Athronydd crefyddol Americanaidd a diwinydd Iddewig oedd **Richard Lowell Rubenstein** (8 Ionawr 1924 – 16 Mai 2021) sydd yn nodedig am ei gyfraniad at theodiciaeth mewn ymateb i'r Holocost, fel prif ladmerydd y mudiad "Marwolaeth Duw".

Ganed yn y Lower East Side, Manhattan, Efrog Newydd, i Jesse Rubenstein a'i wraig Sara, Fine gynt. Gweithiodd Jesse i gwmni bwyd, ac roedd gan Sara radd meistr mewn llenyddiaeth Saesneg o Brifysgol Efrog Newydd. Nid oeddynt yn Iddewon duwiol, a ni chafodd Richard hyd yn oed bar mitzvah. Symudodd y teulu i'r Upper East Side, a neidiodd Richard dri dosbarth yn Uwchysgol Townsend Harris, un o ysgolion rhagoraf Efrog Newydd. Cychwynnodd ar ei astudiaethau yng Ngholeg y Ddinas, Efrog Newydd, cyn gorffen ei radd baglor ym Mhrifysgol Cincinnati ym 1946 tra'n astudio i fod yn rabi yng Ngholeg Hebraeg yr Undeb, Cincinnati. Dychwelodd i Efrog Newydd gan ddilyn ei athro, Abraham Joshua Heschel, i'r Athrofa Ddiwinyddol Iddewig, ac yno fe'i ordeiniwyd yn rabi ym 1952. Derbyniodd ei radd meistr mewn diwinyddiaeth sanctaidd o Ysgol Ddiwinyddiaeth Harvard ym 1955, ac enillodd ddoethuriaeth mewn hanes crefydd o Brifysgol Harvard ym 1960, dan diwtoriaeth yr Athro Paul Tillich.

Yn y 1960au daeth nifer o ddiwinyddion Protestannaidd i'r amlwg a oedd yn cwestiynu cysyniadau traditional ynglŷn â natur a galluoedd Duw, gan dynnu ar athroniaeth Friedrich Nietzsche a Paul Tillich, ac yn dadlau bod y syniad o Dduw hollalluog sydd yn rheoli hanes y ddynolryw yn amddifadu bodau dynol o'u hewyllys rydd. Arloesai Rubenstein agwedd Iddewig ar y mudiad hwn drwy ddadlau bod erchyllter yr Holocost yn dileu dichonoldeb duw caredig sydd yn diogelu'r Iddewon, Ei bobl etholedig. Yn ei lyfr *After Auschwitz: Radical Theology and Contemporary Judaism* (1966), gofynnai, "Sut gall Iddewon gredu mewn Duw hollalluog, daionus ar ôl Auschwitz?" Er gwaethaf ei ddiwinyddiaeth radicalaidd, ni throdd Rubenstein ei gefn ar ei ffydd, a bu'n mynd i'r synagog ar y Sabath am weddill ei oes.

Treuliodd Rubenstein y rhan fwyaf o'i yrfa academaidd yn athro crefydd ym Mhrifysgol Daleithiol Fflorida, o 1971 i 1995. Ymsefydlodd yn Connecticut pan gafodd ei benodi'n athro crefydd ym Mhrifysgol Bridgeport, a llywydd ar y brifysgol honno, ym 1995. Bu Prifysgol Bridgeport dan reolaeth Professors World Peace Academy (PWPA), mudiad a sefydlwyd gan y Parchedig Sun Myung Moon a oedd yn gysylltiedig ag Eglwys yr Uniad. Cafodd hyn ei feirniadu, am fod Eglwys yr Uniad yn gwlt yn ôl rhai, ond mynnodd Rubenstein nad oedd gan y PWPA ddylanwad ar gwricwlwm neu staff Bridgeport. Ymddeolodd Rubenstein o Brifysgol Bridgeport ym 1999.

Priododd Rubenstein ddwywaith, a chafodd dri mab ac un ferch o'i wraig gyntaf, Ellen Vanderveen, a thri llysblentyn o'i ail wraig, Betty Rogers. Trigodd yn ei henaint yn Fairfield, Connecticut. Bu farw Richard L. Rubinstein o sepsis mewn hosbis yn Bridgeport, Connecticut, yn 97 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Joseph Berger, "Richard Rubenstein, 97, Dies; Theologian Challenged Ideas of God", *The New York Times* (5 Mehefin 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 9 Mehefin 2021.
2. ↑  (Saesneg) Emily Langer, "Richard Rubenstein, Jewish theologian who questioned traditional notions of God, dies at 97", *The Washington Post* (9 Mehefin 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 9 Mehefin 2021.