recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Prif Weinidog Irac ers 8 Medi, 2014 yw **Haider Jawad Kadhim Al-Abadi** (Arabeg: **حيدر جواد كاظم العبادي**) ac ef yw arweinydd y Blaid Dawa Islamaidd. Ganed 25 Ebrill 1952 yn Baghdad, Irac ac mae'n Shïa o ran ei grefydd. Cyn 2012 ef oedd Gweinidog dros y Cyfryngau (2003-2004, yn Llywodraeth cyntaf wedi oes Saddam Hussein.

Ymunodd Al-Abadi â'r Blaid Dawa anghyfreithlon ym 1967. Mynychodd Brifysgol Manceinion a graddiodd gyda PhD mewn Peirianneg Drydanol ym 1993. Dychwelodd i Irac yn ystod y Goresgyniad Irac 2003. Ar 8 Medi 2014, olynodd Nouri al-Maliki fel Prif Weinidog Irac.

Un o'i ddyletswydda pennaf tra'n Brif Weinidog oedd wynebu'r Wladwriaeth Islamaidd (ISIL)
. Bu'n hynod o feirniadol o'r Unol Daleithiau America (UDA) am iddynt, yn ei farn ef, orwedd ar eu rhwyfau yn htrach na'u hymladd. Trodd ei olygon tuag at Rwsia ac Iran am gymorth, gan annog cydweithrediad milwrol gyda'r ddau bartner newydd yma.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   *Manchester Evening News*, 12 Awst 2014
2. ↑  "Iraqi Parliament approves the new government of Abadi and the =8 Medi 2014". Missing or empty `|url=` (help)
3. ↑  "Iraqi PM Abadi accuses Obama of a lack of "will," and Mai invite Russia to bomb ISIS - AEI". Cyrchwyd 2015-10-07.
4. ↑  "Prime Minister Abadi: Iraq welcomes Russia in Islamic State fight". Cyrchwyd 2015-10-07.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Haider al-Abadi***


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 20147663015660551722
* GND: 1116060396

 |
Mae **Ffridd yr Allt-llwyd** yn gopa mynydd a geir yn Arenig rhwng y Bermo a Betws-y-Coed a'r Bala; cyfeiriad grid SH797296. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 454metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 500 metr (1640 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwarchae ar gastell Beograd gan fyddin yr Ymerodraeth Otomanaidd oedd **Gwarchae Beograd (1521)** a barodd o Orffennaf i 29 Awst 1521, yn ystod goresgyniad Serbia, a oedd ar y pryd o fewn ffiniau Teyrnas Hwngari. Fe'i gelwir yn **Drydydd Gwarchae Beograd** am iddo ddilyn gwarchaeau aflwyddiannus gan yr Otomaniaid ym 1440 a 1456, neu **Gwymp Beograd** o ganlyniad i lwyddiant y gwarchae.

Goresgyniad Serbia oedd ymgyrch filwrol gyntaf Swleiman I, Swltan yr Ymerodraeth Otomanaidd ers marwolaeth ei dad Selim I ym Medi 1520. Yn ôl arfer ddiplomyddol Caergystennin, darfu cytundeb rhyngwladol yr un eiliad â'r swltan a gytunodd iddo, ac felly daeth yr heddwch a gytunwyd rhwng yr Ymerodraeth Otomanaidd a Theyrnas Hwngari ym Mawrth 1519 i ben. Derbyniwyd Behram, llysgennad o Gaergystennin, i lys y Brenin Lajos II yn Buda yn Rhagfyr 1520, ond yn Ionawr cafodd ei arestio a'i garcharu gan lywodraeth Hwngari, gan roi i'r swltan esgus dros ailgychwyn rhyfel rhwng y ddwy wladwriaeth. Mewn gwirionedd, penderfynodd Swleiman oresgyn deheubarth Hwngari cyn i'r newyddion am garchariad Behram gyrraedd Caergystennin. Yr oedd Beograd yn un o brif ddinasoedd Teyrnas Hwngari ac yn safle strategol hynod o bwysig yn y Balcanau, ac felly yn nod ddymunol os oedd y swltan am sicrhau ei dra-arglwyddiaeth yn Ne Ddwyrain Ewrop ac herio'r Gristionogaeth yn filwrol.

Cyrhaeddodd y lluoedd cyntaf o Otomaniaid gyrion Beograd ar 3 Gorffennaf 1521, a dechreuasant wersyllu a pharatoi i warchae. Tua'r un amser, llwyddodd byddin dan arweiniad Ahmed Pasha i gipio caer Šabac trwy gyrch, wedi gwarchae a barodd ond am ychydig o ddiwrnodau. Adeg y goresgyniad, yr oedd y ddau gadlywydd yn Beograd wedi ymadael y garsiwn i deithio i Buda er mwyn erfyn ar lys y Brenin Lajos am daliadau gorddyledus. Yn eu habsenoldeb, bu anghytundeb rhwng y catrodau Serbaidd ac Hwngaraidd yn y castell, ac o ganlyniad trodd un o'r dirpwy lywodraethwyr yn Beograd yn wrthgiliwr ac ymunodd â'r gwersyll Otomanaidd ar gyrion y ddinas.

Wedi deufis, dygwyd cyrch ar y gaer gan y fyddin Otomanaidd i ddod â'r gwarchae i derfyn. I nodi'r fuddugoliaeth hon, cyhoeddodd y Swltan Swleiman (26 oed) ei fod yn ŵr llawn oed drwy dyfu ei farf.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tamás Pálosfalvi, *From Nicopolis to Mohács: A History of Ottoman-Hungarian Warfare, 1389–1526* (Leiden: Brill, 2018), t. 374.
2. ↑  Pálosfalvi, *From Nicopolis to Mohács* (2018), t. 375.
3. ↑  Pálosfalvi, *From Nicopolis to Mohács* (2018), t. 380.
4. 1 2  Barnaby Rogerson, *The Last Crusaders: The Hundred-Year Battle for the Centre of the World* (Llundain: Little, Brown, 2009),tt. 260–61.
Etholaeth seneddol yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Harrogate a Knaresborough** (Saesneg: *Harrogate and Knaresborough*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Harrogate a Knaresborough yng Ngogledd Swydd EfrogEtholaeth Harrogate a Knaresborough yng Ngogledd Swydd Efrog
* Gogledd Swydd Efrog yn LloegrGogledd Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2919: Phil Willis (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–presennol: Andrew Jones (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Gêm ddrama seicolegol gyffrous yw ***Heavy Rain*** ar gyfer y PS3. Mae'n seiliedig ar arddull ffilm noir, ac yn ddrama ryngweithiol gan fod dewisiadau'r chwaraewr yn arwain at newidiadau mawr yn y plot; gall brif gymeriadau marw, a gall wahanol weithredoedd arwain at wahanol ddiweddgloeon. Mae gan y gêm bedwar prif gymeriad sydd yn ymglymedig â dirgelwch Y Lladdwr Origami, llofruddiwr sydd yn defnyddio glawiad trwm i foddi bechgyn ifainc.

Plot
----

### Cymeriadau

Yn Heavy Rain mae’r chwaraewr yn rheoli un o’r pedwar prif gymeriad:

**Ethan Mars**: Pensaer gyda gwraig a dau fab yw Ethan. Ar ddechrau’r gêm, mae Ethan a’i fab hynaf, Jason, yn cael eu taro gan gar. Mae’r gwrthdrawiad yn lladd Jason ac yn gadael Ethan mewn coma am chwe mis. Dwy flynedd ar ôl y damwain, mae ei ail fab, Shaun, yn cael ei herwgipio gan y Lladdwr Origami. Yn ystod y gêm mae’n rhaid i Ethan dioddef pum brawf i brofi ei gariad at ei fab.
**Scott Shelby**: Cyn-heddwas yw Shelby sydd erbyn hyn yn ymchwiliwr preifat sydd yn ymchwilio achos y Lladdwr Origami. Daw’n bartneriaid gyda Lauren Winter, mam un o ddioddefwyr y lladdwr.
**Norman Jayden**: Proffiliwr Biwro Ymchwilio Ffederal o Washington yw Norman, wedi’i anfon i ymchwilio achos y Lladdwr Origami. Mae ganddo gaethineb i gyffur o’r enw triptocaine.
**Madison Paige**: Ffoto-newyddiadurwr yw Madison, sydd yn dioddef o anhunedd a hunllefau. Daw’n ffrindiau gydag Ethan wrth ymchwilio i achos y Lladdwr Origami.
Lleoliad Hafun yn ymestyn allan o ranbarth Bari (coch tywyll), Somalia
Penrhyn isel 40 km yw **Hafun** (Somaleg: *Xaafuun*) a leolir yn rhanbarth Bari yng ngogledd Somalia. Ymestyn y penrhyn allan i Gefnfor India, ac mae'r pentir yn cael ei adnabod fel **Ras Hafun** neu **Raas Xaafuun** (Arabeg/Somaleg am "Penrhyn Hafun"). Dyma bwynt mwyaf dwyreiniol Affrica, tua 7,400 km (4,600 milltir) o benrhyn Cap-Vert i'r gorllewin.

Mae'n gartref i'r llwyth Somali Cisman Mahmoud. Yr unig dref o bwys yw porthladd pysgota Hafun, gyda tua 5,000 o bobl, sy'n gorwedd rhwng y penrhyn a'r tir mawr.

Opone
-----

Mae haneswyr yn credu mai Ras Hafun oedd lleoliad canolfan fasnach hynafol **Opone**, y cyfeirir ati gan daearegwyr Groeg yr Henfyd. Defnyddid Opone fel porthladd gan fasnachwyr o Ffenicia, yr Hen Aifft, Groeg, Persia, Iemen, Nabataea, Azania, yr Ymerodraeth Rufeinig ac eraill oherwydd ei leoliad strategol ar y llwybr arfordirol rhwng canolfan fasnach Arabaidd Azania a'r Môr Coch.Byddai masnachwyr o mor bell i ffwrdd ag Indonesia a Maleisia yn galw yn Opone i gyfnewid sbeis, sidan a nwyddau eraill, cyn ymadael am Azania i'r de neu tua'r gogledd i Iemen neu'r Aifft gan ddilyn y llwybrau masnach morwrol a ddilynai arfordiroedd gogleddol Cefnfor India, o Arabia i India a De-ddwyrain Asia.

Hafun heddiw
------------

Heddiw mae gan Hafun boblogaeth o tua 2,500 pysgotwyr a'u teuluoedd. Ar 26 Rhagfyr 2004, cafodd Hafur ei daro gan donnau anferth a achoswyd fan tsunami Cefnfor India 2004. Collodd tua 165 o bobl eu bywydau.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) About Archaelogy: Opone Archifwyd 2013-12-03 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Fideos am effaith y tsunami yn Hafun Archifwyd 2008-05-17 yn y Peiriant Wayback.
Psy yn perfformio'r "Arddull Gangnam" yn Sydney iyn 2013. Hyd at Tachwedd 2016 gwyliwyd y fideo sr YouTube dros 2.6 biliwn o weithiau.
Clip fideo sy'n dod yn boblogaidd trwy ei rannu ar y rhyngrwyd yw **fideo firaol**, gan amlaf trwy wefannau fideos, cyfryngau cymdeithasol, rhwydweithio cymdeithasol ac e-bost.

Fel arfer mae'r clipiau poblogaidd hyn yn llawn hiwmor e.e. mae'r triawd *The Lonely Island* wedi rhyddhau ambell fideo a aeth yn firal gan gynnwys "Lazy Sunday" a "Dick in a Box" a fideos Numa Numa.

Gweler hefyd
------------

* *Meme* rhyngrwyd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Definition of 'viral video'[*dolen marw*]". PC Mag Encyclopedia. Retrieved 21 Rhagfyr 2012.
2. ↑  Lu Jiang, Yajie Miao, Yi Yang, ZhenZhong Lan, Alexander Hauptmann. Viral Video Style: A Closer Look at Viral Videos on YouTube. Retrieved 30 Mawrth 2016. Paper:  Slides:
3. ↑  "How YouTube made superstars out of everyday people". 11 Ebrill 2010. The Guardian.
4. ↑  "Guardian Viral Video Chart". 8 Mehefin 2007. The Guardian.
Cyn bêl-droediwr Cymreig oedd **George Harold 'Harry' Beadles** (28 Medi 1897 - 29 Awst 1958). Llwyddodd i ennill 2 gap dros Gymru ym 1925 ac roedd yn aelod o dîm Dinas Caerdydd chwaraeodd yn rownd derfynol Cwpan FA Lloegr yn yr un flwyddyn.

Bywyd cynnar
------------

Fe'i ganed yn Llanllwchaiarn, Powys, yn un o saith o blant i Thomas a Sarah Ann Beadles. Gadawodd yr ysgol yn 12 mlwydd oed er mwyn gweithio yn warws Syr Pryce Pryce-Jones yn Y Drenewydd. Roedd Beadles yn chwarae'r cornet gyda Seindorf Arian Y Drenewydd ac ar ddechrau'r Rhyfel Mawr ymunodd â 1/7fed Bataliwn (Meirionnydd a Maldwyn) y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig fel biwglwr, er ei fod o dan oed..

Rhyfel Byd Cyntaf
-----------------

Er ei fod wedi ymuno fel biwglwr ac er ei fod yn parhau i fod o dan oed roedd Beadles yn rhan o'r ymosodiad ar Fae Suvla ar 9 Awst 1915 fel rhan o Frwydr Gallipoli. Yn ystod y frwydr cafodd ei wobrwyo â Medal Aur Serbia oherwydd ei ddewrder yn achub swyddog o fyddin Serbia oedd wedi ei saethu yn nhir neb ac oedd methu dychwelyd yn ôl i linellau'r cynghreiriaid. Ar ôl cyfnod mewn ysbyty ym Melita, ailymunodd Beadles â'i fataliwn ym Mhalesteina a chwaraeodd ran yn nhair Brwydr Gaza.

Ar ddiwedd y rhyfel, parhaodd y bataliwn ym Mhalesteina tan 1919 ac roedd Beadles yn aelod o dîm y 7fed Bataliwn Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig enillodd dlws Cynghrair Bêl-droed y Fyddin Brydeinig (Yr Aifft) ym 1919 o dan oruchwyliaeth Capten George Latham, oedd hefyd yn frodor o'r Drenewdd.

Gyrfa bêl-droed
---------------

Ar ôl y Rhyfel Mawr dychwelodd Beadles i Gymru a chwaraeodd i'r Drenewydd cyn symud i Lannau Merswy i chwarae dros dîm amatur Graysons F.C. ac ym 1921 arwyddodd i Lerpwl. Er gwneud cryn argraff yn ei dymor cyntaf yn Anfield, lle rhwydodd chwe gôl mewn 12 gêm a dod yn aelod o'r garfan lwyddodd i ennill Cynghrair Lloegr, methodd a sicrhau ei le yn y tîm y tymor canlynol, a symudodd i Gaerdydd lle roedd ei gyn gyd filwr, George Latham, bellach yn hyfforddwr.

Ym 1924-25 llwyddodd Beadles i chwarae 34 o gemau a sgorio14 o goliau dros Gaerdydd wrth i'r Adar Gleision orffen yn 11eg yn yr Adran Gyntaf a chyrraedd rownd derfynol Cwpan FA Lloegr yn erbyn Sheffield United. Colli oedd hanes Caerdydd ac erbyn mis Tachwedd 1925 roedd Beadles wedi ei werthu i Sheffield Wednesday. Ni chwaraeodd yr un gêm i Wednesday cyn symud i Southport yn Nhrydedd Adran (Y Gogledd) naw mis yn ddiweddarach.

Roedd Beadles yn brif sgoriwr ar Southport am dri tymor yn olynnol rhwng 1926 a 1929 a parhaodd ei record o rwydo mewn chwe gêm yn olynnol hyd 1957. Symudodd i chwarae a rheoli Dundalk yng Nghynghrair Iwerddon am dymor ym 1929-30 cyn ymddeol o bêl-droed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Gareth M. Davies ac Ian Garland (1991). *Who's Who of Welsh International Soccer Players*. t. 16. ISBN 1-872424-11-2.
2. 1 2  "1925 FA Cup Final". *fa-cupfinals.co.uk*.
3. 1 2 3  "George Harold Beadles". *Penmon.org*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-12-24. Cyrchwyd 2016-01-05.
4. 1 2  "Harry Beadles". *LiverpoolFC*.
5. ↑  "Cardiff City 1924-25". *Statto.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-05. Cyrchwyd 2016-01-05.
Mae **Hafod Ithel** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN610677. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 206 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 361 metr (1184 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Y fformiwla cwadratig ar gyfer yr hafaliad cwadratig
Mewn algebra, **hafaliad cwadratig** yw unrhyw hafaliad polynomaidd yn y ffurf

{\displaystyle ax^{2}+bx+c=0,\,\!}
ble mae *x* yn cynrychioli anhysbysyn ac *a*, *b*, ac *c* yn cynrychioli rhifau hysbys, gyda *a* ≠ 0. Os yw *a* = 0, yna mae'n hafaliad llinol, nid cwadratig. Y newidynnau *a*, *b*, ac *c* yw cyfernodau'r hafaliad.

Yn syml, diffinnir hafaliad cwadratig os taw x2 yw'r indecs mwyaf. Daw'r gair "cwadratig" o'r gair Lladin "*quadrum*" sy'n golygu "sgwâr".

Dull gwaredu
------------

Gan taw x2 yw'r indecs mwyaf yn yr hafaliad mae yna ddau ddatrysiad bob tro. O ganlyniad i hyn ni ellir ddefnyddio'r dull gwaredu ar ei ben ei hun er mwyn eu datrys heblaw bod x2 yn yr unig term x yn yr hafaliad.

Er enghraifft, gellir datrys yr hafaliad cwadratig canlynol trwy waredu'n unig.

x2 = 16

x = ±4

Hynny yw gall x fod naill ai -4 neu 4 oherwydd mae 42 = 16, ac mae (-4)2 = 16.

Dull ffactorio
--------------

Yr hafaliad y = x2 - x - 2 wedi ei blotio ar graff. Lle mae'r gromlin yn croesi'r echelin x (sef y = 0), mae'r ddwy ddatrysiad i'r hafaliad cwadratig. 
x2 - x - 2 = 0.
Nid yw'n bosib gwaredu gyda hafaliadau mwy cymhleth. Gyda hafaliad tebyg i x2 = x + 2, mae angen defnyddio'r dull ffactorio.

Mae angen ail-drefnu'r hafaliad i gael popeth yn hafal i 0.

x2 - x - 2 = 0

Nawr mae angen trin yr hafaliad i gael 2 beth yn lluosi â'i gilydd i hafal 0 oherwydd yn yr hafaliad ab = 0, naill ai mae a = 0, neu mae b = 0.

Er mwyn cael dau beth yn lluosi â'i gilydd yn hafal i 0, mae'n rhaid ffactorio.

x2 - x - 2 = 0

(x - 2) (x + 1) = 0

Nawr, mae (x - 2) yn lluosi gyda (x + 1) i greu 0, felly mae naill ai x - 2 = 0, neu mae x + 1 = 0. Felly rydym yn diddymu i gael y ddau ddatrysiad posib am x.

(x - 2) (x + 1) = 0

x - 2 = 0, x + 1 = 0

Felly x = {-1, 2}.

**Enghraifft bellach**

8 - 3y2 = 10y

3y2 + 10y - 8 = 0

(3y - 2) (y + 4) = 0

3y - 2 = 0, y + 4 = 0

3y = 2, y = -4

y = ⅔, y = -4.

y = {⅔, -4}.

Y fformiwla gwadratig
---------------------

Gellir hefyd ddefnyddio'r fformiwla gwadratig i'w datrys:

{\displaystyle x={\frac {-b\pm {\sqrt {b^{2}-4ac}}}{2a}},}
pan mae

{\displaystyle ax^{2}+bx+c=0.\,\!}

Gweler hefyd
------------

* Hafaliad llinol

1. ↑  Protters & Morrey: *Calculus and Analytic Geometry. First Course*.
Cynhelir **Hanner Marathon Caerdydd** (Marathon Caerdydd ynghynt) yn ystod mis Hydref bob blwyddyn, yng Nghaerdydd. Sefydlwyd y digwyddiad yn 2003,[1] law yn llaw â marathon i gychwyn, gan yr elusen Barnardo’s i blant. Mae Prifysgol Caerdydd, Cyngor Bro Morgannwg, Llywodraeth Cymru ac Athletau Cymru mewn partneriaeth â'r digwyddiad. Bellach, dyma un o'r rasys ffordd mwyaf yn y DU.

Mae'r cwrs at ei gilydd wedi bod yn un gwastad o hyd, sy'n ei wneud yn ras gyntaf delfrydol i redwyr a rhedwyr proffesiynol (gall rhedwyr elitaidd gofrestru ar gyfer y ras yn rhad ac am ddim). Gall rhedwyr fanteisio ar rai o atyniadau Caerdydd wrth fynd o gwmpas y llwybr, megis Castell Caerdydd, Bae Caerdydd a Pharc Bute. 

Yn 2009, yn ystod ei phen-blwydd yn 10 oed, denodd y ras 11,000 o gystadleuwyr a gwnaethant godi arian ar gyfer dros 175 o elusennau. Mae'r ras wedi tyfu'n sylweddol dros y blynyddoedd ac mae bellach yn denu rhedwyr o'r DU a thramor. Dyma ail hanner marathon mwyaf y DU, a'r ras ffordd fwyaf yng Nghymru. Yn 2016, gwnaeth 22,000 o bobl redeg y cwrs. Erbyn hyn, caiff dros £2.4 miliwn ei godi ar gyfer 800 o elusennau ac achosion da bob blwyddyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Race history". Cardiff Half Marathon. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-02-15. Cyrchwyd 2011-12-21. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Yr A525 yn croesi Afon Clwyd fel Ffordd osgoi Rhuddlan
Priffordd yng ngogledd-ddwyrain Cymru a rhan o Loegr yw'r **A525**. Mae'n cysylltu'r Rhyl a Newcastle-under-Lyme yn Lloegr.

O'r Rhyl, mae'n arwain tua'r de, ac yn troi'n ffordd osgoi ddeuol heibio Rhuddlan. Wedi croesi'r A55 ger Llanelwy, mae'n dilyn Afon Clwyd tua'r de, ychydig i'r gorllewin o'r afon. Ychydig i'r de o Rhuthun, mae'n troi tua'r dwyrain, ac yn mynd trwy Wrecsam cyn croesi'r ffîn i Loegr ychydir i'r gorllewin o'r Eglwys Wen yn Swydd Amwythig. Wedi cyd-redeg a'r A41 am ychydig ar hyd ffordd osgoi'r Eglwys Wen, mae'n ymwahanu ac yn arwain i'r dwyrain a'r gogledd-ddwyrain i groesi'r M6 a chyrraedd Newcastle-under-Lyme, lle mae'n ymuno a'r briffordd A34.

Trefi a phentrefi ar yr A525
----------------------------

* Rhyl
* Rhuddlan
* Llanelwy
* Trefnant
* Llanrhaeadr (ffordd osgoi)
* Rhewl
* Rhuthun
* Llanfair Dyffryn Clwyd
* Bwlchgwyn
* Coedpoeth
* Wrecsam
* Marchwiel
* Bangor-is-y-coed (ffordd osgoi)
* Yr Eglwys Wen (ffordd osgoi)
* Broughall
* Audlem
* Buerton
* Woore
* Madeley;
* Newcastle-under-Lyme
Dywedir y byddai'r Gwylliaid yn llechu ger Bwlch Oerddrws i ymosod ar deithwyr a'u hysbeilio.
Roedd **Gwylliaid Cochion Mawddwy** yn griw o herwyr yn ardal Mawddwy yn ystod y 16g a ddaeth yn enwog mewn llên gwerin.

Ystyrid ardal Mawddwy yn diriogaeth lle roedd anhawsterau mawr cadw cyfraith a threfn yn y cyfnod yma, gan ei bod yn ardal ar y ffin, rhwng y Mers a Meirionnydd. Yr unig wybodaeth hanesyddol sicr am y Gwylliaid yw eu bod wedi llofruddio Siryf Meirionnydd, y Barwn Lewys ab Owain, neu Lewis Owen, o Gwrt Plas-yn-dre, Dolgellau ar 12 Hydref 1555. Ymosodwyd ar y Barwn gan griw o’r Gwylliad yn Nugoed Mawddwy, ger Dinas Mawddwy. Crogwyd amryw o’r gwylliaid am y llofruddiaeth, ac mae marwnadau i Lewys ab Owen gan nifer o feirdd, yn cynnwys Gruffudd Hiraethog. Yn yr achos llys a ddilynodd y llofruddiaeth dywedwyd mai John Goch, neu John Goch ap Gruffudd ap Huw, oedd y gŵr a darawodd yr ergyd farwol.

Mae’r gweddill o’r wybodaeth am y Gwylliaid yn dod o ffynonellau megis Thomas Pennant, sy’n adrodd yr hanes wrth groniclo ei ymweliad a Dinas Mawddwy tua 1770. Nid oes sicrwydd a yw’r darn yma o’r stori yn hanes neu chwedl. Yn ôl Pennant roedd y Siryf wedi dal nifer o’r Gwylliaid ac am eu crogi, yn eu plith ddau fab i Lowri ferch Gruffudd Llwyd. Roedd un ohonynt yn ieuanc iawn, ac ymbiliodd Lowri wrth y Barwn am drugaredd iddo ef o leiaf, ond gwrthododd Lewys ab Owen wrando, a chrogodd y ddau yngyd a mwy nag 80 o wylliaid eraill. Dywedodd Pennant i Lowri fygwth dialedd ar y Siryf:

 *… the mother, in a rage, told him (baring her neck) these yellow breasts have given suck to those who shall wash their hands in your blood.*
Enwir Lowri ferch Gruffudd Llwyd mewn achos llys yn Sesiwn Fawr y Bala yn 1558 yn dilyn y llofruddiaeth, ond disgrifir hi fel merch ddibriod. Mewn ymgais i’w hachub ei hun rhag y crocbren, dywedodd ei bod yn feichiog, a chadarnhawyd hynny gan reithgor o wragedd priod.

Erys y cof am y Gwylliaid mewn nifer o enwau lleoedd yn yr adral, er enghraifft Llety'r Gwylliaid a Llety'r Lladron ar Fwlch Oerddrws.

Hen benillion
-------------

'Dyma fryniau Sir Feirionnydd
Lle mae mwynder a llawenydd,
Yn eu golwg nid oes galon
Nac un o'r cuchiog Wylliaid Cochion.'
'Y mae Gwylliaid Llanymawddwy
Oll yn awychus i fradychu;
Am lofruddio maent ymhobman
Hyd i waelod tir Mathafarn.'
(*Hen Benillion*, gol. T. H. Parry-Williams (Aberystwyth, 1940), rhifau 198, 199)

Llyfryddiaeth
-------------

* J. Gwynfor Jones, *Gwylliaid Cochion Mawddwy* (Bangor: Cymdeithas Addysg y Gweithwyr, 1997)
* Gwynn ap Gwilym, *Sgythia: Hanes John Dafis, Rheithor Mallwyd* (Gwasg y Bwthyn, 2018) ISBN 1907424989

Dolenni allanol
---------------

* The Bandits of Mawddwy gan John W Meredith, Reverend H E Hughes a Richard Elis Jones, 1936
* Gwylliaid Cochion Mawddwy (1938), YouTube
*Falco peregrinus*
*Falco peregrinus madens*
Yr **Hebog Tramor** (*Falco peregrinus*) yw'r mwyaf adnabyddus o deulu'r Hebogiaid. Mae rhwng 35 a 50 cm o hyd a 83 hyd 113 cm ar draws yr adenydd; mae'r iâr yn fwy na'r ceiliog fel rheol. Adar yw ei brif fwyd: adar cymharol fychain hyd at faint hwyaden. Mae'n nythu ar greigiau fel rheol, un ai ger y môr neu yn y mynyddoedd, ond gall hefyd nythu ar adeiladau uchel. Yn aml clywir yr alwad "kek-kek-kek-kek" pan fo rhywun yn dynesu at y nyth.

Ystyrir yr hebog tramor yn un o'r adar sy'n medru hedfan gyflymaf; dywedir y gall gyrraedd 300 cilometr yr awr (200 milltir yr awr) pan fo'n disgyn o uchder i geisio dal aderyn, ond nid yw hyn wedi ei brofi.

Mae'r hebog tramor yn aderyn cyffredin yng Nghymru, fel rheol yn nythu yn y mynyddoedd ac yn treulio'r gaeaf o gwmpas glannau'r môr.

Bwyd
----

Adar maint colomen (colomennod dof, ysguthanod, grugieir, adar môr) y mae'n plymio arnynt oddiuchod yn ddiarwybod iddynt. Cofnodyd eithriad i hyn ar 30 Hydref 1992 am 5yp: 

Clogwyn Gallt y Wenallt, Nant Gwynant; grwp o tua 10 o slumod o gwmpas y clogwyn ac un, wedyn dau, hebog tramor yn plymio amdan nhw, y fenyw bron a dal un ond methiant fu yn y diwedd

Is-rywogethau
-------------

Ceir nifer o is-rywogaethau:

* *Falco peregrinus peregrinus* - gorllewin Ewrasia
* *F. p. anatum* ffurf fynyddig
* *F. p. brookei* - de Ewrop, y Caucasus
* *F. p. calidus* - ffurf fudol, yn nythu ar y Twndra gogleddol
* *F. p. ernesti* - Seland Newydd
* *F. p. macropus* - Awstralia
* *F. p. madens* ynysoedd Cabo Verde
* *F. p. pealei* - Gogledd America
* *F. p. peregrinator* - de Asia
* *F. p. tundrius* - Twndra arctig Gogledd America

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sylw maes Duncan Brown a Marc Jones o lyfr maes DB: Bwletin Llên Natur rhifyn 45/46
Mae **Gwyn Jones** (ganed 5 Hydref 1972) yn gyn-chwaraewr rygbi rhyngwladol dros Gymru.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Derbyniodd Jones ei addysg yn Ysgol Gynradd Gymraeg Pontybrenin, ac yna Ysgol Gyfun Gŵyr yn Nhregŵyr, Abertawe. Aeth ymlaen i Goleg Llanymddyfri ac yna i Goleg Meddygol Caerdydd.

Gyrfa
-----

Dangosodd Jones ddawn naturiol wrth chwarae rygbi. Bu'n Gapten ar dîm Cymru o dan 15 ac o dan 17 oed. Enillodd 5 cap dros ei wlad yn y categori o dan 18 oed.

Derbyniodd ei gap rhynglwadol cyntaf yn erbyn yr Eidal ym 1996 a'i gap olaf yn erbyn Seland Newydd ym 1997. Sgoriodd Jones un cais rhyngwladol.

Dioddefodd Jones anaf i'w gefn tra'n chwarae i glwb Caerdydd yn erbyn Abertawe ym 1997. Bryd hynny, roedd yn 25 oed, yn gapten Cymru ac wedi ennill 13 cap mewn gyrfa hir a llewyrchus.

Ar ôl yr anaf, ni allai Jones chwarae rygbi eto ond wedi iddo gael llawdriniaeth a thriniaeth ychwanegol dros gyfnod hir o amser, dysgodd i gerdded unwaith eto a dechreuodd ar yrfa fel sylwebydd rygbi a dychwelodd i'w yrfa fel meddyg yng Nghaerdydd.
Mewn mathemateg, hafaliad differol rhannol yw **hafaliad Laplace**. Fe'i henwyd ar ôl Pierre-Simon Laplace, a'i dargynfyddodd. Mae datrysiadau'r hafaliad yn bwysig mewn sawl maes gwyddonol (electromagneteg, seryddiaeth, a dynameg hylifau er enghraifft), am eu bod yn disgrifio ymddygiad potensialau trydanol, disgyrchol a hylifol.

Diffiniad
---------

Mewn tri dimensiwn, y broblem yw i ganfod ffwythiannau {\displaystyle \varphi } o newidynnau real *x*, *y*, a *z*, fel y gellid differu {\displaystyle \varphi } dwywaith, a'u bod yn bodloni'r hafaliad:

{\displaystyle {\partial ^{2}\varphi \over \partial x^{2}}+{\partial ^{2}\varphi \over \partial y^{2}}+{\partial ^{2}\varphi \over \partial z^{2}}=0.}
Ysgrifennir hyn yn aml fel hyn:

{\displaystyle \nabla ^{2}\varphi =0}
neu

{\displaystyle \operatorname {div} \,\operatorname {grad} \,\varphi =0,}
neu

{\displaystyle \Delta \varphi =0}
lle dynoda Δ y gweithredydd Laplace.

Fe gelwir datrysiadau i'r hafaliad yn ffwythiannau harmonig.

Os roddir ffwythiant ansero *f*(*x*, *y*, *z*)ar ochr dde'r hafaliad, hynny yw:

{\displaystyle \Delta \varphi =f}
yna gelwir yr hafaliad yn hafaliad Poisson.
Hafaliad Laplace a hafaliad Poisson yw'r enghreifftiau symlaf o hafaliad differol eliptig. Gelwir y gweithredydd differol {\displaystyle \nabla ^{2}} neu {\displaystyle \Delta } (a gellid ei diffinio mewn unrhyw nifer o ddimensiynau) yn weithredydd Laplace.

Amodau ffin
-----------

Y broblem Dirichlet ar gyfer hafaliad Laplace yw i ganfod datrysiad {\displaystyle \varphi } ar ryw barth {\displaystyle D} sydd â {\displaystyle \varphi } yn hafal i ffwythiant neilltuol ar ffin {\displaystyle D}. Gan fod y gweithredydd Laplace yn ymddangos yn yrhafaliad gwres, mae'n bosib rhoi dehongliad ffisegol fel a ganlyn: pennwch y dymheredd ar ffin y parth, ac yna disgwyl tan fod tymheredd wedi peidio â newid; yna fe fydd tymheredd y mewnedd yn ddatrysiad i'r broblem Dirichlet cyfatebol.

Mae amodau ffin Neumann ar gyfer yr hafaliad yn pennu'r differiad normal {\displaystyle \varphi } ar {\displaystyle D}, yn hytrach na gwerth {\displaystyle \varphi } ei hun. Yn ffisegol, mae hyn yn cyfateb i lunio potensial ar gyfer maes fectoraidd, lle dim ond ar ffin {\displaystyle D} y gwyddys effaith y potensial.

Mae ffwythiannau harmonig (hynny yw, datrysiadau i hafaliad Laplace) yn ddadansoddol o fewn y parth lle mae'r hafaliad yn cael ei bodloni. Fel gydag unrhyw hafaliad differol llinol homogenaidd, os mae dau ffwythiant y ddatrysiadau i hafaliad Laplace, yna mae eu swm (neu unrhyw gyfuniad llinol ohonynt am hynny) yn ddatrysiad yn ogystal.
Yr arfer o gasglu neu gardota gwlân o'r caeau a'r ffriddoedd agored yw **gwlana**.

Roedd yn arferiad yn yr oes a fu yng Nghymru i bobl, yn enwedig merched a gwragedd tlodion, fynd allan i gardota gwlân amser cneifio defaid, fel rheol gyda chaniatâd y ffermwr. Wrth hel eu blewyn yn y caeau neu ar y mynydd agored mae defaid yn tueddu i adael darnau o wlân o'u cnu ar eu holau, yn hongian ar eithin a brysgwydd er enghraifft. Arferid hel y darnau gwlân hyn, a'u golchi a'u cardio er mwyn cael cyflenwad rhad ac am ddim o wlân at ddilledu'r teulu dros y gaeaf.

Roedd yn hen arfer yng Nghymru. Ceir y cyfeiriad cyntaf at wlana mewn cerdd gan Iolo Goch ('Dychan i Hersdin Hogl', diwedd y 14g). Ceir hen ddihareb yn *Dictionarum Duplex* John Davies:

Nid hawdd gwlana ar yr afr.
Cofnodir enghreifftiau o wlana yn ardal Tregaron a Llanddewi Brefi, canolbarth Ceredigion, yn y 19g. Yn gynnar yn yr haf, âi'r dynion a'r merched gyda'i gilydd i'r tir comin ac ar hyd y caeau i wlana. Enwir carreg fawr yn yr ardal yn 'Garreg bara' chaws' am eu bod yn arfer eistedd yno i fwyta eu tamaid. Gadawent rhai o'r sachau a ddefnyddid i gadw'r gwlân ynddynt dan y garreg honno ganol dydd a'u casgu eto ar y ffordd adre.

Mewn sawl ardal wledig byddai'r merched o bob oed yn gwau hosanau gwlân hirnosau'r gaeaf. Pe bai rhai ar ôl byddent yn eu gwerthu yn y ffeiriau pan ddeuai'r gwanwyn i gael ychydig ceiniogau ychwanegol.

Ar lafar ym Morgannwg mae *gwlana* yn air am bensynnu neu synfyfyrio ("*day-dreaming*").

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  D. R. Johnston (gol.), *Gwaith Iolo Goch* (Caerdydd, 1988), tud. 161.
2. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*. tud. 1681, d.g. *gwlana*.
3. ↑  Evan Jones, *Cerdded Hen Ffeiriau* (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, 1972), tud. 34.

Gweler hefyd
------------

* Diwydiant gwlân Cymru
Cwmni cyflenwi dŵr i ardal Wrecsam a rhannau eraill o ogledd-ddwyrain Cymru a rhannau o ogledd-orllewin Lloegr yw **Hafren Dyfrdwy** (hen enw: Dŵr dyffryn Dyfrdwy). Mae'n un o isgwmniau 'Severn Trent' a'r 'Dee Valley Group PLC' sy'dd wedi'i gofrestru ar y *FTSE Fledgling Index* ar Gyfnewidfa Stoc Llundain.

Rheoleiddir y cwmni dan Ddeddf Dŵr Diwydiannol 1991.

Hanes
-----

Enw gwreiddiol y cwmni oedd 'Cwmni Gwaith Dŵr Wrecsam' pan ffurfiwyd ef yn 1863, gyda chyfalaf o £15,000, gyda'r bwriad o gyflenwi dŵr i'r dref o ffrwd Pentrebychan. Roedd y gwaith yn cynnwys argae, pibell a gwaith hidlo yn Packsaddle, Rhostyllen.

Yn 1882 newidiwyd enw'r cwmni i *The Wrexham & East Denbighshire Water Company*, gyda'i swyddfa yn 21 Stryt Egerton, Wrecsam. Suddwyd dyfrdwll Talwrn ac adeiladwyd tŷ hidlo *Legacy* i drin y dŵr a lifodd o gronfeydd dŵr Tŷ Mawr a Chae Llwyd.

Gweler hefyd
------------

* Dŵr Cymru

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Dŵr Dyffryn Dyfrdwy[*dolen marw*]
Hannerbrif a saib yr hannerbrif.
Mewn cerddoriaeth, yr **hannerbrif** yw nodyn wedi ei gynrychioli gan gylch hirgrwn gwyn yn debyg i finim heb goesyn. Mae ei barhad yn hafal i bedwar curiad yn yr amser 4/4. Mae hannerbrif yn parhau am hanner amser brif.

Symbol sy'n perthyn iddo yw saib yr hannerbrif, sydd fel arfer yn dangos tawelwch am yr un amser. Defnyddir saib yr hannerbrif hefyd mewn bar wag mewn unrhwy amser. Llunir saib yr hannerbrif fel petryal du yn hongian is ail-linell yr erwydd.

Mae enw'r nodyn hwn yn amrywio'n fawr yn ieithoedd Ewropeaidd fel dengys y tabl isod:

| Iaith | Enw'r nodyn | Enw'r saib |
| --- | --- | --- |
| Almaeneg | Ganze Note | Ganze Pause |
| Groeg | Olokliro (*ολόκληρο*) | Pafsi oloklirou (*παύση ολοκλήρου*) |
| Ffrangeg | ronde | pause |
| Eidaleg | semibreve | pausa di semibreve |
| Sbaeneg | redonda | silencio de redonda |
| Portiwgaleg | semibreve | pausa de semibreve |
| Pwyleg | cała nuta | pauza całonutowa |
| Saesneg | semibreve | semibreve rest |

Mae'r enw Groeg yn golygu "llawn" ac mae'r enwau Ffrangeg ac Sbaeneg yn golygu "crwn".

Gweler hefyd
------------

* Minim
* Crosiet
* Cwafer
* Hannercwafer
* Nodiant cerddorol
1843 Great Britain Half Farthing Reverse.pngDarn hanner ffyrling o'r flwyddyn 1843
Uned o arian bath yn y bunt sterling oedd **hanner ffyrling**, **hanner ffarding** neu **hanner ffarddin** (**1/8d** neu un wythfed o geiniog). Yn yr iaith Gymraeg, byddai hefyd yn cael ei alw'n 'hatling' (yn tarddu, mae'n debyg, o'r cyfansoddair Saesneg 'halfling'). Roedd yn cael ei fathu mewn copr i'w ddefnyddio yn nhrefedigaeth Ceylon (sy'n cael ei hadnabod fel Sri Lanca heddiw), a chafodd ei ddatgan yn arian cyfreithlon yng ngwledydd Prydain yn 1842. 

Cyn y Diwrnod Degol yn 1971 roedd dau gant pedwar deg o geiniogau mewn punt. Roedd pedair ffyrling mewn ceiniog. Roedd deuddeg ceiniog yn gwneud swllt, ac ugain swllt mewn punt. Roedd gwerthoedd llai na phunt fel arfer yn cael eu hysgrifennu mewn sylltau a cheiniogau e.e. swllt a chwech fyddai pedwar-deg dau ceiniog. Roedd gwerthoedd llai na swllt yn cael eu hysgrifennu mewn ceiniogau, e.e. wyth ceiniog fyddai 8d. Byddai pris oedd yn cynnwys ffyrling ynddo yn cael ei ysgrifennu fel a ganlyn: (19/11 1/4).
Mae'r briffordd **A55** yn ffordd ddeuol yng Ngogledd Cymru, sy'n cysylltu dinas Caer, Lloegr a thref Caergybi, Môn.

Hanes
-----

Roedd y Rhufeiniad wedi adeiladu ffordd ar draws Gogledd Cymru er mwyn cysylltu eu caerau yng Nghaer (*Deva*) a Chaernarfon (*Segontiwm*) - ond prin iawn bod y ffordd bresennol yn dilyn yr un llwybr. Yn wir, roedd pentiroedd y Penmaen-bach a Phen-y-clip ym Mhenmaenmawr wedi trechu'r teithwyr cynnar, gyda'r llwybr dros Fwlch y Ddeufaen yn rhoi llwybr mwy diogel at Eryri.

Mae hanes yr A55 yn dechrau gyda Thomas Telford. Pan gomisiynwyd ef i adeiladu'r A5 o Lundain i Gaergybi, gofynnwyd hefyd iddo wella'r ffordd o Gonwy ar draws yr arfordir at ei ffordd newydd, gan gynnwys pontio'r Afon Conwy. Adeiladodd Telford Pont Grog Conwy, a agorwyd yn 1826, fel y bont gyntaf ar draws yr afon yn y fan yma, llawer is na phontydd blaenorol, ac roedd hefyd wedi adeiladu ei ffordd dros lethrau'r ddau bentir peryglus. Roedd hwn felly wedi agor i fyny llwybr yr A55 presennol i deithio o Gaer i Fangor trwy Conwy.

Yn y 1930au, gwellwyd ffordd Telford pan adeiladwyd yn sylweddol i leddfu'r siwrnai dros bentiroedd y Penmaen-bach (un twnnel) a Phen-y-clip (dau dwnnel a phont dros rhan o'r môr), ym Mhenmaenmawr. Yn 1959, agorwyd pont newydd ar draws Afon Conwy wrth ymyl y bont grog.

Twnneli'r Penmaen-bach ar yr A55, ger Penmaenmawr.

Y Ffordd Fodern
---------------

Rhwng y 1960au a'r 1980au, mewn cyfres o ffyrdd osgoi, gwelliannau bychan a pheirianeg sifil mwy sylweddol, gwellwyd y cyfan o'r ffordd i fod yn ffordd ddeuol, *Gwibffordd Gogledd Cymru*. Fel rhan o'r gwaith hwn, adeiladwyd twnnel dan y môr fel ffordd amgen i groesi Afon Conwy ac osgoi tagfeydd traffig yn nhref Conwy, ac adeiladwyd twnnelau mwy sylweddol drwy'r ddau pentir.

Yn 2001, fel rhan o gynllun Cynllun Cyllid Preifat, ymestynwyd yr ffordd i gynnwys Pont Britannia (a rifwyd yr A5 cyn hynny) ac ar draws Ynys Môn, fel ffordd ddeuol ar draws yr ynys i osgoi pentrefi yr A5.

Mae'r A55 gyfan bellach wedi ei ddynodi yn rhan o'r Ffordd Ewropeaidd E22 (Caergybi - Leeds - Amsterdam - Hamburg - Malmö - Riga - Moscow - Perm - Ekaterinburg - Ishim).
Mewn haniaeth rhifau, **ffactorau cysefin** rhif naturiol (hynny yw, cyfanrif positif) yw rhifau cysefin sy'n ymrannu iddo'n union, heb adael gweddill. **Ffactorio** yw enw'r broses o ganfod ffactorau o'r fath.

Mae dau rhif naturiol yn gyd-gysefin os, a dim ond os, nad oes ganddynt ffactorau cysefin yn gyffredin. Nid oes ffactorau cysefin gan y cyfanrif 1, ac mae'n gyd-gysefin â phob rhif naturiol.

Enghreifftiau
-------------

* 3 a 2 yw ffactorau cysefin 6. (6 = 3 × 2)
* Dim ond un ffactor cysefin sydd gan 5: ei hun. (rhif cysefin yw 5)
* 2 a 5 yw ffactorau cysefin 100: 2 and 5. (100 = 22 × 52)
* Dim ond un ffactor cysefin sydd gan bob un o 2, 4, 8, ac 16, sef 2. (rhif cysefin yw 2, mae 4 = 22, 8 = 23, ac yn y blaen.)
* Nid oes ffactorau cysefin gan 1. (Lluoswm gwag ydyw)

Ffactoriad cysefin
------------------

Wrth drafod rhif naturiol, rhestr o'i ffactorau cysefin, ynghyd a'r pŵer uchaf ohonynt sy'n ymrannu iddo'n union yw **ffactoriad cysefin**. Mae theorem sylfaenol rhifyddeg yn dweud fod gan pob rhif naturiol ffactoriad cysefin unigryw.

Pan mae'r rhifau dan sylw yn fawr iawn, does neb wedi darganfod algorithm effeithiol ar gyfer eu ffactorio (sef, dod o hyd a'i ffactorau). Mae'r system cryptograffeg RSA yn dibynnu ar y ffaith hon.

Gweler hefyd
------------

* Rhif cyfansawdd
* Tabl o ffactorau cysefin


|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **cyd-gysefin** o'r Saesneg "*co-prime*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Rhedwyr yn Hanner Marathon Bryste
Ras 21.0975 km o bellter ydy **hanner marathon**. Mae'r ras ei hun hanner pellter marathon llawn a gan amlaf fe'i chynhelir ar yr heol. Dros y blynyddoedd diwethaf, gwelwyd twf ym mhoblogrwydd ras yr hanner marathon.[1] Un o'r prif resymau am hyn yw am fod y pellter yn heriol, ond nid oes angen yr un lefel o hyfforddiant a marathon llawn.[1] Yn 2008, dywedodd Running USA mai'r hanner marathon yw'r ras sy'n tyfu fwyaf o ran poblogrwydd.[1] Adleisiwyd hyn mewn erthygl o 2010 gan *Universal Sports*.[1][2] Yn aml, cynhelir hanner marathon ar yr un diwrnod a marathon llawn, ond caiff y cwrs ei fyrhau. Gelwir hanner marathon yn ras 21K, 21.1K neu 13.1 milltir, er bod y pellteroedd yma wedi'u talgrynu ac felly nid ydynt yn gwbl gywir.

Gweler hefyd
------------

* Hanner Marathon Abertawe
* Hanner Marathon Caerdydd
* Hanner Marathon Ynys Mon

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4   Sometimes Half Is Better Than Whole. *NY Times* (24 Gorffennaf, 2008).
2. ↑   Half the distance, twice the fun: Half-marathons taking off. *Universal Sports* (20 Mai, 2010).
4g CC - **3g CC** - 2g CC  

290au CC 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC  



---

Digwyddiadau
------------

* 298 CC-290 CC: Trydydd Rhyfel y Samnitiaid
* 273 CC-252 CC: Teyrnasiad Ashoka Fawr yn Ymerodraeth Maurya
* 264 CC-241 CC: Rhyfel Pwnig Cyntaf rhwng Carthago a Rhufain
* 218 CC-201 CC: Ail Ryfel Pwnig
* 206 CC: Sefydlu Brenhinllin yr Han yn Tsieina

Blynyddoedd a degawdau
----------------------

200au CC 201 CC 202 CC 203 CC 204 CC 205 CC 206 CC 207 CC 208 CC 209 CC  

210au CC 210 CC 211 CC 212 CC 213 CC 214 CC 215 CC 216 CC 217 CC 218 CC 219 CC  

220au CC 220 CC 221 CC 222 CC 223 CC 224 CC 225 CC 226 CC 227 CC 228 CC 229 CC  

230au CC 230 CC 231 CC 232 CC 233 CC 234 CC 235 CC 236 CC 237 CC 238 CC 239 CC  

240au CC 240 CC 241 CC 242 CC 243 CC 244 CC 245 CC 246 CC 247 CC 248 CC 249 CC  

250au CC 250 CC 251 CC 252 CC 253 CC 254 CC 255 CC 256 CC 257 CC 258 CC 259 CC  

260au CC 260 CC 261 CC 262 CC 263 CC 264 CC 265 CC 266 CC 267 CC 268 CC 269 CC  

270au CC 270 CC 271 CC 272 CC 273 CC 274 CC 275 CC 276 CC 277 CC 278 CC 279 CC  

280au CC 280 CC 281 CC 282 CC 283 CC 284 CC 285 CC 286 CC 287 CC 288 CC 289 CC  

290au CC 290 CC 291 CC 292 CC 293 CC 294 CC 295 CC 296 CC 297 CC 298 CC 299 CC  

300au CC 300 CC
Mae **Gweunydd Crychell** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 28 Hydref 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 9.61 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Cymuned ym mwrdeisdref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Gweunydd Margam** (hefyd: **Morfa Margam**; Saesneg: *Margam Moors*). Mae'n ffurfio rhan o dref Port Talbot.
Gwaith Dur Margam a'r porthladd sy'n gysylltiedig a'r gwaith dur sy'n gorchuddio holl arwynebedd y gymuned yma, ac oherwydd hyn nid oes poblogaeth barhaol yn y gymuned.

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn ddim ond tri pherson, gan mai rhostiroedd anial yw'r ardal sy'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Gweunydd Margam (pob oed) (-)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Gweunydd Margam) (-)** |    | -% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Gweunydd Margam) (-)** |    | -% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Gweunydd Margam) (-)** |    | -% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Gweler hefyd
------------

* Gorllewin Traethmelyn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Biodiversity Action Reporting System Archifwyd 2012-09-06 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 21 Mai 2013.
2. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
3. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
4. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
5. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Castell-nedd Port Talbot**

**Trefi**  

Aberafan  **·** Castell-nedd  **·** Glyn-nedd  **·** Llansawel  **·** Pontardawe  **·** Port Talbot
  
**Pentrefi**  

Aberdulais  **·** Abergwynfi  **·** Alltwen  **·** Baglan  **·** Banwen  **·** Bedd y Cawr  **·** Blaendulais  **·** Blaen-gwrach  **·** Blaengwynfi  **·** Bryn  **·** Cil-ffriw  **·** Cilmaengwyn  **·** Cilybebyll  **·** Y Clun  **·** Y Creunant  **·** Cwmafan  **·** Cymer  **·** Cwm-gors  **·** Cwmllynfell  **·** Dyffryn Cellwen  **·** Efail-fach  **·** Glyncorrwg  **·** Godre'r-graig  **·** Gwauncaegurwen  **·** Llandarcy  **·** Llangatwg  **·** Llan-giwg  **·** Margam  **·** Melin-cwrt  **·** Morfa Glas  **·** Onllwyn  **·** Pentreclwydau  **·** Pontrhydyfen  **·** Pwll-y-glaw  **·** Resolfen  **·** Rheola  **·** Rhos  **·** Rhyd-y-fro  **·** Sgiwen  **·** Tai-bach  **·** Ton-mawr  **·** Tonna  **·** Trebannws  **·** Ynysmeudwy  **·** Ystalyfera
Hedfan gweithredol trwy guro adenydd (sïedn cynffonresog)
Awyren yr RAF, 2006
Pan fo gwrthrych megis aderyn neu awyren yn teithio drwy'r aer, uwchlaw'r ddaear fe ddywedir ei fod yn **hedfan**. Digwydd hyn ar wahanol adegau megis pan fo'r gwrthrych yn ysgafnach na'r aer o'i gwmpas (gweler balŵn aer cynnes) neu pan fo rhywbeth megis roced yn gwthio yn ôl. Pan fo gwrthrych yn symud drwy'r aer heb y gwthio hwn, dywedir ei fod yn 'gleidio'.

Yr ystlum yw'r unig famal sy'n medru hedfan, er bod nifer o famaliaid ac ymlusgiaid yn medru gleidio.

Mathau
------

### Balwnau a strwythurau ysgafn

 *Prif erthygl: Balŵn ysgafnach nag aer*
Ceir sawl math o ddyfais sy'n hedfan neu'n 'arnofio' ac wedi'i wneud gan ddyn: balŵn ysgafnach nag aer, awyrlong, balŵn aer cynnes a'r blimp.

Ar 21 Tachwedd 1783, ym Mharis, Ffrainc yr hedfanodd y balŵn cyntaf gyda dyn yn ei yrru, sef Jean-François Pilâtre de Rozier a François Laurent d'Arlandes. Roedd y balŵn wedi ei greu gan y brodyr Montgolfier. Lansiodd yr Almaen sawl teulu o awyrlongau gan gynnwys y Sepelinau; yn 1937 ffrwydrodd yr LZ 129 Hindenburg gan ladd 36 o bobl mewn llong awyr Almaenig. Roedd yn 247 metr; hyd tair Boeing 747 a 40 metr o ran diamedr.

Ar wahân i aer cynnes, dros y blynyddoedd defnyddiwyd y nwy hydrogen, ond ers y 1960au, heliwm sy'n cael ei ddefnyddio gan nad yw'n llosgi, ac felly mae'n ddiogelach i'w ddefnyddio.

### Hedfan heb yrriant

Mae'r gleider yn hedfan drwy'r awyr heb yrriant, nac unrhyw beth yn ei bweru; nid oes angen tanwydd a dibynir ar siâp yr adenydd a cholofnau o aer cynnes i symud y ddyfais drwy'r awyr.

Mae nifer o anifeiliaid yn gleidio, heb yrriant fem symud yr adenydd e.e. eryr yn 'troelli' yn yr awyr am oriau, mewn pocedi o aer cynnes. Ceir math o lyffant sy'n defnyddio ei draed gweog fel adenydd i gleidio, ac wrth gwrs y pysgodyn ehedog (e.e. y *Exocoetus*) a'r neidr ehedog (y *Chrysopelea*). Mae'r estrys a'r emiw wedi colli'r sgìl o hedfan.

### Hedfan gyda gyriant

#### Mecanyddol

 *Prif erthygl: Awyrennu*
Diagram yn dangos y grymoedd sydd ar waith ar awyren pan fo'n teithio drwy'r awyr.
Mae hedfan mecanyddol yn ymwneud â hedfan awyrennau sy'n drymach nag aer. Gellir ei ystyried yn agwedd ymarferol ar awyrenneg, sef astudiaeth awyrennau. Mae'r dyfeiaisiadau mecanyddol a grewyd yn drymach nag aer: gleiderau, yr eroplen, yr hofrennydd a rocedi. Mae gan amber falŵn nwy ysgafn hefyd beiriant i'w yrru yn ei flaen.

Rhennir awyrennu'n ddau faes: awyrennu sifil (gan gynnwys awyrennu masnachol ac awyrennu preifat), ac awyrennu milwrol.

Gall rhai awyrennau fynd yn gynt na sain a dywedir fod y math hwn yn uwchsain.

Ceir hedfaniad 'balistig' hefyd, heb yrriant mecanyddol yn sownd ynddo - ond a yrrwyd o beiriant mecanyddol neu arall, heb fawr o godiant (*lift*) ac sy'n ddibynol ar fomentwm, disgyrchiant, gwrthiant (*air drag*) a gwthiad (*thrust*) e.e. pêl-droed, saeth, roced tân gwyllt.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) aviation. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 24 Awst 2015.
2. ↑  *World Encyclopedia* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2005), aeronautics.

Chwiliwch am ***Hedfan***  
yn Wiciadur.