Roedd **Ray Alan** (18 Medi 1930 - 24 Mai 2010) yn dafleisydd, difyrrwr, awdur, a chyflwynydd teledu Seisnig.

Cefndir
-------

Ganwyd **Raymond Alan Whyberd**, yn Greenwich, Llundain yn pedwerydd mab Albert William Whyberd, clerc llongau, a Rachel, (née Earwaker) ei wraig. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Morden Terrace, Lewisham. Cyflwynwyd Alan i fyd adloniant yn ifanc, gan gymryd rhan mewn cystadleuaeth dalent yn bump oed yn ei sinema leol.

Gyrfa
-----

Gadawodd yr ysgol yn bedwar ar ddeg i weithio cefn llwyfan yn Lewisham Hippodrome wrth ddatblygu ei act ei hun, cymysgedd o ddynwarediadau, triciau hud, a chanu'r iwcalili. Penderfynodd arbenigo fel tafleisydd gan ddechrau gyda dol 'bachgen digywilydd' traddodiadol o'r enw Steve, y macwy. Teithiodd Alan mewn cabaret ledled y byd a pherfformiodd unwaith gyda Laurel a Hardy ym 1954. Laurel oedd yr ysbrydoliaeth tu nol i greadigaeth enwocaf Alan, *Lord Charles*, a ymddangosodd gyntaf mewn sioe elusennol yng Ngharchar Wormwood Scrubs, Llundain.

Gwnaeth Alan ei ymddangosiad cyntaf ar y teledu gyda Lord Charles ar raglen y BBC *The Good Old Days* yn y 1960au a bu'r pâr yn ail-ymddangos yn rheolaidd ar y rhaglen. Yn y 1960au ymddangosodd hefyd ar raglen blant *Tich and Quackers* gyda Tich, bachgen bach, a'i hwyaid anwes Quackers. Fe greodd hefyd y cymeriad pyped Ali Cat ar gyfer gyfres HTV *Magic Circle* (1977). Bu hefyd yn gyflwynydd am ddwy flynedd o'r rhaglen *Ice Show* ar gyfer y BBC. Ym 1985 roedd yn westai arbennig ar gyfer sioe pen-blwydd Bob Hope yn Theatr Lyric, Llundain. Ym 1986 cyflwynodd sioe ar Channel 4 am daflu llais, o'r enw *A Gottle of Geer*.

Bu'n ysgrifennu deunydd ar gyfer Tony Hancock, Dave Allen ac ar gyfer sioeau *Morecambe and Wise*, *The Two Ronnies a Bootsie and Snudge*, fel arfer o dan yr enw Ray Whyberd.

Parhaodd Alan i berfformio i mewn i'w saithdegau, gan wneud teithiau a hefyd cynnal digwyddiadau cynadledda a chorfforaethol. Yn 1998/1999 diddanodd westeion ar y QE2. Ysgrifennodd hefyd ar gyfer nifer o sioeau, gan gynnwys y sioe ITV *And There’s More* ym 1985 a oedd yn serennu Jimmy Cricket.

Ysgrifennodd Alan bedair nofel: *Death and Deception* yn 2007 ac *A Game of Murder* yn 2008 (y ddwy wedi eu cyhoeddi gan Robert Hale), *A Fear of Vengeance* (2010, a gyhoeddwyd gan F. A. Thorpe) a *Retribution* (2011, a gyhoeddwyd ar ôl ei farwolaeth gan Robert Hale Ltd).

Roedd ei ymddangosiad llwyfan olaf ym mis Tachwedd 2008 pan berfformiodd mewn cyngerdd elusennol arbennig yn Bridlington.

Bywyd personol
--------------

Ym 1956 y berfformwraig Greta Maud Motherwell, daeth y briodas i ben trwy ysgariad ym 1972. Bu wedyn yn cyd-fyw gyda Barbie Hayes. Rhwng 1981 a 1986 cyd-gyflwynodd Alan a Hays *Three Little Words* i HTV. Ym 1991 priododd Alan ei ail wraig Jane Mary Laycock (née Harper) yn Gibraltar.

Marwolaeth
----------

Bu farw o niwmonia a ffibrosis yr ysgyfaint yn Ysbyty East Surrey, Redhill yn 79 mlwydd oed.

Teledu
------

* *The Tich and Quackers Show* (1966)
* *Ice Show* (1969)
* *Magic Circle* (1977)
* *Three Little Words* (1980)
* *Mike Reid's Mates and Music* (1984)
* *Bobby Davro's TV Weekly* (1987)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 14269794
* LCCN: nb99155511
* ISNI: 0000 0000 4280 8201
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Alan, Ray [real name Raymond Alan Whyberd] (1930–2010), ventriloquist, writer, and television presenter". *Oxford Dictionary of National Biography*. doi:10.1093/ref:odnb/102467. Cyrchwyd 2020-10-17.
2. ↑  "Obituary: Ray Alan". *www.scotsman.com*. Cyrchwyd 2020-10-17.
3. ↑  "Ventriloquist Ray Alan dies at 79". *BBC News*. 2010-05-24. Cyrchwyd 2020-10-17.
4. ↑  "Ray Alan obituary". *the Guardian*. 2010-05-24. Cyrchwyd 2020-10-17.
5. ↑  "Ray(mond) Alan | British ventriloquist and writer". *Encyclopedia Britannica*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-10-18. Cyrchwyd 2020-10-17.
6. ↑  "Ray Alan: Ventriloquist famous for his partnerships with Lord Charles,". *The Independent*. 2010-05-26. Cyrchwyd 2020-10-17.
7. ↑  "Ventriloquist Ray Alan dies". *The Telegraph*. Cyrchwyd 2020-10-17.