Hanes y Korrika, a ysbrydolodd Siôn Jobbins i gychwyn Ras yr Iaith.
15fed Korrika yn mynd trwy Soraluze
Croesawu'r Korrika
Taith Korrika 2013.
Pasio pastwn 'y tyst' o law i law pob cilomedr
Rhediad 2300 km (1400 milltir) ydy'r **Korrika** *(Rhedeg)* a gynhelir pob ail flwyddyn ers 1980 er mwyn hyrwyddo'r iaith Fasgeg.

Mae miloedd o bobl yn cymryd rhan, gan redeg yn eu tro rhannau'r marathon trwy'r dydd a thrwy'r nos am 11 diwrnod dros Euskal Herria (Gwlad y Basg). Trefnir y rhediad gan fudiad AEK i godi arian ar gyfer eu canolfannau dysgu Basgeg ac ymgyrchoedd llythrennedd i oedolion.

Mae rhedwr ar flaen y Korrika yn dal yn uchel 'y tyst' sef pastwn pren, yn debyg i'r modd mae rhedwr Olympaidd yn dal y fflam. Mae pastwn 'y tyst' yn cael ei basio ymlaen i redwr nesaf pob cilomedr.

Wrth i'r Korrika cael ei rhedeg dydd a nos mae'n meddwl bod pastwn 'y tyst' yn mynd o law i law yn ddi-stop am 11 diwrnod.

Mae arian yn cael ei godi trwy 'brynu' neu noddi cilomedrau'r rhedwyr.

Y tu mewn y pastwn mae neges gudd wedi'i ysgrifennu. Tynnir y neges a'i darllen ar ddiwedd y 2300 km fel uchafbwynt y seremoni derfynol.

Slogan y flwyddyn
-----------------

Tu ôl i'r rhedwr yn dal y pastwn mae trof mawr o redwyr eraill gyda baner slogan Korrika y flwyddyn honno.

Mae rhai slogannau y gorffennnol wedi cynnwys:

* *Euskara, zeurea* (Mae Euskara yn berthyn i ti)
* *Maitatu, ikasi, ari... euskalakari* (Caru, dysgu, ymarfer yr Iaith)
* *Ongi etorri euskaraz* (Croeso i fywyd yn yr iaith)
* *Heldu* (Cyrraedd)
* Yn 2015: *Eusk – ahal- dun* (chwarae ar y gair 'Euskaldun' = siaradwr yr iaith gyda'r gair 'ahal' = gallu)

Wrth gyrraedd trefi a phentrefi croesawir y rhedwyr gan dorfeydd yn chwifio baneri a digwyddiadau cerddoriaeth a dawnsio.

AEK
---

Trefnwyr y Korrika yw *Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea* - AEK (Llythrennedd a Chydweithrediad dros Fasgeg). Mudiad a sefydlwyd ym 1976 i hyrwyddo *Euskara* – yr iaith Fasgeg trwy ei dysgu fel ail iaith i oedolion.

Mae AEK hefyd yn rhoi cryn bwyslais ar lythrennedd ac yn annog a chynorthwyo oedolion sydd yn siaradwyr Euskara yn barod i fod yn hyderus gyda ysgrifennu a darllen yr iaith.

Mae AEK wedi datblygu rhwydwaith eang o dros 100 Euskaltegi (canolfannau dysgu'r iaith Fasgeg) sydd yn cyflogi dros 600 o athrawon. Mae'r Euskaltegi bellach wedi'u lleoli ym mhob rhan o Euskal Herria (Gwlad y Basg), yn cynnwys yr ardaloedd yn Ffrainc a Nafarroa (Sbaeneg: *Navarra*).

Dechreuwyd AEK ar ddiwedd cyfnod pan orfodid y Sbaeneg yn unig iaith y wlad gan lywodraeth Madrid.

Ers y 1970au sefydlwyd senedd hunanlywodraethol yn debyg i Senedd Cymru mewn tair o saith talaith Gwlad y Basg. Yn yr ardaloedd yma mae'r llywodraeth Basgeg yn noddi'n hael gweithgaredd AEK. Ond yn y tair talaith yn Ffrainc a hefyd Nafarroa (Sbaeneg: *Navarra*, talaith nid yw lywodraeth Sbaen yn cydnabod fel rhan o weddill Gwlad y Basg) mae statws a defnydd swyddogol o'r iaith dal yn gyfyngedig iawn.

Mae llywodraeth leol Nafarroa wedi bod yn wrthwynebus i'r Korrika'n croesi eu tiriogaeth a bu tensiwn rhwng y rhedwyr a'r Guarda Civil (heddlu milwrol Sbaen).

Ysbrydoli gwledydd eraill
-------------------------

Mae llwyddiant y Korrika wedi ysbrydoli rhediadau dros ieithoedd eraill. 

* Correllengua - Catalunya
* Correlingua, - Galicia
* Ar Redadeg - Llydaw
* Rith – Iwerddon]]
* Ras yr Iaith – Cymru. Cynhaliwyd fersiwn Cymru o'r Korrika dros y Gymraeg am y tro cyntaf ar Wener 20 Mehefin 2014. Yn ystod y dydd, rhedodd hyd at 1,000 o bobl o Senedd-dy Glyn Dŵr ym Machynlleth trwy ganol trefi Aberystwyth, Tregaron, Llambed, Aberaeron, Cei Newydd, Llandysul, Castell Newydd Emlyn ac Aberteifi

Darllen Pellach
---------------

Lleoliad Gwlad y BasgTaleithiau Gwlad y Basg
* *Korrika: Basque Ritual For Ethnic Identity* (The Basque Series), Teresa Del Valle, ISBN 978-0874172157
* *Gwlad y Basg - Yma o Hyd! Hanes Goroesiad Cenedl* - Robin Evans, 2012. Gwasg Carreg Gwalch. ISBN 9781845273316 (1845273311)

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan y Korrika
* Gwefan AEK - Mudiad Llythrennedd a Chydweithrediad dros Fasgeg
* Gwefan Ras yr Iaith

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-03-13. Cyrchwyd 2015-03-24.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Korrika: Basque Ritual For Ethnic Identity (The Basque Series), Teresa Del Valle, ISBN 978-0874172157, tud 152
5. ↑  "El Gobierno de Navarra anula su colaboración con la Korrika por «exaltar el terrorismo»". 30 March 2009. Unknown parameter `|autor=` ignored (`|author=` suggested) (help)
6. ↑