Barnwr o Gymro oedd Yr Anrhydeddus Farnwr **Pryce Michael Farmer** QC (20 Mai 1944 – 9 Ebrill 2011).

Bywyd cynnar
------------

Mynychodd Pryce Michael Farmer Ysgol Dyffryn Nantlle, Pen-y-groes. Gadawodd ei dad y teulu pan oedd Michael yn faban, ac felly cafodd ei fagu gan ei nain tra oedd ei fam yn gweithio. Y ffilm *Witness for the Prosecution* a wnaeth ennyn diddordeb yn y gyfraith ynddo pan oedd yn blentyn. Astudiodd y Saesneg yng Ngholeg y Brenin, Llundain ond penderfynodd yn hwyrach i astudio'r gyfraith. Gweithiodd fel athro Saesneg yng am bedair mlynedd yng Ngholeg Dewi Sant, Llandudno er mwyn ennill digon o arian i astudio yn Gray’s Inn.

Gyrfa
-----

Cafodd ei alw i'r Bar ym 1972 a chychwynnodd ei yrfa gyfreithiol ar Gylchdaith Cymru a Chaer gan dderbyn cynnig o dymor prawf ac yn hwyrach tenantiaeth yn Sedan House, siambrau'r Arglwydd Hooson yng Nghaer. O 1973 hyd 1995 ymarferodd y gyfraith gyffredin yng Ngogledd Cymru a Swydd Gaer, gan gymryd rhan mewn nifer o achosion sifil a throseddol a chadeirio nifer o ymchwiliadau cyhoeddus. Daeth yn Gofiadur Cynorthwyol, a chafodd sidan ym 1995. Dewisodd Farmer i barhau ei yrfa yng Nghaer fel pennaeth Siambrau yn Sedan House, a pheidio i symud i Lundain. Ym 1995 penodwyd yn Gofiadur Llys y Goron, ac yn 2001 daeth yn farnwr ar Gylchdaith Cymru a Chaer. Yn 2004 fe'i benodwyd yn Farnwr Teuluol Penodedig dros Ogledd Cymru ac yn ddirprwy Farnwr Cyswllt dros yr iaith Gymraeg ar Gylchdaith Cymru a Chaer. Roedd yn Aelod Cyfreithiol o'r Tribiwnlys Adolygu Iechyd Meddwl o 2001 hyd 2008. Yn 2004 penodwyd Farmer yn Ddirprwy Uwch Farnwr dros yr ardaloedd Canolfan Sofran Akrotiri a Dhekelia yng Nghyprus, ac yn 2010 penodwyd yn Ddirprwy Raglaw Clwyd.

Roedd Farmer yn un o ychydig o farnwyr oedd yn medru'r Gymraeg, a dan ei arweiniad daeth Sedan House yn brif ddarparwr adfocadau Cymraeg eu hiaith ar gyfer Gogledd Cymru. Roedd Michael Farmer yn gefnogwr brwd o'r iaith Gymraeg a gweithiodd i sicrháu'r hawl i gynnal achosion yn y Gymraeg yn unol â Deddf yr Iaith Gymraeg 1993. Wedi ei farwolaeth dywedodd y Barnwr Derek Halbert "roedd ganddo'r meddwl cyfreithiol gorau yng Nghymru", ac yn ôl Dafydd Wigley roedd yn "genedlaetholwr a oedd yn gefnogol iawn i bopeth Cymreig".

Bywyd personol
--------------

Safodd fel ymgeisydd Plaid Cymru yn etholaeth Conwy yn etholiadau cyffredinol Chwefror ac Hydref 1974, ond roedd yn aflwyddiannus.

Priododd Olwen Roberts ym 1975 a chafodd mab a merch, Siôn ap Mihangel a Mair Mihangel, y ddau ohonynt yn fargyfreithwyr yn hen siambrau eu tad yng Nghaer. Roedd y teulu yn byw yn yr Wyddgrug am flynyddoedd ac yna roedd Michael ac Olwen yn byw yn Upper Downing Road, Chwitffordd, ger Treffynnon, Sir y Fflint. Trodd Michael yn Babydd yn ystod ei arddegau. Darllenodd weddi yn y Gymraeg ym Mharc Cofton, Birmingham, pan ymwelodd y Pab Bened XVI â Lloegr a'r Alban ym Medi 2010. Roedd Michael yn llywydd Clwb Rygbi Yr Wyddgrug o 2001 hyd 2005. Roedd hefyd yn gadeirydd y garfan bwyso Gristnogol BARA, a lansiwyd yn 2009 i gynnig cymorth i gyn-garcharorion, ac yn aelod o Gymdeithas Thomas Pennant.

Yn Eisteddfod Genedlaethol 2009 ymunodd â Gorsedd y Beirdd. Rhoddwyd iddo'r enw barddol Ustus o’r Glyn, gan gyfeirio at gartref ei blentyndod Glynllifon. Roedd disgwyl iddo annerch Cyfraith-Gymdeithas Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol 2011, ond bu farw ar 9 Ebrill yn 66 oed yn Llundain, yn debyg o drawiad ar y galon.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  (Saesneg) Obituary: His Honour Judge Michael Farmer. *The Daily Telegraph* (4 Mai 2011). Adalwyd ar 15 Awst 2013.
2. ↑  (Saesneg) Circuit Judge - Death In Service. Y Weinyddiaeth Gyfiawnder (11 Ebrill 2011). Adalwyd ar 15 Awst 2013.
3. 1 2   Y Barnwr Michael Farmer wedi marw. BBC (11 Ebrill 2011). Adalwyd ar 15 Awst 2013.
4. 1 2 3 4 5  (Saesneg) Flintshire judge Michael Farmer QC dies of suspected heart attack. *Daily Post* (14 Ebrill 2011). Adalwyd ar 15 Awst 2013.
5. ↑   Teyrngedau i Michael Farmer. Golwg360 (12 Ebrill 2011). Adalwyd ar 15 Awst 2013.
6. ↑   Gwirfoddoli i helpu cyn-garcharorion. Golwg360 (5 Chwefror 2009). Adalwyd ar 15 Awst 2013.
7. ↑   Urddo Cymry am gyfraniadau. BBC (7 Awst 2009). Adalwyd ar 15 Awst 2013.