Beirniad celf a churadur o Sais a dreuliodd y rhan fwyaf o'i yrfa yn Unol Daleithiau America oedd **Lawrence Alloway** (17 Medi 1926 – 2 Ionawr 1990). Arbenigodd mewn celf fodern yr Unol Daleithiau yn ail hanner yr 20g, yn enwedig mynegiadaeth, celf haniaethol, a chelf bop. Priodolir iddo fathu'r enw *pop art*.

Ganwyd yn Wimbledon, Llundain, yn fab i werthwr llyfrau. Cafodd y rhan fwyaf o'i addysg yn y cartref oherwydd iddo ddioddef twbercwlosis yn ei fachgendod. Magodd Lawrence ddiddordeb mewn diwylliant poblogaidd, yn enwedig comics a ffilmiau gwyddonias. Astudiodd hanes celf ym Mhrifysgol Llundain, er na derbyniodd ei radd. Priododd yr arlunydd o Gymraes Sylvia Sleigh yn 1954.

Gwasanaethodd yn swydd isgyfarwyddwr Sefydliad Celf Gyfoes Llundain (ICA) yn y cyfnod 1955–57. Roedd Alloway yn hoff o waith Eduardo Paolozzi a William Turnbull, ac ymunodd â'r Independent Group yn 1955. Wedi iddo adael yr ICA, cyhoeddwyd ysgrif ddylanwadol ganddo yn y cyfnodolyn *Architectural Design* yn Chwefror 1958, dan y teitl "The Arts and the Mass Media". Yn y traethawd hwn amlinellir cysyniadau sylfaenol Alloway ynglŷn â chelf, sy'n gwrthod y ddeuoliaeth uchel gelf—*kitsch* a boblogeiddwyd gan Clement Greenberg, gan hawlio bod "continwwm celf boblogaidd yn dilyn hynt o ddata i ffantasi".

Ymwelodd Alloway â'r Unol Daleithiau yn 1958 gyda rhodd gan yr Adran Wladol i astudio celf Americanaidd. Symudodd i'r wlad yn 1961 i ddarlithio am gyfnod byr yng Ngholeg Bennington, Vermont, cyn iddo gymryd swydd uwch-guradur yn amgueddfa'r Guggenheim, Dinas Efrog Newydd. Yno fe drefnodd arddangosfeydd o waith y Mynegiadwyr Haniaethol ac arlunwyr *Art Informel*, yn ogystal â chelf bop a Minimaliaeth. Gadawodd y swydd yn 1966 yn sgil ffrae rhyngddo a chyfarwyddwr y Guggenheim, Thomas Messer, ynglŷn â detholiadau'r arddangosfa Americanaidd ar gyfer y Venice Biennale.

Wrth i'r 1960au mynd rhagddi, pwysleisiodd Alloway yn fwyfwy ddiffiniad agored o gelf, a'r angen am y celfyddydau cain a diwylliant poblogaidd i gyflenwi ei gilydd. Yn ei feirniadaeth, rhagflaenai ôl-fodernwyr y 1980au drwy wfftio hierarchaeth esthetig ac ymdrin â chelfyddydweithiau mewn cyd-destunau priodol. Ymddangosodd ei ysgrifau beirniadol yn aml yn *The Nation* (1968–81) ac *Artforum* (1971–76). Cydsefydlodd y cylchgrawn *Art Criticism* gyda'r beirniad Donald Kuspit. Fe'i penodwyd yn athro hanes celf ym Mhrifysol Talaith Efrog Newydd, Stony Brook yn 1968, ac addysgodd yno nes 1981. Cyhoeddodd sawl cyfrol o feirniadaeth ac ysgrifau, gan gynnwys *Topics in American Art Since 1945* (1975) a *Network: Art and the Complex Present* (1984), a monograff ar waith Roy Lichtenstein yn 1983. Ysgrifennodd Alloway hefyd feirniadaeth ffilm ar gyfer y cylchgrawn *British Movie*, a chyhoeddodd y gyfrol *Violent America: the Movies 1946–64* yn 1971.

Dioddefodd o anhwylder niwrolegol, a bu'n defnyddio cadair olwyn ers 1981. Bu farw yn ei gartref ym Manhattan o ataliad ar y galon yn 63 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  (Saesneg) "Lawrence Alloway Is Dead at 63; Art Historian, Curator and Critic", *The New York Times* (3 Ionawr 1990). Adalwyd ar 20 Chwefror 2019.
2. 1 2 3  (Saesneg) "Lawrece Alloway Archifwyd 2019-03-04 yn y Peiriant Wayback.", The Independent Group. Adalwyd ar 20 Chwefror 2019.
3. 1 2  (Saesneg) Lawrence Alloway. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 20 Chwefror 2019.
4. ↑  Dyfyniad gwreiddiol yn Saesneg: *there is in popular art a continuum from data to fantasy*.
5. ↑  (Saesneg) "Lawrence Alloway", Guggeinheim. Adalwyd ar 20 Chwefror 2019.

Darllen pellach
---------------

* Lucy Bradnock, Courtney J. Martin, a Rebecca Peabody, *Lawrence Alloway: Critic and Curator* (Los Angeles: Getty, 2015).
* Nigel Whiteley, *Art and Pluralism: Lawrence Alloway’s Cultural Criticism* (Lerpwl: Liverpool University Press, 2012).