Roedd **William Nathaniel Jones**, (20 Mawrth 1858 - 24 Mai 1934), oedd yn cael ei adnabod gan amlaf fel **W. N. Jones** yn arwerthwr, swyddog milwrol gwirfoddol ac yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Caerfyrddin rhwng 1928 a 1929.

Cefndir
-------

Ganwyd W N Jones yn nhafarn y Raven Inn, Llandybïe yn fab i William Jones, Arwerthwr ac Elizabeth (née Francis), tafarnwraig, ei ail wraig. Cafodd ei fedyddio yn Eglwys Crist Cwmaman ar 13 Chwefror 1859. Er iddo gael ei fedyddio yn Eglwys y plwyf roedd yn aelod selog gyda'r Wesleaid, yn bregethwr cynorthwyol i'r enwad ac yn oruchwyliwr cylchdaith Wesleaidd Llandybie. Bu'n un o'r cynrychiolwyr lleyg Cymreig i Gynhadledd Methodistiaid Prydain Fawr ar sawl achlysur 

Pan oedd tua 3 mlwydd oed bu farw ei dad, ail briododd ei fam a gŵr o'r enw Thomas Bullen.

Ar ôl cael addysg elfennol leol ymadawodd Jones a'r ysgol pan oedd tua 12 mlwydd oed.

Teulu
-----

Priododd Jones, ym 1881 a Margaret Jane, merch Thomas Francis, Llandeilo, a bu iddynt ddau fab a merch a oroesodd a dau blentyn arall a fu farw yn eu plentyndod.

Gyrfa
-----

Hysbyseb Jones ei fod wedi etifeddu busnes ei dad 
Wedi ymadael a'r ysgol cafodd Jones ei swydd gyntaf fel bachgen y post yng ngwaith tunplat yn Llansawel. Ar ôl hynny bu'n gweithio am gyfnod i gwmni rheilffordd y Great Western. Pan fu farw tad Jones ym 1861 aeth ei fusnes arwerthu i'w fab hynaf Herbert Nathaniel Jones(1837-1880), hanner brawd William Nathaniel. Pan fu farw Herbert ym 1880 etifeddodd William y busnes.

Daeth yn arwerthwr llwyddiannus iawn, o'r elw cafodd o'i fusnes arwerthu buddsoddodd yng ngwaith tunplat Tir-y-dail, agorodd pwll glo Tir-y-dail a phrynodd gwaith dur Birchgrove Abertawe. Bu'n sefydlydd a chyfarwyddwr gwaith nwy Rhydaman. Daeth yn hynod gyfoethog!

Gyrfa gyhoeddus
---------------

 Pwyllgor Ysbyty Meddwl Caerfyrddin 1915. Mae Jones yn canol union y rhes blaen gyda'i freichiau wedi eu plethu dros ei fol
Chwaraeodd Jones ran amlwg ym mywyd cyhoeddus Sir Gaerfyrddin. Roedd yn Ynad Heddwch, roedd yn Lefftenant-cyrnol ym Mataliwn Gwirfoddolwyr Sir Gaerfyrddin , roedd yn aelod o fyrddau llywodraethol nifer o sefydliadau addysg gan gynnwys Ysgol, Llandybïe, Ysgol Ganolradd, Llandeilo a Choleg Prifysgol Cymru Aberystwyth.. Roedd yn aelod o fwrdd carthffosiaeth Dyffryn Aman,  yn gadeirydd ysbyty iechyd meddwl Sir Gaerfyrddin ac yn aelod o bwyllgor tloty'r sir.

Bu'n aelod o Gyngor Trefol Dyffryn Aman ac yn aelod o Gyngor Sir Gaerfyrddin o'i sefydlu hyd ei farwolaeth, gan wasanaethu fel ei gadeirydd ym 1897. Gan fod 1897 yn flwyddyn jiwbilî diemwnt y Frenhines Fictoria gafodd Jones gynrychioli'r sir yn y dathliadau ym Mhalas Buckingham. Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Gaerfyrddin ym 1924.

Ym 1926, ymunodd Syr Alfred Mond, AS Rhyddfrydol Sir Gaerfyrddin, a'r Blaid Geidwadol. Dewiswyd Jones i fod yr ymgeisydd Rhyddfrydol i'w herio yn yr etholiad Cyffredinol nesaf. Beth bynnag, ni fu'n rhaid i Jones aros tan yr etholiad cyffredinol nesaf gan fod Mond wedi ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi ym 1928 gan achosi isetholiad yng Nghaerfyrddin. Llwyddodd Jones i gadw'r sedd i'w blaid o drwch y blewyn. Dim ond 47 pleidlais oedd rhyngddo ef a'r ymgeisydd Lafur Daniel Hopkin.

| Isetholiad Caerfyrddin 1928
Nifer y pleidleiswyr 37,482 |
| --- |
| Plaid | Ymgeisydd | Pleidleisiau | % | ±% |
|
|  | Rhyddfrydol | William Nathaniel Jones | 10,201 | 35.5 |  |
|  | Llafur | Daniel Hopkin | 10,154 | 35.4 |  |
|  | Ceidwadwyr | Syr Courtenay Cecil Mansel | 8,361 | 29.1 |  |
| **Mwyafrif** | 47 | 0.1 |  |
| **Y nifer a bleidleisiodd** | 30,316 | 76.6 |  |
|  | Rhyddfrydol yn **cadw** | **Gogwydd** |  |  |

Yn etholiad cyffredinol 1929 bu Hopkin a'r Blaid Lafur yn fuddugol a chollodd Jones ei sedd ar ôl dim ond blwyddyn o wasanaeth fel Aelod Seneddol.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn sydyn wrth fynd i dal trên yn Llanwrtyd yn 76 mlwydd oed.  Claddwyd ei weddillion ym mynwent plwyf Llandybïe.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Jones, Lt-Col William Nathaniel, (1858–24 May 1934), DL; JP". *WHO'S WHO & WHO WAS WHO*. doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u212103. Cyrchwyd 2021-04-06.
2. ↑  Cofrestr Bedydd Eglwys Christ Cwmaman Tud 28 Rhif 217 *1859, January 13th William Nathaniel son of William Jones Raven Inn, Auctioneer and Elizabeth* Gwasanaeth Archifau Cymru
3. 1 2 3  Y winllan, Cyf. LIV rhif. 10 - Hydref 1901 tud 238  *Cynrychiolwyr Lleygol Cymreig Cynadledd 1901* adalwyd 6 Ebrill 2021
4. ↑  Yr Archif Genedlaethol, Cyfrifiad 1911 ar gyfer Dyffryn, Rhydaman Cyfeirnod RG14/32982; Rhif: 1
5. ↑  "Advertising - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1880-05-29. Cyrchwyd 2021-04-06.
6. ↑  "Ammanford, Carmarthenshire web site". *www.users.ic24.net*. Cyrchwyd 2021-04-06.
7. ↑  AN ABERLASH MILLIONAIRE adalwyd 6 Ebrill 2021
8. ↑  "Justices Of The Peace (Carmarthenshire Advisory Committee) - Monday 24 February 1930 - Hansard - UK Parliament". *hansard.parliament.uk*. Cyrchwyd 2021-04-06.
9. ↑  "NEW VOLUNTEER OCI - Llanelly Star". Brinley R. Jones. 1917-07-14. Cyrchwyd 2021-04-06.
10. ↑  "THE AMMANFORD BILL - The Cambria Daily Leader". Frederick Wicks. 1915-03-25. Cyrchwyd 2021-04-06.
11. ↑  "Page 2415 | Issue 32920, 21 March 1924 | London Gazette | The Gazette". *www.thegazette.co.uk*. Cyrchwyd 2021-04-06.
12. ↑  "Mond, Alfred Moritz, first Baron Melchett (1868–1930), industrialist, financier, and politician". *Oxford Dictionary of National Biography*. doi:10.1093/ref:odnb/35064. Cyrchwyd 2021-04-06.
13. ↑  "Ex-M.P. Drops Dead." Daily Telegraph, May 25, 1934 Gale Primary Sources mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus. Adalwyd 6 Ebrill 2021

'

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Syr Alfred Mond** | **Aelod Seneddol**
 Caerfyrddin**1928 – 1929**  | Olynydd:**Daniel Hopkin** |