| Llên Lloegr yn y 19eg ganrif |
| --- |
| "The Brontë Sisters" gan Patrick Branwell Brontë |
| Rhamantiaeth
* Coleridge
* Byron
* P. B. Shelley
* Keats
* Southey
* Hunt

 |
| Nofelwyr
* Austen
* M. Shelley
* Dickens
* C. Brontë
* E. Brontë
* A. Brontë
* Eliot
* Thackeray
* Trollope
* Gaskell
* Collins
* Hardy

 |
| Cyn-Raffaëliaid
* D. G. Rossetti
* C. Rossetti
* Swinburne
* Morris

 |
| Beirdd Fictoraidd
* Tennyson
* R. Browning
* Arnold
* E. B. Browning
* Meredith
* FitzGerald
* Kipling
* Housman
* Hopkins

 |
| Llenyddiaeth plant
* Carroll

 |
| Athroniaeth a'r gwyddorau
* Darwin
* J. S. Mill
* Macaulay

 |
| * ← 18g
* Llên Lloegr
* 20g →
 |
| * v
* t
* e
 |

Cyfnod yn hanes barddoniaeth Saesneg Lloegr, ac hefyd yr Alban, Cymru ac Iwerddon, sydd yn cyfateb i deyrnasiad y Frenhines Fictoria (1837–1901) yw **barddoniaeth Fictoraidd**. Oes o newid cymdeithasol, gwleidyddol, a thechnolegol enfawr ydoedd, ac adlewyrchir y datblygiadau hyn gan feirdd cyfoes. Er ei bod yn amrywio'n eang o ran ffurf a mesur, cynnwys a thema, ac arddull a thechneg, ac yn cwmpasu sawl mudiad a thueddiad gwahanol, yn gyffredinol nodweddir barddoniaeth Fictoraidd gan bwyslais ar draddodiad a'r gorffennol yn ogystal ag archwilio ffurfiau ac arddulliau newydd. Âi nifer o feirdd Fictoraidd i'r afael â materion cymdeithasol a gwleidyddol y cyfnod, megis diwydiannu, tlodi, ac hawliau merched, ac ymdrinir eu gwaith â phynciau o bob math, gan gynnwys serch, natur, crefydd, a chyfiawnder cymdeithasol.

Alfred, yr Arglwydd Tennyson.
Yn ystod Oes Fictoria, wynebai crefydd yn Lloegr amheuaeth ac ansicrwydd oherwydd y darganfyddiadau gwyddonol a berodd i Gristnogion gwestiynau eu ffydd. Cafwyd trawsnewidiadau cymdeithasol enfawr o ganlyniad i ddiwydiannaeth, cynnydd technolegol, trefoli, a thwf yr Ymerodraeth Brydeinig, ac adlewyrchir yr amryw ymatebion i'r newidiadau hyn ym marddoniaeth y cyfnod. Mynegir pryder am fateroliaeth a "Chynnydd" yng ngwaith cynnar Alfred, yr Arglwydd Tennyson, ac yn ei alargan "In Memoriam A. H. H." (1850) fe gofleidiai ffydd mewn ymateb i'w iselder o ganlyniad i farwolaeth ei gyfaill annwyl. Canfuwyd Tennyson hefyd cysur ac addewid yn hanes traddodiadol Lloegr, sydd yn bwnc ei arwrgerdd "Idylls of the King" (1859–62).

Themâu hollbresennol ym marddoniaeth Robert Browning a Matthew Arnold hefyd oedd ffydd ac amheuaeth. Er i ambell feirniad ddehongli sicrwydd crefyddol yn treiddio gwaith Browning, fe nodir hefyd gan ddyfnder seicolegol ac ymwybyddiaeth o lygredigaeth ddynol. Mewn cyferbyniad â Browning, Arnold ydy'r bardd sy'n cynrychioli gorau amheuaeth ac ymddieithriad Oes Fictoria, yn enwedig yn ei gerdd hiraethus "Dover Beach".

Er i Tennyson a beirdd eraill ysgrifennu yn arddull lefn, soniarus y traddodiad Seisnig, bu to newydd o lenorion yn arbrofi gyda dulliau a mesurau newydd. Defnyddir iaith lafar a rhythmau anrheolaidd gan Browning, ac mae'r rhain yn amlwg yn ei ymsonau dramatig megis "My Last Duchess". Roedd ei wraig, Elizabeth Barrett Browning, yn cyfansoddi sonedau serch, cyfrwng a feistrolwyd hefyd gan George Meredith. Roedd cyfieithiad Edward FitzGerald o'r *Rubaiyat* (1857–59), cerddi Perseg o'r 12g gan Omar Khayyam, yn hynod o boblogaidd. Ym marddoniaeth Arthur Hugh Clough, mynegir sgeptigiaeth grefyddol yn debyg i'w gyfoeswr Matthew Arnold, a hynny mewn modd eironig braidd.

Yng nghanol y 19g sefydlwyd y Cyn-Raffaëliaid, mudiad o arlunwyr a llenorion a efelychasant arddulliau cyntefig. Arweinydd y beirdd Cyn-Raffaëlaidd oedd Dante Gabriel Rossetti, a ddefnyddiai iaith liwgar a mesur llyfn. Nodai telynegion ei chwaer Christina Rossetti gan deimladrwydd crefyddol iawn. Roedd Algernon Charles Swinburne yn Gyn-Raffaëliad yn gynnar yn ei yrfa, ac yn ddiweddarach fe arbrofai â mesur a sain ei farddoniaeth.

Rudyard Kipling
Yng nghyfnod diweddar Oes Fictoria datblygodd sawl tuedd annibynnol ym marddoniaeth Saesneg Lloegr. Yn niwedd ei yrfa, trodd y nofelydd Thomas Hardy at gyfansoddi telynegion gyda'r un weledigaeth drist a thrugarog sy'n lliwio'i ryddiaith. Mynegir pesimistiaeth Ramantaidd, hiraethus mewn arddyll syml a chynnil gan A. E. Housman yn ei gyfrol *A Shropshire Lad* (1896). Dan ddylanwad llenorion Ffrainc, daeth y "dirywiaethwyr" i fri yn Lloegr, a'r blaenaf ohonynt oedd Ernest Dowson a'r Gwyddel Oscar Wilde a drigai yn Llundain. Nod y llên ddirywiaethol oedd i ddyrchafu celf uwchben natur, ac i arddel "celfyddyd er mwyn celfyddyd" ar draul confesiynau Oes Fictoria. Barddoniaeth soniarus, swyn-ganiadol a gyfansoddai Dowson, sy'n ymdrin â cholled a thorcalon a diflastod ar fywyd. Gosodai Wilde gwaith y Cyn-Raffaëliaid yn fodel i'w gerddi, yn eu plith "De Profundis" a "The Ballad of Reading Gaol". Bardd unigryw oedd yr Eingl-Indiad Rudyard Kipling, yr unigolyn ieuangaf i ennill Gwobr Lenyddol Nobel a hynny yn 1907. Sonir ei gerddi am brofiadau'r milwr yn yr Ymerodraeth Brydeinig yn aml, ac mae "If—" a gyhoeddwyd yn y gyfrol *Barrack Room Ballads and Other Verses* (1892) yn hynod o boblogaidd hyd heddiw.

Un o feirdd gwychaf a mwyaf fylanwadol Oes Fictoria oedd yr offeiriad o Iesuwr Gerard Manley Hopkins, er nad yw'n cael ei ystyried yn fardd Fictoraidd weithiau am y rheswm ni chyhoeddwyd ei waith nes 1918, 19 mlynedd wedi ei farwolaeth. Bardd hynod o wreiddiol oedd Hopkins, ac un o lenorion crefyddol gwychaf yn holl hanes Lloegr. Fe ddatblygai mesur afreolaidd, *sprung rhythm*, sy'n derfnyddio corfannau o amryw sillau i adlewyrchu aceniadau rhyddiaith. Roedd yn hoff iawn o gyflythrennu a geirwedd fanwl yn ei gerddi.

Gweler hefyd
------------

* Llên Lloegr yn y 19eg ganrif

Darllen pellach
---------------

Blodeugerddi
* Duncan Wu (gol.), *Victorian Poetry* (Rhydychen: Blackwell, 2002).

Astudiaethau cyffredinol
* Matthew Bevis (gol.), *The Oxford Handbook of Victorian Poetry* (Rhydychen: Oxford University Press, 2013).
* Joseph Bristow (gol.), *The Cambridge Companion to Victorian Poetry* (Caergrawnt: Cambridge University Press, 2000).
* Richard Cronin, Alison Chapman & Antony H. Harrison (goln), *A Companion to Victorian Poetry* (Rhydychen: Blackwell, 2002).

| * v
* t
* e
Llên Lloegr |
| --- |
| Yn ôl cyfnod | 
* Yr Oesoedd Canol
* 16eg ganrif
* 17eg ganrif (Yr Adferiad)
* 18fed ganrif
* 19eg ganrif
* 20fed ganrif

 |
| Yn ôl iaith | 
* Lladin
* Normaneg
* Saesneg (Hen Saesneg
* Saesneg Canol)

 |
| Barddoniaeth | 

|  |  |
| --- | --- |
| Yn ôl iaith | 
* Normaneg
* Lladin
* Saesneg

 |
| Yn ôl cyfnod | 
* Hen Saesneg
* Saesneg Canol
* Metaffisegwyr
* Cafaliriaid
* Y cyfnod Awgwstaidd
* Beirdd y Llynnoedd
* Rhamantiaeth
* Oes Fictoria
* Y Rhyfel Byd Cyntaf
* Moderniaeth
* Grŵp Auden
* Beirdd Lerpwl
* Barddoniaeth gyfoes

 |

 |
| Y nofel | 
* Nofel Ramantaidd
* Nofel ddychanol
* Nofel Gothig

 |
| Y ddrama | 
* Drama firagl
* Drama ddirgel
* Theatr Oes Elisabeth
* Theatr Oes Iago
* Theatr yr Adferiad
* Y ddrama Awgwstaidd
* Theatr Oes Fictoria
* Dynion ifanc dig
* Theatr gyfoes

 |
| Beirniadaeth | 
* Celf
* Ffilm
* Llenyddiaeth
* Theatr

 |