Arwyddlun Cynghrair y Cenhedloedd yn 1939, er noder, na bu erioed faner swyddogol i'r sefydliad
Roedd **Undeb Cynghrair y Cenhedloedd** (Saesneg: *League of Nations Union*) yn sefydliad a ffurfiwyd ym mis Hydref 1918 ym Mhrydain i hyrwyddo cyfiawnder rhyngwladol, cyd-ddiogelwch a heddwch parhaol rhwng cenhedloedd yn seiliedig ar ddelfrydau Cynghrair y Cenhedloedd. Sefydlwyd Cynghrair y Cenhedloedd gan y Pwerau Mawr (Prydain, Ffrainc, yr UDA, yr Eidal ag ati) fel rhan o Gytundebau Heddwch Versailles, y setliad rhyngwladol a ddilynodd y Rhyfel Byd Cyntaf. Creu cymdeithas gyffredinol o genhedloedd oedd un olaf Pedwar Pwynt ar Ddeg yr Arlywydd Woodrow Wilson. Daeth yr LNU y sefydliad mwyaf a mwyaf dylanwadol yn y mudiad heddwch Prydeinig. Erbyn canol y 1920au, roedd ganddi dros chwarter miliwn o danysgrifwyr cofrestredig ac yn y pen draw cyrhaeddodd ei haelodaeth uchafbwynt o tua 407,775 yn 1931. Erbyn y 1940au, ar ôl siomedigaethau argyfyngau rhyngwladol y 1930au a'r disgyniad i'r Ail Ryfel Byd, gostyngodd aelodaeth i tua 100,000.

Ffurfio
-------

Ffurfiwyd yr LNU ar 13 Hydref 1918[2] trwy uno'r *Free Nations Association* a'r *League of Nations Society*, dau sefydliad hŷn sydd eisoes yn gweithio i sefydlu system newydd a thryloyw o gysylltiadau rhyngwladol, hawliau dynol (fel ac ar gyfer heddwch byd-eang trwy ddiarfogi a diogelwch cyffredinol ar y cyd, yn hytrach na dulliau traddodiadol megis cydbwysedd pŵer a chreu blociau pŵer trwy gytundebau cyfrinachol.

Sefydlwyd penodau o'r LNU yn yr arglwyddiaethau ac mewn cenhedloedd cynghreiriol, gan gynnwys ym mhrifddinasoedd holl daleithiau Awstralia.

Gweithgareddau
--------------

Chwaraeodd yr LNU ran bwysig mewn gwleidyddiaeth rhwng y ddau ryfel byd. Yn ôl un ffynhonnell bu'n llwyddiannus wrth drosi prif ffrwd cymdeithas Prydain, gan gynnwys llafur, yr eglwysi a'r prif bapurau newydd, i achos Cynghrair y Cenhedloedd. Roedd hefyd yn ddylanwad mawr mewn cylchoedd gwleidyddol traddodiadol ac yn arbennig yn y Blaid Ryddfrydol. Mae un hanesydd wedi mynd mor bell â disgrifio'r LNU fel "grŵp pwyso Rhyddfrydol allweddol ar bolisi tramor" ac i alw aelodau'r Blaid Ryddfrydol yn "wir gredinwyr" yr LNU. Ei llywydd cyntaf oedd Edward Gray yr ysgrifennydd tramor Rhyddfrydol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Fodd bynnag, roedd y rhan fwyaf o Geidwadwyr yn hynod ddrwgdybus o gefnogaeth yr LNU i heddychiaeth a diarfogi, safbwynt tebyg oedd barn y Ceidwadwyr yn yr 1980au mewn perthynas â'r Ymgyrch dros Ddiarfogi Niwclear. Dywedodd hyd yn oed Austen Chamberlain fod y Pwyllgor Gwaith yn cynnwys "rhai o'r cranciau gwaethaf a wyddwn erioed". Dywedodd Winston Churchill am yr Undeb: "What impresses me most about them is their long suffering and inexhaustible gullibility".

### Pleidlais Heddwch

Un enghraifft o arwyddocâd yr effaith wleidyddol y gallai’r LNU ei chael oedd ei threfniadaeth o Bleidlais Heddwch 1935, pan ofynnwyd i bleidleiswyr benderfynu ar gwestiynau’n ymwneud â diarfogi rhyngwladol a diogelwch ar y cyd. Nid oedd y Bleidlais Heddwch yn refferendwm swyddogol, ond cymerodd mwy nag un ar ddeg miliwn o bobl ran ynddo, gan gynrychioli cefnogaeth gref i nodau ac amcanion Cynghrair y Cenhedloedd, gan ddylanwadu ar lunwyr polisi a gwleidyddion. Cafodd canlyniadau'r Bleidlais Heddwch eu cyhoeddi ledled y byd. Awgrymwyd mai un canlyniad oedd dehongliad pwerau'r Echel o'r canlyniad fel arwydd o amharodrwydd Prydain i fynd i ryfel ar ran cenhedloedd eraill er bod y bleidlais dros weithredu milwrol yn erbyn ymosodwyr rhyngwladol, fel mater o'r diwedd. cyrchfan, roedd bron i dri-i-un.

### Rhaglenni addysgol

Prif weithgareddau eraill yr LNU oedd addysg a chodi ymwybyddiaeth. Darparodd gyhoeddiadau, siaradwyr a chyrsiau wedi'u trefnu. Cafodd rhai o'i raglenni effaith barhaol ar ysgolion Prydain.

### Archif yr Undeb Brydeinig

Cedwir archif yr Undeb Brydeinig yn yr Archif Brydeinig yn Llundain. ac yn llyfrgell y London School of Economics.

Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru
-----------------------------------

Sefydlwyd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1918. Daeth yn rhan bwysig o fywyd Cymru gan ddod yn aelod hunanlywodraethol o fewn strwythur Prydain. Roedd ganddi arweinwyr a chefnogwyr adnabyddus fel Gwilym Davies, David Davies, Barwn 1af Davies, ac Annie Janes Hughes Griffiths.

Ymysg eu hymgyrchoedd mwyaf adnabyddus oedd cefnogaeth i Apêl Heddwch Menywod Cymru yn 1923-24 pan casglwyd enwau 390,000 o fenywod ar draws Cynru mewn deiseb dros heddwch. Bu i'r Undeb hefyd fod yn rhan o'r y Deml Heddwch ym Mharc Cathays, yng nghanolfan ddinesig Caerdydd.

Dolenni allannol
----------------

* Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru ar wefan Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru
* The Rise And Fall Of The League Of Nations sianel Youtube 'Our History'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Douglas, R. M. (2004). *The Labour Party, Nationalism and Internationalism, 1939-1951: A New World Order*. Routledge. t. 27. ISBN 9780203505786.
2. ↑  "League of Nations Union Collected Records, 1915-1945". *Swarthmore College Peace Collection*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-01-31. Cyrchwyd 2009-02-26.
3. ↑  Callaghan, John T. (2007). *The Labour Party and Foreign Policy: A History*. Routledge. t. 69. ISBN 9781134540150.
4. ↑  Baratta, Joseph Preston (2004). *Politics of World Federation: From world federalism to global governance*. Greenwood Publishing Group. t. 74. ISBN 9780275980689.
5. ↑  "LNU - League of Nations Union Collection". *LSE Library Services*.
6. ↑  Nodyn:Cite thesis
7. ↑  McKercher, B. J. C. gol. (1990). *Anglo-American Relations in the 1920s: The Struggle for Supremacy*. University of Alberta. t. 23. ISBN 9781349119196.
8. ↑  McDonough, Frank (1998). *Neville Chamberlain, Appeasement, and the British Road to War*. Manchester University Press. t. 111. ISBN 9780719048326.
9. ↑  Thompson, J. A. (December 1977). "Lord Cecil and the Pacifists in the League of Nations Union". *The Historical Journal* (Cambridge University Press) **20** (4): 949–59. doi:10.1017/S0018246X00011481. JSTOR 2638416. .
10. ↑  Thompson, J. A. (December 1977). "Lord Cecil and the Pacifists in the League of Nations Union". *The Historical Journal* (Cambridge University Press) **20** (4): 949–59. doi:10.1017/S0018246X00011481. JSTOR 2638416. .
11. ↑  HC Deb 23 November 1932 vol 272 cc73-211
12. ↑  Thane, Pat (2001). *Cassell's Companion to Twentieth-Century Britain*. Cassell. t. 311. ISBN 9780304347940.
13. ↑  Cook, Chris (1975). *Sources in British Political History, 1900-1950 Volume 1*. London: MacMillan. t. 144. ISBN 978-0-333-15036-8.
14. ↑  British Library of Political and Economic Science, League of Nations Union, 1918-1971. Archifwyd 2012-07-14 yn Archive.is
15. ↑  "League of Nations Union". gwefan y National Archives. Cyrchwyd 25 Ionawr 2024.
16. ↑  "Series UKLSE-DL1PI01001 - Papers of League of Nations Union". gwefan llyfrgell yr LSE. Cyrchwyd 25 Ionawr 2024.
17. ↑  "Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru". gwefan Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru. Cyrchwyd 25 Ionawr 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 131269188
* ISNI: 0000 0001 0722 0100
* SUDOC: 151164088

 |