. ↑  Carrell, Severin (25 Mai 2012). "*Scottish independence would allow economy to grow, says Sturgeon*". *The Guardian*. London.
8. ↑  "*Nicola Sturgeon: There are 100,000 Scots in poverty and Westminster want to spend billions on Trident*". Daily Record. 1 Gorffennaf 2014. Cyrchwyd 6 Gorffennaf 2014. Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)
9. ↑  LibBrooks. "*Alex Salmond's resignation could give Nicola Sturgeon her day of destiny*". *the Guardian*. Cyrchwyd 19 Tachwedd 2014.
10. ↑  BBC Radio 4, *Rhestr Woman's Hour Power*

Dolennau allanol
----------------

* Proffil yr SNP ohoni Archifwyd 2017-09-02 yn y Peiriant Wayback.
* Proffil Llywodraeth yr Alban ohoni

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 19185030
* LCCN: nb2001061168
* ISNI: 0000 0000 5077 6860
* GND: 1070596949
* SUDOC: 235041440

 |