Roedd **Alfred Bailey Brice** (21 Medi 1871 - 28 Mai 1938)  yn flaenwr rygbi rhyngwladol Cymreig a chwaraeodd rygbi clwb i Aberafan a Chaerdydd. Enillodd y Goron Driphlyg deirgwaith, roedd Brice yn adnabyddus am ei daclo caled ac ymosodol. 

Roedd Brice yn un o nifer o 'flaenwr y cymoedd' a ddewiswyd i gynrychioli ei wlad ar droad y ganrif. Er iddo ddechrau ei yrfa ryngwladol gydag Aberafan, clwb y byddai'n gapten arno rhwng 1901 a 1903;  bu'n chwarae i Gaerdydd yn ddiweddarach.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Alfred Bailey Brice yn Weare, Gwlad yr Haf, yn blentyn i George Brice, ac Ann ei wraig. Bu George Brice yn gweithio fel gwas ffarm yng Ngwlad yr Haf ond erbyn 1874 roedd y teulu wedi symud i Langeinwyr lle fu George yn gweithio yn y pwll glo. Cafodd e'i addysg mewn ysgol yn Nyffryn Ogwr. Mewn cyfnod lle'r oedd rygbi yn gêm amatur roedd yn ennill ei fywoliaeth fel heddwas yng Ngwasanaeth Heddlu Morgannwg. Bu'n gwasanaethu fel Cwnstabl yn y Bont-faen, Llandaf a Pharc y Rhath, Caerdydd cyn cael ei godi'n Sarsiant yn Nhai-bach, lle arhosodd am 17 mlynedd hyd ei ymddeoliad. Ym 1919 derbyniodd Brice a'i frawd yng Nghyfraith, Charles Nicholls wobr gan Y Gymdeithas Achub Bywyd Brenhinol am beryglu eu bywyd eu hunain wrth geisio achub nyrs rhag boddi ym Mhorthcawl. Ym 1903 priododd Jane Lewis Nicholls, merch y capten Henry Nicholls. Bu iddynt fab a merch.

Bu farw wedi salwch byr yn ei gartref ar Ffordd Margam, Port Talbot yn 66 mlwydd oed. Wedi gwasanaeth yn Eglwys St Theodore, Port Talbot claddwyd ei weddillion ym mynwent y Groes Sanctaidd yn yr un dref.

Gyrfa rygbi
-----------

Dechreuodd Brice i chware rygbi yn laslanc i dîm ieuenctid Dyffryn Ogwr. Wedi gwneud yn dda yn y tîm ieuenctid cafodd gynnig chware i dîm Tondu. Ar yr adeg honno roedd Tondu a Phen-y-bont yn elynion pennaf ar y maes chware. Gyda gêm i chware ar ddydd Nadolig yn erbyn Pen-y-bont roedd Tondu yn chwilio am chwaraewr galliasai marcio trichwarterwr peryglus Pen-y-Bont, Sarsiant Smith. Roedd Brice wedi gwneud gymaint o argraff ar y Sarsiant fel iddo awgrymu i'w gwrthwynebydd ifanc y byddai'n caffaeliad i'r heddlu. Felly deilliodd gyrfa Brice fel chwaraewr rygbi hŷn ac fel heddgeidwad o'r un gêm.

Cafodd Brice ei gapio gyntaf i Gymru mewn gêm gartref yn St Helen ym 1899 yn erbyn Lloegr; er mai yng ngêm olaf y twrnamaint yn erbyn Iwerddon dangosodd Brice ei werth i garfan Cymru. Ar ôl i Billy Bancroft gael ei anafu ar ôl cael ei daflu i'r dorf, roedd y Cymry yn ddyn i lawr i dîm Gwyddelig uchel ei gymhelliant. Taclodd Brice yn dda gan orchuddio'r bêl rydd mewn gêm a aflonyddwyd gan oresgyniadau cyson o'r maes gan y dorf.  Er i Gymru golli o un cais i ddim dangosodd Brice sgiliau amddiffynnol cryf a fyddai’n gwasanaethu Cymru’n dda wrth iddi fynd mewn i’w ‘Oes Aur’ gyntaf. Chwaraeodd Brice bob gêm yn chwe thwrnamaint y Pedair Gwlad yn olynol.

Er bod Brice fel arfer yn adnabyddus am 'gadw ei ben', o dan bwysau, yng ngêm 1904 yn erbyn Iwerddon cafodd ei gosbi am alw'r dyfarnwr yn **thundering idiot**,  er y credir bod yr hyn a ddywedodd mewn gwirionedd yn llawer gwaeth na'r iaith a adroddwyd. Mynnodd Undeb Rygbi Cymru bod Brice ymddiheuro i Findaly, y dyfarnwr, ond gwrthododd Brice gan hawlio na ddefnyddiodd y fath iaith.  Cafodd Brice ei atal o’r gêm am wyth mis a ni fu'n chwarae i Gymru eto. 

Ym 1909 chwaraeodd ddwy gêm i Glwb Rygbi Caerlŷr, yn erbyn Headingley a Hartlepool Rovers ar 1 a 2 Ionawr. 

### Gemau rhyngwladol

**Cymru** 

* Lloegr 1899, 1900, 1901, 1902, 1903, 1904
* Iwerddon 1899, 1900, 1901, 1902, 1903, 1904
* yr Alban 1899, 1900, 1901, 1902, 1903, 1904

Llyfryddiaeth
-------------

* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 0-7083-0766-3.
* Thomas, Wayne (1979). *A Century of Welsh Rugby Players*. Ansells Ltd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Alfred Brice player profile Scrum.com
2. 1 2 3 4  Thomas (1979), tud 25.
3. ↑  "POLICEMAN KEPT AT THE DOOR - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1905-08-14. Cyrchwyd 2021-04-12.
4. ↑  "Hyn ar Llall - Baner ac Amserau Cymru". Thomas Gee. 1919-08-30. Cyrchwyd 2021-04-12.
5. ↑  "WELSH INTERNATIONAL FOOTBALLER MARRIED - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1903-09-23. Cyrchwyd 2021-04-12.
6. ↑  "FINEST FORWARD - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1906-09-22. Cyrchwyd 2021-04-12.
7. ↑  Smith (1980), tud 122.
8. ↑  "PENNY PEEP SHOW - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1908-03-14. Cyrchwyd 2021-04-12.
9. ↑  Farmer, Stuart; Hands, David. *Tigers - Official history of Leicester Football Club*. The Rugby DevelopmentFoundation. t. 65. ISBN 978-0-9930213-0-5.
10. ↑  Smith (1980), tud 464.