*Mae'r dudalen hon am y gair "hoyw". Am wybodaeth am y cyfeiriadedd rhywiol gweler cyfunrywioldeb.*
Symbol dynion hoyw

Ansoddair Cymraeg yw **hoyw** sydd, yn draddodiadol, yn golygu *sionc* neu *bywiog*, ond sydd yn aml mewn defnydd cyfoes yn cael ei ddefnyddio fel y term anffurfiol am *gyfunrywiol*.

Yn wreiddiol mae'r gair yn golygu *hapus*, *llon*, *sionc*, *bywiog* neu *diofal*. Mae gan *hoyw* yn ei ystyr traddodiadol nifer fawr o darddeiriau, yn cynnwys *hoywad* (addurniad neu daclusiad), *hoywi* (i wneud rhywbeth yn hoyw), *hoywaidd* (bron yn gyfystyr â *hoyw*), *hoywder* (y briodwedd o fod yn hoyw), a nifer o gyfansoddeiriau megis *hoywdon*, *hoywfro* a *hoyw-wyrdd*.

Cymuned hoyw yn yr Ariannin
Yn yr ugeinfed ganrif lledaenodd y defnydd o *hoyw* fel term i ddisgrifio cyfunrywioldeb. Datblygodd y synnwyr newydd hwn dan ddylanwad y gair Saesneg *gay*, sef, yn ei ystyr traddodiadol, y cyfieithiad agosaf at *hoyw*; oherwydd y newid yn ystyr y gair Saesneg, a oedd wedi cael ei gymhwyso at gyfunrywioldeb erbyn degawdau cynnar y ganrif, gweliwyd newid yn ystyr y gair Cymraeg hefyd. Heddiw mae *hoyw* wedi ei safoni fel y term Cymraeg anffurfiol i ddisgrifio cyfunrywioldeb, gydag *hoywon* fel gair lluosog am gyfunrywiolion. Ond er bod *hoyw* yn cyfeirio at holl bobl gyfunrywiol mewn rhai cyd-destunau, mae'r term *lesbiad* yn rhyw-benodol (mae'n disgrifio menywod cyfunrywiol yn unig), felly weithiau defnyddir *hoyw* a *hoywon* i ddisgrifio dynion yn unig (gweler terminoleg cyfunrywioldeb). Gall hefyd disgrifio pethau sy'n gyffredin i bobl gyfunrywiol, e.e. hanes hoyw, cerddoriaeth hoyw. Weithiau defnyddir y gair *hoyw* i gyfeirio at berthnasoedd rhwng pobl o'r un ryw, er enghraifft *priodas hoyw*, er bod rhai cefnogwyr LHDT yn annog yn erbyn y defnydd hwn ar y sail ei fod yn eithrio pobl ddeurywiol a thrawsryweddol ac yn annog defnyddio *cyfunryw* yn lle.

Yn y Saesneg, defnydd dadleuol o'r term *gay* yw i ddisgrifio rhywbeth annymunol, e.e. *that's so gay* ("mae hwnna mor hoyw"). Nid yw'r cymhwysiad hwn fel term dirmygus wedi'i drosglwyddo i Gymraeg gyffredin.

Gweler hefyd
------------

* *Gay-for-pay*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Geiriadur Prifysgol Cymru, tud. 1901.
2. ↑   Fersiwn Cryno o Argraffiad Cyntaf Geiriadur Prifysgol Cymru. Prifysgol Aberystwyth. Adalwyd ar 20 Ebrill, 2008. Chwiliwch y ffeil am "hoyw".
3. ↑  Gweler defnydd o'r gair *hoyw* gan y BBC (), Cynulliad Cenedlaethol Cymru (), Gwasanaeth Iechyd Gwladol Cymru (), a'r mudiad hawliau LHDT Stonewall ( Archifwyd 2008-08-21 yn y Peiriant Wayback.).
4. ↑   Termau Gwell ar gyfer eu Defnyddio mewn Adroddiadau Cyfryngau. Stonewall Cymru. Adalwyd ar 1 Medi 2012.
5. ↑  Er hyn, gweler defnydd ar un sgwrs ar maes-e o *hoyw* fel gair sarhaus.  Archifwyd 2016-03-13 yn y Peiriant Wayback.

| * v
* t
* e
Pynciau LHDT |
| --- |
| Cyfunrywioldeb | 
* Cymuned hoyw
* Homoffobia
* Hoyw
* Lesbiaeth

 |
| Deurywioldeb | 
* Cymuned ddeurywiol
* Deu-chwilfrydig
* Deuffobia
* Tsic deurywiol

 |
| Trawsrywedd | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hunaniaethau rhywedd | 
* Anneuaidd
* Cydrywedd
* Dyn trawsryweddol
* Menyw drawsryweddol
* Rhywedd amrywiol
* Trydydd rhywedd

 |
| Pynciau eraill | 
* Camenwi
* Dysfforia rhywedd
* Mynegiant rhywedd
* Trawsffobia
* Trawsnewid rhywedd

 |

 |
| Hanes | 
* Pederastiaeth
* Yr Almaen Natsïaidd a'r Holocost
* Terfysgoedd Stonewall
* Rhyddhad Hoyw

 |
| Diwylliant | 
* Balchder
* Eicon
* Symbolau
* Twristiaeth

 |
| Gwleidyddiaeth, cymdeithas a'r gyfraith | 
* Hawliau LHDT
* Mabwysiad gan rieni LHDT
* Mudiadau cymdeithasol LHDT
* Priodas gyfunryw

 |
| Meddygaeth | 
* Cyfeiriadedd rhywiol

 |
| 
* Categori Categori

 |

Chwiliwch am ***Hoyw***  
yn Wiciadur.