Roedd **Edward Hyde Villiers, 5ed Iarll Clarendon**, GCB, GCVO, PC, DL (11 Chwefror 1846 – 2 Hydref 1914), a oedd yn cael ei adnabod fel yr **Arglwydd Hyde** rhwng 1846 a 1870, yn wleidydd Unoliaethol Rhyddfrydol Prydeinig o'r teulu Villiers. Gwasanaethodd fel Arglwydd Siambrlen yr Aelwyd rhwng 1900 a 1905.

Cefndir ac addysg
-----------------

Clarendon oedd ail fab ond hynaf i oroesi i'r gwladweinydd Rhyddfrydol amlwg George Villiers, 4ydd Iarll Clarendon a'i wraig Yr Arglwyddes Katherine Grimston, merch James Grimston, Iarll 1af Verulam. Addysgwyd ef yng Ngholeg Harrow a Choleg y Drindod, Caergrawnt.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Portread o Clarendon yn ei wisg fel Arglwydd Siambrlen, c.1902.
Etholwyd Clarendon i'r Senedd dros etholaeth Aberhonddu ym 1869, sedd a gadwodd tan y flwyddyn ganlynol, pan olynodd ei dad i'r iarllaeth a chymryd ei sedd yn Nhŷ'r Arglwyddi. Ym 1895 penodwyd ef yn Arglwydd preswyl yng ngweinyddiaeth Unoliaethol yr Arglwydd Salisbury, swydd a gadwodd hyd 1900, pan gafodd ei ddyrchafu'n Arglwydd Siambrlen yr Aelwyd a'i dderbyn i'r Cyfrin Gyngor. Cadwodd y swydd pan ddaeth Arthur Balfour yn Brif Weinidog ym 1902. Syrthiodd y llywodraeth ym mis Rhagfyr 1905 ac nid chafodd Clarendon swydd wleidyddol arall.

Ynghyd a'i yrfa wleidyddol roedd yr Arglwydd Clarendon hefyd yn Arglwydd Raglaw Swydd Hertford rhwng 1893 a 1914.

Gyrfa chwaraeon
---------------

Gwnaeth Clarendon un ymddangosiad hysbys yn chwarae criced dosbarth cyntaf  i Brifysgol Caergrawnt ym 1865. Roedd yn fatiwr llaw dde ac yn fowliwr cyflym braich gron. Chwaraeodd pedwar o'i ewythrod James, Edward, Robert a Francis Grimston i gyd griced o'r radd flaenaf, fel y gwnaeth ei gefnder Walter Grimston. Rhwng 1890 a 1896, roedd yr Arglwydd Clarendon yn aelod o Bwyllgor Pêl-droed Clwb Chwaraeon West Hertfordshire, gan gadeirio rhai o'r cyfarfodydd. Yn ystod y cyfnod hwn enillodd y clwb dri Chwpan Hŷn Swydd Hertford mewn pedair blynedd, heb gystadlu yn y flwyddyn arall. Yn ddiweddarach, gelwid y tîm pêl-droed hwn yn Glwb Pêl-droed Watford.

Teulu
-----

Priododd yr Arglwydd Clarendon, yn gyntaf, yr Arglwyddes Caroline Agar, merch James Agar, 3ydd Iarll Normanton, ar 6 Medi 1876. Ar ôl marwolaeth ei wraig gyntaf ym 1894 priododd yn ail, Emma Hatch, ar 5 Awst 1908. Bu iddo dau o blant o'r briodas gyntaf:

* George Herbert Hyde Villiers, 6ed Iarll Clarendon (1877 – 1955)
* Yr Arglwyddes Edith Villiers (1878 – 1935), priod Piers Edgcumbe, 5ed Iarll Mount Edgcumbe

Bu farw'r Arglwydd Clarendon ym mis Hydref 1914, yn 68 oed, ac olynwyd ef yn yr iarllaeth gan George ei unig fab.

Anrhydeddau
-----------

### Anrhydeddau Prydeinig

* **GCB** : Marchog Croes Mawr yn Urdd y Baddon - *24 Hydref 1902* - a gyhoeddwyd yn rhestr Anrhydeddau'r Coroni 1902. Cafodd ei urddo gan y Brenin Edward VII ym Mhalas Buckingham ar 24 Hydref 1902.
* **GCVO**: Marchog Croes Mawr yn Urdd Frenhinol Victoria ym 1905

### Anrhydeddau tramor

* Brenhiniaeth Prwsia: Marchog Dosbarth cyntaf yn Urdd yr Eryr Coch - *1899* - mewn cysylltiad ag ymweliad yr Ymerawdwr Wilhelm II i'r DU.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Clarendon, 5th Earl of 2nd, (Edward Hyde Villiers) (11 Feb. 1846–2 Oct. 1915)". *WHO'S WHO & WHO WAS WHO*. doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u184693. Cyrchwyd 2020-06-19.
2. ↑  James, Arnold J a Thomas, John E. Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979 Gwasg Gomer 1981 ISBN 0 85088 684 8
3. ↑  CricketArchive record
4. ↑  Arthur Haygarth, *Scores & Biographies*, Volume 9 (1865-1866), Lillywhite, 1867
5. ↑  Phillips, Ollie (1991). *The Official Centenary History of Watford FC*. Watford Football Club. t. 176. ISBN 0-9509601-6-0.
6. ↑  London Gazette rhif 27453 11 Gorffennaf 1902 adalwyd 19 Mehefin 2020
7. ↑  The Times, Llundain; 25 Hydref 1902 "Court Circular"
8. ↑  The Times, Llundain; Court Circular; 17 Chwefror 1900 tud 11 rhif 36068

'

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Howel Gwyn** | **Aelod Seneddol Aberhonddu**1869 – 1870 | Olynydd:**James Gwynne-Holford** |
| Teitlau Pendefigaeth/Bonheddig |
|
| Rhagflaenydd:**George Villiers** | **Iarll Clarendon**1870–1914 | Olynydd:**George Villiers** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 52443906
* ISNI: 0000 0000 1021 5006
* GND: 116525266

 |