Roedd **Pieter Cornelis Mondriaan** (7 Mawrth 1872 – 1 Chwefror 1944), neu **Piet Mondrian**, yn beintiwr avant-garde o'r Iseldiroedd ac yn aelod blaenllaw o'r mudiad De Stijl a sefydlwyd gan Theo van Doesburg.

Mondrian hefyd oedd sylfaenydd y grŵp a'r mudiad *Neo Plasticism*. Fe ddatblygodd ei waith o arddull Naturoliaeth a Symbolaeth i 'gelfyddyd haniaethol' a bu'n un o'i arloeswyr, gyda'r Rwsiaid Wassily Kandinsky a Kazimir Malevich. Mae syniadaeth ac esthetig Mondrian wedi dylanwadu’n gryf ar gelf, pensaernïaeth, cerfluniaeth a dylunio ail hanner yr 20g.

Gyrfa gynnar
------------

Fe'i ganwyd yn Amersfoort, yr Iseldiroedd. O 1892 tan 1908 astudiodd yn Academi Celf Gain, Amsterdam, yn ddisgybl i August Allebé.

Dechreuodd weithio fel athro ysgol gynradd, gan beintio yn ei amser hamdden. Roedd y rhan fwyaf o'i waith yn ystod y cyfnod yma'n dirweddau arddull Naturoliaeth neu Argraffiadaeth (*Impressionist*). Roedd y delweddau yma o'r Iseldiroedd yn cynnwys melinau gwynt, caeau a chamlesi yn steil *Ysgol yr Hague*, ac wedyn mewn amryw o arddulliau a thechnegau wrth chwilio am steil personol. Mae'r gwaith hwn o'i gyfnod cynnar yn dangos dylanwad sawl mudiad fel Pwyntiliaeth (*pointillism*) a *Fauvism*.

Mewn arddangosfa yn amgueddfa *Gemeentemuseum Den Haag* gwelir nifer o ddarluniau o'r cyfnod yma sy'n cynnwys arddull *Post Impressionist*, paentiadau fel *Y Felin Goch* a *Choed wrth olau'r lleuad*. Mae darlun arall *Avond* (Hwyr) (1908), yn dangos coeden wrth iddi nosi ac mae'r dewis o liwiau'n gyfyngedig i goch, melyn a glas, er nad yw'r llun, ar y cyfan, yn haniaethol, *Avond* yw'r cyntaf o ddarluniau Mondrian i ddibynnu ar liwiau cysefin.

Mewn cyfres o ddarluniau o 1905-1907, sy'n seiliedig ar Naturoliaeth gyda choed annelwig ac adlewyrchiadau, canfyddir symudiad tuag at waith haniaethol - sy'n sail i'w waith diweddarach.

Dylanwad Ciwbiaeth
------------------

Dylanwadwyd yn gryf ar waith Mondrian gan waith y grŵp Ciwbaidd y *Moderne Kunstkring* (Cylch Celfyddyd Fodern) a welodd mewn arddangosfa yn Amsterdam ym 1911. Mae ei ymdrechion i geisio symleiddio elfennau i'w weld yn y ddau ddarlun *Stilleven met gemberpot* ('Bywyd Llonydd' gan Jar Sinsir). Yn y fersiwn ciwbaidd, 1911 a'r fersiwn haniaethol, 1912 mae'r ffurfiau'n cael eu lleihau i gylchoedd, trionglau a sgwariau.

De Stijl
--------

Cylchgrawn De Stijl
Rhwng 1914 a 1914 bu ym Mharis, ble dylanwadwyd arno ymhellach gan Giwbiaeth. Wrth ddychwelodd i Amsterdam yn 1915 fe gyfarfu â Theo van Doesburg ac fe sefydlwyd y grŵp *De Stijl* (Y Steil) gan y ddau ym 1917. Cyhoeddwyd y cylchgrawn De Stijl rhwng 1917 i 1926 gan gasglu o'u hamgylch artistiaid a ddylanwadwyd arnynt gan syniadaeth chwyldroadol Ciwbiaeth. Mondrian oedd y pwysicaf ohonynt.

Ym 1919 fe ddychwelodd i Baris ble ym 1921 lleihawyd ei balet o liwiau i ddim ond gwyn, du a'r lliwiau cysefin (primary colours). Ym 1930 fe ymunodd â'r grŵp *Cercle et carré* ac yn 1931 â *Abstraction-Création*. I osgoi'r Aail Ryfel Byd fe symudodd yn gyntaf i Lundain, ac wedyn ym 1940, i Efrog Newydd. Yn Efrog Newydd yn y 1940au fe ddatblygodd ei waith yn wrthgyferbyniad rhythmig o liwiau llachar dan ddylanwad cerddoriaeth Jazz a phatrwm strydoedd y ddinas, gan ddewis teitlau fel *Broadway Boogie-Woogie* i'r darnau.

Athroniaeth ac Esthetig
-----------------------

Roedd celfyddyd Mondrian o hyd yn perthyn yn agos i'r ysbrydol a'r athronyddol. O 1908 fe ymddiddorodd yn y mudiad Theosoffi a sefydlwyd gan Helena Petrovna Blavatsky ar ddiwedd y 19g.

Trwy geometreg haniaethol roedd Mondrian yn chwilio am strwythur sylfaenol y bydysawd a daeth Mondrian i'r casgliad nad oedd pwrpas i gelf ceisio creu copïau o bethau sydd yn bod yn ein byd pob dydd ond i ymchwilio i realiti dyfnach gan ddod o hyd i 'gelf pur'.

Pan ddechreuodd Theo Van Doesburg arbrofi a defnyddio elfennau ar onglau cam yn ei ddarluniau, fe adawodd Mondrian y grŵp De Stijl.

Efrog Newydd
------------

Yn 1937 cafodd lawer iawn o artistiaid a llenorion eu gwahadd gan y Natsïaid. Cafodd eu gwaith ei alw'n *Entartete Kunst* - 'Celf Ddirywiedig'. Trefnodd y Natsïaid arddangosfeydd o waith 'dirywiedig' gan rhoi cyfle i'r cyhoedd chwerthin ar ei ben. Fel llawer o arlunwyr, iddewon a gwrthwynebyr y Natsïad yn gyffredinol, roedd rhaid i Mondiran dianc Ewrop rhag ofn iddo gael ei garcharu neu ladd. Symudodd i Efrog Newydd ble roedd wrth ei fodd gyda cherddoriaeth Jazz a phensaernïaeth y ddinas fawr sydd i'w gweld yn ei weithfeydd olaf fel *Broadway Boogie-Woogie* (1942-43).

Teyrngedau yn steil Mondrian
----------------------------

* Piet Mondrian.Piet Mondrian.
* Piet MondrianVictory Boogie WoogiePiet Mondrian  
*Victory Boogie Woogie*
* Piet Mondrian.Piet Mondrian.
* Piet Mondrian.Piet Mondrian.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Piet Mondrian", Tate gallery, published in Ronald Alley, *Catalogue of the Tate Gallery's Collection of Modern Art other than Works by British Artists*, Tate Gallery and Sotheby Parke-Bernet, Llundain 1981, tt.532–3. Adalwyd 18 Rhagfyr 2007.
2. 1 2 3
3. ↑  gemeentemuseum
4. ↑  Guggenheim Collection – Artist – Mondrian – Still Life with Gingerpot
5. ↑  Casiraghi, Roberto "Piet Mondrian - Nike Dunk Low SB - Available!", .
6. ↑  "*BBC News - Liverpool Tate to host 'largest' UK Mondrian exhibition*". Bbc.co.uk. 2013-04-19. Cyrchwyd 2014-06-04.
7. ↑
8. ↑  Sellon, Emily B.; Weber, Renee (1992). "Theosophy and the Theosophical Society". In Faivre, Antoine; Needleman, Jacob (gol.). *Modern Esoteric Spirituality*. World Spirituality. **21**. Crossroad. t. 327. ISBN 0824514440. Missing `|editor2=` (help)
9. ↑  Van Doesburg at Tate Modern By Jackie Wullschlager, Published 2010/6/2

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 54151650
* LCCN: n79135254
* ISNI: 0000 0001 2133 4032
* GND: 118583441
* SELIBR: 265945
* SUDOC: 027294757
* BNF: cb11916482s (data)
* BPN: 18430658
* BIBSYS: 90067906
* ULAN: 500004972
* NLA: 35358543
* NDL: 00450324
* NKC: jo2002101933
* The SBN id RAVV016087 is not valid.
* BNE: XX1000154
* CiNii: DA01988868
* KulturNav: id

 |