Mae gan pob gwladwriaeth **gyfrifoldeb i atal amlygiad tocsig**; hynny yw, sicrhau nad yw ei thrigolion yn cyffwrdd neu'n anadlu cemegolion gwenwynig all effeithio ar iechyd pobl. Mae cyfraith hawliau dynol rhyngwladol yn ei gwneud yn ofynnol i wladwriaethau gymryd camau gweithredol i atal unigolion a chymunedau rhag dod i gysylltiad â sylweddau gwenwynig. Mae hefyd yn gysyniad cyfreithiol er mwyn atal dod i gysylltiad â gwenwyn a chlefydau. Mae'r gwenwyn a'r cemegolion a ystyrir yn docsig yn cynnwys: llygredd, cemegau diwydiannol gwenwynig megis arsenig, plwm, arian byw ac asbestos, plaladdwyr, gwastraff niwclear a gwastraff biolegol fel firysau.

Yn Hydref 2019, cyflwynodd Rapporteur Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar wenwyn adroddiad i Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ar y ddyletswydd i atal cemegolion gwenwynig rhag dod i gysylltiad â phobol yn enwedig plant. Gosododd sylfaen gyfreithiol i genhedloedd a chyfrifoldeb cenhedloedd y byd i ddilyn canllawiau a rheoliadau'r Adroddiad. Mae'r ddyletswydd hon yn deillio o'r hawliau dynol canlynol: yr hawl i fywyd, yr hawl i iechyd, urddas ac uniondeb corfforol; yr hawl i wybodaeth a'r hawl i amgylchedd iach; yn ogystapl â chydraddoldeb a mynediad at ateb effeithiol. Fodd bynnag, mae dull atal yn eithriad i lawer o endidau, gan arwain at fygythiadau dirfodol i fywyd ac iechyd, megis iechyd atgenhedlol.

Yn 2020 cafwyd adroddiad arall, sef *y Dyletswydd i atal amlygiad i'r firws sy'n gyfrifol am COVID (2020)*, a ehangodd y cysyniad i heintiau firws ayb. Cymhwysodd y Rapporteur Arbennig i atal amlygiad i COVID-19 yn yr adroddiad hwn. Mae'n canmol rhai gwladwriaethau a busnesau am gynnal eu dyletswydd a'u cyfrifoldeb i atal dod i gysylltiad â'r coronafirws.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
```
*Dylid parchu bywyd pob person. Bydd yr hawl hon yn cael ei gwarchod gan y gyfraith ac, yn gyffredinol, o eiliad y caiff person ei genhedlu. Ni chaiff neb ei amddifadu yn fympwyol o'i fywyd.*
```

```
- Erthygl 4.1 o Gonfensiwn America ar Hawliau Dynol 
```
 | "|

Gwledydd Prydain
----------------

Y ddeddf berthnasol yw *Rheoliadau Rheoli Sylweddau Peryglus i Iechyd, 2002*; Offerynnau Statudol y DU 2002; nac oes 2677; Rheoliad 7 a ellir ei ddarllen yma.

Mae'r gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol i reoli amlygiad i ddeunyddiau peryglus yn y gweithle yn ddigonol. Dyma'r Rheoliadau Rheoli Sylweddau Peryglus i Iechyd (*the Control of Substances Hazardous to Health Regulations*; COSHH).

Gweler hefyd
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Cyfraith ryngwladol
* Amgylcheddaeth
* Bioamrywiaeth a hawliau dynol
* Colli bioamrywiaeth
* Cyfiawnder newid hinsawdd
* Cyfiawnder hinsawdd
* Cyfreitha newid hinsawdd
* Cynaliadwyedd
* Cytundeb Escazú
* Datganiad Malé ar Newid Hinsawdd Byd-eang o ran y Ddynoliaeth
 |    | * Halogi'r pridd
* Effaith mwyngloddio ar yr amgylchedd
* Egwyddorion Arweiniol y Cenhedloedd Unedig ar Fusnes a Hawliau Dynol
* Hawliau dynol a datblygiad
* Hawliau dynol a newid hinsawdd
* Newid hinsawdd a rhyw pobl
* Hawl i amgylchedd iach
* Trawsnewid cyfiawn
* Yr hawl i gartref
* Yr hawl i iechyd
 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ohchr.org; adalwyd 18 Mai 2023.
2. ↑  documents-dds-ny.un.org; Archifwyd 2023-05-18 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 18 Mai 2023; teitl: *Adroddiad y Rapporteur Arbennig ar y goblygiadau i hawliau dynol y rheolaeth amgylcheddol gadarn a gwaredu gwastraff a sylweddau peryglus*; adalwyd 18 Mai 2023.
3. ↑  hse.gov.uk; adalwyd 18 Mai 2023.