Digrifwr stand-yp Americanaidd oedd **Jackie Mason** (9 Mehefin 1928 – 24 Gorffennaf 2021).

Bywyd cynnar
------------

Ganed Yacov Moshe Maza yn Sheboygan, Wisconsin, ar 9 Mehefin 1928, yn fab i linach hir o rabïaid Uniongred. Mewnfudwyr Iddewig tlawd o Felarws oedd ei rieni, y Rabi Eli Maza a'i wraig Bella Maza, Gitlin gynt. Symudodd y teulu i'r Lower East Side ym Manhattan, Efrog Newydd, pan oedd Yacov yn 5 oed. Derbyniodd radd baglor o Goleg y Ddinas, Efrog Newydd, cyn cychwyn ar ei astudiaethau rabinaidd yn yeshiva Mesivtha Tifereth Jerusalem ym Manhattan. Cafodd ei ordeinio a gwasanaethodd yn rabi yn Weldon, Gogledd Carolina, a Latrobe, Pennsylvania. Roedd yn anhapus wrth ei waith, ond nid oedd yn fodlon siomi ei dad.

Anterth y Borscht Belt
----------------------

Cafodd flas ar y llwyfan drwy fwrw'r haf yn ysgrifennu ymsonau digri a'u perfformio i gynulleidfaoedd y *Borscht Belt*, y cyrchfannau gwyliau i Americanwyr Iddewig ym Mynyddoedd Catskill, yng nghefn gwlad talaith Efrog Newydd. Yn sgil marwolaeth Eli Maza ym 1959, teimlodd ei fab ei fod yn rhydd i ganlyn galwedigaeth ym myd adloniant, ac ymddiswyddodd Yacov Maza o'r synagog, i fod yn ddigrifwr, gan gymryd yr enw Jackie Mason. Cychwynnodd ar hynt gyffredin y comedïwr Americanaidd yng nghanol yr 20g, gan ennill ei brofiad mewn clybiau nos Efrog Newydd, Los Angeles, a Miami, yn ogystal â'i berfformiadau yn y Catskills. Aeth ar deithiau stand-yp ar draws yr Unol Daleithiau, ac ymddangosodd yn aml ar y teledu yn sgil ei berfformiad ar *The Steve Allen Show* ym 1961. Rhyddhaodd ei record gomedi gyntaf, *I'm the Greatest Comedian in the World, Only Nobody Knows It Yet*, ym 1962.

Ar 18 Hydref 1964, pan oedd Mason yn ddigrifwr gwadd ar *The Ed Sullivan Show* ar sianel CBS, torrwyd ar draws y rhaglen gan ddarllediad byw o araith gan yr Arlywydd Lyndon B. Johnson. Gwnaeth y cyflwynydd, Ed Sullivan, arwydd gyda'i fys at Mason i nodi y bydd toriad yn y rhaglen; wrth i'r sioe ddychwelyd yn fyw, gwnaeth Mason ystum gyda'i fys blaen i ddynwared Sullivan. Cafodd yr ystum ei gamgymryd am y bys canol a'i ystyried yn anweddus gan Sullivan. Addawodd Sullivan y byddai'n rhoi terfyn ar yrfa Mason ym myd adloniant, a na châi ei wahodd yn ôl i'r sioe eto. Fodd bynnag, bu cyhoeddusrwydd yr helynt yn hwb i enwogrwydd Mason ar y pryd, a fe lwyddodd i erlyn Sullivan mewn achos enllib. Byddai Mason yn wyneb gyfarwydd ar sawl sioe sgwrs arall yn y 1960au, gan gynnwys *The Joey Bishop Show* a *The Merv Griffin Show*.

Ymddangosodd yn theatr Broadway yn gyntaf ym 1969 yn y gomedi *A Teaspoon Every Four Hours*, a gyd-ysgrifennwyd gan Mason a Mike Mortman. Cafwyd 97 o rag-berfformiadau, y nifer fwyaf erioed ar y pryd hwnnw, ond caeodd y sioe wedi un perfformiad yn unig.

Sioeau un dyn
-------------

Ym 1986 perfformiodd ei sioe un dyn *The World According to Me* am y tro cyntaf yn Los Angeles. Symudodd y sioe i Broadway ac yno cafwyd 573 o berfformiadau. Enillodd Wobr Tony arbennig amdani ym 1987, a Gwobr Emmy yn sgil darlledu'r sioe ar y teledu ym 1988. Perfformiodd sawl sioe un dyn arall, gan gynnwys *Brand New* (1990–91), *Politically Incorrect* (1994–95), *Love Thy Neighbor* (1996–97), *Much Ado About Everything* (1999–2000), *Prune Danish* (2002), *Freshly Squeezed* (2005), a *The Ultimate Jew* (2008).

Ffilm a theledu
---------------

Ymddangosodd Mason mewn sawl ffilm gomedi, gan gynnwys *The Stoolie* (1972), *The Jerk* (1979), *History of the World: Part 1* (1981), *Caddyshack II* (1988), a *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* (2005). Yn 1990, daeth yn gyfarwydd i wylwyr teledu yng Ngwledydd Prydain drwy *An Audience with Jackie Mason* ar Channel 4. Enillodd Wobr Emmy am leisio Hyman Krustofski, tad y cymeriad Krusty the Clown, yn *The Simpsons*, ac ymddangosodd mewn pum pennod arall o'r rhaglen honno.

Diwedd ei oes
-------------

Cyflwynodd sioe sgwrs ei hun, *The Jackie Mason Show*, ar sianel CN 8 o 2005 i 2011, a rhaglen radio a ddarlledwyd ar draws yr Unol Daleithiau. Gyda'i gyfaill Raoul Felder, cyd-ysgrifennodd golofn ar-lein, a gyhoeddwyd hefyd yn *The Washington Times*. Ysgrifennodd Mason a Felder y llyfr *Schmucks* yn 2007.

Bu farw Jackie Mason yn ei gwsg yn Ysbyty Mount Sinai, Manhattan, yn 93 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) William Grimes, "Jackie Mason, 93, Dies; Turned Kvetching Into Comedy Gold", *The New York Times* (24 Gorffennaf 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 12 Awst 2021.
2. ↑  (Saesneg) Jonathan Margolis, "Jackie Mason obituary", *The Guardian* (25 Gorffennaf 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 11 Awst 2021.
3. ↑  Steve Krief, "Mason, Jackie" yn *Encyclopedia of Jewish American Popular Culture*, golygwyd gan Jack R. Fischel a Susan M. Ortmann (Westport, Connecticut: Greenwood Press, 2009), t. 282.
4. 1 2 3  (Saesneg) Carmel Dagan, "Jackie Mason, One of the Last Borscht Belt Comedians, Dies at 93", *Variety* (24 Gorffennaf 2021). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.is ar 11 Awst 2021.