recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Map braslun o brif israniadau Powys
Bryniau Cyfeiliog o lannau afon Dyfi
Cwmwd canoloesol yn nheyrnas Powys oedd **Cyfeiliog**.

Gorweddai yn ne-orllewin y deyrnas ar y ffin â Gwynedd a Deheubarth. Ffiniai â Mawddwy, Caereinion ac Arwystli ym Mhowys ei hun. I gyfeiriad y gorllewin, ffiniai â chwmwd Ystumanner ym Meirionnydd (teyrnas gynnar a ddaeth yn rhan o Bowys ac wedyn yn rhan o Wynedd), a Genau'r Glyn a chwmwd Perfedd yng Ngheredigion (a ddaeth i feddiant Teyrnas Deheubarth). Roedd Cyfeiliog yn cyffwrdd y môr yn aber afon Dyfi (ger Machynlleth heddiw), ac felly'n gorwedd rhwng dwy deyrnas fawr Gwynedd a Deheubarth, a wahanid gan afon Dyfi.

Prif ganolfan y cwmwd oedd Tafolwern, lleoliad llys y cwmwd a chastell. Roedd yn gwmwd mynyddig gyda dim ond ychydig o dir amaethyddol da.

Oherwydd ei sefyllfa ddaearyddol, wynebai Cyfeiliog ymosodiadau o sawl cyfeiriad ac roedd meddiant arno, neu gael gwrogaeth ei arglwydd, o bwys strategol i reolwyr Gwynedd, Powys a Deheubarth.

Ychydig a wyddys am hanes cynnar y cwmwd. Yn 1149 rhoddodd Madog ap Maredudd, Tywysog Powys, Gyfeiliog i'r tywysog ifanc Owain ap Gruffudd ap Maredudd a'i frawd Meurig. Cyn hynny bu ym meddiant Gruffudd ap Maredudd, ei dad. Daethpwyd i arfer galw Owain yn Owain Cyfeiliog, efallai i wahaniaethu rhyngddo ag Owain Gwynedd. Cofir Owain Cyfeiliog heddiw am ei gerddi, yn enwedig *Hirlas Owain*.

Yn ôl *Brut y Tywysogion*, cipiwyd Cyfeiliog yn 1153 a'i dal am gyfnod gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth. Yn 1162 cipiodd Owain Gwynedd gastell Tafolwern. Hawliai'r Arglwydd Rhys y cwmwd eto yn nes ymlaen. Pan ymranodd Powys yn ddwy dywysogaeth yn 1167, daeth Cyfeiliog yn rhan o Bowys Wenwynwyn. Yn 1195 enciliodd Owain i Abaty Ystrad Marchell, ac etifeddwyd Cyfeiliog, a gweddill de Powys, gan ei fab Gwenwynwyn.

Mae perthynas cwmwd Mawddwy a Chyfeiliog yn amwys. Roedd y cwmwd hwnnw yn deyrnas fechan annibynnol yn yr Oesoedd Canol Cynnar ac wedyn yn gwmwd ym Mhowys. Cyfeirir ati weithiau fel petai'n rhan o Gyfeiliog.

Yn 1536 daeth Cyfeiliog yn rhan o Sir Drefaldwyn. Heddiw mae'n gorwedd yn sir Powys.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
* Owain Cyfeiliog
* Teyrnas Powys
* Powys Wenwynwyn
* Gwilym Cyfeiliog

Cyfeiriadau
-----------

* Gruffydd Aled Williams, 'Bywyd Owain Cyfeiliog', yn *Canu Llywelyn Fardd I ac eraill* (Caerdydd, 1994)
Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Lerpwl Walton** (Saesneg: *Liverpool Walton*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Lerpwl Walton yng Nglannau MerswyEtholaeth Lerpwl Walton yng Nglannau Merswy
* Glannau Merswy yn LloegrGlannau Merswy yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1888: John George Gibson (Ceidwadol)
* 1888–1892: Miles Walker Mattinson (Ceidwadol)
* 1892–1906: James Henry Stock (Ceidwadol)
* 1906–1918: F. E. Smith (Ceidwadol)
* 1918–1929: Harry Warden Stanley Chilcott (Ceidwadol)
* 1929–1945: Reginald Purbrick (Ceidwadol)
* 1945–1950: James Haworth (Llafur)
* 1950–1964: Kenneth Thompson (Ceidwadol)
* 1964–1991: Eric Heffer (Llafur)
* 1991–2010: Peter Kilfoyle (Llafur)
* 2010–2017: Steve Rotheram (Llafur)
* 2017–presennol: Dan Carden (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
*Erthygl am y papur newydd yw hon. Gweler hefyd Cymry Americanaidd.*
Papur newydd Cymraeg a gyhoeddwyd gan Gymry yn yr Unol Daleithiau oedd ***Cymro America***. Ymddengys mai dyma'r newyddiadur Cymraeg cyntaf erioed i gael ei gyhoeddi yn UDA, ond byr fu ei barhad. Ni ddylid ei gymysgu â phapur newydd arall o enw cyffelyb, sef *Y Cymro Americanaidd*.

Cychwynodd y papur yn gynnar yn y flwyddyn 1832 yn Ninas Efrog Newydd. Ei olygydd oedd J. A. Williams ('Don Glan Towy'), argraffydd a ddeuai'n wreiddiol o Abertawe.

Deuai *Cymro America* allan bob bythefnos. Pris tanysgrifiad blwyddyn oedd $2. Ond daeth y papur i ben yn yr un flwyddyn ag y cychwynodd. Un o'r rhesymau am hynny oedd bod colera wedi torri allan yn Efrog Newydd gydag effeithiau difrifol ar fasnach y ddinas, a rhedodd y fenter allan o arian. Er byrred ei barhad, mae'n haeddu lle yn hanes cyhoeddi gan Gymry yr Unol Daleithiau fel y fenter gyntaf o'i fath.

Ffynhonnell
-----------

* T. M. Jones (Gwenallt), *Llenyddiaeth fy Ngwlad, sef hanes y newyddiadur a'r cylchgrawn Cymreig...* (Treffynnon, 1893). Pennod V.

Gweler hefyd
------------

* Papurau newydd a chylchgronau Cymraeg tramor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Carchar fictorianaidd yn ardal Walton o Lerpwl yw **Carchar Ei Mawrhydi, Lerpwl** a adnabyddwyd gynt fel **Carchar Walton**, sy'n gwasanaethu talgylch Glannau Merswy catchment. Adeiladwyd ym 1855 ar dir hen garchar a oedd yn llai, heddiw, mae 22 acer ac wyth adain i'r carchar.

Roedd Carchar Walton yn lleoliad i 62 o dienyddiad ynadol, rhwng 1887 ac 1964. Y ddienyddiad olaf yn y carchar oedd dienyddiad Peter Anthony Allen. Cyhuddwyd ef a'i cyd-droseddwr, Gwynne Owen Evans, o lofruddio John Alan West yn Ebrill 1964. Crogwyd y ddau yn gydamserol ar 13 Awst 1964; crogwyd Allen yng Ngharchar Walton, ac Evants yn Strangeways, Manceinion.

Mae carchar Lerpwl yn cynnig addysg a chyrsiau hyfforddi yn ogystal â gweithfeydd a rhaglenni sydd wedi eu trefnu gan Adran Seicoleg y carchar. Mae Cynllun Gwrandawyr, sy'n cael ei gefnogi gan y Samaritans, yn gweithredu ar gyfer carcharwyr sydd yn beryg o hunan-ladd neu hunan-anafu. Mae hefyd uned Ailanheddiad sy'n cynnwys Uned Cynghori Dinasyddion, Connexions a Canolfan Gwaith Plws. Comisiynir y gwasanaethau iechyd gan Ymddiriedolaeth Gofal Sylfaenol Lerpwl. Agorwyd gwasanaeth gofal sylfaenol newydd ar gyfer cleifion mewnol ym is Gorffennaf/awst 2007, gyda 28 o wlau

Roedd poblogaeth o 1443 yn y carchar yn Awst 2008, hon yw carchar ail fwyaf Gwasanaeth Carchar Ei Mawrhydi ar ôl CEM Wandsworth. Mae'n derbyn carcharorion sy'n disgwyl eu achos llys a throseddwyr.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  HMP Service - Liverpool Prison Archifwyd 2009-10-16 yn y Peiriant Wayback.. *Gwasanaeth Carchar Ei Mawrhydi*.
2. ↑   Walton prison, Liverpool. capitalpunishmentuk.org.
Sefydlwyd gwefan **meddwl.org** fis Tachwedd 2016, a chaiff ei redeg gan grŵp bach o wirfoddolwyr er mwyn ceisio mynd i'r afael â'r diffyg gwybodaeth cyfrwng Cymraeg sydd ar gael i helpu pobol sy'n byw gyda salwch neu gyflwr iechyd meddwl, a'u teuluoedd a'u ffrindiau. Dyma'r wefan gyntaf o'i math sy'n cynnwys gwybodaeth ar faterion iechyd meddwl drwy gyfrwng y Gymraeg.

Mae'r wefan yn lle i gael cefnogaeth, dysgu am anhwylderau iechyd meddwl gwahanol, darllen am brofiadau eraill a chael gwybodaeth am ble i gael cymorth – i gyd drwy gyfrwng y Gymraeg.

Roedd ychydig o ddeunydd Cymraeg eisoes yn bodoli, ond roedd yn anodd dod o hyd iddo. Bwriad y wefan, felly, yw gwneud y wybodaeth Gymraeg yn fwy hygyrch drwy ddod â'r holl wybodaeth Gymraeg ynghyd i un lle. Mae'r wefan yn cynnwys gwybodaeth a oedd ar gael eisoes mewn llefydd gwahanol ar-lein, yn ogystal â gwybodaeth Gymraeg newydd a gyfieithwyd gan ein cefnogwyr.

Mae meddwl.org hefyd yn darparu cyfle i unigolion rannu a darllen am brofiadau eraill ar y dudalen blogiau. Dyma adran fwyaf boblogaidd y wefan.

Yn ôl meddwl.org mae prinder gwasanaethau a deunyddiau iechyd meddwl yn Gymraeg yn broblem enfawr. Nid yw enwau Cymraeg llawer o'r cyflyrau yn gyffredin hyd yn oed, gobeithiant y bydd y wefan yn ffordd o fynd i'r afael â'r broblem hon.

Mae ymchwil a phrofiadau personol Archifwyd 2021-10-27 yn y Peiriant Wayback. wedi dangos bod mynegi a thrafod materion sensitif, emosiynol a chymhleth, fel materion iechyd meddwl, yn brofiad llawer haws, yn fwy naturiol ac yn llai rhwystredig wrth allu gwneud hynny yn y famiaith. I lawer o siaradwyr Cymraeg, gall gwneud hynny yn Saesneg, waeth beth yw eu rhuglder, fod yn eithriadol o anodd. Mae cleifion iechyd meddwl yn aml yn cael mwy o fudd o wasanaethau a ddarperir drwy gyfrwng eu hiaith gyntaf gan nad oes unrhyw rwystrau ieithyddol i'w mynegiant, i'w hyder, i'w gallu i ddatgelu nac i'w gallu i adeiladu perthynas gyda'r ymarferydd.

Cred meddwl.org ei bod yn bwysig fod pobl sy'n byw gyda salwch neu gyflwr iechyd meddwl yn cael mynediad at wasanaethau iechyd meddwl yn yr iaith sydd fwyaf cyfforddus iddyn nhw, yn enwedig gan fod siarad a chyfathrebu yn rhan mor ganolog o'r driniaeth ac o'r broses o wella. Y gobaith yn yr hirdymor yw helpu i sicrhau bod elusennau a mudiadau iechyd meddwl yn darparu mwy o ddeunyddiau iechyd meddwl yn Gymraeg.

Bu meddwl.org yn cyd-weithio â phrosiect Wici Iechyd er mwyn gwneud rhai o'u tudalennau gwybodaeth yn gyhoeddus a'u cyhoeddi ar Wicipedia. Gweler erthyglau meddwl.org ar wicipedia yma.

Dolennau allanol
----------------

* Gwefan swyddogol meddwl.org
* Meddwl.org ar Facebook
* Meddwl.org ar Twitter
* meddwl.org ar Instagram
* Cyfweliad meddwl.org ar wefan y Stamp[*dolen marw*]
* Cyflwyno meddwl.org - gwefan parallel.cymru
* Diffyg gweithwyr iechyd meddwl Cymraeg - ymchwil Cymdeithas yr Iaith
* Lansio gwefan Gymraeg am iechyd meddwl (17 Tachwedd 2016)
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw'r **Cotswolds** (Saesneg: *The Cotswolds*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Cotswolds yn Swydd GaerloywEtholaeth Cotswolds yn Swydd Gaerloyw
* Swydd Gaerloyw yn LloegrSwydd Gaerloyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol ym 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–presennol: Geoffrey Clifton-Brown (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Plaid wleidyddol fychan weriniaethol sy'n credu mewn annibyniaeth i Gymru ydy **Cymru Annibynnol** (Saesneg: *Independent Wales Party*), arlywydd Christopher Trefor Davies.

Ffurfiwyd y blaid ar 31 Ionawr 2000 yn Senedd-dy Owain Glyndŵr ym Machynlleth. Sefydlwyd gan gyn-aelodau Plaid Cymru, ar ôl i arlywydd y blaid honno, Ieuan Wyn Jones, leihai cyfnogaeth Plaid Cymru dros annibyniaeth i Gymru. Ei slogan yw "Fe godwn ni eto! We shall rise again".

Un o bolisïau Cymru Annibynnol yw cynllun i atal y mewnlifiad i'r Fro Gymraeg (a ddiffinir ganddynt fel ardaloedd lle ceir dros 40% o'r boblogaeth frodorol - h.y. heb gynnwys mewnfudwyr diweddar - yn Gymry Cymraeg) trwy greu Cofrestr Eiddo Lleol er mwyn cael cyflenwad o dai fforddiadwy i bobl leol.

Mae'r blaid yn cymryd rhan mewn etholiadau lleol ac i'r Cynulliad Cenedlaethol yn unig, nid etholiadau i San Steffan. Dydyn nhw ddim wedi cael llawer o lwydd gwleidyddol eto. Newidodd Cymru Annibynnol ei henw yn 2004, i fod yn "Cymru Rydd Welsh Republicans".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  BBC Cymru.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Cymru Annibynnol
* Adroddiad gan BBC Cymru ar lawnsio'r blaid
Ffilm ddrama am gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Christophe Honoré yw ***Les Chansons D'amour*** a gyhoeddwyd yn 2007. Fe'i cynhyrchwyd gan Paulo Branco yn Ffrainc. Lleolwyd y stori ym Mharis ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Christophe Honoré a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Alex Beaupain. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ludivine Sagnier, Clotilde Hesme, Chiara Mastroianni, Louis Garrel, Gaël Morel, Grégoire Leprince-Ringuet, Jean-Marie Winling, Yannick Renier, Alex Beaupain, Alice Butaud, Annabelle Hettmann, Brigitte Roüan ac Esteban Carvajal Alegria. Mae'r ffilm *Les Chansons D'amour* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *300* sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Rémy Chevrin oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Chantal Hymans sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Christophe Honoré ar 10 Ebrill 1970 yn Karaez-Plougêr. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol 2 Rennes, Llydaw.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Officier des Arts et des Lettres‎

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 61% (Rotten Tomatoes)
* 6/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Christophe Honoré nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  .
2. ↑  Genre:. .. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.
3. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. . dyddiad cyrchiad: 25 Tachwedd 2017.
4. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.
5. ↑  .
6. 1 2  "Love Songs". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Cotoneaster cyfanddail** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Cotoneaster integrifolius* a'r enw Saesneg yw *Entire-leaved cotoneaster*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cotoneaster Dail Bach, Cotoneaster Ddeilios.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Cotoneaster cyfanddail***
Map o Gymru a Lloegr (gwyrdd tywyll) o fewn y Deyrnas Unedig (gwyrdd golau).
Awdurdodaeth gyfreithiol o fewn y Deyrnas Unedig yw **Cymru a Lloegr** (Saesneg: *England and Wales*) sydd yn cyfateb i diriogaeth Cymru a Lloegr, dwy o wledydd y Deyrnas Unedig sydd yn atebol i gyfraith Lloegr. Hon yw un o dair awdurdodaeth y Deyrnas Unedig; y ddwy arall yw'r Alban, sydd yn atebol i gyfraith yr Alban, a Gogledd Iwerddon, sydd yn atebol i gyfraith Gogledd Iwerddon. Cymru a Lloegr ydy'r unig awdurdodaeth gyfreithiol yn y byd sydd yn cynnwys dwy ar wahân, sef Senedd Cymru a Senedd y Deyrnas Unedig (San Steffan); a Chymru ydy'r unig wlad yn y byd sydd yn meddu ar ddeddfwrfa ond sydd heb awdurdodaeth ei hun.

Cyflwynwyd y gyfraith gyffredin o Loegr i Gymru yn sgil Deddf y Cyfreithiau yng Nghymru 1536 a gyfeddiannai Cymru yn rhan o Deyrnas Lloegr. Diddymwyd y gyfraith sifil Gymreig, yr agwedd olaf o gyfraith Hywel a oedd mewn grym, a daeth Cymru dan diriogaeth farnwrol Cylchdro Cymru a Chaer. Dyna oedd y drefn am bum can mlynedd bron, nes i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 ddarparu modd i San Steffan drosglwyddo pwerau i Gynulliad Cenedlaethol Cymru drwy Orchmynion Cymhwysedd Deddfwriaethol, gan alluogi felly i'r Cynulliad creu a phasio deddfwriaeth mewn meysydd penodol ar ffurf Mesurau'r Cynulliad. Daeth y ddeddf i rym ar 1 Ebrill 2007, gan sefydlu Cylchdro Cymru, a bathwyd y termau "Cyfraith Gyfoes Cymru" a "Chymru'r Gyfraith" i ddisgrifio'r drefn newydd hon. Estynnwyd y meysydd a ddatganolwyd yn ddeddfwriaethol i Gymru yn sgil refferendwm yn 2011. Er gwaethaf, ni ddatganolwyd pwerau'r gyfundrefn gyfiawnder i Gymru, ac felly mae Cymru a Lloegr yn parhau yn un awdurdodaeth gyfreithiol.

Y ddadl dros awdurdodaeth ar wahân i Gymru
------------------------------------------

 *Prif erthygl: System cyfiawnder i Gymru*
O ganlyniad i'r sefyllfa gyfreithiol a grëwyd drwy estyn pwerau deddfwriaethol, ond nid cyfiawnder, i Gymru, mae nifer o wleidyddion ac ysgolheigion wedi galw ar greu awdurdodaeth ar wahân i Gymru. Cychwynnodd yr Ymchwiliad i Sefydlu Awdurdodaeth ar wahân i Gymru yn 2012 i archwilio i'r mater. Cefnogwyd y syniad gan Blaid Cymru, y grŵp Cyfiawnder i Gymru, ac ysgrifenwyr i'r felin drafod Sefydliad Materion Cymreig. Datganoli pwerau cyfiawnder oedd un o argymhellion y Comisiwn Cyfiawnder yng Nghymru yn 2019. Dadleuai'r Athro Thomas Glyn Watkin a Daniel Greenberg yn eu cyfrol *Legislating for Wales* (2018) hefyd bod angen trefniadaeth annibynnol ar Gymru.

Gweler hefyd
------------

* Hanes cyfansoddiadol Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ymchwiliad i sefydlu awdurdodaeth ar wahân i Gymru", Senedd Cymru (3 Gorffennaf 2013). Adalwyd ar 22 Hydref 2021.
2. ↑  "Angen 'Cyfiawnder i Gymru,' medd cyfreithwyr", BBC (23 Medi 2015). Adalwyd ar 22 Hydref 2021.
3. ↑  (Saesneg) Alan Trench, "A legal jurisdiction for Wales?", Sefydliad Materion Cymreig (5 Hydref 2015). Adalwyd ar 22 Hydref 2021.
4. ↑  (Saesneg) Theodore Huckle, "Why Wales needs its own legal jurisdiction", Sefydliad Materion Cymreig (7 Ebrill 2016). Adalwyd ar 22 Hydref 2021.
Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Lerpwl West Derby** (Saesneg: *Liverpool West Derby*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Lerpwl West Derby yng Nglannau MerswyEtholaeth Lerpwl West Derby yng Nglannau Merswy
* Glannau Merswy yn LloegrGlannau Merswy yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1888: Lord Claud Hamilton (Ceidwadol)
* 1888–1893: William Cross (Ceidwadol)
* 1893–1900: Walter Long (Ceidwadol)
* 1900–1903: Samuel Wasse Higginbottom (Ceidwadol)
* 1903–1918: William Rutherford (Ceidwadol)
* 1918–1919: Syr F. E. Smith (Ceidwadol)
* 1919–1923: Syr William Reginald Hall (Ceidwadol)
* 1923–1924: Charles Sydney Jones (Ryddfrydol)
* 1924–1935: Syr John Sandeman Allen (Ceidwadol)
* 1935–1954: David Maxwell Fyfe (Ceidwadol)
* 1954–1964: John Woollam (Ceidwadol)
* 1964–1983: Eric Ogden (Llafur; 1981: Democratiaid Cymdeithasol)
* 1983–2010: Bob Wareing (Llafur; 2007: Annibynnwr)
* 2010–presennol: Stephen Twigg (Llafur-Cydweithredol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Lincoln**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Lincoln yn Swydd LincolnEtholaeth Lincoln yn Swydd Lincoln
* Swydd Lincoln yn LloegrSwydd Lincoln yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth fwrdeistrefol yn 1265; cyn 1885 dychwelodd ddau AS.

Aelodau Seneddol
----------------

ers 1885:

* 1885–1886: Joseph Ruston (Rhyddfrydol, wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1886–1892: Frederick Kerans (Ceidwadol)
* 1892–1895: William Crosfield (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Charles Seely (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1906–1918: Charles Roberts (Rhyddfrydol)
* 1918–1924: Alfred Davies (Ceidwadol Clymblaid)
* 1924–1931: Robert Arthur Taylor (Llafur)
* 1931–1945: Walter Liddall (Ceidwadol)
* 1945–1950: George Deer (Llafur)
* 1950–1962: Geoffrey de Freitas (Llafur)
* 1962–1974: Dick Taverne (Llafur, wedyn Lincoln Democratic Labour)
* 1974–1979: Margaret Jackson, wedyn Beckett (Llafur)
* 1979–1997: Kenneth Carlisle (Ceidwadol)
* 1997–2010: Gillian Merron (Llafur)
* 2010–2017: Karl McCartney (Ceidwadol)
* 2017–2019: Karen Lee (Llafur)
* 2019–presennol: Karl McCartney (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Linda** yn locomotif Cledrau cul 2-4-0 tanc cyfrwy sy’n gweithio ar Reilffordd Ffestiniog ers yr 1960au.

Hanes
-----

Adeiladwyd Linda fel locomotif 0-4-0 gan Gwmni Hunslet ym 1893 ar gyfer Chwarel Penrhyn, yn costio £800. Mae enw’r locomotif yn dod o Linda Blanche Douglas-Pennant. Llys-enw’r 2 locomotif Linda a Blanche ar Reilffordd Ffestiniog yw ‘The ladies’. Cafodd Linda bocs tân newydd ym 1905 ac un arall ym 1921. Cafodd boeler newydd ym mis Ebrill 1936. Roedd y locomotif mewn storfa rhwng 24 Awst 1940 a 18 Mai 1950. Cafodd tanc newydd yn Ionawr 1951. Gorffennodd ei yrfa yn y chwarel ar 11 Gorffennaf 1962. Cynigwyd Linda i Reilffordd Ffestiniog a Rheilffordd Talyllyn am £1500, ond gwrthodwyd y cynnig. Llogwyd Linda am £50 yr wythnos, a chyrhaeddodd y locomotif Minffordd ar 14 Gorffennaf 1962. Addaswyd Linda i ffitio traciau’r Ffestiniog cyn dechrau’r tymor 1963 a ffitiwyd breciau wactod. Ychwanwgwyd Tra-phoethi gan gwmni Hunslet ym 1969 ac ailadeiladwyd y locomotif ym 1970, yn locomotif 2-4-0ST. Ym mis Hydref newidiwyd y locomotif i ddefnyddio olew. Newidiwyd y locomotif i ddefnydd glo ym 1985, ac yn ôl i olew ym 1986. Cafodd y locomotif atgyweiriad mawr ym 1990-91, gan gynnwys cab newydd. Peintiwyd Linda yn ddu yn ystod atgyweiriad arall ym 1995-96. Gweithiodd Linda ar Reilffordd Eryri rhwng 24 a 30 Mai 2003. Roedd Linda mewn storfa am sbel, ond atgyweiryd erbyn 2011, a daeth yn ôl i’w waith ar 26 Ebrill 2011. Aeth Linda i Reilffordd Ysgubor Statfold yn Swydd Stafford. Ailbeintiwyd y locomotif yn wyrdd yng Ngorffennaf 2011. Newidiwyd y locomotif i ddefnydd glo ym mis Awst 2013. Mae’r tocyn boeler yn dod i ben yn 2021 a bydd angen gwaith arall.

* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas, Cliff S (2001). Quarry Hunslets of North Wales: The Great (Little) Survivors. Usk: Gwasg Oakwood. ISBN 0-853615-75-6. OCLC 48194491
2. ↑  Gwefan walesonline
3. ↑  Gwefan martynbane.co.uk
4. ↑  Gwefan martynbane.co.uk
5. ↑  Gwefan martynbane.co.uk
6. ↑  Gwefan Festipedia
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Corticiaceae* yw'r **Crawen ysgaw** (Lladin: ***Hyphodontia sambuci***; Saesneg: *Elder Whitewash*). 'Y Crawennau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Crwstyn neu haen sych yw 'cramen'. Mae'r teulu *Corticiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Corticiales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Corticiaceae
-------------------------------------

Mae gan **Crawen ysgaw** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Crawen ysgaw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crych Cymreig**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crychion Cymreig**; yr enw Saesneg yw *Welsh Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Venusia cambrica*.

Darlun allan o lyfr John Curtis: British Entomology, Cyfrol 6
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crych Cymreig yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Corticiaceae* yw'r **Crawen ledraidd** (Lladin: ***Byssomerulius corium***; Saesneg: *Netted Crust*). 'Y Crawennau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Crwstyn neu haen sych yw 'cramen'. Mae'r teulu *Corticiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Corticiales.

Disgrifiwyd ac enwyd y tacson yma'n wreiddiol gan y naturiaethwr Christiaan Hendrik Persoon.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop, Awstralia, Asia, Affrica, Gogledd America a De America.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Corticiaceae
-------------------------------------

Mae gan **Crawen ledraidd** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Crawen ledraidd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

a
Mae Neuadd **Colomendy** ym mhlwyf Llanferres, Sir Ddinbych, ychydig filltiroedd i'r gorllewin o'r Wyddgrug. Nid oes llawer o wybodaeth am y tŷ cyn 1700.

Adeiladwyd y tŷ presennol tua 1810-12, ond mae rhannau o'r adeilad yn deillio o gyfnod cynt. Yn 1824 disgrifiwyd y tŷ fel 'un o'r ystadau mwyaf cain yn y rhan yma o'r wlad'. Mae'n ystad weledig, sy'n cynnwys parc a gerddi, llwybrau cerdded trwy'r coetir hardd, twnnel creigwaith, gardd furiog a golygfeydd i fynydd Moel Famau.

Mae'n debyg taw teulu o'r enw Jones a fu'n byw yn Colomendy am ganrifoedd. Honnir iddynt ddisgyn o Heilin Fawr ac o Ithel Felyn o Iâl. Yr olaf o'r teulu oedd Catherine Jones, a fu farw ym 1786. Roedd hi'n gefnither i'r arlunydd Richard Wilson, ac yn dilyn salwch, symudodd ef i'r Colomendy yn 1781, lle'r oedd ei frawd yn oruchwyliwr stad Catherine Jones.

Gadawodd hi'r ystad i'w merch fedydd, Catherine Jones Garnons, a oedd yn perthyn iddi o bell. Daeth yr ystad i deulu'r Garnons, ac yna i deulu Davies-Cooke o Wysaney. Gwerthwyd yr ystad ym 1922 i James Taylor. Prynwyd yr ystad yn orfodol gan y 'National Camps Corporation' ym 1939. Rhwng 1939 a 1945 bu Colomendy yn noddfa i faciwîs o Lerpwl, ac wedi'r rhyfel newidiwyd y defnydd i fod yn wersyll addysgol, a byddai plant o Lerpwl yn gyson yn ymweld a'r gwersyll yn gyson. Prynodd Corfforaeth Lerpwl Colomendy ym 1957, a chymeryd drosodd y gwersyll. Arwyddodd Cyngor Dinas Lerpwl gytundeb gyda chwmni gweithgareddau addysgol Kingswood i ail-ddatblygu'r safle yn ganolfan gweithgareddau agored.

Miss Catherine Jones o Colomendy, ger yr Wyddgrug gan Richard Wilson

Gweler hefyd
------------

* *Miss Catherine Jones o Golomendy, ger yr Wyddgrug*

Dolenni allanol
---------------

* Colomendy, Loggerheads, Wales[*dolen marw*] ar wefan Parks and Gardens
* Richard Wilson ar y Bywgraffiadur Cymreig
* Teulu Davies-Cooke yn y Bywgraffiadur Cymreig
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crych bach melyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crychion bach melyn**; yr enw Saesneg yw *Small Yellow Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Hydrelia flammeolaria*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crych bach melyn yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Hydrelia flammeolaria* at Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Llywodraethiaeth Qalqilya** neu Lywodraethiaeth Calcilia (Arabeg: محافظة قلقيلية Muḥāfaẓat Qalqīlya; Hebraeg: נפת קלקיליה Nafat Qalqilya) yn un o 16 Llywodraethiaethau Palesteina. Lleolir y Llywodraethiaeth ar ochr ogledd-orllewinnol y Lan Orllewinol yn Awdurdod Palesteina. Ei phrifddinas neu muhfaza (sedd) yw dinas Qalqilya sy'n ffinio â'r Llinell Werdd (ffin 1967 gydag Israel wedi'r Rhyfel Chwe Diwrnod. Mae Mur Israelaidd y Lan Orllewinol yn torri ar draws rhan helaeth o'r Llywodraethiaeth.

Yn ôl Swyddfa Ystadegau Ganolog Palestina, roedd gan y llywodraethiaeth 112,400 o drigolion ganol 2017. Erbyn 2020 cododd y nifer hon i 119,042 o drigolion.

Demograffeg
-----------

Mae'r boblogaeth ar gyfartaledd yn ifanc iawn ac mae tua 37.2 y cant yn iau na 15 oed, a dim ond 3.4 y cant sydd dros 65 oed. Yn 2017, roedd 100 y cant o'r boblogaeth yn Fwslim. Ni chynhwyswyd preswylwyr aneddiadau Iddewig. Roedd 64.5 y cant o gyfanswm y boblogaeth yn ffoaduriaid yn yr un flwyddyn.

Newid yn y Boblogaeth| Cyfrifiad | Trigolion |
| --- | --- |
| 1997 | 72.007 |
| 2007 | 91.217 |
| 2017 | 112.400 |

Is-adrannau
-----------

Map ardal Qalqilya yn dangos rheolaeth tiriogaeth
### Dinasoedd

Azzun
Hableh
Qalqilya
Kafr Thulth
### Trefi a Phentrefi


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Azzun 'Atma
Baqah
Baqat al-Hatab
Beit Amin
Hajjah
Immatain | Islah
Jayyous
Jinsafut
Jit
Kafr Laqif
Kafr Qaddum | an Nabi Elyas
Ras Atiya
Sanniriya
Fara'ata |   |

Oriel
-----

* Hable; maestref i Qalquilia gorwedd reit ar y ffin ag Israel. Mae'r dref ar wahân i Qalqilya gan bolisi anheddiad Israel sy'n torri ar draws cydgyfeiriant ardal y ddwy gymuned Balesteinaidd gan lesteirio cymudo mympwyol ymysg PalesteiniaidHable; maestref i Qalquilia gorwedd reit ar y ffin ag Israel. Mae'r dref ar wahân i Qalqilya gan bolisi anheddiad Israel sy'n torri ar draws cydgyfeiriant ardal y ddwy gymuned Balesteinaidd gan lesteirio cymudo mympwyol ymysg Palesteiniaid
* Ras at-Tira - ar wahân i Qalqilya ac o gymunedau cyfagos eraill gan bolisi anheddu Israel - noder Mur Israelaidd y Lan Orllewinol, 2013Ras at-Tira - ar wahân i Qalqilya ac o gymunedau cyfagos eraill gan bolisi anheddu Israel - noder Mur Israelaidd y Lan Orllewinol, 2013
* Pentref JitPentref Jit
* Kafr Thulth o'r dwyrain, 2015Kafr Thulth o'r dwyrain, 2015

Dolenni
-------

* Adrannau llywodraethol tiroedd Palesteinaidd

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Nodyn:Internetquelle
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crych Blomer**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crychion Blomer**; yr enw Saesneg yw *Blomer's Rivulet*, a'r enw gwyddonol yw *Discoloxia blomeri*.

Darlun o lyfr John Curtis: British Entomology Cyfrol 6
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crych Blomer yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Venusia at funet
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cadfridog Rhufeinig a’i cyhoeddodd ei hun ym ymerawdwr oedd **Cystennin III**, enw llawn **Flavius Claudius Constantinus** (bu farw tua 18 Medi 411). Cyhoeddodd ei hyn yn ymerawdwr Ymerodraeth Rhufain yn y gorllewin yn 407.

Roedd Cystennin yn filwr yn nhalaith Prydain, lle roedd milwr arall, Gratian, wedi ei gyhoeddi ei hun yn ymerawdwr. Ar 31 Rhagfyr 406, roedd nifer o lwythau Almaenig, yn eu plith y Fandaliaid, Bwrgwndiaid a’r Alaniaid, wedi croesi afon Rhein, oedd wedi rhewi. Dinistrwyd amddiffynfeydd yr ymerodraeth ar y ffin, a meddiannodd yr Almaenwyr rannau helaeth o Gâl. Ym Mhrydain, llofruddiwyd Gratian, a chyhoeddodd Cystennin ei hun yn ymerawdwr yn nechrau 407. Croesodd i Gâl gyda byddin, a dywedir iddi gymeryd y mwyafrif o’r milwyr Rhufeinig oedd ym M hrydain gydag ef, gan adael y dalaith yn ddiamddiffyn.

Gorchfygwyd dau gadfridog Cystennin, Justinianus a Nebiogastes, gan Sarus, dirprwy Stilicho. Fodd bynnag gyrroedd Cystennin fyddin arall, dan Edobich a Gerontius, a gorfodwyd Sarus i encilio i'r Eidal. Llwyddodd Cystennin i gael rheolaeth ar ffin afon Rhein, a sefydlodd ei brifddinas yn Arles erbyn mis Mai 408, gan warchod y ffin rhwng Gâl ar Eidal yn erbyn byddin yr ymerawdwr Honorius. Gallodd orfodi Honorius i’w dderbyn fel cyd-ymerawdwr. Fodd bynnag, yn 409, gwrthryfelodd ei gadfridog Gerontius yn ei erbyn, a throdd trigolion Prydain yn ei erbyn am ei fod wedi eu gadael heb amddiffyniad yn erbyn y Sacsoniaid, oedd yn ymosod tros y môr. Ymosododd Cystennin ar yr Eidal, ond methodd ei ymgyrch, ac erbyn dechrau 410 roedd wedi gorfod dychwelyd i Gâl.

Gwarchaewyd arno yn Arles, a bu raid iddo ildio. Dienyddiwyd ef yn Awst neu Fedi 411. Gellir ystyried mai ei ymadawiad ef o Brydain gyda’r fyddin oedd diwedd Prydain Rufeinig.

Mae'n ymddangos fel cymeriad yn ffug-hanes Sieffre o Fynwy, *Historia Regum Britanniae*, lle mae'n ennill grym wedi i Gracianus Municeps gael ei lofruddio.
|  |
| --- |
| **Ieithyddiaeth** |
| Ieithyddiaeth ddamcaniaethol |
| Seineg |
| Ffonoleg |
| Morffoleg |
| Cystrawen |
| Semanteg |
| Semanteg eiriadurol |
| Arddulleg |
| Pragmateg |
|  |
| Ieithyddiaeth hanesyddol |
| Ieithyddiaeth gymdeithasegol |
| Ieithyddiaeth gymharol |
| Caffael iaith |
| Ieithyddiaeth gymhwysol |
| Ieithyddiaeth wybyddol |

**Cystrawen** (o'r Lladin *construenda*) yw'r drefn y rhoddir geiriau mewn cymal neu frawddeg mewn gramadeg. Mewn ieithyddiaeth, gall gyfeirio at reolau cyffredinol ar gyfer pob iaith ddynol, neu at gystrawen iaith benodol (e.e. Cystrawen y Gymraeg). Mewn mathemateg, rhesymeg a gwyddor cyfrifiaduron, mae gan ieithoedd ffurfiol cystrawen arbennig eu hunain.

Hanes
-----

Yn y bedwaredd ganrif cyn Crist yn Gandhara, ysgrifennodd Pāṇini ei Aṣṭādhyāyī, astudiaeth gynhwysfawr o ramadeg y Sanscrit. Dechreuodd yr astudiaeth o ramadeg yn Ewrop gyda Dionysius Thrax (170 ‑ 90 CC).

Ym 1660, cyhoeddodd Antoine Arnauld ei *Grammaire générale et raisonnée*, llyfr mawr ei ddylanwad. Defnyddiodd dulliau rhesymeg glasurol a'u cymhwyso i iaith. Honnodd fod iaith yn adlewyrchiad uniongyrchol o brosesau meddwl, ac mai'r iaith Ffrangeg oedd y ffordd fwyaf naturiol o fynegi syniadau!

Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, daeth tro ar fyd diolch i ganfyddiadau ym maes ieithyddiaeth gymharol. Daeth ieithyddion i sylweddoli maint amrywiaeth ieithoedd y byd am y tro cyntaf, a herwyd y berthynas rhwng cystrawen a rhesymeg. Daeth i'r amlwg nad oedd un ffordd arbennig o fynegi syniad yn fwy naturiol na'r lleill i gyd.

Damcaniaethau Cyfoes
--------------------

Ar lefel haniaethol, mae sawl ffordd o ymdrin â chystrawen. Yn ôl rhai (Noam Chomsky yn eu plith), astudiaeth o'r wybodaeth ieithyddol sydd wedi'i ymgorffori yn y meddwl dynol yw cystrawen, a'i fod felly yn gangen o Fioleg. Mae Gerald Gazdar ac eraill yn fwy platonistig ac yn honi mai astudiaeth o sustem ffurfiol haniaethol yw cystrawen. Yn olaf, mae rhai ieithyddion fel Joseph Greenberg yn defnyddio cystrawen yn bennaf i ddosbarthu a chymharu ieithoedd.

Dyma'r mathau mwyaf poblogaidd o ddamcaniaethau cystrawennol:

* Gramadeg cynhyrchiol
* Gramadeg categorïaidd
* Gramadeg dibyniadol
* Gramadeg stocastig
* Gramadeg swyddogaethol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Geiriadur Prifysgol Cymru, argraffiad cyntaf, tud. 817

Dolenni allanol
---------------

* Y Dull Gramadegol Archifwyd 2004-03-11 yn y Peiriant Wayback.

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **Gramadeg categorïaidd, Gramadeg dibyniadol, Gramadeg stocastig, Gramadeg swyddogaethol** o'r Saesneg "*categorial grammar, dependency grammar, stochastic grammar, functionalist grammar*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Prif lenor Ecwador yn ystod y cyfnod trefedigaethol oedd Eugenio Espejo (1747–95), a oedd hefyd yn feddyg, cyfreithiwr, ac ymgyrchydd dros annibyniaeth. Fe'i ystyrir yn arloeswr newyddiaduraeth yn Ecwador ac yn ddychanwr ac ysgrifwr testunau dadleuol o fri. Un o'r rhyddieithwyr gwychaf yn holl lên America Ladin yn y 19g oedd Juan Montalvo (1832–89), sydd yn nodedig am ei erthyglau a phamffledi rhyddfrydol tanbaid. Gelwir San Juan de Ambato, yng nghanolbarth Ecwador, yn ddinas y tri Juan (*La Tierra de los Tres Juanes*) am iddi genhedlu Montalvo; Juan León Mera (1832–94), awdur geiriau'r anthem genedlaethol "¡Salve, Oh Patria!" a'r nofel *Indianista* *Cumandá* (1879); a'r gwleidydd a newyddiadurwr o ryddfrydwr Juan Benigno Vela (1843–1920). Cyflwynwyd realaeth i lên Ecwador gan Luis A. Martínez (1869–1909) gyda'i nofel *A la Costa* (1904).

Grŵp Guayaquil
Prif gyfraniad Ecwador at y mudiad *indigenismo* yn hanner cyntaf yr 20g oedd y nofel *Huasipungo* (1934) gan Jorge Icaza (1906–78), sydd yn ymwneud â brwydr y bobloedd frodorol yn erbyn y tirfeddianwyr yn yr Andes. Yn y 1930au a'r 1940au daeth criw o lenorion ifainc o'r enw Grŵp Guayaquil i'r amlwg. Bu'r pump awdur hwn – Joaquín Gallegos Lara (1909–47), Enrique Gil Gilbert (1912–73), Demetrio Aguilera Malta (1909–81), José de la Cuadra (1903–41), ac Alfredo Pareja Diezcanseco (1908–93) – yn ysgrifennu am fywydau'r *montuvio* (y bobl o dras gymysg frodorol, Affricanaidd, ac Ewropeaidd) o ranbarth yr arfordir, a hynny gydag agweddau o realaeth gymdeithasol. Un arall o'r cyfnod hwn oedd y nofelydd, bardd, ac awdur straeon byrion Horacio Hidrovo Velásquez (1902–62).

Mae sawl bardd o nod yn hanu o ddinas Cuenca, gan gynnwys Jorge Carrera Andrade (1903–78) a César Dávila Andrade (1918–67).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goLlên De America |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Yr Ariannin **·** 
Bolifia **·** 
Brasil **·** 
Colombia **·** 
Ecwador **·** 
Feneswela **·** 
Gaiana **·** 
Paragwâi **·** 
Periw **·** 
Swrinam **·** 
Trinidad a Thobago1 **·** 
Tsile **·** 
Wrwgwái
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

Arwba1 **·** 
Bonaire1 **·** 
Curaçao1 **·** 
De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De **·** 
Guyane **·** 
Ynysoedd y Falklands
 |
|  |
| 1 Ystyrid weithiau fel rhan o Ogledd America neu Ganolbarth America. |

 |