Bardd, nofelydd, awdur straeon byrion, a beirniad llenyddol Pwylaidd-Americanaidd yn yr iaith Iddew-Almaeneg oedd **Jacob Glatstein** neu **Yankev Glatshteyn** (20 Awst 1896 – 19 Tachwedd 1971).

Ganed yn Lublin, Teyrnas Gyngresol Pwyl, a oedd yn wladwriaeth byped i Ymerodraeth Rwsia. Cafodd ei annog gan ei dad i ddarllen llenyddiaeth Iddew-Almaeneg, ac yn ei ieuenctid ymwelodd Jacob â'r dramodydd a storïwr o fri I. L. Peretz yn Warsaw. Yn sgil trais yn erbyn yr Iddewon yng Ngwlad Pwyl, perswadiodd Jacob ei rieni i ganiatáu iddo ymfudo i Unol Daleithiau America yn 1914. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Efrog Newydd, a bu'n byw yn Efrog Newydd am weddill ei oes.

Cyhoeddodd Glatstein ei waith cyntaf yn Iddew-Almaeneg, y stori fer "Di Geferlekhe Froy", yn y cylchgrawn anarchaidd *Fraye Arbeter Shtime*. Cyhoeddodd ei farddoniaeth gyntaf yn y gyfrol *Poezye* (1919). Sefydlwyd y mudiad llenyddol In Zikh neu Di Inzikhistn yn sgil ysgrifennu'r maniffesto *Introspektivizm* gan Jacob Glatstein, N. B. Minkoff, ac Arn Glanz-Leyeles a chyhoeddi'r flodeugerdd *In Zikh, A Zamlung Introspektive Lider* (1920). Glatstein oedd golygydd *In zikh* (1920–39), cylchgrawn i farddoniaeth fodernaidd y mudiad. Cyhoeddodd nifer o gerddi rhydd, naturiolaidd ei hun yn *In zikh*, sydd yn arbrofi â rhythmau ieithyddol a chwarae ar eiriau yn yr Iddew-Almaeneg, a hynny gyda thechneg draethiadol llif yr ymwybod dan ddylanwad damcaniaethau seicdreiddiad. Ei gyfrol *Yankev Glatshteyn* (1921) oedd y casgliad cyntaf o farddoniaeth rydd yn yr iaith Iddew-Almaeneg. Yn y 1920au a'r 1930au cyhoeddodd 100 a mwy o straeon byrion, yn arddull Guy de Maupassant ac Abraham Reisen, dan y ffugenw Y. Yungman yn y papur newydd dyddiol *Der Morgen Zshurnal*.

Yn niwedd y 1930au, trodd Glatstein at farddoniaeth yn galaru difancoll y diwylliant Iddewig traddodiadol yn Nwyrain Ewrop, er enghraifft yn ei gerdd "A gute nakht, velt" (1938). Yn ystod ei yrfa lenyddol, cyhoeddodd Glatstein 12 o gasgliadau o'i gerddi, dwy nofel hunangofiannol (*Ven Yash iz geforen*, 1938; *Ven Yash iz gekumen*, 1940), nofel i bobl ifanc (*Emil un Karl*, 1940), a chyfrol ôl-syllol o'i farddoniaeth *Fun mayn gantser mi* (1956). Bu hefyd yn golofnydd ac yn feirniad i *Der Morgen Zshurnal* ac ysgrifennodd y golofn "In tokh genumen" i *Yiddisher kemfer*, cylchgrawn wythnosol y mudiad Seioniaeth Lafur, o 1945 i 1957. Bu farw yn Ninas Efrog Newydd yn 75 oed.

Llyfryddiaeth
-------------

### Casgliadau o gerddi

* *Poezye* (1919).
* *Yankev Glatshteyn* (1921).
* *Fraye ferzn* (1926).
* *Kredos* (1929).
* *Yidishtaytshn* (1937).
* *Gedenklider* (1943).
* *Shtralendike yidn* (1946).
* *Dem tatns shotn* (1953).
* *Di freyd fun yidishn vort* (1961).
* *A Yid fun Lublin* (1966).

### Nofelau

* *Ven Yash iz geforen* (1938).
* *Ven Yash iz gekumen* (1940).
* *Emil un Karl* (1940).

### Arall

* *In tokh genumen*, y gyfrol gyntaf (1947).
* *In tokh genumen*, yr ail gyfrol (1956).
* *Fun mayn gantser mi* (1956).
* *In tokh genumen*, y drydedd gyfrol (1960).
* *Mit mayne fartogbikher* (1963).
* *Oyf greyte temes* (1967).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5  (Saesneg) "GLATSTEIN (Gladstone), JACOB" yn *Encyclopaedia Judaica*. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 25 Mawrth 2020.
2. 1 2 3 4  (Saesneg) Jacob Glatstein. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Mawrth 2020.