recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm ddrama a seiliwyd ar lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr Arash T. Riahi yw ***Ein Bisschen Bleiben Wir Noch*** a gyhoeddwyd yn 2020. Fe'i cynhyrchwyd gan Veit Heiduschka a Michael Katz yn Awstria; y cwmni cynhyrchu oedd Wega Film. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Arash T. Riahi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Karuan. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Christine Ostermayer, Rainer Wöss, Sonja Romei a Simone Fuith. Mae'r ffilm *Ein Bisschen Bleiben Wir Noch* yn 102 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2020. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Run*. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Enzo Brandner oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Julia Drack sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arash T Riahi ar 22 Awst 1972 yn Iran. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2001 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Romy

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Arash T. Riahi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. . .
2. ↑  .
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Alessandro Di Robilant yw ***Il Nodo Alla Cravatta*** a gyhoeddwyd yn 1991. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Umberto Marino. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Patrick Bauchau, Delia Boccardo a Stefano Abbati. Mae'r ffilm *Il Nodo Alla Cravatta* yn 99 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1991. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Silence of the Lambs* sef Jonathan Demme ffilm Americanaidd gan a oedd yn serennu’r Cymro Anthony Hopkins a’r actores Jodie Foster. 
Golygwyd y ffilm gan Mirco Garrone sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alessandro Di Robilant ar 23 Hydref 1953 yn Pully.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alessandro Di Robilant nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm gyffro gan y cyfarwyddwr Jacques Daroy yw ***Sergil Et Le Dictateur*** a gyhoeddwyd yn 1948. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Marseille. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Marceau van Hoorebeke. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Paul Meurisse, Arlette Merry, Gaby Bruyère, Jérôme Goulven, Liliane Bert a René Blancard. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1948. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Treasure of the Sierra Madre* sy’n ffilm antur (cowboi i ryw raddau), gan John Huston. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jacques Daroy ar 13 Mawrth 1896 yn Ail fwrdeistref o Baris. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 29 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jacques Daroy nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Julio Irigoyen yw ***Su Íntimo Secreto*** a gyhoeddwyd yn 1948. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mercedes Carné, Carlos Gordillo, Albertito del solar ac Alfredo Arrocha. Mae'r ffilm *Su Íntimo Secreto* yn 65 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1948. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Treasure of the Sierra Madre* sy’n ffilm antur (cowboi i ryw raddau), gan John Huston. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Julio Irigoyen ar 1 Ionawr 1892 yn Buenos Aires a bu farw yn yr un ardal ar 12 Hydref 1998.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Julio Irigoyen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 13 Mai 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Mai 2016.
Ffilm i blant gan y cyfarwyddwr Herbert B. Fredersdorf yw ***Der Gestiefelte Kater*** a gyhoeddwyd yn 1955. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Richard Stauch. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Harry Wüstenhagen, Christa Oenicke, F. W. Schröder-Schrom, Paul Tripp a Wilhelm Groothe. Mae'r ffilm *Der Gestiefelte Kater* yn 65 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1955. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Rebel Without a Cause* sy’n ffilm glasoed gan y cyfarwyddwr ffilm oedd Nicholas Ray. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Ted Kornowicz oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Herbert B Fredersdorf ar 2 Hydref 1899 ym Magdeburg a bu farw yn Alacante ar 7 Awst 1992.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Herbert B. Fredersdorf nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Bernard Borderie yw ***À La Guerre Comme À La Guerre*** a gyhoeddwyd yn 1972. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal, Ffrainc a'r Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Bernard Borderie a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Gérard Calvi. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Curd Jürgens, Herbert Fux, Helmuth Schneider, Heinrich Schweiger, Kurt Heintel, Louis Velle, Silvia Dionisio, Leonard Whiting, Ivo Garrani, Marianne Comtell a Sylvie Fennec. Mae'r ffilm *À La Guerre Comme À La Guerre* yn 84 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1972. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Godfather* sef ffilm am gangstyrs Americanaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Christian Gaudin sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bernard Borderie ar 10 Mehefin 1924 ym Mharis a bu farw yn yr un ardal ar 18 Mai 1972.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Bernard Borderie nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Reinhard Schwabenitzky yw ***Zwei Väter Für Conny*** a gyhoeddwyd yn 2003. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Zwei Väter einer Tochter*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Awstria. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Reinhard Schwabenitzky. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Karl Merkatz, Ruth-Maria Kubitschek, Peter Fricke, Johannes Krisch, Elfi Eschke, Gunther Gillian, Helma Gautier, Katharina Stemberger, Marco Rima a Rudy Ruggiero. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl* sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Fabian Eder oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Ingrid Koller sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Reinhard Schwabenitzky ar 23 Ebrill 1947 yn Rauris. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Romy

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Reinhard Schwabenitzky nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 14 Hydref 2018.
Roedd **Agnes Charlotte Gude** (1 Chwefror 1863 – 11 Gorffennaf 1929) yn ddarlunydd o Norwy a aned yng Nghymru.

Cefndir
-------

Ganwyd Gude ym Mhont y Pant, ger Dolwyddelan  yn blentyn i Hans Gude (1825-1903) a Betsy Charlotte Juliane (née Anker 1830-1912) ei wraig. Roedd Hans Gude yn arlunydd ac yn athro yn yr Academi Gelf yn Düsseldorf. Roedd Gude wedi ennill troedle ym marchnad gelf Prydain yn y 1850au ar ôl i'w weithiau gael eu derbyn i orielau Francis Egerton, Iarll 1af Ellesmere ac Ardalydd Lansdowne. Awgrymodd deliwr celf o Loegr a chyn-fyfyriwr Gude - Mr Stiff - gallai Gude gael llwyddiant yn Lloegr (sic) pe bai yn symud i fyw i'r wlad. Yn hydref 1862 symudodd Hans Gude i Gwm Lledr, Dyffryn Conwy. Tra ei fod yn aros yng Nghymru ganwyd Agnes, ei ferch. Symudodd y teulu i Karlsruhe, Baden-Württemberg,yn hwyr ym 1864. Roedd brodyr a chwiorydd Agnes yn cynnwys y diplomydd Ove Gude (1853-1910), yr arlunydd Nils Gude (1859-1908) a’r arlunydd Sigrid Gude.

Gyrfa
-----

Derbyniodd Agnes Gude addysg dda iawn mewn paentio. Mae gweithiau ganddi yn cael eu harddangos yn Oriel Genedlaethol Norwy. Fodd bynnag, dim ond ychydig o'i gweithiau sy'n hysbys. Darluniodd y casgliad barddoniaeth *Old and New Children's Songs and Rhymes* gan Mathilde Wesendonck, a gyhoeddwyd ym Merlin ym 1890. Dangoswyd deuddeg o'i lluniau dyfrlliw ar gyfer y llyfr hwn yn Arddangosfa Fawr Gelf gyntaf Berlin ym 1893. Roedd y darluniau a ddylanwadwyd gan Art Nouveau yn rhan o "argraffiad ysblennydd" y llyfr plant a daethant yn eiddo i’r cleient, Wesendonck.

Teulu
-----

Roedd hi'n briod â'r arlunydd Almaenig Richard Scholz (1860–1939) rhwng 1885 a 1903. Bu iddynt dri o blant rhwng 1886 a 1888. Roedd ei merch Betsy Gude Agnus (1887-1979) hefyd yn arlunydd.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Oslo yn 66 mlwydd oed, a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Vår Frelsers gravlund yn y ddinas.

Nodiadau
--------

1. ↑  Mae nifer o ffynonellau yn rhoi ei man geni fel Betws y Coed, y dref fwyaf adnabyddus yn yr ardal

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Agnes Charlotte Gude" (yn nb), *Norsk kunstnerleksikon*, 2017-02-20, adalwyd 2021-03-14
2. ↑  *Der aander en tindrende sommerluft varmt over Hardangerfjords vande-- : [Tidemand & Gude], Nasjonalgalleriet 28. september-7. desember 2003*. Ann Falahat, Jorån. Heggtveit, Joan Fuglesang, Adolph Tidemand, Hans Fredrik Gude, Nasjonalgalleriet. Oslo: Nasjonalgalleriet. 2003. ISBN 82-90744-87-0. OCLC 54702837.CS1 maint: others (link)
3. ↑  "A Mirror of Nature: Nordic Landscape Painting 1840-1910". *web.archive.org*. 2010-05-16. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-05-16. Cyrchwyd 2021-03-14.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
4. ↑  "Agnes Charlotte Gude f. 01 Feb 1863 Betws-y-Coad, Conwy, Wales d. 11 Jul 1929 Oslo". *sveaas.net*. Cyrchwyd 2021-03-14.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* KulturNav: id

 |
Abaty Sistersiaidd oedd **Abaty Margam**, sydd wedi ei leoli ym Margam ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot.

Hanes
-----

Sefydlwyd yr abaty yn 1147 fel tŷ cangen o Abaty Clairvaux gan Robert, Iarll Caerloyw, a chysegrwyd hi i'r Santes Fair. Daeth yn noddfa bwysig i feirdd Morgannwg, yn enwedig yng nghyfnod yr Abad Dafydd ap Tomas (1500-1517). Diddymwyd yr abaty gan Harri VIII, brenin Lloegr, yn 1536, ac fe'i gwerthwyd i Syr Rice Mansel. O'r teulu Mansel, disgynodd yr eiddo i lawr y llinell benywaidd gan ddod i berchnogaeth y teulu Talbot. yn y 19g, adeiladodd C R M Talbot blasdy Castell Margam sydd yn edrych i lawr ar adfeilion yr abaty.

Eglwys plwyf Margam, ar safle'r abaty

Heddiw
------

Mae Abaty Margam erbyn heddiw yn adfail heblaw corff y capel, sydd yn dal yn gyfan. Mae corff capel yr abaty yn dal i gael ei ddefnyddio fel capel plwyf hyd heddiw. Mae'r adfeilion sydd ddim yn perthyn i'r capel, yn perthyn i'r cyngor. Mae'r adfeilion yn cynnwys cabidyldy anarferol o fawr sy'n dyddio o'r 13g, ac yn sefyll o fewn 840 erw Ystad Wledig Margam ger Castell Margam. Ar y bryn uwchben yr abaty, mae adfeilion mynachdy *Capel Mair ar y Bryn*; ar un adeg roedd 12 mynach yn byw yno.
Mynachlog adfeiliedig tua milltir i'r gogledd o bentref Talyllychau, Sir Gaerfyrddin yw **Abaty Talyllychau**. Erys rhan o'r tŵr yn sefyll heddiw. Fe'i sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth rhwng 1184 a 1189. Heddiw mae yng ngofal Cadw.

Hanes
-----

Cafodd yr abaty ei sefydlu gan yr Arglwydd Rhys rywbryd yn ail hanner y 1180au. Dewiswyd lleoliad anghysbell a thawel yn y bryniau uwchben Dyffryn Tywi, priodol i urdd fynachaidd a rannai'r delfryd o fywyd syml a gosyngedig gydag Urdd y Sistersiaid. Dyma'r unig dŷ Premonstratensaidd yng Nghymru. Nid yw'n eglur pam y dewisodd Rhys roi tir iddynt, ond roedd yn adnabod rhai o arweinwyr yr urdd yn Lloegr ac mae'n bosibl eu bod wedu dylanwadu arno.

Roedd Abaty Talyllychau yn driw i achos y Cymry yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth y drydedd ganif ar ddeg. Ym 1278 cafodd ei feddiannu gan Goron Lloegr. Ceisiodd y brenin Edward I, brenin Lloegr, roi mynachod Seisnig yn lle'r mynachod Cymreig. Rhoddwyd yr abaty yng ngofal Abaty Welbeck ar ôl i'r mynachod gael eu cyhuddo o ymddwyn yn anweddus.

Ychydig sy'n hysbys am hanes diweddarach yr abaty. Ym 1291 dim ond £62 oedd ei werth ac roedd mewn cyflwr bregus. Erbyn iddo gael ei ddiddymu ym 1535 roedd yn werth £153 ac roedd wyth canon yn byw yno.

Yr adeilad
----------

Cynllun o'r abaty
Lleolir yr adfeilion ger llynnoedd bach rhwng y bryniau. Dim ond yr eglwys a rhan o'r clwysty sy'n sefyll heddiw. Roedd yn adeilad uchelgeisiol a fuasai'n drawiadol iawn ar ei safle gwledig, gyda'r eglwys fawr a'i thri chapel ynghyd â thŵr a phresbyter. Hyd yr eglwys oedd 46m. Roedd llyn gerllaw ar gyfer cadw pysgod. Byddai'r rhan fwyaf o'r tir o amgylch yr adeilad yn nwylo'r abaty ar gyfer cadw defaid.

Mynediad a chadwraeth
---------------------

Mae'r hen abaty yn ngofal Cadw. Saif ger y B4302 tua 6 milltir o Landeilo a thua milltir i'r gogledd o Dalyllychau.

Llyfryddiaeth
-------------

* (Saesneg) Rod Cooper, *Abbeys and Priories of Wales* (Abertawe, 1992)
* (Saesneg) J. Beverley Smith a B. H. St J. O'Neill, *Talley Abbey* (Llundain: HMSO, 1967)
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **adain ariannaidd**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **adenydd ariannaidd**; yr enw Saesneg yw *Grey Shoulder-knot*, a'r enw gwyddonol yw *Lithophane ornitopus*. Mae'n byw yn yr ardaloedd Palearctig.

32–38 mm ydy lled ei adain ar ei eithaf. Mae'r oedolyn ar ei adain rhwng Awst a Thachwedd, ac yna eto wedi iddo gysgu'r gaeaf rhwng Chwefror a Mai.

Coed yw ei brif fwyd, yn enwedig y dderwen.

Isrywogaeth
-----------

* *Lithophane ornitopus ornitopus*
* *Lithophane ornitopus pitzalisi* Hartig, 1976 (Sardinia)

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r adain ariannaidd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur.
Mudiad Cristnogol a darddai o'r Diwygiad Radicalaidd yn Ewrop yn yr 16g yw **Ailfedyddiaeth** sy'n arddel athrawiaeth ailfedydd, hynny yw bedyddio oedolion sy'n datgan eu ffydd yn hytrach na bedyddio babanod. Gan amlaf disgrifir yr enwad yn ffurf ar Brotestaniaeth, ond ni derbynir hyn gan bob Ailfedyddiwr.[1][2][3] Mae sawl grŵp sy'n olrhain eu llinach i Ailfedyddwyr yr 16g wedi goroesi, gan gynnwys yr Amisch, yr Hutteriaid, a'r Mennoniaid. Datblygodd y Bedyddwyr Almaenaidd, y Bruderhof, a'r Eglwys Apostolaidd Gristnogol yn ddiweddarach. Ymhlith yr enwadau modern eraill a flagurai o Ailfedyddiaeth mae'r Bedyddwyr a'r Crynwyr.

Seiliodd yr Ailfedyddwyr cynnar eu hathrawiaeth ar ddysgeidiaeth Huldrych Zwingli, a ddadleuodd nad oedd plant i'w cosbi am bechod nes iddynt ddysgu'r wahaniaeth rhwng da a drwg a chaffael ewyllys rydd a'r gallu i edifarhau. Cyflwynant eu hunain i dderbyn bedydd credinwr fel oedolion ac i gyhoeddi eu ffydd. Yn y cyfnod hwn, roedd ailfedyddio yn drosedd a dderbynai'r gosb eithaf.[4] Cafodd yr Ailfedyddwyr eu herlid droeon yn yr 16g a'r 17g gan Brotestaniaid a Phabyddion fel ei gilydd, yn bennaf oherwydd dehongliadau'r enwad o'r ysgrythur a oedd yn groes i ddysgeidiaeth swyddogol yr eglwys a'r wladwriaeth. Dehonglai'r bregeth ar y mynydd yn llythrennol gan y mwyafrif o Ailfedyddwyr ac felly gwrthodant tyngu llwon, ymuno â'r fyddin, a gwasanaethu yn y llywodraeth wladol.

Nid oedd "Ailfedyddwyr" yn enw arddeledig gan un dosbarth nac enwad yn hanesyddol. Enw ydoedd a roddwyd gan eu gwrthwynebwyr. Gwrthodai'r enw oherwydd roeddynt yn ystyried bedydd y baban yn gabledd. Nad oeddynt, yn ôl eu barn eu hunain, ond yn gweinyddu y bedydd Cristnogol yn gywir am y tro cyntaf.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Klaassen, Walter (1973), *Anabaptism: Neither Catholic Nor Protestant*, Waterloo, ON: Conrad Press.
2. ↑  McGrath, William (PDF), *The Anabaptists: Neither Catholic nor Protestant*, Hartville, OH: The Fellowship Messenger,
3. ↑  Gilbert, William (1998), "The Radicals of the Reformation", *Renaissance and Reformation*, Lawrence, KS: University of Kansas,
4. ↑  (Saesneg) Anabaptist. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 13 Mai 2017.
Ffilm drosedd gan y cyfarwyddwr José Santugini yw ***A Woman in Danger*** a gyhoeddwyd yn 1936. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Luisa Sala, Antoñita Colomé ac Alberto Romea. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1936. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Anthony Adverse* sef ffilm Americanaidd hanesyddol, epig gan Mervyn LeRoy. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm José Santugini ar 12 Medi 1903 yn Toledo.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd José Santugini nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A Woman in Danger |  | Sbaen | Sbaeneg | 1936-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae ail isradd 2 yn hafal i hyd hypotenws triongl, gyda'r ddwy ochr arall yn 1
Mae **ail isradd 2**, neu 1/2 pŵer 2, a ysgrifennir mewn mathemateg fel √2 neu 21⁄2, yn rhif algebraidd positif sydd, wrth ei luosi gydag ef ei hun, yn rhoi'r rhif 2. Yn dechnegol, fe'i gelwir yn **brif ail isradd 2**, i'w wahaniaethu o'r rhif negyddol gyda'r un nodweddion.

Mae'n debygol mai dyma oedd y rhif cyntaf y gwyddus iddo fod yn Rhif anghymarebol. O fewn geometreg, ail isradd 2 yw hyd croeslin sgwâr, gyda'i ochrau'n un uned; mae hyn yn dilyn Theorem Pythagoras.

Fel amcangyfrif eitha da o ail isradd dau, mae'r ffracsiwn 99/70 (≈ 1.4142857) weithiau'n cael ei ddefnyddio.

Mae cyfres A002193 yn yr *On-Line Encyclopedia of Integer Sequences* yn rhoi gwerth rhifol ail isradd dau wedi ei flaendorri i 65 lle degol:

1.41421356237309504880168872420969807856967187537694807317667973799...

Hanes
-----

Tabled o glai o Fabilon, o tua 1800–1600 CC, gyda nodiant rhifol.
Goroesodd tabled o glai o Fabilon (c. 1800–1600 CC) sy'n rhoi amcangyfrif o √2 mewn pedwar rhif degol, 1 24 51 10, sy'n eitha agos ati - i hyd at 6 lle degol - ac sy'n nodi √2 fel:

{\displaystyle 1+{\frac {24}{60}}+{\frac {51}{60^{2}}}+{\frac {10}{60^{3}}}={\frac {30547}{21600}}=1.41421{\overline {296}}.}
Ceir amcangyfrif agos arall India hynafol - mewn testun a elwir yn Sulba Sutras (c. 800–200 CC):

{\displaystyle 1+{\frac {1}{3}}+{\frac {1}{3\times 4}}-{\frac {1}{3\times 4\times 34}}={\frac {577}{408}}=1.41421{\overline {56862745098039}}.}

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fowler and Robson, tud. 368.  
Photograph, illustration, and description of the *root(2)* tablet from the Yale Babylonian Collection Archifwyd 2012-08-13 yn y Peiriant Wayback.  
High resolution photographs, descriptions, and analysis of the *root(2)* tablet (YBC 7289) from the Yale Babylonian Collection
Actores Ffrengig oedd **Adrienne Lecouvreur** (5 Ebrill 1692 – 20 Mawrth 1730).

Fe'i ganed yn Damery, Marne, a pherfformiodd ar lwyfan yn broffesiynol yn Lille. Ar ôl iddi gael ei phrofiad cyntaf o actio yn y Comédie Française ym Mharis ym 1717, daeth yn hynod boblogaidd gyda'r cyhoedd, tan ei marwolaeth annisgwyl.

Cafodd berthynas gyda Maurice de Saxe, a ddaeth i ddiwedd trychinebus pan ymddengys iddi gael ei gwenwyno gan ei gelyn, Maria Karolina Sobieska, Duges Bouillon. Am fod yr Eglwys Gatholig wedi gwrthod rhoi angladd Cristnogol iddi, arweiniodd hyn at ei ffrind Voltaire i ysgrifennu cerdd yn llawn chwerder am y pwnc.

Roedd ei bywyd wedi ysbrydoli drama drasiedi gan Eugène Scribe ac Ernest Legouvé a seilir ar opera Francesco Cilea, *Adriana Lecouvreur* a'r operetta *Adrienne* (1926) gan Walter Goetze ar y ddrama hon hefyd. are based. Cyn y rhain, fodd bynnag, cyflwynodd Edoardo Vera ei "dramma lirico" *Adriana Lecouvreur e la duchessa di Bouillon* ym 1856. Ym 1913, chwaraeodd Sarah Bernhardt ran Lecouvreur yn y ffilm fud *Adrienne Lecouvreur*. Ym 1928, ffilmiodd MGM Studios *Dream of Love*, yn seiliedig ar y ddrama Scribe and Legouvé, *Adrienne Lecouvreur*, yn serennu Joan Crawford a Nils Asther. Mae chwe ffilm arall o leiaf wedi'u seilio ar ei bywyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  mwy na thebyg o wenwyno a ddefnyddiwyd yn aml iawn yn y cyfnod hwnnw. Gweler y bennod ar y "Slow Poisoners" yn *Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds* gan Charles Mackay (td. 565-592).
2. ↑  Adrienne, von Goetze Archifwyd 2019-03-01 yn y Peiriant Wayback. Adalwyd ar 2007-10-28. Wilfried Goebel
3. ↑  "Gherardo Cassaglia almanac". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-06-04. Cyrchwyd 2010-03-20.
4. ↑  Chwiliad IMDB am Adrienne Lecouvreur

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 4977749
* LCCN: n84119524
* ISNI: 0000 0000 2402 5641
* GND: 118726986
* SUDOC: 030607000
* BNF: cb12198836m (data)
* NKC: xx0281097
* BNE: XX1738464

 |
Y Pab Pawl VI yn ystod Ail Gyngor y Fatican.
Cyngor eglwysig gan yr Eglwys Gatholig Rufeinig oedd **Ail Gyngor Eciwmenaidd y Fatican** (Lladin: *Concilium Oecumenicum Vaticanum Secundum*) a geisiodd ymdrin â pherthynas yr Eglwys gyda'r byd modern. Hwn oedd cyngor cyntaf ar hugain yr Eglwys Gatholig a'r ail i'w gynnal ym Masilica Sant Pedr yn Ninas y Fatican ar ôl Cyngor Cyntaf y Fatican (1869–70). Agorodd y cyngor, drwy Esgobaeth y Pab, dan y Pab Ioan XXIII ar 11 Hydref 1962 a daeth i ben dan y Pab Pawl VI ar Ŵyl yr Ymddwyn Difrycheulyd ar 8 Rhagfyr 1965.

O ganlyniad i'r cyngor bu nifer o newidiadau yn athrawiaeth ac arferion yr Eglwys, gan gynnwys adnewyddu cysyniad y bywyd cysegredig, ymdrechion eciwmenaidd, a'r galwad cyffredinol i sancteiddrwyd. Un o brif negeseuon y cyngor oedd Rhyfeddod y Pasg a'i bwysigrwydd i fywyd Cristnogion a'r flwyddyn Gristnogol. Newidiodd y mwyafrif o eglwysi i'r iaith frodorol yn hytrach na Lladin yn yr Offeren, a gwelwyd llai o dlysau gan y wisg glerigol. Adolygwyd gweddïau'r cymun a'r calendr litwrgïaidd, a rhoddwyd yr hawl i weinyddwr yr Offeren wynebu'r gynulleidfa neu ochr ddwyreiniol yr eglwys. Cyflwynwyd nifer o newidiadau modern yng ngherddoriaeth y litwrgi a chelfyddyd Gatholig. Mae nifer o'r newidiadau hyn yn ddadleuol gan Gatholigion hyd heddiw.

Ymhlith y rhai a gyfranodd at sesiwn agoriadol y cyngor roedd pedwar dyn a ddaeth yn bab: y Cardinal Giovanni Battista Montini, sef Pawl VI; yr Esgob Albino Luciani, sef Ioan Pawl I; yr Esgob Karol Wojtyła, sef Ioan Pawl II; a'r ymgynghorwr diwinyddol Joseph Ratzinger, sef Bened XVI.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pope Paul VI (21 Tachwedd 1964). "*Lumen gentium*". *The Holy See*. Cyrchwyd 7 June 2016.
2. ↑   *Gaudium et spes [Pastoral Constitution on the Church in the Modern World]*, II Vatican council, Rome, IT: Vatican, .
3. ↑  Motu Proprio *Sanctitas clarior*
4. ↑
Hannibal yn croesi'r Alpau yn ystod yr Ail Ryfel Pwnig. Ffresco o tua 1510, Amgueddfa'r Capitol, Rhufain.
Rhyfel rhwng Gweriniaeth Rhufain a Carthago, a ymladdwyd rhwng 218 CC a 202 CC oedd yr **Ail Ryfel Pwnig** yw'r term a ddefnyddir am gyfres o ryfeloedd rhwng 264 CC a 146 CC. Daw'r enw "Pwnig" o'r term Lladin am y Carthaginiaid, *Punici*, yn gynharach *Poenici*, oherwydd eu bod o dras y Ffeniciaid.

Yn y blynyddoedd yn dilyn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, enillodd Carthago drefedigaethau newydd yn Sbaen dan arweiniad Hamilcar Barca, a daeth yn bwerus unwaith eto. Dechreuodd yr Ail Ryfel Pwnig yn Sbaen yn 202 CC. Penderfynodd y cadfridog Carthaginiaidd Hannibal, mab Hamilcar Barca, ymosod ar yr Eidal, ac arweiniodd fyddin yn cynnwys nifer sylweddol o eliffantod dros yr Alpau.

Yn ystod y blynyddoedd nesaf enillodd nifer o fuddugoliaethau syfrdanol dros y Rhufeiniaid, yn arbennig ym mrwydrau Trebia, Trasimene a Cannae. Mae tactegau Hannibal ym mrwydr Cannae yn parhau i gael eu hastudio heddiw. Lladdwyd rhwng 50,000 a 70,000 o Rufeinwyr yn y frwydr yma, sy’n yn ei gwneud yn un o’r brwydrau un diwrnod mwyaf gwaedlyd a gofnodir.

Problem Hannibal oedd nad oedd ganddo’r offer angenrheidiol i gipio dinasoedd caerog. Gobeithiai y byddai’r dinasoedd oedd yn cefnogi Rhufain yn troi i gefnogi Carthago yn dilyn ei lwyddiannau milwrol. Gwireddwyd hyn i raddau; er enghraifft trôdd dinas Capua at y Carthaginiaid. Yn raddol dysgodd y Rhufeiniaid oddi wrth Hannibal ei hun, a gwnaethant eu gorau i osgoi brwydr yn erbyn prif fyddin Hannibal. Yn 207 CC gorchfygwyd a lladdwyd ei frawd Hasdrubal Barca pan geisiodd arwain byddin arall i’r Eidal i atgyfnerthu Hannibal..

Yn 203 CC, gorfododd ymosodiad Rhufeinig ar Ogledd Affrica dan arweiniad Scipio Africanus ef i adael yr Eidal i amddiffyn Carthago. Gorchfygwyd ef gan y Rhufeiniaid ym Mrwydr Zama. Yn 202 CC bu raid i Carthago dderbyn telerau Rhufain ac ildio, gan golli ei threfedigaethau a gorfod talu swm fawr o arian i Rufain dros gyfnod o flynyddoedd.
Asteroid ddeuaidd sydd tua 1.3 cilometr mewn diamedr yw **(66391) 1999 KW4**, dynodiad dros dro 1999 KW4. Mae wedi'i dynodi fel gwrthrych agos i'r Ddaear ac asteroid o'r grwp Aten a allai fod yn beryglus. Cafodd ei ddarganfod ar 20 Mai 1999 gan Lincoln Near-Earth Asteroid Research (LINEAR) yn Safle Prawf Arbrofol Labordy Lincoln yn Socorro, New Mexico, yr Unol Daleithiau. Mae hefyd yn croesi cylchdro Mercher a hon yw'r system ddeuaidd hysbys agosaf at yr Haul gyda pherihelion o 0.2 Uned Astronomegol yn unig (5.4 pellter y lleuad).

Cylchdro
--------

Mae'r asteroid yn cylchdroi'r Haul ar bellter o 0.2–1.1 PA unwaith bob 6.18 mis (188 diwrnod). Mae gan ei gylchdro ecsentrigrwydd o 0.69 a thueddiad o 39° o ran yr ecliptig. Cymerwyd rhagfynegiad cyntaf gan 2MASS yn Arsyllfa Whipple Fred Lawrence ym 1998, gan ymestyn arch arsylwi'r gwrthrych o flwyddyn cyn ei arsylwad darganfod swyddogol yn Socorro.

Fel asteroid a allai fod yn beryglus, mae ganddo isafswm pellter cylchdro o 0.0138 Uned Astronomegol (2,060,000 cilometr) o'r Ddaear, sy'n cyfateb i 5.4 pellter y lleuad. Ar 25 Mai 2036, bydd yn pasio 0.0155 Uned Astronomegol (2,320,000 cilometr) o'r Ddaear.

Nodweddion ffisegol
-------------------

Yn nosbarthiad SMASS, nodweddir yr asteroid fel math S:-, sef y math ehangach o asteroidau caregog math S-.

Mae gan 1999 KW4 leuad planed-fechan sy'n ei chylchdroi. Mae'r lleuad, a ddynodwyd yn S/2001 (66391) 1 tua 360 metr mewn diamedr, ac yn cylchdroi bob 16 awr ar bellter cymedrig o 2.6 cilometr. Awgrymwyd presenoldeb cydymaith gan arsylwadau ffotometrig a wnaed gan Pravec a Šarounová ac chadarnhawyd hynny gan arsylwadau Arecibo, trwy ddefnyddio radar, a'u cyhoeddi ar 23 Mai 2001.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Johnston, Robert (20 Medi 2014). "(66391) 1999 KW4". *Johnston's Archive*. Adalwyd 30 Mawrth 2017.
2. 1 2  "66391 (1999 KW4)". *Minor Planet Center*. Adalwyd 30 Mawrth 2017.
3. 1 2 3  "JPL Small-Body Database Browser: 66391 (1999 KW4)" (2017-05-31 last obs.). Jet Propulsion Laboratory. Adalwyd 1 Mehefin 2017.
4. ↑  "JPL Close-Approach Data: 66391 (1999 KW4)" (2013-05-09 last obs (arc=14.9 yr)). Adalwyd 6 Ebrill 2016.
5. ↑  Pravec, P.; Scheirich, P.; Kusnirák, P.; Sarounová, L.; Mottola, S.; Hahn, G.; et al. (Mawrth 2006). "Photometric survey of binary near-Earth asteroids". *Icarus*. **181** (1): 63–93. Bibcode:2006Icar..181...63P. doi:10.1016/j.icarus.2005.10.014. Adalwyd 1 Mehefin 2017.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn telyn Albert** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar telyn Albert) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Menura alberti***; yr enw Saesneg arno yw *Prince Albert’s lyrebird*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar telyn (Lladin: *Menuridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. alberti*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aderyn telyn Albert yn perthyn i deulu'r Adar telyn (Lladin: *Menuridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn telyn Albert** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Rhywogaeth o adar yw **aderyn to** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar to) neu **aderyn y to** a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Passer domesticus***; yr enw Saesneg arno yw *House sparrow*. Mae'n perthyn i deulu'r Golfanod (Lladin: *Ploceidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. domesticus*, sef enw'r rhywogaeth. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America, Asia, Ewrop, Affrica ac Awstralia.
Mae **Aderyn y To** yn gyffredin yn Ewrop ac ar draws rhan fawr o Asia, ac mae hefyd wedi ei gyflwyno i Ogledd a De America, Deheubarth Affrica, ac Awstralia a Seland Newydd.

Yn aml iawn mae perthynas glos rhwng yr aderyn to ac anheddau dynol, ac mae'n medru bod yn brin lle mae'r boblogaeth ddynol yn denau. Yn ddiweddar tynnwyd sylw at y ffaith fod niferoedd yr aderyn yma wedi cwympo mewn rhai rhannau o Ewrop, yn enwedig yn nhrefi Lloegr, lle mae'r aderyn to bron wedi diflannu o Lundain. Yng Nghymru ar y llaw arall mae ei niferoedd wedi cynyddu yn y blynyddoedd diwethaf.

Iâr
Aderyn to yng Nghymru.
Wyau'r  *Passer domesticus domesticus*

Hanesyddol
----------

Dywedir i'r nyth aderyn-to hwn fod o fewn ffram ffenestr (*sash window*) ers 1896 (y flwyddyn godwyd y tŷ) yn Llanfaglan. Preswylydd y tŷ Frank Jones dynnodd sylw rhaglen Galwad Cynnar (Radio Cymru) iddo. 

Nyth aderyn y to wedi ei ddyddio o 1896, yn Llanfaglan, Caernarfon 2012
Cymerodd Kelvin Jones (swyddog Cymru y BTO) y nyth i’w dadansoddi gan arbenigwyr. Tybed pa weiriau oedd ar gael i adar-to yn 1896? Diolch i waith arloesol prifysgolion Cymru, mae DNA holl blanhigion Cymru bellach wedi ei gofnodi gan yr Ardd Genedlaethol, ac fe anfonwyd y nyth iddynt gan obeithio adnabod pob gwelltyn ynddo (mae Prosiect Llên Natur yn aros y canlyniadau o hyd).

Cyn anfon y nyth cafodd y ddau fotanegydd, Nigel Brown a Trefor Dines, gyfle i edrych yn fanwl ar y nyth. Mi oedd TD yn gobeithio buasai rhywfaint o gen neu ffwng wedi sychu arno ond ni fu. Cytunodd y ddau ar y rhestr yma:

*Soft Brome* *Bromus hordeaceus*, pawrwellt cyffredin, *Crested Dog's tail* rhonwellt y ci, *Fescue* (*Red/sheep*) peiswellt coch/peiswellt y defaid, *Yorkshire fog* maswellt penwyn a'r hen rhywogaeth rygwellt [*rye*].
Meddai TD, "fysai'r rhain yn rhan o hen borfeydd ac yn gyffredin iawn yn yr amser cafodd y nyth ei godi. Mae yna lawer o hadau yn waelod y box a sawl math o wreiddiau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.
3. ↑  Adroddiad Kelvin Jones, BTO Cymru

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn to** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Botaurus stellaris*
Mae **Aderyn y bwn** (*Botaurus stellaris*) yn aelod o deulu’r crehyrod, yr Ardeidae.

Aderyn mawr, brown yw Aderyn y bwn, 69–81 cm o hyd a 100–130 cm ar draws yr adenydd. 
Ceir yr aderyn yma ar draws rhannau helaeth o Ewrop ac Asia, ond mae ei niferoedd yn tueddu i leihau, yn rhannol oherwydd sychu gwlybdiroedd. Nid yw’n aderyn mudol mewn rhannau lle nad yw’r dŵr yn rhewi yn y gaeaf, ond yn y rhannau gogleddol mae’n symud tua’r de neu’r gorllewin yn y gaeaf.

Anaml y gwelir yr aderyn yma, gan ei fod yn cuddio mewn hesg *Phragmites*. Mae weithiau i’w weld yn cerdded yn llechwraidd ar hyd ymylon yr hesg yn chwilio am bysgod bychain neu lyffantod. Gall guddio trwy aros yn hollol lonydd gyda’r pig yn pwyntio i fyny, sy’n ei wneud yn eithriadol o anodd i’w weld ymysg y tyfiant.

Lle mae’r aderyn yn nythu, gellir clywed sain rhyfedd a wneir gan y ceiliog, a elwir y "bŵm". Aferai yr aderyn nythu yng Nghymru ond nid oes cofnodion diweddar o hyn, er bod nifer fychan yn gaeafu yma. Mae'r RSPB yn gwneud llawer o waith i geisio cael yr aderyn yn ôl i nythu yma, yn enwedig ar Ynys Môn, a disgwylir y bydd hyn yn llwyddo yn ystod y blynyddoedd nesaf.

Enwau
-----

Yn ei lyfr ar enwau’r adar mae Dewi Lewis yn rhestru nifer o enwau lleol ar Aderyn y bwn (sy’n dangos ei fod yn aderyn cynhenid a chyfarwydd ar un adeg pan oedd corsydd yn fwy niferus). Dyma nhw: 

* bwm y gors (cyfeiriad at y sŵn a wneir gan yr aderyn adeg y nythu)
* bwmp y gors
* buddai
* tabwrdd y baw
* buddair
* crëyr brych

Ei enw yn Saesneg yw *bittern*, yn wyddonol *Botaurus stellaris*. Ei enw yn Ffrangeg yw *Butor êtoilé*, yr elfen *êtoilé* yn cyfeirio mae’n debyg at y patrwm serog ar ei gefn neu wddf.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dewi E. Lewis, *Enwau Adar* (Gwasg Carreg Gwalch, 1994)
Ail Ryfel y Boer
Ymladdwyd **Ail Ryfel y Boer** (Saesneg: *Second Boer War*, Afrikaans: *Boereoorlog* neu *Tweede Vryheidsoorlog*) rhwng 11 Hydref 1899 a 31 Mai 1902 yn Ne Affrica, rhwng yr Ymerodraeth Brydeinig a gweriniaethau y Boeriaid, Y Weriniaeth Rydd Oren a Gweriniaeth y Transvaal, gweriniaethau oedd wedi eu sefydlu gan y Voortrekkers. Mae cyfeiriad ar **Ryfel y Boer** neu **Ryfel De Affrica** fel rheol yn cyfeirio ar y rhyfel hwn.

Yn 1885, cafwyd hyd i aur yn y Witwatersrand yn y Transvaal. O ganlyniad, symudodd nifer fawr o dramorwyr (*uitlanders*) i mewn i'r Transvaal, y rhan fwyaf ohonynt yn Brydeinwyr. Gwaethygodd y berthynas rhwng y rhain a llywodraeth y Transvaal, ac yn 1896 gyrrodd Cecil Rhodes garfan answyddogol o filwyr ar ymgyrch i'r Transvaal, y *Jameson Raid*. Y gobaith oedd y byddai'r mewnfudwyr Prydeinig o gwmpas Johannesburg yn eu cynorthwyo i gipio grym, ond methiant fu'r ymgyrch.

Gwaethygodd y berthynas rhwng y ddwy ochr, ac ar 8 Medi 1899 gyrrodd y Prydeinwyr 10,000 o filwyr i Natal, ac ar 22 Medi 47,000 arall. Mynnodd y *Volksraad*, senedd y weriniaeth, fod y milwyr hyn yn cael eu tynnu'n ôl o'r ffîn, a phan wrthododd yr ymerodraeth, dechreuodd y rhyfel ar 12 Hydref.

Oherwydd y gwahaniaeth mawr yn adnoddau'r ddwy ochr, a'r ffaith mai ffermwyr yn hytrach na milwyr proffesiynol oedd y rhan fwyaf o ymladdwyr y Boeriaid, disgwyliai'r Prydeinwyr y byddai'r rhyfel drosodd mewn ychydig fisoedd, ond enillodd y Boeriaid nifer o fuddugoliaethau. Mewn un wythnos, enillasant frwydrau yn Stormberg (10 Rhagfyr), Magersfontein (11 Rhagfyr) a Colenso y Natal (15 Rhagfyr).

Ar 14 Chwefror 1900, cyrhaeddodd nifer fawr o filwyr Prydeinig ychwanegol dan yr Arglwydd Roberts. Cipiodd ef Bloemfontein ar 13 Mawrth a Pretoria ar 5 Mehefin. Er hyn, parhaodd y Boeriaid i ymladd rhyfel gerila am ddwy flynedd arall, dan Christiaan de Wet, Jan Smuts, Louis Botha ac eraill. Ymatebodd y Prydeinwyr dan yr Arglwydd Kitchener trwy losgi ffermydd i atal yr ymladdwyr Boeraidd rhag cael bwyd, a symud y gwragedd a'r plant i wersylloedd. Ystyrir y rhain fel y gwersylloedd cadw cyntaf.

Daeth y rhyfel i ben pan arwyddwyd Cytundeb Vereeniging ym mis Mai 1902. Bu farw tua 22,000 o filwyr Prydeinig yn y brwydro ac o afiechydon. Lladdwyd tua 7,000 o'r ymladdwyr Boeraidd, ond bu farw tua 28,000 o'r gwragedd a'u plant yn y gwersylloedd cadw. Bu farw tua 14,000 o'r boblogaeth frodorol. Ymgorfforwyd y gweriniaethau Boeraidd yn yr Ymerodraeth Brydeinig, ac yn ddiweddarach daethant yn rhan o Dde Affrica.

Roedd cydymdeimlad y byd yn gyffredinol gyda'r Boeriaid, ac ymladdodd carfanau o wirfoddolwyr o sawl gwlad, yn cynnwys Iwerddon, ar eu hochr hwy. Ym Mhrydain, roedd y rhyfel yn boblogaidd iawn gyda'r mwyafrif, ond roedd rhai gwrthwynebwyr. Yr amlycaf o'r rhain oedd David Lloyd George, a ddaeth i amlygrwydd o ganlyniad.

Gweler hefyd
------------

* Hanes De Affrica
* Rhyfeloedd y Boer
Y mynegiad mathemategol "Prif ail isradd o *x*"
Enghraifft, √25 = 5, oherwydd 25 = 5⋅5, neu 52 (5 wedi'i sgwario).
O fewn mathemateg, mae **ail isradd** unrhyw rif (*a*) yn rhif (*y*) fel bod ***y***2 = ***a***. Mewn geiriau eraill, mae nifer  *y*  mae ei sgwâr (sef canlyniad lluosi'r rhif gydag ef ei hun, neu   *y*  ⋅  *y* ) yw  *a*. Er enghraifft, mae 4 a -4 yn ail isradd o 16 oherwydd 4  2  = (-4)  2  = 16.

Mae gan bob rhif real sydd ddim yn negydd  *a*  eilrif unigryw, a elwir yn 'y prif ail isradd' ', a ddynodir gan √*a*, lle mae √ yn cael ei alw y 'symbol sylfaenol' (*radical sign* neu *radix*). Er enghraifft, y prif ail isradd o 9 yw 3, a ddynodir gan √9 = 3, oherwydd 3  2  = 3 • 3 = 9 ac nid yw 3 yn negydd. Gelwir y term (neu rif) y mae ei ail isradd yn cael ei ystyried yn *radicand*. Y radicand yw'r nifer neu'r mynegiant o dan yr arwydd radical, yn yr enghraifft hon (9).

Mae gan bob rhif positif ddau ail isradd: √a, sy'n bositif, a -√a, sy'n negydd. Gyda'i gilydd, mae'r ddau ail isradd hyn wedi'u dynodi fel ± √a. Er mai dim ond un o'i ddwy ail isradd yw'r prif ail isradd, caiff y dynodiad "ail isradd" ei ddefnyddio'n aml i gyfeirio at y prif ail isradd. Ar gyfer y posydd *a*, gellir ysgrifennu'r prif ail isradd hefyd mewn nodiant fel *a*.

Gellir trafod ail isradd rhifau negyddol o fewn fframwaith rhifau cymhlyg. Yn fwy cyffredinol, gellir ystyried ail isradd mewn unrhyw gyd-destun y diffinnir syniad o "sgwario" (lluosi rhif gydag ef ei hun) rhai gwrthrychau mathemategol, gan gynnwys algebrasau matrics, endomorffedd cylch ac ati.

Enghraifft syml
Er enghraifft, 2 yw ail isradd 4, gan fod 2 wedi'i luosi gydag ef ei hunan yn gwneud 4; neu fe ellir dweud fod 2 wedi'i sgwario (22), yn gwneud 4:

{\displaystyle 2={\sqrt {4}}}  

{\displaystyle 2^{2}=4}

Rhoddir rhif o dan y symbol 
{\displaystyle {\sqrt {}}} i gyfeirio at ei ail isradd mewn fformiwlâu mathemategol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gel'fand, t. 120
2. ↑  Zill, Dennis G.; Shanahan, Patrick (2008). *A First Course in Complex Analysis With Applications* (arg. 2nd). Jones & Bartlett Learning. t. 78. ISBN 0-7637-5772-1. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-09-01. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help) Extract of page 78 Archifwyd 2016-09-01 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Abigail** (Hebraeg: **אביגיל**) yn gymeriad yn y Beibl Hebraeg / Yr Hen Destament. Hi oedd mam Amasa, cadlywydd pennaf byddin Absalom (2 Samuel 17:25).

Mae 2 Samuel 17:25 yn cyfeirio at Abigail fel chwaer i Serfia, ac felly yn modryb i Joab. Yn 1 Cronicl 2: 13–16, cyfeirir at Abigail a Serfia fel chwiorydd i Ddafydd. Mae Testun Masoretig 2 Samuel 17:25 yn galw Abigail yn ferch i Nahash. Er ei bod yn bosibl bod gwraig Jesse wedi priodi â Nahash gyntaf (a bod Abigail yn hanner chwaer i Dafydd), mae ysgolheigion o'r farn bod Nahash yn wall argraffyddol, yn seiliedig ar ymddangosiad yr enw dau bennill yn ddiweddarach.

Yn ôl y sylwebydd canoloesol Rashi, mae "Nahash" yn cyfeirio at Jesse. Oherwydd na phechodd Jesse erioed, dim ond oherwydd pechod Adda gyda'r sarff y bu farw, felly fe'i gelwid yn Nahash, sy'n golygu sarff.

Yn Llyfrau Cronicl, tad Amasa yw Jether yr Ismaeliad, ond yn Llyfrau Samuel, tad Amasa yw Ithra'r Israeliad; mae ysgolheigion o'r farn bod yr achos olaf yn fwy tebygol.

Mae Jon Levenson a Baruch Halpern yn awgrymu y gallai Abigail, mam Amasa, mewn gwirionedd, fod yr un Abigail a ddaeth yn wraig i Dafydd. Mae Richard M. Davidson, fodd bynnag, yn nodi "ar sail ffurf derfynol y canon OT, mae cyfeiriadau at Abigail yn y cyfrifon Beiblaidd yn dynodi dau unigolyn gwahanol".

Cyfeiriadau
-----------

Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

1. ↑  Jones, John, (Mathetes) (1864); Geiriadur Beiblaidd a Duwinyddol, Abigail tud 22 adalwyd 31 Gorffennaf 2020
2. ↑  II Samuel 17:25 Beibl William Morgan adalwyd 31 Gorffennaf 2020
3. ↑  1 Cronicl 2: 13–16 Beibl William Morgan adalwyd 31 Gorffennaf 2020
4. ↑  Jewish Encyclopedia Abigail 1 adalwyd 31 Gorffennaf 2020
5. ↑  2 Samuel 17:25 Rashi - Sefaria adalwyd 31 Gorffennaf 2020
6. ↑  1 Cronicl 2:17 Beibl William Morgan adalwyd 31 Gorffennaf 2020
7. ↑  2 Samuel 17:25 Beibl William Morgan adalwyd 31 Gorffennaf 2020
8. ↑  Jewish Encyclopedia Amasa adalwyd 31 Gorffennaf 2020
9. ↑  Davidson, Richard M. (2007). Flame of Yahweh: A Theology of Sexuality in the Old Testament. Hendrickson. tud. 444 adalwyd 31 Gorffennaf 2020

Gweler hefyd
------------

Rhestr o fenywod y Beibl
Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Mared Lewis yw ***Alffi***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Disgrifiad byr
--------------

Enw llawn y prif gymeriad yw Alffi Jones ac mae o'n 14 mlwydd oed ac ym mlwyddyn 9. Mae Alffi yn byw gyda Nain, Dad a Gafyn ei frawd mawr. Mae ei mam wedi gadael. Problem fwyaf teulu Alffi yw diffyg arian ac mae hyn yn mynd yn broblem fwy pan mae dad Alffi yn colli ei waith.

Cymeriadau
----------

### Alffi

Enw llawn y prif gymeriad ydi Alffi Jones ac mae o'n pedair ar ddeg ac ym mlwyddyn naw. Mae Alffi yn byw gyda Nain, Dad a Gafin ei frawd mawr. Mae ei am wedi ei gadael. Problem fwyaf teulu Alffi ydi diffyg arian ac mae hyn yn mynd problem fwy pam mae Tad Alffi yn colli ei waith. Mae Alffi yn ffansio Medi Carlke ac yng ngolwg Alffi mae'r trip ysgol i Baris yn mynd i fod yn gyfle da iddo ennill ei chalon. Oherwydd problem ariannol y teulu efallai bydd hyn yn broblem.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013
Grŵp pwyso a lobïo Seionaidd yn yr Unol Daleithiau sy'n hyrwyddo achos Israel, yn enwedig mewn perthynas â'r gwledydd Arabaidd a Palesteina yw **AIPAC** (**American Israel Public Affairs Committee**). Wedi ei greu yn 1951, mae AIPAC yn gefnogwr cryf a dylanwadol o hawliau gwladwriaeth Israel ac yn enwedig y blaid Likud.

Strwythur a chyllid
-------------------

Hyd at y 1970au nid oedd AIPAC yn gyfundrefn fawr yn nhermau nifer ei weithwyr, ond erbyn heddiw amae gan AIPAC (yn ôl ei ffigyrau ei hun) tua 100,000 aelod a 165 o weithwyr llawn amser a chyllid blynyddol o $45,000,000 (tua £30,000,000). Mae gan AIPAC nifer o swyddfeydd lleol yn y rhan fwyaf o daleithiau UDA yn ogystal â phencadlys yn Washington D.C. ger yr adeilad Congress.

Dylanwad
--------

Mae'n gorff hynod o ddylanwadol yng ngwleidyddiaeth UDA, yn llywodraeth y dydd a'i weinidogaeth dramor ac yn y ddwy blaid fawr hefyd, y Gweriniaethwyr a'r Democratiaid. Un canlyniad o hyn yw'r ffaith fod Israel yn derbyn mwy o gymorth ariannol a milwrol gan yr Unol Daleithiau nag unrhyw wlad arall yn y byd.

Mae AIPAC wedi cael ei gyhuddo o danseilio annibyniaeth barn seneddwyr ar faterion yn ymwneud ag Israel a'r Dwyrain Canol trwy gymryd gamrau i sicrhau nad yw seneddwyr a chyngreswyr sydd o blaid yr Arabiaid a'r Palesteiniaid yn cael eu hail-ethol. Mae cael cefnogaeth AIPAC yn hanfodol i ymgeiswyr am arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau. Un o'r pethau cyntaf a wnaeth Barack Obama ar ôl curo Hillary Clinton i fod yn ymgeisydd y Democratiaid am yr arlywyddiaeth yn haf 2008 oedd traddodi araith yng Nghynhadledd Flynyddol AIPAC. Yn ogystal ag addo cefnogi Israel fel sy'n arferol, datganodd fod Jeriwsalem yn "brifddinas Israel am byth", gan fynd yn erbyn un o brif hawliau'r Palesteiniaid sef fod Dwyrain Jeriwsalem a Mosg Al-Qasr yn perthyn iddyn nhw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Obama, Israel and AIPAC" Archifwyd 2008-12-25 yn y Peiriant Wayback. erthygl gan Uri Avnery ar Counterpoint.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwefan AIPAC
* (Saesneg) Papur ymchwil yn datgelu rhan AIPAC ym mholisi tramor UDA Archifwyd 2007-02-02 yn y Peiriant Wayback. gan John Mearsheimer a Stephen Walt ar wefan Prifysgol Harvard
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn asgelldroed Affrica** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar asgelldroed Affrica) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Podica senegalensis***; yr enw Saesneg arno yw *Peter’s finfoot*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Asgelldroed (Lladin: *Heliornithidae*) sydd yn urdd y *Gruiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. senegalensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r aderyn asgelldroed Affrica yn perthyn i deulu'r Adar Asgelldroed (Lladin: *Heliornithidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn asgelldroed Affrica | Podica senegalensis |  |
|
| Aderyn asgelldroed America | Heliornis fulica |  |
|
| Heliopais personatus | Heliopais personatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Aderyn asgelldroed Affrica** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*