recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Eglwys Gadeiriol Saint-Sacerdos yn Sarlat** (Cathédrale Saint-Sacerdos de Sarlat), yn eglwys gadeiriol Babyddol Ffrengig wedi'i lleoli yn Sarlat-la-Canéda, yn adran Dordogne, France. Mae ganddi deitl cyd-eglwys gadeiriol esgobaeth Périgueux a Sarlat. Fe'i dosbarthwyd yn heneb hanesyddol ym 1840.

Fe'i hadeiladwyd fel abaty yn y 12fed ganrif. Mae wedi'i hadeiladu yn yr arddull Gothig. Ym 1504 dechreuodd yr Esgob, Armand de Gontaut-Biron, adeiladu eglwys gadeiriol newydd yn yr un lle.

Mae'r cysegr wedi'i gysegru i Saint Sacerdos. Mae dau sant yn Ffrainc o'r enw Sacerdos, ond mae nawdd yr eglwys gadeiriol yn cyfeirio at Sacerdos o Limoges, y rhoddwyd eu creiriau i'r eglwys gadeiriol yn yr Oesoedd Canol. Diflannodd y creiriau yn ystod Rhyfeloedd Crefydd Ffrainc.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Manufacture française des pneumatiques Michelin (1991). *Michelin Dordogne, Périgord-Quercy: Tourist Guide* (yn Saesneg). Michelin Tyre. t. 138. ISBN 978-2-06-701323-0.
2. ↑  "Sarlat-la-Canéda Cathedral". *Structurae*. Cyrchwyd 25 Mawrth 2021.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Radim Procházka yw ***Drnovické Catenaccio Aneb Cesta Do Pravěku Ekonomické Transformace*** a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn y Weriniaeth Tsiec. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Petr Fischer a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Tomas Kympl. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Václav Klaus, Václav Bělohradský, Radim Procházka a Petr Fischer. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inception* sef ffilm wyddonias
llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Josef Krajbich sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Radim Procházka ar 22 Ionawr 1975 yn Vyškov.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Radim Procházka nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Saif **gorsaf reilffordd Aberffrwd** wrth ymyl pentrefan Aber-ffrwd, Ceredigion, Cymru. Mae hi'n gwasanaethu'r pentref gyda thrênau i Lanbadarn Fawr, Pontarfynach ac Aberystwyth. Mae'r orsaf hon yn gyfryngol ar y Rheilffordd Dyffryn Rheidol ac mae hi'n fan pasio i'r trênau ar y rheilffordd un llinell. Mae tŵr dŵr yn yr orsaf hon lle y gall y locomotifau ager yn ail-lenwi cyn iddynt daclo'r ffordd fynyddig i Bontarfynach.

Cyrhaedda trên yng ngorsaf Aberffrwd
Fel mesur cynilo, diddymodd British Rail y llinell osgoi rhai o flynyddoedd cyn iddynt ei chau hi, ac anghytbwysodd hyn yr amserlen felly ailosodwyd hi ar ôl preifateiddiad y llinell. Gellir dod o hyd llinell osgoi arall yng ngorsaf Capel Bangor.

| **Rhag-orsaf** | Heritage Railways  **Reilffyrdd Cledrau Cul** | **Yr Orsaf Ddilynol** |
| --- | --- | --- |
| Gorsaf Reilffordd Nantyronen |   | Rheilffordd Dyffryn Rheidol |   | Gorsaf Reilffordd Rhaeadr Rheidol |

Dolenni allanol
---------------

* Locomotif rhif 7 (Owain Glyndŵr) yn casglu dŵr yng ngorsaf Aberffrwd yn nyddiau BR.
* (Saesneg) Rheilffordd Dyffryn Rheidol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem Dewick**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau Dewick**; yr enw Saesneg yw *Dewick's Plusia*, a'r enw gwyddonol yw *Macdunnoughia confusa*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem Dewick yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
**Gerentocratiaeth** *(Saesneg Gerontocracy)* yw system sy'n hyrwyddo oedran person fel maen prawf ar gyfer dethol llywodraeth.

Cafodd y syniad ei ffurfioli gyntaf yng Ngroeg yr Henfyd, er ei fod yn debyg bod dylanwad yr hen ar lywodraeth llwythau yn hŷn o lawer, fel yr awgryma'r dihareb Gymraeg: "Yr hen a ŵyr a'r ifanc a dybia". Fe ddywedodd Plato *"rhan yr hynafgwyr yw reoli a rhan y gwŷr iau yw ufuddhau"*. Roedd dinas-wladwriaeth Sparta'n cael ei rheoli gan y *Gerousia*, sef cyngor o bobl oedd dros eu trigain oed wrth gychwyn yn y swydd, ac oedd yn parhau yn eu swydd am weddill eu bywyd.

Mae'r gair senedd yn dod o'r Lladin, y mae gwreiddyn y *sen* yn nechrau'r gair "Senedd" yr un fath a'r *sen* mewn geiriau megis *senile*, *sentimental* ac ati sef **senex - hen ddyn**.

Prin yw'r enghreifftiau o lywodraethau cyfoes sy'n statudol yn gerentocrataidd ond mae ambell i system wleidyddol yn arwain at gerentocratiaeth - megis brenhiniaeth neu unbennaeth, lle mae arweinwyr yn aros yn eu swydd hyd farwolaeth. Mae Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig, a phennaeth swyddogol y wladwriaeth, ymhell dros ei 80 oed ac mae ei olynydd tybiedig eisoes ymhell dros ei 60 oed. Bu nifer o arweinwyr Comiwnyddol y byd yn arwain eu gwledydd hyd nes iddynt farw yn eu 70au neu eu 80au, er enghraifft: Leonid Brezhnev (75) a Mao Zedong (82).

Mae systemau democrataidd yn gallu arwain at gerentocratiaeth anfwriadol, pan fo modd i berson ennill *sedd saff* am oes.

Yn y Deyrnas Unedig bydd nifer o hen wleidyddion sydd yn ymddeol o'u seddi, neu yn colli eu seddi, yn cael eu dyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi, uwch siambr y llywodraeth, am weddill eu hoes.

Yn 2004 penderfynodd Llywodraeth Cymru gynnig *Ta Ta Aur* i Gynghorwyr Sir Cymru a oedd yn eu penwynni, er mwyn lleihau cyfartaledd oedran y cynghorwyr; costiodd £1,600,000 mewn taliadau, ond heb wneud y nesaf peth i ddim at leihau cyfartaledd oedran y cynghorwyr a etholwyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The Free Dictinary *SENATE*  adalwyd 11 Gorff 2015
2. ↑  Newyddion BBC Wales - *Councillors not getting younger*  adalwyd 11 Gorff 2015
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dringwr muriau** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: dringwyr muriau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tichodroma muraria***; yr enw Saesneg arno yw *Wallcreeper*. Mae'n perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain, ond nid yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. muraria*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia ac Ewrop.

Teulu
-----

Mae'r dringwr muriau yn perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Delor Cnau Talcenddu | Sitta frontalis |  |
|
| Delor cnau Corsica | Sitta whiteheadi |  |
|
| Delor cnau aeliog | Sitta victoriae |  |
|
| Delor cnau bach | Sitta pygmaea |  |
|
| Delor cnau brongoch | Sitta canadensis |  |
|
| Delor cnau bronwyn | Sitta carolinensis |  |
|
| Delor cnau glas | Sitta azurea |  |
|
| Delor cnau hardd | Sitta formosa |  |
|
| Delor cnau’r graig | Sitta neumayer |  |
|
| Delor y Cnau | Sitta europaea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Dringwr muriau** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem deusmotiog aur**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau deusmotiog aur**; yr enw Saesneg yw *Golden Twin-spot*, a'r enw gwyddonol yw *Chrysodeixis chalcites*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem deusmotiog aur yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem gwridog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau gwridog**; yr enw Saesneg yw *Purple-shaded Gem*, a'r enw gwyddonol yw *Euchalcia variabilis*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem gwridog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Yn ôl y traddodiad gosododd y brenin Nebuchodonosor y gerddi enwog hyn i fyny o barch i'w wraig Amytis. Roedd hi'n enedigol o Ecbatana ym mryniau Medea ac wedi arfer cael y pleser o rodio ar fryniau uchel coediog ei gwlad. Mae Babilon yn sefyll ar wastadedd undonog braidd a hiraethai'r frenhines am fynyddoedd irwedd gwlad ei genedigaeth. Felly creodd y brenin erddi paradwysaidd iddi. Roedd y gerddi hyn yn un o Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd.

Ceir ambell ddigrifiad ohonynt yng ngwaith awduron clasurol fel Quintus Curtius. Roedd y gerddi yn fath o fynydd artiffisial wedi'i greu o sawl teras yn esgyn y naill uwch law y llall fel pyramid grisiog; addasiad o hen dechneg a ddefnyddid i godi'r ziggurats ym Mesopotamia. Safai'r gerddi ar sylfeini cadarn o fur trwchus sgwar 400 troedfedd o hyd a lled â'r tu mewn iddo wedi'i lenwi â cherrig. Safai pob teras ar res o golofnau cedyrn a chodai'r gerddi i uchder o hyd at 300 troedfedd.

Llifai Afon Euphrates heibio i'r Gerddi Crog a thynid dŵr o'r afon â math o "sgriw" Archimedes i'w dyfrhau.

Roedd pobl yr hen Fesopotamia yn hoff o erddi ffurfiol, yn arbennig o gwmpas y temlau.

Ffynhonnell
-----------

* M.G. Watkins, *Natural History of the Ancients* (Llundain, 1896)
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem fforch welw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau fforch welw**; yr enw Saesneg yw *Ni Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Trichoplusia ni*.

Siani flewog
Darlun
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem fforch welw yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem fforch arian Essex**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau fforch arian Essex**; yr enw Saesneg yw *Essex Y*, a'r enw gwyddonol yw *Cornutiplusia circumflexa*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem fforch arian Essex yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem pres gloyw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau pres gloyw**; yr enw Saesneg yw *Burnished Brass*, a'r enw gwyddonol yw *Diachrysia chrysitis*.

Mae'r adenydd rhwng 28–35 mm. Rhwng Mai a Hydref mae'r oedolyn yn hedfan, yn ddibynol ar leoliad.

Mae'r larfa'n bwyta planhigion gan gynnwys danadl poethion, ysgall ac oregano.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem pres gloyw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  "Robinson, G. S. P. R. Ackery, I. J. Kitching, G. W. Beccaloni & L. M. Hernández, 2010. HOSTS - A Database of the World's Lepidopteran Hostplants. Natural History Museum, London".
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem fforch arian**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau fforch arian**; yr enw Saesneg yw *Silver Y*, a'r enw gwyddonol yw *Autographa gamma*.

Mewn ffram
Siani flewog ar goesyn moronen.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem fforch arian yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Symudiadau
----------

Mae'n hysbys bod y gem fforch arian yn wyfyn mudol. Dyma hanesyn i gyfleu hyn. Yn 1966 cofnododd George Evans, warden Gwylfa Adar Ynys Enlli ar y pryd, 45 math o wyfyn o gwmpas y goleudy, wedi eu denu gan y golau. O'u plith roedd 19 na chafodd eu gweld fel arfer yn unman arall ar yr ynys. Roedd amryw ohonynt yn gyffredin, ond ar dri dyddiad, 12fed Mehefin, 12fed Awst a'r 19eg Medi tynnwyd ei sylw gan un math yn arbennig, sef y "cannoedd, efallai miloedd" o ffyrch arian.

Dywedodd Peter Hope Jones bod eu presenoldeb niferus liw dydd ar yr ynys yn y dyddiau dilynol yn codi'r posibilrwydd diddorol bod y rhywogaeth hon (ac eraill efallai) yn cael eu hudo i olau'r goleudy nid yn unig o gyffiniau'r goleudy ei hun ond hefyd efallai o bellterau llawer mwy. Roedd tywydd o gwmpas y 21 Awst (o leiaf) yn ffafriol iawn i fewnfudwyr o wyfynod. Roedd llif awyr poeth yn dod o dde'r Iwerydd ar y pryd.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Hope-Jones, P. (1988), The Natural History of Bardsey, Gwasg Prifysgol Cymru
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem euraidd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau euraidd**; yr enw Saesneg yw *Golden Plusia*, a'r enw gwyddonol yw *Polychrysia moneta*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem euraidd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem fforch aur**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau fforch aur**; yr enw Saesneg yw *Plain Golden Y*, a'r enw gwyddonol yw *Autographa jota*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem fforch aur yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem Stephens**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau Stephens**; yr enw Saesneg yw *Stephen's Gem*, a'r enw gwyddonol yw *Megalographa biloba*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem Stephens yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Eisteddfod a gynhaliwyd yn ninas Chicago yn 1893 oedd **Eisteddfod Ffair y Byd**, fel mae'n cael ei hadnabod yn gyffredinol, neu **Eisteddfod Chicago**.

Ffair y Byd Chicago, 1893
Yr ysgogiad a barodd i Americanwyr Cymreig leol drefnu'r eisteddfod oedd achlysur Arddangosfa Columbia (*World's Columbian Exposition*) yn y ddinas yn 1893. Roedd gan y ddinas boblogaeth o tua 1,500 o deuluoedd o dras Cymreig, a threfnwyd yr eisteddfod gan y Cambrian Benevolent Society lleol, a gwŷr busnes o Gymru fel Samuel Job, un o weithredwyr y cwmni Pullman. Gyda'r bwriad o efelychu Ffair y Byd yn ei rhwysg, gosodwyd yr eisteddfod ar safle'r ffair fel math o arddangosfa ryngwladol o'r diwylliant Cymreig ar ei orau. Cofnodir fod hyd at 6,000 o bobl ar y tro wedi tyrru i'r Neuadd i wrando corau Cymraeg. Ond ychydig iawn o gystadleuwyr llenyddol a ddaeth i'r eisteddfod a gwelir hyn yn arwydd o ddirywiad y Gymraeg fel iaith byw ym mywyd Cymry'r Unol Daleithiau. Tynnodd orymdaith yr Orsedd yn eu gwisg "derwyddol" sylw'r wasg yn Chicago ac roedd y cyhoeddusrwydd yn gyffredinol yn cael ei weld gan y Cymry fel arwydd eu bod bellach yn rhan gydnabyddedig o genedl yr Unol Daleithiau fel grŵp ethnig a dinesyddion parchus.

Un o'r cystadleuwyr a gafodd eu gwobrwyo oedd Erasmus Jones, Cymro o blwyf Llanddeiniolen a ymfudodd i fyw yn Utica, Efrog Newydd. Un arall oedd y gweinidog Undodaidd dylanwadol Jenkin Lloyd Jones. Enillwyd y Gadair gan Evan Rees (Dyfed).

Cyfeiriadau
-----------

* Hywel Teifi Edwards, *Eisteddfod Ffair y Byd: Chicago, 1893* (1990)
* (Saesneg) Encyclopedia of Chicago

Gweler hefyd
------------

* Americanwyr Cymreig
Cantores Rwsiaidd yw **Elena Vladimirovna Temnikova** (Rwsieg: Елена Владимировна Темникова, ganed 18 Ebrill, 1985). Daeth hi'n enwog fel cystadleuydd yn y sioe dawn *Star Factory* a mae hi'n un o'r aelodau'r grŵp Serebro.

2003-2006: *Star Factory* a gyrfa unigol
----------------------------------------

Daeth Temnikova yn enwog fel cystadleuydd ar sioe dawn Channel One Rwsia, *Star Factory*, yn 2003. Daeth Temnikova yn drydydd yn y gystadleuaeth ond cafodd hi ei sgowtio gan prif gynhyrchydd y sioe, Maxim Fadeev, ac arwyddodd hi cytundeb cerddoriaeth gyda label recordio Fadeev, Monolit Records.

Ni ddilynodd Temnikova gyrfa unigol hyd yn oed ar ôl rhyddhaodd hi dwy sengl, sef "*Begi*" a "*Taina*". Ffurfiodd Fadeev grŵp merch, Serebro, yn arbenning i'r Gystadleuaeth Cân Eurovision 2007. Olga Seryabkina a Marina Lizorkina oedd yr aelodau gwreiddiol eraill. Dywedodd Temnikova in Chwefror 2008: "After Star Factory, Maxim Fadeev offered me a new job. He offered me to be lead singer in girl band. I decided to do it, and we together found second and third member" yn cyfweliad gyda'r cylchgrawn *In Style*.

2007-presennol: Serebro
-----------------------

 *Prif erthygl: Serebro*
Cynrychiolodd Serebro Rwsia yn Eurovision 2007 gyda'r gân "*Song #1*" (cân gyntaf y grŵp) a enillodd safle trydydd y tu ôl Serbia ac Wcráin. Ers eu perfformiad llwyddiannus, mae Serebro yn dod un o'r mwyaf boblogaidd artistiaid yn Rwsia. Mae albwm a chwech sengl gyda'r grŵp hyd yma.

Bywyd personol
--------------

Mae Temnikova yn byw yn Moscow, Rwsia ar hyn o bryd o achos ei rhwymedigaethau proffesiynol. Mae hi wedi bod ffrind da gyda aelod grŵp Olga Seryabkina ers cyn ffurfiwyd Serebro. Priododd Temnikova cystadleuydd *Star Factory* Alexey Semenov yn 2004 ond maent gwahanedig nawr.

Disgyddiaeth
------------

### Senglau unigol

* 2003: "*Беги*" (*Begi*; *Rhedeg*)
* 2003: "*Тайна*" (*Tayna*; *Dirgelwch*)

### Fel aelod Serebro

 *Prif erthygl: Disgyddiaeth Serebro*

Ffynonellau
-----------

1. ↑  О группе Archifwyd 2012-04-24 yn y Peiriant Wayback. bywgraffiad Serebro
2. ↑  Elena Temnikova ar yr Internet Movie Database

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Elena Temnikova Archifwyd 2007-10-19 yn y Peiriant Wayback.
* (Rwseg) (Saesneg) Gwefan Serebro Archifwyd 2010-04-04 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goSerebro |
| --- |
|  |
| **Elena Temnikova** **·** **Olga Seryabkina** **·** **Anastasia Karpova** Marina Lizorkina |
|  |
| Albymau | OpiumRoz |
|  |
| EPs | Izbrannoe |
|  |
| Senglau | "*Song #1*" **·** "*Дыши*" **·** "*Опиум*" **·** "*Скажи, не молчи*" **·** "*Сладко*" **·** "*Не Bремя*" **·** "*Давай держаться за руки*" **·** "*Mama Lover*" |
|  |
| Erthyglau perthynol | Disgyddiaeth Serebro **·** Cystadleuaeth Cân Eurovision 2007 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 13150746852816301209
* ISNI: 0000 0004 0657 8743
* GND: 1140872303

 |
Eisteddfod a gynhaliwyd gan y Gwyneddigion yn nhref Corwen, Sir Ddinbych, ym mis Medi 1789 oedd **Eisteddfod Corwen 1789**. Dyma'r esiteddfod gyntaf i gael ei threfnu gan y Gwyneddigion. Er mai eisteddfod ar gyfer gogledd Cymru oedd hi yn bennaf, mae'n cael ei gweld fel carreg filltir yn hanes datblygiad Eisteddfod Genedlaethol Cymru.

Thomas Jones o Ddinbych a wnaeth yr holl drefniadau, a hynny ar ei gost ei hun. Cafwyd gwobr o gledrffon arian gyda llun telyn arni gan y bonheddwr lleol Robert Williams Vaughan o Rug a Nannau. Rhoddodd Edward Jones (Bardd y Brenin) dlws i'r buddugwr Cerdd Dant.

Roedd "I Owain Glyndŵr" yn un o destunau'r eisteddfod. Cafwyd cerddi ar y testun gan Twm o'r Nant a Walter Davies (Gwallter Mechain). Diddorol nodi i'r eisteddfod gael ei chynnal yng Ngwesty Owain Glyn Dŵr. Enillodd Walter Davies y tlws, er mawr siomedigaeth i Twm o'r Nant ac eraill. Bu cryn trafod ac ymgecru am y dyfarniad gyda chyhuddiadau o lwgrwobrwyo a chynllwyn yn erbyn Walter Davies.

Ffynhonnell
-----------

Helen Ramage, 'Eisteddfodau'r 18g', yn Idris Foster (gol.), *Twf yr Eisteddfod* (Llys yr Eisteddfod Genedlaethol, 1968)
Merch Llywelyn Fawr, Tywysog Cymru, oedd **Elen ferch Llywelyn** (tua 1206–1253). Nid oes sicrwydd hollol, ond credir mai Siwan, gwraig Llywelyn a merch John, brenin Lloegr, oedd ei mam. Cyfunai felly waed brenhinoedd a thywysogion Gwynedd, sef llinach Aberffraw, a llinach y Plantageniaid ynddi. Cofnodir ei henw mewn dogfennau Lladin fel ***Elena*** a ***Helen***.

Bywgraffiad
-----------

Cymharol ychydig a wyddys amdani. Mae'r cofnod cynharaf, sy'n dyddio o 1221, yn ymwneud ag achos cyfreithiol gan Ystrwyth (Instructus), un o glercod Llywelyn, i amddiffyn hawl Elen ar ystâd o dir yn Wellington, Swydd Amwythig.

Priododd Elen John de Scotia, Iarll Caer tua 1222. 
Gan fod Iarllaeth Caer yn sefyll rhwng Gwynedd a theyrnas Lloegr roedd hyn yn symudiad pwysig. Un o dystion y cytundeb briodas ffurfiol oedd Ednyfed Fychan, distain Gwynedd. *Ni fu ganddynt blant, a bu ef farw yn ddeg ar hugain oed ym 1237.*

Ail-briododd Elen a Syr Robert de Quincy, mab Iarll Caerwynt yn 1237. Cawsont ferch, Hawise.

Yn y cofnodion Albanaidd, ceir cofnod am "Helen" ferch "Llywelyn o Gymru" a briododd y Mormaer Maol Choluim II, Iarll Fife, ac wedi ei farwolaeth ef a ail-briododd a Domhnall I, Iarll Mar. Fodd bynnag, ymddengys nad Elen ferch Llywelyn oedd hon, oherwydd ni fu Maol Chaluim II farw tan 1266, tra mae cofnod o farwolaeth Elen ym 1253 (cyn 24 Hydref).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1984), tud. 225.
2. ↑  David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1984), tud. xx.
3. ↑  *The Governance of Gwynedd*, tud. 207.
4. 1 2
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gem pres main**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gemau pres main**; yr enw Saesneg yw *Slender Burnished Brass*, a'r enw gwyddonol yw *Thysanoplusia orichalcea*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gem pres main yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Gianni Leacche yw ***Dolce Di Latte*** a gyhoeddwyd yn 2008. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Pietralata*** ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Massimo Bonetti, Benedicta Boccoli a Claudio Botosso. Mae'r ffilm *Dolce Di Latte* yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Dark Knight* sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

```
Mae ganddo o leiaf 9 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.
```

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gianni Leacche nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Fforiwr a concwistador Sbaenaidd oedd **Francisco Pizarro González** (16 Mawrth 1476 – 26 Gorffennaf 1541). Mae'n fwyaf adnabyddus fel y gŵr oedd yn gyfrifol am ddinistrio Ymerodraeth yr Inca.

Ganed Francisco Pizarro yn Trujillo (Extremadura). Roedd yn blentyn gordderch i *hidalgo* o'r enw Gonzalo Pizarro Rodríguez de Aguilar a merch o'r wlad,Francisca González y Mateos. Magwyd Pizarro yn anllythrennog a bu'n geidwad moch am gyfnod.
Aeth i Dde America am y tro cyntaf yn 1502.

Cyrhaeddodd y Sbaenwyr dan Pizarro i diriogaethau'r Inca yn 1526. Roedd yn awnlwg ei bod yn wlad gyfoethog, a theithiodd Pizarro i Sbaen i gael hawl i'w goresgyn. Dychwelodd yn 1532, pan oedd yr ymerodraeth ar ganol rhyfel cartref rhwng dau fab Huayna Capac, Huascar ac Atahualpa. Roedd hefyd wedi ei gwanychu gan y frech wen, oedd wedi lledu o ganolbarth America. Dim ond 180 o ddynion oedd gan Pizarro, ond llwyddodd i goncro'r ymerodraeth. Dienyddiwyd Atahualpa yn Awst 1533.

Ar 18 Ionawr 1535, sefydlodd Pizarro ddinas Ciudad de los Reyes, a ddaeth yn fuan i'w galw yn Lima.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 29570235
* LCCN: n50082729
* ISNI: 0000 0000 9591 2395
* GND: 118594761
* SELIBR: 408480
* SUDOC: 028948890
* BNF: cb120678775 (data)
* NDL: 001250999
* NKC: jn20000701421
* BNE: XX1096849

 |
Cyfundeb o Eglwysi Uniongred yw **Eglwysi'r tri cyngor**, neu Eglwysi Uniongred Orientalaidd. Mae'r eglwysi yma mewn cymundeb a'i gilydd ond nid a'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol.

Fe'i gelwir yn Eglwysi'r tri cyngor oherwydd eu bod yn cydnabod y tri Cyngor Eglwysig cyntaf, Cyngor Cyntaf Nicaea, Cyngor Cyntaf Caergystennin a Cyngor Ephesus, ond yn gwrthod penderfyniadau Cyngor Chalcedon. Cynhaliwyd Cyngor Chalcedon yn 451 dan nawdd yr Ymerawdwr Bysantaidd Marcianus. Trafodwyd y cwestiwn a oedd gan Grist natur ddynol a natur ddwyfol, neu a oedd ei natur ddynol wedi ei lyncu yn y dwyfol. Cytunodd y cyngor ar athrawiaeth ‘dwy natur mewn un person’, ond gwrthododd patriarchiaid Alexandria, Antioch a Jeriwsalem dderbyn hyn, gan ddechrau'r ymraniad rhwng Eglwysi'r tri cyngor a'r eglwysi eraill. Cred Eglwysi'r tri cyngor mewn un natur, neu monoffisiaeth.

Mae'r eglwysi yma yn cynnwys:

* yr Eglwys Goptaidd
	+ Eglwys Uniongred Ethiopia
	+ Eglwys Uniongred Eritrea
* yr Eglwys Uniongred Syrieg
	+ Eglwys Uniongred Syriaidd Malankara
* yr Eglwys Apostolaidd Armenia
**George Sholto Gordon Douglas-Pennant** (30 Medi 1836 - 10 Mawrth 1907) oedd ail Farwn Penrhyn o'r ail greadigaeth. Roedd yn berchen ar ystâd enfawr yng ngogledd-orllewin Cymru, ond mae'n fwyaf adnabyddus fel perchennog Chwarel y Penrhyn adeg y Streic Fawr rhwng 1900 a 1903.

Fe'i ganed yn Linton Springs, Swydd Efrog, ar 30 Medi 1836. Roedd yn fab hynaf i Edward Gordon Douglas (1800-1886). Ei fam, gwraig gyntaf ei dad, oedd Juliana Isabella Mary (bu farw 1842), merch hynaf a chyd-aeres George Hay Dawkins-Pennant o Gastell Penrhyn. Yn 1841 etifeddodd ei dad ystâd enfawr ei wraig yng ngogledd Cymru, sef Castell Penrhyn. Mabwysiadodd yr enw Pennant a chafodd y teitl Barwn Penrhyn ar 3 Awst 1866.

Roedd ei dad wedi bod yn Aelod Seneddol Torïaidd dros Sir Gaernarfon am chwarter canrif pan wnaed ef yn Farwn Penrhyn yn 1866. Gan ei fod ef yn awr yn symud i Dŷ'r Arglwyddi, y bwriad oedd i'w fab etifeddu ei sedd a'i safle yn y sir. Fodd bynnag, yn etholiad 1868 curwyd ef yn annisgwyl gan yr ymgeisydd Rhyddfrydol, Love Jones-Parry o Fadryn. Yn dilyn y golled hon diswyddodd ei dad 80 o chwarelwyr am fethu â phleidleisio drosto. Er iddo ennill y sedd yn ôl yn 1874, credir fod hyn wedi ei chwerwi yn erbyn y chwarelwyr, oedd â thuedd gref i fod yn Rhyddfrydwyr.

Etifeddodd y teitl a'r ystâd ar farwolaeth ei dad Edward Gordon Douglas-Pennant, Barwn 1af Penrhyn, yn 1886. Penododd E.A. Young yn rheolwr Chwarel y Penrhyn yn fuan wedyn, a buan y gwelwyd fod y dull o reoli wedi newid. Dilynwyd streic (neu yn hytrach, gloi allan) o un mis ar ddeg yn 1896-7 gan y Streic Fawr rhwng 1900 a 1903. Roedd y ddwy ochr yn benderfynol o beidio ildio, ond yn y diwedd bu'n rhaid i'r chwarelwyr ddychwelyd i'r gwaith ar delerau Penrhyn. Ystyrir yr anghydfod yn ddechrau dirywiad diwydiant llechi Cymru.

Ystyrid Barwn Penrhyn yn feistr tir blaengar a chymwynasgar i denantiaid oedd yn barod i ufuddhau iddo, ond yr oedd yn hollol ddigymrodedd ynglŷn â'i hawl i redeg ei chwarel yn ei ffordd ei hun a delio â'i weithwyr yn unigol yn hytrach na thrwy'r undeb.

Bu farw ar 10 Mawrth 1907 yn 70 oed yn Llundain.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "PENNANT (TEULU), Penrhyn, ger Llandegai. | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2020-09-15.
2. ↑  Cregier, Don M. 1930- (1976). *Bounder from Wales : Lloyd George's career before the First World War*. Columbia: University of Missouri Press. ISBN 0-8262-0203-9. OCLC 2072870.CS1 maint: multiple names: authors list (link)

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Edward Douglas-Pennant** | **Aelod Seneddol dros Sir Gaernarfon**1866 – 1868 | Olynydd:**Love Jones-Parry** |
|
| Rhagflaenydd:**Love Jones-Parry** | **Aelod Seneddol dros Sir Gaernarfon**1874 – 1880 | Olynydd:**Charles James Watkin Williams** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gosodwyd ***Egmont***, ail ddrama Goethe, yn yr 16g. Dewisiodd y cyfnod hwn am ei fod yn credu bod mwy o gyfle i fod yn arwrol yn y cyfnod hwnnw nac yn ei gyfnod ei hun. Wrth osod y ddrama yn yr 16g 'mae Goethe yn cadw'n driw at hanes. Yn hanesyddol, arwr rhyddid cenedlaethol Yr Iseldiroedd yn erbyn rheolaeth Sbaenaidd oedd Egmont. Digwyddiadau chwyldroadol yn Yr Iseldiroedd ym 1786 sy'n ganolog i'r ddrama. Ni chadwodd Goethe yn gaeth at hanes wrth ysgrifennu'r ddrama fodd bynnag er iddo geisio. Fel y dywedodd mewn llythyr, "Ich hielt mich sehr treu an die Geschichte und strebte nach möglichster Wahrheit" (E.T.Larkin, Goethe's Egmont: Political Revolution and Personal Transformation, (Michigan Germanic Studies, 1991)).

Yn ddiamheuaeth, 'mae Egmont yn arwr milwrol. Yn yr olygfa gyntaf, canmolir Egmont ar ei ddewrder a'i allu milwrol mewn brwydrau. Ei arwroldeb a'i rym militaraidd yw'r pethau cyntaf a gyflwynir i ni.
Gwelwn fod ganddo ffafr ac ewyllys da ei ddynion ac y maent yn yfed ei iechyd yn aml. 'Mae milwyr yn ysu i'w wasanaethu ac y mae'n filwr cryf ac effeithiol.

Ceir hyd yn oed awgrym eu bod am iddo ef, fel Iseldirwr yn hytrach na Sbaenwr, i'w rheoli ac y maent yn datgan eu casïneb tuag at y Sbaenwyr. 'Maent oll mewn cariad â'r ffigwr cyhoeddus o Egmont, fel y mae Klärchen ei gariad hefyd. Mae wrth ei bodd pan wêl Egmont wedi'i wisgo yn ei wisg milwrol a'i fedalau. 'Mae'n fonheddwr sydd wedi derbyn y Cnu Aur gan y brenin sy'n dangos ei awdurdod absoliwt. 'Mae'r werin yn derbyn ac yn edmygu ei awdurdod. Yn yr ail act, gwelwn ef yn tawelu'r bobl rhag dechrau terfysgu a chredu mewn protestaniaeth.

Cyfansoddodd Beethoven agorawd a cherddoriaeth achlysurol i'r ddrama ym 1809.
Gwaith hydroelectrig Llyn Stwlan, ger Ffestiniog, Gwynedd lle cynhyrchir 360 MW o drydan o fewn eiliadau o wasgu botwm

Egni (ar ffurf trydan) wedi'i gynhyrchu o ddŵr ydy **egni hydro** neu **egni dŵr** neu **hydroelectrig** ac mae sawl math ar gael heddiw. Daw o ganlyniad i ddŵr yn symud mewn gwahanol ffyrdd, er enghraifft, dŵr yn troi olwyn y felin. Ymhlith y dulliau mwyaf poblogaidd o greu trydan, y mae hydroelectrig megis 'mynydd electrig', Llanberis lle mae dŵr y llyn yn llifo i lawr pibellau drwy rym disgyrchiant ac yn troi tyrbeinau. Cynhyrchir 1728 MegaWatt (MW) o drydan yma drwy droi chwe generadur anferthol.

Ceir dulliau eraill o symud egni o un lle i'r llall drwy egni hydro ee

* tyrbeini mewn afonydd
* egni o'r llanw
* egni allan o donnau'r môr
* egni allan o fortecs

Ceir hefyd ffermydd gwynt yn y môr, ffermydd megis fferm wynt North Hoyle gerllaw Prestatyn, ond nid oes a wnelo'r rhain ddim oll ag egni hydro. Ynni gwynt a gynhyrchir o felinau gwynt ar y môr yw'r rhain.

Ynni hydro cyntaf gwledydd Prydain
----------------------------------

Yr egni hydro cyntaf i'w gael ei gynhyrchu yng ngwledydd Prydain oedd yng Nghwm Dyli ger Beddgelert, ar 13 Awst 1906 gyda'r dŵr yn llifo i lawr y mynydd o Lyn Llydaw.

Lagŵn Bae Abertawe
------------------

 *Prif erthygl: Lagŵn Bae Abertawe*
Ym Mehefin 2015 rhoddwyd caniatâd i brosiect enfawr i harneisio ynni carbon isel ym Mae Abertawe ac a fydd y mwyaf o'i fath drwy'r byd ar ôl ei gwbwlhau. Saif Bae Abertawe o fewn aber afon Hafren ac amrediad llanw'r aber yw'r ail fwyaf yn y byd - gyda'r gwahaniaeth rhwng trai a llanw cymaint â 10.5 metr ar ei uchaf. Lleolir y lagŵn, a'i forglawdd, i'r de o Ddoc y Frenhines - rhwng Afon Tawe a ac Afon Nedd. Disgwylir y bydd y prosiect yn cynhyrchu 250MW o drydan - digon i gyflenwi 155,000 o gartrefi, dros gyfnod o 120 o flynyddoedd.

Tsieina
-------

Saif Argae'r Tri Cheunant (sy'n creu 22,500 MW o drydan) yn Tsieina yn 1994.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hafina Clwyd, *Rhywbeth Bob Dydd* (Gwasg Carreg Gwalch, 2008), t.108
2. ↑  www.tidallagoonswanseabay.com; adalwyd 18 Mehefin 2015
3. ↑  Tidal Lagoon Swansea Bay
Urdd mynachol yn perthyn i'r Eglwys Gatholig yw **Urdd y Pregethwyr** (Lladin: *Ordo Praedicatorum* sef "Urdd y Pregethwyr"), yn fwy adnabyddus fel y **Dominiciaid** neu **Urdd y Dominiciaid**. Sefydlwyd yr Urdd gan Sant Dominic yn nechrau'r 13g.

Gelwir y Dominiciaid "y Brodyr Duon" weithiau, oherwydd eu bod yn gwisgo clogyn neu *cappa* du. Defnyddia aelodau'r urdd y llythrennau **O.P.** (*Ordinis Praedicatorum*) ar ôl eu henwau.

Cymru
-----

Mae un o'r Brodyr Duon Cymreig yn gymeriad mewn cerdd gan Dafydd ap Gwilym. Mae'r Brodyr hyn yn atgas gan Ddafydd:

Duw a ŵyr, synnwyr a sôn,
Deall y brodyr duon!
Y rhain y sydd, ffydd ffalsddull,
Ar hyd yr hollfyd yn rhull,
Bŵl gwfaint, bobl ogyfoed,
Bob dau dan yr iau erioed.
Mae'r mynach yn rhybuddio'r bardd i ddiwygio ei hun a pheidio a'i gerddi serch a hel merched neu wynebu poenau Uffern ond mae Dafydd yn ateb yn herfeiddiol mae rheitiach i ddyn lawenhau a charu na bod yn drist a chwerw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas Parry (gol.), *Gwaith Dafydd ap Gwilym* (Caerdydd, ail argraffiad 1963), cerdd 138 'Rhybudd Brawd Du', llau. 3-8.
2. ↑  *Gwaith Dafydd ap Gwilym*, cerdd 138 'Rhybudd Brawd Du', llau. 28-34.
Mae **Golfan y Mynydd**, *Passer montanus*, yn aelod o'r un teulu a'r Aderyn y To. Mae i'w gael yn y rhan fwyaf o wledydd Ewrop ac mewn rhannau o Asia. Mewn rhannau eraill o'r byd mae ambell boblogaeth o adar sydd wedi eu gollwng yn fwriadol, megis yn Awstralia a rhannau o Unol Daleithiau America.

Mae Golfan y Mynydd tua 12.5–14 cm o hyd, ychydig yn llai na'r Aderyn y To, sy'n edrych yn eithaf tebyg iddo. Gellir ei wahaniaethu trwy'r pen brown, y darn du ar y foch wen, y goler wen a dwy linell wen ar yr adenydd. Mae ei alwad hefyd ychydig yn wahanol. Yn wahanol i'r Aderyn y To, mae'r ddau ryw yn debyg i'w gilydd.

Fel rheol yn Ewrop mae'r Aderyn y To yn byw yn y trefi a'r pentrefi a Golfan y Mynydd yng nghefn gwlad, ond mewn rhannau o Asia mae yn byw mewn trefi hefyd. Ymddengys ei fod yn fwy parod i fyw mewn trefi mewn gwledydd lle nad yw Aderyn y To i'w gael. Er gwaethaf yr enw, nid yw'n aderyn mynydd.

Mewn tyllau y mae'n nythu, er enghraifft mewn coed neu graig, ac yn aml mae nifer o adar yn nythu gyda'i gilydd.

Yng Nghymru, mae niferoedd yr aderyn yma wedi lleihau yn sylweddol dros yr 50 mlynedd diwethaf, ac mae bellach yn aderyn eithaf prin yn y rhan fwyaf o ardaloedd. Ar hyn o bryd mae yr RSPB a chyrff eraill yn ymdrechu i gynyddu'r nifer yn yr ardaloedd lle mae poblogaeth yn parhau, ac mae'n ymddangos fod hyn yn llwyddo.

Yr Enw
------

Er gwaetha’i enw, does dim cysylltiad rhwng y golfan hwn a mynydd, sef y *TREE sparrow*. Onid oes adlais fan hyn o'r gwahanol dermau daearyddol? Ddywedwn i mai 'mynydd' yw'r gair sy'n cyfateb orau i *moor*! Wele'r holl 'fynyddau' ar lawr gwlad yn y de [ac ym Môn. Mae'r tebygrwydd i *mount* yn ein twyllo - pe tawn ni'n siarad Gwyddeleg mi allen uniaethu'n hytrach a *monadh* a'i ystyr. Diddorol deall mai ystyr *monte* yn Sbaeneg yw rhywbeth tebyg i *forest* - *monte bajo*: prysgwydd; *monte alto*: coedwig. Tir gwyllt, mewn geiriau eraill - ond wedyn, onid 'gwyllt' yw un o ystyron 'gwydd', eto fel yn y Wyddeleg *fiadh*? A *forest* ei hunan - onid 'tu faes' yw ei darddiad, sef y gwyllt?" I bob pwrpas felly: "golfan y ty" (*house sparrow*) a "golfan y tu fas" (*tree sparrow*)!

Dosbarthiad Golfan y Mynydd
Wyau

1. ↑  Gwyn Jones ym Mwletin Llên Natur fhifyn 41
Seiclwr proffesiynol Awstralaidd oedd **Gary Wiggins** (20 Tachwedd 1952 – 25 Ionawr 2008), a oedd yn arbenigo mewn rasus madison chwe diwrnod, a tad i'r seiclwr proffesiynl Prydeinig, Bradley Wiggins.

Cynyrchiolodd ei wlad sawl gwaith ym Mhencampwriaethau Trac y Byd UCI. Enillodd y fedal aur a'r crys enfys yn y kilo a'r pursuit tîm yn Feneswela yn 1977, gan ennill yr arian yn y ras scratch 15 km yn ogystal. Symudodd i Brydain yn 1976 a dechreuodd rasio fel amatur fel aelod o'r Archer Road Club, cyn symud i Ghent, Gwlad Belg, ble ganwyd ei fab yn 1980. Dychwelodd Wiggins i Awstralia pan dorrodd ei briodas i mam Bradley, Linda, i lawr tair mlynedd yn ddiweddarach. Wiggins was to have no contact with his son, who returned to London with his mother, for 14 years.

Canfwyd Wiggins yn anymwybodol tua 7 y bore ar 25 Ionawr 2008, yn Segenhoe Street, Aberdeen, New South Wales. Cymerwyd ef i Muswellbrook Hospital gerllaw cyn iddo gael ei gludo yn yr awyr i John Hunter Hospital, Newcastle, ble bu farw'n ddiweddarach yr un diwrnod.

Palmarès
--------

1976
10th Chequers Grand Prix (Prydain Fawr)
1977
8fed Tour of Essex (Prydain Fawr)
1979
3ydd Dentergem (Gwlad Belg)
1980
3ydd Belsele (Gwlad Belg)
2il Eeklo (b) (Gwlad Belg)
3ydd Zele (b) (Gwlad Belg)
2il Sinaai (Gwlad Belg)
2il Petegem-aan-de-Leie (Gwlad Belg)
4ydd Madison, Pencampwriaethau Trac Ewrop
1981
3ydd Beringen (Gwlad Belg)
1af Eeklo (b) (Gwlad Belg)
1af Melle (Gwlad Belg)
4ydd Circuit Escaut-Durme
6ed Omloop van Brecht
1982
3ydd Dentergem (Gwlad Belg)
3ydd Westrozebeke (Gwlad Belg)
1983
3ydd Essen (Y Almaen)
2il Madison, Pencampwriaethau Trac Ewrop
3ydd Petegem-aan-de-Leie (Gwlad Belg)
1984
2il Bremen, Chwe Diwrnod (Y Almaen)
1af Madison, Pencampwriaethau Trac Ewrop (gyda Tony Doyle)
2il Grenoble, Chwe Diwrnod (Ffrainc)
2il Ulm (Y Almaen)
1af Nienburg (Y Almaen)
2il Petegem-aan-de-Leie (Gwlad Belg)
1985
1af Bremen, Chwe Diwrnod (Y Almaen) (gyda Tony Doyle)
2il Madison, Pencampwriaethau Trac Ewrop (gyda Tony Doyle)
3ydd München, Chwe Diwrnod (Y Almaen)
1af Cymal 2 Griffin 1000 West (Awstralia)
1af Cymal 4 Griffin 1000 West (Awstralia)
1986
2il Launceston, Chwe Diwrnod (Awstralia)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. 1 2   Biker's father dies in Australia. BBC News (30 Ionawr 2008).
3. ↑   Gary Wiggins. Cycle Base.
4. 1 2   Gerard Knapp. Wiggins’ father’s death suspicious: Australian police. Cyclingnews.com.
5. ↑   Simon O'Hagan (23 Chwefror 2003). Cycling: Boardman's back - as an inspiration. The Independent on Sunday.
Un o hen gantrefi Cymru oedd **Dunoding**. Roedd yn gorwedd ar arfordir gogledd-ddwyreiniol Bae Ceredigion yng ngogledd-orllewin Cymru ac yn rhan o deyrnas Gwynedd. Roedd gwastadeddau Y Traeth Mawr yn ei rhannu'n ddau gwmwd, sef Eifionydd ac Ardudwy. Ar ei ffin ogledd-orllewinol ceir cantref Llŷn, yn y gogledd ceir cantrefi Arfon a chwmwd Nant Conwy yn Arllechwedd. Yn y dwyrain ffiniai â Phenllyn ac yn y de â Meirionnydd.

Mae Dunoding yn cael ei enw ar ôl Dunod (Dunawd), un o feibion Cunedda. Daliai disgynyddion Dunod eu gafael arno fel uned led-annibynnol hyd at y 10g, ac mae rhai hanesyddion yn dadlau fod Dunoding yn frenhiniaeth annibynnol yn yr Oesoedd Canol cynnar.

Cantref bur arw a chreigiog oedd Dunoding. Mae cwmwd Eifionydd, yn y gogledd, yn gorwedd rhwng Afon Erch a'r Traeth Mawr gyda bryniau de Eryri yn gefn iddo. Dolbenmaen oedd prif lys y cwmwd yn ôl pob tebyg. I'r de o'r Traeth Mawr ceid cwmwd Ardudwy a'r safleoedd milwrol Harlech a Mur-y-Castell. Cantref cymharol dlawd oedd hi ac ni cheir canolfannau eglwysig o bwys yn ei ffiniau, er bod ganddi nifer o eglwysi cynnar.

Rhestr o reolwyr Dunoding
-------------------------

Mae'r achrestrau canoloesol, sy'n ffynonellau i'w trin â gofal, yn cofnodi rheolwyr Dunoding fel a ganlyn:

1. Dunod ap Cunedda (from c.450)
2. Einion ap Dunod
3. Dingad ab Einion
4. Meurig ap Dingad
5. Einion ap Meurig
6. Isaag ab Einion
7. Podgen Hen ab Isaag
8. Poedlew ap Podgen
9. Iddon ap Poedlew
10. Brochfael ab Iddon
11. Eigion ap Brochfael
12. Iouanwal ab Eigion
13. Caradog ab Iouanwal
14. Bleiddud ap Caradog
15. Cuhelm ap Bleidudd (c.860 - 925)

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru