Roedd **Derek Jon Boote** yn ganwr ac actor Cymraeg (13 Rhagfyr, 1942  – 29 Tachwedd 1974).

Daeth Boote o bentref y Star, ger Gaerwen ar Ynys Môn. Addysgwyd ef yn Ysgol Gyfun Llangefni ac yng Choleg Cerdd a Drama, Caerdydd.

Gyrfa
-----

Chwaraeodd Boote y gitâr a'r bas dwbl a chanu gyda'r darlledwr Hywel Gwynfryn; yn ddiweddarach fe wnaethant ffurfio grŵp gyda Endaf Emlyn o'r enw Yr Eiddoch yn Gywir. Cystadlodd Boote yn nghystadleuaeth Cân i Gymru yn 1971. Bu iddo ymddangos ar gyfres canu poblogaidd Hob y Deri Dando yn 1964.

Perfformiodd Boote ochr yn ochr â'r ddeuawd boblogaidd *Ryan a Ronnie* (Ryan Davies a Ronnie Williams), gan chwarae'r cymeriad Nigel Wyn gwreiddiol ar eu sioe sgets. Ar ôl iddo farw, daeth Bryn Williams yn ei le. Ymddangosodd hefyd yn y rhaglen deledu Gymraeg *Dau a Hanner*.

Bu hefyd iddo ymddangos ar gyfresi cerddoriaeth boblogaidd, *The Singing Barn* (1969) a *The Singing Barge* (1974).

Yn 1969 ymddangosodd gyda Hywel Gwynfryn, Olwen Rees a Heulwen Haf yn *Gwendid ar y Lleuad*, rhaglen deledu gomedi a ddisgrifwyd fel "sioe gomedi Bythonaidd gyda hiwmor coch ac ambell gip o gyrff pinc". Mae erthygl ar wefan BBC Cymru yn dweud fod deiseb wedi ei drefnu yn erbyn yn y rhaglen, yn cwyno ei fod yn "anweddus" a bod y rhaglen wedi ei atal ar ôl tair pennod. Mae archif BBC Genome, sy'n tarddu o gofnodion y *Radio Times* yn dangos fod chwe pennod wedi ei amserlennu rhwng 16 Ionawr a 20 Chwefror 1969.

Rhyddhaodd Boote record EP *Byw'n Rhydd* ar label Recordiau'r Dryw.

Athro
-----

Weithiau roedd Boote yn dysgu yn Ysgol Gyfun Llanhari, ac yn chwe troedfedd pedair modfedd (1.93m) o daldra roedd yn chwaraewr rygbi amatur brwd.

Marwolaeth
----------

Bu farw Boote ym 1974 mewn ysbyty yng Nghas-gwent, yn dilyn damwain annisgwyl ac anffodus. Ym mis Hydref 1974, roedd yn ffilmio rhaglen i blant, *Maldwyn Aldwyn* yn stiwdio'r BBC yn Llandaf.. Yn ystod egwyl roedd yn smocio yn ei stafell newid pan aeth ei wisg ar dân ar ôl iddo ollwng lludw sigarét arni, a chafodd ei losgi’n ddifrifol. Bu farw rhai wythnosau yn ddiweddarach ym mis Tachwedd.

Disgograffi
-----------

* *Byw yn Rhydd*, Recordiau'r Dryw, 1968. Cynnwys y caneuon, Byw'n Rhydd, Yr Hyn Ydwyf Fi, San Miguel, Rwyn Mynd Fy Merch, Dagrau, Titrwm Tatrwm. Mae'r clawr yn cynnwys logo adnabyddus Recordiau'r Dryw a Derek.

Dolenni
-------

* *Titrwm Tatrwm* o fideo archif.

Cyferiadau
----------

1. ↑  Swyddfa Gofrestru Gyffredinol; Cymru a Lloegr, Mynegai Cofrestru Sifil Marwolaethau, 1916-2007; Hydref-Rhagfyr 1974 Ardal Gofrestru: Casnewydd. Cyfrol: 28 Tudalen: 0258. Derek Jon Boote.
2. ↑  Calendr Grantiau Profiant a Llythyrau Gweinyddu yng Nghofrestrfeydd Profiant yr Uchel Lys Cyfiawnder 1975.
3. ↑  "Index entry". *FreeBMD*. ONS. Cyrchwyd 20 Chwefror 2021.
4. ↑  British Broadcasting Corporation (1976). *BBC Handbook*. British Broadcasting Corporation. t. 113.
5. ↑  Great Britain. Parliament. House of Commons (1971). *Sessional Papers*. H.M. Stationery Office. t. 197.
6. ↑
7. ↑   Cofio - Dyma 1969. BBC Cymru. Adalwyd ar 20 Chwefror 2021.
8. ↑   Gwendid Ar Y Lleuad. BBC Genome.
9. ↑  "Byw'n Rhydd". *Discogs*. Cyrchwyd 15 July 2020.
10. ↑   BBC Handbook 1976. BBC (1975). Adalwyd ar 20 Chwefror 2021.
11. ↑
12. 1 2  Gareth Price (12 January 2018). *Broadcasters of BBC Wales*. Y Lolfa. t. 202. ISBN 978-1-78461-535-2.
13. ↑  John Davies (1994). *Broadcasting and the BBC in Wales*. University of Wales Press. t. 360. ISBN 978-0-7083-1273-5.
14. ↑
15. ↑