recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yr unfed ganrif ar hugain yng Nghymru**.

Gwleidyddiaeth
--------------

Adeilad y Senedd yng Nghaerdydd, cartref newydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru.
Enillodd Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 Gydsyniad Brenhinol, roedd hyn yn golygu y byddai'r Frenhines yn cael ei hadnabod fel *Her Majesty in Right of Wales* o Fai 2007 ymlaen, a byddai'n penodi gwinidogion Cymreig ac arwyddo Gorchmynion Cymreig yn y Cyngor. Roedd hefyd yn darparu'r posibilrwydd o gynnal refferendwm yn y dyfodol i ofyn i bobl Cymru os fyddent eisiau i'r Cynulliad allu ennill fwy o bwerau megis y gallu i basio deddfwriaeth gynradd, h.y. y gallu i greu cyfreithiau Cymreig.

Diwydiant
---------

Caewyd nifer o ffatrioedd yng Nghymru yn ystod y 2000au, gyda nifer yn symud dramor oherwydd y graddfa gyfnewid, gyda'r bunt yn gryf iawn, a chostau cyflogi yn rhatach dramor. Roedd Burberry yn un enghraifft o hyn. Bu i nifer o fusnesau ddod yn doreddig yn ystod Argyfwng economaidd 2008-presennol.

Iaith a diwylliant
------------------

Dangosodd Cyfrifiad 2001 gynnydd yn y nifer o siaradwyr Cymraeg, gyda 21% o'r boblogaeth 3 oed a hŷn yn gallu'r iaith, o'i gymharu â 18.7% ym 1991 ac 19.0% ym 1981. Mae hyn yn gyferbyniad i'r patrwm o leihad yn nifer y siaradwyr trwy gydol yr 20g.

Uchafbwyntiau
-------------

* 2001 - Clwyf y traed a’r genau, ym Mhowys yn arbennig
* 2006 - Deddf Llywodraeth Cymru 2006
* 2 Ebrill 2007 - Gwahardd ysmygu mewn mannau cyhoeddus

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Results of the 2001 Census from www.statistics.gov.uk
Mathemategydd o'r Deyrnas Unedig yw **Carole Goble** CBE (ganed 10 Ebrill 1961), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel bio-wybodaethydd, gwyddonydd cyfrifiadurol ac Athro Cyfrifiadureg ym Mhrifysgol Manceinion. Hi yw Prif Ymchwilydd prosiectau myGrid, BioCatalogue a myExperiment ac mae'n cyd-arwain y Grŵp Rheoli Gwybodaeth (IMG) gyda Norman Paton.

Manylion personol
-----------------

Ganed Carole Goble ar 10 Ebrill 1961 ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Ysgol Ramadeg Maidstone i Ferched a Phrifysgol Manceinion lle bu'n astudio systemau cyfrifiadurol. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig a Fellow of the Royal Academy of Engineering.

Gyrfa
-----

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol Manceinion
 * Ysgol Cyfrifiadureg, Prifysgol Manceinion

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 49944818
* LCCN: n95060258
* ISNI: 0000 0001 1061 8929
* ORCID: 0000-0003-1219-2137

 |
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug y Rhyd Hir**, yng nghymuned Llanllawddog, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN474271. Mae'n mesur 18 wrth 0.6 metr.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM319. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug y Rhyd Hir ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-12.
Mae **Gungrog** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ebrill 1988 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.49 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Brithdir a Chwm Mawr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 10 Rhagfyr 2009 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.92 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae ***A Streetcar Named Desire*** (1951) yn addasiad o ddrama o'r un enw gan Tennessee Williams. Cyfarywddwyd y ffilm gan Elia Kazan, a gyfarwyddodd y cynhyrchiad llwyfan hefyd. Mae'r ffilm yn serennu Marlon Brando, Vivien Leigh, Kim Hunter a Karl Malden; cawsant eu dewis am eu bod i gyd yn rhan o'r cast ar Broadway tra bod Leigh wedi serennu yn y cynhyrchiad yn West End Llundain. Cynhyrchwyd y ffilm gan yr asiant talentau a'r cyfreithiwr Charles K. Feldman, a rhyddhawyd y ffilm gan Warner Bros.. Ysgrifennwyd y sgript gan Williams ei hun, ond gwnaed nifer o newidiadau iddo i waredu'r cyfeiriadau at gyfunrywioldeb ymysg pethau eraill.

Fideo o’r ffilm
Harry Stradling oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan David Weisbart sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Hon oedd ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn yn 1951; mae’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando *sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando. Lleolwyd y stori yn New Orleans ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio.*

Y prif actor/ion yn y ffilm hon yw Marlon Brando, Kim Hunter, Karl Malden, Vivien Leigh, Nick Dennis, Rudy Bond, Charles Wagenheim, Mickey Kuhn, Richard Garrick, Marietta Canty, Peg Hillias a Wright King. Mae’r ffilm *A Streetcar Named Desire* yn 120 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.

Mae’r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *A Streetcar Named Desire*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Tennessee Williams a gyhoeddwyd yn 1947.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan ar 7 Medi 1909 yng Nghaergystennin a bu farw yn Ninas Efrog Newydd ar 22 Rhagfyr 1987. 
Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Williams, Massachusetts ac roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1934.

  
Ymhlith y gwobrau mae Elia Kazan wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Urdd Cyfarwyddwyr America
 * Gwobr yr Academi i'r Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr yr Academi i'r Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr Golden Globe am y Ffilm Orau - Drama
 * Anrhydedd y Kennedy Center
 * Gwobr y Bwrdd Adolygu Cenedlaethol am y Ffilm Orau
 * seren ar Rodfa Enwogion Hollywood
 * Gwobr Anrhydeddus yr Academi

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 8.6/10 (Rotten Tomatoes)
* 97% (Rotten Tomatoes)
* 97/100

.

Ymhlith y gwobrau a enillwyd y mae Gwobr Uwch Reithgor Gŵyl Ffilm Fenis.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "A Streetcar Named Desire". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 5 Hydref 2021.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brithribin porffor**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithribiniau porffor**; yr enw Saesneg yw *Purple Hairstreak*, a'r enw gwyddonol yw *Neozephyrus quercus*. Prif fwyd y siani flewog ydy *Quercus robur*, *Quercus petraea*, *Quercus cerris* a *Quercus ilex*.

Gwelir yr oedolyn bychan hwn yn aml yn fflapian rhwng brigau a dail uchel y dderwen yng Ngorffennaf a dechrau Awst. Mae gan y gwryw haen borffor ar ran uchaf ei adenydd ac mae gan y fenyw ddau smotyn bychan o'r lliw hwn. Mae'n eitha cyffredin yng Nghymru ac yn ne a chanol Lloegr ond yn brin iawn yn yr Alban ac Iwerddon.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brithribin porffor yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Cofnodion unigol
----------------

* Yn ystod haf poeth poeth 1976 cafwyd (DB) nifer o rhain yn hedfan dros y grug ym Mwlch Drws Ardudwy, Meirionnydd, ymhell iawn o’u cynefin arferol ar frig coed derw (chwilio am ddŵr meddai un gwybodusyn ar y pryd). Cafwyd cofnod tebyg ar 14 Gorffennaf 2019 o ardal Golan (Cwm Ystradllyn) ar ôl cyfnod hir o sychder a straen canlynol ar goed, a phyliau anarferol o wres (yn nodedig gwres mawr 28 Mehefin 2019).
* 31 Awst 1992: Brithribin porffor yn niferus yn Abergwyngregyn - gweld sawl tro - canol Awst hyd ddiwedd y mis

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Neozephyrus quercus***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Dafydd Paul yng ngrwp Facebook Cymuned Llên Natur dyddiedig 15 Gorffennaf 2019
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gweirlöyn llwyd y coed**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gweirloynnod llwyd y coed**; yr enw Saesneg yw *Woodland Grayling*, a'r enw gwyddonol yw *Hipparchia fagi*. Mae hyd ei adenydd rhwng 66–76 mm ac mae'n hedfan rhwng Mehefin a Medi. Gweiriau gwahanol yw ei fwyd.

* ♂
* ♂ △
* ♀
* ♀ △

Cyfredinol
----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gweirlöyn llwyd y coed yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Glöyn byw Ewropeaidd yw **Britheg y Gors** (*Euphydryas aurinia*), ac mae dan fygythiad a'i niferoedd yn lleihau’n gyflym drwy wledydd Prydain. Mae'n ddibynol ar Damaid y cythraul fel ei brif fwyd. Mae gan yr oedolion farciau trawiadol aur ac orengoch a gwythiennau duon. Ar ochr isaf yr adenydd mae patrwm melyn, oren a du heb unrhyw arlliw o arian o gwbl. Ceir marciau arian o dan adenydd pob math arall o frithion, yng Nghymru.

Mae De Cymru yn un o brif gadarnleoedd y rhywogaeth yn Ewrop. Mae rhai poblogaethau yn bodoli yn y gogledd hefyd. Fel arfer mae Britheg y Gors i’w chael mewn glaswelltiroedd llaith a grugog a elwir Porfeydd Rhos ond mae'r rhywogaeth yn bodoli mewn mathau eraill o gynefinoedd sy'n sychach, fel glaswelltiroedd niwtral neu
laswelltiroedd calchaidd sych. Gellir gweld poblogaethau bach weithiau mewn nifer o fannau lle nad oes llawer o fwyd planhigion i’w gael. Gall poblogaethau bach fod yn elfen bwysig o'r ecoleg a'r deinameg poblogaeth oherwydd gallant gynhyrchu llawer o unigolion symudol, sy'n gallu sefydlu poblogaethau eraill.

Mae Britheg y Gors yn cael ei diogelu dan gyfraith Prydain. Mae wedi’i rhestru yn rhestr warchodedig Atodiad 5 Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981.

* Britheg y gors
* △ Britheg y gors

Mae’r pili palod yn hedfan o ganol Mai tan Fehefin. Dodwyir yr wyau mewn grwpiau ar ochr isaf dail y planhigyn bwyd, Tamaid y cythraul (*Succisa pratensis*). Mae’r lindys ifanc yn byw mewn gweoedd cyffredin a nyddant dros y planhigyn bwyd. Yn yr hydref maent yn nyddu gweoedd cryfach lle byddant yn dechrau gaeafgysgu.

Yn y gwanwyn bydd y lindys yn dechrau gwasgaru, ar ôl y bwrw croen terfynol. Byddant wedi newid o liw brown i ddu. Gellir eu gweld yn torheulo weithiau. Mae rhaid iddynt fod yn gynnes i fwyta.

Mae gwaith ymchwil i ddeinameg poblogaeth Britheg y Gors wedi dangos ei bod yn byw mewn "metaboblogaethau". Diffinnir Metaboblogaeth fel "casgliad o boblogaethau lleol, sy’n dod i gysylltiad â’i gilydd o ganlyniad i wasgaru achlysurol. O fewn y rhain bydd rhai yn diflannu a chlystyrau eraill yn cael eu sefydlu."

Fel arfer mae Brith y Gors yn byw mewn poblogaethau bach sy’n dueddol o farw allan ac yna bydd poblogaethau eraill yn cael eu sefydlu o safleoedd cyfagos. Elfen bwysig iawn yn y gyfyndrefn o fetaboblogaethau yw y bydd ardaloedd o gynefin gwag yn bodoli bob amser o fewn y gyfundrefn. Mae’n bosib i’r rhan fwyaf o’r darnau cynefin fod yn wag. Mae diogelu safleoedd addas lle nad yw’r pili pala’n bresennol yn hanfodol i’w goroesiad yn y tymor hir.
Crug crwn bychan a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crugiau Cerrigdiddos** (neu **Pen Cerrigdiddos**), yng nghymuned Cynwyl Gaeo, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN712434. 8 metr yw ei ddiamedra 0.3m o uchder.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM305. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb. Saif crug arall 30m i'r gogledd ohono.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crugiau Cerrigdiddos ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-12.
Siani flewog
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gweirlöyn y glaw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gweirloynnod y glaw**; yr enw Saesneg yw *Ringlet*, a'r enw gwyddonol yw *Aphantopus hyperantus*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloÿnnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gweirlöyn y glaw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd gloÿnnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

* ♂ ♂
* ♂  △ ♂ △

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Aphantopus hyperantus***

Dolennau allanol
----------------

* (Saesneg)
* (Saesneg) Gloynnod byw Ewropeaidd gan Christopher Jonko Archifwyd 2011-07-22 yn y Peiriant Wayback.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloÿnnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brithribin brown**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithribiniau brown**; yr enw Saesneg yw *Brown Hairstreak*, a'r enw gwyddonol yw *Thecla betulae*.

Benyw oddi isod
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brithribin brown yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Thecla betulae***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gweirlöyn y cloddiau**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gweirloynnod y cloddiau**; yr enw Saesneg yw *Wall Brown*, a'r enw gwyddonol yw *Lasiommata megera*.

Mae i'w gael yn hemisffer y gogledd, a'i gynefin yw ymylon fforestydd, llanerchau, rhosydd a chymoedd lle ceir afon hyd at uchder o 0–3,000 metr (0–9,800 tr). Mae'r oedolyn i'w weld yn hedfan rhwng Ebrill i Hydref a cheir dwy neu dair cenhedlaeth y flwyddyn.

Bwyd
----

Mae'r Siani flewog yn hoff o wahanol weiriau megis: *Festuca*, *Bromus*, *Deschampsia*, *Poa*, *Dactylis* a *Brachypodium*.

Isrywogaeth
-----------

* *L. m. megera*
* *L. m. vividissima*
* *L. m. megerina* (Herrich-Schäffer, 1856) - Transcaucasia
* *L. m. transcaspica* (Staudinger, 1901) - Turkmenia

* Lasiommata megera megera  ♂ *Lasiommata megera megera* ♂
* ♂  △ ♂ △
* ♀ ♀
* ♀ △ ♀ △

Maint
-----

Mae rhwng 36 - 50mm o'r naill adenydd i'r llall.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gweirlöyn y cloddiau yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Glöyn byw bychan sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brithribin gwyrdd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithribiniau gwyrdd**; yr enw Saesneg yw *Green Hairstreak*, a'r enw gwyddonol yw *Callophrys rubi*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brithribin gwyrdd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Callophrys rubi***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Copog goed benwyn** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: copogion coed penwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Phoeniculus bollei***; yr enw Saesneg arno yw *White-headed wood hoopoe*. Mae'n perthyn i deulu'r Copogion coed (Lladin: *Phoeniculidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. bollei*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r copog goed benwyn yn perthyn i deulu'r Copogion coed (Lladin: *Phoeniculidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Copog goed benwyn | Phoeniculus bollei |  |
|
| Copog goed bigddu | Phoeniculus somaliensis |  |
|
| Copog goed bigsyth | Phoeniculus castaneiceps |  |
|
| Copog goed borffor | Phoeniculus damarensis |  |
|
| Copog goed ddu | Rhinopomastus aterrimus |  |
|
| Copog goed grymanbig | Rhinopomastus cyanomelas |  |
|
| Copog goed grymanbig fach | Rhinopomastus minor |  |
|
| Copog goed werdd | Phoeniculus purpureus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Copog goed benwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Copog goed grymanbig** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: copogion coed crymanbig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Rhinopomastus cyanomelas***; yr enw Saesneg arno yw *Scimitar-bill*. Mae'n perthyn i deulu'r Copogion coed (Lladin: *Phoeniculidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *R. cyanomelas*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r copog goed grymanbig yn perthyn i deulu'r Copogion coed (Lladin: *Phoeniculidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Copog goed benwyn | Phoeniculus bollei |  |
|
| Copog goed bigddu | Phoeniculus somaliensis |  |
|
| Copog goed bigsyth | Phoeniculus castaneiceps |  |
|
| Copog goed borffor | Phoeniculus damarensis |  |
|
| Copog goed ddu | Rhinopomastus aterrimus |  |
|
| Copog goed grymanbig | Rhinopomastus cyanomelas |  |
|
| Copog goed grymanbig fach | Rhinopomastus minor |  |
|
| Copog goed werdd | Phoeniculus purpureus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Copog goed grymanbig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cathan y poplys**, sy'n enw bendywaidd; yr enw lluosog ydy **cathanau'r poplys**; yr enw Saesneg yw *Poplar Kitten*, a'r enw gwyddonol yw *Furcula bifida*.

Siani flewog
Oedolyn
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r cathan y poplys yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod Dyfed**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau Dyfed**; yr enw Saesneg yw *Devonshire Wainscot*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna putrescens*.

Rhywogaethau
------------

* *Leucania putrescens putrescens*
* *Leucania putrescens vallettai*

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod Dyfed yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Glöyn byw sy'n perthyn i deulu'r Lycaenidae yn urdd y Lepidoptera yw **copor bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **coprau bach**; yr enw Saesneg yw *Small Copper*, a'r enw gwyddonol yw *Lycaena phlaeas*. Daw'r gair *phlaeas* o'r Groeg am 'losgi' - yr un gair a roddodd i ni fflam yn y Gymraeg, o bosib.

Tiriogaeth
----------

Mae'n löyn byw eitha cyffredin drwy Ewrop, Asia a gogledd America, ac fe'i ceir hefyd yng Ngogledd Affrica ac i'r de hyd at Ethiopia. Mae hefyd i'w gael yng Nghymru a de a chanol Lloegr, ond nid mewn niferoedd mawr. Ar adegau prin, fe'i ceir hefyd yn yr Alban, gogledd Lloegr ac Iwerddon.

Copor bach
Ochr isaf
Ochr uchaf

Cylch bywyd
-----------

* Wy

Dodwyir yr wyau fesul un, fel arfer o dan ddeilen y planhigyn fydd yn fwyd. Planhigion mewn heulwen llawn sydd yn hoff ganddynt. Mae'r wy yn wyn ar ôl ei ddodwy ond yn llwydo yn raddol cyn i'r larfa ddeor. Maent yn cymryd wythnos i bythefnos i ddeor.

* Lindysen (larfa)

Gwyrdd gyda blew gwasgarog a dwy stribedyn pirffor ar eu hyd, rhain yn fwy neu llai amlwg.

* Chwiler (piwpa)

Dinod, bach, ffurf sigár, brown.

* Oedolyn (*imago*)

Gweler y delweddau.

Dwy genhedlaeth y flwyddyn (data ar gyfer y graff wedi eu casglu o ogledd Cymru)

Graff yn dangos amseriad y ddwy genedlaeth o glöyn byw y Copor Bach (anterth mis Mai a mis Medi)
Ail ehediad y Copor Bach

Glöyn copor bach ar flodau seren y morfa, hydref2008, Llanwnda
Dyma löyn y copor bach yn blasu blodau seren y morfa ar y Foryd Bach, Llanwnda (Arfon), hydref 2008. Ni allai’r llun hwn fod wedi ei dynnu ond yn yr hydref. Mae seren y morfa yn ei flodau yn y tymor hwnnw, a dyma’r ddau efo’u gilydd yn yr un llun. (Perthynas agos seren y morfa yw blodyn Mihangel - dyddiad Hên Wyl Mihangel yw’r 10fed o Hydref).

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r copor bach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Lycaena phlaeas***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Achsah** (/ˈæksə/; Hebraeg:  **עַכְסָה**) (**Achsa** yn y Beibl Cymraeg Newydd) yn ferch y mae sôn amdani yn Yr Hen Destament / Y Beibl Hebraeg. Roedd hi'n ferch i Caleb.

Ystyr yr enw
------------

Mae ystyr yr enw yn ansicr. Mae'r *Encyclopedia Biblica* yn awgrymu mae'r ystyr yw *fferled*. Mae *Geiriadur Beiblaidd a Duwinyddol* Mathetes yn awgrymu *addurn* neu *un sydd wedi ei harddu*  ac mae *Bible Gateway* yn awgrymu *chwalu'r llen*.

Y Naratif Beiblaidd
-------------------

Roedd Achsah yn unig ferch Caleb, roedd ganddi dri brawd. Roedd Caleb yn un o arweinwyr llwyth Jiwda yn ystod taith yr Iddewon i wlad yr addewid ar ôl iddynt ffoi o'u caethglud yn yr Aifft. Roedd Caleb yn un o'r 12 ysbïwr a danfonwyd gan Moses i wlad Canaan i asesu gwerth y tir a chryfder y bobl oedd yn ei feddiannu. Fel rhodd am y gwaith addawodd Moses y darnau o'r wlad y bu'n ei hysbïo i Caleb a'i ddisgynyddion. Wrth i'r Israeliad dechrau meddiannu'r wlad o dan arweiniad Josua, maent yn cyrraedd y tir a addawyd i Caleb, Ciriath-arba (ail enwyd yn Hebron) gan lwyddo i ladd tri chawr oedd yn gwarchod y diriogaeth. Wedyn aethant ati i ymosododd ar drigolion Ciriath-seffer (Debir wedyn). Mae Caleb yn addo llaw Achsah ei ferch mewn priodas i'r dyn byddai'n llwyddo i ennill y lle. Othniel fab Cenas, ei nai, bu'n llwyddiannus a chafodd priodi Achsah.

Wedi cael addewid o gael priodi Achsah, mae Othniel yn awgrymu wrth ei ddarpar wraig i fynd at ei thad a gofyn iddo am ran o'i dir fel gwaddol priodas. Mae Achsah yn gwneud hynny ac yn cael parsel o wlad gan ei thad. Mae Caleb yn cytuno ac yn rhoi iddi dir. Wedi derbyn y tir mae Achsah yn gofyn am ragor  *Dyro i mi fendith: canys gwlad y deau a roddaist i mi; dyro i mi hefyd ffynhonnau dyfroedd. A Caleb a roddodd iddi y ffynhonnau uchaf, a’r ffynhonnau isaf.*

Hanes diweddarach
-----------------

Yn ddiweddarach mae Othniel yn dod yn un o farnwyr Israel  ac mae ef ac Achsah yn dod yn rhieni i un mab sydd a'i enw yn cael ei grybwyll yn y Beibl Hathath.

Cyfeiriadau
-----------

Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

1. ↑  Cheyne, Thomas Kelly; Black, John Sutherland; Encyclopaedia Biblica (Toronto 1899-1903) Erthygl Achsah adalwyd 1 Awst 2020
2. ↑  Jones, John, (Mathetes) (1864); Geiriadur Beiblaidd a Duwinyddol, Achsah tud 72 adalwyd 1 Awst 2020
3. ↑  Achsah, The Woman Who Wanted More adalwyd 1 Awst 2020
4. ↑  1Cronicl 4:15
5. ↑  Numeri 13:6
6. ↑  Numeri 14:24
7. ↑  Josua 15:16
8. ↑  Josua 15:17
9. ↑  Barnwyr 1:12-15
10. ↑  Barnwyr 3:19
11. ↑  1 Cronicl 4:13

Gweler hefyd
------------

Rhestr o fenywod y Beibl
Ffilm gomedi am LGBT gan y cyfarwyddwr Ivan Silvestrini yw ***Come Non Detto*** (Dwed wrth neb) a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd gan Andrea Borella yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd Moviemax. Lleolwyd y stori yn Rhufain. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Leonardo Rosi. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Monica Guerritore, Ninni Bruschetta, Andrea Rivera, Alan Cappelli Goetz, Francesco Montanari, Valentina Correani, Valeria Bilello a Victoria Cabello. Mae'r ffilm *Come Non Detto* yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *12 Years a Slave* sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ivan Silvestrini ar 22 Ionawr 1982 yn Rhufain.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ivan Silvestrini nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Arrivano i Prof |  | yr Eidal |  | 2018-01-01 |
| Come non detto |  | yr Eidal | Eidaleg | 2012-01-01 |
| Dragonheart: Vengeance |  | Unol Daleithiau America |  | 2020-01-01 |
| *Lontano da te* |  | yr EidalSbaen |  |  |
| Monolith |  | yr Eidal | Saesneg | 2016-01-01 |
| heno ill 2 |  | yr Eidal |  | 2017-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 18 Mai 2016.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Crychddail cyffredin** (enw gwyddonol: *Fossombronia pusilla*; enw Saesneg: *common frillwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Fossombroniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon yn eitha cyffredin yng Nghymru a Lloegr, ac yn llai cyffredin yn yr Alban ac yn Iwerddon.

Disgrifiad
----------

Mae'r Crychddail cyffredin (*F. pusilla*) o faint cyffredin (o fewn y genws yma), gyda'r coesynnau'n 5 mm o led, a'r dail yn 3 mm o led a 2.5 mm o hyd) ac yn wyrdd golau.

Mae'n debyg i letysen bychan ac mae ganddi egin bychan piws.

Cynefin
-------

Mae safleoedd nodweddiadol yn cynnwys caeau sofl, traciau, llwybrau a theithiau coetir, clytiau moel mewn porfeydd a rhostiroedd, a chlogwyni môr sydd wedi'u dymchwel yma ac acw.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Crychddail cyffredin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Roedd **Cadwaladr ap Gruffudd** (c.1096 - 1172) yn drydydd mab Gruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd a'i wraig Angharad ferch Owain. Roedd yn frawd i Owain Gwynedd.

Bywgraffiad
-----------

Ceir y sôn cyntaf am Cadwaladr yn 1136, pan oedd gyda'i frawd Owain yn yr ymosodiad ar Geredigion a ddilynodd farwolaeth arglwydd Normanaidd Ceredigion, Richard Fitz Gilbert de Clare. Llwyddasant i gipio pum castell yng ngogledd Ceredigion. Yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn, ymosodasant eto, ac mewn cynghrair a Gruffudd ap Rhys, tywysgog Deheubarth, gorchfygasant y Normaniaid ym Mrwydr Crug Mawr, gerllaw Aberteifi. Yn 1137 cipiasant dref Caerfyrddin.

Bu farw Gruffudd ap Cynan yn 1137 a dilynwyd ef ar yr orsedd gan Owain Gwynedd. Derbyniodd Cadwaladr diroedd yng ngogledd Ceredigion. Mae cofnod am Cadwaladr yn ymuno â Ranulph de Gernon, Iarll Caer yn yr ymosodiad ar Lincoln yn 1141. Efallai fod y cynghrair yma oherwydd fod Cadwaladr yn briod ag Alice de Clare, merch Richard Fitz Gilbert de Clare.

Yn 1143 lladdodd gwŷr Cadwaladr Anarawd ap Gruffudd, tywysog Deheubarth, trwy frad. Roedd amheuaeth gref fod hyn ar orchymyn Cadwaladr. Ymatebodd Owain Gwynedd trwy yrru ei fab Hywel ab Owain Gwynedd i gymeryd tiroedd Cadwaladr yng Ngheredigion oddi arno. Ffodd Cadwaladr i Iwerddon lle cyflogodd lynges gan y Daniaid oedd wedi ymsefydlu o gwmpad dinas Dulyn. Glaniodd yn Abermenai yn 1144 i geisio gorfodi Owain i dychwelyd ei diroedd. Ymddengys i Gadwaladr adael y Daniaid a dod i gytundeb a'i frawd.

Yn 1147 gyrrwyd Cadwaladr o'i diroedd ym Meirionnydd gan Hywel ab Owain Gwynedd a'i frawd Cynan. Wedi cweryl arall rhwng Cadwaladr ac Owain, alltudiwyd Cadwaladr i Loegr, lle rhoddodd y brenin Harri II diroedd iddo yn Swydd Amwythig. Pan ymosododd Harri II ar Wynedd yn 1157, yr oedd y cytundeb heddwch rhyngddo ef ac Owain yn cynnwys cytundeb y byddai Cadwaladr yn cael ei diroedd yn ôl. O hyn ymlaen cydweithredodd Cadwaladr yn glos a'i frawd, gan ei helpu i gipio cestyll Rhuddlan a Prestatyn yn 1167.

Bu Cadwaladr fyw am ddwy flynedd ar ôl Owain, gan farw yn 1172. Claddwyd ef wrth ochr ei frawd yn Eglwys Gadeiriol Bangor.

Plant
-----

Bu Cadwaladr yn briod dair gwaith a chafodd saith o feibion;

* Cadfan ap Cadwaladr ap Gruffudd (gan ei wraig gyntaf)
* Cunedda ap Cadwaladr ap Gruffudd (gan ei ail wraig)
* Rhicert ap Cadwaladr ap Gruffudd (gan ei ail wraig)
* Ralph ap Cadwaladr ap Gruffudd (gan ei ail wraig)
* Cadwgan ap Cadwaladr ap Gruffudd (gan ei drydedd wraig)
* Maredudd ap Cadwaladr ap Gruffudd (gan ei drydedd wraig)
* Cadwallon ap Cadwaladr ap Gruffudd (gan ei drydedd wraig)

Llyfryddiaeth
-------------

John Edward Lloyd (1911) *The history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Crychddail sur** (enw gwyddonol: *Fossombronia wondraczekii*; enw Saesneg: *acid frillwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Fossombroniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Disgrifiad
----------

Mae coesynnau'r Crychddail sur yn fach ac yn 3.5 mm o led a'r dail yn 2 mm o led ac 1.8 mm o hyd, ac yn wyrdd golau.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Crychddail sur** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Bar pop-up yw **Cavavan** – carafan o’r 1970au sydd wedi’i thrawsnewid i ddarn o gelf unigryw – yn arbenigo mewn Siampên, Cava, Prosecco.

Cavavan

Cefndir
-------

Carafan o’r 70au sydd wedi’i thrawsnewid i ddarn o gelf unigryw a bar yw Cavavan. Mae’r garafan seicadelig yn arbenigo mewn Siampên, Cava, Prosecco, a hefyd yn cynnig gwasanaeth bar llawn, yn gwerthu’r cwrw a seidr gorau o Gymru.  Archifwyd 2018-06-05 yn y Peiriant Wayback.

Mae’r garafan wedi’i pheintio gan yr artist o Gaerfyrddin Swci Delic, sy’n enwog am ei phatrymau lliwgar beiddgar – mae’n ddarn o gelf yn ei hun. 

Gan deithio o amgylch Cymru a thu hwnt, mae'r Cavavan i’w gweld mewn gwyliau, priodasau, partïon, a digwyddiadau hyrwyddo, gan gynnig gwasanaeth hyblyg gyda phecynnau wedi’u teilwra. 

Mae’r ddwy ffrind o Grangetown, Caerdydd, sydd tu ôl i’r fenter, wedi treulio sawl haf eu hunain yn yfed mewn gwyliau ledled y byd!

2017
----

Gwelwyd y Cavavan mewn gwyliau ar hyd a lled Cymru gan gynnwys Tafwyl, Velothon Cymru a Burning Lantern.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Crychddail arfor** (enw gwyddonol: *Fossombronia maritima* neu *Fossombronia ruminata*; enw Saesneg: *sea frillwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Fossombroniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Crychddail arfor** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwanwr Awstralia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanwyr Awstralia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Anhinga novaehollandiae***; yr enw Saesneg arno yw *Australian darter*. Mae'n perthyn i deulu'r Gwanwyr (Lladin: *Anhingidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. novaehollandiae*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r gwanwr Awstralia yn perthyn i deulu'r Gwanwyr (Lladin: *Anhingidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwanwr Affrica | Anhinga rufa |  |
|
| Gwanwr America | Anhinga anhinga |  |
|
| Gwanwr Awstralia | Anhinga novaehollandiae |  |
|
| Gwanwr India | Anhinga melanogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwanwr Awstralia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **Cadwgan** neu **Cadwgan o Landyfái** (bu farw 11 Ebrill 1241), y cyfeirir ato hefyd fel **Cadwgan o Fangor**, yn glerigwr Cymreig fu'n Esgob Bangor o 1215 hyd 1236. Ambell dro cyfeirir ato fel **Martin**, efallai ei enw fel mynach. Fe'i cysylltir â Llandyfai, Sir Benfro.

Bywgraffiad
-----------

Yn ôl Gerallt Gymro, roedd tad Cadwgan yn offeiriad o Wyddel a'i fam yn Gymraes. Dywedir ei fod yn enwog am ei bregethu grymus yn Gymraeg. Daeth yn abad abaty Sistersaidd Ystrad Fflur ac wedyn Hendy-gwyn ar Dâf. Cysegrwyd ef yn Esgob Bangor gan Archesgob Caergaint ar 21 Mehefin 1215 yn Staines. Mae'n debyg fod ei benodiad yn esgob oherwydd dylanwad Llywelyn Fawr, oedd yn awyddus i gael Cymro yn hytrach na Norman neu Sais i'r esgobaeth, ac a oedd erbyn hyn yn ddigon grymus i sicrhau hyn.

Yn 1234 cofnodir iddo ddod a llwyth llong o wenith o Iwerddon i fwydo'r tlodion yn ei esgobaeth. Yn 1236 ymddeolodd i Abaty Dore yn Swydd Henffordd i fyw yno fel mynach. Ysgrifennodd waith diwinyddol dan y teitl *De modo confitendi*.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  John Edward Lloyd (1911), *The history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 172256273
* GND: 1013942612
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Athletwr o Gymru oedd **Cecil Redvers Griffiths** (18 Chwefror 1900 – 11 Ebrill 1945). Llwyddodd i ennill medal aur yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1920 ond cafodd ei wahardd rhag cystadlu yng Ngeamu Olympaidd yr Haf 1924 yn dilyn dyfarniad ei fod wedi cystadlu yn broffesiynol yn gynharach yn ei yrfa.

Bywyd cynnar
------------

Griffiths oedd y pumed plentyn allan o chwech i Benjamin a Sarah Griffiths. Roedd Benjamin yn aelod o bwyllgor Clwb Rygbi Castell-nedd ac roedd Cecil yn asgellwr addawol i'r timau iau cyn dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Ar ôl gadael ysgol dechreuodd Griffiths weithio yng ngorsaf drennau Castell Nedd a phan gyrhaeddodd ei benblwydd yn 18 mlwydd oed ymunodd â'r Queen's Westminsters, catrawd Byddin Diriogaethol yn Llundain.

Gyrfa athletau
--------------

Dechreuodd Griffiths redeg mewn cystadlaethau athletau tra'n y fyddin gan ennill ras y 440 llath Rhyng-Wasanaethol ym 1918 yn Stadiwm Stamford Bridge. Wedi diwedd y Rhyfel ymunodd Griffiths â Chlwb Athletau Surrey a gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ym Mhencampwriaethau'r Gymdeithas Athletau Amatur (AAA) ym 1919 gan orffen yn drydydd yn y ras dros 440 llath. Wedi gorffen yn drydydd eto ym 1920 cafodd ei ddewis ar gyfer tîm Prydain Fawr ar gyfer Ngemau Olympaidd yr Haf 1920.

Gwnaeth ei unig ymddangosiad yn y Gemau Olympaidd ar y cymal agoriadol o'r Ras Gyfnewid 4x400 metr wrth i Brydain ennil y fedal aur. Roedd hefyd wedi ei ddewis i gynrychioli Prydain yn y 400 metr ond bu rhaid iddo dynnu yn ôl oherwydd salwch.

Ym 1921 llwyddodd Griffiths i dorri'r record Gymreig yn y 220 llath a'r 440 llath cyn troi ei sylw at redeg dros 880 llath y flwyddyn ganlynol. Torrodd y record Gymreig dros 880 llath ym 1922 a cipiodd Berncampwriaeth y AAA ym 1923 a 1925.

Cafodd Griffiths ei wahardd gan y Ffederasiwn Athletau Amatur Rhyngwladol am hawlio arian gwobr mewn nifer o rasys yng Nghastell Nedd ac Abertawe ym 1917. Fel athlwtwr proffesiynol cafodd ei wahardd rhag rhedeg mewn cystadlaethau rhyngwladol ac o'r herwydd nod oedd yn gymwys ar gyfer Gemau Olympaidd yr Haf 1924 lle byddai'n debygol o fod wedi cystadlu yn y 800 metr a'r ras gyfnewid 4x400.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cecil Griffiths". *Olympedia.org*.
2. ↑  "Cecil Griffiths". *Olympedia*. Cyrchwyd 15 Gorffennaf 2021.
3. ↑  Hanna, John (2014). *Only Gold Matters: Cecil Griffiths, The Exiled Olympic Champion*. Chequered Flag Publishing. t. 14. ISBN 978-0-9569460-5-8.
4. ↑  Hanna, John (2014). *Only Gold Matters: Cecil Griffiths, The Exiled Olympic Champion*. Chequered Flag Publishing. t. 38. ISBN 978-0-9569460-5-8.
5. ↑  "Cecil Richmond Griffiths". Olympic Movement. Cyrchwyd 9 Ionawr 2014.
6. ↑  Cecil Griffiths. sports-reference.com
7. ↑  "Cecil Griffiths". Welsh Athletics. Cyrchwyd 9 January 2014.
8. ↑  "British Athletics Championships 1919-1939". GBR Athletics. Cyrchwyd 9 January 2014.
9. ↑  Hanna, John (2014). *Only Gold Matters: Cecil Griffiths, The Exiled Olympic Champion*. Chequered Flag Publishing. t. 153. ISBN 978-0-9569460-5-8.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crych tonnog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crychion tonnog**; yr enw Saesneg yw *Waved Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Hydrelia sylvata*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crych tonnog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.