Uchelwr o Dŷ Hapsbwrg oedd **Matthias** (24 Chwefror 1557 – 20 Mawrth 1619) a fu'n Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1612 i 1619, yn Frenin Bohemia o 1611 i 1617, yn Archddug Awstria o 1608 i 1619, ac yn Frenin Hwngari a Chroatia o 1608 i 1618.

Ganed yn Fienna i Maximilian (mab hynaf Ferdinand I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig) a'i wraig Maria. Daeth Maximilian yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig ym 1564. Bu farw Maximilian ym 1576, a fe'i olynwyd gan frawd hŷn Matthias, Rudolf II. Aeth Matthias i'r Iseldiroedd Sbaenaidd ym 1577 i olynu Johann o Awstria yn llywodraethwr dros y taleithiau hynny. Nid oedd yn disgleirio wrth lywodraethu, a methodd i drefnu cyfaddawd rhwng lluoedd Catholig Sbaen a'r Protestaniaid dan Wiliam o Oren cyn iddo ddychwelyd i Awstria ym 1581.

Fe'i penodwyd yn Llywodraethwr Awstria ym 1593 gan yr Ymerawdwr Rudolf, ac yn y swydd honno bu'n cefnogi y Gwrth-Ddiwygiad ac yn gostegu sawl gwrthryfel gan werinwyr Protestannaidd yn y cyfnod 1595–97. Bu'r ymgyrch hon yn newid mawr i bolisi Maximilian o gymodi rhwng yr Eglwys Gatholig a'r enwadau Protestannaidd. Bu Matthias hefyd yn rheoli lluoedd yr ymerodraeth yn erbyn yr Otomaniaid yn ystod y Rhyfel Tyrcaidd Hir ym 1594–95 ac ym 1598–1601. Ym 1606 cytunwyd ar Heddwch Zsitvatorok rhwng Matthias a'r Swltan Ahmed I, a llwyddodd Matthias hefyd i heddychu gwrthryfel yn Hwngari drwy ganiatáu rhyddid crefyddol a rhywfaint o ymreolaeth. Wrth i Rudolf ddioddef yn fwyfwy o iselder ysbryd ac esgeuluso'i ddyletswyddau gwladol, ac yn sgil marwolaeth ei frawd Ernest ym 1595, rhuthrodd y Hapsbwrgiaid eraill i gytuno ar olyniaeth y frenhinllin. Ym 1606 cydnabuont Matthias yn bennaeth ar Dŷ Hapsbwrg ac yn etifedd i'r goron. Am chwe mlynedd, hyd at farwolaeth yr ymerawdwr ym 1612, bu brwydr dros rym rhwng y ddau frawd. Ym 1608 ymgynghreiriodd ystadau Hwngari, Awstria, a Morafia â Matthias yn erbyn Rudolf, a choronwyd Matthias yn Frenin Hwngari ac yn Frenin Croatia, ac ym 1611 yn Frenin Bohemia.

Esgynnodd Matthias i orsedd yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn sgil marwolaeth Rudolf ym 1612. Roedd ei deyrnasiad yn gyfnod digyffro ar y cyfan, ac enciliodd yr ymerawdwr o fywyd cyhoeddus yn niwedd ei oes gan roi grym yn nwylo'i brif gynghorwr, Melchior Klesl. Methiant a fu'r ymdrechion i gymodi'r Catholigion a'r Protestaniaid yn y cynulliad ymerodrol. Tyfodd gwrthwynebiad yn erbyn Matthias ymhlith y Protestaniaid, a sbardunwyd y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain (1618–48) gan wrthryfel ym Mohemia. Bu farw Matthias yn Fienna yn 62 oed a fe'i olynwyd yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig gan ei gefnder Ferdinand II.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Carl Eduard Vehse (1986). *Memoirs of the Court of Austria* (yn Saesneg). G. Barrie. t. 261.
2. 1 2 3  (Saesneg) Matthias (Holy Roman emperor). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 12 Ebrill 2020.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Rudolf II** | **Ymerawdwr Glân Rhufeinig**1612 – 1619 | Olynydd:**Ferdinand II** |

| * v
* t
* e
Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig Ymerodron Glân Rhufeinig |
| --- |
| Yr Ymerodraeth Garolingaidd (800–888)a Dwyrain Ffrancia (843–962) | 
* Siarl I (800–814)
* Louis I (814–840)
* Lothair I (860–855)
* Louis II (855–875)
* Siarl II (875–877)
* Siarl III (881–887)
* Guido (891–894)
* Lambert (894–898)
* Arnulf (896–899)
* Louis III (901–905)
* Berengar (915–924)

 | Arfbais yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig |
| Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig(962–1806) | 
* Otto I (962–973)
* Otto II (973–983)
* Otto III (996–1002)
* Harri II (1014–24)
* Conrad II (1027–39)
* Harri III (1046–56)
* Harri IV (1084–1105)
* Harri V (1111–25)
* Lothair III (1133–37)
* Ffredrig I (1155–90)
* Harri VI (1191–97)
* Otto IV (1209–15)
* Ffredrig II (1220–50)
* Harri VII (1312–13)
* Louis IV (1328–47)
* Siarl IV (1355–78)
* Sigismund (1410–37)
* Ffredrig III (1452–93)
* Maximilian I (1508–19)
* Siarl V (1530–56)
* Ferdinand I (1556–64)
* Maximilian II (1564–76)
* Rudolf II (1576–1612)
* Matthias (1612–19)
* Ferdinand II (1619–37)
* Ferdinand III (1637–57)
* Leopold I (1658–1705)
* Joseff I (1705–11)
* Siarl VI (1711–40)
* Siarl VII (1742–45)
* Ffransis I (1745–65)
* Joseff II (1765–90)
* Leopold II (1790–92)
* Ffransis II (1792–1806)

 |
| 
* Categori Categori

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 22115748
* LCCN: n86020921
* ISNI: 0000 0000 7819 0554
* GND: 119400839
* SELIBR: 209645
* SUDOC: 171121007
* BNF: cb13599947m (data)
* BIBSYS: 14008384
* ULAN: 500353783
* NKC: mzk2010579136
* BNE: XX1140388
* CiNii: DA17042592

 |