recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gïach amryliw** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gïachod amryliw) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Rostrulata benghalensis***; yr enw Saesneg arno yw *Painted snipe*. Mae'n perthyn i deulu'r Giachod amryliw (Lladin: *Rostratulidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. benghalensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r gïach amryliw yn perthyn i deulu'r Giachod amryliw (Lladin: *Rostratulidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gïach amryliw | Rostratula benghalensis |  |
|
| Gïach amryliw De America | Nycticryphes semicollaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gïach amryliw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Sealyham House*
Daeargi byrgoes, gwyn a fridiwyd tua diwedd y 19g gan y Capten John Edwardes ym Mhenfro yw'r **Daeargi Sealyham**. Saif Plasdy *Sealyham House* yng Nghas-blaidd ac fe'i bridiwyd i hela moch daear, dyfrgwn, carlymiaid a llwynogod. Cafodd y ci hwn ei arddangos am y tro cyntaf yn Hwlffordd yn 1903. Yn ddiweddarach croeswyd Daeargi Sealyham gyda Daeargi Albanaidd a chafwyd brid o'r enw Daeargi Cesky, sy'n dal i gael eu bridio yn y Weriniaeth Tsiec. Mae'r Daeargi Sealyham yn gyfuniad o dri brid: y Corgi, y Daeargi Gwrychog Codi Cadno a'r Daeargi Gwyn Saesnig (sydd bellach wedi darfod). Crewyd Cymdeithas Daeargwn Sealyham yn 1908.

Daeth y brid yn hynod o boblogaidd wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, yn bennaf oherwydd i sêr Hollywood a theulu brenhinol Lloegr eu prynnu. Ond yn ddiweddar oherwydd fod cymaint o fridiau mwy ffasiynol ar gael, a deddfwrthiaeth gwrth-hela, cwympodd eu niferoedd yn sylweddol; erbyn 2008 dim ond 43 o gŵn bach, pur eu gwaed a gofrestwyd gyda Chlwb Cennel y Deyrnas Gyfunol a rhoddwyd ef ar Restr y Cŵn Mewn Perygl.

Daeargwn - bridiwyd y daeargi Cymreig torgoch i dyrchu ar ôl llwynogod ac i ladd llygod mawr. Ci sioe rhyngwladol bwysig erbyn hyn. Y daeargi Sealyham gwyn o Benfro bellach yn brin. O'r Sealyham x Scottie y magwyd y daeargi Cesky yng Ngweriniaeth Tsiec.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, terrier1 > Sealyham terrier.
2. ↑  Hough, Andrew (26 Hydref 2011). "Campaign launched to save Sealyham terriers 'from extinction'". *The Daily Telegraph*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-05-12. Cyrchwyd 26 Rhagfyr 2011.
3. ↑  Webster, Isabel (25 Rhagfyr 2011). "Former Royal Favourite Dog Close To Extinction". *Sky News*. Cyrchwyd 25 Rhagfyr 2011.[*dolen marw*]

| * v
* t
* e
 Bridiau Cymreig |
| --- |
| Cwn | 
* Corgi
* Hen Gi Defaid Llwyd Cymreig
* Daeargi Sealyham
* Ci hela Cymreig
* Ci defaid Cymreig
* Sbaengi Hela Cymreig
* Daeargi Cymreig

 |
| Gwartheg | 
* Gwartheg Morgannwg
* Gwartheg Penfro
* Gwartheg y Faenol
* Gwartheg Duon Cymreig

 |
| Defaid | 
* Defad Mynydd Cymreig Wyneb Moch Daear
* Dafad Mynydd Cymreig Balwen
* Wyneb Brith Beulah
* Dafad Mynydd Du Cymreig
* Cheviot Bryn Brycheiniog
* Dafad Bryniau Ceri
* Dafad Llanwenog
* Dafad Llŷn
* Dafad Mynydd Cymreig

 |
| Môch | 
* Mochyn Cymreig

 |
| Adar | 
* Gŵydd Aberhonddu
* Harlecwin Cymreig

 |
| Ceffylau | 
* Merlen Gymreig
	+ Cob Cymreig
	+ Merlyn mynydd Cymreig

 |
Gwerinwr a chyfrinydd Rwsiaidd oedd **Grigory Yefimovich Rasputin** (enw gwreiddiol: Grigory Yefimovich Novykh; 21 Ionawr (9 Ionawr yn yr Hen Ddull) 1869 – 30 Rhagfyr (17 Rhagfyr yn yr Hen Ddull) 1916).

Cafodd ei eni yn Pokrovskoye, ger Tyumen, Siberia, yn Ymerodraeth Rwsia. Er iddo fynychu'r ysgol, roedd yn anllythrennog ac enillodd yr enw Rasputin (Rwseg am "anlladwr"). Trodd yn grefyddol yn 18 oed ac aeth i fynachlog Verkhoture a daeth yn gyfarwydd ag enwad y Khlysty (y Fflangellwyr). Datblygodd Rasputin ei athrawiaeth o "ddideimladrwydd sanctaidd", gan honni fod dyn yn agosach at Dduw drwy gyrraedd blinder rhywiol. Teithiodd Rasputin i Fynydd Athos yng Ngwlad Groeg, i Jeriwsalem, ac ym 1903 i St. Petersburg ac yna cafodd ei groesawu gan Theophan, arolygydd Academi St. Petersburg, a Hermogen, Esgob Saratov.

Ym 1908 cafodd Rasputin ei alw i'r palas brenhinol pan oedd Aleksey Nikolayevich, mab hemoffilig y Tsar Niclas II a'i wraig Alexandra, yn gwaedu. Llwyddodd Rasputin i wella poen Aleksey, yn debyg o ganlyniad i hypnotiaeth. Datganodd Rasputin i'r teulu brenhinol roedd tynged y plentyn yn ddibynnol arno fe. Daeth Rasputin yn ffefryn y Tsar a'i wraig ac yn ddylanwadol mewn materion gwleidyddol Rwsia. Bu chwantusrwydd Rasputin a'i nifer o garwyr yn achosi sgandal, ond cafodd ei amddiffyn gan Niclas ac Alexandra. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ym 1915, aeth Niclas i'r Ffrynt Dwyreiniol gan adael Rasputin yn gynghorydd personol i'w wraig. Dylanwadodd Rasputin ar benodiadau eglwysig a gwleidyddol, ac ymyrrodd mewn materion milwrol.

Bu nifer o ymgeisiau i ladd Rasputin. Ym 1916, cynllwynodd criw o geidwadwyr eithafol – yn eu plith y Tywysog Feliks Yusupov (oedd yn ŵr i nith y tsar), Vladimir Mitrofanovich Purishkevich (aelod o'r Duma), a'r Archddug Dmitry Pavlovich (cefnder y tsar) – i lofruddio Rasputin er mwyn achub y frenhiniaeth rhag rhagor o sgandal. Ar nos 29–30 Rhagfyr 1916 cafodd Rasputin ei wahodd i gartref Yusupov yn Petrograd (enw newydd St. Petersburg). Cafodd ei fwydo cacenni te a gwin gwenwynig, a'i saethu gan Yusupov. Rhedodd Rasputin allan o'r tŷ i'r iard, a chafodd ei saethu eto gan Purishkevich. Yna cafodd ei rwymo a'i daflu i'r Afon Neva, a bu farw trwy foddi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Alexandra Zaitseva (27 Rhagfyr 2012). Demystifying the life of Grigory Rasputin. Russia Beyond the Headlines. Adalwyd ar 17 Medi 2014.
2. 1 2 3 4  (Saesneg) Grigory Yefimovich Rasputin. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 17 Medi 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 106970773
* LCCN: n80032178
* ISNI: 0000 0001 2103 6385
* GND: 118598376
* SELIBR: 205620
* SUDOC: 02749392X
* BNF: cb11952127p (data)
* BIBSYS: 90561482
* NLA: 49287867
* NDL: 00621348
* NCL: 000151593
* NKC: jn20000720242
* RLS: 000000214
* BNE: XX1030186

 |
Plasdy Llwydiarth
*Ceir Plasdy Llwydiarth hefyd yn Llannerch-y-medd. Mae'r erthygl hon yn sôn am yr un ym Mhowys.*
Plasdy enfawr yng nghymuned Llanfihangel-yng-Ngwynfa oedd **Plasdy Llwydiarth**, neu ***Llwydiarth Hall*** fel y'i gelwid yn aml. Bu'n eiddo i deulu'r Fychaniaid am sawl canrif, tan i Ann Vaughan, merch Edward Vaughan, briodi Syr Watcyn Williams Wynn, a daeth y plasdy'n rhan o Ystad Wynnstay. Chwalwyd y plasdy yn y 1940au, ond mae'r gerddi wedi eu cofrestru gan Cadw, ac mae seiliau'r adeilad wedi'u cadw o dan yr wyneb. Yn 1944 bu farw un o deulu'r Williams Wynn a bu'n rhaid gwerthu'r ystad i dalu'r dreth marwolaeth.

O amgylch y plas roedd parc enfawr, ble megid ceirw, sef Parc Llwydiarth, ac amgylchynwyd y parc â wal uchel i gadw'r ceirw rhag dianc. Gwelir rhan o'r wal heddiw y tu ôl i dŷ "Caepenfras" a safai pont dros afon Efyrnwy (gyferbyn â "Chuddig") a elwid yn "Bont y Ceirw".

Y teulu
-------

Nid oes llawer o wybodaeth am adeiladu'r plasdy. Dywed traddodiad i deulu Celynin ap Ririd ddianc o dde Cymru, wedi i un o'u haelodau ladd maer Caerfyrddin. Roedd Celynin yn un o ddisgynyddion Aleth, Brenin Dyfed. Priododd Celynin etifedd Llwydiarth, sef Gwladus a oedd hefyd yn un o dras tywysogion Powys. Roedd Gruffudd, gor-gor-ŵyr Celynin, yn un o gefnogwyr Owain Glyn Dŵr, a chafodd bardwn am hyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys. Nid ydyw'r bardd Lewis Glyn Cothi yn cyfeirio at y teulu ac mae'n bosibl nad oedd iddo bwysigrwydd cyn cyfnod y Tuduriaid, efallai oherwydd cryfder Herbertiaid Powys. Bu'r ddau deulu'n cweryla gyda'i gilydd am rai blynyddoedd ac mae hefyd yn bosibl mai dyma'r rheswm pam na chafwyd aelodau seneddol dros sir Drefaldwyn o blith teulu Llwydiarth, a dim ond un siryf — John ab Owen Vaughan, yn 1583.

Gweler hefyd
------------

* Llew Llwydiarth
* Pentref Llwydiarth
* Ystad Wynnstay
* Plasdy Mathafarn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  bbc.co.uk; adalwyd Ionawr 2016
2. ↑  Y Bywgraffiadur Arlein; Llyfrgell Gemedlaethol Cymru; adalwyd 5 Ionawr 2016
Roedd **Hedeby** (Hen Norseg *Heiðabýr*, o *heiðr* = rhosdir, a *býr* = iard neu gwrt); Almaeneg Diweddar: **Haithabu**), yn dref Lychlynaidd bwysig yn Nenmarc, a oedd yn ei hanterth yn y cyfnod o'r 8g hyd yr 11g. Safai ar ben deheuol gorynys Jutland. Datblygodd Hedeby fel canolfan fasnach ar ei safle ar ben cilfach fordwyol o'r enw Schlei sy'n ei chysylltu a'r Môr Baltig. Yn ogystal gellid trosglwyddo nwyddau i Afon Treene, 15 km i ffwrdd, sy'n llifo i Afon Eider a'i aber ar Fôr y Gogledd; roedd felly'n lle delfrydol ar gyfer trosglwyddo nwyddau a llongau Llychlynaidd dros dir o'r Baltig i Fôr y Gogledd gan osgoi'r fordaith beryglus o gwmpas Jutland. Cipiwyd Hedeby gan Henri y Ffowliwr yn 934.

Hedeby oedd dinas Lychlynaidd fwyaf yr oes ac un o'r hynaf yn Nenmarc. Collodd Denmarc diriogaeth Hedeby i Ymerodraeth Austria a Prwsia yn 1864 yn Ail Ryfel Schleswig. Mewn canlyniad i'r newydd ffin hwnnw, saif safle Hedeby yn nhalaith Schleswig-Holstein heddiw, yng ngogledd eithaf Yr Almaen. Hedeby yw'r safle archaeolegol pwysicaf yn Schleswig-Holstein heddiw. Agorwyd amgueddfa yn ymyl y safle yn 1985.

Safle Hedeby heddiw
Atgynhyrchiad o rai o dai Hedeby, yn amgueddfa'r safle
Ffilm ddrama o 2010, yw ***Patagonia***, sydd yn ymwneud â'r Wladfa ym Mhatagonia. Mae'n serennu Matthew Rhys a'r gantores Duffy a chyfarwyddwyd gan y cyfarwyddwr Cymreig, Marc Evans. Dangoswyd am y tro cyntaf yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Seattle ar 10 Mehefin 2010, ac am y tro cyntaf yng Nghymru ar 4 Mawrth 2011 yng Nghaerdydd.

Plot
----

Mae Gwen a'i gŵr Rhys sydd yn byw yng Nghaerdydd, yn ceisio rhoi eu problemau ffrwythlonaeth y tu ôl iddynt ac achub eu perthynas pan maent yn canfod eu hunain yn teithio i Batagonia ar gyfer lleoliad ffotograffeg Rhys yno. Wrth i Rhys dreulio ei amser yn cymryd lluniau ar gyfer ei waith, mae Gwen a Mateo yn agosau, nes fod gandynt deimladau rhamantus am eu gilydd. Mae'r ffilm yn dilyn perthynas Gwen a Mateo, sydd yn arwain at y penderfyniad mawr sydd ganddi i'w wneud i aros yn y Wladfa gyda Mateo neu mynd adref i Gaerdydd gyda Rhys. Yn y cyfamser, mae'r Archentwraig-Cymreig Cerys yn cynllunio taith i Gymru i ganfod hen fferm ei theulu cyn iddynt ymfudo i Batagonia. Mae'n penderfynu mynd a'i chymydog Alejandro gyda hi fel chaperone, ac yng Nghymru mae ef yn canfod serch gyda merch lleol, Sissy. Wrth ddod i derfyn eu taith, mae Cerys ac Alejandro yn darganfod fod Nant Briallu, sef hen fferm ei theulu yng Nghymru, yn un o'r ffermydd gafodd eu boddi yn ardal Tryweryn yn 1955. Mae'r ffilm yn diweddu wrth i Cerys farw, ond mae'n farwolaeth heddychlon gan ei bod wedi cael rhyddhad o wybod y gwirionedd.

Cast
----

* Matthew Gravelle - Rhys
* Nia Roberts - Gwen
* Matthew Rhys - Mateo
* Marta Lubos - Cerys
* Nahuel Pérez Biscayart - Alejandro
* Duffy - Sissy
* Marco Antonio Caponi - Diego
* Rhys Parry Jones - Martín
* Gabriela Ferrero - Eleonara
* Marcin Kwasny - Marc
* Radosław Kaim - Kris

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Hannah Waldram (8 Mawrth 2011). Patagonia - Cardiff film locations. Guardian Cardiff.
2. ↑   Patagonia.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Heywood a Middleton** (Saesneg: *Heywood and Middleton*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Heywood a Middleton ym Manceinion FwyafEtholaeth Heywood a Middleton ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Jim Callaghan (Llafur)
* 1997–2014: Jim Dobbin (Llafur)
* 2014–presennol: Liz McInnes (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Digwyddodd **Daeargyn Irpinia 1980** yn ardal Irpina, yn ne'r Eidal ar dydd Sul, 23 Tachwedd 1980. Roedd yn mesur 6.89 ar y Raddfa Richter, a lleolwyd ei uwchganolbwynt ym mhentref Conza. Lladdwyd 2,914 o bobl ac anafwyd drost 10,000,gan adael 300,000 yn ddi-gartref. Adnabyddir yn yr Eidal fel **Terremoto dell'Irpinia** (*Y Daeargryn Irpiniaidd*).

Fe darodd y daeargryn am 18:34 UTC. Dilynwyd y brif gryniad gan 90 ôl-gryniad. Cafoedd trefi yn nhalaith Avellino eu effeithio waethaf. Bu farw 300 yn Sant'Angelo dei Lombardi, ga gynnwys 27 o blant mewn cartref plant amddifaid a dinistrwyd 80% o'r dref. Bu farw 100 yn Balvano pan ddisgynodd eglwys canoloesol yn ystod gwsanaethau'r Sul. Dinistrwyd trefi Lioni, Conza di Campania (gar yr uwchganolbwynt) a Teora, cafodd nifer o adeiladau yn Napoli eu gwastatáu, gan gynnwys adeilad rhadai 10-llawr. Roedd y difrod yn ymestyn dros ardal o 26,000 km².

Ffynonellau
-----------

1. 1 2  (Eidaleg) Gwall wrth ddefnyddio Nodyn:Dyf gwe: mae angen i'r ddau baramedr **urlarchif** a **dyddiadarchif** cael eu nodi neu i'r ddau cael eu hepgor.Download - Catalogo Parametrico dei Terremoti Italiani. "2413 DI 1980 11 23 18 34 52 Irpinia-Basilicata CFTI 1319 100 100 40.850 15.280 A 6.89 0.04 6.89 0.04 6.89 0.04 927 G 553 1587 2413"
2. ↑   Gwall wrth ddefnyddio Nodyn:Dyf gwe: mae angen i'r ddau baramedr **urlarchif** a **dyddiadarchif** cael eu nodi neu i'r ddau cael eu hepgor.*Italy: Avellino, Potenza, Caserta, Naples.*. NOAA National Geophysical Data Center, Boulder.
Arlunydd a darlithydd celf oedd **Joan Elizabeth Baker** (1922 – 7 Ebrill 2017).

Bywgraffiad
-----------

Fe'i ganwyd mewn tŷ ger Parc Fictoria, Caerdydd. Ei mam oedd Mary (nee Harrison) a'i thad oedd Joseph Baker, peiriannydd morol. Aeth i ysgol ferched Howell's yn Llandaf.

Yn 16 oed derbyniodd ysgoloriaeth i astudio yn Ysgol Gelf Caerdydd ac fe'i addysgwyd gan yr artist Cymreig Ceri Richards. Aeth hithau ymlaen i ddysgu yn yr ysgol. Hi oedd y fenyw gyntaf i redeg prif adran gelf yng Nghymru gan ddod yn bennaeth sylfaen a dirprwy gyfarwyddwr astudiaethau yn yr Ysgol Gelf (ail-enwyd yr ysgol yn Goleg Celf Caerdydd yn 1949 ac erbyn hyn mae'n ran o Brifysgol Fetropolitan Caerdydd). Fe ymddeolodd o'r Coleg yn 1984. Prif bwnc ei gwaith arlunio oedd tirluniau o Gaerdydd ac ardaloedd cyfagos yn ne Cymru.

Bu farw ei thad yn 1954 drwy foddi, yn dilyn damwain yn nociau Caerdydd. Gofalodd am ei mam hyd ei marwolaeth hithau yn 1976.

Bu farw yn yr un tŷ lle bu'n byw drwy gydol ei hoes, yn edrych dros Barc Fictoria.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Marw’r artist, Joan Baker, yn 94 oed*  , Golwg360, 26 Ebrill 2017.  Cyrchwyd ar 30 Ebrill 2017.
2. ↑  (Saesneg) BAKER Joan : Obituary. bmdsonline.co.uk. Adalwyd ar 30 Ebrill 2017.
3. ↑  *Joan Baker set for first solo show in 65 years*   (en) , WalesOnline, 4 Rhagfyr 2009.  Cyrchwyd ar 30 Ebrill 2017.
4. 1 2  *Joan Baker obituary*   (en) , guardian.co.uk, 25 Ebrill 2017.  Cyrchwyd ar 30 Ebrill 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 4394160668420603560002
* LCCN: nb2013007567
* ISNI: 0000 0004 0355 7285

 |
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen-y-dŵr fach** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex acutiformis* a'r enw Saesneg yw *Lesser pond-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Ganolig-dywysennog.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen-y-dŵr fach***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen dywysennog goesadeiniog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex otrubae* a'r enw Saesneg yw *False fox-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Dywysennog, Hesgen Dywysennog Fwyaf, Hesgen Paladr Triochrog.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen dywysennog goesadeiniog***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen brinflodeuog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex pauciflora* a'r enw Saesneg yw *Few-flowered sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Brin-flodeuog.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen brinflodeuog***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen lygliw** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex disticha* a'r enw Saesneg yw *Brown sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Lygliw Benblydd.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen lygliw***
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crugiau Whitwell**, yng nghymuned Bronington, Sir Wrecsam; cyfeiriad grid SJ494416. Mae'n grug cymharol fawr ac yn mesur 32 metr wrth 2.5m. Cafodd ei gloddio gan archaeolegwyr yn yr 1890au pan ddarganfuwyd darnau o grochenwaith ac esgyrn dynol wedi'u llosgi.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: FL058. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crugiau Whitwell ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Rhaglen gomedi a ddarlledid ar S4C ddechrau'r nawdegau oedd ***Pobl y Chyff***. Roedd yn serennu Rhys Ifans a Meirion Davies fel "Y Ddau Ffranc", cymeriadau a grëuwyd yng rhaglenni adloniant *Swigs* o'r Eisteddfod Genedlaethol.

Roedd y sioe yn cymryd lle yn 'nhy' y ddau Ffranc ond roedd yn dangos y stiwdio yn llawn a'r gynulleidfa fyw. Byddai'r stori yn y stiwdio yn gweu gyda storiau wedi eu ffilmio o flaen llaw ar leoliad. Gwahoddwyd enwogion Cymru a thu hwnt fel gwesteion ar y sioe a byddai'r actores Seisnig Cleo Rocos yn ymddangos yn rheolaidd fel "Bronwen" yn ei gwisg Gymreig draddodiadol. Fel arfer byddai grŵp hefyd yn chwarae ar y sioe.

### Cân gan *The Frank's* (ar yr alaw *Fairytale of New York*)

```
They've got Merched y Wawr, they've got corau male voice,
They've Gwersyll yr Urdd, Russell Grant and Max Boyce,
Ond Frank mae e'n anodd i gael ty a chael gwaith,
It's not chwarae plant, you know, saving the iaith

They've got Sulwyn and Gwynfryn, Aneurin, Taliesin,
They've got Peter Huws Griffiths and Marian Wyn Jones,
If it's your dymuniad, I'll come with you cariad,
Let's get us a brochure on holiday homes

CYTGAN
Mae'r choirs of Wales, of hills and dales yn canu inni Frank,
It's our chance to save the language from its tranc

We chuffin' love you Wales, y glaw a'r car-boot sales,
Ac am eich croeso hael, you know you've made us smile,
Ni'n mynd i brynu ty, sy'n derbyn es-ffôr-si
A phan aiff pethau'n hard, bydd Frank a Frank ar faes y gad 

```
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen-y-dŵr fawr** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex riparia* a'r enw Saesneg yw *Greater pond-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Braff-dywysennog.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen-y-dŵr fawr***
Jo Thomas mewn golygathon ym Mhrifysgol Bangor; Chwefror 2017.
Mae **Jo Thomas** (ganwyd 1972) yn gyfansoddwraig sy'n enedigol o Aberystwyth. Enillodd wobr *Golden Nica* (y *prixs ars electronica*) am ei gwaith mewn "celf sain a cherddoriaeth ddigidol"; teitl y gwaith oedd: *Crystal Sounds of a Synchrotron*. Mae wedi perfformio gyda Maria Chavez, Lee Gamble, Phil Nimblock a SquarePusher.

Magwraeth a choleg
------------------

Magwyd Jo yn Aberystwyth cyn graddio mewn cerddoriaeth ym Mhrifysgol Bangor gan barhau yno i nwued ei gradd Meistr. Oddi yno aeth i Brifysgol Dinas Llundain, lle cwbwlhaodd Ddoethuriaeth mewn Cyfansoddi electronig-acwstig yn 2005. Gweithiodd am 11 mlynedd yn Academia, ac mae'n parhau ei chysylltiad agos gyda Phrifysgol Bangor. Fe'i dylanwadwyd gan ei hymweliad â Chwmni Recordiau Sain, pan oedd yn ei harddegau a dylanwadwyd arni hefyd gan y cyfansoddwr John Pickard, a chyfansoddodd ei gwaith cyntaf yn dilyn hyn.

Gwaith
------

Bu Jo ar fyrddau llywio'r *British Music Collection* a'r Rhaglen *Pathways* lle roedd hefyd yn un o'r panel dewis. Mae'n sgwennu am y byd o'i chwmpas gan ganolbwyntio ar hawliau'r anabl, hawliau merched a hawliau dynol. Mae ganddi ei chwmni ei hun.

Derbyniodd sawl comisiwn gan gynnwys o fewn gwledydd Prydain yn ogystal â'r Swistir, Sweden, Portiwgal, Ffrainc, yr UDA, Canada ac Awstralia.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "www.jothomas.me; adalwyd 24 Chwefror 2017". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-12-07. Cyrchwyd 2017-02-24.
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen hirgron** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex ovalis* a'r enw Saesneg yw *Oval sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Hirgrwn, Hesgen Hirgylchaidd.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen hirgron***
Y **Slovenský futbalový zväz (SFZ)** (Cymraeg: Cymdeithas Bêl-droed Slofacia) yw corff llywodraethol pêl-droed yng ngweriniaeth Slofacia. Dyma'r corff sy'n gyfrifol am lywodraethu a datblygu'r gêm yn y wlad a rhedeg Tîm pêl-droed cenedlaethol Slofacia a'i thimau cenedlaethol eraill. Mae ei phencadlys yn Bratislava, prifddinas y wlad.

Hanes
-----

Sefydlwyd y Gymdiethas ar 4 Tachwedd 1938 yn dilyn dadgymalu gwladwriaeth Tsiecoslofacia gan y Natsiaid. Daeth yn aelod o FIFA yn 1939 gan i Slofacia ddod yn wlad annibynnol am gyfnod yn ystod yr Ail Ryfel Byd (er bod nifer yn ystyried yr annibyniaeth yma fel gwladwriaeth byped i'r Natsiaid). Dadaelodwyd y Gymdeithas o FIFA yn dilyn y Rhyfel wrth i Tsiecoslofacia ail-ffurfio fel gwladwriaeth unedig gyda un tîm pêl-droed.

Yn dilyn diddymiad Tsiecoslofacia ar 1 Ionawr 1993 fe ail-ffurfiwyd y Gymdeithas gan ail-ymuno â chorff lywodraethol pêl-droed Ewrop, UEFA ac ymuno am y tro cyntaf â'r corff byd-eang, FIFA yn 1994.

Timau Cenedlaethol
------------------

Y Gymdeithas Bêl-droed sy'n rhedeg y tîm cenedlaethol yn ogystal â'r timau dynion Dan-21, dan-19, dan-18, dan-17, dan-16 a dan-15. Mae hefyd yn gyfrifol am dîm cenedlaethol menywod Slofacia.

Cystadlaethau Domestig
----------------------

Cwpan Slofacia, y Slovensky pohar
Mae'r SFZ yn gyfrifol am drefnu twrnamentiau pêl-droed yn y wlad. Y gynghrair uchaf yw'r Uwch Gynghrair a elwir, ar hyn o'r bryd, yn Fortuna Liga arôl y prif noddwyr. asefydlwyd yn 1939. Ceir wedyn, Cynghrair 1ad; 2il Gynghrair a Cynghrair 1af Menywod a hefyd cystadleaeth Cwpan Slofacia.

Record
------

Mae Slofacia wedi ymddangos mewn dau brif pencampwriaeth ers diddymu Tsiecoslofacia:

* 2010 - Cwpan y Byd - cyrraedd yr 16 olaf
* 2016 - Pencampwriaeth UEFA Euro 2016 - cyrraedd yr 16 olaf. Curwyd Slofacia gan Gymru yn y rownd gyntaf.
* 2000 - Gemau Olympaidd yr Haf 2000 - diddymwyd o'r cymalau grŵp
* 2000 - Cwpan UEFA dan-21 a gynhaliwyd yn Slofacia.
* 2017 - Cwpan UEFA dan-21

Dolenni
-------

* Gwefan Swyddogo (Slofac, Hwngareg, Saesneg)
* Slovakia ar wefan UEFA
* Slovakia Archifwyd 2018-10-16 yn y Peiriant Wayback. ar wefan FIFA

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Slovakia". *uefa.com*. Cyrchwyd 8 March 2018.
2. ↑  Najvyššia súťaž zmení názov, Fortuna nahradí Corgoň Archifwyd 2016-06-10 yn y Peiriant Wayback. Erthygl o 16 Mai 2014 (Slofaceg)
Roedd **Joan Abse (née Mercer)** (11 Medi, 1926 –13 Mehefin, 2005) yn hanesydd celf, ymgyrchydd gwleidyddol ac awdur Seisnig.

Cefndir
-------

Ganwyd Mercer yn St Helens Swydd Gaerhirfryn yn blentyn i John Mercer peiriannydd a Mary Ann ei wraig. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg St Helens ac Ysgol Economeg Llundain. Wedi coleg bu'n gweithio hyd ei phriodas fel llyfrgellydd y Financial Times.

Ymgyrchydd gwleidyddol
----------------------

Roedd hi'n weithgar yn wleidyddol o'i hieuenctid. Daeth yn ysgrifennydd cangen y Blaid Lafur Annibynnol yn St Helens yn 14 oed. Wedi hynny bu ganddi gysylltiad oes â'r elfen honno o wleidyddiaeth chwith i'r canol oedd yn weithredol dros heddychiaeth a'r symudiad gwrth-niwclear.

Daeth hi'n aelod cynnar o'r Ymgyrch dros Ddiarfogi Niwclear a bu yn gefnogol i ymgyrch Menywod Greenham Common. Bu hi'n protestio yn erbyn y Rhyfel yn Irac ac yn aelod o Glymblaid Atal y Rhyfel.

Teulu
-----

Priododd Mercer a Dannie Abse, meddyg ym 1951. Roedd Dannie Abse hefyd yn fardd, dramodydd ac yn awdur nifer o lyfrau gan gynnwys *The Music Lover's Literary Companion* (1988) a *Voices in the Gallery* (1986), a ysgrifennwyd ar y cyd a'i wraig. Bu iddynt dwy ferch ac un mab.

Hanesydd celf
-------------

Cofrestrodd Abse fel myfyriwr hŷn yn Sefydliad Courtauld, lle graddiodd MA mewn hanes celf ym 1972. Arweiniodd ei gwybodaeth eang am gelf, yn enwedig peintio dros y saith canrif ddiwethaf, iddi gyhoeddi nifer o lyfrau oedd yn gwneud celf yn gyraeddadwy i'r darllenydd cyffredin:

* My London School of Economics (My University) 1977
* John Ruskin: A Passionate Moralist 1982
* The Art Galleries of Britain and Ireland: A Guide to their Collections 1985
* Voices in the Gallery 1986 (ar y cyd â Dannie Abse)
* Letters from Wales 2000
* The Music Lover's Literary Companion (ar y cyd â Dannie Abse)

Marwolaeth
----------

Bu farw Abse mewn damwain car ar yr M4 ger Penybont yn 2005.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Guardian Obituaries 18 Gorffennaf 2005 *Joan Abse Historian whose profound understanding of art in a social context was the basis of her great biography of John Ruskin* adalwyd 14 Mawrth 2018
2. ↑  Curtis, T. (2018, February 15). Abse, Daniel (Dannie) (1923–2014), physician, poet, and author. Oxford Dictionary of National Biography adalwyd 14 Mawrth 2019
3. ↑  Independent 17 Gorffennaf 2005 Obituaries -Joan Abse Art historian[*dolen marw*] adalwyd 14 Mawrth 2019
4. ↑  Wales Online 15 JUN 2005 Dannie Abse's wife is killed in car accident adalwyd 14 Mawrth 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 77621609
* LCCN: n80134538
* ISNI: 0000 0001 2028 9639
* GND: 1012813606
* SUDOC: 140888845
* BIBSYS: 90170591
* NKC: kup19970000000178

 |
Cylchgrawn y gymdeithas: Y Casglwr; rhifyn Gwanwyn 2013
Cymdeithas ar gyfer casglwyr a charwyr llyfrau Cymraeg a Chymreig yw **Cymdeithas Bob Owen**. Fe'i sefydlwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1976. Cafodd y gymdeithas ei henwi ar ôl yr hynafiaethydd a llyfrbryf enwog Bob Owen, Croesor.

Mae'r gymdeithas yn trefnu darlith flynyddol yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ynghyd ag ysgol undydd flynyddol yn y gwanwyn a ffeiriau llyfrau yn y gwanwyn a'r hydref.

*Y Casglwr*
-----------

Prif weithgaredd y gymdeithas fodd bynnag yw cyhoeddi'r cylchgrawn *Y Casglwr* sy'n llawn gwybodaeth am lyfrau prin a diddorol yn y Gymraeg neu'n ymwneud â Chymru yn ogystal ag erthyglau mwy cyffredinol am hanes a diwylliant Cymru. Sefydlwyd y cylchgrawn ym mis Mawrth 1977. Mae ar gael i aelodau o'r gymdeithas yn unig. Mae cyfranwyr diweddar yn cynnwys Bruce Griffiths a Dafydd Glyn Jones, golygyddion *Geiriadur yr Academi*.

Golygydd cyntaf y cylchgrawn oedd John Roberts Williams, a fu'n golygu hyd 1995.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan *Y Casglwr*
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen tywysennau main** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex acuta* a'r enw Saesneg yw *Slender tufted-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Eiddil Dywysennog.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen tywysennau main***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen eurwerdd** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex limosa* a'r enw Saesneg yw *Bog-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Eurwerdd, Hesgen Llaid.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen eurwerdd***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen bendrom** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex pendula* a'r enw Saesneg yw *Pendulous sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Bendrymus, Hesgen Ddibynnaidd Fwyaf.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen bendrom***
President Hugo Quaderer
**Cymdeithas Bêl-droed Liechtenstein** (**LFV**) (Almaeneg: *Liechtensteiner Fussballverband*) yw corff llywodraethol pêl-droed yn ngwlad annibynnol Liechtenstein. Mae'n trefnu'r tîm cenedlaethol a Chwpan Bêl-droed Liechtenstein. Gan fod gan Liechtenstein lai nag wyth tîm actif (7 heb gyfri tîm wrth gefn) hi yw'r unig aelod o UEFA sydd heb ei chyngrair genedlaethol ei hun. Golyga hyn fod timau y Dywysogaeth yn chwarae yng nghynghrair y Swistir. Pencadlys yr LFV yw'r brifddinas, Vaduz (ac unig wir dref) y wlad. Mae oddeutu 1,700 o unigolion yn chwarae pêl-droed o fewn strwythur y timau hyn.

Y Gymdeithas sy'n gyfrifol am Tîm Pêl-droed Cenedlaethol Liechtenstein. Sefydlwyd hi yn 1934. Ymunodd ag UEFA a FIFA yn 1974 gan chwarae eu gêm gyntaf fel tîm genedlaethol yn 1982.

Mae tîm FC Vaduz yn chwarae yng nghyngreiriau'r Swistir.

Gweler hefyd
------------

* Tîm Bêl-droed Genedlaethol Liechtenstein
* Cwpan Bêl-droed Liechtenstein
* Pêl-droed yn Liechtenstein

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol
* Liechtenstein Archifwyd 2018-07-25 yn y Peiriant Wayback. ar wefan FIFA
* Liechtenstein ar wefan UEFA
Bardd Cymraeg ac arweinydd eisteddfodol oedd **John Pritchard** (Ebrill 1837 – 31 Rhagfyr 1898), a adwaenid gan amlaf wrth ei enw barddol **Gaerwenydd**. Roedd yn frodor o Ynys Môn.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Gaerwenydd yn Ebrill 1837 yn y Gaerwen, Sir Fôn. Roedd ei fam yn chwaer i'r Parch. Daniel Rowlands, Bangor, a'i dad yn deiliwr. Dysgodd grefft ei dad. Symudodd pan yn ifanc i fyw ym Methesda, Arfon, ac yno y treuliodd weddill ei oes. Bu farw ar y 31ain o Ragfyr 1898; claddwyd ef ym mynwent Glanogwen, Bethesda.

Bardd ac arweinydd eisteddfodol
-------------------------------

Dechreuodd farddoni yn ieuanc. Enillodd sawl cadair eisteddfodol yn cynnwys eisteddfod Bethesda 1866, y Gaerwen 1883 (testun: "Yr Anturiaethwr") a Ffestiniog 1890 (testun: "Y Gweithiwr"). Bu mwy nag unwaith ymhlith y goreuon am Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol. Cyfansoddodd nifer o englynion a cherddi eraill a gyhoeddwyd yn y cylchgronau Cymraeg.

Daeth i fri fel arweinydd eisteddfodol: "Cadwai dorf mewn tymer dda drwy'i ffraethineb a'i ddawn barod i lunio llinellau cynganeddol cywrain a gafaelgar."

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  R. Môn Williams, *Enwogion Môn 1850-1912* (Caernarfon, 1913).

Gweler hefyd
------------

* Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 9309148451591115970005
* LCCN: no2016165872

 |
*Am bobl eraill o'r un enw gweler John Parry.*

Athro a golygydd oedd **John Parry** (23 Mawrth 1812 – 19 Ionawr 1874), a gofir yn bennaf fel prif olygydd *Y Gwyddoniadur Cymreig*. Roedd yn fab-yng-nghyfraith i Thomas Gee, cyhoeddwr y gwyddoniadur hwnnw.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd John Parry ger Wrecsam yn 1812. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg y Bala a Phrifysgol Caeredin. Yn 1843 penodwyd ef yn athro yng Ngholeg y Bala a bu'n gweithio yno am ran helaeth gweddill ei oes. Bu farw yn 1874.

Cofir Parry fel prif olygydd *Y Gwyddoniadur Cymreig* (neu'r *Encyclopaedia Cambrensis*), y gwaith gwyddoniadurol mwyaf uchelgeisiol erioed yn yr iaith Gymraeg. Dan olygyddiaeth Parry hyd ei farwolaeth, cafodd ei gyhoeddi mewn deg cyfrol rhwng 1854 a 1879 gan Thomas Gee ar ei wasg enwog yn nhref Dinbych (Gwasg Gee). Erys y cyhoeddiad mwyaf yn y Gymraeg hyd heddiw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Y Bywgraffiadur Ar-lein*
2. 1 2  D. Ambrose Jones, *Llenyddiaeth a Llenorion Cymreig y bedwaredd ganrif ar bymtheg* (Lerpwl, 1922).

Dolen allanol
-------------

* *Y Bywgraffiadur Ar-lein*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 96836886
* LCCN: no2009123845
* ISNI: 0000 0000 8029 3253

 |
Clerigwr, ysgolhaig Cymreig ac awdur o gyfnod y Dadeni Dysg oedd **Henri Perri** (1560/1 – 1617), a adnabyddir hefyd fel **Henry Parry**.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Perri yn y Maes-glas, Sir y Fflint, yn 1560 neu 1561. Crwydrodd lawer yn ei ieuenctid cyn cael swydd fel caplan i Syr Rhisiart Bwclai (Bulkeley), un o dirfeddianwyr mawr Ynys Môn. Treuliodd dros ddegawd o'i oes ym Môn gan wasanaethu fel offeiriad ym mhlwyfi Rhoscolyn (1601), Trefdraeth (1606) a Llanfachreth (1613). Yn 1612 fe etholwyd yn ganon Eglwys Gadeiriol Bangor, swydd a ddaliodd hyd ei farwolaeth yn 1617.

Dim ond un llyfr a gyhoeddodd, sef *Eglvryn Phraethineb, sebh Dosparth ar Retoreg* ('Egluryn Ffraethineb, sef Dosbarth ar Retoreg'), ond mae'n cael ei gyfrif yn un o glasuron ysgolheictod Cymraeg. Llyfr sy'n nodweddiadol o ysbryd y Dadeni ydyw. Ei bwnc yw rhethreg mewn llenyddiaeth. Er ei fod yn seiliedig ar lyfr cynharaf gan William Salesbury a llyfrau cyffelyb ar rethreg mewn ieithoedd eraill, mae llyfr Perri yn frith â dyfyniadau o waith y beirdd Cymraeg yn lle awduron Groeg a Lladin. Roedd hyn yn cydfynd ag awydd y Dyneiddwyr Cymreig i ddyrchafu a chyfoethogi'r iaith ac rhoi iddi urddas fel iaith dysg. Yn ogystal â rhoi blas Cymraeg i'r gyfrol, mae'r dyfyniadau yn rhoi darlun o ddarllen a diwylliant Cymro dysgedig yn y cyfnod hwnnw.

Daeth yr *Egluryn* yn llyfr poblogaidd a chafwyd sawl argraffiad ohoni dros y canrifoedd, yn cynnwys rhai yn y 19g. Cyhoeddwyd testun safonol gyda nodiadau gan G. J. Williams yn 1930.

Llyfryddiaeth
-------------

* Henri Perri, *Eglvryn Phraethineb*, golygwyd gan G. J. Williams (Gwasg Prifysgol Cymru, 1930)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 4671933
* LCCN: no2005109184
* ISNI: 0000 0000 5352 3631
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Actor, ysgrifennwr a chynhyrchydd ydy **John Pierce Jones** (ganwyd 10 Mai 1946), sy'n enwog am ei ran fel *Arthur Picton* gyda'i hoff reg, *Asiffeta*, yn y rhaglen deledu C'mon Midffild! ar S4C.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd a magwyd John Pierce Jones yn Niwbwrch, Sir Fôn. Pan oedd yn 12 oed ail-briododd ei fam a symudodd y teulu i Stevenage ar gyffiniau Llundain. Daeth yn ôl i Gymru wedi gadael yr ysgol ac ymunodd â'r heddlu gan ddilyn yn ôl troed ewythr iddo. Cychwynodd ei yrfa gyda'r heddlu yn Nolgellau ond roedd yn anhapus yn y swydd a roedd a'i fryd ar fynd yn actor. Aeth i Goleg Harlech ac yna i Brifysgol Cymru Bangor. Cafodd ambell gyfle i gael profiad o fyd y theatr, yn Theatr y Gegin, Cricieth.

Gyrfa
-----

Cyd-ysgrifennodd y gyfres gomedi teledu *Teulu'r Mans* gyda Wiliam Owen Roberts y gyfres *Watcyn a Sgrwmp* gyda Wynford Ellis Owen yn 1993-1994, a'r gyfres *Yr Aelod* ar gyfer BBC Radio Cymru gydag ef yn 1994, ac ail gyfres yn 1997. Cymerodd ran yn y rhaglen *Y Briodas Fawr* ar S4C yn 2006, lle roedd rhaid iddo ddylunio ffrog.

Roedd hefyd yn un o'r Jones's a dorodd record y byd *Jones Jones Jones* am gasglu ynghyd y nifer fwyaf o bobl yn rhannu’r un cyfenw yn Stadiwm y Mileniwm yn 2006, gan fod yn un o 1,224 Jones a gymerodd ran.

Bywyd personol
--------------

Mae'n briod i Inge Hansen, Americanes a anwyd yn nghanolfan y Llynges Americanaidd yn Siapan. Mae Igne eisoes wedi dysgu Cymraeg. Mabwysiadodd y cwpl fab o Haiti yn 2004.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Manylion cyfarwyddwr 'Teledu Cymunedol Mon' o Dy'r Cwmniau.
2. 1 2 3  'Yr anrheg orau erioed' BBC 24 Rhagfyr 2004
3. ↑   Hunangofiant - Adolygiad Gwales. Adalwyd ar 26 Ionawr 2016.
4. ↑  *Let celebs organise our wedding ...*, Peter Morrell Western Mail 18 Tachwedd 2006
5. ↑  'Darlledu Sioe’r Jonesiaid a Dorrodd Record Byd' 26 Tachwedd 2006 S4C
6. ↑  "Cyfweliad gyda Igne Pierce Jones, Haf 2000". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-05-01. Cyrchwyd 2007-11-07.
Capsiwlau fluoxetine (Prozac)
Meddyginiaeth seiciatrig a ddefnyddir i liniaru anhwylderau tymer yw **cyffur gwrthiselder** neu **wrthiselydd**. Fe'u defnyddir i drin nifer o gyflyrau gan gynnwys iselder cymedrol i ddifrifol, pryder difrifol a phyliau o banig, anhwylder gorfodaeth obsesiynol, poen cronig, anhwylderau bwyta, ac anhwylder straen ar ôl trawma.

Fel arfer, cychwynnir triniaeth â TCA neu SSRI. Mae'n cymryd rhyw 10 i 14 diwrnod i'r cyffuriau cael effaith, a rhwng chwech ac wyth wythnos iddynt weithio'n llawn.

Mecanwaith eu heffaith
----------------------

Mae cyffuriau gwrthiselder yn newid lefel niwrodrawsyrwyr yn yr ymennydd, sef cemegau sy'n trosglwyddo signalau o un gell yn yr ymennydd i'r llall. Yn ystod iselder nid yw rhai niwrodrawsyrwyr yn gweithio'n iawn, ac mae cyffuriau gwrthiselder yn cynyddu lefel y niwrodrawsyrwyr actif.

Mathau
------

Mae yna tri tri phrif fath o gyffur gwrthiselder, ond hefyd rhai gwrthiselyddion nad ydynt yn disgyn i'r tri categori hynny.

### Atalyddion aildderbyn serotonin dethol (SSRI)

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

### Gwrthiselyddion trichylchol (TCA) a chyffuriau cysylltiedig

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

### Atalyddion ocsidas monoamin (MAOI)

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Sgîl-effeithiau
---------------

Gall sgîl-effeithiau cyffuriau gwrthiselder gynnwys teimlo'n gysglyd, golwg aneglur, cyfog, a chwydu, ond fel arfer bydd rhain yn diflannu wrth i'r claf sy'n ei gymryd ddod i arfer â'r cyffur.

Yn aml, rhaid cymryd cyffuriau gwrthiselder am gyfnod hir, ac mae'n bwysig wrth roi'r gorau iddynt i'w wneud yn raddol i atal sgîl-effeithiau.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6   Cyffuriau gwrthiselder: Diffiniad. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 20 Tachwedd, 2009.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***gyffuriau gwrthiselder***