**Pencampwriaeth Rygbi'r Pedair Gwlad 1884** oedd yr ail yn y gyfres o Bencampwriaethau'r Pedair Gwlad rygbi'r undeb. Chwaraewyd chwe gêm rhwng 5 Ionawr a 12 Ebrill 1884. Ymladdwyd hi ganLoegr, Iwerddon, Yr Alban a Chymru.

Enillodd Lloegr y bencampwriaeth am yr ail dymor yn olynol ac wrth guro'r tair gwlad arall enillodd Y Goron Driphlyg am yr eildro.

Roedd y Bencampwriaeth hon yn fwyaf nodedig am anghydfod a gododd o'r gêm rhwng Lloegr a'r Alban, pan wrthwynebwyd cais buddugol Lloegr gan yr Albanwr. Roedd y timau’n anghytuno â’r dehongliad o ddeddf taro ymlaen y sgoriodd Richard Kingsley o Loegr ohoni a dywedwyd wrth yr Alban i dderbyn y penderfyniad, a gwrthodwyd eu cais am apêl gan Loegr. Arweiniodd y teimladau chwerw a achoswyd gan y sefyllfa hon at greu'r Bwrdd Rygbi Rhyngwladol ym 1886, i greu corff derbyniol o reolau y byddai'r holl aelodau'n cytuno iddynt.

Tabl
----

| Safle | Gwlad | Gemau | Pwyntiau | Pwyntiautabl |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Chwarae | Ennill | Cyfartal | Colli | Dros | Yn erbyn | Gwahan. |
| 1 |  Lloegr | 3 | 3 | 0 | 0 | 3 | 1 | +2 | **6** |
| 2 |  yr Alban | 3 | 2 | 0 | 1 | 3 | 1 | +2 | **4** |
| 3 |  Cymru | 3 | 1 | 0 | 2 | 2 | 2 | 0 | **2** |
| 4 |  Iwerddon | 3 | 0 | 0 | 3 | 0 | 4 | −4 | **0** |
|

Canlyniadau
-----------


|  |
| --- |
| 5 Ionawr 1884 |

| Lloegr  | (2 Gais) 1–1 (0 Cais) |  Cymru |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Leeds |



|  |
| --- |
| 12 Ionawr 1884 |

| Cymru  | 0–1 |  yr Alban |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Casnewydd |



|  |
| --- |
| 4 Chwefror 1884 |

| Iwerddon  | 0–1 |  Lloegr |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Dulyn |



|  |
| --- |
| 16 Chwefror 1884 |

| yr Alban  | 2–0 |  Iwerddon |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Caeredin |



|  |
| --- |
| 1 Mawrth 1884 |

| Lloegr  | 1–0 |  yr Alban |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| London |



|  |
| --- |
| 12 Ebrill 1884 |

| Cymru  | 1–0 |  Iwerddon |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Caerdydd |

### System sgorio

Penderfynwyd canlyniad y gemau ar gyfer y tymor hwn ar y goliau a sgoriwyd. Dyfarnwyd gôl ar gyfer trosiad llwyddiannus ar ôl cais, ar gyfer gôl adlam neu ar gyfer gôl o farc. Pe bai nifer y goliau'n gyfartal, byddai unrhyw geisiadau heb eu trosi yn cael eu cyfri i ganfod enillydd. Os nad oedd enillydd clir o gyfrir ceisiadau, cyhoeddwyd bod yr ornest yn gêm gyfartal..

Y gemau
-------

### Lloegr v. Cymru


|  |
| --- |
| 5 Ionawr 1884 |

| Lloegr  | 1 Gôl, 2 Gais – 1 Gôl |  Cymru |
| --- | --- | --- |
| **Cais:**Rotherham  Twynam  Wade  **Trosiad:** Bolton |  | **Cais:** Allen  **Trosiad:** Lewis |

|  |
| --- |
| Cardigan Fields, LeedsMaint y dorf: 2,000Dyfarnwr: JA Gardner (Yr Alban) |

**Lloegr:** Henry Tristram (Prifysgol Rhydychen), Charles Wade (Prifysgol Rhydychen), Charles Chapman (Prifysgol Caergrawnt), Wilfred Bolton (Blackheath), [[Alan Rotherham (Prifysgol Rhydychen), Henry Twynam (Richmond), James T Hunt (Manceinion), Charles Wooldridge (Blackheath), Charles Marriott (Prifysgol Caergrawnt), Herbert Fuller (Prifysgol Caergrawnt), Edward Strong (Prifysgol Rhydychen), William Tatham (Prifysgol Rhydychen), Robert Henderson (Blackheath), Charles Gurdon (Richmond), ET Gurdon (Richmond) **capt.**

**Cymru:** Charles Lewis (Coleg Llanymddyfri), Charles Peter Allen (Prifysgol Rhydychen), William Norton (Caerdydd), Charles Taylor (Rhiwabon), Charlie Newman (Casnewydd) **capt.**, William Gwynn (Abertawe), William David Phillips (Caerdydd), John Sidney Smith (Caerdydd), Joe Simpson (Caerdydd) Tom Clapp (Casnewydd), Bob Gould (Casnewydd), Horace Lyne (Casnewydd), Frederick Margrave (Llanelli), Fred Andrews (Abertawe), George Morris (Abertawe)

Y gêm hon oedd y gêm ryngwladol rygbi'r undeb gyntaf i gael ei chwarae yn Swydd Efrog a'r drydedd gêm rhwng y ddwy wlad. Er i Gymru golli'r gêm o ddau gais, roedd y canlyniad yn welliant enfawr ar ei dau gyfarfod blaenorol, gyda Chymru yn sgorio ei chais cyntaf yn erbyn Lloegr. Daeth y cais gan Charles Peter Allen, ac fe’i troswyd gan Charles Lewis a oedd hefyd yn is-lywydd Undeb Rygbi Cymru. Dominyddwyd y chware Saesneg gan Wade a Bolton, gan barhau â'u chwarae cryf o'r Bencampwriaeth flaenorol; Sgoriodd Wade gais tra sefydlwyd sgôr Rotherham ar ôl rhediad 75 llath o Bolton.

---

### Cymru v. Yr Alban


|  |
| --- |
| 12 Ionawr 1884 |

| Cymru  | dim – 1 Cais, 1 Gôl adlam |  yr Alban |
| --- | --- | --- |
|  |  | **Cais:** Ainslie  **Gôl adlam:** Asher |

|  |
| --- |
| Rodney Parade, CasnewyddMaint y dorf: 2,000Dyfarnwr: JS McLaren (Lloegr) |

Charles Prytherch Lewis
**Cymru:** Charles Lewis (Coleg Llanymddyfri), Charles Peter Allen (Prifysgol Rhydychen), William Norton (Caerdydd), Charles Taylor (Rhiwabon), Charlie Newman (Casnewydd) **capt.**, William Gwynn (Abertawe), William David Phillips (Caerdydd), Thomas Baker Jones (Casnewydd), Joe Simpson (Caerdydd) Tom Clapp (Casnewydd), Bob Gould (Casnewydd), Horace Lyne (Casnewydd), Frederick Margrave (Llanelli), Fred Andrews (Abertawe), George Morris (Abertawe)

**Yr Alban:** JP Veitch (Royal HSFP), Bill Maclagan (London Scottish) **capt.**, DJ Macfarlan (London Scottish), George Campbell Lindsay (Fettesian-Lorettonians), Andrew Ramsay Don-Wauchope (Fettesian-Lorettonians), AGG Asher (Prifysgol Rhydychen), T Ainslie (Edinburgh Inst FP), JB Brown (Glasgow Acads), John Jamieson (West of Scotland), R Maitland (Edinburgh Inst FP), WA Peterkin (Edinburgh University), C Reid (Edinburgh Acads), D. Somerville (Edinburgh Inst FP), J Tod (Watsonians), WA Walls (Glasgow Acads)

Arweiniodd yr ail gyfarfod rhwng y ddau dîm at fuddugoliaeth arall i'r Alban. Roedd Cymru yn anghytuno â dwy sgôr yr Alban yn y gêm hon, ond roedd hynny'n ddigwyddiad cyffredin. Rhedodd chwaraewr Cymru, William Gwynn, y bêl dros y llinell, ond yn lle cyffwrdd i lawr am gais fe edrychodd am gefnogaeth a chafodd ei daclo. Roedd tri swyddog yn y gêm yn swyddogion o dri undeb rygbi gwahanol; y dyfarnwr oedd James MacLaren, Llywydd yr RFU a'r swyddogion llinell oedd Richard Mullock, ysgrifennydd Undeb Rygbi Cymru a JA Gardener, ysgrifennydd yr Undeb Rygbi'r Alban.

---

### Iwerddon v. Lloegr


|  |
| --- |
| 4 Chwefror 1884 |

| Iwerddon  | dim – 1G |  Lloegr |
| --- | --- | --- |
|  |  | **Cais:** Bolton  **Trosiad:** Sample |

|  |
| --- |
| Lansdowne Road, DulynDyfarnwr: JS Laing (Yr Alban) |

**Iwerddon:** JWR Morrow (Queen's College, Belfast), RE McLean (NIFC), RH Scovell (Prifysgol Dulyn), DJ Ross (Belfast Albion), M Johnston (Dublin University), WW Higgins (NIFC), SAM Bruce (NIFC), FH Levis (Wanderers), HM Brabazon (Prifysgol Dulyn), DF Moore (Wanderers), JBW Buchanan (Prifysgol Dulyn), JA McDonald (Methodist College, Belfast) **capt.**, RW Hughes (NIFC), WG Rutherford (Tipperary), OS Stokes (Cork Bankers)

**Lloegr:** CH Sample (Prifysgol Caergrawnt), Herbert Fallas (Wakefield Trinity), H Wigglesworth (Thornes), WN Bolton (Blackheath), JH Payne (Broughton), HT Twynam (Richmond), GT Thomson (Halifax), CS Wooldridge (Blackheath), CJB Marriott (Prifysgol Caergrawnt), A Teggin (Broughton), EL Strong (Prifysgol Rhydychen), WM Tatham (Prifysgol Rhydychen), H Bell (New Brighton), A Wood (Halifax), ET Gurdon (Richmond) **capt.**

---

### Yr Alban v. Iwerddon


|  |
| --- |
| 16 Chwefror 1884 |

| yr Alban  | 2 Gôl, 2 Gais – 1 Cais |  Iwerddon |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Peterkin  Tod  Don-Wauchope  Asher  **Trosiad:** Berry (2) |  | **Cais:** McIntosh |

|  |
| --- |
| Raeburn Place, EdinburghMaint y dorf: 6,000Dyfarnwr: George Rowland Hill (England) |

Bill Maclagan, Capten Yr Alban
**Yr Alban:** JP Veitch (Royal HSFP), Bill Maclagan (London Scottish) **capt.**, DJ Macfarlan (London Scottish), ET Roland (Edinburgh Wanderers), Andrew Ramsay Don-Wauchope (Fettesian-Lorettonians), AGG Asher (Prifysgol Rhydychen), Thomas Ainslie (Edinburgh Inst FP), JB Brown (Glasgow Acads), John Jamieson (West of Scotland), D McCowan (West of Scotland), WA Peterkin (Edinburgh University), Charles Reid (Edinburgh Acads), CW Berry (Fettesian-Lorettonians), J Tod (Watsonians), WA Walls (Glasgow Acads)

**Iwerddon:** JM O'Sullivan (Limerick), RE McLean (NIFC), GH Wheeler (Queen's College, Belfast), LM MacIntosh (Prifysgol Dulyn), M Johnston (Dublin University), WW Higgins (NIFC), W Kelly (Wanderers), THM Hobbs (Dublin University), A Gordon (Dublin University), JF Maguire (Cork), JBW Buchanan (Dublin University), JA McDonald (Methodist College, Belfast) **capt.**, RW Hughes (NIFC), WG Rutherford (Lansdowne), J Johnston (NIFC)

---

### Lloegr v. Yr Alban


|  |
| --- |
| 1 Mawrth 1884 |

| Lloegr  | 1 Gôl – 1 Cais |  yr Alban |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Kindersley  **Trosiad:** Bolton |  | **Cais:** Jamieson |

|  |
| --- |
| Rectory Field, BlackheathMaint y dorf: 8,000Dyfarnwr: G Scriven (Iwerddon) |

**Lloegr:** HB Tristram (Prifysgol Rhydychen), CG Wade (Prifysgol Rhydychen), Arthur Evanson (Richmond), WN Bolton (Blackheath), A Rotherham (Prifysgol Rhydychen), HT Twynam (Richmond), GT Thomson (Halifax), CS Wooldridge (Blackheath), CJB Marriott (Prifysgol Caergrawnt), RS Kindersley (Prifysgol Rhydychen), EL Strong (Prifysgol Rhydychen), WM Tatham (Prifysgol Rhydychen), RSF Henderson (Blackheath), Charles Gurdon (Richmond), ET Gurdon (Richmond) (capt.)

**Yr Alban:** JP Veitch (Royal HSFP), Bill Maclagan (London Scottish) **capt.**, DJ Macfarlan (London Scottish), ET Roland (Edinburgh Wanderers), Andrew Ramsay Don-Wauchope (Fettesian-Lorettonians), AGG Asher (Prifysgol Rhydychen), T Ainslie (Edinburgh Inst FP), JB Brown (Glasgow Acads), John Jamieson (West of Scotland), D McCowan (West of Scotland), WA Peterkin (Prifysgol Caeredin), C Reid (Edinburgh Acads), CW Berry (Fettesian-Lorettonians), J Tod (Watsonians), WA Walls (Glasgow Acads)

---

### Cymru v Iwerddon


|  |
| --- |
| 12 Ebrill 1884 |

| Cymru  | 2 Gais, 1 Gôl Adlam – dim |  Iwerddon |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Norton  Clapp**Gôl adlam:** Stadden |  |  |

|  |
| --- |
| Parc yr Arfau, CaerdyddDyfarnwr: G R Hill |

**Cymru:** Tom Barlow (Caerdydd), Frank Hancock (Caerdydd), William Norton (Caerdydd), Charles Taylor (Rhiwabon), William Stadden (Caerdydd), William Gwynn (Abertawe), William David Phillips (Caerdydd), John Sidney Smith (Caerdydd), Joe Simpson (Caerdydd) **capt.**, Tom Clapp (Casnewydd), Bob Gould (Casnewydd), Horace Lyne (Casnewydd), Buckley Roderick (Llanelli), Samuel Goldsworthy (Abertawe), John Hinton (Caerdydd)

**Iwerddon:** JWR Morrow (Queen's College, Belfast), Charles Jordan (Casnewydd),J Pedlaw (Bessbrook), Henry Spunner (Wanderers), AJ Hamilton (Lansdowne), HG Cook (Lansdowne), DF Moore (Wanderers) **capt.**, FW Moore (Wanderers), JM Kennedy (Wanderers), WS Collis (Wanderers), J Fitzgerald (Wanderers), W Hallaran, Lambert Moyers (Dublin Uni.), WE Johnston (Dublin Uni.), Harry McDaniel (Casnewydd)

Pan gyrhaeddodd Iwerddon Gymru ar gyfer cyfarfod 1884 roeddent ddau chwaraewr yn brin. Er mwyn caniatáu i'r gêm ddigwydd, darparwyd eilyddion Cymreig heb eu capio. Aeth Charles Jordan a Harry McDaniel, y ddau o Glwb Rygbi Casnewydd, i'r cae fel chwaraewyr Iwerddon, er bod adroddiadau cyfoes yn parhau i restru'r chwaraewyr Gwyddelig gwreiddiol a ddewiswyd: Ernest Greene a Robert Gibson Warren. 

---

|
|  |
| RhagflaenyddY Pedair Gwlad 1883 | **Pencampwriaeth Rygbi'r Pedair Gwlad****1884** | OlynyddY Pedair Gwlad 1885 |

Llyfryddiaeth
-------------

* Godwin, Terry (1984). *The International Rugby Championship 1883-1983*. London: Willows Books. ISBN 0-00-218060-X.
* Griffiths, John (1987). *The Phoenix Book of International Rugby Records*. London: Phoenix House. ISBN 0-460-07003-7.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "GREAT INTERNATIONAL FOOTBALL MATCH IN LEEDS - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1884-01-08. Cyrchwyd 2020-06-14.
2. ↑  "GRAND FOOTBALL MATCH AT NEWPORT - Monmouthshire Merlin". Charles Hough. 1884-01-18. Cyrchwyd 2020-06-14.
3. ↑  Godwin (1984), tud 6.
4. ↑  "FOOTBALL - South Wales Daily News". David Duncan and Sons. 1884-04-14. Cyrchwyd 2020-06-14.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goPencampwriaeth y Chwe Gwlad |
| --- |
|  |
| **Timau** | 
* Yr Alban
* Cymru
* Yr Eidal
* Ffrainc
* Iwerddon
* Lloegr


---

 |  |
|  |
| **Y Pedair Gwlad** | 
* 1883
* 1884
* 1885
* 1886
* 1887
* 1888
* 1889
* 1890
* 1891
* 1892
* 1893
* 1894
* 1895
* 1896
* 1897
* 1898
* 1899
* 1900
* 1901
* 1902
* 1903
* 1904
* 1905
* 1906
* 1907
* 1908
* 1909


---

 |
|  |
| **Y Pum Gwlad** | 
* 1910
* 1911
* 1912
* 1913
* 1914
* 1920
* 1921
* 1922
* 1923
* 1924
* 1925
* 1926
* 1927
* 1928
* 1929
* 1930
* 1931


---

 |
|  |
| **Y Pedair Gwlad** | 
* 1932
* 1933
* 1934
* 1935
* 1936
* 1937
* 1938
* 1939


---

 |
|  |
| **Y Pum Gwlad** | 
* 1947
* 1948
* 1949
* 1950
* 1951
* 1952
* 1953
* 1954
* 1955
* 1956
* 1957
* 1958
* 1959
* 1960
* 1961
* 1962
* 1963
* 1964
* 1965
* 1966
* 1967
* 1968
* 1969
* 1970
* 1971
* 1972
* 1973
* 1974
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999


---

 |
|  |
| **Y Chwe Gwlad** | 
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2020
* 2021
* 2022
* *2023*


---

 |
|  |
| **Gwobrau** | 
* Y Gamp Lawn
* Y Goron Driphlyg
* Cwpan Calcutta
* Tlws y Mileniwm
* Quaich y Ganrif
* Tlws Giuseppe Garibaldi
* Tlws yr Auld Alliance
* Cwpan Doddie Weir


---

 |
|  |
| **Stadia presennol** | 
* Baner Yr Alban Murrayfield
* Baner Cymru Stadiwm y Mileniwm
* Baner Yr Eidal Stadio Olimpico
* Baner Ffrainc Stade de France
* Baner Gweriniaeth Iwerddon Stadiwm Aviva
* Baner Lloegr Twickenham

 |

 |