| Diwylliant America Ladin |
| --- |
| Map o wledydd America Ladin |
| Yn ôl gwlad neu *diriogaeth*
* Yr Ariannin
* Bolifia
* Brasil
* Ciwba
* Colombia
* Costa Rica
* Gweriniaeth Dominica
* Ecwador
* El Salfador
* Feneswela
* *Guadeloupe*
* *Guyane*
* Gwatemala
* Haiti
* Hondwras
* *Martinique*
* Mecsico
* Nicaragwa
* Panama
* Paragwâi
* Periw
* *Puerto Rico*
* Tsile
* Wrwgwái

 |
| Diwylliant gwerin
* Crefydd werin
* Llên gwerin

 |
| Llên
* *Boom latinoamericano*
* *Creacionismo*
* *Indianismo*
* *Indigenismo*
* *Modernismo*
* Realaeth hudol

 |
| Cerddoriaeth a dawns
* Bossa nova
* Merengue
* Salsa
* Samba
* Tango

 |
| Celf a phensaernïaeth
* *Avant-garde*
* *Muralismo*

 |
| Ffilm a theledu
* *Telenovela*
* *Tercer Cine*

 |
| * America Ladin
* Diwylliant Sbaeneg
* Diwylliant Portiwgaleg
* Diwylliant Ffrangeg
 |
| * v
* t
* e
 |

Datblygodd **diwylliant Gweriniaeth Dominica** yn bennaf ar sail etifeddiaeth Sbaenaidd y wlad a chyda dylanwadau Affricanaidd sydd yn adlewyrchu hanes amlhiliol y wlad fel rhan o Gapteiniaeth Gyffredinol Santo Domingo yn Ymerodraeth Sbaen. Rhennir ynys Hispaniola rhwng Gweriniaeth Dominica a Haiti, a fu'n meddiannu cyn-wladfa Santo Domingo o 1822 nes rhyfel annibyniaeth ym 1844. Dylanwadwyd ar ddiwylliant Gweriniaeth Dominica i raddau gan ddiwylliant Haiti, er i nifer o Ddominiciaid adweithio'n erbyn yr ymddiwylliannu hwnnw mewn ymgais i fynegi diwylliant cenedlaethol unigryw.

Cerddoriaeth a dawns
--------------------

Mae Gweriniaeth Dominica yn enwog am ddwy genre o gerddoriaeth a dawns, *merengue* a *bachata*, sydd yn defnyddio rhythmau Affricanaidd ac elfennau o'r traddodiad Ewropeaidd. Gellir olrhain *merengue* a'r genre debyg *méringue* yn Haiti yn ôl i ganol y 19g, pryd cyfunwyd arddulliau rhythmig Gorllewin Affrica gyda dawnsiau gwerin i ddeuoedd o Sbaen a Ffrainc, a hefyd elfennau o gerddoriaeth frodorol y Taino. Dylanwadwyd ar *merengue* yn gryf gan gerddoriaeth Ciwba a Feneswela, a datblygodd sawl ffurf ranbarthol ar draws Gweriniaeth Dominica. Dan unbennaeth Rafael Trujillo (1930–61) mabwysiadwyd arddull *merengue* El Cibao yn gerddoriaeth genedlaethol y wlad. Erbyn diwedd yr 20g roedd y ddawns wledig hon yn un o brif arddulliau y neuadd ddawns yn America Ladin. Cynhelir gwyliau *merengue* mawr yn ninasoedd Santo Domingo a Puerto Plata. Datblygodd *bachata* yn nechrau'r 20g yn bennaf o'r genres Ciwbaidd *bolero* a *son*, ac yn hanesyddol hon oedd cerddoriaeth y dosbarth gweithiol, a glywid mewn tafarnau a phuteindai ar gyrion Santo Domingo. Cynhyrchwyd offerynnau traddodiadol *bachata* o ddefnyddiau rhad, er enghraifft yr offeryn taro *güira* o duniau alwminiwm neu ddrymiau o grwyn geifr. Cenir hefyd alawon gwerin o'r traddodiad Sbaenaidd. Ymhlith y cantorion a cherddorion enwocaf o Weriniaeth Dominica mae Juan Luis Guerra (g. 1957) a Fernando Villalona (g. 1955).

Llenyddiaeth
------------

Yn ystod cyfnod y feddiannaeth gan Haiti, amlygwyd yr ymddeffroad cenedlaetholgar yn llên y Dominiciaid, yn enwedig ym marddoniaeth Félix Maria del Monte (1819–99). Cyfansoddwyd yr arwrgerdd genedlaethol *Enriquillo: leyenda histórica dominicana* (1879–82), sydd yn portreadu creulondeb y setlwyr Sbaenaidd tuag at y Taino, gan Manuel de Jesús Galván (1834–1910). Yn nechrau'r 20g ymunodd llenorion megis yr ysgrifwr Américo Lugo (1870–1952) a'r bardd Gastón Fernando Deligne (1861–1913) â'r mudiad *modernismo* a fu'n boblogaidd ar draws America Ladin. Daeth llenyddiaeth genedlaetholgar i'r amlwg unwaith eto yn ystod meddiannaeth Gweriniaeth Dominica gan yr Unol Daleithiau ym 1916–24. Un o brif themâu llên Gweriniaeth Dominica yn ail hanner yr 20g oedd y mudiad protest a materion cymdeithasol, er enghraifft yn straeon byrion y gwleidydd Juan Bosch (1909–2001). Mae awduron cyfoes yn ysgrifennu yn aml am fywydau beunyddiol y werin.

Celf
----

Ymhlith yr arlunwyr o nod o Weriniaeth Dominica mae Ramón Oviedo (1924–2015), José Rincón Mora (1939–2016), a Leopoldo Navarro (1862–1908).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Merengue" yn *Encyclopedia of Latin American History and Culture*. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 27 Ebrill 2020.
2. ↑  (Saesneg) "Bachata" yn *Encyclopedia of Latin American History and Culture*. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 27 Ebrill 2020.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goDiwylliant Gogledd America |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Antigwa a Barbiwda **·** 
Y Bahamas **·** 
Barbados **·** 
Belîs **·** 
Canada **·** 
Ciwba **·** 
Costa Rica **·** 
Dominica **·** 
El Salfador **·** 
Grenada **·** 
Gwatemala **·** 
Gweriniaeth Dominica **·** 
Haiti **·** 
Hondwras **·** 
Jamaica **·** 
Mecsico **·** 
Nicaragwa **·** 
Panama1 **·** 
Sant Kitts-Nevis **·** 
Sant Lwsia **·** 
Sant Vincent a'r Grenadines **·** 
Trinidad a Thobago1 **·** 
Unol Daleithiau America
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

Anguilla **·** 
Arwba1 **·** 
Bermuda **·** 
Bonaire1 **·** 
Curaçao1 **·** 
Guadeloupe **·** 
Martinique **·** 
Montserrat **·** 
Puerto Rico **·** 
Saba **·** 
Saint Barthélemy **·** 
Saint Martin **·** 
Saint-Pierre-et-Miquelon **·** 
Sint Eustatius **·** 
Sint Maarten **·** 
Ynys Clipperton **·** 
Yr Ynys Las **·** 
Ynys Navassa **·** 
Ynysoedd Americanaidd y Wyryf **·** 
Ynysoedd Caiman **·** 
Ynysoedd Prydeinig y Wyryf **·** 
Ynysoedd Turks a Caicos
 |
|  |
| 1 Ystyrid weithiau fel rhan o Dde America. |

 |