*Gweler hefyd: Annibyniaeth yr Alban*
Ar 18 Medi 2014 cynhaliodd Llywodraeth yr Alban **refferendwm ar annibyniaeth i'r Alban**. Roedd y refferendwm yn gofyn i etholwyr yr Alban: "A ddylai'r Alban fod yn wlad annibynnol?" (Saesneg: *Should Scotland be an independent country?*). Roedd hyn yn dilyn cytundeb rhwng Llywodraeth yr Alban a Llywodraeth y Deyrnas Unedig, yn dilyn papur a gyhoeddwyd ar 21 Mawrth 2013 a oedd yn gosod y seiliau. ac a gymeradwywyd gan Senedd yr Alban ar 14 Tachwedd 2013 ac yn Llundain ar 17 Rhagfyr 2013. Roedd angen mwyafrif (h.y. dros 50%) o'r pleidleisiau i annibyniaeth gael ei wireddu. Canlyniad y referendwm oedd na ddylai'r Alban fod yn annibynnol gyda 1,617,989 (44.7%) o blaid a 2,001,926 (55.3%) yn erbyn. Pleidleisiodd 71% o bobl ifanc 16-17 oed dros annibyniaeth.

Hyd at 12 diwrnod cyn y refferendwm, roedd y poliau'n nodi fod y garfan dros annibyniaeth tua chwe phwynt ar ôl y Na, ond ar y 6ed o Fedi cyhoeddwyd pôl piniwn y *Times* a oedd yn dangos fod 51% o'r etholwyr yn bwriadu pleidleisio dros annibyniaeth. Mewn ymateb i hyn cyhoeddodd y Canghellor George Osborne y byddai'r Alban yn derbyn mwy o annibyniaeth a hawliau megis codi trethi, waeth beth fydd canlyniad i hyn. Yr un diwrnod, mynnodd Prif Weinidog Cymru Carwyn Jones y dylid rhoi'r un hawliau i Gymru. Ymateb arall i hyn oedd i nifer o wleidyddion Saesneg gan gynnwys David Cameron, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, ymweld â'r Alban er mwyn ceisio dylanwadu ar y bleidlais.

Siambr Senedd yr Alban, Holyrood, Caeredin
Prif Weinidog presennol yr Alban Nicola Sturgeon gyda'r cyn-Brif weinidog Alex Salmond; Awst 2007
Baner yr Alban ar y chwith a Jac yr Undeb, Lloegr, ar y dde.
Arolwg barn o'r holl bolau
Graff o holiaduron yn rhagweld sut oedd yr etholaeth yn bwriadu pleidleisio
Gan i'r mwyafrif bleidleisio yn erbyn annibyniaeth yna bydd yr Alban yn parhau o dan y drefn bresennol, yn rhan o'r Deyrnas Unedig, ond addawyd y byddai rhagor o bwerau yn cael eu datganoli i'r Alban o Lundain, fel rhan o Ddeddfwriaeth yr Alban 2012. I'r perwyl hwn gwnaed nifer o argymhellion yn Nhachwedd 2014 gan Y Comisiwn Smith.

Wrth grynhoi'r ymgyrch dros annibyniaeth yn Nhachwedd 2014 dywedodd Dylan Iorwerth Golygydd Gyfarwyddwr *Golwg*, 'Llwyddiant rhyfeddol oedd pleidlais'Ie' refferendwm yr Alban gan fod Alex Salmond yn gwybod yn iawn mai cam oedd o, nid diwedd y daith. Mae galw Salmond yn fethiant fel pebai awduron 'Exodus' wedi dweud mai fflop oedd Moses.'

Yr ymgyrch
----------

Lansiwyd yr ymgyrch dros annibyniaeth ar y 25ain o Fai 2014. Y Prif Weithredwr yw Blair Jenkins, cyn Gyfarwyddwr Darlledu Teledu'r Alban (STV) a Phennaeth Newyddion a Materion Cyfoes STV a BBC yr Alban. Cefnogir yr ymgyrch gan yr SNP, Plaid Werdd yr Alban a Phlaid Sosialaidd yr Alban. Erbyn 22 Awst 2014 roedd dros un filiwn o Albanwyr wedi arwyddo deiseb yn galw am Annibyniaeth.

Lansiwyd yr ymgyrch yn erbyn annibyniaeth (*Better Together*) ar 25 Mehefin 2012 dan arweinyddiaeth Alistair Darling, cyn Ganghellor y Trysorlys, ac fe'u cefnogir gan y Blaid Geidwadol, y Blaid Lafur a'r Rhyddfrydwyr Democrataidd.

Cadarnhaodd Llywodraeth yr Alban drwy fesur cyfreithiol i ostwng oed pleidleisio o 18 i 16 oed, fel rhan o bolisi'r SNP dros safoni'r oedran hwn ym mhob etholiad yn yr Alban. Cytunodd y Blaid Lafur, y Rhyddfrydwyr a'r Blaid Werdd gyda'r mesur.

Yn Ionawr 2012, arweiniodd Elaine Murray, Aelod o'r Blaid Lafur, ymgyrch yn annog y dylid rhoi'r hawl i'r 800,000 o Albanwyr sy'n byw y tu allan i'r Alban i gael yr hawl i bleidleisio. Gwrthwynebwyd hyn gan Lywodraeth yr Alban, a ddadleuodd y byddai'n anodd iawn i weinyddu hyn ac y byddai Adran Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig yn cwestiynu cyfreithlondeb refferendwm sydd heb ei seilio ar ffiniau daearyddol.

Dywedodd Dylan Iorwerth mai dim ond rhesymau economaidd oedd gan y garfan yn erbyn annibyniaeth; *Y rhyfeddod ydi'r diffyg sôn am genedligrwydd a hanes a diwylliant.* meddai.

Y broses
--------

Cychwynwyd pleidleisio ar 27 Awst 2014 pan dderbyniodd pleidleiswyr post eu ffurflenni pleidleisio. Cofrestrodd 680,235 ar gyfer hyn, sef 20% yn uwch nag ym Mawrth 2014. Arestiwyd un dyn 28 oed o Drumchapel am geisio gwerthu ei ffurflen bleidleisio ar eBay. Y diwrnod olaf y gellid cofrestru ar gyfer y refferendwm oedd yr ail o Fedi.

Dadlau cyhoeddus
----------------

Wedi llawer o negydu rhwng y ddwy garfan, trefnwyd dadl deledu rhwng y ddau arweinydd Salmond a Darling ar raglen o'r enw *Salmond & Darling: The Debate*, a chafodd ei darlledu ar STV ar 5 Awst 2014. Cynhaliwyd ail ddadl rhyngddynt ar 25 o Awst 2014, o'r enw *Scotland Decides: Salmond versus Darling* ac fe'i darlledwyd ar *BBC One Scotland* a BBC 2 ar gyfer gweddill gwledydd Prydain. Ystyriwyd mai Alastair Darling enillodd y ddadl deledu gyntaf gyda 53% o'r cyhoedd yn credu mai Darling a ddaeth allan gryfaf. Fodd bynnag yn yr ail ddadl deledu credwyd mai Alec Salmond lwyddodd i berswadio'r cyhoedd orau.

Canlyniad
---------

Cyhoeddwyd y canlyniadau fesul un, o 32 Awdurdodau unedol yr Alban. Swydd Clackmannan oedd y cyntaf i gyhoeddi eu canlyniadau:

### Fesul rhanbarth

| Etholaeth | Nifer o Blaid (Ie) | Nifer yn Erbyn (Na) | O Blaid (Ie) (%) | Yn Erbyn (Na) (%) | Nifer Balodau\* | Cynulliad (%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Dinas Aberdeen |  |  |  |  | 143,664 | 81.7 |
| Swydd Aberdeen |  |  |  |  |  | 87.2 |
| Angus |  |  |  |  | 80,300 | 85.7 |
| Argyll a Bute |  |  |  |  |  |  |
| Swydd Clackmannan | 16,350 | 19,036 | 46.2 | 53.8 | 35,410 | 88.6 |
| Dumfries a Galloway |  |  |  |  |  |  |
| Dinas Dundee | 53,620 | 39,880 | 57.35 | 42.65 | 93,592 | 78.8 |
| Dwyrain Swydd Ayr |  |  |  |  | 84,252 | 84.5 |
| Dwyrain Swydd Dunbarton |  |  |  |  | 79,011 | 91.0 |
| Dwyrain Lothian | 27,467 | 44,283 |  |  | 71,798 | 87.6 |
| Dwyrain Swydd Renfrew |  |  |  |  | 66,021 | 90.4 |
| Dinas Caeredin |  |  |  |  |  |  |
| Falkirk | 50,489 | 58,030 | 46.53 | 53.47 | 108,626 | 88.7 |
| Fife |  |  |  |  |  |  |
| Dinas Glasgow |  |  |  |  | 364,664 | 75.0 |
| Yr Ucheldir |  |  |  |  |  |  |
| Inverclyde | 27,243 | 27,329 | 49.92 | 50.08 | 54,601 | 87.4 |
| Midlothian | 26,370 | 33,972 | 43.70 | 56.30 | 60,396 | 86.8 |
| Moray |  |  |  |  |  | 85.4 |
| Gogledd Swydd Ayr |  |  |  |  |  |  |
| Gogledd Swydd Lanark |  |  |  |  |  |  |
| Perth a Kinross |  |  |  |  | 104,285 | 86.9 |
| Swydd Renfrew |  |  |  |  | 117,612 | 87.3 |
| Gororau'r Alban |  |  |  |  |  |  |
| De Swydd Ayr |  |  |  |  | 81,715 | 86.1 |
| De Swydd Lanark |  |  |  |  | 22,937 | 85.3 |
| Stirling | 25,010 | 37,153 | 40.23 | 59.77 | 62,225 | 90.1 |
| Gorllewin Swydd Dunbarton | 33,720 | 28,776 | 53.96 | 46.04 | 62,532 | 87.9 |
| Gorllewin Lothian |  |  |  |  |  |  |
| Na h-Eileanan Siar (Ynysoedd y Gorllewin) | 9,195 | 10,544 | 46.58 | 53.42 | 19,758 | 86.2 |
| Ynysoedd Erch | 4,833 | 10,004 | 32.8 | 67.2 | 14,887 | 83.7 |
| Ynysoedd Shetland | 5,669 | 9,951 | 36.29 | 63.71 | 15,635 | 84.4 |
| CYFANSWM | 1,617,989 | 2,001,926 | 44.7% | 55.3% | 3,619,915 | 84.6% |

Roedd 4.2 miliwn wedi cofrestr (97% o'r etholwyr), gyda 32 sir yn cyfri'r pleidleisiau.

Dywedodd Adam Price ar raglen S4C a BBC Radio Cymru ar ddiwrnod y refferendwm: "Mae annibyniaeth yr Alban yn mynd i ddigwydd. Mae yna genhedlaeth o bobl ifanc sydd wedi cael eu gwleidyddu a dydyn nhw ddim yn mynd i dderbyn canlyniad na, felly mi ddaw yn ôl."

\* Gan cynnwys baledau wedi'i sbwylio, ac felly gall y nifer fod yn fwy na chyfanswm y pleidleisiau.

Gweler hefyd
------------

* Refferendwm Catalwnia 2014
* Refferendwm datganoli i Gymru, 1997

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Newid cwestiwn refferendwm annibyniaeth yr Alban. Golwg360 (30 Ionawr 2013). Adalwyd ar 26 Tachwedd 2013.
2. ↑   *Q&A: Scottish independence referendum*. BBC (15 Tachwedd 2013). Adalwyd ar 26 Tachwedd 2013.
3. ↑  "*Agreement between the United Kingdom Government and the Scottish Government on a referendum on independence for Scotland*" (PDF). 15 Hydref 2012. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2013-01-09. Cyrchwyd Mai 2013. Check date values in: `|accessdate=` (help)
4. ↑  "*Response to referendum consultation*". Scotland.gov.uk. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-10-03. Cyrchwyd 11 Hydref 2012.
5. ↑  "*Scottish Independence Referendum Bill*". Scottish.parliament.uk. Cyrchwyd 2014-01-31.
6. 1 2 3  "*Scottish independence referendum*". *www.gov.uk*. UK Government. Cyrchwyd 29 Mai 2014.
7. 1 2 3  "*Scottish independence: Post-referendum agreement reached*". *BBC News*. BBC. 18 Mehefin 2014. Cyrchwyd 18 Mehefin 2014.
8. ↑  Gwefan YouGov; adalwyd 7 Medi 2014
9. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 7 Medi 2014
10. ↑  Golwg; Tachwedd 20 2014; tudalen 8; erthygl 'Ta-ta Moses'.
11. 1 2 3  "*Scottish independence: One million Scots urged to sign 'yes' declaration*". *BBC News*. BBC. 25 Mai 2012. Cyrchwyd 18 Gorffennaf 2012.
12. ↑  "*Scottish independence: Greens join Yes Scotland campaign*". *BBC News*. BBC. 6 Hydref 2012. Cyrchwyd 7 Hydref 2012.
13. ↑  "Scottish independence: Yes declaration hits million target". *BBC News*. BBC. 22 Awst 2014. Cyrchwyd 22 Awst 2014.
14. 1 2  "*Scottish independence: Alistair Darling warns of 'no way back'*". *BBC News*. BBC. 25 Mehefin 2012. Cyrchwyd 18 Gorffennaf 2012.
15. ↑  "*Viewpoints: Can 16- and-17-year olds be trusted with the vote?*". *BBC News*. BBC. 14 Hydref 2012. Cyrchwyd 14 Hydref 2012.
16. ↑  Macdonnell, Hamish (17 Medi 2011). "*16-year-olds likely to get the vote on Union split*". *The Times Scotland*. Llundain: Times Newspapers Limited. Cyrchwyd 18 Medi 2011.
17. ↑  "*Scottish independence: Bill to lower voting age lodged*". *BBC News*. 12 Mawrth 2013. Cyrchwyd 31 Rhagfyr 2013.
18. ↑  "*Scottish independence: Referendum voting age bill approved by MSPs*". *BBC News*. 27 Mehefin 2013. Cyrchwyd 31 Rhagfyr 2013.
19. ↑  "*Scottish independence: SNP dismisses ex-pat voting call*". *BBC News*. BBC. 18 Ionawr 2012. Cyrchwyd 19 Ionawr 2012.
20. ↑  [Golwg; 28 Awst, 2014; tud 8]
21. 1 2 . BBC. 26 Awst 2014. Cyrchwyd 29 Awst 2014. Unknown parameter `|title*=*` *ignored (help);* *Missing or empty `|title=` (help)*
22. ↑  "*BBC News - Scottish independence: Man arrested after votes 'for sale' on eBay*". *BBC News*. 30 Awst 2014. Cyrchwyd 30 Awst 2014.
23. ↑  "*Scottish independence: STV confirm Darling and Salmond TV debate date*". *BBC News*. BBC. 9 Gorffennaf 2014. Cyrchwyd 9 Gorffennaf 2014.
24. ↑  "*Scottish independence: BBC confirms Salmond-Darling debate*". *BBC News*. BBC. 13 Awst 2014. Cyrchwyd 13 Awst 2014.
25. ↑  "Scottish independence: Salmond and Darling clash in heated TV debate". *BBC News*. BBC. 25 Awst 2014. Cyrchwyd 25 Awst 2014.
26. ↑  (Saesneg) New poll: 53% think Darling won TV debate, 28% back Salmond, 19% undecided. Herald Scotland (9 Awst 2014). Adalwyd ar 6 Medi 2014.
27. ↑  (Saesneg) Scotland's pro-independence campaign gains on final TV debate - poll. Reuters (29 Awst 2014). Adalwyd ar 6 Medi 2014.
28. ↑  Cymru Fyw, BBC;[*dolen marw*] adalwyd 19 Medi 2014.

Dolen allanol
-------------

* Fideo Gymraeg ar You Tube yn mynegi barn nifer o Gymry a chenhedloedd eraill pam y dylid pleidleisio dros Annibyniaeth
* Refferendwm Alban