recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Dinas Roegaidd yn Mysia, gogledd-orllewin Anatolia (Twrci heddiw) oedd **Pergamon** neu **Pergamum**  (Groeg: **Πέργαμος**, **Bergama** heddiw). Tyfodd yn deyrnas bwysig yn y cyfnod Helenistaidd dan y frenhinllin Attalid (281 - 133 CC.

Daeth Philetaerus, mab Attalus, i rym yn 281 CC wedi diwedd Teyrnas Thrace. Ochrodd Pergamon gyda Gweriniaeth Rhufain yn gyson, er enghraifft cefnogodd Attalus I (241-197 CC) y Rhufeiniaid yn erbyn Philip V, brenin Macedon, a chefnogodd Eumenes II (197-158 CC) Rufain yn erbyn Perseus, brenin Macedon. Fel gwobr am eu cefnogaeth i Rufain yn erbyn yr Ymerodraeth Seleucaidd, rhoddwyd holl diriogaethau'r Seleuciaid yn Asia Leiaf i Pergamon. Ymladdasant sawl gwaith yn erbyn y Galatiaid; dethlir eu buddugoliaethau dros y Galatiad mewn cyfres o gerfluniau enwog sydd wedi goroesi fel copïau Rhufeinig.

Pan fu'r brenin Attalus III (138-133 CC) farw heb adael mab yn 133 CC, gadawodd ei deyrnas i Rufain yn ei ewyllys i arbed rhyfel cartref. Roedd Pergamon yn ganolfan bwysig i Gristionogaeth gynnar. Ymhlith y gweddillion enwocaf o'r ddinas mae Allor Pergamon, yn awr yn Amgueddfa Pergamon yn ninas Berlin. Yr allor yma, oedd wedi ei gysegru i Zeus, oedd "Gorsedd Satan" yn Llyfr y Datguddiad yn y Testament Newydd. Roedd eglwys Pergamon yn un o'r Saith Eglwys y cyfeirir atynt yn Llyfr y Datguddiad.

Teml Trajan yn Pergamon

Pobl enwog o Pergamon
---------------------

* Epigonus (3ydd ganrifCC), cerflunydd
* Aeulius Nicon (2 CC), pensaer
* Galen (tua 129 -200/216 OC), meddyg ac awdur
|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goUnedau milwrol |
| --- |
|  |
| Parhaol | Sgwad • Uned fach • Platŵn / Ehediad • Cwmni / Magnelfa / Marchoglu • Bataliwn / Sgwadron • Catrawd / Brigâd / Grŵp • Adran • Corfflu • Byddin faes • Grŵp fyddin |
|  |
| Dros dro | Patrôl • Tasglu • Colofn symudol • Llu maes • Rheolaeth frwydro • Uned frwydro • Ardal • Theatr |

 |

Uned filwrol dactegol yn y fyddin yw **platŵn** sydd yn cynnwys rhyw 20 i 50 o filwyr dan orchymyn lefftenant. Dyma'r uned barhaol o filwyr leiaf ei faint sydd dan awdurdod swyddog â chomisiwn. Mae sawl platŵn yn ffurfio cwmni o droedfilwyr, magnelfa o fagnelwyr, neu farchoglu o farchfilwyr. Rhennir y platŵn yn ddau neu fwy o adrannau neu sgwadiau, dan arweiniad swyddogion digomisiwn. Yn ôl diffiniadau NATO o esielonau ar gyfer lluoedd y tir, trefniant sydd yn fwy nag adran fach (*section*) ac yn llai na chwmni yw platŵn, a ddynodir gan symbol y tri ysmotyn (●●●).

Platŵn Reifflwyr Sam Houston yn Texas (1939).
Ymddangosodd y gair Saesneg *platoon* yn yr 17g i gyfeirio at lu bychan o fysgedwyr a fyddai'n saethu ar y cyd, bob yn ail â chriw arall a fyddai'n ail-lenwi eu mysgedau ar y pryd. Daw'r gair yn y bôn o'r Ffrangeg *peloton*, sef pelen. Yn y 18g cafodd bataliynau eu trefnu yn aml yn 16 o blatynau, a chanddynt ryw 24 o saethwyr yr un, ac hefyd dau neu bedwar platŵn o grenadwyr neu droedfilwyr ysgeifn. Diflannodd y platŵn yn y Fyddin Brydeinig wrth i'r mysgedwr ildio'i swyddogaeth i'r reifflwr, ond defnyddiwyd yr enw gan Fyddin yr Unol Daleithiau trwy gydol y 19g i gyfeirio at hanner cwmni. Ailgyflwynwyd yr enw platŵn i'r Fyddin Brydeinig ym 1913.

Gweler hefyd
------------

* *Platoon*, ffilm ryfel Americanaidd o 1986

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   platŵn. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 30 Mai 2021.
2. 1 2 3  (Saesneg) Platoon. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Mai 2021.
3. ↑  (Saesneg) "NATO Joint Military Symbology APP-6(C)", NATO (Mai 2011). Adalwyd ar Wayback Machine ar 29 Mai 2021.
4. ↑  (Saesneg) "platoon", Merriam-Webster. Adalwyd ar 30 Mai 2021.
Dinas yng ngogledd-orllewin Pacistan yw **Peshawar** (Pashto: پېښور; Wrdw: پشاور) sy'n brifddinas Khyber Pakhtunkhwa a chanolfan weinyddol yr Ardaloedd Llwythol dan Weinyddiaeth Ffederal ym Mhacistan. Ystyr "*Peshawar*" yn yr iaith Berseg yw 'Y Gaer Uchel' ac fe'i gelwir yn *Pekhawar* yn Pashto (Pukhto). Mae'n gorwedd ar uchder o 510 m (1.673 troedfedd) ar y ffordd hanesyddol sy'n arwain i Fwlch Khyber, am y ffin ag Affganistan, ac mae'n groesffordd a chanolfan fasnach ers canrifoedd lawer. Poblogaeth: tua 2,955,254.

Hanes
-----

Golygfa yn 'Hen Beshawar'
Sefydlwyd dinas hynafol Purushpur ar neu ger safle Peshawar gan Kanishk Fawr, un o frenhinoedd y Kushan o Ganolbarth Asia. Bu'n ganolfan dysg Fwdhaidd ryngwladol hyd y 10g ac yn brifddinas teyrnas Indo-Roeg hynafol Gandhara. Dyma pryd codwyd Stupa Fawr Kanishka ar gyrion Peshawar, y dywedir iddo fod yr adeilad uchaf y byd yn ei gyfnod gydag uchder o 700 troedfedd. Sefydlwyd y ddinas bresennol gan yr ymerawdwr Akbar yn yr 16g.

Oherwydd goresgyniad Affganistan gan yr Undeb Sofietaidd yn 1979, ffoes nifer o Affganiaid yno a daeth yn ganolfan wleidyddol i'r Mujahideen gwrth-Sofietaidd. Am fod y sefyllfa yn Affganistan mor fregus mae nifer o'r ffoaduriaid hyn wedi aros ym Mheshawar ac yn byw mewn gwersylloedd ar gyrion y ddinas. Daeth Peshawar i gymryd lle Kabul a Kandahar fel canolfan bwysicaf y bobl Pakhtun yn y cyfnod yma. Mae'n dal i fod yn ddinas sy'n gorwedd yn y canol fel petai rhwng Affganistan a Chanolbarth Asia ar y naill law a gweddill Pacistan ac isgyfandir India ar y llall. Mae hi hefyd yng nghanol y tensiynau rhwng y Taliban gyda'u cynghreiriaid Islamig a chefnogwyr gwleidyddiaeth ryddfrydig a chenedlaetholwyr Pakhtun. Mae o bwys strategol mawr i lywodraeth Pacistan, yn enwedig wrth i'r gwrthdaro yn y rhanbarth waethygu.

Gweler hefyd
------------

* Bwlch Khyber
* Cyflafan ysgol Peshawar, 16 Rhagfyr 2014
* Khyber Pakhtunkhwa

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Sarhad Tourism Corporation, Llywodraeth Khyber Pakhtunkhwa Archifwyd 2008-12-02 yn y Peiriant Wayback.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Petal-lys** (enw gwyddonol: *Petalophyllum ralfsii*; enw Saesneg: *petalwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Fossombroniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod ar hyd arfordir Cymru, Cernyw, yrAlban ac Iwerddon, a rhai gwledydd eraill.

Mae'n ffurfio rosetau gwyrdd neu fatiau gyda *thalli* unigol hyd at 1.5 cm o hyd.

Fel arfer, mae'n tyfu ar dir calchog, gwlyb, llawn lleithder ar lwybrau twyni ac mewn tyweirch tywodlyd, sy'n agos i'r môr fel arfer. Mae'n byw lle ceir amodau llaith yn y gaeaf, ond gall ddiflannu o'r golwg yn ystod hafau sych, pan fydd yn haf-gysgu o dan y ddaear.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Petal-lys** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Pen y Gadair Fawr** yn gopa yn y Mynydd Du, yn ardal Brycheiniog, de Powys. Mae'r mynydd yn 800 metr o uchder.

Lleoliad
--------

Mae'n gorwedd i'r de-orllewin o bentref Capel-y-ffin ac i'r de-ddwyrain o Waun Fach, copa uchaf y Mynyddoedd Duon.

Uchder
------

Uchder y copa o lefel y môr ydy 800 metr (2625 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 753metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Carnedd
-------

Ceir carnedd lwyfan ar y gopa sy'n dyddio'n ôl i Oes yr Efydd; cyfeiriad grid SO229287. Dylid cofio nad cylch cerrig fel y cyfryw yw carneddi llwyfan, fodd bynnag, gan fod y rheiny o oes wahanol ac yn cael eu defnyddio i bwrpas gwahanol. Mae'n bosibl i seremoniau neu ddefodau gael eu cynnal ar y safle yn ogystal â chladdedigaeth. Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r rhif SAM: BR311.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
2. ↑  Data Cymru Gyfan, CADW
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Benson Lee yw ***Planet B-Boy*** a gyhoeddwyd yn 2007. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gamblerz, Ken Swift a Last For One. Mae'r ffilm *Planet B-Boy* yn 101 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *300* sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Vasco Nunes oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Benson Lee ar 3 Tachwedd 1969.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 83% (Rotten Tomatoes)
* 6.9/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Benson Lee nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Battle of the Year |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2013-01-01 |
| Planet B-Boy |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2007-01-01 |
| Seoul Searching |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2015-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Planet B-Boy". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 8 Hydref 2021.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Preblyn penlas** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: preblynnod penlas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ifrita kowaldi***; yr enw Saesneg arno yw *Blue-capped babbler*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *I. kowaldi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r preblyn penlas yn perthyn i deulu'r Adar Dreingwt (Lladin: *Orthonychidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn dreingwt Spalding | Orthonyx spaldingii |  |
|
| Aderyn dreingwt Temminck | Orthonyx temminckii |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Preblyn penlas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyddonydd o India yw **Rajani A. Bhisey** (ganwyd 1941), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd sy'n arbenigo ar gansr. Am flynyddoedd, cyflwynodd gyrsiau mewn bioleg canser a tocsicoleg genetig i fyfyrwyr Meistr Gwyddoniaeth a chynorthwyodd i hyfforddi nifer o fyfyrwyr a gwyddonwyr mewn technegau mewn carcinogenesis a mutagenesis.

Manylion personol
-----------------

Ganed Rajani A. Bhisey ar 27 Ionawr 1941 ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Academi Gwyddoniaeth Maharashtra ac Academi Gwyddoniaeth India.

Gyrfa
-----

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

Mae hi'n aelod o Banel Rhaglen Monograff, Asiantaeth Rhyngwladol Ymchwil ar Ganser ar Ganser, Lyon, Ffrainc.

* Prifysgol Pennsylvania
 * Sefydliad Lankenau ar gyfer Ymchwil Feddygol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

* Asiantaeth Ryngwladol Ymchwil Cancer

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------
Gwleidydd o'r Alban yw **Phil Boswell** (ganwyd 23 Gorffennaf 1963) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Coatbridge, Chryston a Bellshill; mae'r etholaeth yn Nwyrain Swydd Dunbarton a Gogledd Swydd Lanark, yr Alban. Mae Phil Boswell yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fel Syrfewr a pheiriannydd yn y diwydiant olew, mae'n credu nad yw Senedd Prydain yn gwasanaethu'r Alban yn ddigon da.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Phil Boswell 28696 o bleidleisiau, sef 56.6% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 39.8 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 11501 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban

Dolennau allanol
----------------

* Phil Boswell ar Twitter
* Proffil Archifwyd 2015-03-25 yn y Peiriant Wayback. ar wefan yr SNP
Mae **Penybegwn** yn gopa mynydd a geir yn y Mynydd Du rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO244366. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 666 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 677 metr (2221 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Penycastell, Cefn Cribwr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 04 Rhagfyr 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.82 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Plaid lywodraethol Gweriniaeth Pobl Ddemocrataidd Corea (Gogledd Corea) yw **Plaid Gweithwyr Corea**, a'r unig blaid wleidyddol swyddogol yn y wladwriaeth honno.

Hanes
-----

Sefydlwyd Plaid Gweithwyr Corea dan arweiniad Kim Il-sung yn Awst 1946.

Yn niwedd y 1990au dechreuodd grym Plaid y Gweithwyr wanhau ychydig o ganlyniad i'r polisi *sŏngun* a gyflwynwyd gan Kim Jong-il, a wnâi ddyrchafu'r lluoedd arfog yn uwch na'r blaid. Fodd bynnag, mae'r blaid o hyd yn rheoli'r economi ac yn trefnu gweithgareddau cymdeithasol y bobl.

Trefniant ac aelodaeth
----------------------

Awdurdod uchaf y blaid ydy'r gyngres, a arweinir gan bwyllgor canolog etholedig. Cynhaliwyd cyngres y blaid bob pum mlynedd hyd at y Bumed Gyngres ym 1970; ers hynny, cafwyd y Chweched Gyngres ym 1980 a'r Seithfed Gyngres yn 2016. Penderfynir ar bolisïau'r blaid gan y Biwro Gwleidyddol.

Yn swyddogol, mae aelodaeth Plaid Gweithwyr Corea yn agored i bob dinesydd. Mewn gwirionedd, mae'n rhaid i aelodau gydymffurfio â safonau o ran ffyddlondeb gwleidyddol a dosbarth cymdeithasol. Gweithwyr diwydiannol sydd yn cyfri am y nifer fwyaf o'r aelodau; yn ail, y gwerinwyr neu ffermwyr yw'r gyfran fwyaf, ac yna'r "deallusion" (gweithwyr swyddfa). Er gwaethaf ideoleg gomiwnyddol Gogledd Corea, mae aelodau Plaid y Gweithwyr yn derbyn breintiau wrth ddosbarthu bwyd, tai, a darpariaeth addysg.

Ideoleg a pholisi
-----------------

Mae Plaid Gweithwyr Corea yn arddel Juche, ideoleg wladwriaethol Gogledd Corea, sydd yn cyfuno comiwnyddiaeth â chenedlaetholdeb.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Korean Workers' Party. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Rhagfyr 2021.
Pêl-droediwr proffesiynol o Gymru oedd **Philip John Dwyer** (28 Hydref 1953 – 1 Rhagfyr 2021). Cafodd ei eni yn Grangetown, Caerdydd. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Uwchradd yr Esgob Mostyn yn Nhrelái. Dechreuodd ei yrfa gyda Caerdydd, gan ymuno â'r ochr fel prentis ym 1969. Enillodd ei anrhydeddau cyntaf trwy helpu'r tim i ennill Cwpan Cymru. "Joe" oedd ei llysenw, ar ôl y chwaraewr Seisnig Joe Royle.

Roedd ei rieni, Ted a Constance, wedi cyfarfod a phriodi yn Nhonypandy lle roedd ei dad wedi gweithio fel glöwr. Symudodd y pâr i Gaerdydd lle daeth ei dad o hyd i waith mewn ffowndri yn Nhremorfa. Dechreuodd ei fam hefyd weithio yn ffreutur ffatri gweithgynhyrchu alwminiwm.

Bu farw ar 1 Rhagfyr 2021.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Dwyer, Phil; Leighton, James (2011). *Mr Cardiff City: The Autobiography of Phil 'Joe' Dwyer* (yn Saesneg). Fort Publishing Ltd. t. 20. ISBN 978-1-905769-26-1.
2. ↑  Mitchelmore, Ian (1 Rhagfyr 2021). "Cardiff City legend Phil Dwyer dies aged 68". *Wales Online* (yn Saesneg). Media Wales. Cyrchwyd 1 Rhagfyr 2021.
Cylch, gyda'i gylchedd (C) mewn du, diamedr (D) mewn glas golau, radiws (R) mewn coch, a'i ganolbwynt (neu 'dardd') (O) mewn magenta.
Mewn geometreg clasurol, **radiws** cylch neu sffêr yw unrhyw linell o ganol y siap i'w ymyl (neu ochr). Mewn defnydd mwy modern, mae hefyd yn golygu hyd y linell hon. Benthyciad yw'r gair o'r Lladin a golygai "belydryn o olau" neu "adenydd yr olwyn mewn cerbyd rhyfel", "sbocsen" ar lafar gwlad. Y lluosog yw **radiysau**. Y byrfodd a ddefnyddir amlaf ym mhob iaith yw **r**.

Mae'r diamedr **d** ddwywaith hyd y radiws:

{\displaystyle d\doteq 2r\quad \Rightarrow \quad r={\frac {d}{2}}.}
Os nad oes gan wrthrych ganolbwynt, efallai y bydd y term yn cyfeirio at ei gylch-radiws (*circumradius*), h.y. radiws ei gylch amgylchol neu ei sffêr amgylchol (*circumscribed sphere*). Yn y naill achos neu'r llall, gall y radiws fod yn fwy na hanner y diamedr, a ddiffinnir fel arfer fel y pellter mwyaf rhwng unrhyw ddau bwynt o'r ffigwr. Diffinnir mewn-radiws (*inradius*) ffurf geometrig, fel arfer, fel radiws y cylch neu'r sffêr mwyaf sydd oddi fewn iddo. Radiws mewnol cylch, tiwb neu wrthrych gwag arall yw radiws ei geudod.

Mewn polygonau rheolaidd, mae'r radiws yn hafal i'w gylch-radiws. Enw arall ar fewn-radiws polygon rheolaidd yw 'apothem'.

O fewn damcaniaeth graffiau, radiws graff yw lleiafswm y fertigau *u* o'r pellter mwyaf o *u* i unrhyw fertig ar y graff.

Radiws cylch gyda pherimedr (cylchedd) *C* yw:

{\displaystyle r={\frac {C}{2\pi }}.}

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Definition of Radius at dictionary.reference.com. Adalwyd 2009-08-08.
2. ↑  "Radius - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary". Merriam-webster.com. Cyrchwyd 2012-05-22.
3. ↑  Definition of radius at mathwords.com. Adalwyd 2009-08-08.
4. ↑  Barnett Rich, Christopher Thomas (2008), *Schaum's Outline of Geometry*, rhifyn 4. McGraw-Hill Professional. Online version adalwyd 2009-08-08.
5. ↑  Jonathan L. Gross, Jay Yellen (2006), *Graph theory and its applications*. 2nd edition, 779 tud; CRC Press. ISBN 9781584885054. Online version adalwyd 2009-08-08.
Mae **Pen-y-coed** yn gopa mynydd a geir tua cilometr i'r dwyrain o Langollen, ym Mynyddoedd y Berwyn - rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SJ226414. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 116 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 218 metr (715 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Pegwn seremonïol y De
**Pegwn y De** yw pwynt mwyaf deheuol y Ddaear; y De absoliwt, cymar deheuol Pegwn y Gogledd. Does dim un safle penodol i Begwn y De, ond mae ei lleoliad yn cael ei ddiffinio mewn pedair ffordd wahanol. Mae Pegwn y De ar gyfandir yr Antarctig.

Pegwn daearyddol y De
---------------------

Pegwn y De daearyddol yw'r echel o gwmpas yr hwn y mae'r ddaear yn troi.

Y Norwywr Roald Amundsen oedd y dyn cyntaf i gyrraedd Pegwn y De. Cyrhaeddod ar 14 Rhagfyr, 1911. Cyrhaeddodd Capten Scott un mis ar ôl hynny, ond yn ystod ei daith yn ôl bu farw Scott a'i griw o newyn a'r oerni.

Ar ôl hynny aeth nifer o bobl eraill i'r pegwn, yn cynnwys Fuchs, Havola, Crary, a Fiennes.

Richard Byrd oedd y dyn cyntaf i hedfan uwchben Pegwn y De, ar (29 Tachwedd, 1929).

Pegwn magnetaidd y De
---------------------

Pegwn y de magnetaidd yw'r cyfeiriad y mae cwmpawd neu ben magned yn pwyntio iddo.

Ernest Shackleton oedd y dyn cyntaf i gyrraedd Pegwn magnetaidd y De ar (16 Ionawr, 1909)

Pegwn daear-fagnetaidd y De
---------------------------

Mae Pegwn daear-fagnetaidd y De (pegwn magnetaidd amgen) ger Pegwn daearyddol y De.

Pegwn mwyaf anghysbell y De
---------------------------

Mae'r pegwn hwn yn gorwedd ar hydred 85°50' (de) a lledred 65°47' (dwyrain). Dyma'r lle pellach o'r môr ar y cyfandir. Ym 1957 cyrhaeddodd tîm o'r Undeb Sofietaidd y lle i godi'r orsaf **Sovetskaya**. Roedd pobl yn byw yn yr orsaf yn ystod haf antarctigaidd 1957 - 1958.

Gweler hefyd
------------

* Cyhydedd
* Hydred a Lledred
* Pegwn y Gogledd
Patrwm paisley modern nodweddiadol
Dyluniad tecstilau addurnol yw **patrwm paisley**, sy'n defnyddio'r *boteh* (Perseg: بته) neu *buta* (Aserbaijaneg), sef motiff siâp deigryn gyda chynffon grwm. Daeth hyn yn boblogaidd iawn yn y Gorllewin yn y 18g a'r 19g, ar ôl i fersiynau o'r dyluniad gael eu mewnforio o India, yn enwedig ar ffurf siolau cashmir, ac yna fe'u gweithgynhyrchwyd yn lleol.

Mae'r siâp *boteh* sylfaenol, tebyg i gôn pinwydd neu almon, o darddiad Persiaidd, ond Indiaidd yw'r arferiad o greu patrwm o'r rhain er mwyn llenwi darn o frethyn. Fodd bynnag, ym Mhrydain mae'r enw a ddefnyddir ar gyfer y patrymau hyn yn dod o dref Paisley, yng ngorllewin yr Alban, canolfan ar gyfer tecstilau; roedd y siolau a wnaed yno yn defnyddio'r patrwm yn aml. Weithiau gelwir y patrwm yn "Persian pickles" yn America, a "Welsh pears" yng Nghymru.

Yn ogystal â'i ddefnydd traddodiadol fel patrwm ar gyfer siolau (gweler siôl bersli), mae paisley i'w gael ar bob math o eitemau ffasiwn, gan gynnwys papur wal, esgidiau, bagiau llaw a hyd yn oed gitarau trydan.

  

* Darn o frethyn Persiaidd o'r 18g sy'n defnyddio'r motiff *boteh*
* Darn o siôl Indiadd o'r 19g
* Siôl wedi'i gwneud yn Paisley, yr Alban, tua 1830

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
 ***Patrwm paisley***
Y bwlch sy'n gwahanu dyffrynnoedd Nantygwryd a Nant Cynnyd yn Eryri yw **Pen-y-gwryd**, hefyd **Pen y Gwryd** ac amrywiadau eraill. Saif yng Ngwynedd, rhyw chwarter milltir o'r ffîn rhwng Gwynedd a sir Conwy, ac ar gyffordd y priffyrdd A4086 o Gapel Curig i Lanberis a Chaernarfon a'r A498 o Feddgelert.

Bwlch Pen-y-gwryd a'r Wyddfa
Gwesty Pen-y-gwryd

Gwesty
------

Ceir Gwesty Pen-y-Gwryd yma, mewn adeilad oedd yn wreiddiol yn ffermdy, ac a drowyd yn westy gan John Roberts, Llanberis. Daeth y gwesty yn adnabyddus ym myd mynydda. Bu aelodau'r tîm cyntaf i ddringo Mynydd Everest yn ymarfer yn y cylch cyn yr ymgais ar y mynydd, a cheir eu llofnodion ar nenfwd un o'r ystafelloedd yn y gwesty, yn cynnwys Syr Edmund Hillary, Tenzing Norgay, Syr John Hunt a Charles Evans, ynghyd â nifer o ddarnau o offer.

Gerllaw'r gwesty mae Llyn Lockwood, wedi ei enwi ar ôl un o gyn-berchenogion y gwesty, a adeiladodd yr argae i greu'r llyn. Heb fod ymhell o'r llyn, mae olion caer Rufeinig dros dro, y math ar gaer a ddefnyddiai byddin Rufeinig dros nos pan ar ymgyrch.

Llwybr Pyg
----------

Credir y rhoddodd y gwesty ei enw i un o'r llwybrau i'r Wyddfa, sef y Llwybr Pyg, sydd yn dalfyriad am "Pen-y-gwyrd" yn ôl yr esboniad hwn, ond mae tarddiad yr enw yn aneglur a dim ond un o nifer o esboniadau posibl ydyw.

Cyfeiriadau
-----------
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pefryn bach pinc**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **pefrod bach pinc**; yr enw Saesneg yw *Rosy Marbled*, a'r enw gwyddonol yw *Elaphria venustula*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pefryn bach pinc yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Pericles, copi Rhufeinig o gerflun gwreiddiol gan Cresilas (Amgueddfa Brydeinig, Llundain).
Gwladweinydd a chadfridog Athenaidd oedd **Pericles**, Groeg: Περικλῆς, Lladin: **Pericles** (490 CC. – 429 CC. Ef oedd prif arweinydd Athen yn ystod ei hoes aur, ac ystyrid ef yn areithiwr heb ei ail.

Ganed Pericles tua 490 CC yn Cholargos, gerllaw Athan, yn fab i. Xanthippos ac Agariste. Yn bymtheg oed, roedd yn un o’r gwragedd a phlant a symudwyd i Ynys Salamis pan gipiwyd Athen gan fyddin Ymerodraeth Persia.

Daeth yn amlwg yng ngwelidyddiaeth Athen fel un o gefnogwyr Ephialtes a’r mudiad democrataidd. Cefnogodd ymgyrch Ephialtes i leihau grym yr Areopagus, ac wedi llofruddiaeth Ephialtes yn 461 CC daeth Pericles yn arweinydd y blaid ddemocrataidd. Rhwng 460 CC a 445 CC etholwyd ef i swydd strategos yn rheolaidd, ac arweiniodd ymgyrchoedd milwrol llwyddiannus yn erbyn Boeotia ac Aegina. Dan ei arweiniad ef, datblygodd Cynghrair Delos i fod yn ymerodraeth Athen. Gwaethygodd y berthynas rhwng Athen a Sparta yn raddol.

Cryfhaodd Pericles ddemocratiaeth yn Athen, a dechreuodd yr arfer o dalu cyflog i’r rhai a ddewisid fel rheithwyr neu i swyddi cyhoeddus eraill, gan ei gwneud yn bosibl i ddinasyddion tlotach wasanaethu, yn hytrach na dim ond y cyfoethogion. Ef oedd prif ysgogydd adeiladu’r Parthenon.

Pan ddechreuodd Rhyfel y Peloponnesos, dadleuai Pericles dros strategaeth o osgoi brwydr a Sparta ar y tir, er bod byddin Spartaidd dan eu brenin Archidamus II yn anrheithio Attica yn rheolaidd, a dibynnu ar y llynges i ennill y rhyfel. Bu farw o’r pla yn 429 CC, wedi i’w feibion, Xanthippos a Paralos, farw o’r pla o’i flaen.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 84036422
* LCCN: n50009680
* ISNI: 0000 0001 1827 7540
* GND: 118739972
* SUDOC: 027338878
* BNF: cb119402487 (data)
* BIBSYS: 40844
* ULAN: 500372674
* NKC: jn20000701392
* The SBN id TO0V158354 is not valid.
* BNE: XX1068444
* CiNii: DA09714684

 |
*Am y pentrefan o'r un enw i'r gogledd-orllewin yn yr un sir, gweler Pen-y-ffordd (Llanasa).*
Pentref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw **Pen-y-ffordd** neu **Penyffordd** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Saif fymryn oddi ar y briffordd A550, i'r de-ddwyrain o dref Bwcle. 

Ceir dwy ysgol gynradd a gorsaf reilffordd yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jack Sargeant (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Mark Tami (Llafur).

Cyfrifiad 2011
--------------

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 3,715. Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Pen-y-ffordd (pob oed) (3,874)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Pen-y-ffordd) (413)** |    | 10.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Pen-y-ffordd) (1654)** |    | 42.7% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer rhwng 16 – 64 oed sydd mewn gwaith (Pen-y-ffordd) (459)** |    | 29.3% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 15 Ionawr 2022
3. ↑  Gwefan Senedd Cymru
4. ↑  Gwefan Senedd y DU
5. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
6. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
7. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
8. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir y Fflint**

**Trefi**  

Bagillt  **·** Bwcle  **·** Caerwys  **·** Cei Connah  **·** Y Fflint  **·** Queensferry  **·** Saltney  **·** Shotton  **·** Treffynnon  **·** Yr Wyddgrug
  
**Pentrefi**  

Abermor-ddu  **·** Afon-wen  **·** Babell  **·** Bretton  **·** Brychdyn  **·** Brynffordd  **·** Caergwrle  **·** Carmel  **·** Cefn-y-bedd  **·** Cilcain  **·** Coed-llai  **·** Coed-talon  **·** Cymau  **·** Chwitffordd  **·** Ewlo  **·** Ffrith  **·** Ffynnongroyw  **·** Gorsedd  **·** Gronant  **·** Gwaenysgor  **·** Gwernymynydd  **·** Gwernaffield  **·** Gwesbyr  **·** Helygain  **·** Higher Kinnerton  **·** Yr Hôb  **·** Licswm  **·** Llanasa  **·** Llaneurgain  **·** Llanfynydd  **·** Llannerch-y-môr  **·** Maes-glas  **·** Mancot  **·** Mostyn  **·** Mynydd Isa  **·** Mynydd-y-Fflint  **·** Nannerch  **·** Nercwys  **·** Neuadd Llaneurgain  **·** Oakenholt  **·** Pantasaph  **·** Pant-y-mwyn  **·** Penarlâg  **·** Pentre Helygain  **·** Pen-y-ffordd  **·** Pontblyddyn  **·** Pontybotgyn  **·** Rhes-y-cae  **·** Rhosesmor  **·** Rhyd Talog  **·** Rhyd-y-mwyn  **·** Sandycroft  **·** Sealand  **·** Sychdyn  **·** Talacre  **·** Trelawnyd  **·** Trelogan  **·** Treuddyn  **·** Ysgeifiog
Mae **Periodontitis**, sydd hefyd yn cael ei alw'n **llid y deintgig** a **pyorrhea**, yn set o glefydau llidus sy'n effeithio ar y meinwe o amgylch y dannedd. Mae periodontitis yn achosi colli'r asgwrn alfeolaidd o amgylch y dannedd, a heb ei drin, gall arwain at lacio ac yna golli dannedd.

Mae periodontitis yn cael ei achosi gan feicroorganebau sy'n glynu at ac yn tyfu ar arwyneb y dant, ynghyd ag gor-ymateb imiwnyddol yn erbyn y meicroorganebau hyn. Ceir diagnosis o beriodontitis trwy archwilio meinwe meddal y deintgig o amgylch y dant gyda chwiliedydd (h.y. archwiliad clinigol) a thrwy werthuso ffilmiau pelydr X y claf (h.y. archwiliad radiograffig), i benderfynu faint o esgwrn sydd wedi'i golli o amgylch y dannedd. Mae arbenigwyr yn nhriniaeth periodontitis yn cael eu galw'n beriodontyddion; eu maes yw "periodontoleg" neu "periodonteg".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Savage, Amir; Eaton, Kenneth A.; Moles, David R.; Needleman, Ian (2009). "A systematic review of definitions of periodontitis and methods that have been used to identify this disease". *Journal of Clinical Periodontology* **36** (6): 458–67. doi:10.1111/j.1600-051X.2009.01408.x. PMID 19508246.
Mae **Post Gwyn** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn, i'r gogledd o Langynog, Powys, rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SJ048293. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 605 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 665 metr (2182 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Roedd **Plaid y Refferendwm** yn blaid Ewrosgeptig yn y Deyrnas Unedig. Fe'i hystyriwyd yn 'blaid un mater' ac fe'i ffurfiwyd gan Syr James Goldsmith i gystadlu yn Etholiad Cyffredinol 1997 y Deyrnas Unedig. Roedd y blaid yn galw am refferendwm ar ddyfodol y DU yn yr Undeb Ewropeaidd.

I raddau, gellir dweud mai dyma oedd rhagflaenydd Plaid Annibyniaeth y DU.

Sefydlu
-------

Cyhoeddwyd sefydlu'r blaid yn Nhachwedd 1994 gan Goldsmith. Ym Medi 1995 cychwynnwyd ar y gwaith o baratoi ar gyfer yr etholiad cyffredinol nesaf. Erbyn Hydref hawliwyd fod gan y blaid 50,000 o aelodau a chynhaliwyd eu cyhadledd cyntaf yn Brighton.

Polisi
------

Eu hunig bolisi, mewn gwirionedd, oedd y dylid cynnal refferendwm ynglŷn â gadael yr Undeb Ewropeaidd.

Aelod Seneddol
--------------

Etholwyd un AS i'r Tŷ Cyffredin, am gyfnod o bythefnos, cyn diddymu'r Senedd ym Mawrth 1997: George Gardiner, cyn AS y Blaid Geidwadol dros Reigate ac a newidiodd ei got.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Wood, Nicholas (28 Tachwedd 1994). "Goldsmith forms a Euro referendum party". *The Times*. t. 1.
2. ↑  Rawnsley, Andrew (3 Medi 1995). "*Week in Politics: Jim could fix it for a referendum*". *The Observer*. t. 11.
3. ↑  Pierce, Andrew (21 Hydref 1996). "*Goldsmith pushes for membership of 400,000; Conference*". *The Times*. t. 8.
Bardd wedi ei hyfforddi yn drwyadl yng nghelfyddyd cerdd dafod yw **prydydd** (benywaidd : **prydyddes**). Yn yr Oesoedd Canol dim ond y beirdd gorau oedd â'r hawl i'r teitl, ond yn y cyfnod modern daeth yn air mwy cyffredinol yn golygu 'bardd' neu unrhyw un sy'n mydryddu.

Ceir yr enghraifft gynharaf sydd ar glawr mewn cerdd a briodolir i Daliesin yn Llyfr Taliesin. Yno gwahanieithir yn amlwg rhwng prydyddion a beirdd cyffredin (fel y Glêr yn ddiweddarach). Yng nghyfnod Beirdd y Tywysogion roedd y prydydd yn fardd llys breintiedig gyda statws tebyg i'r pencerdd.

Mae Gramadegau'r Penceirddiaid yn pwysleisio goruchafiaeth a statws arbennig y prydydd ac yn amlygu nodweddion ei grefft :

Ni pherthyn ar **brydydd** ymyrru ar glerwriaeth... canys gwrthwyneb yw ei grefft ef. Canys crefft prydydd yw canmawl a chlodfori, a digrifháu, a gwneuthur moliant a gogoniant a diddanwch.
*Gramadegau'r Penceirddiad* (mewn orgraff ddiweddar)
Ychwanegir fod gan y prydydd ei ddisgyblion, a'i fod yn athro barddol.

Mae'r beirdd canoloesol a arddelai'r gair 'prydydd' yn ei henwau yn cynnwys,

* Meilyr Brydydd
* Cynddelw Brydydd Mawr
* Prydydd y Moch
* Y Prydydd Bychan
* Gwgon Brydydd
* Ieuan Brydydd Hir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  G. J. Williams ac E. J. Jones (gol.), *Gramadegau'r Penceirddiaid* (Caerdydd, 1934), t. 56.
*Perdix perdix*
Mae'r **Betrisen** (***Perdix perdix***) yn aelod o deulu'r Phasianidae, y ffesantod. Mae'n nythu ar draws Ewrop a gorllewin Asia ond mae hefyd wedi ei ollwng yn fwriadol mewn rhannau eraill o'r byd, megis Gogledd America oherwydd ei fod yn boblogaidd gyda saethwyr.

Ar lawr y mae'r Betrisen yn nythu, yn aml ger ymylon caeau ŷd. Dodwyir hyd at 20 ŵy. Nid yw'r Betrisen yn aderyn mudol ac mae'n casglu yn heidiau yn y gaeaf, er nad yw'r niferoedd yn yr haid yn fawr fel rheol. Hadau yw'r prif fwyd, ond mae'r cywion yn cael eu bwydo ar bryfed.

Gellir adnabod y Betrisen yn weddol hawdd os ceir golwg dda arni. Mae'n aderyn canolig o ran maint, 28–32 cm o hyd, felly yn llai na'r Ffesant, gyda brown ar y cefn a llwyd ar y bol, wyneb oren a darn browngoch ar y bol. Nid oes fawr o wahaniaeth rhwng yr iâr a'r ceiliog.

Mae niferoedd y Betrisen wedi gostwng yn sylweddol yng Nghymru yn yr hanner can mlynedd diwethaf, yn ôl pob tebyg oherwydd newidiadau amaethyddol. Erbyn hyn mae'n aderyn eithaf prin mewn llawer o ardaloedd.

Hanesyddol
----------

Pan oeddwn yn fachgen ifanc yn y chwedegau ac yn mynd i saethu gyda fy nhad roeddwn yn gweld yr aderyn yma yn aml ond bellach mae yn
aderyn gweddol brin yng Nghymru. Nid oeddwn yn disgwyl gweld yr aderyn yma wrth i mi deithio i Lanrwst ar draws fynydd Hiraethog. Mawrth 28, 2012. SH842550

Dyma gofnodion o ddyddiadur DO Jones, Padog o’r un ardal:

Awst 20fed 1934: Torri gwair hefo pladur yn Nghae Tan Ty. Cael andros o fraw — petrisen yn ymosod arnaf. Honno hefo nyth a llawer iawn o gywion bach yn y gwair. Dechrau torri gwair yn pen arall i'r cae. Dipio wyn a defaid yn twb dipio Ty Nant yn y Foty.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Alun Willams, Bwletin Llên Natur rhifyn 53
2. ↑  Dyddiadur DO Jones, Padog, Ysbyty Ifan, (yn eiddo i’r teulu, ond y testun ar Tywyddiadur Llên Natur )
Plaid wleidyddol a dyfodd allan o blaid y Wigiaid i fod yn un o dair plaid fawr y DU oedd y **Blaid Ryddfrydol**. Unodd y blaid â Phlaid y Democratiaid Cymdeithasol (SDP) yn yr wythdegau i ffurfio plaid newydd y Democratiaid Rhyddfrydol.

Uchafbwynt hanes y blaid oedd o ganol y 19g hyd y Rhyfel Byd Cyntaf dan y prif weinidogion Rhyddfrydol William Ewart Gladstone, Sir Henry Campbell-Bannerman, Clement Asquith a David Lloyd George. Yn y cyfnod hwnnw y Rhyddfrydwyr oedd y blaid fwyaf o lawer yng Nghymru ac yn rhan o'r mudiad Radicalaidd oedd yn galw am ymreolaeth i Gymru ac Iwerddon. Arweiniodd anghydfod rhwng Lloyd George ac Asquith at ymraniad yn y blaid ar ôl y Rhyfel Mawr a chollodd y Rhyddfrydwyr dir i'r Blaid Lafur a gymerodd le'r Rhyddfrydwyr fel gwrthblaid yn 1922.

Mwynheodd y blaid gyfnod o adfywiad dan arweinyddiaeth Jo Grimond (1956–1957) ac wedyn Jeremy Thorpe (1967-1976) tan i'r olaf orfod ymddiswyddo yn sgîl sgandal am ei fywyd personol. Dan David Steel daeth y blaid mewn cytundeb â'r Blaid Lafur a ffurfiwyd y Pact Lib-Lab i gadw'r Torïaid allan o lywodraeth (1977–1978). Yn 1981 ffurfiwyd cynghrair gyda'r SDP a arweiniodd yn y pen draw at lawnsio plaid newydd y Democratiaid Rhyddfrydol.

Siart yn dangos canrannau'r bleidlais boblogaidd i bleidiau gwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon, 1832–2005.

Gweler hefyd
------------

* Plaid Ryddfrydol (DU, 1989)
Sabin extea, pencadlys Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg (Bilbo)
**Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg** (Basgeg: ***Euzko Alderdi Jeltzalea'** (EAJ), Sbaeneg:* **Partido Nacionalista Vasco'** (PNV) yw'r blaid genedlaethol Fasgaidd fwyaf, a'r blaid fwyaf yng Ngwlad y Basg. Ei henw swyddogol yn Sbaen yw **Euzko Alderdi Jeltzalea-Partido Nacionalista Vasco** (**EAJ-PNV**), ac yn Ffrainc **Euzko Alderdi Jeltzalea- Parti Nationaliste Basque** (**EAJ-PNB**).

Sefydlwyd y blaid yn 1895 gan Sabino Arana Goiri; hi yw'r ail-hynaf o bleidiau gwleidyddol Sbaen ar ôl y PSOE. Mae'r enw Basgeg, "Euzko Alderdi Jeltzalea", yn golygu "Plaid Fasgaidd cefnogwyr y J.E.L.", lle mae "J.E.L." yn dod o *Jaungoikoa Eta Lagizarrak* ("Duw a'r Hen Ddeddfau"), yn cyfeirio ar ddechreuadau'r blaid fel plaid Gatholig i amddiffyn traddodiadau Basgaidd.

Heddiw mae'n ei diffinio ei hun fel plaid Fasgaidd ddemocrataidd ac anenwadol, yn y canol neu canol-chwith ar y sbectrwm chwith-de, ac yn anelu at annibyniaeth i Wlad y Basg. Mae'n ymgyrchu nid yn unig yng Nghymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg ond yn Navarra ac yn y tiriogaethau Basgaidd yn Ffrainc. Mae ganddi 28 o'r 75 sedd yn y senedd Fasgaidd. Mae wedi bod yn brif blaid llywodraethol Senedd Euskadi ers sefydlu'r Senedd yn dilyn y refferendwm dros Stadud Ymreolaeth Gwlad y Basg yn 1979.
**Plaid Genedlaethol Cymru** oedd y blaid wleidyddol Gymreig a ddatblygodd yn ddiweddarach i fod yn Blaid Cymru.
Sefydlwyd Plaid Cenedlaethol Cymru ar 5 Awst 1925 yng Ngwesty Maes Gwyn, Pwllheli, pan ddaeth Mudiad Cymreig a Byddin Ymreolwyr Cymreig ynghyd. Hugh Robert Jones, teithiwr masnachol o Ddeiniolen a sefydlodd Mudiad Cymreig yng Nghaernarfon ym Medi 1924. Sefydlwyd y Mudiad Cymreig ym Mhenarth yn Ionawr 1924 gan Saunders Lewis, Ambrose Bebb, a Griffith John Williams a'i wraig, Elizabeth. Ymhlith yr aelodau cynnar yr oedd yr hanesydd Ambrose Bebb a'r llenor Kate Roberts.

Ym Mehefin 1930, bu farw Hugh Robert Jones yn ifanc, sef; 36 mlwydd oed, arweiniwyd y ganmoliaeth gan y Parchedig Lewis Valentine. Gwasanaethwyd gan y Parch Llewelyn Bowyer ac R.O. Williams, J.P. Davies, Ben Owen A'r Athro (Bangor) J.E. Daniel.

Yn 1926 daeth Saunders Lewis yn llywydd cyntaf y blaid ac arosodd yn y swydd tan 1939; ef oedd yn bennaf gyfrifol am gyfeiriad y blaid yn y cyfnod hwn. Bychan oedd ei hapel ar y dechrau, ac yn gyfyngedig i raddau i'r Gymru Gymraeg. Rhoddwyd y pwyslais ar ennill grym trwy'r cynghorau sir gan wrthod ymladd etholiadau seneddol. Roedd agweddau pendefigaidd Saunders yn amhoblogaidd a dechreuodd rhai weld tueddiadau Ffasgaidd yn ei syniadau. Drwgdybiwyd ef ymhellach pan ymunodd â'r Eglwys Babyddol yn 1932.

Newidiwyd yr enw i Blaid Cymru, a dan lywyddiaeth Gwynfor Evans daeth y blaid yn fwy o ddylanwad ym mywyd gwleidyddol Cymru.

Cyfeiriadau
-----------

Gellir gwrando ar ddarlith gan yr Athro E. Wyn James, ‘"Gweld gwlad fawr yn ymagor": breuddwyd cyffrous G. J. Williams a Saunders Lewis’, yma: http://www.hanesplaidcymru.org/english-cofio-yr-athro-griffith-john-williams-ai-wraig-elizabeth/.

M

1. ↑  "Welsh Gazette". *The British Newspaper Archive*. Thursday 26 June 1930. Check date values in: `|date=` (help)
Golygfa o westy yn Playa del Inglés
Templo Ecumenico
Mae **Playa del Inglés** (sef "Traeth y Sais" yn Sbaeneg) yn dref ar arfordir ddeheuol ynys Gran Canaria. Mae'n rhan o ranbarth San Bartolomé de Tirajana. Mae yno draeth hir o dywod euraidd a thwyni tywod a grëir gan dywod o anialdir y Sahara. Cysylltir Playa del Inglés gyda threfi arfordirol eraill gan gynnwys San Agustín a Maspalomas yng nghanolfan dwristaidd yr ynys. Yn 2002, poblogaeth Playa del Inglés oedd 17,158 ond gwelwyd twf yn y boblogaeth ers hynny. Ar hyd glan y mor, ceir amrywiaeth o westai, tai bwyta, tafarndai a villas.

Cysylltir Playa del Inglés gyda'r hen briffordd sy'n cysylltu Puerto de Mogan a Las Palmas de Gran Canaria. Cyn dyddiau twristiaeth amaethyddiaeth oedd prif ddiwydiant yr ardal ac erbyn y dyddiau hyn busnes ac amaethyddiaeth yw'r ddau brif ddiwydiant ar yr ynys. Gellir gweld mynyddoedd i ogledd Playa del Inglés.

Yng nghanol Playa del Inglés ceir y Yumbo Centrum sy'n cynnwys amrywiaeth o fariau, tai bwyta a chlybiau hoyw.

Ardaloedd cyfagos
-----------------

* Maspalomas
* San Agustín
* Sonnenland

Arall
-----

* Mae gan Playa del Inglés ysgolion uwchradd a chynradd, campfeydd, eglwysi, banciau a phlazas.
* Mae Playa del Inglés yn ganolfan dwristaidd poblogaidd.

Dolenni allanol
---------------

* Canllaw gwyliau o'r DU ar gyfer Playa del Ingles Archifwyd 2013-01-03 yn y Peiriant Wayback.
Pharos Alecsandria (engrafiad lliwiedig gan Martin Heemskreck)
Goleudy enwog ar gopa dwyreiniol yr ynys fechan o'r un enw o flaen harbwr dinas Alecsandria yn yr Aifft ac un o Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd oedd **Pharos Alecsandria**.

Roedd yn dwr wedi ei wneud â blociau o farmor gwyn. Fe'i codwyd gan Sostratus o Cnidus yn 270 CC ar gyfer y brenin Ptolemi II Philadelphus. Gwariwyd 800 talent arian ar ei gyfer. Roedd yn codi fel pyramid ac iddo dri llawr (neu ragor), pob un yn llai na'r llall ac o siapiau gwahanol, y cyntaf yn siâp sgwâr, yr ail yn wythochrog, a'r olaf yn grwn. Fe'i addurnwyd â phileri ac orielau ysblennydd.

Ymddengys fod ei uchder o gwmpas 35m, ond mae rhai awduron diweddarach yn honni ei fod yn fwy o gryn dipyn, e.e. tua 1250m yn ôl Stephanus o Fysantium! Mae'r awdur Iddewig Josephus yn dweud fod twr Phasael yng Nghaersalem i'w gymharu â'r Pharos o ran ei uchder, sy'n rhoi uchder o tua 135 troedfedd (90 cubit) iddo.

Roedd y Pharos yn dal i sefyll mor ddiweddar â'r flwyddyn 1300. Yn ddiweddarach, mabwysiadwyd yr enw *pharos* ar gyfer pob goleudy arall yn yr Hen Fyd. Cododd y Rhufeiniaid nifer fawr ohonynt o gwmpas y Môr Canoldir, ond dim ond goleudy Ravenna a ddaeth yn agos i'r Pharos am ei uchder a'i ysblander.

Mae'r gair am 'oleudy' mewn sawl iaith Ewropeaidd yn deillio o'r gair *pharos*, e.e. *phare* (Ffrangeg) a *faro* (Portiwgaleg a Sbaeneg).

Ffynhonnell
-----------

* Oskar Seyffert, *A Dictionary of Classical Antiquities* (argraffiad newydd, Llundain, 1902)