Adran neu ranbarth cenedlaethol o'r BBC ar gyfer Cymru yw **BBC Cymru Wales** (**BBC Cymru** ar lafar ac yn gyffredinol yn Gymraeg). Gyda Pencadlys BBC Cymru yng nghanol Caerdydd, mae'n cyflogi dros 1200 o bobl ac yn cynhyrchu ystod eang o raglenni teledu a radio a gwasanaethau ar-lein yn y Gymraeg a'r Saesneg. Ceir dwy sianel deledu Saesneg, sef BBC One Wales a BBC Two Wales, a dau wasanaeth radio cenedlaethol, sef BBC Radio Cymru yn Gymraeg a BBC Radio Wales yn Saesneg.

Gwasanaethau Cymraeg
--------------------

BBC Cymru sy'n gyfrifol am gynhyrchu rhaglenni Newyddion S4C a'r gyfres sebon boblogaidd *Pobol y Cwm*. Mae hefyd wedi cyd-gomisiynu nifer o ddramau gyda S4C, gyda fersiynau Cymraeg a Saesneg i'w dangos ar S4C a sianeli'r BBC.

BBC Radio Cymru yw'r gwasanaeth radio cenedlaethol Cymraeg. Fe'i crewyd yn 1977 a dilynodd Radio Cymru 2 yn 2018.

Yn ogystal mae gan BBC Cymru nifer o dudalennau ar wefan y BBC, yn Gymraeg a Saesneg. Yng ngaeaf 2013 lansiwyd *Cymru Fyw* sef gwefan newydd gydag elfen o "blog byw". Roedd hefyd yn cynnwys elfennau o newyddion, chwaraeon, tywydd a thraffig ynghyd ag eitemau am y celfyddydau, diwylliant poblogaidd a gwasanaethau eraill. Dywedodd Sian Gwynedd, Pennaeth Rhaglenni a Gwasanaethau Cymraeg BBC Cymru Wales mai bwriad y datblygiad yw ehangu apêl a chyrhaeddiad gwasanaethau Cymraeg ar-lein: *"Mae'n rhaid i wasanaethau ar-lein, rhyngweithiol yn Gymraeg gystadlu gyda chyfryngau byd-eang, a dyna un o'r heriau mwyaf sylweddol sy'n wynebu'r iaith. Er ein bod yn darparu rhai o’r gwefannau mwyaf poblogaidd yn Gymraeg ers nifer o flynyddoedd, rydyn ni eisiau creu mwy o argraff ar ein cynulleidfa. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf mae nifer y defnyddwyr sy’n defnyddio gwefannau Cymraeg y BBC wedi cynyddu dros 50% - ond rydyn ni’n hyderus bod yna le i dyfu ymhellach wrth i’r defnydd o ffônau symudol a thabledi gynyddu. Rydym yn awyddus i adeiladu ar y llwyddiant hyd yma er mwyn cyrraedd 50,000 o ddefnyddwyr unigryw bob wythnos."*

Hanes
-----

Roedd y darllediad cyntaf yng Nghymru ar 13 Chwefror 1923 o'r orsaf radio 5WA, a ddaeth yn ddiweddarach yn rhan o'r BBC Regional Programme ac yna'r BBC Home Service yn 1939. Gwnaed y darllediad cyntaf yn Gymraeg gan y gweinidog Gwilym Davies ar Ddydd Gŵyl Dewi 1923.

Yn ystod y cyfnod yma, gwasanaethwyd y wlad o sawl canolfan o gwmpas Cymru. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, tewyd y gwasanaethau rhanbarthol i gyd a darlledwyd yr Home Service o Lundain, er roedd peth cynnwys Cymreig.

Agorwyd canolfan BBC Bangor, Bryn Meirion, yn 1935 a'r pennaeth oedd y cynhyrchydd radio dylanwadol, Sam Jones. Bu'n meithrin nifer o ddoniau ifanc ar raglen y *Noson Lawen*. Yn ystod y rhyfel, daeth canolfan y BBC ym Mangor yn gartref i adran Adloniant y BBC, er na ddatgelwyd hyn yn gyhoeddus. Symudodd nifer o sêr radio cynnar y BBC i Fangor yn ystod y cyfnod yma gan cynnwys Tommy Handley, Arthur Askey, Cavan O' Connor a Charlie Chester.

Daeth y signalau teledu cyntaf i Gymru ar 15 Awst 1952 o Trosglwyddydd Gwenfô a oedd newydd ei godi. Roedd y trosglwyddydd yn darlledu gwasanaeth BBC Television o Lundain. Yn 1957, cydnabyddwyd Cymru pan lansiwyd rhanbarth BBC West o Fryste gyda bwletin newyddion pum munud i Gymru, wedi ei ddilyn yn 1962 gan y rhaglen newyddion ddyddiol *BBC Wales Today*.

Y Ganolfan Ddarlledu, Llandaf
Lansiwyd BBC Cymru Wales ar 9 Chwefror 1964 gan ddarparu gwasanaeth penodol i Gymru. Cafodd y gwasanaeth newydd ei hyrwyddo yn helaeth (gan ddatgan *Wales gets its very own TV service in 1964!*) gyda hysbysebion animeddiedig yn defnyddio swn corau Cymreig i esbonio am ymyrraeth y signal o'r mynyddoedd. Dwy flynedd yn ddiweddarach yn 1966, agorwyd pencadlys newydd BBC Cymru Wales yn y Ganolfan Ddarlledu yn Llandaf, Caerdydd a daeth y darllediad lliw cyntaf i Gymru yn 1970.

Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, parhaodd y BBC Home Service gyda'i raglenni disodli rhanbarthol, yn cynnwys gwasanaeth disodli i Gymru. Parhaodd y gwasanaeth yma ar ôl y newid o'r Home Service i Radio 4 a wnaeth baratoi'r ffordd ar gyfer dwy wasanaeth radio llawn amser - BBC Radio Cymru yn 1977, wedi ei ddilyn y flwyddyn ganlynol gan BBC Radio Wales.

Bws darlledu allanol BBC Cymru Wales, 2009
Cyn 1982, roedd BBC Cymru Wales yn darlledu rhaglenni teledu yn Gymraeg a Saesneg, gyda'r rhaglen newyddion *Heddiw* a'r ddrama gyfres *Pobol y Cwm* yn rhan allweddol o'r allbwn. Newidiodd hyn pan lansiwyd S4C ar 1 Tachwedd 1982 a trosglwyddwyd holl raglenni Cymraeg y BBC ac HTV i'r sianel newydd. Roedd rhaid i'r BBC ddarparu lleiafswm o ddeg awr yr wythnos ar gyfer S4C, yn cynnwys *Pobol y Cwm* a'r gwasanaeth newyddion estynedig *Newyddion*.

Parhaodd BBC Cymru Wales i ehangu ei wasanaethau yn y 1990au hwyr. Ymddangosodd y tudalennau gwe cyntaf ar gyfer Cymru yn 1997 ar BBC Online, yn cynnwys amrywiaeth o nodweddion am raglenni, yr amserlen, digwyddiadau cymunedol a storiau eraill. Y flwyddyn ganlynol, cafodd BBC Cymru ofod darlledu ychwanegol drwy ddefnyddio amser disodli ar sianel ddigidol BBC Choice, o ddiwedd yr oriau brig i ganol nos. Parhaodd hyn nes i'r sianel ddod i ben yn 2001; wedi hynny byddai BBC Cymru yn disodli rhaglenni oriau brig ar sianel BBC Two ar lwyfannau digidol i ddarlledu BBC 2W. Caewyd y gwasanaeth hwn ar 2 Ionawr 2009 - cyn y newid i teledu digidol a fyddai'n diweddu'r arfer o ddarlledu arlwy wahanol ar y sianeli digidol ac analog.

Gyda'r ehangiad yn y nifer o gynhyrchiadau drama a wnaed gan BBC Cymru ers 2011, adeiladwyd stiwdios teledu newydd ym Mae Caerdydd a symudodd set *Pobol y Cwm* i'r lleoliad.

Stiwdios
--------

Adeilad BBC Cymru ym Mangor, Gwynedd.
Rhwng 1967 a 2020 roedd pencadlys BBC Cymru yn Y Ganolfan Ddarlledu, Llandaf, Caerdydd. Adeiladwyd y ganolfan yn 1966 ac fe'i agorwyd y flwyddyn ganlynol fel lleoliad pwrpasol ar gyfer ehangu presenoldeb y BBC yng Nghaerdydd. Roedd y ganolfan yn cynnwys stiwdios ar gyfer rhaglenni newyddion, gofod ar gyfer cynyrchiadau radio a ddefnyddiwyd gan Gerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC hyd at 2009, a stiwdio arall ar gyfer cynyrchiadau drama a adeiladwyd yng nghanol y 1970au.

Cyn y ganolfan yn Llandaf, roedd y BBC yng Nghymru yn defnyddio capel wedi ei addasu, yn Broadway, Caerdydd a canolfan dros dro ar lannau'r afon Taf. Er fod y stiwdios yma yn cael eu defnyddio ar gyfer rhaglenni drama, adloniant a rhanbarthol, nid oedd y safle yn gwbl addas. Dim ond dau stiwdio oedd ar y safle, y ddau o fewn y capel, a ni chafwyd cyfleuster i ddarlledu ffilm o'r safle am sawl blwyddyn; roedd ffilm yn cael ei chwarae fewn i raglenni o beiriant telecine ym Mryste neu Llundain a proseswyd ffilm ar gyfer newyddion gan gwmni o'r enw Park Pictures yng Nghaerdydd cyn i'r BBC gael ei offer ei hun yn y capel ar Heol Stacey.

Adeiladau stiwdios Porth y Rhath, BBC Cymru
Yn fwy diweddar, daeth fwy o gynhyrchiadau drama mawr i BBC Cymru a roedd angen buddsoddi mewn stiwdios newydd. I ddechrau, buddsoddwyd yn Upper Boat Studio yn Glan-bad ger Pontypridd fel gofod ar gyfer sawl cynhyrchiad, yn cynnwys *Doctor Who* a'i chwaer-raglenni *Torchwood* a *The Sarah Jane Adventures*. Er y buddsoddiad yno, yn fuan roedd angen mwy o ofod ar gyfer y cynyrchiadau ychwanegol oedd yn cael eu symud i Gymru. Yn Mawrth 2009 penderfynwyd byddai cynhyrchiadau'r BBC *Casualty* a *Crimewatch* yn symud o'u cartref yn BBC Bryste i Gaerdydd.

Adeiladwyd cyfres o stiwdios newydd ar gyfer y rhaglenni yma, gyda 170,000 troedfedd sgwâr o le, fel cartref i gynhyrchiadau fel *Doctor Who*, *The Sarah Jane Adventures*, *Casualty*, *Upstairs Downstairs*, a *Pobol y Cwm*. Wedi ei leoli ym Mhorth Teigr, Bae Caerdydd, cafwyd cytundeb yn Ionawr 2009 i adeiladu Stiwdios Porth y Rhath, cychwynodd y gwaith adeiladu yn Mehefin 2010 a cwblhawyd y gwaith yn Chwefror 2011. Cychwynnodd gwaith cynhyrchu ar y safle yn hydref 2011 ac agorwyd y safle'n swyddogol ar 12 Mawrth 2012. O ganlyniad, symudodd *Pobol y Cwm* o'i stiwdios yn Llandaf a symudodd *Doctor Who* o stiwdios Glan-bad i'r ganolfan newydd, gyda *Casualty* yn ymuno â nhw yn ddiweddarach. Er ei fod wedi gynllunio ar ei gyfer, ni ddefnyddiwyd y safle ar gyfer y *Sarah Jane Adventures*, o ganlyniad i farwolaeth y brif actores Elisabeth Sladen yn 2011, na chwaith *Upstairs Downstairs*, yn dilyn canslo'r gyfres.

Cyhoeddwyd yn Awst 2013 y byddai stiwdios Llandaf yn cau o fewn rhai blynyddoedd a byddai pencadlys BBC Cymru yn symud i safle newydd. Yn Mehefin 2014 cyhoeddwyd y byddai'r pencadlys newydd yn cael ei adeiladu ar hen safle orsaf fysiau Caerdydd Canolog ac yn gartref i 1000 o staff. Byddai gan yr adeilad newydd hanner yr arwynebedd llawr na'r hen ganolfan a 70% llai o ofod stiwdio, o ganlyniad i agor Porth y Rhath. Cychwynnodd y gwaith o symud rhai staff i'r pencadlys newydd yn Hydref 2019 a cwblhawyd y gwaith o drosglwyddo yr holl ddarllediadau radio a theledu i'r adeilad erbyn diwedd Medi 2020.

Yn ogystal â'r lleoliadau yng Nghaerdydd, mae gan BBC Cymru adeiladau yn Aberystwyth, Bangor, Caerfyrddin, Y Drenewydd, Penrhyndeudraeth, Abertawe a Wrecsam; a Neuadd Hoddinnott y BBC yng Nghanolfan Mileniwm Cymru sy'n gartref i Gerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC.

Cynyrchiadau teledu
-------------------

Presenoldeb BBC Cymru yn dathliad 150 mlynedd Y Wladfa Gymreig yn Porth Madryn, Patagonia, yr Ariannin.
Mae BBC Cymru Wales yn cynhyrchu rhaglenni lleol a rhwydwaith ar gyfer darlledu yng Nghymru a gweddill y DU. Yn y blynyddoedd diweddar, mae eu cynyrchiadau drama wedi bod yn arbennig o llwyddiannus, yn cynnwys ar adfywiad yn 2005 o'r gyfres wyddonias *Doctor Who* a'i sgil-rhaglenni *Torchwood* (2006) a *The Sarah Jane Adventures* (2007). Yn ogystal mae BBC Cymru yn comisiynu drama ar gyfer rhwydwaith y BBC o gynhyrchwyr annibynnol, tebyg i *Life on Mars* (2006–2007)

Mae'r BBC wedi gweithio ar y cyd gyda S4C wrth gomisiynu nifer o ddramau sy'n cael ei ffilmio gefn-wrth-gefn ar gyfer fersiynau Cymraeg/Saesneg neu ddwyieithog. Mae rhain yn cynnwys *Y Gwyll*, *Un Bore Mercher* a *Craith*. Darlledir y dramau yma ar S4C yn gynta, yna BBC One Wales ac yn ddiweddarach ar BBC Four.

### Cynyrchiadau mewnol

Crewyd y cynyrchiadau canlynol gan BBC Cymru ar gyfer eu darlledu yng Nghymru:

* *Wales Today* (1962–presennol)
* *Week In Week Out* (1964–2017)
* *Pobol y Cwm* (1974–presennol)
* *Ffeil* (1995–presennol)
* *Newyddion* (1982–presennol)
* *Satellite City* (1996–1999)
* *Belonging* (1999–2009)
* *The Bench* (2001–2002)
* *First Degree* (2002)
* *High Hopes* (2002–2009)
* *Hospital 24/7* (2009–presennol)
* *Scrum V* (1995–presennol)

Yn ogystal â rhaglenni i Gymru, mae cynyrchiadau rhwydwaith o BBC Cymru yn cynnwys:

* *Grand Slam* (1978)
* *The Life and Times of David Lloyd George* (1981)
* *Ennal's Point* (1982)
* *The District Nurse* (1984–1987)
* *Border Cafe*
* *He Knew He Was Right* (2004)
* *Doctor Who* (2005–presennol)
* *Doctor Who Confidential* (2005–2011)
* *Class* (2016)
* *The Chatterley Affair* (2006)
* *Torchwood* (2006–2009)
* *Torchwood Declassified]' (2006–2009)*
* *Tribe* (2007)
* *The Sarah Jane Adventures* (2007–2011)
* *Top Dogs* (2009)
* *Upstairs, Downstairs (adfywiad 2010)* (2010–2012)
* *Sarah Jane's Alien File* (2010)
* *Wizards vs Aliens' (2012–2014)*
* *Casualty* (2012–presennol)

### Comisiynau annibynnol

Yn ogystal â comisiynau mewnol, mae BBC Cymru yn comisiynu cwmniau annibynnol i gynhyrchu rhaglenni. Mae rhain yn cynnwys:

Ar gyfer Gymru:

* *Coal House* (2007–2008)
* *The Wright Taste* (2008)
* *Crash* (2009–2010)

Ar gyfer rhwydwaith y DU:

* *Shakespeare: The Animated Tales* (1992, 1994)
* *Casanova* (2005)
* *The Girl in the Café* (2005)
* *Life on Mars* (2006–2007)
* *Wide Sargasso Sea* (2006)
* *This Life + 10* (2007)
* *Ashes to Ashes* (2008–2010, spinoff o *Life on Mars*)
* *Merlin* (2008–2012)
* *Being Human* (2009–2013)
* *Rhod Gilbert's Work Experience* (2009–presennol)
* *Sherlock* (2010–presennol)
* *Dirk Gently* (peilot 2010, cyfres 2012)

Ar gyfer S4C/BBC:

* *Y Gwyll* (2013-presennol)
* *Un Bore Mercher* (2017)
* *Craith* (2018)

Gweler hefyd
------------

* BBC Radio Cymru
* BBC Radio Wales
* Radio Cymraeg
* Teledu yng Nghymru

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan BBC Cymru
* Hanes y BBC yng Nghymru Archifwyd 2009-01-23 yn y Peiriant Wayback.
* BBC Cymru Dysgu

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC Archifwyd 2013-08-23 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 11 Tachwedd 2013
2. 1 2 3 4 5  "Our History 1923-1966". *About BBC Cymru Wales*. BBC Cymru Wales. Cyrchwyd 22 Mai 2012.
3. ↑   Davies, Gwilym (1879–1955). *Y Bywgraffiadur Ar-lein*. Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Adalwyd ar 4 Gorffennaf 2013.
4. ↑  *Atgofion BBC Bangor yn 80 // BBC Bangor Memories at 80*  , BBC Cymru Fyw, 27 Mawrth 2015.  Cyrchwyd ar 22 Chwefror 2018.
5. ↑  "History of BBC Wales". TVARK. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 20 Ionawr 2012. Cyrchwyd 30 Rhagfyr 2011. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
6. 1 2 3 4 5 6 7  "History of the BBC in Wales". *About BBC Cymru Wales*. BBC Cymru Wales. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-03-14. Cyrchwyd 26 Gorffennaf 2015.
7. ↑  "BBC Wales Online (1998)". Internet Archive/BBC Cymru Wales. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 11 Gorffennaf 1998. Cyrchwyd 25 Mai 2012. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
8. ↑  "BBC Wales launches new channel". *BBC News*. 29 Hydref 2001. Cyrchwyd 25 May 2012.
9. ↑  "Up to 155 jobs to go at BBC Wales". *BBC News*. 18 Hydref 2007. Cyrchwyd 25 Mai 2012.
10. ↑  Moore, Rowan (25 Mawrth 2012). "Roath Lock studios, Cardiff – review". The Observer. Cyrchwyd 11 Mehefin 2014.
11. ↑  Kempton, Martin. "Rest of Britain today". *TV Studio History*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 8 Mehefin 2012. Cyrchwyd 25 Mai 2012. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
12. 1 2  "BBC evicts top shows from London". *BBC News*. 15 Hydref 2008. Cyrchwyd 30 Mawrth 2010.
13. 1 2  Brown, Maggie (8 Hydref 2010). "BBC Cardiff drama village takes shape". *Guardian*. Cyrchwyd 25 Mai 2012.
14. ↑  "Work starts on BBC Wales drama village in Cardiff Bay". *BBC News*. 24 Mehefin 2010. Cyrchwyd 25 Mai 2012.
15. ↑  Palit, Nick (12 Mawrth 2012). "BBC Roath Lock studios: Official opening in Cardiff Bay". *BBC News*. Cyrchwyd 25 Mai 2012.
16. ↑  "BBC's Cardiff headquarters to relocate". *Ariel*. BBC. 1 Awst 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-08-10. Cyrchwyd 11 Mehefin 2014.
17. ↑  "BBC Wales HQ to move to Cardiff city centre". *Ariel*. BBC. 10 Mehefin 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-10-26. Cyrchwyd 11 Mehefin 2014.