Cyflaith o siop Thorntons.
Melysfwyd a wneir drwy ferwi cymysgedd o siwgr, surop megis triagl, ac yn aml menyn a'i adael i oeri ac ymgaledu yw **cyflaith**, **cyfleth**, **taffi**, **toffi**, neu **ffani**. Ceir dau brif fath: cyflaith wedi ei dynnu, sy'n draddodiadol yng Nghymru a'r Unol Daleithiau, a chyflaith heb ei dynnu, sef y math a geir yn Lloegr.

Cyflaith Cymreig
----------------

Ffatri Taffi Harrison ym Mhenrhyndeudraeth (1959).
Melysyn tynnu yw'r cyflaith Cymreig traddodiadol. Paratoid yn y cartref gan ddefnyddio triagl du, siwgr a menyn. Berwer y cymysgedd gan roi iddo ei ansawdd arbennig, a thywallt y cymysgedd ar fwrdd llechen neu ddysgl agored. Yna iro'r dwylo â menyn a thynnu'r cyflaith yn rhaffau hirion, melyn. Mae'r traddodiad o bartïon tynnu cyflaith yn parháu mewn rhannau o Gymru. Gellir cael cyflaith heb fenyn, ond gan amlaf bydd yn cynnwys ychydig o fêl neu surop i atal crisialu.

Mae'n hen arferiad mewn llawer man yng ngogledd Cymru gynnal Noson Gyflaith i ddathlu'r Nadolig neu'r Flwyddyn Newydd. Bydd pobl ifainc, gan amlaf, yn ymgynnull mewn ffermdai i wneud cyflaith triog wrth aros am amser gwasanaeth y plygain. Traddodiad arall oedd rhagweld pwy fyddai rhywun yn ei briodi drwy ollwng darnau o'r gyflaith i mewn i ddŵr oer a gweld pa lythyren a ffurfiai.

Losin du neu daffi triog, a fwyteir adeg Calan Gaeaf a Noson Guto Ffowc. Ceir y cyflaith hwn ar draws Cymru, Lloegr a'r Alban.
Roedd cyflaith yn cael ei wneud mewn rhannau o dde Cymru hefyd, yn enwedig yn y cymoedd glo. Ni chysylltid ef ag unrhyw ŵyl arbennig yn y de, ond roedd yn arfer gan wragedd i'w werthu o'u cartrefi neu yn y farchnad leol. Cyflaith o liw gwyn a hufen oedd taffi a ffani neu ddant. Byddai amryw o wragedd ym Morgannwg yn ei wneud yn eu cartrefi ar gyfer ei werthu. Siwgr a menyn oedd ei sylfaen, a byddid yn ei dynnu nes cael rhan ohono'n wyn a'r gweddill o liw hufen. Byddid yn blasu'r un lliw hufen ag olew mintys weithiau. Fe'i gwerthid yn stribedi deuliw o ryw chwe modfedd o hyd am geiniog yr un. Ym Morgannwg ceir hefyd paradeis, sef darnau o gyflaith ar ffurf tri chornel ac wedi'u blasu â mintys, a'u gwerthu am geiniog yr owns. Hefyd yn yr ardal honno rhoddir yr enw losin tripa ar gyflaith a wnaed yn y cartref. Gwnaed cyflaith o'r enw losin bwtwna gan hen wraig mewn siop fach yn Aberdâr. Byddid yn ei dynnu nes iddo droi'n wyn, ei dorri'n ddarnau ac yna addurno'r darnau â chwrlyn o gyflaith.

Toffi Seisnig
-------------

Gelwid cyflaith Seisnig neu Brydeinig ynghynt yn daffi (Saesneg: *taffy*), a heddiw yn doffi (*toffee*). Gwneir o surop siwgr a menyn gyda chynhwysyn ychwanegol i atal crisialu, er enghraifft surop neu driagl du yn lle rhai o'r siwgr, neu asid megis sudd lemwn. Berwer i'r cam hollt feddal i wneud toffi meddal, neu'r gam hollt galed am doffi caled, gan ei gymysgu'n brin iawn neu ddim o gwbl. Arllwysir a gedewir i geulo, heb dynnu neu fel arall trin y cymysgedd. Ceir nifer fawr o ychwanegion a chyflasynnau, gan gynnwys triagl, cnau, siocled, hufen neu hufen sur, mintys, a wisgi.

Taffi Americanaidd
------------------

Powlen o daffis dŵr hallt.
Melysyn tynnu yw taffi Americanaidd, yn debyg i gyflaith yng Nghymru. Gwerthir yn aml ar ffurf melysion bychain mewn papurau losin lliwgar, math o "gandis ceiniog" (*penny candies*). Yn ôl y rysáit sylfaenol, gwresogir cymysgedd o siwgr, dŵr a thriagl neu surop corn, ac yna'i dywallt dros lechen i oeri a'i flasu gydag olew naws. Wrth iddo oeri, tynnir a phlygir y taffi gan roi iddo ansawdd gwydn ond meddal. Math poblogaidd yw taffi dŵr hallt, a brynid gan genedlaethau o Americanwyr yn y ffair ac ar lan y môr. Gwneir heb fenyn ac yn wreiddiol gyda dŵr y môr.

Gwler hefyd
-----------

* Afal taffi
* Caramel
* Cyffug
* Toffi cnau
* Yellowman

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  S. Minwel Tibbott. *Geirfa'r Gegin* (Amgueddfa Werin Cymru, 1983), t. 54.
2. 1 2  Alan Davidson. *The Oxford Companion to Food* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2006), t. 801.
3. ↑  Trefor M. Owen. *Welsh Folk Customs* (Amgueddfa Werin Cymru, 1978), t. 28.
4. ↑   Arferion Nadoli. BBC Cymru. Adalwyd ar 7 Gorffennaf 2015.
5. ↑   Gwneud Cyflaith. Amgueddfa Cymru. Adalwyd ar 7 Gorffennaf 2015.
6. 1 2  Tibbott, *Geirfa'r Gegin* (1983), t. 55.
7. ↑  Davidson, *Companion to Food* (2006), tt. 800–01.
8. ↑  (Saesneg) taffy. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 7 Gorffennaf 2015.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***gyflaith***