Map o wledydd y DU; Lloegr (coch), Yr Alban (glas), Cymru (gwyrdd), Gogledd Iwerddon (melyn).
Mae **Cydffederasiwn Prydeinig** neu **DU Gydffederal** wedi'i gynnig fel cysyniad o ddiwygio cyfansoddiadol y Deyrnas Unedig, lle mae gwledydd y Deyrnas Unedig; Lloegr, yr Alban, Cymru, yn ogystal â Gogledd Iwerddon yn dod yn wladwriaethau sofran ar wahan sy'n cronni rhai adnoddau allweddol o fewn system gydffederal gydag awdurdod canolog. O dan y system, mae'r awdurdod canolog yn bodoli gyda chonsensws y gwledydd cyfansoddol, sydd hefyd yn cynnal hawl dros ymwahaniad (er enghraifft, annibyniaeth).

Statws presennol y DU
---------------------

Mae'r Deyrnas Unedig yn frenhiniaeth gyfansoddiadol ac yn ddemocratiaeth seneddol. Mae Senedd y DU yn cynnwys Tŷ’r Cyffredin a Thŷ’r Arglwyddi ac mae llywodraeth y DU yn cael ei harwain gan Brif Weinidog y DU a phennaeth y wladwriaeth yw’r Brenin Siarl III.

Mae’r DU yn wladwriaeth unedol ddatganoledig anghymesur, lle mae gan Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon lywodraethau datganoledig ond senedd y DU sy’n dal yr awdurdod goruchaf.  "Gwladwriaeth unedol yw’r DU, nid ffederasiwn na chonffederasiwn." yn ol yr Arglwydd Dafydd Frost.  Fodd bynnag, gellir dadlau bod y DU yn fwy amrywiol yn wleidyddol ac o ran cenedlaetholdeb na thalaethiau ffederal, oherwydd ei bod yn 'wladwriaeth undeb'.

Cysyniad y Cydffederasiwn
-------------------------

Cynigiwyd os na chaiff materion sy'n gysylltiedig â system lywodraethu anghymesur eu datrys gyda datganoli, yna gallai'r system gael ei newid i fod yn "gydffederasiwn". Mae conffederasiwn yn undeb llac sydd ag awdurdod canolog gyda rhai pwerau craidd. Mae’r awdurdod canolog hwn yn bodoli gyda chonsensws y gwledydd sofran cyfansoddol, sydd hefyd yn cynnal hawl i olyniaeth. 

### Cysyniad cydffederasiwn y DU

Gall y cysyniad o DU gydffederal gynnwys y canlynol:

1. Sofraniaeth unigol Cymru, Lloegr, Gogledd Iwerddon a'r Alban.
2. Cynrychiolir senedd genedlaethol pob gwlad mewn Cynulliad Cydffederal lle byddai materionfel rhyddid i symud, preswylio, cyflogaeth mewn gwledydd cyfagos yn destun trafodaeth.
3. Cronfeydd cyllidebol ar y cyd a godir yn flynyddol ac a gyfrannir gan bob aelod-wlad fel cyfran gytûn o CMC (*GDP*). Mae pob gwlad yn gweithredu eu systemau treth eu hunain a'u banc eu hunain, ond gyda'i gilydd gallant gytuno ar arian cyffredin.
4. Diffinnir y conffederasiwn gan gytundeb y cytunwyd arno sy'n cynnwys cyfeiriadau at e.e. masnach fewnol, arian cyfred, amddiffyn, cysylltiadau tramor.
5. Rhaid i bob penderfyniad a wneir gan y cynulliad cydffederal gael ei weithredu'n unigol yn llywodraeth pob gwlad.
6. Mae gan bob gwlad awdurdodaethau cyfreithiol annibynnol a goruchaf lys .

Awgrymwyd hefyd y dylid disodli Tŷ’r Arglwyddi gyda senedd a etholwyd gan gynulliadau/seneddau’r gwledydd cyfansoddol. 

Nododd y Comisiwn Cyfansoddiadol annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru ddau gwestiwn ar undeb cydffederal yn achos annibyniaeth i Gymru :

"Pa dystiolaeth sydd y byddai Lloegr a/neu rannau eraill o’r DU yn ymuno mewn unrhyw gysylltiad rhydd neu drefniadau cydffederal â Chymru a fyddai’n cyfyngu ar eu rhyddid i weithredu?

Pe bai rhannau eraill o’r DU yn amharod i wneud trefniadau llywodraethu ar y cyd â Chymru annibynnol, sut byddai materion trawsffiniol yn cael eu rheoli?"

Cynigion Conffederasiwn y DU
----------------------------

Mor gynnar â 1892, codwyd y cysyniad o "Gydffederasiwn Prydeinig" a soniodd am y posibilrwydd y gallai Cymru, Lloegr, Iwerddon a'r Alban ymuno â chonffederasiwn fel gwladwriaethau ar wahân. 

### Gan academyddion

Amlinellodd Gerald Holtham, Athro Hodge yn yr Economi Ranbarthol ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd, ei gefnogaeth i’r DU gydffederal mewn erthygl ar gyfer y felin drafod Compass. 

Mae’r Athro Jim Gallagher, o’r Sefydliad Ymchwil Cyfreithiol a Chyfansoddiadol ym Mhrifysgol St Andrews, wedi cynhyrchu papur yn trafod ei gefnogaeth i DU gydffederal. Gallagher oedd prif gynghorydd llywodraeth y DU ar ddatganoli a materion cyfansoddiadol. Bu'n gweithio ar uned bolisi rhif 10 o dan Gordon Brown. 

Yn 2019, awgrymodd Nigel Biggar, Athro Regius mewn Diwinyddiaeth Foesol a Bugeiliol, Prifysgol Rhydychen, ei bod yn bryd ffurfio conffederasiwn Ynysoedd Prydain, gan ddisodli Tŷ’r Arglwyddi gyda senedd a etholwyd gan gynulliadau/seneddau’r gwledydd cyfansoddol. 

#### Cynghrair-Undeb yr Ynysoedd

Ym mis Mawrth 2022, cynhyrchodd Glyndwr Jones o'r Sefydliad Materion Cymreig ddogfen "Cynghrair-Undeb yr Ynysoedd" yn trafod opsiynau cyfansoddiadol ar gyfer y DU gyda rhagair gan gyn-brif weinidog Cymru Carwyn Jones. Mae’r awdur yn cyflwyno nifer o opsiynau cyfansoddiadol posibl ar gyfer gwledydd y DU/DU gan gynnwys: datganoli, ffederaliaeth, cydffederaliaeth, cydffederaliaeth, sofraniaeth o fewn yr UE ac annibyniaeth. Mae'r awdur yn setlo ar gydffederaliaeth, undeb o genhedloedd sofran sy'n sefyll rhwng ffederaliaeth a chonffederasiwn, gyda chytundeb cydffederal y cytunwyd arno rhwng seneddau cenedlaethol, sydd ar y cyd yn ffurfio "Cyngor yr Ynysoedd". Byddai’r undeb arfaethedig yn cynnwys y canlynol:

* Hawliau symud, preswylio a chyflogaeth mewn unrhyw genedl o fewn yr undeb
* Byddai gan bob cenedl ei hawdurdodaeth gyfreithiol ei hun yn ogystal â "Goruchaf Lys yr Ynysoedd"
* Arian cyffredin a "Banc yr Ynysoedd" canolog
* Byddai gan bob gwlad ei threth ei hun ac yn cyfrannu cyfran o'u CMC i "Gyngor yr Ynysoedd"
* Amddiffyn, polisi tramor, masnach fewnol, arian cyfred, economeg ar raddfa fawr a "materion yr Ynysoedd" a lywodraethir gan "Gyngor yr Ynysoedd"
* Mae pob cenedl yn dal 4 sedd yng nghyngor cyffredinol y CU ac un sedd gyfunol yng Nghyngor Diogelwch y CU

### Gan wleidyddion

Hyrwyddodd cyn-arweinydd Plaid Cymru Gwynfor Evans, o blaid "Conffederasiwn Prydeinig" a oedd yn cynnwys Cymru, a chynhyrchodd lyfryn yn cynnwys y cynnig hwn yn 1988.  

Mae John Osmond, gohebydd gwleidyddol Cymru wedi dweud yn 2014 bod y syniadau cyfansoddiadol a gynigiwyd gan y cyn Brif Weinidog Gordon Brown a chyn Brif Weinidog Cymru Carwyn Jones yn symud tuag at gonffederasiwn.  Dywedir bod cyn-brif weinidog Cymru, Carwyn Jones, yn gefnogwr i system Gydffederal ac wedi bod yn gweithio gyda Gordon Brown ar ei argymhellion ar gyfer diwygio cyfansoddiadol y DU. Nid yw'n ymddangos bod unrhyw dystiolaeth hyd yma i awgrymu bod argymhellion Brown yn cynnwys model tebyg i gydffederal. 

Yn dilyn etholiad cyffredinol y DU 2015, arweinydd Plaid Cymru ar y pryd, addasodd Leanne Wood safiad cyfansoddiadol y blaid yn ôl i safbwynt traddodiadol y blaid o Gymru annibynnol o fewn conffederasiwn y DU.  

Yn 2019, mae arweinydd Plaid Cymru Adam Price hefyd yn eiriol dros "Gydffederasiwn Prydeinig rhwng Cymru, yr Alban a Lloegr", yn debyg i undeb Benelux rhwng Gwlad Belg, yr Iseldiroedd a Lwcsembwrg. Dywedodd Price "Byddwn yn dadlau, trwy gyfuno eu pwerau o fewn Benelux a’r Undeb Ewropeaidd, fod y tair gwlad wedi ehangu a chryfhau eu sofraniaeth. Trwy gydweithio’n agos maent wedi cael mwy o hyblygrwydd a chyrhaeddiad wrth arfer pŵer cenedlaethol, wedi tyfu eu heconomïau, ac wedi gwella eu presenoldeb ar lwyfan y byd."  

Yn 2021, mewn Pwyllgor Cyfansoddiad yn Nhŷ’r Arglwyddi, "Ymchwiliad i Lywodraethu’r DU yn y Dyfodol", mae Dr Paul Anderson yn awgrymu bod angen rhagor o ymchwil ar gyfer DU ffederal neu gydffederal. Mae'n nodi y gallai hyn, "yn groes i'r farn ddominyddol bresennol ymhlith elites gwleidyddol o blaid yr Undeb, greu undeb hyd yn oed yn fwy llac". Mae hefyd yn awgrymu bod ymgyrch yr SNP dros annibyniaeth cyn refferendwm annibyniaeth 2014 yn cynnwys "dilysnodau" DU gydffederal. 

Yn 2022, mae Dafydd Wigley, cyn AS Plaid Cymru ac aelod o dŷ’r arglwyddi wedi eiriol dros "Gydffederasiwn Prydeinig", "lle mae sofraniaeth y tair cenedl a’r Dalaith yn cael ei chydnabod, ond maen nhw’n cronni eu sofraniaeth at rai dibenion—er enghraifft, cydnabod y Frenhines fel pennaeth conffederasiwn Prydeinig. Mae Plaid Cymru a’r SNP ar hyn o bryd yn derbyn y frenhiniaeth fel Pennaeth y Wladwriaeth, gan gydnabod dimensiwn Brytanaidd i’n hunaniaeth yn ogystal â’n hunaniaeth genedlaethol." "Yn ail, efallai y bydd sterling yn cael ei dderbyn fel yr arian cyfred a Banc Lloegr wedi’i ailgyfansoddi yn gweithredu fel banc canolog i gonffederasiwn. Yn drydydd, mae lle ar gyfer cydweithrediad amddiffyn. Mae'r SNP yn cefnogi bod Alban annibynnol yn rhan o NATO, er bod hyn yn amlwg yn cael ei gymhlethu gan gwestiwn arfau niwclear. Mae’n siŵr bod yna ateb pragmatig i alluogi cydweithrediad amddiffyn."

Gogledd Iwerddon
----------------

Mae’r Athro Brendan O’Leary o Ysgol Economeg Llundain wedi nodi bod elfen o gydffederasiwn eisoes yn bodoli rhwng cenedl y DU, Gogledd Iwerddon a gwladwriaeth annibynnol Iwerddon. Yn dilyn Cytundeb Dydd Gwener y Groglith 1998, sefydlwyd cyngor gweinidogol gogledd-de (o ynys Iwerddon) sy'n gyfrifol am 12 maes polisi.

Gweler hefyd
------------

* Diwygio cyfansoddiadol yn y Deyrnas Unedig
* Ffederaliaeth yn y Deyrnas Unedig
* Datganoli yn y Deyrnas Unedig
* Talaith yr Undeb
* Cyngor Prydeinig-Gwyddelig
* Yr Undeb Ewropeaidd
* Benelux
* Cyngor Nordig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "A new model for the UK?". *Institute of Welsh Affairs* (yn Saesneg). 2019-10-11. Cyrchwyd 2022-04-08.
2. 1 2  Stein, Eric (2000-01-26). *Czecho/Slovakia: Ethnic Conflict, Constitutional Fissure, Negotiated Breakup* (yn Saesneg). University of Michigan Press. t. 21. ISBN 978-0-472-08628-3.
3. 1 2  "CoR - UK intro". *portal.cor.europa.eu*. Cyrchwyd 2022-10-12.
4. ↑  "King Charles III, the new monarch". *BBC News* (yn Saesneg). 2022-09-18. Cyrchwyd 2022-10-12.
5. ↑  "Wales and Scotland not nations and independence should be made 'impossible' says Lord Frost". *Nation.Cymru* (yn Saesneg). 2022-08-19. Cyrchwyd 2022-10-12.
6. ↑  "Four options for configuring the British constitution". *British Politics and Policy at LSE*. 2015-02-10. Cyrchwyd 2022-10-23.
7. ↑  "A new model for the UK?". *Institute of Welsh Affairs* (yn Saesneg). 2019-10-11. Cyrchwyd 2022-04-08.
8. 1 2  "Times Letters: Independence, nationalism and confederation". *The Times* (yn Saesneg). ISSN 0140-0460. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-10-18. Cyrchwyd 2022-04-09.
9. ↑  "Interim report by The Independent Commission on the Constitutional Future of Wales" (PDF).
10. ↑  White, Arthur Silva (1892). *Britannic Confederation: A Series of Papers by Admiral Sir John Colomb, Professor Edward A. Freeman, George G. Chisholm [and Others] ...* (yn Saesneg). G. Philip & Son. tt. 50–51.
11. ↑  "The British Confederation of States". *Compass* (yn Saesneg). 2021-02-01. Cyrchwyd 2022-04-08.
12. ↑  Gallagher, Jim. *Could there be a "Confederal" UK?* (PDF).
13. ↑  Trust, Federal (2022-03-28). "A League-Union of the Isles - Book Recommendation". *The Federal Trust* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-04-14.
14. ↑  admin (2012-03-16). "Challenge facing Plaid's new leader". *Institute of Welsh Affairs* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-11.
15. ↑  "Gwynfor Evans - gwynfor.net". *www.gwynfor.net*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2023-01-30. Cyrchwyd 2022-10-12.
16. ↑  admin (2014-03-13). "Acts of disunion". *Institute of Welsh Affairs* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-11.
17. ↑  Shipton, Martin (2022-10-23). "A Labour landslide could be bad news for devolution | Martin Shipton". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-27.
18. ↑  Osmond, John (2015-11-01). "Three Welsh Leaders in Search of a Constitutional Future for their Country". *Scottish Affairs* **24** (4): 463–475. doi:10.3366/scot.2015.0097. ISSN 0966-0356. .
19. ↑  "There'll still be a Britain, says Plaid leader". *ITV News* (yn Saesneg). 2012-06-29. Cyrchwyd 2022-10-12.
20. ↑  "Plaid leader calls for 'Benelux' model of cooperation between nations of Britain post-independence". *South Wales Guardian* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-10-11.
21. ↑  "Benelux Treaty of Economic Union - Belgium-Luxembourg-Netherlands [1958]".
22. ↑  "Dr Paul Anderson – written evidence (FGU0011)".
23. ↑  "Wales' indy movement not 'anything like Scotland' says member of Labour constitutional commission". *Nation.Cymru* (yn Saesneg). 2022-06-10. Cyrchwyd 2022-10-11.
24. ↑  "Constitutional Commission". *UK Parliament*. Cyrchwyd 2022-10-13.
25. ↑  O'Leary, Brendan (1998). *The British-Irish Agreement: Power-Sharing Plus* (PDF) (yn English). The Constitution Unit School of Public Policy (UCL).CS1 maint: unrecognized language (link)

| * v
* t
* e
 Datganoli Cymru |
| --- |
| Cymru |
| Refferenda | 
* 1979
* 1997
* 2011

 |
| Cyrff datganoledig | 
* Senedd Cymru
* Llywodraeth Cymru
	+ rhestr
	+ Polisïau unigryw
* Prif Weinidog Cymru
	+ rhestr

 |
| Commisiynau | 

|  |  |
| --- | --- |
| Comisiynau Senedd y DU | 
* Comisiwn Kilbrandon
* Comisiwn Silk

 |
| Comisiynau Senedd Cymru | 
* Comisiwn Richard
* Comisiwn Holtham
* Comisiwn Thomas

 |

 |
| Deddfwriaeth datganoli | 
* 1978 (diddymwyd)
* 1998
* 2006
* 2014
* 2017
* Pwerau Senedd Cymru
	+ Deddf Senedd Cymru
* Cyfraith Cymru

 |
| Pwyllgorau | 
* Pwyllgor Materion Cymreig
* Yr Uwch-Bwyllgor Cymreig

 |
| Adranau Llywodraeth y DU yng Nghymru | 
* Swyddfa Cymru
* Y Swyddfa Gymreig (gynt)

 |
| Cyllid | 
* Fformiwla Barnett
* Trethiant Cymru

 |
| Datganoli pellach | 
* Datganoli pellach i Gymru
* Dat-Uwch (Devo-max)
* Datganoli pellach
* System cyfiawnder i Gymru

 |
| Hanes | 
* Hanes
* Cymru Fydd
* Ymgyrch dros Senedd
* Ie dros Gymru

 |
| Systemau amgen | 
* Ffederaliaeth
* Cydffederasiwn
* Annibyniaeth

 |
| WiciBrosiect Cymru |