Actor Cymreig oedd **Glyn Houston** (23 Hydref 1925 – 30 Mehefin 2019), a oedd fwyaf adnabyddus am ei waith teledu. Roedd yn frawd iau i'r actor ffilm Donald Houston.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Glyndwr Desmond Houston yn 10 Thomas Street, Tonypandy, Sir Forgannwg, yr ail o dri plentyn i Elsie May Jones a'r pêl-droediwr Alex Houston o Dundee.. Gwasanaethodd yn y fyddin yn ystod Yr Ail Ryfel Byd, ac am gyfnod byr roedd yn gomedïwr yn perfformio i filwyr yn ystod y rhyfel. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar ffilm yn *The Blue Lamp* yn 1950.

Gyrfa
-----

Efallai mai rhan mwyaf nodedig Houston oedd fel yr asiant llenyddol "Duncan Thomas", yn y gomedi sefyllfa o'r 1980au *Keep It in the Family*. Ymddangosodd mewn nifer o ffilmiau yn cynnwys *The Great Game*.

Yn y ffilm *Turn The Key Softly* roedd yn chwarae cariad i gymeriad a chwaraewyd gan Joan Collins a gweithiodd ochr yn ochr ag enwau mawr fel Clark Gable, Alan Ladd a Lana Turner.

Yn yr 1970au chwaraeodd Bunter, gwas Lord Peter Wimsey gyferbyn Ian Carmichael mewn dramau teledu o sawl stori gan Dorothy Sayers. Canmolwyd ei berfformiad yn y New York Times. Yn ei feirniadaeth o ddramodiad storiau Harriet Vane gan y BBC yn yr 1980au, mae'r adolygydd Marvin Kitman yn dweud mewn camgymeriad fod Houston wedi ei gamgastio fel Bunter. Mewn gwirionedd, yr actor Richard Morant oedd yn portreadu'r cymeriad yn y gyfres honno.

Roedd perfformiadau eraill yn cynnwys *My Good Woman* (1973–1974), *A Horseman Riding By* (1978), *Inspector Morse*, *It Ain't Half Hot Mum*, *Minder* a *Doomwatch*, yn cynnwys y cymeriad  "Det Supt Jones" yn *Softly, Softly*.

Ymddangosodd ddwywaith fel cymeriadau gwahanol yn *Doctor Who* — fel "Professor Owen Watson" yn *The Hand of Fear* (1976) ac fel "Colonel Ben Wolsey" yn *The Awakening* (1984). Yn 1979, chwaraeodd ran y Brawd Cadfael yn addasiad BBC Radio 4 o *One Corpse Too Many*.

Roedd gan Houston dros ddau gant o gydnabyddiaethau teledu a ffilm, yn dyddio mor gynnar â 1950.

Enillodd Houston wobr arbennig BAFTA Cymru yn Ebrill 2008. Cyhoeddodd hunan-fywgraffiad o'r enw *Glyn Houston, A Black and White Actor* yn Rhagfyr 2009.

Bywyd personol
--------------

Roedd Houston yn briod â'r actores a model Shirley Lawrence a chafodd ddau o blant. Yn Mai 2000 dadorchuddiodd Cofeb Lofaol yn ei ardal frodorol ym Mharc Treftadaeth Cwm Rhondda. Arweiniodd y teyrngedau i'r miloedd o lowyr a ddioddefodd neu bu farw dros 150 mlynedd o gloddio ym maes glo De Cymru.

Ffilmyddiaeth detholedig
------------------------


|  |  |
| --- | --- |
| * *The Blue Lamp* (1950)
* *Wide Boy* (1952)
* *The Gift Horse* (1952)
* *The Cruel Sea* (1953)
* *The Great Game* (1953)
* *Turn the Key Softly* (1953)
* *Hell Below Zero* (1954)
* *River Beat* (1954)
* *The Sleeping Tiger* (1954)
* *The Sea Shall Not Have Them* (1954)
* *Passage Home* (1955)
* *Private's Progress* (1956)
* *The Long Arm* (1956)
* *High Flight* (1957)
* *The One That Got Away* (1957)
* *Nowhere to Go* (1958)
* *Follow a Star* (1959)
* *The Battle of the Sexes* (1959)
 | * *There Was a Crooked Man* (1960)
* *The Bulldog Breed* (1960)
* *Payroll* (1961)
* *The Wind of Change* (1961)
* *The Green Helmet* (1961)
* *Flame in the Streets* (1961)
* *Solo for Sparrow* (1962)
* *Mix Me a Person* (1962)
* *Panic* (1963)
* *A Stitch in Time* (1963)
* *One Way Pendulum* (1964)
* *The Secret of Blood Island* (1964)
* *The Brigand of Kandahar* (1965)
* *Are You Being Served?* (1977)
* *A Horseman Riding By* (1978)
* *The Sea Wolves* (1980)
* *If You Go Down in the Woods Today* (1981)
* *The Mystery of Edwin Drood* (1993)

  |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Glyn Houston – "cariad cyntaf Joan Collins" – wedi marw yn 93 oed*  , Golwg360, 4 Gorffennaf 2019.
2. 1 2 3  "BFI | Film & TV Database - Houston, Glyn". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-10-21. Cyrchwyd 2015-12-23.
3. ↑   Welsh Actor Glyn Houston Dies at 93 (3 Gorffennaf 2019). Adalwyd ar 4 Gorffennaf 2019.
4. 1 2  WalesOnline - Lifestyle - Actor Glyn Houston opens up in new autobiography
5. 1 2  WalesOnline - News - South Wales Valleys - Actor Glyn Houston’s autobiography
6. ↑  WalesOnline - News - South Wales Valleys - Glyn Houston's book date
7. ↑  TV View: Sidekicks - Dimmer Than the Stars, Yet.
8. ↑  THE MARVIN KITMAN SHOW: Lord Wimpy's Dilettante Detectiving[*dolen marw*]
9. ↑  BBC - Doctor Who Classic Series Episode Guide - The Hand of Fear
10. ↑  BBC - Doctor Who Classic Series Episode Guide - The Awakening
11. 1 2  WalesOnline - What's On - Actor Glyn Houston’s one regret
12. ↑  BBC News | Wales | Memorial marks mining tragedies
13. ↑  The Pittsburgh Press: 19 November 1953 - Google News Archive Search

Dolenni allanol
---------------

* Glyn Houston ar wefan Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 34229060
* ISNI: 0000 0000 4885 9448

 |