Roedd **William Robert Ambrose** (19 Ionawr, 1832 –22 Rhagfyr,1878) yn weinidog y Bedyddwyr, yn hynafiaethydd ac yn llenor.

Cefndir
-------

Ganwyd Ambrose yn Nhŷ Capel Galltraeth, Bryncroes, Sir Gaernarfon yn un o dri phlentyn i'r Parch Robert Ambrose (1783-1833) ac Ann Pritchard ei wraig. Roedd yn gefnder i'r bardd ac emynydd William Ambrose (Emrys). Bu farw'r tad ym 1833 pan nad oedd Ambrose ond flwydd oed. Ail-briododd Ann Pritchard a William Jones, dilledydd, a fu'n gyfrifol am fagwraeth Ambrose

Gyrfa
-----

Dysgodd Ambrose i fod yn ddilledydd gan ei lystad, ac fe fu'n dilyn y swydd honno yng Nghaernarfon, Lerpwl, Bangor, Porthmadog, a Thalysarn. Bu hefyd yn cadw ysgol yng Nghlynnog am gyfnod yn y 1860au. Ar ei ail dystysgrif priodas mae ei broffesiwn yn cael ei nodi fel rhwymwr llyfrau.

Ym 1856 cafodd ei fedyddio gan y Parch Dr Cefni Parry ym Mangor. Dechreuodd Pregethu ychydig yn niweddarach. Pan symudodd i Dalysarn tua 1865 nid oedd weinidog ar Gapel Ebeneser y Bedyddwyr ond fel pregethwr cymerodd Ambrose lawer o ddyletswyddau gweinidog ac yn cael ei gyfrif fel arweinydd ysbrydol y capel. Ym 1876 fe'i hordeiniwyd yn y capel a'i gyflogi fel ei weinidog.

Hysbyseb gan Ambrose 1859

Llenor
------

Fe fu Ambrose yn gystadleuydd brwd mewn eisteddfodau a chyfarfodydd llenyddol. Byddai'n cystadlu yn yr adran farddonol efo ychydig bach o lwyddiant ond rhagorai yn yr adran lenyddol gan ennill lawer am ei draethodau. Cyhoeddwyd nifer o'i draethodau fel llyfrynnau. Cyhoeddwyd ei gerdd *Marwnad i'r diweddar Hugh Jones, Ysw. Coedmadoc, a f*u'n fuddugol yng nghyfarfod llenyddol Talysarn, Nadolig, 1863 mewn cyfrol o'r enw *Blagur Llyfnwy.* Cafodd ei draethawd, *Hynafiaethau Nant Nantlle a fu'n fuddugol yn eisteddfod gadeiriol Penygroes, 1871 ei gyhoeddi fel llyfryn ym 1872. Yn y llyfryn hwn ceir y cyfeiriad argraffedig gyntaf at y wraig hynod Marged uch Ifan. Cyhoeddwyd hefyd ei draethawd ar* Hen Gestyll, Amddiffynfeydd, a Chaerau sir Gaernarfon.

Yn ogystal â chyhoeddi ei draethodau byddai Ambrose hefyd yn eu defnyddio fel sail darlithoedd cyhoeddus ar gyfer cymdeithasau capeli, weithiau wedi eu darlunio gan arddangosfa *Lantern hudolus* (taflunydd lluniau cynnar).

Ar ben ei waith cyhoeddus fel pregethwr a darlithydd bu Ambrose hefyd yn gwasanaethu ei fro fel aelod o Fwrdd Ysgolion, Bwrdd Nwy a Bwrdd Claddu Talysarn.

Teulu
-----

Priododd ddwywaith. Ei wraig gyntaf oedd Anne Griffiths. Wedi iddi hi farw ym 1860 priododd Ellen Williams gawsant dau fab. .

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Nhalysarn yn 46 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent gyhoeddus Pen-y-groes.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "AMBROSE, WILLIAM ROBERT (1832 - 1878), gweinidog gyda'r Bedyddwyr, a hynafiaethydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-09-16.
2. ↑  "AMBROSE, WILLIAM ('Emrys'; 1813 - 1873), gweinidog gyda'r Annibynwyr, bardd, a llenor | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-09-16.
3. 1 2  Y Parch A Williams, Ystrad Rhondda (1 Awst 1880). "COFIANT Y PARCH. W. R. AMBROSE, TALYSARN". *Y greal* **XXIX**: 169 - 174. .
4. ↑  "MARGED vch IFAN (1696 - 1801?), 'cymeriad' | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-09-16.
5. ↑  "MARWOLAETH Y PARCH WILLIAM AMBROSE (B) TALYSARN - Y Genedl Gymreig". Thomas Jones. 1878-12-26. Cyrchwyd 2019-09-16.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |