| Organau cenhedlu gwrywaidd |
| --- |
|  |
| 1. pledren
2. gwerddyr (pwbis)
3. pidyn, cal(a)
4. corpws cafernoswm
5. blaen pidyn (glans)
6. blaengroen
7. agoriad wrethrol
8. coluddyn mawr
9. rectwm
10. fesigl semenol
11. dwythell alldaflol (neu ffrydiol)
12. chwarren brostad
13. chwarren Cowper
14. anws
15. fas defferens
16. argaill
17. caill
18. ceillgwd
 |

Organ cenhedlu allanol gwrywaidd yw **pidyn** (hefyd **cala**, **cal** neu **penis**). Mewn mamal gwrywaidd, trwy'r pidyn mae wrin yn gadael y corff yn ogystal.

Strwythur
---------

Wedi codi ac ar waith
Mae tair colofn o feinwe codiadol mewn pidyn dynol: dau *corpora cavernosa* (unigol: *corpus cavernosum*) ac un *corpus spongiosum*. Lleolir y *corpus spongiosum* ar ochr isaf y pidyn, ar *corpora cavernosa* ar yr ochr uchaf.
Mae pen y *corpus spongiosum* yn eang ac yn oddfog; y glans (hefyd: 'sgetyn') ydyw. Ar du allan y glans, mae'r blaengroen, crychiad llac o groen sy'n gallu cael ei dynnu'n ôl i ddatguddio'r glans. Mae'r *frenulum* yn cysylltu'r blaengroen ag ochr isaf y pidyn.
Mae'r wrethra yn mynd trwy'r *corpus spongiosum*, ac fe leolir ei agoriad, y *meatus*, ar ben eithaf y glans. Trwy'r wrethra'r alldeflir
semen, a thrwyddo mae wrin yn llifo wrth adael y corff. Cynhyrchir sberm yn y ceilliau, a chaent eu storio yn yr epididymis.
Mewn rhai mamolion, mae yna asgwrn codiad, y *baculum*. Nid oes asgwrn yn y pidyn dynol, yn hytrach, ceir codiad wrth iddo lenwi â gwaed. O gymharu â màs y corff, mae'r pidyn dynol yn fwy na'r hyn a geir yn gyfartalog ymysg anifeiliaid.

Y glasoed
---------

Wrth i hogyn gychwyn y glasoed, wedi i'r ceilliau cychwyn ddatblygu, mae'r pidyn a gweddill yr organau cenhedlu yn cychwyn tyfu. Yn gydamserol, mae blew cedor yn tyfu uwchben ac o gwmpas y pidyn.

Maint
-----

Er bod amrywiaeth mawr rhwng astudiaethau, a'u bod yn annigonol braidd, cytunir yn gyffredinol fod cyfartaledd hyd y pidyn mewn cyflwr o godiad llawn rhwng 12.7 cm a 15cm. Mae yna wahaniaethau yn y maint cyfartalog o le i le yn y byd, a rhwng pobl o wahanol hil.
Fel gyda sawl priodwedd gorfforol arall, mae hyd a lled y pidyn yn amrywio'n fawr rhwng unigolion. Mae maint y pidyn llipa yn llai na maint pidyn codedig o lawer. Yn ogystal, mae'r gwahaniaeth rhwng maint y pidyn yn ei gyflyrau llipa a chodedig yn amrywio cymaint, fel na ellir darogan y maint codedig o wybod y maint llipa. Ac eithrio achosion eithafol, does dim cydberthyniad rhwng gallu atgenhedliol neu rywiol a maint y pidyn.

Mewn llenyddiaeth Gymraeg
-------------------------

Ysgrifennodd y bardd enwog Dafydd ap Gwilym am y pidyn ("y gal") yn ei gerdd enwog, *Cywydd y gal*. Yn y gerdd mae'n rhestru llawer o gyfystyron ar gyfer y pidyn.
Yn awdl arobryn Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1991 canodd y Prifardd Robin Llwyd ab Owain hefyd am y pidyn gan ei gymharu i: gleddyf ('Clun ynglŷn, gweinied fy nghledd' ), 'pinwydden' a 'choeden'.

Oriel
-----

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Pidyn dynol yn y cyflwr codedig |
| Pidyn dynol yn y cyflwr codedig  |

|  |
| --- |
| Pidyn glabrous byr |
| Pidyn glabrous byr  |

|  |
| --- |
| pidyn eliffant |
| pidyn eliffant  |

 |

Gweler hefyd
------------

* Amgueddfa Ffalolegol Gwlad yr Iâ

Chwiliwch am ***pidyn***  
yn Wiciadur.