Mae ***The Prime Minister*** yn ffilm ddrama hanesyddol Seisnig o 1941 wedi'i chyfarwyddo gan Thorold Dickinson ac yn serennu John Gielgud, Diana Wynyard, Fay Compton a Stephen Murray. Mae'r ffilm yn adrodd hanes bywyd gwleidyddol a phersonol Prif Weinidog y Cyfnod Fictoraidd, Benjamin Disraeli.

Cast
----

* John Gielgud fel Benjamin Disraeli
* Diana Wynyard fel Mary Disraeli
* Fay Compton fel y Frenhines Victoria
* Pamela Standish fel Victoria, Tywysoges Reiol
* Stephen Murray fel William Ewart Gladstone
* Owen Nares fel Arglwydd Derby
* Frederick Leister fel Arglwydd Melbourne
* Nicholas Hannen fel Syr Robert Peel
* Will Fyffe fel Y Cyffröwr
* Anthony Ireland fel y Count D'Orsay
* Irene Browne fel Arglwyddes Londonderry
* Joss Ambler fel Iarll Caernarfon
* Vera Bogetti fel Arglwyddes Blessington
* Barbara Everest fel y Farwnes Lehzen
* Lyn Harding fel Bismarck
* Glynis Johns fel Miss Sheridan
* Margaret Johnston fel Miss Sheridan
* Andrea Troubridge fel Miss Sheridan
* Nadine March fel morwyn Mary Anne
* Gordon McLeod fel John Brown
* Leslie Perrins fel Iarll Salisbury
* Kynaston Reeves fel yr Arglwydd Stanley
* Abraham Sofaer fel llysgennad Twrci

Plot
----

Mae'r ffilm yn adrodd hanes ac amseroedd Benjamin Disraeli, a ddaeth yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig. Gwasanaethodd fel Prif Weinidog rhwng Chwefror a Rhagfyr 1868 a rhwng 1874 a 1880, bu hefyd yn Arweinydd yr Wrthblaid a Changhellor y Trysorlys. Mae'n darlunio ei briodas hir â'r Gymraes Mary Disraeli a'i berthynas ag amryw o ffigurau cyhoeddus eraill yr oes gan gynnwys William Gladstone, yr Arglwydd Melbourne a'r Frenhines Victoria. Yn ddiweddarach, byddai Gielgud yn adfer ei rôl fel Disraeli yn nrama deledu ITV *Edward the Seventh* (1975).

Saethwyd y ffilm yn Teddington Studios gan adran Brydeinig cwmni ffilmiau Warner Brothers. Roedd y cwmni eisoes wedi gwneud biopic llwyddiannus am yr un Brif Weinidog o dan y teitl *Disraeli* ym 1929.

Nid yw'r ffilm yn ail bobi ffilm 1929. Roedd *Disraeli* 1929 yn darlunio digwyddiad unigol yn hwyr yng ngyrfa Disraeli, (sef prynu Camlas Suez ym 1878). Mae *The Prime Minister* yn gofiant episodig o fywyd Disraeli o'i yrfa gynnar fel nofelydd trwy ei fuddugoliaethau gwleidyddol fel gwladweinydd hŷn. Mae'r ffilm bron yn hagiograffeg, yn darlunio Disraeli fel diwygiwr cymdeithasol gydol oes ac yn ddemocrat Torïaidd sy'n ymroddedig i "Loegr" ac i "ddemocratiaeth". Mae TCM.com yn disgrifio'r ffilm fel hyn —

> *The Prime Minister* (1941) yw'r chwedlonol Benjamin Disraeli, yn cael ei bortreadu gan y chwedlonol John Gielgud mewn perfformiad tour-de-force sy'n mynd â Disraeli o nofelydd ifanc dandiaidd, i aelod seneddol newyddian, i brif weinidog Lloegr a chyfrinachwr Y Frenhines Victoria. Ar hyd y ffordd, mae "Dizzy" yn ennill llaw ac yn priodi ei wraig Mary Anne, sy'n darparu cefnogaeth graff i'w yrfa. Mae hefyd yn brwydro gwrthwynebwyr gwleidyddol, yn helpu'r tlawd a'r dosbarth gweithiol, yn prynu Camlas Suez, yn ehangu'r ymerodraeth, ac yn trechu cynlluniau imperialaidd cynghrair wleidyddol yr Almaen Awstria a Rwsia.
> 
> 

Bu feirniadaeth am y ffilm am ei ddarluniad negyddol ac anffafriol o William Ewart Gladstone, prif wrthwynebydd gwleidyddol Disraeli.

Dyluniwyd setiau'r ffilm gan y cyfarwyddwr celf Norman G. Arnold.

Nodiadau
--------

Agorodd *The Prime Minister* yn yr Unol Daleithiau ym mis Chwefror 1942, un mis ar ddeg ar ôl ei phremière Prydeinig. Torrwyd y fersiwn Americanaidd o 15 munud — ymhlith y golygfeydd a dynnwyd roedd un yn cynnwys Glynis Johns, a oedd ar gychwyn ei gyrfa.

Swyddfa Docynnau
----------------

Yn ôl cofnodion Warner Bros enillodd y ffilm $16,000 i’r stiwdio yn ddomestig a $21,000 dramor.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Disraeli, Benjamin, earl of Beaconsfield (1804-1881), prime minister and novelist". *Oxford Dictionary of National Biography*. doi:10.1093/ref:odnb/7689. Cyrchwyd 2020-12-29.
2. ↑  Erthygl am y ffilm ar wefan Turner Classic Movies (Nodyn:Nid yw wefan TCM ar gael yn yr UE a'r DU)
3. ↑  "Justice for Gladstone". *The Daily Telegraph*. 1960-10-19. t. 15. ISSN 0307-1235. Cyrchwyd 2020-12-29.
4. ↑  Gwybodaeth ariannol Warner Bros yn *The William Shaefer Ledger*. Gweler Atodiad 1, *Historical Journal of Film, Radio and Television*, (1995) 15:sup1, 1-31 p 22 DOI: 10.1080/01439689508604551

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) *The Prime Minister*  ar wefan Internet Movie Database
* The Prime Minister ar AllMovie
* The Prime Minister ar Rotten Tomatoes