*Mae'r erthygl yma am y ddinas yn Lloegr. Am ystyron eraill, gweler Caer (gwahaniaethu)*
Dinas yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, a chanolfan weinyddol (tref sirol) y sir yw **Caer** (Saesneg: *Chester*). Mae hi ar lan ddwyreiniol Afon Dyfrdwy, yn agos iawn i ffin Cymru. Mae'r ddinas yn cael ei alw'n ***Caerlleon*** neu ***Caerlleon Gawr***, mewn rhai testunau Cymraeg.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Caer boblogaeth o 86,011.

Mae muriau'r ddinas ymysg y gorau ym Mhrydain a cheir nifer o dai hynafol o ddiwedd yr Oesoedd Canol a chyfnod y Tuduriaid yng nghanol y ddinas. Ers blynyddoedd mae Caer yn enwog am ei chae rasys ceffylau, ar gyrion y dref.

Siopau yng Nghaer (2009)
Y bont ar Afon Dyfrdwy a rhan o furiau Caer

Hanes
-----

Mae'r ddinas wedi tyfu o gwmpas safle'r hen gaer Rufeinig Deva. Roedd hi'n ganolfan bwysig i lengfilwyr Rhufain, a dangosir hyn yn yr hen enw ar y dre - 'Caerllïon Fawr ar Ddyfrdwy' - a oedd yn gartref am gyfnod hir i'r lleng Legio XX Valeria Victrix. Mae rhai yn credu, oni bai am ddirywiad a chwymp yr ymerodraeth Rufeinig, y gallai Caer fynd yn brifddinas y Brydain Rufeinig ac yn ganolfan i'r Rhufeiniaid fentro dros y môr i Iwerddon.

Ar ôl ymadawiad byddinoedd Rhufain, mae'n debyg i Gaer ddod yn rhan o deyrnas Powys, ond roedd yr Eingl-Sacsoniaid yn dod yn nes. Ymladdwyd Brwydr Caer tua'r flwyddyn 615 rhwng lluoedd y Brythoniaid a lluoedd Æthelfrith, brenin Deira (wedyn Northumbria). Aeth y fuddugoliaeth i'r Saeson, ac o hynny ymlaen hwy oedd yn oruchaf yn yr ardal.

Cipiwyd Caer gan y Normaniaid yn yr 11g a chreuwyd Iarllaeth Caer ganddynt, un o'r bwysicaf o arglwyddiaethau Normanaidd y Mers. Treuliodd Gruffudd ap Cynan, brenin teyrnas Gwynedd, gyfnod o rai blynyddoedd mewn carchar yn y castell Normanaidd. Ymwelodd Gerallt Gymro â Chaer ar ddiwedd ei daith trwy Gymru yn 1188.

Yn ddiweddarach yn yr Oesoedd Canol bu Caer yn ganolfan filwrol i'r Saeson yn eu hymosodiadau ar Gymru. Roedd gan y dref hanes hir o wrthgymreictod.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Amgueddfa Grosvenor
* Castell
* Eglwys gadeiriol
* Neuadd y dref
* Tafarn y Falcon

Enwogion
--------

* Syr Adrian Boult (1889–1983), cerddor
* Randolph Caldecott (1846–86), arlunydd
* Leonard Cheshire (1917–1992), arwr rhyfel
* Hugh Lloyd (1923-2008), actor
* Russ Abbot (g. 1947), comediwr
* Steven Cousins (g. 1972), sglefriwr
* Helen Willetts (g. 1972), cyflwynydd y tywydd

Galeri
------

* Afon Dyfrdwy yng NghaerAfon Dyfrdwy yng Nghaer
* Y CastellY Castell
* Stryd NorthgateStryd Northgate
* Y GamlasY Gamlas

Gweler hefyd
------------

* Brwydr Caer
* Deva
* Ffordd Rufeinig Caer-Segontiwm
* Gorsaf reilffordd Caer
* Legio XX Valeria Victrix
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr
* Sw Caer

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 7 Medi 2020
2. ↑  City Population; adalwyd 7 Medi 2020

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan y ddinas

 gw • sg • go**Dinasoedd a threfi Swydd Gaer**

**Dinas**  

Caer
  
**Trefi**  

Alsager **·** 
Birchwood **·** 
Bollington **·** 
Congleton **·** 
Crewe **·** 
Ellesmere Port **·** 
Frodsham **·** 
Knutsford **·** 
Macclesfield **·** 
Middlewich **·** 
Nantwich **·** 
Neston **·** 
Northwich **·** 
Poynton **·** 
Runcorn **·** 
Sandbach **·** 
Warrington **·** 
Widnes **·** 
Wilmslow **·** 
Winsford



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goDinasoedd y DU |
| --- |
|  |
| Baner Yr Alban Yr Alban | 
* Aberdeen
* ★ Caeredin
* Dundee
* Dunfermline
* Glasgow
* Inverness
* Perth
* Stirling

 |
|  |
| Baner Cernyw Cernyw | 
* ★ Truro

 |
|  |
| Baner Cymru Cymru | 
* Abertawe
* Bangor
* ★ Caerdydd
* Casnewydd
* Llanelwy
* Tyddewi
* Wrecsam

 |
|  |
| Baner Gogledd Iwerddon Gogledd Iwerddon | 
* Armagh
* ★ Belffast
* Bangor
* Derry
* Lisburn
* Newry

 |
|  |
| Baner Lloegr Lloegr | 
* Birmingham
* Bradford
* Brighton a Hove
* Bryste
* Caer
* Caerfaddon
* Caergaint
* Caergrawnt
* Caerhirfryn
* Caerliwelydd
* Caerloyw
* Caerlwytgoed
* Caerlŷr
* Caersallog
* Caerwrangon
* Caerwynt
* Caerwysg
* Colchester
* Coventry
* Chelmsford
* Chichester
* Derby
* Doncaster
* Durham
* Efrog
* Ely
* Henffordd
* Kingston upon Hull
* Leeds
* Lerpwl
* Lincoln
* ★ Llundain
	+ Dinas Llundain
	+ Dinas Westminster
* Manceinion
* Milton Keynes
* Newcastle upon Tyne
* Norwich
* Nottingham
* Peterborough
* Plymouth
* Portsmouth
* Preston
* Ripon
* Rhydychen
* St Albans
* Salford
* Sheffield
* Southampton
* Stoke-on-Trent
* Sunderland
* Wakefield
* Wells
* Wolverhampton

 |

 |