Cerddor, bardd, actor a chomediwr yw **Dewi 'Pws' Morris** (ganwyd 21 Ebrill 1948). Mae'n adnabyddus am fod yn brif leisydd Y Tebot Piws ac yn ddiweddarach am ei gyfresi comedi ar S4C. Ef oedd Bardd Plant Cymru rhwng 2010 a 2011.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd **Dewi Gray Morris** yn Nhreboeth, Abertawe. Aeth i Ysgol Gymraeg Lôn Las ac yna Ysgol Ramadeg Dinefwr, Abertawe. Daeth i sylw Cymru gyfan gyntaf fel aelod o Aelwyd yr Urdd, Treforys. Wedi hynny, aeth i Goleg Cyncoed i hyfforddi'n athro a bu'n dysgu am rai blynyddoedd yn y Sblot, Caerdydd, ond ddwy flynedd yn ddiweddarach, datblygodd ei ddiddordeb ym myd actio, gyda swydd llawn amser gyda Chwmni Theatr Cymru.

Gyrfa
-----

### Cerddoriaeth

Bu'n aelod o'r band pop cynnar Y Tebot Piws ac wedyn y *supergroup* Cymraeg cyntaf Edward H. Dafis. Enillodd gystadleuaeth *Cân i Gymru* yn 1971 gyda'i gân "Nwy yn y Nen" a cyfansoddodd y gân nodedig "Lleucu Llwyd". Mae wedi chwarae gyda'r band pync-gwerin Radwm ac mae wedi ymddangos ar lwyfan gyda'r band gwerin Ar Log.

Datganodd wrth y Cymro ym mis Ionawr 2010 y byddai'n gwrthod ymddangos ar nifer raglenni Radio Cymru bellach gan eu bod yn chwarae gormod o gerddoriaeth Saesneg. Eglurodd nad oedd Radio Wales yn chwarae caneuon Cymraeg, felly doedd dim rheswm i'r unig sianel radio cenedlaethol Cymraeg chwarae caneuon Saesneg.

### Comedi ac actio

Chwaraeodd y cymeriad "Wayne Harries" ar *Pobol y Cwm* o'r cychwyn yn 1974 hyd at 1987. Roedd ganddo un o'r brif rannau yn y ffilm gomedi eiconig *Grand Slam* ym 1978. Yn yr 1970au ymddangosodd yn y gyfres i blant *Miri Mawr*. Bu'n actio hefyd yn y gyfres sebon *Taff Acre* (HTV Cymru, 1981). Yn yr 1980au daeth i sylw ehangach yn perfformio ac ysgrifennu yn y gyfres comedi sgets *Torri Gwynt*. Yn y 1990au cynnar bu'n serennu fel tad y teulu yn y gomedi sefyllfa *Hapus Dyrfa*.

Bu'n actor ar y gyfres deledu *Rownd a Rownd* ers dechrau'r gyfres yn 1995 hyd at 2007 ac enillodd wobr y cyflwynwr rhanbarthol gorau am ei raglen *Byd Pws* ar S4C yng nghwobrau'r *Royal Television Society* yn 2003.

Bywyd personol
--------------

Mae'n briod a Rhiannon a bu'n byw yn Nhre-saith cyn ymgartrefu yn Nefyn, Gwynedd.

Yn 2010 fe'i dderbyniwyd i'r orsedd fel Urdd Derwydd er Anrhydedd, gan ddewis yr enw barddol "Dewi’n y Niwl". Derbyniodd radd anrhydedd gan Brifysgol Abertawe ar 18 Rhagfyr 2018.

Llyfryddiaeth
-------------

Clawr *Dewi, Dwpsi a'r Dreigiau*
* *Llyfr i Blant dan Gant* (Y Lolfa, 1972)
* *Poster I Ti To* (Y Lolfa)
* *Pws!* (Y Lolfa, 1986)
* gyda Steve Eaves, Robat Gruffudd, Robin Llwyd ab Owain, *Posteri Poeth* (pecyn o 4 poster â cerdd) (Y Lolfa, 2001)
* *Teithiau Dewi Pws: Fo a Fi Gyda'i Help Hi* (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)
* *Theleri Thŵp*, Cyfres y Cewri 26 (Gwasg Gwynedd, 2003)
* gyda Rhiannon Roberts ac Eric Heyman, *Dewi, Dwpsi a'r Dreigiau* (Gwasg Carreg Gwalch, 2007)
* *Hiwmor Pws*, Cyfres Ti'n Jocan (Y Lolfa, 2007)
* gyda Rhiannon Roberts ac Eric Heyman, *Dewi, Dwpsi a'r Aur* (Gwasg Carreg Gwalch, 2010)
* *Wps!* (Gwasg Gomer, 2011)
* gyda Alun Gibbard, *Straeon Tafarn* (Y Lolfa, 2012)
* *Llyfr Jôcs y LOL fa* (Y Lolfa, 2013)
* gyda Rhiannon Roberts, *Parri'r Pobydd* (Gwasg Gomer, 2013)
* *Popeth Pws* (Y Lolfa, 2015)

Straeon ar Grynoddisgiau
------------------------

* *Straeon Cymru: 10 o Chwedlau Cyfarwydd (CD) (Scd2480)* (Awduron: Esyllt Nest Roberts ac Elena Morus), Rhagfyr 2004 (Cwmni Recordiau Sain)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Pwy ydy Pwy yn Noson Lawen?". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2007-10-31.
2. ↑   Cyngor Llyfrau Cymru Adnabod Bardd (PDF). Adalwyd ar 27 Ionawr 2016.
3. ↑   Llenyddiaeth Cymru - Rhestr Awduron Cymru. Adalwyd ar 27 Ionawr 2016.|
4. 1 2  *Mae Prifysgol Abertawe wedi dyfarnu gradd er anrhydedd i'r diddanwr enwog o Gymru, Dewi Pws Morris.*  , Prifysgol Abertaw, 18 Rhagfyr 2018.
5. ↑  "Dewi Pws Wedi Cael Llond Bol", *Y Cymro*, 15 Ionawr 2010.
6. ↑  *Ross wins TV entertainer award* BBC 19 Mawrth 2003
7. ↑  Erthygl o gylchgrawn Sgrîn
8. ↑  *Awn i ail Adfer bro...*  , BBC Cymru, 26 Tachwedd 2015.  Cyrchwyd ar 20 Mehefin 2016.
9. ↑  "Anrhydeddau 2010 – Gorsedd Cymru". 2016-07-21. Cyrchwyd 2023-08-07.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 4651955
* LCCN: no2004113335

 |