Cantores o Gymraes yw **Heather Jones** (ganwyd 12 Mehefin 1949). Mae wedi bod yn flaengar yn y sîn cerddoriaeth gwerin yn y Gymraeg a'r Saesneg ers yr 1970au a bu'n aelod o fand Meic Stevens am flynyddoedd. Un o'i chaneuon mwyaf adnabyddus yw "Colli Iaith", cerdd gan Harri Webb a recordiwyd fel cân yn 1971.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Fe'i ganwyd yn 3 St Brioc Road, Caerdydd lle bu'n byw am ugain mlynedd. Mae ganddi ddau frawd, Malcolm (Mac) a Gareth. Mynychodd ysgolion cynradd Caerdydd ac Ysgol Uwchradd Cathays. Dysgodd Gymraeg fel ail iaith.

Gyrfa
-----

### 1960au ac 1970au

Tra yn yr ysgol, roedd hi'n aelod o'r grŵp canu ysgafn Y Meillion. Rhyddhawyd ei record gyntaf, yr EP *Caneuon Heather Jones*, ym 1968 ar Welsh Teldisc. Ymddangosodd ar deledu am y tro cyntaf yn 1966, ar y rhaglen *Hob y Deri Dando*. Blwyddyn yn ddiweddarach rhyddhawyd sengl "Ddoi Di" i Recordiau Cambrian, a ffurfiodd Y Bara Menyn gyda'i darpar-ŵr Geraint Jarman a Meic Stevens. Rhyddhawyd dwy EP ar Recordiau'r Dryw.

Bu Heather yn perfformio ar draws Cymru ac yng nghyngerdd enwog 'Pinaclau Pop' a gynhadliwyd ym Mhafiliwn Pontrhydfendigaid ar 29 Mehefin 1968 i godi arian i Eisteddfod Genedlaeth yr Urdd, Aberystwyth 1969 ynghŷd a pherfformiwyr adnabyddus eraill bu'n perffordmio fel Dafydd Iwan, Hogia Llandegai, Y Derwyddon, Y Pelydrau, Aled a Reg, Y Cwiltiaid, Mari Griffith, Y Diliau gyda Ryan Davies yn cyflwyno i gynulleidfa o 3,000 o bobl.

### Gwisg

Roedd y grŵp yn drawiadol am wisgo dillad - gan gynnwys trwusus a chrysau - wedi eu gwneud o gwilt Cymreig.

Ar ôl i'r grŵp chwalu rhyddhawyd EP *Heather* ar label Newyddion Da. Ym 1971 ac 1972 recordiwyd dwy EP ar Sain, gyda'r grŵp roc James Hogg: *Colli Iaith* a *Cwm Hiraeth*. Enillodd gystadleuaeth Cân i Gymru ym 1972 gyda'r gân *Pan Ddaw'r Dydd*, cân a ysgrifennwyd gan Geraint Jarman. Yn 1972 hefyd cafodd gyfres ei hun ar y teledu, *Gwrando Ar Fy Nghân* - cyfres o chwe rhaglen.
Blwyddyn yn ddiweddarach, ddaeth y cyfle gan Sain i recordio ei halbwm cyntaf, *Mae'r Olwyn Yn Troi*. Recordiwyd yr albwm dros gyfnod o dri mis yn Stiwdio Rockfield gyda James Hogg. Hon, heb os nac oni bai, yw albwm gorau Heather. Mae'r albwm ar gael yn ei chyfanrwydd ar *Goreuon Heather Jones*.

Ym 1974 chwaraeodd rhan Nia yn yr opera roc Nia Ben Aur a llwyfannwyd yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Caerfyrddin. Yn yr un flwyddyn recordiodd *Young Folk In Worship* ar label y BBC, sef albwm o ganeuon Cristnogol.

Yn sgil llwyddiant *Mae'r Olwyn Yn Troi*, ffurfiwyd y grŵp Neli gyda Catrin Edwards, Helen Bennett a Bethan Miles ond ni recordiwyd unrhyw ganeuon.

Ym 1976 rhyddhawyd *Jiawl* - casgliad o ganeuon cryf. Mae'n cynnwys teyrnged Heather i Janis Joplin, sef 'Cân i Janis'. Wedyn ymunodd Heather â grŵp jazz arbrofol Red Brass. Cantores arall y grŵp yr un pryd oedd neb llai nag Annie Lennox!

### 1980au ac 1990au

Ym 1982 ffurfiwyd y grŵp canu gwerin Hin Deg gyda Mike Lease (gynt o'r Hwntws) a Jane Ridout, ond roedd rhaid aros tan 1991 cyn i'r grŵp rhyddhau *Lisa Lân*, ei albwm cyntaf.

Roedd *Petalau Yn Y Gwynt* (Sain, 1990) yn albwm aeddfed iawn, tipyn mwy canol y ffordd, ond roedd 'na uchafbwyntiau. Mae 'Hiraeth Bregus' yn fersiwn gwych o gân Meic Stevens, ac mae'r gân serch 'Rwy'n Cofio Pryd' yn hyfryd.

Ym 1991, newidiodd cwrs yn gerddorol, ac ymunodd gyda'r grŵp rêf Tŷ Gwydr er mwyn recordio'r albwm *Effeithiol*. Mae'r casét yn cynnwys fersiwn dawns o "Colli Iaith".

### 2000 ymlaen

Recordiwyd *Hwyrnos* yn 2000 yn Stiwdio Albany, Caerdydd gyda rhai o gerddorion gwerin gorau Cymru: Dave Burns, Danny Kilbride a Stephen Rees ymysg eraill.

Mae *Enaid* (2006) yn cynnwys 'Beth Sydd I Mi' a sgrifennwyd gan Geraint Jarman. Y gân hon enillodd gystadleuaeth y gân bop yn Eisteddfod Genedlaethol Yr Urdd Caerfyrddin i Heather ym 1967. Mae'r albwm hefyd yn cynnwys teyrnged dyner i'r diweddar Tich Gwilym, sef 'Anthem Tich'.

Cyhoeddwyd ei CD ddiweddaraf *Dim Difaru* gan Recordiau'r Graig,. Cafodd ei chynhyrchu gan Tudur Morgan yn stiwdio Simon Gardner, Llandudno ac mae'n cynnwys recordiad newydd o 'Colli Iaith'.

Mae Heather hefyd wedi bod yn recordio caneuon gyda'r grŵp electro-pop Clinigol.

Bywyd personol
--------------

Ei gŵr cyntaf oedd Geraint Jarman a cawsant ferch, Lisa Grug Jarman. Priododd y drymiwr Dave Coates yn 1987 ac mae ganddynt fab, Sam, a merch, Megan Fflur. Bu farw ei thad yn 1987 a bu farw ei mam yn 98 oed yn 2016.

Roedd yn un o'r Joneses a dorodd record y byd *Jones Jones Jones* am gasglu ynghyd y nifer fwyaf o bobl yn rhannu’r un cyfenw yng Nghanolfan Mileniwm Cymru yn 2006, gan fod yn un o 1,224 Jones a gymerodd rhan.

Rhyddhawyd ei hunangofiant, *Gwrando ar fy Nghan* gan wasg y Dref Wen ym mis Tachwedd 2007 (ISBN 9781855967793), ysgrifennwyd ar y cyd gyda Caron Wyn Edwards.

Disgyddiaeth
------------

* *Mae'r Olwyn Yn Troi* (Sain) (1974)
* *Jiawl* (Sain) (1976)
* *Petalau Yn Y Gwynt* (Sain) 1990
* *Hwyrnos* (Sain) (2000)
* *Goreuon Heather Jones* (Sain) (2004)
* *Enaid* (Sain) (Hydref 2006)
* *Dim Difaru* (Recordiau'r Graig) (Tachwedd 2009)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  *Pen-blwydd yn 70: Oriel atgofion Heather Jones*  , BBC Cymru Fyw, 12 Mehefin 2019.
2. ↑  Bywgraffiad Heather Jones BBC
3. ↑  Bywgraffiad ar wefan Sain[*dolen marw*]
4. ↑  Golwg, Tachwedd 2007
5. ↑  "'Pinaclau Pop' - Robat Gruffudd (1969)". Tudalen Facebook Y Lolfa. 19 Gorffennaf 2016.
6. ↑
7. ↑  "Recordiau Craig". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-02-02. Cyrchwyd 2021-02-18.
8. ↑  'Darlledu Sioe’r Jonesiaid a Dorrodd Record Byd' 26 Tachwedd 2006 S4C
9. ↑  "1,224 o Jonesiaid yn torri record byd!". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-05-01. Cyrchwyd 2007-11-07.
10. ↑  *Meet the Joneses for world record* BBC 19 Gorffennaf 2006

Dolenni allanol
---------------

* Cwpwrdd Dillad: Heather Jones S4C
* Disgograffi ar wefan Sain[*dolen marw*]
* Proffil Heather Jones gan BBC Cymru
* Heather Jones a Meic Stevens (1969) yn canu 'Song of Sadness' ar rarglen The Singing Barn ar BBC Wales

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 173709295
* LCCN: no2011184154
* SUDOC: 149650175

 |