Am y gwleidydd Llafur, gweler Ruth Jones (gwleidydd).
Actores ac awdures o Gymru yw **Ruth Alexandra Elizabeth Jones** MBE (ganwyd 22 Medi 1966). Mae'n adnabyddus am gyd-ysgrifennu ac am actio yn y comedi teledu *Gavin & Stacey* a enillodd nifer o wobrau. Mae hi hefyd yn enwog am ei pherfformiadau yn 'Little Britain' ac yn 'Nighty Night'.

Mae ganddi'r brif rhan yn y gyfres ddrama gomedi *Stella* ar Sky 1 sy'n cael ei chynhyrchu gan Tidy, y cwmni a gyd-sefydlwyd ganddi yn 2008 gyda'i gŵr, David Peet, sydd yn reolwr-gyfarwyddwr.

Bu'n dysgu Cymraeg yn anffurfiol dros y blynyddoedd ac yn Ionawr 2020 ymddangosodd mewn golygfa ym *Mhobol y Cwm* fel her sy'n rhan o gyfres *Iaith ar Daith* ar S4C.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Ruth Jones ar 22 Medi 1966 ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Aeth Ruth i Ysgol Gyfun Porthcawl. Roedd ei thad yn weithredwr cyfreithiol yn British Steel, Port Talbot, ac roedd ei mam yn seiciatrydd plant. Mae ganddi ddau frawd hŷn a chwaer iau. Magwyd Jones ym Mhorthcawl lle mynychodd yr un ysgol â Rob Brydon. Ar ôl iddi orffen yn yr ysgol, enillodd radd yn Nrama a Saesneg o Brifysgol Warwick ac wedyn aeth hi i Goleg Cerdd a Drama Caerdydd am flwyddyn.

Ar ôl graddio roedd Jones yn ei chael yn anodd cael gwaith actio, ac ystyriodd hyfforddi fel cyfreithwraig. Fodd bynnag, cafodd ei rhan broffesiynol gyntaf mewn pantomeim yng Nghaerdydd. Cafodd gymorth gan Rob Brydon hefyd, a wahoddodd hi i ymuno â grŵp byrfyfyr yng Nghaerfaddon; roedd y grŵp hefyd yn cynnwys Julia Davis, a fyddai'n ysgrifennu'r gyfres *Nighty Night* yn ddiweddarach.

Gyrfa
-----

I ddechrau, gweithiodd Jones ym myd comedi ar gyfer BBC Cymru Wales, gan ysgrifennu a pherfformio sawl cyfres radio a rhaglen deledu gomedi. Ar ôl gweithio gyda'r RSC a'r Theatr Genedlaethol, bu Jones yn y ffilm boblogaidd *East is East*, ac yn y bedwaredd gyfres o *Fat Friends* ar gyfer ITV, lle chwaraeodd ran Kelly. Yn ogystal â hyn, chwaraeodd rôl Myfanwy yn *Little Britain* ac wedyn fel Linda yn *Nighty Night*. Yn fwy diweddar, mae Jones wedi ymddangos mewn dwy ddrama gyfnod ar gyfer BBC1, sef *Tess of the d'Urbervilles* a *Little Dorrit*.

Mae Jones yn byw yng Nghaerdydd ac mae ganddi ei chwmni cynhyrchu ei hun o'r enw *Tidy Productions* (*Sutherland Productions* yn flaenorol). Yn ddiweddar, derbyniodd *Tidy Productions* ei gomisiwn cyntaf ac mae gan Ruth Jones sioe siarad ar BBC Radio Wales o'r enw *Ruth Jones Sunday Brunch*. Mae'r rhaglen yn gymysgedd o sgwrsio, gwestai arbennig, a chomedi.

Cydnabyddiaeth a gwobrau
------------------------

Enwebwyd Jones am y gwobrau *Newydd-ddyfodiad Comedi Benywaidd Gorau* a'r *Actores Gomedi Teledu Gorau* yn y Gwobrau Comedi Prydeinig 2007, gan ennill y categori cyntaf o'r ddau enwebiad.

Perfformiadau a sgriptiau
-------------------------

### Gwaith ffilm

* *Emma* - Morwyn y Bates (1996)
* *The Theory of Flight* (1998)
* *East Is East* - Peggy (1999)
* *Very Annie Mary Annie-Mary à la folie!* (Ffrainc) (2001)
* *Heartlands* (2002)

### Gwaith teledu

* *Ar y Tracs - Y Trên i'r Gêm* (2010)
* *Ar y Tracs* (2009)
* *Tess of the d'Urbevilles* - Joan Durbeyfield (2008)
* *Torchwood* - Nikki Bevan (2008)
* *Gavin & Stacey* - Nessa (2007 - 2010 a 2019)
* *The Everglades* (2007)
* *I'm with Stupid* - Jean (2005-2006)
* *Saxondale - Magz* (Cyfres 1 - 7 rhaglen, 2006; Cyfres 2 - 6 rhaglen, 2007)
* *Mayo* - Cal Andrews (2006)
* *Little Britain* - Myfanwy (2003-2005)
* *Nighty Night* - Linda (2004-2005)
* *Born and Bred* - Ruby Moss (2005)
* *The Baby Juice Express* - Gladys (2004)
* *Midsomer Murders* ("Bad Tidings") - Rachael Rose (2004)
* *Roger Roger* ("Freedom's Just Another Word for Nothing Left to Lose") - Angelica (2003)
* *EastEnders* (Stori Dot) - Jenny Morgan (2003)
* *Fat Friends* - Kelly Chadwick (2002)
* *Heartlands* - Mandy (2002)
* *Tales from Pleasure Beach* - Mandy (2001)
* *Knife and Wife* - Comedi sefyllfa wedi'i animeiddio
* *Adrian Mole: The Cappuccino Years* - Sharon Bott (2001)
* *Human Remains* ("All Over My Glasses") - Elaine (2000)
* *A Likeness in Stone* - Joan Poole (2000)
* *The Theory of Flight* - Becky (1998)
* *As Time Goes By* ("Pardon?") - Gilly (1998)
* *Drovers' Gold* - Mary (1997)

### Sgriptiau

* *Ar y Tracs - Y Trên i'r Gêm* (2010)
* *Ar y Tracs* (2009)
* *Gavin & Stacey* (7 rhaglen, 2008)
* *Gavin & Stacey* (6 rhaglen, 2007)
* *The Chase* (1 rhaglen, 2006)
* *Fat Friends* (2005)

### Gwaith cynhyrchu

* *Ar y Tracs - Y Trên i'r Gêm* (2010)
* *Ar y Tracs* (2009)
* *Gavin & Stacey* (Cyfres 1 6 rhaglen BBC3 a BBC2 2007)
* *Gavin & Stacey* (Cyfres 2 7 rhaglen BBC3 2008)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Mae Ruth Jonesyn ymweld â Chwmderi ac yn gofyn am help -yn y Gymraeg (9 Ionawr 2020). Adalwyd ar 24 Ionawr 2020.
2. ↑  *Ruth Jones: ‘Gavin & Stacey generated a lot of warmth. It’s good to warm your cockles’*   (en) , *The Independent*, 3 Gorffennaf 2009.  Cyrchwyd ar 21 Mai 2012.
3. ↑  Wilson, Sophie. *Ruth Jones: I have been fortunate to play parts that have not just been, ‘Oh, you need a fat person’*   (en) , *The Telegraph*, 13 Rhagfyr 2010.  Cyrchwyd ar 21 Mai 2012.
4. 1 2  *What’s occurring with Ruth Jones?*   (en) , *BBC South East Wales*, 3 Rhagfyr 2009.  Cyrchwyd ar 21 Mai 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 262019800
* LCCN: no2008168196
* ISNI: 0000 0003 8179 8802
* GND: 115850182X
* SUDOC: 260924199
* NKC: xx0263806
* BNE: XX5158831

 |