recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Hoatsin** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: hoatsiniaid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Opisthocomus hoazin***; yr enw Saesneg arno yw *Hoatzin*. Mae'n perthyn i deulu'r Opisthocomidae (Lladin: *Opisthocomidae*) sydd yn urdd y *Cuculiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. hoazin*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r hoatsin yn perthyn i deulu'r Opisthocomidae (Lladin: *Opisthocomidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Hoatsin | Opisthocomus hoazin |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Hoatsin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yn Swydd Hertford, Dwyrain Lloegr, yw **Hitchin a Harpenden** (Saesneg: *Hitchin and Harpenden*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Hitchin a Harpenden yn Swydd HertfordEtholaeth Hitchin a Harpenden yn Swydd Hertford
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Senedol
---------------

* 1997–2017: Peter Lilley (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Bim Afolami (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Llyfr hanes teuluol gan Syr John Wynn o Wydir (1553-1627) yw ***History of the Gwydir Family***, a ysgrifennwyd yn negawdau olaf yr 16g. Mae'n gyfrol sy'n rhoi golwg unigryw ar gyflwr cymdeithas gogledd Cymru yn yr Oesoedd Canol Diweddar a dechrau'r Cyfnod Modern.

Ni ellir fod yn sicr pryd yn union y cafodd yr hanes ei lunio, ond credir i Syr John ddechrau ei sgwennu yn y 1580au ar ôl iddo etifeddu ystâd Gwydir ac iddo ychwanegu deunydd o bryd i'w gilydd. Ni chafodd ei gyhoeddi yn oes yr awdur, ond ceir nifer o gopïau o'r testun mewn sawl llawysgrif. Fe'i cyhoeddwyd am y tro cyntaf gan Dames Barrington yn 1770, a chafwyd sawl argraffiad arall ar ôl hynny (1781, 1827, 1878, 1927, 1990).

Prif amcan Syr John wrth sgwennu'r llyfr oedd cadarnhau ei hawl i fod yn ddisgynnydd uniongyrchol i dywysogion Gwynedd ac felly o linach brenhinol. Ond ymddengys iddo wyrio rhai o'r achau yn y llyfr i brofi hynny ac nid oedd pawb yn barod i dderbyn ei honiadau. Cyflwynodd Tomos Prys o Blas Iolyn achos llys yn ei erbyn a bu rhaid i Syr John amddiffyn ei hun yn y llys. Ond enillodd yr achos a chafodd ei gydnabod yn gyfreithiol fel prif etifedd gwrywaidd Talaith Gwynedd ac felly, yn ôl Cyfraith Hywel, yn Dywysog *de jure* Gwynedd. Fodd bynnag, roedd disgynyddion Dafydd Goch, mab llwyn a pherth y Tywysog Dafydd ap Gruffudd, yn hawlio'r fraint honno yn ogystal.

Mae'r *History* yn gyfrol unigryw. Dyma'r unig gronicl o'i fath i gael ei ysgrifennu yn y Cyfnod Modern cynnar yng Nghymru. Ceir ynddo bwyslais ar y berthynas - a'r gwrthdaro - rhwng teuluoedd uchelwrol a'r effaith a gafodd hynny ar gymdeithas. Ond yn ogystal mae Syr John, yn ei ffordd unllygeidiog ei hun, yn rhoi i ni bortreadau cofiadwy o'r prif gymeriadau a'u ymdrechion i ymdopi ac addasu fel etifeddwyr hen draddodiadau mewn cornel o'r wlad a ystyrid yn wyllt ac anghysbell wrth i'r drefn o'u cwmpas newid. Gwelir cymdeithas newydd yn ymffurfio, a geisiodd fanteisio i'r eithaf â'r cyfleu i ymddyrchafu dan y drefn newydd, yn sgîl buddugoliaeth Harri Tudur ar Faes Bosworth a roddodd derfyn ar y cyfreithiau penyd, hiliol, a oedd yn gostwng y Cymry i statws israddol yn eu gwlad eu hunain. Yn ogystal â bod yn ffynhonnell hanesyddol pwysig, mae'r llyfr yn darllen difyr sy'n cael ei ystyried yn glasur.

Llyfryddiaeth
-------------

* Syr John Wynn, *History of the Gwydir Family and Memoirs*, gol. J. Gwynfor Jones, Cyfres *The Welsh Classics* (Gwasg Gomer, 1990). Cyfrol ragorol gyda rhagymadrodd a nodiadau.
Mae **Horton a Slade** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Tachwedd 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 54.33 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Huddersfield**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Huddersfield yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Huddersfield yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–presennol: Barry Sheerman (Llafur-Cydweithredol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Bardd a hanesydd lleol oedd **Huw Derfel**, enw llawn **Hugh Derfel Hughes** (7 Mawrth 1816 – 21 Mai 1890). Roedd yn frodor o Landerfel, Sir Feirionnydd (Gwynedd), ond treuliodd ran sylweddol o'i oes yn byw yn Nhregarth ger Bethesda, lle gweithiai yn y chwarel. Roedd yn dad i'r llenor plant Hugh Brython Hughes (1848-1913), ei unig fab, ac yn daid i'r ysgolhaig enwog Ifor Williams.

Cyhoeddodd lyfr ar hanes y fro, *Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid*. Ei gyfrol fwyaf unigryw yw *Llawlyfr Carnedd Llywelyn* (1864), y llawlyfr mynydd cyntaf yn y Gymraeg. Ffrwyth cystadleuaeth 'Llaw-lyfr i ben Carnedd Llewelyn, a'r mynyddoedd cylchynol' yn Eisteddfod Cymreigyddion Bethesda, 1864, oedd y llawlyfr, ac fe'i cyhoeddwyd yn y Cyfansoddiadau er nad oedd y gyfrol fuddugol.

Cyhoeddodd rywfaint o farddoniaeth yn null poblogaidd y dydd. Ei gyfrol fwyaf llwyddiannus oedd *Blodeu'r Gân* (1841).

Llyfryddiaeth
-------------

* D. Ambrose Jones, *Llenyddiaeth a Llenorion Cymreig y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg* (Lerpwl, 1922)
* Ioan Bowen Rees, *Bylchau* (Caerdydd, 1995). Ceir sôn am Huw Derfel a'i lawlyfr yn y bennod gyntaf, 'Llawlyfr Carnedd Llywelyn'.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Clawr bywgraffiad o Huw T. Edwards; Gwasg Prifysgol Cymru yn 2011
Undebwr llafur a gwleidydd sosialaidd a chenedlaetholgar oedd **Huw Thomas Edwards** (19 Tachwedd 1892 – 8 Tachwedd 1970). Cafodd marwolaeth ei fam yn Mehefin 1901 gryn ddylanwad arno weddill ei oes.

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yn Ro-wen, Dyffryn Conwy yn fab i Hugh Edwards ac Elizabeth Williams. Cafodd marwolaeth ei fam pan oedd yn wyth mlwydd oed gryn effaith arno a chafodd fawr o addysg o werth. Ailbriododd y tad o fewn chwe mis i fam Huw T. farw, priodi â gweddw 30 oed. Ni fu Huw a'i lys fam erioed yn agos. Plentyndod digon anodd gafodd Huw T.
Gweithiodd ar ffermydd ac yn chwareli ithfaen yr ardal cyn mudo i dde Cymru yn 1909, lle y bu'n gweithio yn y pyllau glo. Daeth yn aelod o gapel yr Annibynwyr, Bethania Aberfan tua 1913.

Cofeb Huw T Edwards yn Ro-wen
Roedd ymhlith y cyntaf i'w alw i danchwa Senghennydd aci ddisgyn i'r pwll i chwilio am unrhyw rai oedd wedi goroesi'r ddamwain.

Ymunodd â'r Army Special Reserve (ASR) yn 1911 a chael ei hyfforddi yn Preston. Gan ei fod yn aelod o'r Cefnlu galwyd ef i'r rhengoedd ar ddiwrnod cyntaf y Rhyfel Byd Cyntaf a chafodd ei glwyfo yn 1918. Wedi hynny dychwelodd i fyw i'r gogledd, gan weithio yn chwareli ithfaen ardal Penmaenmawr.

Yn yr 1920au daeth yn swyddog undeb, yn drefnydd etholiadol gyda'r Blaid Lafur ac yn gynghorydd tre. Yn 1932 cafodd swydd gyda'r TGWU gan symud i fyw i Shotton, Sir y Fflint. Am gyfnod maith roedd yn un o'r dynion mwyaf dylanwadol yn y mudiad llafur yng ngogledd Cymru.

Penodwyd ef yn gadeirydd Cyngor Cymru a Mynwy yn 1949 gan aros yn y swydd tan ei ymddiswyddiad dadleuol yn 1958. Yn 1959 gadawodd y Blaid Lafur ac ymuno â Phlaid Cymru, ond dychwelodd i'w hen blaid yn 1965.

Roedd wedi dadlau o blaid sefydlu senedd i Gymru er 1944. Yn ystod cyfnod ei gadeiryddiaeth o Gyngor Cymru, pwyswyd ar y llywodraeth Geidwadol i sefydlu'r swydd Ysgrifennydd Gwladol Cymru. Ni lwyddwyd i wireddu hyn yn yr 1950au ond yn 1964 sefydlwyd y swydd gan y llywodraeth Lafur a etholwyd yn y flwyddyn honno.

Bu'n gyfarwyddwr y cwmni teledu masnachol TWW ac roedd ymhlith y cyntaf i alw am sefydlu sianel deledu Gymraeg. Yn 1956 achubodd y papur newydd *Y Faner* a oedd mewn trafferthion ariannol.

Bu farw yn 1970. Gosodwyd cofeb iddo yn Ro-wen yn 1992.

Llyfryddiaeth
-------------

Cyhoeddodd ddwy gyfrol hunangofiannol:

* *Tros y Tresi* (1956)
* *Troi'r Drol* (1963)

Cyhoeddwyd cofiant iddo yn 2007: 

* Gwyn Jenkins: *Prif Weinidog Answyddogol Cymru: cofiant Huw T Edwards* (Y Lolfa, 2007)

Gweler hefyd
------------

* Huw T. Edwards (llyfr); cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2011

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Prif Weinidog Answyddogol Cymru sef Cofiant Huw T. Edwards Gwyn Jenkins 2007 Y Lolfa

Dolenni allanol
---------------

* Papurau Huw T Edwards yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
* Huw T Edwards yn y Bywgraffiadur Cymreig

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 31513226
* LCCN: nb2004310457
* ISNI: 0000 0000 4340 6765
* SUDOC: 121757528
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
*Aythya marila*
Mae'r **Hwyaden benddu** (*Aythya marila*) yn un o deulu'r hwyaid trochi ac yn aderyn niferus yn rhannau gogleddol Ewrop, Asia a gogledd America.

Mae'n nythu ar lawr gerllaw llynnoedd a chorsydd ar y twndra, weithiau nifer o barau gyda'i gilydd. Ei prif fwyd yw anifeiliaid bychain ac weithiau planhigion, ac mae'n plymio i waelod y dŵr i'w casglu. Mae'n aderyn mudol, sy'n symud tua'r de yn y gaeaf ac fel rheol yn gaeafu ar y môr yn agos i'r glannau, er ei fod hefyd i'w weld ar lynnoedd.

Gellir adnabod y ceiliog yn weddol hawdd. Mae ganddo ben du gyda gwawr wyrdd, bron ddu, cefn llwyd golau, gwyn ar yr ochrau a'r bol a chynffon ddu. Gall fod yn anoddach gwahainaeth rheng yr iâr, sydd a phlu brown golau, a iâr Hwyaden gopog sy'n eithaf tebyg. Mae gan iâr Hwyaden benddu ddarn gwyn gweddol fawr wrth fôn y pig. Gall rhai ieir Hwyaden gopog ddangos ychydig o wyn wrth fôn y pig hefyd, ond mae bob amser yn llai.

Yng Nghymru mae'r Hwyaden benddu yn aderyn gweddol gyffredin yn y gaeaf, ar y môr neu ar ambell lyn. Amrywia'r niferoedd o flwyddyn i flwyddyn, ond maent yn gymharol fychan fel rheol.
**Ibn Sahl** (Arabeg: أبو إسحاق إبرهيم بن سهل الإسرائيلي الإشبيلي **Abu Ishaq Ibrahim Ibn Sahl al-Isra'ili al-Ishbili**) o Sevilla (1212-1251) oedd un o feirdd mwyaf Al-Andalus yn y 13g.

Ganed Ibn Sahl yn 1212-3 mewn teulu Iddewig yn Sevilla (de Sbaen). Eisoes erbyn y 1220au roedd yn fardd adnabyddus. Er gwaethaf ei gefndir Iddewig roedd Ibn Sahl yn Fwslim diffuant ac mae ei "diwan" (blodeugerdd o'i waith) yn dyst i'w deimladau crefyddol dwys. Ymddengys iddo droi'n Fwslim yn gynnar yn ei fywyd.

Pan syrthiodd Sevilla i ddwylo Ferdinand III o Castile yn 1248, ymadawodd Ibn Sahl am ddinas Ceuta (gogledd Moroco heddiw), lle cafodd swydd fel ysgrifennydd i'r llywodraethwr Almorafid Abu Ali Ibn Khallas. Pan anfonodd Ibn Khallas ei fab i wasanaethu al-Mustanir I, califf Hafsidiaid Ifriqiya, penderfynodd anfon Ibn Sahl yn gwmni iddo ar y fordaith. Ond llongrylliwyd eu galeri a boddwyd y teithwyr i gyd cyn cyrraedd Tunis. Yn ôl traddodiad, pan glywodd Ibn Khallaa hynny dywedodd: "Dychwelwyd y perl i'r môr."

Mae diwan Ibn Sahl yn cynnwys rhai o'r enghreifftiau mwyaf synhwyrus a soffistigefig o farddoniaeth Al-Andalus. Mae ei gerddi bron i gyd yn gerddi serch, yn aml o naws gyfrinol, a muwashsahat.

Yn ddiweddarach ysgrifennodd y llenor o Forocwr Mohammed El Ifrani (1670-1747) fywgraffiad Ibn Sahl.

### Darllen pellach

* Gert Borg (gol.), *Representations of the Divine in Arabic Poetry* (de Moor, Amsterdam, Atlanta 2001)
* Arie Schippers, *Humorous approach of the divine in the poetry of Al-Andalous, the case of Ibn Sahl*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 90058601
* LCCN: n84015260
* ISNI: 0000 0001 1867 5565
* GND: 119312352
* SELIBR: 63022
* SUDOC: 103286241
* BNF: cb136024126 (data)
* BNE: XX1724762

 |
Mewn ieithyddiaeth ac ethnyddiaeth mae **ieithoedd Semitaidd** (o "Sem" y Beibl, Hebraeg: שם, "enw", Arabeg: سام) yn deulu o ieithoedd sy'n hanu o'r Dwyrain Canol. Mae ieithoedd Semitaidd (heblaw Malteg) yn cael eu hysgrifennu o'r dde i'r chwith.

Mae ieithoedd Semitaidd yn cynnwys Arabeg, yr ieithoedd Berber, Hebraeg, Aramaeg, Amhareg a Malteg ac Tigrinya. Mae hanes a llenyddiaeth helaeth i'r ieithoedd Semitaidd. Mae Acadeg, Copteg a Ffeniceg ymysg yr ieithoedd Semitaidd nodedig sydd wedi marw.

Ieithoedd Semitaidd byw, a'r nifer o siaradwyr
----------------------------------------------

1. Arabeg — 206,000,000
2. Amhareg — 27,000,000
3. Hebraeg — 7,500,000
4. Tigrinya — 6,750,000
5. Silt'e – 830,000
6. Tigre — 800,000
7. Neo-Aramaeg — 605,000
8. Sebat Bet Gurage — 440,000
9. Malteg — 410,000
10. Syrieg — 400,000
11. Ieithoed Arabaidd Deheuol — 360,000
12. Inor – 280,000
13. Soddo — 250,000
14. Harari-21 283

Ieithoedd Semitaidd marw
------------------------

* Acadeg - iaith Akkadia ym Mesopotamia
* Amoreg, iaith yr Amoriad o Ammon
* Copteg - iaith hynafol o'r Aifft, iaith litwrgïaidd yr Eglwys Goptaidd
* Ffeniceg - iaith y Ffeniciaid
Iaith Faltig Ddwyreiniol yw'r **Lithwaneg** a siaredir yn bennaf yn Lithwania gan y Lithwaniaid. Mae ganddi dros 3 miliwn o siaradwyr brodorol, 2.8 miliwn ohonynt yn Lithwania.

Hi yw'r iaith fwyaf "hynafaidd" o'r holl ieithoedd Indo-Ewropeaidd byw, hynny yw hon yw'r iaith sydd wedi newid lleiaf yn ystod ei hanes. O ganlyniad mae gan y Lithwaneg nifer o nodweddion yr iaith Broto-Indo-Ewropeg.

Mae Lithwaneg yn un o ieithoedd swyddogol yr Undeb Ewropeaidd.

Dywediadau
----------

Helô: Labas (i gyfarch rhywun a adnabyddir). Sveikas (i gyfarch dyn). Sveika (i gyfarch merch). Sveiki (i gyfarch mwy na un person). Sveikos (i gyfarch mwy nag un ferch).

Sut wyt ti?: Kaip tau sekasi?/Kaip sekasi?/Kaip tau? (anffurfiol).

Bore da: Laba diena.

Prynhawn da: Labas rytas.

Noswaith dda: Labas vakaras.

Nos da: Labos nakties/Labanaktis (defnyddir cyn mynd i'r gwely).

Diolch!: Ačiū!/Dėkui!.

Pwy 'dych chi?: Kas esate?/Kas jūs?.

Fy enw yw...: Mano vardas yra.../Mano vardas...

Dw i'n byw yng Nghymu: Gyvenu Valijoje.

Dw i ddim yn deall: Aš jūsų nesuprantu.

Mae'r drwg gyda fi: Atsiprašau.

Ble mae...?: Kur...?/Kur yra...?

Iawn: Gerai.

Ydych chi'n medru Saesneg? Ar mokate angliškai?

Dw i ddim yn gallu siarad Lithwaneg: Nemoku lietuviškai šnekėti.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Lithuanian. Ethnologue (2012). Adalwyd ar 27 Awst 2014.
2. ↑  (Saesneg) Lithuanian language. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 27 Awst 2014.
Lleiandy Sistersiaidd yn Llansantffraed-yn-Elfael, Powys, oedd **Lleiandy Llansantffraed-yn-Elfael** (am yr amrywiadau ar sillafu *Llansantffraed* gweler Llansantffraid (gwahaniaethu).

Sefydlwyd y lleiandy yng nghantref Elfael yn ardal Rhwng Gwy a Hafren yn y flwyddyn 1170. Hwn oedd y lleiandy Sistersiaidd cyntaf i gael ei sefydlu yng Nghymru, ond cafodd hanes cythryblus a byr fu ei barhad.

Mam-abaty'r sefydliad newydd oedd Abaty Ystrad Marchell, prif abaty Teyrnas Powys yn ôl y ffynonellau, ond nid yw'n amhosibl ei fod yn perthyn i Abaty Cwm Hir.

Ond yn ôl Gerallt Gymro, sy'n cyfeirio ato yn ei lyfr enwog *Hanes y Daith Trwy Gymru* (taith a wnaeth yn 1188) a dau destun arall diweddarach, nid oedd y berthynas rhwng yr abaty mawr a'r lleiandy newydd yn dda o'r cychwyn cyntaf. I waethygu'r sefyllfa, yn ôl Gerallt bu carwriaeth rhwng Enoc, abad Ystrad Marchell, ac un o'r lleianod. Rhedodd y ddau i ffwrdd ond dychwelodd Enoc i'r abaty yn ddiweddarach ac edifeiriodd am ei weithred. Ond mewn testun arall gan Gerallt, y *Gemma Ecclesiastica*, abad o abaty enwog yr Hendy-gwyn ar Daf oedd Enoc, a arosodd yn y lleiandy a llwyddo i gael sawl un o'r lleianod yn feichiog cyn rhedeg i ffwrdd gyda'i gariad.

Ymddengys fod y lleiandy wedi dod i ben tua'r flwyddyn 1190. Mae'n bosibl fod rhai o'r lleianod wedi symud i leiandy Llanllŷr, Ceredigion.

Cyfeiriadau
-----------

* Jane Cartwright, *Y Forwyn Fair, Santesau a Lleianod* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1999)
* Rod Cooper, *Abbeys and Priories of Wales* (Abertawe, 1992)
{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/Nodyn:Taxonomy/Limosella|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} 

Planhigyn dicot blynyddol sy'n frodorol i'r Unol Daleithiau a Chanada yw ***Limosella australis***, ei cyffredinyw'r **Lleidlys Cymreig**.  Mae ganddo flodau gwyn, ac mae'n blodeuo rhwng Gorffennaf a Hydref. Ei gynefin yw gwastadeddau llaid y llanw, glannau mwdlyd neu dywodlyd. Mae wedi'i restru fel 'rhywogaeth o bryder arbennig' yn Connecticut, UDA 

Bllach, mae'r Lleidlys Cymreig wedi sefydlu ar hyd rhannau o arfordir Cymru, a hyd yma, dyma'r unig lefydd ym Mhrydain ac Iwerddon lle y mae wedi gwneud hynny

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "USDA Plants Database".
2. ↑  "Limosella australis". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-10-19. Cyrchwyd 2022-11-28.
3. ↑  [NBN Atlas "Limosella australis"] Check `|url=` value (help). *nbn Atlas*. 28 Tachwedd 2022.
Y **Loteri Genedlaethol** yw loteri fwyaf y Deyrnas Unedig. Fe'i gweithredir gan Camelot Group, a dderbyniodd eu trwydded ym 1994, 2001 a 2007. Rheolir y loteri gan y Comisiwn Hapchwarae. Ail-frandiwyd y Loteri Genedlaethol yn 2002 er mwyn gwrthsefyll llai o werthiant. Canlyniad hyn oedd ail-enwi'r prif gêm yn Lotto. Fodd bynnag, mae'r casgliad o gemau'n parhau i gael eu galw'n Y Loteri Genedlaethol. Dyma yw un o ddulliau gamblo mwyaf yn y Deyrnas Unedig.

Telir yr holl wobrau mewn un swm ac maent yn ddi-dreth. Am bob punt (£) a werir ar gemau'r Loteri, aiff 50 ceiniog (c) i'r gronfa gwobrwyo, 28c i 'achosion da' yn unol a chanllawiau'r Llywodraeth, 12c i'r Llywodraeth fel treth a 5C i'r gwerthwyr fel comisiwn, tra bod Camelot yn derbyn 4.5c i dalu am gostau gweithredu a 0.5c o elw. Rhaid i chwaraewyr fod o leiaf 16 mlwydd oed i chwarae'r loteri, boed ym mhrif gemau'r loteri ar y teledu neu er mwyn prynu cardiau crafu'r loteri.

Ceir deuddeg peiriant gwahanol y gellir eu defnyddio ar gyfer y Lotto. Dewisir y peiriant a'r set o beli loteri ar hap, a chaiff hyn ei gyhoeddi yn union cyn i'r rhifau gael eu tynnu. Gelwir y peiriannau'n Merlin, Arthur, Galahad, Vyvyan, Lancelot, Garnet, Topaz, Opal, Amethyst, Moonstone, Pearl a Sapphire. Arferwyd defnyddio Guinevere yn y gorffennol. Rhoddir rhif ar bob set o beli. Ceir wyth set i gyd.

Dolenni allanol
---------------

* Achosion Da'r Loteri Genedlaethol
* Cronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol
* (Saesneg) Gwefan y Loteri Genedlaethol
Llyn artiffisial ger Pencarreg ac Alltyblaca yn Sir Gaerfyrddin yw **Llyn Pencarreg**. Mae'r llyn a'r tir o'i gwmpas wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1973 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.74 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Llyn Pencarreg***
Llyn yn ne Gwynedd yw **Llyn Pryfed**. Fe'i lleolir yn ardal Ardudwy ym Meirionnydd, tua hanner ffordd rhwng Trawsfynydd i'r dwyrain a Harlech i'r gorllewin.

Saif y llyn bychan hwn 1,789 troedfedd i fyny yn agos iawn i gopa Craig Wion yn y Rhinogydd, rhwng Rhinog Fawr a Moel Ysgyfarnogod yn rhan ogleddol y mynyddoedd hynny.

Mae'n llyn anghysbell iawn, mewn pant creigiog ger copa Craig Wion. Ceir llyn bychan arall, sef Llyn Twrglas (neu Lyn Tŵr Glas), ychydig i'r gogledd.

Ceir brithyll yn y llyn. Adroddir fod hen bysgotwr a holwyd ganol y 19g yn cofio dal brithyll o hyd at 4 pwys yno.

Geirdarddiad
------------

Mae'n bosib fod yr enw 'Pryfed' yma'n hen iawn, ac yn cyfeirio at bob math o greaduriaid ymlusgol a gwyllt; er enghraifft, yr hen enw ar yr ysgyfarnog oedd 'y pry mawr' a cheir 'pry genwair', wrth gwrs. Cyfeiria Thomas Pennant at 'Lyn Nadroedd yn nwyrain y Rhinog' hefyd yn y 18g, na wyddys ym mhle mae, bellach. Yn ôl yr Athro Aled Gruffydd Jones, mae'n bosib fod Pennant yn cyfeirio at Lyn Pryfed.

Gweler hefyd
------------

* Llyn Nadroedd

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Frank Ward, *The Lakes of Wales* (Herbert Jenkins, Llundain, 1931).
2. ↑  Map OS 1:50,000 Landranger 124 Dolgellau.
3. ↑   pryf. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 11 Awst 2022.
4. ↑  twitter.com; trydariad gan Aled Gruffydd Jones; 13 Awst 2019.
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Loughborough**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Loughborough yn Swydd GaerlŷrEtholaeth Loughborough yn Swydd Gaerlŷr
* Swydd Gaerlŷr yn LloegrSwydd Gaerlŷr yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1886: Edward Johnson-Ferguson (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: Edwin de Lisle (Ceidwadol)
* 1892–1900: Edward Johnson-Ferguson (Rhyddfrydol)
* 1900–1918: Syr Maurice Levy (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Oscar Guest (Rhyddfrydol)
* 1922–1924: Edward Spears (Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1924–1929: Frank Rye (Ceidwadol)
* 1929–1931: Ernest Winterton (Llafur)
* 1931–1945: Lawrence Kimball (Ceidwadol)
* 1945–1955: Mont Follick (Llafur)
* 1955–1979: John Cronin (Llafur)
* 1979–1997: Stephen Dorrell (Ceidwadol)
* 1997–2010: Andy Reed (Llafur-Cydweithredol)
* 2010–2019: Nicky Morgan (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Jane Hunt (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Archaeolegydd amatur o'r Almaen a wnaeth ddarganfyddiadau syfrdanol ar safleoedd Caerdroea yn Nhwrci a Mycenae a Tiryns yng Ngwlad Groeg oedd **Heinrich Schliemann** (6 Ionawr 1822 - 26 Rhagfyr 1890).

Ganed Schliemann yn Neubukow, yn fab i weinidog Protestannaidd tlawd. Bu farw ei fam pan oedd yn naw oed. Datblygodd ddiddordeb yng weithiau Homeros yn ieuanc, ac wedi darllen yr *Iliad*, penderfynodd y byddai ryw rydd yn chwilio am Gaerdroea.

Bu raid iddo adael yr ysgol yn 14 oed, ac aeth yn brentis siopwr yn Fürstenberg. Yn 1844, cafodd waith gyda chwmni allforio a mewnforio, a dangosodd dalent anarferol. Gyrrwyd ef i St Petersburg yn 1846, lle dysgodd Rwseg a Groeg. Erbyn 1858, roedd yn ŵr cyfoethog, a defnyddiodd ei gyfoeth i dalu am ei ymchwiliadau ym maes archaeoleg.

Penderfynodd Schliemann mai Hissarlik yng ngogledd-orllewin Anatolia oedd safle Caerdroea, ac yn 1871 dechreuodd gloddio yno. Yn 1873, darganfu drysorau aur a alwidd yn "Drysor Priam", ar ôl Priam, brenin Caerdroea adeg Rhyfel Caerdroea. Cyhoeddodd 
*Troja und seine Ruinen* yn 1875.

Yr un flwyddyn, dechreuodd gloddio yn Orchomenus, ac yn 1876 yn Mycenae. Yno, cafodd hyd i nifer o feddau, gydag esgyrn a thrysorau aur, yn cynnwys masg aur a alwodd yn "Fasg Agamemnon" ar ôl Agamemnon, brenin Mycenae yng nghyfnod yr Iliad.

Bu farw yn Napoli yn 1890, ar ei ffordd yn ôl i Wlad Greog ar ôl llawdriniaeth yn yr Almaen. Aed a'i gorff i Athen i'w gladdu.

Gweithiau
---------

* *La Chine et le Japon au temps présent* (1867)
* *Ithaka, der Peloponnesus und Troja* (1868)
* *Trojanische Altertümer* (1874)
* *Troja und seine Ruinen* (1875)
* *Mykena* (1878)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 17229333
* LCCN: n50001384
* ISNI: 0000 0001 2122 2321
* GND: 118608215
* SELIBR: 208534
* SUDOC: 027126536
* BNF: cb119239981 (data)
* BIBSYS: 90632067
* ULAN: 500065958
* NLA: 35480749
* NDL: 00455593
* NKC: jn19990007630
* The SBN id BVEV009354 is not valid.
* BNE: XX977425
* CiNii: DA01038268

 |
Busnes buddsoddi cyfalafiad Americanaidd di-elw yw **In-Q-Tel** (**IQT** neu **In-Q-It**), a greuwyd yn wreiddiol fel **Peleus**, a sefydlwyd yn 1999 gan y CIA (Central Intelligence Agency) ac a reolir yn uniongyrchol gan yr asiantaeth honno. Lleolir ei bencadlys yn Arlington, Virginia, heb fod yn nepell o Washington D.C. prifddinas yr Unol Daleithiau.

Bwriad y cwmni yw archwilio ac ariannu busnesau sy'n creu technolegau masnachol arobryn gwreiddiol y gellir eu haddasu ar gyfer gwaith y gwasanaethau gwybodaeth gwladol yn UDA.

Logo In-Q-Tel yn 2010
Ymhlith y busnesau a phrosiectau mae In-Q-Tel wedi buddsoddi ynddynt mae Convera (meddalwedd), Inxight (chwilio gwybodaeth arlein a chyfieithu), Tacit Software (meddlawedd), Attensity (cyfieithu), Nanosys (nanotechnoleg), Keyhole (Google Earth), a Palantir Technologies (gwybodaeth). Un o fentrau diweddaraf In-Q-Tel yw buddsoddiad sylweddol, gyda Google ac Amazon, yn y cwmni newydd Recorded Future, prosiect hel gwybodaeth arlein yn fyw trwy chwilio'n drwyadl degau o filoedd o wefannau, blogiau a chyfrifon Twitter gan gysylltu'r wybodaeth ar unwaith i greu darlun o bwy sy'n gwneud be a phwy sy'n cysylltu gyda phwy ar y rhyngrwyd. Gwnaed y buddsoddiadau hyn yn 2009 ond ni ddatguddwyd y wybodaeth tan fis Gorffennaf 2010.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Google and CIA Plough Millions Into Huge ‘Recorded Future’ Monitoring Project" Archifwyd 2010-08-07 yn y Peiriant Wayback. Infowars.com.
2. ↑  "Federal Computer Week". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-05-31. Cyrchwyd 2010-08-05.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan In-Q-Tel (Saesneg)
* "CIA, Google fund Web analysis firm" Archifwyd 2020-05-31 yn y Peiriant Wayback. erthygl ar wefan Federal Computer Week.
Ffilm ddrama rhamantus gan y cyfarwyddwr Benjamín Ávila yw ***Infancia Clandestina*** a gyhoeddwyd yn 2011. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen, Brasil a'r Ariannin. Lleolwyd y stori yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Benjamín Ávila.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Natalia Oreiro, Ernesto Alterio, Cristina Banegas, Douglas Simon, Mayana Neiva, Benjamín Ávila, César Troncoso, Darío Valenzuela, Luciano Cazaux ac Elvira Onetto. Mae'r ffilm *Infancia Clandestina* yn 110 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The King's Speech* sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Benjamín Ávila ar 1 Ionawr 1972 yn Buenos Aires.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 45% (Rotten Tomatoes)
* 5.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Benjamín Ávila nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 1 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 1 Mai 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 1 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 1 Mai 2016.
3. 1 2  *Rotten Tomatoes*. dyddiad cyrchiad: 5 Hydref 2021.
*Gweler hefyd Dulas (gwahaniaethu).*
Tirwedd sy'n nodweddiadol o gwmwd Is Dulas: Tre-pys-llygod ger Llangernyw
Cwmwd canoloesol ar arfordir gogledd-ddwyrain Cymru oedd **Is Dulas**. Gyda chymydau'r Creuddyn ac Uwch Dulas, roedd yn ffurfio cantref Rhos.

Dynodai afon Dulas rhan isaf y ffin rhwng Is ac Uwch Dulas, o'i aber yn y môr yn Llanddulas (ger Bae Colwyn heddiw) i fyny i'r bryniau ger Betws yn Rhos. I'r de ffiniai â chymydau Uwch Aled ac Is Aled yng nghantref Rhufoniog ac i'r dwyrain â chantref Tegeingl gyda rhan isaf afon Clwyd yn ffurfio ffin naturiol. Yn y gogledd roedd ganddo arfordir hir ar Fôr Iwerddon; yma y ceir Morfa Rhuddlan, safle brwydr enwog.

Y brif ganolfan eglwysig oedd Abergele, ar yr arfordir. Roedd canolfannau eraill yn cynnwys Llangernyw, Llanfair Talhaiarn a Llansannan.

Am ran helaeth yr Oesoedd Canol bu'r cwmwd yn rhan o Wynedd Is Conwy yn y Berfeddwlad. Yn ddiweddarach daeth yn rhan o arglwyddiaeth Dinbych ac wedyn yr hen Sir Ddinbych. Gorwedd y rhan fwyaf o'r ardal yn Sir Ddinbych heddiw, ond mae rhannau gorlelwinol yn gorwedd yn sir Conwy.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
Ifan VI gyda'i fam.
Tsar Rwsia fel baban o 1740 hyd 1741 oedd **Ifan VI o Rwsia** (Rwseg *Иоанн Антонович* / *Ioann Antonovich*) (12 / 23 Awst 1740 – 5 / 16 Gorffennaf 1764).

Hanes
-----

Mab hynaf Anna von Mecklenburg a'i gŵr Anton Ulrich von Braunschweig oedd ef. Mabwysiadwyd Ifan gan ei hen fodryb Tsarina Anna yn faban wyth wythnos ym 1740. Hithau a'i enwodd fel ei hetifedd, ac, ar ei marwolaeth, ar 17 / 28 Hydref 1740, cyhoeddwyd ef yn tsar a'i ewythr Ernst Johann von Biron, Dug Kurland, yn gweithredu fel rhaglyw. Ar ôl cwymp Von Biron ym mis Tachwedd, daeth mam Ifan, Anna Leopoldovna o Mecklenburg yn rhaglyw yn ei le. Serch hynny, gwir rym oedd yn nwylo Cownt Von Münnich, ac, yn hwyrach, Andrey Osterman. Diorseddwyd Ifan mewn *coup d'état* ym mis Rhagfyr 1741, tri mis ar ddeg ar ôl ei ddyrchafiad i'r orsedd. Carcharwyd Ifan yn Riga cyn iddo gael ei drosglwyddo i Kholmogory ar y Môr Gwyn ac wedyn i Shlisselburg. Fe'i llofruddiwyd yno ym mis Gorffennaf 1764 ar ôl cynllun anlwyddiannus i'w ryddhau. Roedd ganddo ddau frawd a dwy chwaer iau a ganwyd mewn carchar. Fe'u cadwyd yn gaethion gydag ef, ond goroesasant y profiad.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Anna** | **Tsar Rwsia****17 / 28 Hydref 1740 25 Tachwedd / 6 Rhagfyr 1741** | Olynydd:**Elisabeth** |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goTsariaid Rwsia |
| --- |
|  |
| 
* Ifan IV
* Fyodor I
* Boris Godunov
* Fyodor II
* Ffug Dmitriy I
* Vasiliy IV
* Mihangel (Mikhail Romanov)
* Aleksey
* Fyodor III
* Ifan V
* Pedr I
* Catrin I
* Pedr II
* Anna
* Ifan VI
* Elisabeth
* Pedr III
* Catrin II
* Pawl I
* Alexander I
* Niclas I
* Alexander II
* Alexander III
* Niclas II

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 57406679
* LCCN: n92085934
* ISNI: 0000 0000 5535 3453
* GND: 118556169
* SELIBR: 318148
* SUDOC: 10444875X
* BNF: cb16261619w (data)
* NKC: jx20081204013
* RLS: 000080472

 |
Digrifwr a ffarmwr yw **Ifan Gruffydd**, neu Ifan Tregaron (ganwyd 20 Awst 1951). Mae'n adnabyddus am lywio nosweithiau adloniant gyda'r Ffermwyr Ifanc a *Noson Lawen* ar deledu, ac am ei gymeriad diniwed 'Idwal'.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Ifan Gruffydd yn ysbyty Aberystwyth a fe'i magwyd ar fferm Cefn 'Resgair Fawr ger Tregaron yng Ngheredigion. Mae'n rhannu ei amser rhwng y gwaith ffermio gyda'i waith fel diddanwr mewn cyngherddau byw ac ar y teledu. Mae'n briod gyda Dilys ac yn byw ar fferm 'Y Border Bach' ar gyrion Tregaron.

Fe berfformiodd gyntaf gyda'r Clwb Ffermwyr Ifanc a chymerodd ran ym mhantomeim Theatr Felinfach, lle cyfarfu Euros Lewis a ddaeth yn ddiweddarach yn gyd-awdur ar ei waith teledu.

Gyrfa
-----

Yn 1984, cafodd wahoddiad gan gwmni cynhyrchu Teledu'r Tir Glas i ymddangos ar eu rhaglen Noson Lawen ac fe ddatblygodd ei yrfa ar deledu a radio o hynny ymlaen.

Bu'n ysgrifennu a pherfformio mewn rhaglenni comedi ar S4C fel *Nyth Cacwn*, *Y Ferch Drws Nesa* a rhaglen ei hun *Ma' Ifan 'Ma*. Ar BBC Radio Cymru bu'n cyfrannu i raglenni fel '*Pwlffacan* a *Dros Ben Llestri*.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Hiwmor Ifan Tregaron*, Tachwedd 2006, (Y Lolfa), ISBN 9780862439361
* *Pwy Faga Ddefed?*, Tachwedd 2010, (Y Lolfa), ISBN 9781847712899

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cristion, Rhifyn 71, Gorffennaf/Awst 1995; Adalwyd 4 Ionawr 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 34224727
* LCCN: no2007002463

 |
Ffilm ddrama a ffuglen wyddonol gan y cyfarwyddwr Hugo Santiago yw ***Invasión*** a gyhoeddwyd yn 1968. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Invasión*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Hugo Santiago yn yr Ariannin. Lleolwyd y stori yn Buenos Aires ac Aquilea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Adolfo Bioy Casares a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Aníbal Troilo. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hedwig Schlichter, Juan Carlos Paz, Lautaro Murúa, Olga Zubarry, Aldo Barbero, Cacho Espíndola, Aldo Mayo, Claudia Sánchez, Juan Carlos Galván, Lito Cruz, Martín Adjemián, Roberto Villanueva, Leal Rey, María de los Ángeles Medrano a Horacio Nicolai. Mae'r ffilm *Invasión (ffilm o 1968)* yn 125 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1968. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *2001: A Space Odyssey* sef ffilm wyddonias gan Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Ricardo Aronovich oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hugo Santiago ar 12 Rhagfyr 1939 yn Buenos Aires a bu farw ym Mharis ar 6 Gorffennaf 1934. Derbyniodd ei addysg yn Cyfadran Athroniaeth a'r Dyniaethau Prifysgol Buenos Aires.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Hugo Santiago nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Darlunudd llyfrau plant Cymraeg yw **Jac Jones** (ganed 1 Mawrth 1943).

Fe'i ganed yng Ngwalchmai, Ynys Môn, ac fe'i magwyd ym Mryste tan yn 7 oed, cyn symyd yn ôl i Walchmai. Cafodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Gwalchmai ac Ysgol Uwchradd Llangefni.

Mae wedi darlunio llyfrau i blant ers canol y 70au. Enillodd wobr Tir na n-Og deirgwaith, ym 1989, 1990 a 1998. Yn 2000, ysgrifennodd yn ogystal â darlunio, llyfr yn Gymraeg ac yn Saesneg – *Betsan a’r Bwlis* ac *Alison and the Bully Monsters*. Ymysg ei ddarlunwaith mae'r llyfrau *Penillion y Plant*, *Trysorfa* gan T. Llew Jones a nifer fawr o lyfrau Mary Vaughan Jones a chymeriadau iconig megis *Sali Mali* a *Jac y Jwc*. Addas felly oedd iddo enill Tlws Mary Vaughan Jones yn 2012, tlws a gyflwynir i rhywun sydd wedi gwneud cyfraniad arbenig i lenyddiaeth plant Cymraeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Rhestr Awduron Cymru: Jones, Jac. Llenyddiaeth Cymru. Adalwyd ar 8 Mehefin 2012.
2. ↑   Anrhydeddu Darlunydd ac Awdur Llyfrau Plant Tlws Mary Vaughan Jones 2012 (13 Ebrill 2012).

Dolenni allanol
---------------

* Archifwyd 2007-10-23 yn y Peiriant Wayback. Proffil ar wefan 'Plant ar-lein'
* Archifwyd 2007-09-28 yn y Peiriant Wayback. Taflen Adnabod Arlunudd Cyngor Llyfrau Cymru

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 62777477
* LCCN: n00044118
* ISNI: 0000 0000 1970 8923
* SUDOC: 139210539
* NKC: xx0035492

 |
Golygfa ger Jalalabad
*Am y ddinas yn Cirgistan, gweler Jalal-Abad.*
*Am y ddinas yn Azerbaijan, gweler Jalilabad.*
Mae **Jalālābād** (Pashto/Perseg: **جلال آباد**) yn ddinas yn nwyrain Affganistan. Fe'i lleolir 1,814 troedfedd uwch lefel y môr ger cyflifiad afon Kabul ac afon Kunar, ac mae'n brifddinas talaith Nangarhar. Mae priffordd yn ei chysylltu â Kabul, prifddinas y wlad, 90 milltir i'r gorllewin, a gyda dinas Peshawar ym Mhacistan, tua'r un pellter i'r dwyrain dros Fwlch Khyber. Mae gan Jalalabad boblogaeth o tua 96,000 o bobl (amcangyfrifiad 2002).

Hanes
-----

Yn 630 OC, cyrhaeddodd Xuan Zang, mynach Bwdhaidd a theithiwr enwog o Tsieina, Jalalabad gan tybied ei fod wedi cyrraedd Hindwstan. Sefydlwyd y ddinas bresennol yn 1570 gan Jalal-uddin Mohammad Akbar, trydydd ymerawdwr yr Ymerodraeth Foghul. Roedd yn arosfa pwysig ar yr hen lwybr masnach rhwng Canolbarth Asia ac isgyfandir India.

Cipiwyd y ddinas a'i hanrheithio gan Dost Muhammad yn 1834. Cafodd ei feddiannu gan luoedd Prydeinig yn Rhyfel Cyntaf Affganistan (1839-1843), dan arweiniad y Cadfridog Robert Sale. Fe'i daliwyd gan Sale a garsiwn bychan yn erbyn ymosodiadau gan filwyr Muhammad Akbar Khan. Fe'i meddianwyd gan filwyr Prydeinig unwaith yn rhagor yn Ail Ryfel Affganistan (1879-1880) a chodwyd caer yno.

Cafodd Seraj-ul-Emarat, palas brenhinol Amir Habibullah Khan a'r Brenin Amanullah Khan, ei ddinistrio yn 1929. Gyferbyn ceir beddrod y ddau.

Ar hyn o bryd mae corfflu Americanaidd yn Jalalabad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Imperial Gazeteer of India: Afhganistan and Nepal* (Calcutta, 1908; adargraffiad, Delhi Newydd, 1989)

Dolenni allanol
---------------

* *Historical Guide To Afghanistan - Jalalabad*
* Lluniau o Jalalabad Archifwyd 2011-06-29 yn y Peiriant Wayback.
Ffeminist a swffragét o'r Alban oedd **Jessie C. Methven** (1854 - 15 Chwefror 1917) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd dros bleidlais i ferched. 

Fe'i ganed yng Nghaeredin yn 1854. Bu'n ysgrifennydd anrhydeddus Cymdeithas Genedlaethol Caeredin dros Rhoi'r Bleidlais i Ferched (*the Edinburgh National Society for Women's Suffrage*), o ganol y 1890au hyd 1906. Yn dilyn hynny, ymunodd ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched, grŵp mwy milwriaethus. Disgrifiai ei hun fel "sosialydd annibynnol".

Dyddiau cynnar
--------------

Rhieni Jessie Cunningham Methven oedd Janet Allan a Thomas Methven. Roedd y teulu'n byw yn 25 Great King Street, Caeredin lle bu hithau fyw, drwy gydol ei bywyd gyda'i chwiorydd Helen a Minnie a'i brawd Henry, masnachwr hadau. Mae cyfrifiad 1901 yn ei chofnodi fel "byw ar ei hincwm ei hun". Yn 1885 cynhaliodd ei mam *"drawing room meeting"* o Gymdeithas Genedlaethol y Merched ar gyfer rhoi'r Bleidlais i Fenywod, ac etholwyd Methven yn ysgrifennydd i'r gymdeithas.

Ymgyrchodd Methven dros rhoi'r bleidlais i fenywod (neu 'etholfraint') am flynyddoedd lawer ac fe'i disgrifiwyd fel "gweithiwr gweithgar iawn dros yr achos". Fel ysgrifennydd anrhydeddus Cymdeithas Genedlaethol Caeredin dros Rhoi'r Bleidlais i Ferched, roedd yn awdur toreithiog i bapurau newydd a chynghorau lleol, ac ysgrifennai i godi ymwybyddiaeth y pwysigrwydd o roi'r bleidlais i fenywod. Cododd arian, trefnodd ddeisebau a chymerodd ran mewn protestiadau a chyfarfodydd cyhoeddus heddychlon fel swffragét.

Ond cyn hir a hwyr, dadrithiodd gyda'r dull hwn, ac ymunodd ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched ym 1906. Cymerodd ran mewn protestiadau swffragetaidd ac fe'i harestiwyd yn Llundain ar 22 Tachwedd 1911, pan roedd Methven yn un o 223 o brotestwyr y WSPU yn Nhŷ'r Cyffredin. Roedd wedi teithio gyda phum menyw arall o Gaeredin (Elizabeth ac Agnes Thomson, Edith Hudson, Alice Shipley a Mrs Grieve). Cafodd ddedfryd o 10 diwrnod o garchar a dirwy o ddeg swllt (10/-) am dorri ffenestri.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Gymdeithas Genedlaethol Caeredin dros Hawliau Merched i Bleidleisio, Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The Women's Suffrage Movement: A Reference Guide 1866-1928*. Awdur: Crawford, Elizabeth (1999). Routledge.
2. ↑  1901 England, Wales & Scotland Census.
3. ↑  *The Women's Suffrage Movement in Britain and Ireland*. Crawford, Elizabeth (2006). Routledge. tud. 223.
4. ↑  *A Guid Cause.* Leneman, Leah (1995). Mercat Press. tud. 41.
5. ↑  *The Suffragist Disturbances*. *The Scotsman*. Caeredin; 23 Tachwedd 1911.
6. ↑  Prisoners sentenced Friday, 24 Tachwedd 1911. *Suffragette Collection*. Yr Archifdy Cenedlaethol.
Dramodydd o Sais oedd **John Fletcher** (Rhagfyr 1579 – 29 Awst 1625) a flodeuai yn ystod Oes Iago. Mae'n nodedig am ei bartneriaeth lenyddol â Francis Beaumont a gynhyrchodd ryw ddeg o gomedïau a thrasiedïau yn y cyfnod 1607–13. Priodolir hefyd iddo gydweithio â William Shakespeare ar y ddrama hanes *Henry VIII*, y drasigomedi *The Two Noble Kinsmen*, a'r gwaith diflanedig *Cardenio*.

Bywgraffiad
-----------

Cafodd John Fletcher ei fedyddio ar 20 Rhagfyr 1579 yn Rye, Sussex. Gweinidog y plwyf oedd ei dad, Richard Fletcher, a ddaliodd yn ddiweddarach swyddi caplan y Frenhines Elisabeth I, Deon Peterborough, ac esgob Bryste, Caerwrangon, a Llundain. Efe oedd y caplan a weinyddai dienyddiad Mari, brenhines yr Alban, wedi iddo ei chyhuddo yn ystod ei threial. Tua 11 oed, cafodd John ei dderbyn yn "bensiynwr" gan Goleg Corpus Christi, Caergrawnt. Dwyflwydd yn ddiweddarach, cafodd ei benodi yn glerc Beiblaidd, hynny yw myfyriwr a ddewiswyd i ddarllen llithoedd o'r Beibl yng nghapel y coleg.

Bu farw Richard Fletcher yn 1596, a ni wyddys unrhyw fanylion am fywyd John nes 1607, pryd ymddangosai yn awdur un o'r molawdau yn argraffiad pedwarplyg y gomedi *Volpone* gan Ben Jonson. Un o'r cymeradwywyr eraill a gyfranodd at y cwarto hwnnw oedd Francis Beaumont. Mae'n debyg i'r ddau ohonynt ddechrau cydweithio yr adeg honno ar gyfer cwmnïau actio'r King's Revels Children (1607–09) a'r King's Men (1609–13) yn theatrau'r Globe a'r Blackfriars yn Llundain. Wedi i Beaumont ymddeol o'r diwydiant theatr yn 1613, parhaodd Fletcher yn brif ddramodydd y King's Men hyd at ddiwedd ei oes. Cydweithiodd gyda Philip Massinger, Nathan Field, ac William Rowley, yn ogystal ag ysgrifennu dramâu ar ben ei hunan. Credir iddo gydweithio â Shakespeare ar o leiaf tair drama – *Henry VIII*, *The Two Noble Kinsmen*, a *Cardenio* – yn y cyfnod 1613–14.

Bu farw John Fletcher ar 29 Awst 1625 yn 45 oed, o'r pla a laddodd ryw 40,000 o drigolion Llundain y flwyddyn honno.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) John Fletcher. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Awst 2019.