Mae **David Keith Lynch** (ganwyd 20 Ionawr 1946) yn wneuthurwr ffilmiau, cyfarwyddwr teledu, artist gweledol, cerddor ac actor o bryd i'w gilydd Americanaidd. Enwog am ei ffilmiau swrrealaidd, mae wedi datblygu steil unigryw sinematig ei hun, sydd wedi cael ei alw'n "Lynchian", ac sy'n cael ei nodweddu gan ei delweddaeth breuddwyd a dyluniad sain fanwl. Yn wir, elfennau swreal ac mewn llawer o achosion treisgar i'w ffilmiau wedi ennill enw iddynt eu bod yn "tarfu, troseddu neu syfrdanu" eu cynulleidfaoedd.

Ganwyd i deulu dosbarth canol yn Missoula, Montana, treuliodd Lynch ei blentyndod yn teithio o amgylch yr Unol Daleithiau, cyn mynd ymlaen i astudio paentio yn Academi'r Celfyddydau Cain Pennsylvania yn Philadelphia, lle newidiodd i gynhyrchu ffilmiau byr. Penderfynodd roi ei hun yn llawnach i'r cyfrwng yma, a symudodd i Los Angeles, lle chynhyrchodd ei lun gynnig cyntaf, y ffilm arswydus swrrealaidd *Eraserhead* (1977). Ar ôl Eraserhead, Cafodd Lynch ei gyflogi i gyfarwyddo *The Elephant Man* (1980), o le cafodd llwyddiant prif ffrwd. Yna, yn cael eu cyflogi gan y De Laurentiis Entertainment Group, aeth ymlaen i wneud dwy ffilm: yr epig ffuglen wyddonol *Dune* (1984), a oedd yn profi i fod yn fethiant beirniadol a masnachol, ac wedyn ffilm trosedd neo-noir, *Blue Velvet* (1986), a oedd yn hynod o feirniadol o fri.

Lynch (2001)
Symudodd ymlaen i greu ei gyfres deledu ei hun gyda Mark Frost, yr hynod o boblogaidd *Twin Peaks* (1990-92), creodd o hefyd y prequel sinematig, *Fire Walk With Me* (1992); ffilm ffordd, Wild at Heart (1990), ffilm deuluol The Straight Story (1999), yn yr un cyfnod. Gan troi pellach tuag at wneud ffilmiau swrrealaidd, efo tri o'i ffilmiau canlynol yn gweithio ar "rhesymeg freuddwyd" strwythurau naratif aflinol, Lost Highway (1997), Mulholland Drive (2001) a'r Inland Empire (2006). Yn y cyfamser, mae Lynch yn ei flaen i gynnwys y rhyngrwyd fel cyfrwng, gan gynhyrchu nifer o sioeau we, fel yr animeiddiad Dumbland (2002) a'r comedi sefyllfa swrrealaidd Rabbits (2002).

Yn ystod ei yrfa, mae Lynch wedi derbyn tri enwebiad Gwobr yr Academi am y Cyfarwyddwr Gorau, ac enwebiad am y sgript ffilm orau. Mae Lynch wedi ennill y Wobr César Ffrainc am Ffilm Orau Dramor, yn ogystal â'r *Palme d'Or* yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes a gwobr Golden Lion am lwyddiant oes yng Ngŵyl Ffilm Fenis.

Ffilmiau
--------

### Cyfarwyddwr

* *Eraserhead* (1977)
* *The Elephant Man* (1980)
* *Dune* (1984)
* *Blue Velvet* (1986)
* *Wild at Heart* (1990)
* *Twin Peaks: Fire Walk With Me* (1992)
* *Lost Highway*  (1997)
* *The Straight Story* (1999)
* *Mulholland Drive* (2001)
* *Inland Empire* (2006)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lynch and Rodley 2005. p. 245.
2. ↑  "1980 Academy Awards Nominations".
3. ↑  "1986 Academy Awards Nominations".
4. ↑  "2001 Academy Awards Nominations".
5. ↑  "Festival de Cannes: Wild at Heart". *festival-cannes.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-01-19. Cyrchwyd 2009-08-07.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 164455045
* LCCN: n92021345
* ISNI: 0000 0001 1786 5359
* GND: 119035316
* SELIBR: 244504
* SUDOC: 16696610X
* BNF: cb120162239 (data)
* BIBSYS: 90145818
* ULAN: 500253091
* NLA: 36027734
* NDL: 00448268
* NKC: jn20000720156
* BNE: XX832488
* CiNii: DA12217622

 |