recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vladimir Putin, Arlywydd Rwsia, yn annerch cyfarfod o fwrdd ymddiriedolwyr Cymdeithas Ddaearyddol Rwsia yn 2015.
Cymdeithas ddysgedig i ddaearyddwyr yn Ffederasiwn Rwsia yw **Cymdeithas Ddaearyddol Rwsia** (Rwseg: Ру́сское географи́ческое о́бщество; «РГО»). Lleolir ei phencadlys yn St Petersburg (cynt Petrograd, Leningrad).

Sefydlwyd yn 1845 dan yr enw Cymdeithas Ddaearyddol Ymerodraeth Rwsia, dan orchymyn y Tsar Niclas I. Adeg Chwyldro Rwsia yn 1917, roedd gan y gymdeithas 11 o is-adrannau a 1,000 o aelodau. Fe'i ailenwyd yn Gymdeithas Ddaearyddol Rwsia yn 1917, yn Gymdeithas Ddaearyddol y Wladwriaeth yn 1926, ac yn Gymdeithas Ddaearyddol yr Undeb Sofietaidd yn 1938. Dychwelodd at yr enw Cymdeithas Ddaearyddol Rwsia yn 1991.

Cynyddodd aelodaeth y Gymdeithas Ddaearyddol i 19,000 erbyn 1971, a buont yn danfon cynrychiolwyr i'r Gyngres Ddaearyddol Holl-Sofietaidd bob pum mlynedd. Yn y cyfnod rhwng cynnal y cyngresau, gweinyddwyd y gymdeithas gan bwyllgor gwyddonol a etholwyd gan ddirprwyon y gyngres, dan arweiniad llywydd y presidiwm. Ymhlith y llywyddion bu'r eigionegwr Yuly Shokalsky, y botanegydd a genetegydd Nikolai Vavilov, y daearyddwr a physgodegwr Lev Berg, y söolegydd Yevgeny Pavlovsky, a'r rhewlifegydd Stanislav Kalesnik. Bu'r ganolfan yn St Petersburg yn goruchwylio 15 o gymdeithasau cysylltiedig yng Ngweriniaeth Sofietaidd Ffederal Sosialaidd Rwsia, 14 o gymdeithasau yng ngweriniaethau eraill yr Undeb Sofietaidd, a rhyw 100 o is-ganghennau.

Rhwng 1947 a 1991, ymgynnulliwyd nifer o gynadleddau gwyddonol gan y Gymdeithas Ddaearyddol, yn ogystal â'r Cyngresau Holl-Sofietaidd yn Leningrad, Moscfa, Kiev, Tbilisi, a dinasoedd eraill,. Trafodwyd mwy na 60,000 o erthyglau a phapurau gwyddonol dan ei hawdurdod, ac anogwyd ei haelodau i gyhoeddi ymchwil mewn cyfarfodydd cyhoeddus. Cyhoeddwyd cyfnodolion academaidd gan ryw 50 o'r cymdeithasau cysylltiedig, gan gynnwys *Voprosy geografi* ("Problemau daearyddiaeth") a gyhoeddir ym Moscfa ers 1946. Bu'r gymdeithas hefyd yn darparu gwybodaeth a chyngor arbenigol i lywodraeth yr Undeb Sofietaidd ynghylch materion daearyddol a datblygiad rhanbarthol, ac yn trefnu neu yn noddi rhwng 20 a 50 o alldeithiau bob blwyddyn.

Yn sgil cwymp yr Undeb Sofietaidd, crebachodd aelodaeth y Gymdeithas Ddaearyddol ac erbyn 2003 dim ond rhyw fil o aelodau oedd ganddi. Llywydd y gymdeithas ers 2009 yw Sergey Shoygu, Gweinidog Amddiffyn Rwsia.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Victor L. Mote, "Russian Geographical Society" yn *Encyclopedia of Russian History*, golygwyd gan James R. Millar et al. (Efrog Newydd: Macmillan, 2004), tt. 1317–18.
2. ↑  (Saesneg) "The Society", Cymdeithas Ddaearyddol Rwsia. Adalwyd ar 15 Chwefror 2020.

Dolen allanol
-------------

* (Rwseg) Gwefan swyddogol
Roedd **David Johns** (1796 - 6 Awst 1843) yn un o'r cenhadon a deithiodd o Gymru i Fadagasgar ym mlynyddoedd cynnar y genhadaeth ar yr ynys honno.

Ganwyd ef yn fab i John Jones, Llain, ger Llanina, sir Aberteifi yn 1796. Dywedir iddo addasu sillafiad ei gyfenw yn ddiweddarach i Johns i'w gwneud yn haws i wahaniaethu rhyngddo ef a'i gyd-genhadwr David Jones. Bu'n aelod gyda'r Annibynwyr ym Mhenrhiwgaled ac aeth yn ddisgybl i Thomas Phillips yn Ysgol Neuaddlwyd. Aeth yn ei flaen wedi hynny i astudio yn y Drenewydd, ac yna i Gosport (fel y cenhadon David Jones a Thomas Bevan a aeth hefyd i Fadagasgar). Cafodd ei ordeinio i'r genhadaeth ar 16 Chwefror 1826, a theithiodd i Fadagasgar yn yr un flwyddyn. Bu David Jones, David Griffiths ac yntau yn gweithio ar y cyd, gan sefydlu dros 25 o ysgolion a oedd yn hyfforddi dros 2,000 o ddisgyblion.

David Johns aeth â'r wasg argraffu gyntaf i Fadagasgar a thrwy hynny alluogi i destunau a chyfieithiadau Cristnogol gael eu hargraffu yn y Falagaseg am y tro cyntaf. Ef gyfieithodd waith John Bunyan *Taith y Pererin* i'r Falagaseg, bu'n gyfrifol am baratoi geiriadur Malagaseg-Saesneg, a bu'n olygydd ar nifer o weithiau eraill. Cyd-ysgrifennodd *A Narrative of the Persecutions of the Christians in Madagascar* gyda'r cenhadwr Joseph John Freeman, a chyhoeddwyd addasiad Cymraeg ohono hefyd.

Bu raid i Johns adael Madagasgar o ganlyniad i erledigaeth, ond llwyddodd i gadw cysylltiad â'r Cristnogion ar yr ynys. Dychwelodd i'r ynys yn 1839, a bu farw yno ar 6 Awst 1843.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Dictionary of African Christian Biography".
2. ↑  "Y Bywgraffiadur Cymreig".
Strategydd milwrol Americanaidd oedd **Bernard Brodie** (20 Mai 1910 – 24 Tachwedd 1978) a ysgrifennodd sawl gwaith dylanwadol ar strategaeth arfau niwclear Unol Daleithiau America.

Ganwyd yn Chicago, Illinois. Enillodd ei ddoethuriaeth mewn cysylltiadau rhyngwladol o Brifysgol Chicago ym 1940. Gwasanaethodd yn swyddfa'r pennaeth dros ymgyrchoedd llyngesol yn ystod yr Ail Ryfel Byd (1943–45). Wedi'r rhyfel, fe addysgodd gysylltiadau rhyngwladol ym Mhrifysgol Yale. Ymunodd Brodie â'r RAND Corporation ym 1951 yn Santa Monica, Califfornia, ac yno fe weithiodd ar faterion amddiffyn a strategaeth niwclear hyd 1966. Addysgodd yn Adran Gwyddor Gwleidyddiaeth Prifysgol Califfornia, Los Angeles o 1963 i 1977. Bu farw yn Los Angeles ym 1978.

Ymhlith ei weithiau mae *The Atomic Bomb and American Security* (1945), *The Absolute Weapon* (1946), *Strategy in the Missile Age* (1959), *Escalation and the Nuclear Option* (1966), a *From Crossbow to H-Bomb* (gyda'i wraig Fawn M. Brodie; 1973).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Bernard Brodie. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 24 Chwefror 2018.
Ymgyrchwyr gwrth-apartheid o Gymro ac un o sylfaenwyr Plaid Gomiwnyddol De Affrica oedd **David Ivon Jones** (18 Hydref 1883 – 13 Ebrill 1924). 

Fe'i ganwyd yn Aberystwyth. Fe'i magwyd fel Methodist Calfinaidd ond yn ei arddegau fe ddaeth yn Undodwr dan ddylanwad syniadau George Eyre Evans. Yn ystod ei 20au, cafodd Jones y diciâu ac yn 1907 ymfudodd i Seland Newydd gan obeithio elwa o'r hinsawdd yno.

Ym mis Tachwedd 1910 symudodd i Gweriniaeth Rydd yr Oren yn Ne Affrica lle gweithiodd mewn siop ei ddau frawd. Yn 1911 ymunodd â Phlaid Lafur De Affrica (SALP) ac yn 1914 daeth yn ysgrifennydd cyffredinol iddi. Fe'i gwthiwyd ymhellach i gyfeiriad Marcsiaeth gan weithredoedd gormesol yr awdurdodau a throdd ei gefn ar Gristionogaeth. Yn 1915 gadawodd y Blaid Lafur ac ymunodd â'r gynghrair Sosialaidd Rhyngwladol (1915) a threuliodd weddill ei oes yn hybu cydraddoldeb hiliol ac yn ymladd yn erbyn gwladychiaeth a chyfalafiaeth. Daeth Jones yn olygydd papur newydd wythnosol yr ISL *The International* a ddefnyddiodd i gefnogi Lenin a'r Bolsieficiaid. Yn 1917 chwaraeodd ran flaenllaw yn ffurfio undeb llafur holl-ddu cyntaf De Affrica, yr Industrial Workers of Africa (IWA). Dechreuodd rai o'r dosbarthiadau nos cyntaf i weithwyr Affricanaidd. 

Oherwydd ei afiechyd, ymddiswyddodd Jones o'r ISL yn 1919. Gweithiodd am gyfnod byr ym Mosambic lle cafodd falaria. Yn 1920 dychwelodd i Ewrop. Fe'i gwahoddwyd i gyngres y Comintern ym Moscfa yn 1921. Sefydlwyd Plaid Gomiwnyddol De Affrica yn y flwyddyn honno. Er nad oedd Jones yn gallu dychwelyd i Dde Affrica y cafodd ei gydnabod fel un o sylfaenwyr y blaid. Treuliodd ei flynyddoedd olaf yn yr Undeb Sofietaidd. Dysgodd Rwsieg a daeth yn un o'r bobl gyntaf i gyfieithu gweithiau Lenin i'r Saesneg.

Plac coffa
----------

Y Capel Bach, Aberystwyth, a'r plac i goffáu Jones
Ar wal y Capel Bach, Y Stryd Newydd, Aberystwyth (a oedd yn gapel Undodaidd yn gynnar yn yr 20g), mae plac coffa wedi'i gysegru i Jones:

> 
> "Yma addolodd David Ivon Jones 1883–1924 ffigwr allweddol yn hanes hawliau sifil a'r A.N.C. yn De Affrica"
> 
> 
>

Llyfryddiaeth
-------------

* Baruch Hirson a Gwyn A. Williams, *The Delegate for Africa: David Ivon Jones, 1883–1924* (Llundain, 1995)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 9689428
* LCCN: nr88012360
* ISNI: 0000 0001 1592 8627
* GND: 119542498

 |
Mewn cemeg, **electroffil** yw ïon neu foleciwl sy'n adweithio drwy dderbyn pâr o electronau wrth niwcleoffil. Mae gan y rhan fwyaf o electroffiliau wefr bositif, ond mae rhai moleciwlau niwtral heb yr wythawd o electronau yn ymddwyn fel electroffiliau hefyd. Gan fod electroffiliau yn derbyn pâr o electronau, asidau Lewis ydynt.

Electroffiliau mewn cemeg organig
---------------------------------

### Adiad electroffilig

Gallant ymosod ar fondiau pi mewn alcenau fel y dengys y mecanwaith canlynol:

1. Mae electroffil X+ yn derbyn pâr o electronau wrth y bond pi ac yn ffurfio bond gydag un o'r atomau carbon. Rhyngfoleciwl positif o'r enw carbocation sy'n cael eu ffurfio o ganlyniad i'r cam cyntaf.
2. Yna mae niwcleoffil Y- yn ffurfio bond gyda'r carbon sydd wedi'i wefru'n bositif drwy gyfrannu pâr o electronau.

### Amnewid electroffilig

Gallant gyfranogi mewn adweithiau amnewid hefyd. Er enghraifft yn yr adwaith canlynol mae electroffil A+ yn ymosod ar electronau dadleoledig bensen:

Gweler hefyd
------------

Niwcleoffil
Mudiad cenedlaetholgar Cymreig oedd **Cymdeithas Cyfamod y Cymry Rhydd** (Saesneg: *The Society of the Covenant of the Free Welsh*), neu'r **Cyfamodwyr**, a sefydlwyd yn 1987 oherwydd anfodlonrwydd ar yr hyn a welid fel diffyg ymateb Plaid Cymru i broblem y mewnlifiad i Gymru a'i diffyg ymrwymiad tuag at annibyniaeth i'r wlad.

Hanes
-----

Un o sefydlwyr gwreiddiol y mudiad oedd Owain Williams, sy'n adnabyddus am ei ran yn y weithred o fomio safle gwaith y contractwyr yn Nhryweryn gan Mudiad Amddiffyn Cymru yn 1963 i geisio atal boddi Capel Celyn. Tra nad oedd yn barod i gymeradwyo trais fel y cyfryw, dywedodd "fod amser eithriadol yn gofyn am ymateb eithriadol". Cefnogwr amlycaf y Cyfamodwyr oedd y bardd cenedlaetholgar R. S. Thomas, a fu'n llawer mwy parod i gefnogi gweithgareddau Meibion Glyndŵr yn gyhoeddus.

Cefnogai'r Cyfamodwyr yr ymgyrch llosgi tai haf ac roeddent yn cynhyrchu deunydd cyhoeddusrwydd dadleuol, megys crysau-T a mygiau, yn awgrymu hynny. Un arall o'r pethau a enillodd gyhoeddusrwydd iddynt oedd cyhoeddi pasbort Cymreig; defnyddiodd rhai o'r aelodau y pasbort i deithio i'r Cyfandir. Roeddent hefyd yn galw ar y Cymry Cymraeg i fagu mwy o blant er mwyn gwrthweithio effaith y mewnlifiad ar gymunedau Cymraeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  agencebretagnepresse
2. ↑  "*Barn*". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-10-24. Cyrchwyd 2008-05-24.
Beddrod David Lewis yn Eglwys y Santes Fair, y Fenni
Cyfreithiwr a barnwr o'r Fenni oedd **David Lewis** (neu **Lewes**; c. 1520 – 27 Ebrill 1584); ef hefyd oedd Prifathro cyntaf Coleg yr Iesu, Rhydychen am gyfnod byr rhwng sefydlu'r coleg ar 27 Mehefin 1571 a 1572 cyn mynd yn farnwr i Gwrt y Morlys.

Magwraeth
---------

Fe'i ganwyd yn y Fenni yn fab i Lewis Wallis, ficer y Fenni a Llandeilo Pertholau. Priododd Lleucu (Lucy), merch Llewelyn Thomas Lloyd o Fedwellte.

Ysgol a choleg
--------------

Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Harri VIII yn y dref. Graddiodd yn Fachellor mewn Cyfraith Sifil (BCL) yn Ngholeg yr Holl Eneidiau, Rhydychen yn 1540 a DCL yn 1548, gan ddod yn gymrawd yn y coleg hwnnw yn 1541.

Gyrfa
-----

Yn 1546 fe'i penodwyd yn Brifathro'r *New Inn Hall*, coleg a drodd yn 1881 yn rhan o Goleg Balliol, Rhydychen. Yn 1549 fe'i derbyniwyd yn gyfreithiwr-adfocad yn *Doctors' Commons* (neu 'Goleg y Sifiliaid'), sef cymdeithas o gyfreithwyr. Roedd yn Feistr y Siawnseri yn 1553 a bu'n Aelod Seneddol dros etholaeth Steyning rhwng 26 Hydref a Rhagfyr 1553 ac yna dros etholaeth Mynwy rhwng 8 Tachwedd 1554 a Ionawr 1555.

Penodwyd Lewis yn farnwr uchel y Morlys yn 1558 a bu ynghanol achosion am ysbeilio yn erbyn Sbaenwyr a chyhuddiadau eraill yn ymwneud â morladrata e.e. roedd yn ymwneud a'r achos yn erbyn Martin Frobisher.

Fe oedd Prifathro cyntaf Coleg yr Iesu, Rhydychen (1571-2). Yn ystod y cyfnod byr hwnnw arwyddodd ddeiseb y gellid cosbi llysgennad Mari I, Brenhines yr Alban am gynllwynio yn erbyn Elisabeth I, brenhines Lloegr. Yn 1575 daeth yn Gomisiynydd y Llynges, ynghyd â John Herbert.

Marwolaeth
----------

Hen lanc ydoedd pan y bu farw ar 27 Ebrill 1584 (439 blynedd yn ôl). Claddwyd ei gorff ym Mhriordy'r Santes Fair, y Fenni ar y 4ydd o Fai.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Ar-lein; adalwyd 17 Medi 2015
2. 1 2 3  Watkin, Thomas Glyn. "Lewis, David (c.1520–1584)". *Oxford Dictionary of National Biography (angen mewngofnodi)*. Gwasg Prifysgol Rhydychen. Cyrchwyd 25 Gorffennaf 2007. Italic or bold markup not allowed in: `|work=` (help)
3. 1 2  Y Bywgraffiadur Ar-lein; adalwyd 8 Hydref 2015
4. ↑  *Monmouthshire* gan George Wöosung Wade; adalwyd 17 Medi 2015

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Lewes**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Lewes yn Nwyrain SussexEtholaeth Lewes yn Nwyrain Sussex
* Dwyrain Sussex yn LloegrDwyrain Sussex yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1295, a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol.

Aelodau Seneddol
----------------

ar ôl 1868

* 1868–1874: Walter Pelham (Rhyddfrydol)
* 1874–1885: William Christie (Ceidwadol)
* 1885–1910: Henry Aubrey-Fletcher (Ceidwadol)
* 1910–1924: William Campion (Ceidwadol)
* 1924–1931: Tufton Beamish (y tad) (Ceidwadol)
* 1931–1936: John Loder (Ceidwadol)
* 1936–1945: Tufton Beamish (y tad) (Ceidwadol)
* 1945–1974: Tufton Beamish (y mab) (Ceidwadol)
* 1974–1997: Tim Rathbone (Ceidwadol)
* 1997–2015: Norman Baker (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–presennol: Maria Caulfield (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Delor cnau Tsieina** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: delorion cnau Tsieina) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sitta villosa***; yr enw Saesneg arno yw *Chinese nuthatch*. Mae'n perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. villosa*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r delor cnau Tsieina yn perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Delor Cnau Talcenddu | Sitta frontalis |  |
|
| Delor cnau Corsica | Sitta whiteheadi |  |
|
| Delor cnau aeliog | Sitta victoriae |  |
|
| Delor cnau bach | Sitta pygmaea |  |
|
| Delor cnau brongoch | Sitta canadensis |  |
|
| Delor cnau bronwyn | Sitta carolinensis |  |
|
| Delor cnau glas | Sitta azurea |  |
|
| Delor cnau hardd | Sitta formosa |  |
|
| Delor cnau’r graig | Sitta neumayer |  |
|
| Delor y Cnau | Sitta europaea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Delor cnau Tsieina** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, yw **De-ddwyrain Cernyw** (Saesneg: *South East Cornwall*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De-ddwyrain Cernyw yng NghernywEtholaeth De-ddwyrain Cernyw yng Nghernyw
* Cernyw yn LloegrCernyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Robert Hicks (Ceidwadol)
* 1997–2010: Colin Breed (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–presennol: Sheryll Murray (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Delor cnau bochwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: delorion cnau bochwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sitta leucopsis***; yr enw Saesneg arno yw *White-cheeked nuthatch*. Mae'n perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. leucopsis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r delor cnau bochwyn yn perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Delor Cnau Talcenddu | Sitta frontalis |  |
|
| Delor cnau Corsica | Sitta whiteheadi |  |
|
| Delor cnau aeliog | Sitta victoriae |  |
|
| Delor cnau bach | Sitta pygmaea |  |
|
| Delor cnau brongoch | Sitta canadensis |  |
|
| Delor cnau bronwyn | Sitta carolinensis |  |
|
| Delor cnau glas | Sitta azurea |  |
|
| Delor cnau hardd | Sitta formosa |  |
|
| Delor cnau’r graig | Sitta neumayer |  |
|
| Delor y Cnau | Sitta europaea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Delor cnau bochwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Binnein Mor** (neu **Binnein Mòr**) yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven yn ardal fynyddig Mamores, ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN212663. Y fam fynydd ydy Ben Nevis. Saif Sgòr Eilde Beag i'r de-orllewin ohono.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Plwyf gwledig o ffermydd ar wasgar ar y bryniau yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llanbadarn Odwyn**. Fe'i lleolir ym mlaenau Dyffryn Aeron, rhwng Llangeitho i'r gorllewin a Thregaron i'r dwyrain.

Canolfan y plwyf yw eglwys hynafol Llanbadarn Odwyn, sy'n adfail bellach. Saif tua 550 troedfedd i fyny yn y bryniau ar ymyl Sarn Helen, y ffordd Rufeinig sy'n cysylltu caer Segontium yn y gogledd a Maridunum (Caerfyrddin) yn y de (mae lôn y B4578 yn dilyn cwrs Sarn Helen heddiw ac yn myn heibio i'r eglwys). Mae ar hen groesffordd ganoloesol. Tua dau ganllath i'r gorllewin ceir bryngaer Pen y Gaer.

Yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys gan Sant Padarn. Ceir Llech-badarn a Phentre-badarn gerllaw. Mae'n bosibl fod y bardd canolesol Phylip Brydydd (fl. 1222) yn frodor o'r ardal.

Mae hynafiaethau eraill yn y plwyf yn cynnwys capel Llwyn-piod, a godwyd yn 1735 gan Phylip Hugh, un o foneddigion yr ardal a fu mor gefnogol i Ddaniel Rowland.

Ffynhonnell
-----------

* T. I. Ellis, *Crwydro Ceredigion* (Llyfrau'r Dryw, 1952)
**Gaius Messius Quintus Traianus Decius** (c. 201 – 1 Gorffennaf 251) oedd ymerawdwr Rhufain o 249 hyd 251. Cymerodd yr enw "Traianus" oherwydd ei edmygedd o'r ymerawdwr Trajan.

Ganed Decius yn Budalia gerllaw Sirmium yn Pannonia Isaf, dinas Sremska Mitrovica heddiw. Tua 245 penodwyd ef yn bennaeth y llengoedd yn ardal Afon Donaw gan yr ymerawdwr Philip yr Arab. Yn 248 neu 249 bu'n ceisio rhoi diwedd ar wrthryfel y llengoedd yn nhaleithiau Moesia a Pannonia. Fodd bynnag mynnodd y llengoedd gyhoeddi Decius yn ymerawdwr.

Wedi ei gyhoeddi'n ymerawdwr cychwynodd Decius a'i fyddin tua Rhufain. Gorchfygasant Philip gerllaw Verona, a lladdwyd ef yn y frwydr. Cydnabyddwyd Decius yn ymerawdwr gan y Senedd. Gwelai Decius fod yr ymerodraeth yn llwgr, a chredai mai un rheswm am hyn oedd fod yr hen werthoedd wedi eu colli. Ceisiodd ail-sefydlu yr hen arferiad o offrymu i'r hynafiaid trwy'r ymerodraeth. Daeth hyn ag ef i wrthdrawiad a'r Cristionogion, oedd yn gwrthod cymryd rhan, ac oherwydd hynny erlidiwyd hwy gan Decius. Yn 251 cyhoeddoedd ei fab Herennius Etruscus yn gyd-ymerawdwr.

Traianus Decius
Bu Decius yn ymladd yn erbyn y Gothiaid oedd wedi croesi Afon Donaw ac ymosod ar rannau o Moesia a Thracia. Roedd y Gothiaid yn gwarchae dinad Nicopolis ar lan Afon Donaw. Pan glywsant fod byddin Rhufain yn dynesu, croesasant y mynyddoedd i ymosod ar Filiopolis. Dilynodd Decius hwy, ond wedi iddo golli brwydr ger Beroë llwyddodd y Gothiaid i gipio Filiopolis.

Roedd y Gothiaid wedi colli llawer o'u milwyr wrth gipio Filiopolis, a chynigiasant adael y ddinas heb gymeryd carcharorion nac ysbail os gadawai'r Rhufeiniaid lonydd iddynt. Fodd bynnag yr oedd Decius wedi llwyddo i'w hamgylchynu, a gwrthododd y cynnig. Ym mrwydr Attrio y Gothiaid a gafodd y fuddugoliaeth, a lladdwyd yr ymerawdwr a'i fab ar faes y gad. Enwodd y Senedd yn Rhufain fab ieuengaf Decius, Hostilian, fel ymerawdwr, ond cyhoeddodd llengoedd Afon Donaw Trebonianus Gallus yn ymerawdwr.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Philip yr Arab** | **Ymerawdwr Rhufain**249 – 251 | Olynydd:**Hostilian** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 10649322
* LCCN: n97082538
* ISNI: 0000 0001 0598 0835
* GND: 119144948
* SUDOC: 070179913
* BNF: cb17092048g (data)
* ULAN: 500372050

 |
Is-faes o ddaearyddiaeth ddynol yw **daearyddiaeth gymdeithasol** sydd yn astudio rhaniadau dosbarth, ethnig, crefyddol, rhyweddol, rhywiol, ac oed o fewn cymdeithas. Mae gwaith y daearyddwr cymdeithasol yn cynnwys llunio mapiau o ddemograffeg gwahanol grwpiau cymdeithasol, yn enwedig mewn ardaloedd trefol, ac ymchwilio i'r anghydraddoldebau o gymharu gwahanol grwpiau a'r gwrthdaro rhyngddynt. Ysgrifennir astudiaethau manwl yn mynd i'r afael â'r rhan sydd gan leoliad a gofod mewn ymddygiad cymdeithasol, er enghraifft wrth archwilio daearyddiaeth trosedd neu ddaearyddiaeth darpariaeth addysg. Mae daearyddiaeth gymdeithasol hefyd yn ymwneud â sut mae pobl yn creu cynrychioliadau meddyliol o'u daearyddiaeth ac yn eu trosglwyddo. Mae daearyddiaeth gymdeithasol yn aml yn gorgyffwrdd â daearyddiaeth economaidd, daearyddiaeth wleidyddol, a daearyddiaeth drefol.

Hanes y ddisgyblaeth
--------------------

Datblygodd daearyddiaeth gymdeithasol fel is-faes arbennig o ddaearyddiaeth ddynol yn ystod ail hanner yr 20g, ar y cyd â mudiadau ac ysgolion meddwl a oedd yn canolbwyntio ar faterion newydd i'w trafod o ganlyniad i fodernedd, ac yn cymhwyso dulliau gwyddorau cymdeithas at ddatrys problemau cymdeithasol a gwleidyddol. Defnyddiwyd methodoleg y gwyddorau gofodol i gofnodi a modelu'r patrymau trigiannol sydd yn nodweddu gwahanol boblogaethau ac i ganfod eu hanghenion cymdeithasol.

Yn y 1970au, cafodd ystadegaeth gymdeithasol ei herio gan ddaearyddwyr "dyneiddiol", a oedd yn amau defnyddio fformiwlâu mathemategol i ddatrys problemau cymdeithasol. Tynnodd y to newydd o ddaearyddwyr cymdeithasol ar athroniaeth ffenomenoleg a thechnegau ethnograffig i lunio astudiaethau cysyniadol ac empiraidd o bobl yn eu bydoedd cymdeithasol. Ar yr un pryd, defnyddiwyd damcaniaethau Marcsaidd a ffeministaidd i lunio daearyddiaethau radicalaidd yn y maes, gyda'r nod o amlygu profiadau unigolion a anghydraddoldebau mewn amodau byw, ac i drafod y realiti gymdeithasol yn feirniadol ac i herio'r *status quo*.

Ers dechrau'r 1990au, cafwyd dylanwad mawr ar y maes gan ddamcaniaethau ôl-fodernaidd ac ôl-strwythurol sydd yn cwestiynu'r meta-naratifau a gyflwynir gan yr hen ddulliau. Mae daearyddwyr cymdeithasol yn canolbwyntio'n fwyfwy ar ddisgyrsiau cymdeithasol a diwylliannol sydd yn fframio bywydau pobl yn nhermau gwahaniaeth, gofod, lle, a grym.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Ruth Panelli, "Social geography" yn *Encyclopedia of Human Geography*, golygwyd gan Barney Warf (Thousand Oaks, Califfornia: SAGE, 2006), tt. 430–4.
Cymuned a phlwyf eglwysig ym Mhowys, Cymru, yw **Llanbadarn Fawr**. Saif i'r gogledd-ddwyrain o dref Llandrindod, yn ardal Maesyfed ac yn 2001 roedd gan y gymuned boblogaeth o 654.

Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Y Groes a Fron. Gerllaw llifa Afon Ithon.

Eglwys Sant Padarn
------------------

* PanoramaPanorama

* Y clochdy a chroes Geltaidd o'i blaenY clochdy a chroes Geltaidd o'i blaen
* Carreg filltir, bellach yn y fynwent.Carreg filltir, bellach yn y fynwent.

Cafodd Gerallt Gymro loches yn yr eglwys yn 1176, ac er ei bod wedi ei hail-adeiladu, maer'r tympanwm Romanesg yn nodedig iawn; dyma'r unig reswm pam fod yr eglwys hon wedi'i chofrestru'n Gradd II\* gan Cadw .

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***St Padarn's Church, Llanbadarn Fawr, Powys***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Davies, John; Jenkins, Nigel; Menna, Baines; Lynch, Peredur I. gol. (2008). Y Gwyddoniadur Cymreig. Caerdydd: University of Wales Press. t. 471. ISBN 978-0-7083-1953-6.CS1 maint: display-editors (link)
Plwyf a maesdref ar gyrion Caernarfon, Gwynedd, yw **Llanbeblig**. Gorwedd ar lannau afon Seiont ac mae'r plwyf, a fu'n rhan o gwmwd Arfon Is Gwyrfai yn yr Oesoedd Canol, yn cynnwys yn ei ffiniau caer Rufeinig Segontium.

Eglwys Llanbeblig
-----------------

Mae eglwys Llanbeblig, ger y gaer, yn perthyn i ddiwedd y cyfnod Rhufeinig. Yn ôl traddodiad cafodd ei sefydlu gan Peblig (Lladin, *Publicius*), un o feibion Macsen Wledig, a gysylltir ag Elen Luyddog ferch Eudaf a Chaernarfon yn y chwedl Cymraeg Canol *Breuddwyd Macsen Wledig*. Yn ôl traddodiad, cafodd Macsen ei gladdu yn eglwys Llanbeblig, ond gwyddys iddo farw yn yr Eidal yn 388 OC.

Eglwys Llanbeblig - y Gofgolofn
Cafodd yr adeilad cynnar ei newid yn sylweddol ar ôl i Gaernarfon ddod yn fwrdeistref (Seisnig i ddechrau) ar ôl goresgyniad Gwynedd yn 1282-83. Mae'r darnau cynharaf o'r muriau presennol yn dyddio i'r 14g gydag ychwanegiadau yn y 15fed a'r 16g. Yng Nghapel Faenol yn yr eglwys ceir ffenestr odidog o'r 14g. Mae'r tŵr trawiadol yn dyddio i'r 16g. Yn yr Oesoedd Canol roedd sgrîn Grog yr eglwys yn bur adnabyddus a cheir cerdd o'r cyfnod yn ei disgrifio. Ar ddechrau'r 20g cafwyd hyd i feddfaen Rhufeinig dan y mur deheuol.

Cyfeiriadau
-----------

* H. Hughes & H. L. North, *The Old Churches of Snowdonia* (1924; adargraffiad ffacsimili, Capel Curig 1984)

Gweler hefyd
------------

* *Llyfr Oriau Llanbeblig*, llawysgrif ganoloesol a gysylltir â Llanbeblig.
Mae **Erin Brockovich** (ganwyd **Pattee**, 22 Mehefin 1960) yn glerc cyfreithiol, eiriolwr defnyddwyr, ac actifydd amgylcheddol Americanaidd. Roedd ei chyngaws llwyddiannus yn erbyn y Cwmni Pacific Gas & Electric o Califfornia ym 1993 yn destun ffilm 2000, *Erin Brockovich*, a oedd yn serennu Julia Roberts. Mae Brockovich wedi dod yn bersonoliaeth cyfryngau hefyd, gan gynnal y gyfres deledu *Challenge America gydag Erin Brockovich* ar ABC a *Final Justice* ar Zone Reality.

Cafodd hi ei geni fel Erin Pattee yn Lawrence, Kansas. Roedd hi'n ferch i Betty Jo (ganwyd O'Neal; c. 1923-2008) a Frank Pattee (1924–2011). Graddiodd Brockovich o Ysgol Uwchradd Lawrence, astudiodd ym Mhrifysgol Talaith Kansas, a graddiodd gyda Gradd Gysylltiol yn y Celfyddydau Cymhwysol o Goleg Wade yn Dallas, Texas. Priododd â Shawn Brown fel ei gŵr cyntaf. Mae ganddi dri o blant: gan gynnwys merch gan ei hail ŵr Steven Brockovich, a Matthew a Katie Brown o'i phriodas gyntaf. Mae ei thrydydd gŵr yn ganwr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Brimer, Leon (2011). *Chemical food safety* (yn Saesneg). Wallingford, Oxfordshire Cambridge, MA: CABI. t. 139. ISBN 9781845936761.
2. ↑  Donnelley, Paul (2003). *Julia Roberts confidential : the unauthorised biography* (yn Saesneg). London: Virgin Books. t. 185. ISBN 9781852270230.
3. ↑  Friedman, Ann (Hydref 2016). "Erin Brockovich". *The Gentlewoman*. Rhif. 14. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 20 Mawrth 2021. Cyrchwyd 20 Mawrth 2021.
Mae **Binnein an Fhidhleir** (Copa'r Ffidlwr) yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN214107. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Y fam fynydd ydy Beinn Ime. Mae'n un o Alpau'r Arrochar.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Mawrth 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Erith a Thamesmead** (Saesneg: *Erith and Thamesmead*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Erith a Thamesmead yn Llundain FwyafEtholaeth Erith a Thamesmead yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2010: John Austin (Llafur)
* 2010–presennol: Teresa Pearce (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Mae **Binnein Shuas** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN463826. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n MarilynGrahamHuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2005-12-27 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ermin meinweog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **erminau meinweog**; yr enw Saesneg yw *Muslin Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Diaphora mendica*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ermin meinweog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Cyffur meddyginiaethol i drin nifer o wahanol gyflyrau yw **cyffur gwrthlid ansteroidol** neu **NSAID**. Defnyddir NSAIDau i leddfu poen ac anesmwythder, er enghraifft straen y cyhyrau, ysigiad, meigryn, a mislif poenus; i dynnu twymyn i lawr; ac i drin cyflyrau llidus megis arthritis gwynegol. Dangoswyd fod NSAIDau yn effeithiol hefyd wrth drin cyflyrau eraill nad yw'n ffitio i mewn i un o'r categorïau yma, megis mislif trwm.

Gellir cymryd NSAIDau yn eneuol ar ffurf tabledi, capsiwlau, neu hylif; drwy bigiad i'r croen; neu drwy dawddgyffuriau (a roddir i mewn i'r rectwm). Gellir rhoi NSAIDau argroenol, megis diferion llygaid a hufenau a geliau croen, yn uniongyrchol ar yr ardal yr effeithir arni.

Mecanwaith eu heffaith
----------------------

Pan datblygwyd cyffuriau gwrthlid ansteroidol yn gyntaf, nid oedd gwyddonwyr yn deall yn iawn sut oeddent yn gweithio, a dim ond yn dilyn mwy o ymchwil yn y maes y daethant i ddeall mecanwaith eu heffaith.

Mae cyffuriau gwrthlid ansteroidol yn gweithio trwy amharu ar yr ensym cyclo-ocsiganas (COX), yr ensym sy'n rheoli cynhyrchiad prostaglandinau, cemegion sydd â nifer o wahanol swyddogaethau ond sydd yn gyfrifol am achosi poen a llid.

Enghreifftiau
-------------

Yn y Deyrnas Unedig y tri math o gyffur gwrthlid ansteroidol sydd ar gael dros y cownter yw aspirin, ibuprofen, a naproxen, tra bo rhaid i NSAIDau eraill, yn cynnwys asid mefenamig, celecoxib, diclofenac, etodolac, etoricoxib, indometacin, meloxicam, a nabumetone, gael eu rhoi ar bresgripsiwn gan feddyg teulu neu arbenigwr.

Sgîl-effeithiau
---------------

Anaml yw sgîl-effeithiau cyffuriau gwrthlid ansteroidol, ond caiff adwaith claf i ddefnydd o'r feddyginiaeth am gyfnod estynedig ei fonitro'n fanwl rhag ofn bod sgîl-effeithiau difrifol yn digwydd. Mae'r sgîl-effeithiau mwyaf cyffredin sy'n deillio o ddefnydd hirdymor o NSAIDau yn effeithio ar y llwybr gastroberfeddol, sef y stumog a'r perfedd, ac yn cynnwys diffyg traul ac wlser stumog. Gall wlserau stumog achosi cymhlethdodau mwy difrifol weithiau, megis gwaedu gastroberfeddol, anemia, a thrydylliad gastroberfeddol. Yn llai cyffredin, a gan amlaf dim ond os oes gan y claf cyflwr cardiofasgwlaidd cyfredol, gall NSAIDau effeithio ar y system gylchredol, gan gynnwys y galon, ac achosi methiant y galon, trawiad ar y galon, neu orbwysedd. Mewn achosion prin iawn fe effeithir yr afu neu'r arennau, ond mae'n fwyaf tebygol o effeithio ar y rheiny sydd â chyflyrau'r organau hyn yn barod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  O'r Saesneg: *non-steroidal anti-inflammatory drug*.
2. 1 2   Meddyginiaethau gwrthlid, ansteroidol: Beth yw ei ddiben?. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
3. 1 2   Meddyginiaethau gwrthlid, ansteroidol: Sut mae'n gweithio?. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
4. ↑   Meddyginiaethau gwrthlid, ansteroidol: Enwau. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
5. ↑   Meddyginiaethau gwrthlid, ansteroidol: Sgîl-effeithiau. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Medi, 2009.
Mae **Blackpill, Abertawe** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 22 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 453.56 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Delor cnau’r graig** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: delorion cnau’r graig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sitta neumayer***; yr enw Saesneg arno yw *Rock nuthatch*. Mae'n perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. neumayer*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r delor cnau’r graig yn perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Delor Cnau Talcenddu | Sitta frontalis |  |
|
| Delor cnau Corsica | Sitta whiteheadi |  |
|
| Delor cnau aeliog | Sitta victoriae |  |
|
| Delor cnau bach | Sitta pygmaea |  |
|
| Delor cnau brongoch | Sitta canadensis |  |
|
| Delor cnau bronwyn | Sitta carolinensis |  |
|
| Delor cnau glas | Sitta azurea |  |
|
| Delor cnau hardd | Sitta formosa |  |
|
| Delor cnau’r graig | Sitta neumayer |  |
|
| Delor y Cnau | Sitta europaea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Delor cnau’r graig** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffeminist Americanaidd oedd **Elmina Wilson** (29 Medi 1870 - 4 Mehefin 1918) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel peiriannydd sifil a swffragét. Elmina Wilson oedd y fenyw Americanaidd gyntaf i gwblhau gradd pedair blynedd mewn peirianneg sifil.

Fe'i ganed yn Harper, Iowa a bu farw yn Ninas Efrog Newydd. Mynychodd Brifysgol Talaith Iowa a Sefydliad Technoleg Massachusetts. Derbyniodd radd meistr gyntaf i fenyw mewn peirianneg sifil a hi oedd yr athro-prifysgol benywaidd cyntaf i ddysgu peirianneg ym Mhrifysgol Talaith Iowa (ISU). Ei phrosiect cyntaf oedd fel cynorthwyydd ar ddylunio Tŵr Dŵr Marston ar gampws Prifysgol Iowa. Ar ôl dysgu am ddegawd yn yr ysgol, symudodd i Ddinas Efrog Newydd i fynd i weithio fel peiriannydd sifil i gwmni preifat. Gweithiodd Wilson gyda Chwmni James E. Brooks, y cwmni dylunio skyscraper, Purdy a Henderson, a Chwmni John Severn Brown.

Magwraeth
---------

Ei rhieni oedd Olive (g. Eaton) a John C. Wilson. Hi oedd y bedwaredd plentyn mewn teulu o bump; enwau ei brawd a'i chwiorydd oedd: Warren, Fanny, Olive, Anna, ac Alda (a raddiodd yr un pryd, mewn peirianneg).

Roedd y ddwy chwaer (hi ac Alda) yn aelodau o frawdoliaeth menywod Pi Beta Phi ac yn gefnogwyr selog i addysg menywod a thros y bleidlais i fenywod (etholfraint).

Gwaith
------

Yn fuan ar ôl iddi raddio, dechreuodd Wilson weithio yn ISU (Prifysgol Iowa), yn gyntaf fel cynorthwyydd yn ystafell ddrafftio’r ysgol ac yna cafodd ei dyrchafu fel hyfforddwr y flwyddyn ganlynol.

Cymerodd Wilson gwrs gaeaf mewn hydroleg ym Mhrifysgol Cornell a dychwelodd i ddysgu ffiseg yn ISU. Yn ystod ei gwyliau haf, bu’n gweithio gyda’i chwaer Alda yn Chicago gyda chwmni Patton & Miller, yn gwneud gwaith drafftio ac am y ddau wyliau gaeaf nesaf, bu’n astudio yn Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT) gan ennill gradd i raddedig.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Weingardt 2010, t. 192.
2. 1 2  Bix 2014, t. 31.
3. ↑  Weingardt 2010, t. 195.
4. ↑  *The Courier-Journal* 1905, t. 38.
5. ↑  *The Ames Times* 1902, t. 11.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 4403523
* LCCN: n2008036288

 |
Chwaraewr rygbi'r undeb Cymreig oedd **Dewi Iorwerth Ellis Bebb** (7 Awst 1938 – 14 Mawrth 1996), a enillodd tri deg pedwar o gapiau dros Gymru fel asgellwr.

Ganed Dewi Bebb ym Mangor yn fab i'r hanesydd Ambrose Bebb. Addysgwyd yn Ysgol Friars, Bangor, ac yn ddiweddarach yn Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin a Choleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd. Chwaraeodd ei gêm gyntaf i Glwb Rygbi Abertawe yn erbyn Llanelli yn 1958. Bu gydag Abertawe trwy gydol ei yrfa fel chwaraewr, gan chwarae iddynt 221 o weithiau, sgorio 87 cais a bod yn gapten ar y tîm yn 1963-4 a 1964-5.

Gyrfa Ryngwladol
----------------

Chwaraeodd i Gymru am y tro cyntaf yn erbyn Lloegr yn 1959, gan fynd ymlaen i ennill tri deg pedwar o gapiau rhwng 1959 a 1967 a sgorio unarddeg cais. Aeth ar daith gyda'r Llewod Prydeinig i Dde Affrica yn 1962, gan chwarae yn y ddwy gem brawf, ac i Awstralia, Seland Newydd a Chanada yn 1966, unwaith eto'n chwarae ymhob un o'r gemau prawf.

Athro oedd Bebb wrth ei alwedigaeth yn wreiddiol, ond yn nes ymlaen daeth yn ddarlledydd a newyddiadurwr.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 6358148451584515970002
* LCCN: no2016166140

 |
Ffermwr a rhedwr pellter hir yw **Dewi Griffiths** (ganwyd 8 Medi 1991).

Magwyd Dewi ar fferm Pantydderwen yn Llanfynydd ger Llandeilo. Aeth i astudio astudio mathemateg ym Mhrifysgol Abertawe. Mae'n parhau i weithio ar fferm ei rieni tra'n cystadlu fel athletwr.

Gyrfa
-----

Roedd yn mwynhau rhedeg ers ei fod yn blentyn, gan ymarfer ar lonydd cefn o gwmpas ardal Llandeilo. Bu'n rhedeg gyda thîm yr ysgol cyn ymuno â chlwb rhedeg Harriers Caerfyrddin gan gystadlu mewn rasys traws gwlad, ffordd a thrac. Mae'n cael cefnogaeth gan Chwaraeon Cymru a British Athletics.

Mae'n cystadlu ym Mhencampwriaeth Traws Gwlad Cymru a roedd yn fuddugol saith gwaith rhwng 2012 a 2019. Ni gystadlodd yn 2018 oherwydd anaf.

Ei farathon cyntaf oedd yn Frankfurt yn 2017. cystadlodd yn Marathon Llundain am y tro cyntaf yn 2018 ac yn 2019 daeth yn y 16eg safle yn ras y dynion. Ei amser oedd dwy awr ac 11 munud, saith munud tu ôl i Mo Farah.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Hanner Marathon: Dewi Griffiths yn barod am yr her*  , BBC Cymru Fyw, 25 Mawrth 2016.  Cyrchwyd ar 23 Mai 2019.
2. ↑  (Saesneg) Dewi Griffiths In Seventh Heaven After Coming Down From The Mountain With Welsh Marathon Legend Steve Jones. dai-sport.com (24 Chwefror 2019). Adalwyd ar 23 Mai 2019.
3. ↑  *Y ffermwr sy'n seren marathon rhyngwladol*  , BBC Cymru Fyw, 23 Mai 2019.

Dolenni allanol
---------------

* Dewi Griffiths ar Twitter