Er bod gwyddonwyr wedi astudio'r **Firws Zika** o fewn rhuban o diriogaeth o Affrica i Asia ers yr 1950au, ym Mrasil, yn Ebrill 2015 y dechreuodd y feirws ymledu'n wyllt, nes y cyhoeddwyd yn Ionawr 2016 ei fod wedi cyrraedd lefel **epidemig** yn yr Americas. Ofnir ei fod bellach wedi ymledu, drwy'r mosgito i wledydd eraill yn Ne a Chanol America, Mecsico a'r Caribî.

Yn Ionawr 2016 cyhoeddodd Cyfundrefn Iechyd y Byd ei bod yn bur debygol y gwelir y firws yn ymledu drwy'r rhan fwyaf o'r Americas. Yn Chwefror cyhoeddodd y Gyfundrefn y credant fod cysylltiad rhwng y firws Zika a'r afiechyd Microceffali (lleihad ym maint y pen) a Syndrom Guillain–Barré (y cyhyrau'n gwanhau'n sydyn o achos fod y system imiwnedd yn difrodi'r system nerfol.

Gwraidd y drwg yw'r mosgito *Aedes aegypti* sy'n eitha cyffredin yn nhrofanau ac isdrofannau De America. Gall Teigr Asia (neu'r mosgito *Aedes albopictus*) hefyd ei ymledu. Mae'r mosgito yma i'w gael yn eitha cyffredin mor ogleddol a'r Llynnoedd Mawr yn Unol Daleithiau America. Cafwyd sawl achos lle ceir tystiolaeth y gall y firws Zika hefyd ymledu drwy ryw.

Twymyn eitha cyffredin a chochni tebyg i frech dros y croen yw'r unig symtomau a gaiff un pumed y bobl a heintir, a gelwir ef yn 'dwymyn Zika'. Ond pan fo'r mosgito'n ymosod ar ferch feichiog, mae'r baban a gaiff ei eni'n aml yn dioddef o *microceffali* drwy iddo gael ei heintio gan y fam.

Epidemioleg
-----------

Ym Mai 2015, cadarnhaodd gwyddonwyr o Brifysgol Ffederal Bahia mai'r firws Zika oedd y drwg yn y caws, wedi iddynt ddefnyddio techneg a elwir yn RT-PCR. Roedd eu hastudiaeth, yn wreiddiol, wedi'i sefydlu yng ngogledd a dwyrain Brasil: sef ardal Camaçari a dinas Salvador; roeddent yn astudio symtomau tebyg i'r ffliw neu'r gwibgymalwst a elwir hefyd yn 'deng'. Wedi cyfnod o symtomau ffliw, sylwyd fod brech yn ffurfio dros groen y claf. Roedd y patrwm yn eitha tebyg i haint arall sydd wedi ymledu gan y firws Chikungunya.

Erbyn Hydref roedd yr haint wedi cyrraedd Colombia a gwledydd eraill yn America Ladin gan gynnwys ynysoedd y Caribî yn Nhachwedd a Rhagfyr.

Cafwyd, hefyd sawl achos o bobl wedi'u heintio, wedi teithio o'r gwledydd hyn i Ewrop, un mor gynnar a Mawrth 2015 a deithiodd o Frasil i'r Eidal. Cafwyd achosion eraill yn Unol daleithiau'r America, Awstralia a thri achos yng ngwledydd Prydain. a thri yng Nghanada erbyn Ionawr 2015.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Microcephaly – Brazil". World Health Organization. 8 Ionawr 2016. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-02-01. Cyrchwyd 2016-01-29.
2. ↑  "WHO sees Zika outbreak spreading through the Americas". *Reuters*. 25 Ionawr 2016. Cyrchwyd 25 Ionawr 2016.
3. ↑  Kraemer, Moritz U.G. et al. (7 Gorffennaf 2015). "The global distribution of the arbovirus vectors *Aedes aegypti* and *Ae. albopictus*" (yn en). *ELife* **4**: e08347. doi:10.7554/eLife.08347. ISSN 2050-084X. PMC 4493616. PMID 26126267. .
4. ↑  "Zika virus infection 'through sex' reported in US - BBC News". Bbc.co.uk. 1970-01-01. Cyrchwyd 2016-02-04.
5. ↑  "G1 - Identificado vírus causador de doença misteriosa em Salvador e RMS - notícias em Bahia". *Bahia*. April 2015.
6. ↑  "PRO/AH> Zika virus - Brazil: confirmed Archive Number: 20150519.3370768". *Pro-MED-mail*. International Society for Infectious Diseases.
7. ↑  "PRO/AH> ZIKA VIRUS - COLOMBIA (03) Archive Number: 20151102.3760111". *Pro-MED-mail*. International Society for Infectious Diseases.
8. ↑  "PRO/AH> ZIKA VIRUS - AMERICAS (01) Archive Number: 20160108.3921447". *Pro-MED-mail*. International Society for Infectious Diseases.
9. ↑  Zammarchi, L; Tappe, D; Fortuna, C; Remoli, M; Günther, S; Venturi, G; Bartoloni, A; Schmidt-Chanasit, J (11 Mehefin 2015). "Zika virus infection in a traveller returning to Europe from Brazil, March 2015". *Eurosurveillance* **20** (23): 21153. doi:10.2807/1560-7917.ES2015.20.23.21153. PMID 26084316.
10. ↑  Sun, Lena H. (20 Ionawr 2016). "CDC: 'Dozen or so' cases of Zika virus among U.S. residents". *The Washington Post* (yn Saesneg). Cyrchwyd 24 Ionawr 2016.
11. ↑  "Zika virus found in Australian travelers returning from South America, virologist says". *ABC News*. Australia. 2016-01-26.
12. ↑  "Zika virus: Three returning UK travellers diagnosed". *The Guardian*. United Kingdom. 23 Ionawr 2016. Cyrchwyd 24 Ionawr 2016.
13. ↑  "Albertan among three Canadians infected with the Zika virus". *CTV Edmonton*. Canada. 28 Ionawr 2016. Cyrchwyd 28 Ionawr 2016.