Ffeminist o Iwerddon oedd **Maud Gonne** (21 Rhagfyr 1866 - 27 Ebrill 1953) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig fel actor, hunangofiannydd, newyddiadurwr, actor llwyfan, ymgyrchydd dros bleidlais i ferched a swffragét. Ond, yn bennaf, hi oedd ysbrydoliaeth fawr y bardd W. E. Yeates. Sgwennodd lawer o gerddi iddi, neu sy'n ei chrybwyll, gan gynnwys *This, This Rude Knocking*, a sgwennodd dwy drama o barch a chariad ati: *The Countess Cathleen* a *Cathleen ni Houlihan*.

Magwraeth
---------

Maude Gonne, tua 1900
Ei henw Gwyddeleg oedd **Maud Nic Ghoinn Bean Mac Giolla Bhríghde**. Er iddi gael ei geni yn Lloegr, bu'n lladmerydd huwadl dros Genedlaetholdeb Gwyddelig.

Ei mam Edith Frith Gonne, born Cook (1844–71) a chapten yn '7fed Lancers' byddin Lloegr oedd ei thad, Thomas Gonne (1835–86), a hanai o linach Albanaidd a Gwyddelig. Bu farw ei mam pan oedd yn ifanc iawn a chafodd ei danfon i Ffraincc, lle mynychodd ysgol breswyl.

Yn 1882 cafodd ei thad, ei ddanfon gan fyddin Lloegr i Ddulyn, ac aeth Maud Gonne gydag ef ac arhosodd gydag ef nes iddo farw. Dychwelodd i Ffrainc ar ôl dal y diciâu a syrthiodd mewn cariad â gwleidydd adain dde, Lucien Millevoye. Cytunwyd i ymladd dros annibyniaeth Iwerddon ac i adennill Alsace-Lorraine i Ffrainc. Dychwelodd i Iwerddon a gweithiodd yn ddiflino i ryddhau carcharorion gwleidyddol Gwyddelig o'r carchar. Yn 1889, cyfarfu â W. B. Yeats, a syrthiodd mewn cariad â hi.

Yn 1890 dychwelodd i Ffrainc lle cyfarfu unwaith eto â Millevoye a chawsant fab, Georges. Bu farw Georges, o bosibl o lid yr ymennydd, ym 1891. Torrodd ei chalon, a chladdodd ei mab mewn capel coffa mawr a adeiladwyd iddo gydag arian yr oedd wedi'i etifeddu.

Sefydlodd fudiad Inghinidhe na hÉireann gyda'r bwriad o wrthsefyll ymdrech y Sais i ddileu etifeddiaeth Gwyddelig."Bureau of military history" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2014-07-14. Cyrchwyd 10 Ionawr 2017.</ref>

Iwerddon
--------

Yn 1897, ynghyd â Yeats ac Arthur Griffith, trefnodd brotestiadau yn erbyn Jiwbilî Ddiemwnt Brenhines Victoria. Ym mis Ebrill 1902, cymerodd ran flaenllaw yn nrama Yeats, *Cathleen Ní Houlihan*. Portreadodd Cathleen "hen wraig Iwerddon", sy'n galaru am ei phedwar talaith, a gollwyd i'r Saason.

Gwrthododd lawer o gynigion gan Yeats i'w phriodi, nid yn unig oherwydd ei fod yn anfodlon trosi i Gatholigiaeth ond hefyd oherwydd ei bod yn ei ystyried genedlaetholdeb yn rhy llugoer, ac oherwydd ei bod yn credu bod ei gariad di-ildio ati wedi bod yn deillio o'i farddoniaeth ac y byddai'r byd, rhyw ddydd, yn diolch iddi am beidio â rhoi cadwynnau am ei awen. |100|100|}}

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Urdd Meudwy'r Wawr Aur am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rosemont School, Tormoham, Devon", *Census*, 1881.
2. ↑  Cyffredinol:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
3. ↑  Rhyw: *Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol*. dyddiad cyrchiad: 4 Tachwedd 2018.. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
4. ↑  Dyddiad geni:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
5. ↑  Dyddiad marw:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Maud Gonne". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
6. ↑  Tad: Leo van de Pas (2003) (yn en), *Genealogics*, Wikidata Q19847326,
7. ↑  Mam: Leo van de Pas (2003) (yn en), *Genealogics*, Wikidata Q19847326,
8. ↑  "Bureau of military history" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2014-07-14. Cyrchwyd 10 Ionawr 2017.
9. ↑  McCoole, Sinead (2004), *No Ordinary Women: Irish Female Activists in the Revolutionary Years 1900–23*, The O'Brien Press Dublin, pp. 20–1.
10. ↑  McCoole, "No Ordinary Women", tud.24
11. ↑  Jeffares, A. Norman (1988). *W. B. Yeats, a new biography*. London and New York: Continuum. t. 102.