Gwleidydd saesnig a Faer Manceinion Fwyaf yw **Andrew Murray "Andy" Burnham** (ganwyd 7 Ionawr 1970). Mae'n chyn- Aelod o'r Tŷ'r Cyffredin dros etholaeth Leigh ym Manceinion Fwyaf. a chyn-Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Burnham yn Lerpwl; roedd ei dad yn beiriannwr ffôn a'i fam yn dderbynnydd. Cafodd ei fagu yn Culcheth, Warrington sydd yn rhan o'r etholaeth mae ef yn cynrychioli heddiw. Yn Newton-le-Willows derbyniodd ei addysg, yn ysgol uwchradd Catholig St Aelred. Aeth ymlaen i astudio Saesneg yng Ngholeg Fitzwilliam, Caergrawnt, gan ennill MA yn y pwnc. Mae Burnham yn honni iddo ymuno â'r Blaid Lafur yn 1984, pan oedd yn 14 mlwydd oed yn unig, yn ystod streic y glowyr. Ym 1994 cymerodd Burnham swydd fel ymchwiliwr i Tessa Jowell, Aelod Senedd y Deyrnas Unedig a oedd yn weinidog yn yr Adran Iechyd, a pharhaodd gyda'r swydd wedi etholiad 1997. Ym 1998 cymerodd swydd fel ymgynghorwr arbennig i Chris Smith, Ysgrifennydd Gwladol dros Diwylliant, y Cyfryngau a Sbort. Dyma oedd ei swydd olaf cyn cael ei ethol i'r senedd.

Aelod Senedd y DU
-----------------

Bu Burnham yn ymladd am sedd ar etholaeth Leigh, sedd ddiogel y blaid Llafur, yn etholiad cyffredinol 2001 wedi i Lawrence Cunliffe ymddeol. Enillodd Burnham fwyafrif o 16,362, a thraddododd ei araith gyntaf ar 4 Gorffennaf 2001. Rhwng 2001 a 2003 eisteddodd Burnham ar y pwyllgor Iechyd. 

### Yn y Llwyodraeth

Yn 2003 cafodd Burnham y swydd fel ysgrfennydd preifat i'r senedd dros David Blunkett, a oedd yn Ysgrifennydd Cartref. Wedi ymddiswyddiad Blunkett yn 2004 cymerodd yr un swydd gyda Ruth Kelly, a oedd yn Ysgrifennydd Gwladol Addysg a Sgiliau. Enillodd ddyrchafiad i'r Swyddfa Gartref yn llywodraeth Tony Blair yn 2005 fel Gweinidog Seneddol o dan yr Ysgrifennydd Gwladol yn gyfrifol am gardiau adnabyddiaeth. Yn 2006 symudodd eto i ddod yn Weinidog Gwladol yn yr Adran Iechyd.

### Yn y Cabinet

Wedi dyrchafiad Gordon Brown i ddod yn Brif Weinidog y DU yn 2007, apwyntiwyd Burnham fel Prif Ysgrifennydd i'r Trysorlys. Bu yng nghanol dadleuon wedi iddo ymosod ar adroddiad y Ceidwadwyr ar yr Economi heb ei ddarllen, ac yna yn cytuno gyda pholisi'r Ceidwadwyr i gefnogi teuluoedd trwy'r system drethi.

Ar ôl 6 mis yn unig yn y swydd fel Prif Ysgrifennydd i'r Trysorlys, symudodd i fod yn Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon. Eto, bu Burnham ymysg sawl dadl gan gynnwys pardduo cymeriad Shami Chakrabarti, cyfarwyddwraig grwp hawliau dynol Liberty. I ffwrdd o'r dadleuon, cydnabyddwyd Burnham fel gwleidydd effeithlon. Felly, yn ailgymysgiad 2009 apwyntiwyd Burnham i fod yn Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd. Yn ddiweddar mae Burnham wedi cynnig newidiadau i'r system o gynnal yr henoed ac mae ef yn gyfrifol am ymateb y llywodraeth i ffliw'r moch.

### Maer Manceinion

Etholwyd Burnham i rôl newydd Maer Manceinion Fwyaf ar 5 Mai 2017. Derbyniodd 63% o'r bleidlais, gan ennill mwyafrif ym mhob un o ddeg bwrdeistref Manceinion Fwyaf. Yn ei araith buddugoliaeth dywedodd fod "[gwleidyddiaeth] wedi bod yn rhy ganolog i Lundain ers gormod o amser ... mae Manceinion Fwyaf yn mynd i gymryd rheolaeth. Rydyn ni'n mynd i newid gwleidyddiaeth a gwneud iddo weithio'n well i bobl." Mae'n un sy'n gofyn am fwy o ddatganoli i ardaloedd yn Lloegr gan ddod yn ffigwr allweddol yn ymateb yn erbyn Boris Johnson yn ystod y pandemig COVID-19. Cafodd ei ailethol yn 2021 gyda mwyafrif mawr, gan ddweud bod yna fandad i ddatganoli yn Lloegr.

Bywyd personol
--------------

Priododd Burnham Marie-France van Heel yn 2000 ar ôl cyfarfod yn y Brifysgol a threulio 11 mlynedd gyda'i gilydd. Mae Marie-France wedi gweithio fel pennaeth marchnata gyda MTV, BSkyB a Littlewoods Gaming, a bu'n gyfarwyddwraig cynllunio gyda WRG. Heddiw mae Marie-France yn gyfarwyddwraig MvH Marketing Ltd. Mae gan y ddau un mab a dwy ferch. Yn y gorffennol roedd Burnham yn Gadeirydd anrhydeddys Clwb Cynghrair Rygbi Leigh. Roedd ef yn gricedwr a phêl-droediwr dawnus fel plentyn, gan gystadlu dros Goleg Fitzwilliam yn y ddwy gamp. Mae ef yn aelod o dîm pêl-droed y blaid Lafur, "Demon Eyes", ac mae wedi cefnogi Everton F.C. ers ei blentyndod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "MPs representing Leigh". *Senedd y DU*. Cyrchwyd March 11, 2024.
2. ↑  "Andy Burnham elected mayor of Greater Manchester". *The Guardian*. May 5, 2017. Cyrchwyd March 11, 2024.
3. ↑  "Mayor Andy Burnham's victory speech - Manchester 1 Liverpool 0". *www.wigantoday.net* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-06-27.
4. ↑  Bardsley, Andrew (2020-10-10). "Northern leaders reject new furlough and 'won't surrender residents to hardship'". *Manchester Evening News* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-06-27.
5. ↑  Knott, Jonathan (2021-05-08). "Re-elected Burnham says devolution has a mandate". *Local Government Chronicle (LGC)* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-06-27.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) TheyWorkForYou.com - Cernlun fel AS a patrwm pleidleisio yn y Senedd
* (Saesneg) Wefan Andy Burnham
* (Saesneg) Cerlun y Guardian

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Lawrence Cunliffe** | **Aelod Seneddol dros Leigh**2001 – 2017 | Olynydd:**Jo Platt** |
| Swyddi gwleidyddol |
|
| Rhagflaenydd:**Alan Johnson** | **Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd**5 Mehefin 2009 – 12 Mai 2010 | Olynydd:**Andrew Lansley** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goCabinet Gordon Brown (2007–10) |
| --- |
|  |
| Aelodau'r cabinet | 
* Barwn Adonis (2009–10)
* Bob Ainsworth (2009–10)
* Douglas Alexander
* Catherine Ashton (2007–08)
* Ed Balls
* Hilary Benn
* Hazel Blears (2007–09)
* Ben Bradshaw (2009–10)
* Gordon Brown
* Des Browne (2007–08)
* Andrew Burnham
* Liam Byrne (2009–10)
* Yvette Cooper (2008–10)
* Alistair Darling
* John Denham
* Peter Hain (2007–08; 2009–10)
* Harriet Harman
* Geoff Hoon (2007–09)
* John Hutton (2007–09)
* Alan Johnson
* Tessa Jowell (2009–10)
* Ruth Kelly (2007–08)
* Peter Mandelson (2008–10)
* David Miliband
* Ed Miliband
* Jim Murphy (2008–10)
* Paul Murphy (2008–09)
* James Purnell (2007–09)
* Barwnes Royall (2008–10)
* Jacqui Smith (2008–09)
* Jack Straw
* Shaun Woodward

 |
|  |
| Hefyd yn mynychu | 
* Margaret Beckett (2008–09)
* Liam Byrne (2008–09)
* Nick Brown (2008–10)
* Yvette Cooper (2007–08)
* Paul Drayson, Barwn Drayson (2008–10)
* Caroline Flint (2008)
* Barwn Grocott (2007–08)
* John Healey (2009–10)
* Tessa Jowell (2007–08)
* Jim Knight (2009–10)
* Barwn Malloch-Brown
* Pat McFadden (2009–10)
* Tony McNulty (2008–09)
* Barwnes Royall (2008)
* Barwnes Scotland (2007–08)

 |
|  |
| Os ydyw'n briodol | 
* Caroline Flint (2008–09)
* Beverly Hughes (2007–09)
* Tessa Jowell (2008–09)
* Sadiq Khan (2009–10)
* Dawn Primarolo (2009–10)
* Barwnes Scotland (2008–10)
* Rosie Winterton (2009–10)

 |

 |