Bardd a dramodydd o Ogledd Iwerddon yn yr iaith Saesneg oedd **Frederick Louis MacNeice**, CBE (12 Medi 1907 – 3 Medi 1963). Caiff ei gysylltu â W. H. Auden, Cecil Day-Lewis, a Stephen Spender, y garfan o "feirdd newydd" yn y 1930au.

Ganwyd ym Melffast yn fab i weinidog yn Eglwys Iwerddon, ac yn fuan symudodd y teulu i Carrickfergus, Swydd Antrim. Mynychodd ysgolion yn Lloegr ac astudiodd yng Ngholeg Merton, Rhydychen o 1926 i 1930. Cafodd swydd yn ddarlithydd ar bwnc y clasuron ym Mhrifysgol Birmingham o 1930 i 1936. Addysgodd yr iaith Roeg yng Ngholeg Merched Bedford, Llundain o 1936 i 1940.

Cyhoeddodd ei gyfrol gyntaf o farddoniaeth, *Blind Fireworks*, ym 1929. ym 1941 dechreuodd MacNeice ysgrifennu dramâu radio i'r BBC, gan gynnwys y ffantasi *The Dark Tower* (1947). Cyfieithodd hefyd sawl gwaith o'r Hen Roeg i'r Saesneg, gan gynnwys Horas ac Aeschulos.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Llechen las yn nodi cartref y bachgen Louis yn Carrickfergus.
Ganwyd Frederick Louis MacNeice yn 1 Brookhill Avenue, Belffast, Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon, ar 12 Medi 1907. Ei rieni oedd John Frederick MacNeice (1866–1942) ac Elizabeth Margaret "Lily" MacNeice, gynt Clesham (1866–1914), y ddau ohonynt yn hanu o Swydd Galway. Roedd ganddo un brawd, William, oedd â syndrom Down, ac un chwaer, Caroline Elizabeth. Symudodd y teulu i Carrickfergus, Swydd Antrim, ym 1908, a bu John MacNeice yn rheithor yno hyd 1931. Yn sgil marwolaeth Elizabeth ym 1914, cafodd y plant eu magu gan athrawes gartref. ym 1917, priododd John ei ail wraig, Georgina Beatrice, a ddaeth yn llysfam i'r plant. Penodwyd John yn Esgob Cashel a Waterford ym 1931, ac yn Esgob Down a Connor a Dromore ym 1935.

Aeth Louis i Ysgol Baratoi Sherborne yn Sherborne, Dorset, ym 1917, a chafodd gyfnod hapus yno. Enillodd ysgoloriaeth i Goleg Marlborough yn Marlborough, Wiltshire ym 1921. Yno fe ragorodd yn y clasuron a chwaraeodd rygbi, ac roedd yn hoff o redeg dros y twyni. Ymhlith ei gyd-ddisgyblion, a fuont yn gyfeillion iddo am oes, oedd y bardd Bernard Spencer, y darlunydd Graham Shepard, a'r hanesydd celf ac ysbïwr Anthony Blunt. Ysgrifennodd Louis nifer o gerddi yn ystod ei ddyddiau ysgol, a magodd barnau amheugar ynglŷn â chrefydd, gwyddoniaeth, a gwleidyddiaeth.

ym 1926 enillodd MacNeice *postmastership*, gwobr academaidd unigryw i Goleg Merton, Prifysgol Rhydychen, ac astudiodd yn y coleg hwnnw o 1926 i 1930. I ddechrau, teimlodd fod y gwaith yn ddiflas, a Treuliodd ei amser rhydd yn ysgrifennu cerddi a straeon dychanol a ffantastig. Yn y pen draw, cyfarfu MacNeice â beirdd ifainc eraill yn Rhydychen, gan gynnwys W. H. Auden, Stephen Spender, a Clere Parsons. Derbyniodd radd dosbarth cyntaf yn arholiadau'r *Honour Moderations* ym 1928, ac ymddiddorodd yn frwd yn ail ran ei gwrs, athroniaeth y *Greats*. ym 1929, cyhoeddodd MacNeice ei gyfrol gyntaf o farddoniaeth, *Blind Fireworks*, ac efe a Spender oedd cyd-olygyddion y cylchgrawn llenyddol *Oxford Poetry* am flwyddyn. ym 1930 enillodd MacNeice radd dosbarth cyntaf yn *literae humaniores*. Ar 21 Mehefin 1930, priododd Giovanna Marie Thérèse Babette (Mary) Ezra (1908–91).

Gyrfa academaidd
----------------

Wedi iddo ennill ei radd o Rydychen, cafodd MacNeice swydd yn ddarlithydd ar bwnc y clasuron ym Mhrifysgol Birmingham o 1930 i 1936. Cyhoeddodd nofel, *Roundabout Way* (1932), dan y ffugenw Louis Malone, ac yn fuan trodd ei gefn ar y gwaith hwnnw. Ganwyd ei fab Daniel ym 1934. Daeth MacNeice yn gyfeillgar â nifer o ysgolheigion yn Birmingham, gan gynnwys E. R. Dodds, y clasurydd o fri a oedd yn bennaeth ar ei gyfadran. Cyfranodd MacNeice at gylchgronau barddoniaeth, gan gynnwys *New Verse*, a chyhoeddodd ei ail gyfrol o gerddi, *Poems*, ym 1935. Gweithiodd hefyd, gyda chefnogaeth yr Athro Dodds, ar gyfieithiad ar fydr o'r ddrama *Agamemnon* gan Aeschulos, a gyflawnwyd ym 1936. Ac eithrio'r hwnnw, methiannau a fu ei ymdrechion cynnar ym myd y theatr, sef y dramâu *Station Bell* (1935) ac *Out of the Picture* (1937).

ym 1935 ffoes ei wraig, i fyw tali gyda myfyriwr ôl-raddedig Americanaidd. Ceisiodd MacNeice ymdopi â'r gwrthodiad hwn drwy deimlo rhyddid newydd yn ei fywyd personol. Ysgrifennodd yn ei hunangofiant, "*I suddenly realized I was under no more obligations to be respectable*". Teithiodd i Sbaen gydag Anthony Blunt yng ngwanwym 1936, ac yn yr haf derbyniodd swydd darlithydd yn yr iaith Roeg yng Ngholeg Bedford, Llundain. Yn y cyfnod hwn, bu hefyd yn ymweld â Gwlad yr Iâ gydag Auden, a mi oedd y daith honno yn ffrwyth y gyfrol *Letters from Iceland* (1937) ganddynt. Cafodd ei gyflwyno i Nancy Culliford Sharp (1909–2001), gwraig yr arlunydd Syr William Coldstream, trwy Auden, ac ym 1937 cychwynnodd MacNeice a Sharp ar garwriaeth.

Yn Llundain, ymdrwythodd MacNeice ym mywyd diwylliannol y brifddinas. Yn ogystal â'i ddarlithoedd a'i ddyletswyddau i'r coleg, treuliodd ei amser yn mynd i bartïon, arddangosiadau preifat, a chyfarfodydd gwleidyddol. Un o'r adain chwith ydoedd, er nad oedd yn cytuno â sosialaeth chwyldroadol nac yn hoff o'r Blaid Gomiwnyddol. Llwyddiant a fu'r perfformiad o'i *Agamemnon* gan y Group Theatre. Cyhoeddodd sawl llyfr yn y cyfnod hwn: y casgliadau o farddoniaeth *The Earth Compels* (1938) ac *Autumn Journal* (1939); y gweithiau rhyddiaith *I Crossed the Minch* (1938) a *Zoo* (1938), y ddau wedi eu darlunio gan Nancy Sharp; a'r astudiaeth feirniadol *Modern Poetry* (1938). Yn ôl nifer, *Autumn Journal* ydy campwaith MacNeice, a gymharai'n aml â *The Prelude* gan William Wordsworth. Cerdd hir ddramataidd ydyw sy'n rhagweld y dinistr i ddod ar ddiwedd y 1930au, a hefyd yn adlewyrchu teimladau'r bardd yn sgil diwedd ei berthynas â Sharp.

Teithiodd MacNeice i Sbaen unwaith eto ym 1939, ar ddiwedd Rhyfel Cartref Sbaen, ac ymwelodd hefyd ag Unol Daleithiau America ac Iwerddon. Penderfynodd adael ei swydd yng Ngholeg Bedford a cheisio cychwyn bywyd newydd yn yr Unol Daleithiau gyda'r awdur Eleanor Clark (1913–96), a fu'n ei chwrdd yn Efrog Newydd. Darlithiodd ym Mhrifysgol Cornell am flwyddyn, cyn iddo benderfynu dychwelyd i Loegr rhag ofn yr oedd yn "colli hanes" adeg yr Ail Ryfel Byd. Wedi iddo ddioddef o lid y berfeddlen, cyrhaeddodd Loegr yn Rhagfyr 1940. Gwrthodwyd iddo ymrestru â'r lluoedd arfog oherwydd nam ar ei olwg.

Y BBC
-----

Ymunodd ag adran rhaglenni nodwedd y BBC ym Mai 1941 fel sgriptiwr a chynhyrchydd radio. Dan arweiniad y cynhyrchydd Laurence Gilliam, gweithiodd MacNeice ar sawl rhaglen gan gynnwys *The Stones Cry Out* a *Alexander Nevsky*, a'r dramâu radio *Christopher Columbus* (1944). *He Had a Date* (1944), a *The Dark Tower* (1947). Yn ystod cyfnod y rhyfel, cyhoeddodd MacNeice ragor o gasgliadau o gerddi—*The Last Ditch* (1940), *Selected Poems* (1940), *Plant and Phantom* (1941), *Springboard* (1944), *Prayer Before Birth* (1944)—a'r astudiaeth feirniadol *The Poetry of W. B. Yeats* (1941). Priododd yr actores a chantores Antoinette Millicent Hedley "Hedli" Anderson (1907–90) ar 1 Gorffennaf 1942, a chawsant ferch, Corinna, ym 1943.

Wedi'r rhyfel, parhaodd MacNeice i weithio ar raglenni radio, a daeth yn gyfeillgar â sawl bardd arall oedd yn recordio yn stiwdios y BBC, gan gynnwys W. R. Rodgers a Dylan Thomas. Teithiodd i nifer o wledydd ar orchwyl i'r BBC, gan gynnwys yr Eidal, India, Pacistan, y Traeth Aur, a De Affrica, yn ogystal â dychweliadau i'r Unol Daleithiau ac Iwerddon. Addasodd *Faust* ar gyfer y radio i nodi deucanmlwydd ers genedigaeth Goethe ym 1949. Aeth i Athen yn Ionawr i Fedi 1950 fel cyfarwyddwr y Sefydliad Prydeinig ac o Fedi 1950 i Fawrth 1951 fel dirprwy gynrychiolydd i'r Cyngor Prydeinig. Cyhoeddodd y cyfrolau o farddoniaeth *Holes in the Sky* (1948), *Collected Poems, 1925–1948* (1949), *Ten Burnt Offerings* (1952), *Autumn Sequel* (1954), a *Visitations* (1957) yn y cyfnod hwn, yn ogystal â'r stori i blant *The Sixpence That Rolled Away* (1956).

Derbyniodd MacNeice ddoethuriaeth er anrhydedd oddi wrth Prifysgol y Frenhines, Belffast ym 1957, a fe'i urddwyd yn Gadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE) ym 1958. Ymwahanodd MacNeice a'i ail wraig Hedli ym 1960. Dechreuodd ar berthynas gyda'r actores Mary Wimbush (1924–2005). Gadawodd ei swydd lawn-amser gyda'r BBC ym 1961.

Diwedd ei oes
-------------

Y gyfrol olaf o farddoniaeth a gyhoeddwyd ganddo yn ystod ei oes oedd *Solstices* (1961). Dewiswyd MacNeice i draddodi darlithoedd Clark ym 1963.

Bedd Louis MacNeice, ei chwaer, ei fam, a'i daid, yn Carrowdore.
Aeth MacNeice i Swydd Efrog i wneud rhaglen ar gyfer y radio o'r enw *Persons from Porlock*. Fel rhan o'r cynhyrchiad, bu'n rhaid i'r peirianwyr recordio dan ddaear, a mynnodd MacNeice eu hebrwng, a fe gafodd oerfel. Bu farw o niwmonia firaol yn Ysbyty Sant Leonard yn Shoreditch, Llundain, ar 3 Medi 1963. Cynhaliwyd ei angladd yn Llundain ar 7 Medi, a chladdwyd ei ludw ym Mynwent Eglwys Carrowdore, Swydd Down.

Cyhoeddwyd sawl gwaith ganddo wedi ei farwolaeth, gan gynnwys y casgliadau o gerddi *The Burning Perch* (1963) a *Star-gazer* (1963), y casgliad o'i ddarlithoedd Clark *Varities of Parable* (1965), a'i hunangofiant *The Strings Are False* (1965, a ysgrifennwyd ganddo ym 1941).

Arddull a chynnwys ei farddoniaeth
----------------------------------

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Davin, D. M. and Jon Stallworthy. "MacNeice, (Frederick) Louis (1907–1963), writer." *Oxford Dictionary of National Biography.* 28 Jun. 2019. https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-34808.
2. ↑  Louis MacNeice, *The Strings are False*, golygwyd gan E. R. Dodds (Llundain: Faber and Faber, 1965), t. 152.
3. ↑  Louis MacNeice, *Selected Prose of Louis MacNeice*, golygwyd gan Alan Heuser (Rhydychen: Clarendon Press, 1990), t. 83.

Darllen pellach
---------------

* Barbara Coulton, *Louis MacNeice in the BBC* (Llundain: Faber and Faber, 1980).
* Jon Stallworthy, *Louis MacNeice* (Llundain: Faber and Faber, 1995).