recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gêm fideo saethwr-person-cyntaf a datblygwyd gan Epic Games a Digital Extremes yw Unreal Tournament. Cyhoweddwyd yn gyntaf gan GT Interactive ym 1999 ar gyfer Microsoft Windows, a roedd yr ail benod yng nghyfres Unreal. Yn ddiweddarach rhyddhawyd gan Infogrames ar Playsation 2 yn 2000 a Dreamcast yn 2001. Mae chwaraewyr y gêm yn cystadlu mewn cyfres o gystadlaethau o wahanol fathau hefo'r nôd cyffredinol o ladd ei gwrthwynebwyr. Roedd y fersiwn ar gael ar PC yn cynal cystadlaethau ar-lein ar rwydwaith ardal leol. Roedd pecynau ehangu ar gael. Rhyddhawyd rhai o rhain yn 2000 gyda'r ail-ryddhad: ***Unreal Tournament: Game of the Year Edition***.

Pwerwyd *Unreal Tournament* gan Unreal Engine a datblygwyd yn y lle cyntaf fel ehangiad ar gyfer Unreal. Derbyniodd clod beirniadol, gydag adolygwyr yn canmol graffeg, dylunio lefelau ac arddull-chwarae, er bod fersiynau ar gyfer consolau yn cael eu nodi am gael cyfyngiadau. Symudodd dyluniad y gêm ffocws y gyfres tuag at weithredu aml-chwarae cystadleuol gyda chyhoeddiadau dilyniannau Unreal Tournament 2003 yn 2002, Unreal Tournament 2004 yn 2004, a Unreal Tournament 3 yn 2007.

Cyfeiriadau
-----------
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Tewkesbury**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Tewkesbury yn Swydd GaerloywEtholaeth Tewkesbury yn Swydd Gaerloyw
* Swydd Gaerloyw yn LloegrSwydd Gaerloyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1885, fe'i dilewyd ym 1950, ac fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol ym 1955.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1886: Henry Brand (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: George Holloway (Ceidwadol)
* 1892–1895: David Brynmor Jones (Rhyddfrydol)
* 1895–1900: Charles Cripps (Ceidwadol)
* 1900–1918: Charles Allen (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Ashton Lister (Rhyddfrydol)
* 1922–1923: Stanley Tubbs (Ceidwadol)
* 1923–1924: Frederick Guest (Rhyddfrydol)
* 1924–1931: Frank Nelson (Unoliaethol)
* 1931–1945: Walter Perkins (Ceidwadol)
* 1945–1950: Ben Parkin (Llafur)
* 1950–1955: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1955–1987: Anthony Kershaw (Ceidwadol)
* 1987–1997: Roger Knapman (Ceidwadol)
* 1997–2010: David Drew (Llafur-Cydweithredol)
* 2010–2017: Neil Carmichael (Ceidwadol)
* 2017–2019: David Drew (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–presennol: Siobhan Baillie (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Bywgraffiadur a gyhoeddir gan Wasg Prifysgol Rhydychen yw'r ***Oxford Dictionary of National Biography***. Mae'n cynnwys bywgraffiadau o bobl o Ynysoedd Prydain, o'r amseroedd cynharaf hyd at y gorffennol diweddar. Mae'n olynydd i'r ***Dictionary of National Biography***, a gyhoeddwyd mewn 63 cyfrol rhwng 1885 a 1900. Syr Leslie Stephen, tad Virginia Woolf, oedd golygydd cyntaf y *DNB*. Cyhoeddwyd atodiadau i'r bywgraffiadur yn ysbeidiol rhwng 1901 a 1996 er mwyn cynnwys marwolaethau diweddar, ond ni wnaed ymdrech i ddiwygio'r gwaith cyfan, a oedd yn cynnwys nifer o destunau Fictoraidd, nes 1992. Yna fe gychwynnodd gwaith ar fersiwn newydd â'r golygydd Colin Matthew wrth y llyw. Cyhoeddwyd hyn, mewn print ac ar lein, ar 23 Medi 2004.

Cynyddwyd nifer y bywgraffiadau o 30,941 yn y *DNB* gwreiddiol i 54,992 yng nghyhoeddiad 2004 o'r *ODNB*, a nifer yr awduron o 653 i 12,550. 60 cyfrol sydd gan fersiwn print yr *ODNB*; yn wahanol i arfer yr hen *DNB*, cyhoeddwyd y rhain i gyd ar y cyd. Caiff y fersiwn ar-lein ei ddiwygio tair gwaith bob blwyddyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr bywgraffiaduron a bywgraffiadau Cymraeg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Introduction; History of the DNB; Plans for a new DNB. Gwasg Prifysgol Rhydychen. Adalwyd ar 17 Tachwedd 2014.
2. ↑  Barker, Nicolas (10 Rhagfyr 2004). *The biographists’ tales*, *The Times Literary Supplement*, Rhifyn 5306, tud. 5–7
3. ↑  (Saesneg) About the DNB. Gwasg Prifysgol Rhydychen. Adalwyd ar 17 Tachwedd 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 184804661
* LCCN: n98056859
* GND: 4707523-5

 |
Hunangofiant E. G. Millward yw ***Taith Rhyw Gymro*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Hunangofiant yr academydd a'r gwleidydd Tedi Millward, arbenigwr ar lenyddiaeth Gymraeg Oes Victoria ac athro Cymraeg i'r Tywysog Charles. Ceir rhagair gan Jamie Bevan.

Ganed E.G. Millward yn 1930 yng Nghaerdydd. Bu'n byw am flynyddoedd ym Mhenrhyn-coch ger Aberystwyth. Bu farw yn 2020. Roedd yn ysgolhaig a beirniad llenyddol adnabyddus. Aeth i Goleg y Brifysgol, Caerdydd, a bu'n dal swyddi academaidd ym Mangor a'r Barri a'i benodi wedyn yn ddarlithydd yn y Brifysgol yng Ngholegau Abertawe ac Aberystwyth. Y 19g oedd prif faes ei ddiddordeb academaidd. Bu'n gynghorydd bro ac yn gadeirydd Cynghorau Bro a Thref Cymru a bu'n weithgar dros Blaid Cymru gan sefyll dros y Blaid yn sir Aberteifi yn etholiad cyffredinol 1966 ac yn sir Drefaldwyn yn 1970 ond ni chafodd ei ethol.

Roedd yn un o brif sylfaenwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn 1962. Yn 1966, fe'i hetholwyd yn Is-lywydd Plaid Cymru ond synnodd lawer pan ildiodd y rôl honno yn 1968. Wedi hynny ef oedd llefarydd y blaid ar bolisi dŵr ac roedd o blaid gweithredu uniongyrchol di-drais yn erbyn adeiladu cronfeydd dŵr newydd. Yn 1976 fe'i henllibiwyd gan William Hamilton a honnodd ei fod ynghlwm wrth weithgareddau terfysgol pan oedd yn tiwtora'r Tywysog Charles. Derbyniodd £1000 mewn setliad yn yr achos hwnnw.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 1 Awst 2017
Stryd fasnachol yng nghanol Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Stryt yr Arglwydd** ("Lord Street").

Lleoliad
--------

Mae Stryt yr Arglwydd yn cysylltu Stryt y Brenin, ger yr orsaf fysiau ganolog, a Sgwâr y Frenhines yng nghalon y ddinas.

Disgrifiad
----------

Stryd fasnachol i gerddwyr am y rhan fwyaf yw Stryt yr Arglwydd. Rhwng Stryt y Brenin a Stryt y Dug mae'r stryd yn cael ei dominyddu gan yr orsaf fysiau ganolog.

Mae gan y stryd gymeriad modern, nodweddiadol o lawer o strydoedd fasnachol ym Mhrydain a oedd yn ail-ddatblygu ar ôl y rhyfel. Mae'r rhan fwyaf o'r adeiladau hynach wedi diflannu erbyn hyn, ac eithrio'r hen swyddfa post, sy'n eistedd rhwng Stryr y Dug a Stryt Egerton. Adeiladwyd yr hen swyddfa post yn 1884 ar ôl darlun gan Alfred C. Baugh ac fe'i estynnwyd yn 1907 ar ôl darlun gan Walter Pott. Dymchwelwyd rhan ganolog yr adeilad ac codwyd adeilad modern yn ei lle. 

Mae'r tirnod mwyaf trawiadol Stryd yr Arglwydd, Cerflun Y Bwa ("The Arc Sculpture"), yn eistedd ar y gyffordd gyda Stryt Egerton. Mae'r cerflun, gafodd ei dadorchuddio yn 1996 fel cofeb o dreftadadeth diwydiannol Wrecsam, yn dangos glöwr a gweithiwr dur, a'u traed ar led ar dau fwa dur.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Wrexham Post Office - British Post Office Buildings and Their Architects : an Illustrated Guide". Cyrchwyd 11 Hydref 2022.
2. ↑  "Efallai eich bod yn cerdded heibio'r tirnod hwn yn Wrecsam bob dydd… ond ydych chi'n gwybod y stori tu cefn iddo?". *Newyddion Cyngor Wrecsam*. Mehefin 12, 2018. Cyrchwyd Hydref 11, 2022.
Stryd fasnachol yng nghanol dinas Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Stryt y Syfwr** ("Queen Street").

Mae Stryt y Syfwr i'r dde o Dafarndy'r Talbot

Lleoliad
--------

Mae Stryt y Syfwr yn rhedeg mewn cyfeiriad gogleddol yng nghanol Wrecsam o'r gyffordd gyda Stryt Yr Hôb i'r Sgwâr y Frenhines.

Hanes
-----

Gyda Stryt yr Hôb a Stryt y Rhaglaw, mae Stryt y Syfwr yn barhad o’r patrwm strydoedd canoloesol yn lledaenu o’r ardal greiddiol o amgylch Eglwys Blwyf San Silyn. 

Enw gwreiddiol y stryd oedd *Receiver's Street*, adlais o'r hen *township* Wrexham Regis (yn y gorffennol, roedd Wrecsam yn cael ei rhannu yn Wrexham Abbot, eiddo'r Eglwys, a Wrexham Regis, eiddo'r Goron).  Yn yr Oesoedd Canol hwyr, roedd y receiver yn gyfrifol am y rhan fwyaf o waith gweinyddol yr hen swyddogion Cymreig yn yr arglwyddiaeth Brwmffild a Iâl. Yn Gymraeg cafodd y gair 'receiver' ei newid yn 'syfwr'. Felly roedd yr enw *Receiver's Street* mewn dogfennau swyddogol sy'n dyddio o 1563 a 1620 wedi dod yn *Stryt y Syffern* a *Sovarn Street* erbyn 1699. 

Ar ddiwedd y 18fed ganrif, adeiladwyd ar Stryt y Syfwr marchnad 'Neuadd Jones' ar gyfer lliain a nwyddau ffansi. Yn 1904 adeiladwyd tafarndy’r Talbot fel tafarndy a siopau mewn lle amlwg ar gyffordd Stryt yr Hôb a Stryt y Syfwr.

Disgrifiad
----------

Mae rhan o'r Talbot, tafarndy gafodd ei adeiladu yn 1904 yn yr arddull neo-Duduraidd, yn estyn ar hyd Stryt y Syfwr, o'r gyffordd gyda Stryt yr Hôb (codwyd y tafarndy ar gornel y ddwy stryd). Rhwng y gyffordd gyda Stryt Henblas a Sgwâr y Frenhines, dim ond adeiladau modern sydd i'w gweld. Mae golygfa braf i fyny'r stryd tuag at yr Hen Lyfrgell.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Seal, Bobby (2015-06-18). "Abbot and Regis: A Tale of Two Townships". *Psychogeographic Review* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-09-29.
2. ↑  Palmer, Alfred Neobard (1910). *A History of Ancient Tenures of Land in North Wales and the Marches*. Published for the authors. tt. p. 107.CS1 maint: extra text (link)
3. ↑  "Talbot Hotel Public House; 48 & 49 Hope Street, Wrexham - Coflein". *Coflein*. Cyrchwyd 29 Medi 2022.
4. ↑  "Area assessment" (PDF). *Wrecsam.gov.uk*. Cyrchwyd 29 Medi 2022.
**Tal y Fan** neu **Tal-y-fan** yw'r copa mwyaf gogleddol o'r Carneddau, wedi ei wahanu oddi wrth Drum gan Fwlch y Ddeufaen. Saif ychydig i'r de o Benmaenmawr ac ar ffin y gymuned honno ar yr arfordir ac i'r gorllewin o rannau isaf Dyffryn Conwy. Foel Lwyd yw'r copa fymryn yn is i'r gorllewin o'r prif gopa. Rhwng Tal y Fan a'r bryniau îs ger Penmaenmawr ceir rhosdir corslyd eang gyda afon Gyrrach, sy'n tarddu ar Tal y Fan, yn rhedeg drosto.

Ceir nifer o olion cynhanesyddol ar ei lethrau isaf, yn arbennig o gwmpas Bwlch y Ddeufaen, lle roedd y ffordd Rufeinig yn dilyn llwybr ffordd lawer hŷn, o Oes yr Efydd. Yn eu plith y mae cromlech Maen y Bardd, ar lethrau deheuol Tal y Fan.

Islaw llethrau dwyreiniol Tal y Fan ceir eglwys hynafol Llangelynin ("yr Hen Eglwys" ar lafar).

Gellir dringo Tal y Fan o sawl cyfeiriad. Y llwybr hawsaf yw hwnnw sy'n cychwyn o ben y lôn ym Mwlch y Ddeufaen. Gellir cyrraedd y copa o gyfeiriad Bwlch Sychnant, eglwys Llangelynin, Rowen, Penmaenmawr neu Lanfairfechan yn ogystal.

Mae llethrau gogleddol Tal y Fan a'r rhosdir uchel rhyngddo a bryniau Penmaenmawr yn lle da i weld merlod mynydd Cymreig.
Stryt y Brenin, ochr y gorllewin, tuag at y gyffordd gyda Ffordd Rhosddu
Stryd fasnachol bwysig yng nghanol dinas Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Stryt y Brenin** (Saesneg: *King Street*).

Lleoliad
--------

Mae Stryt y Brenin yn mynd o'r de-orllewin i'r gogledd-ddwyrain gyfagos i galon ganoloesol y ddinas. Mae'r stryd yn cysylltu Stryt y Rhaglaw, y brif ffordd o'r orsaf rheilffordd Wrecsam Cyffredinol, a champws Coleg Cambria, yn union i'r gogledd o ganol y ddinas.

Hanes
-----

Credir mai Stryt y Brenin oedd y stryd breswyl gyntaf a gynlluniwyd yn ffurfiol yn y dref.  Sefydlwyd y stryd erbyn 1828, ac yn ôl pob sôn, fe'i henwyd ar ôl y Brenin Siôr IV, a oedd yn Dywysog Rhaglaw tan 1820. Mae llawer o'r adeiladau hanesyddol sy'n dal i sefyll ar y stryd yn dyddio o'r cyfnod Sioraidd.

Codwyd y Drindod, Eglwys Bresbyteraidd Cymru, ar ben dwyreiniol Stryt y Brenin yn 1902 ac fe'i hagorwyd yn 1908. Yn y 1950au codwyd gorsaf fysiau ganolog Wrecsam ar ochr ddwyreiniol y stryd. Ailddatblygwyd yr orsaf fysiau yn 2002 mewn arddull bensaernïol gyfoes iawn.

Disgrifiad
----------

Mae'r rhan fwyaf o'r adeiladau hanesyddol ar Stryt y Brenin yn sefyll ar ochr orllewinol y stryd, ym mhennau gogleddol-ddwyrain a deheuol-orllewin. Codwyd rhifau 55 i 67, gyferbyn â'r eglwys, fel rhes o saith siop â llety uwch eu pennau.

Adeilad mwyaf ochr ddwyreiniol y stryd yw'r orsaf fysiau ganolog, a adeiladwyd mewn arddull gyfoes.

Mae Eglwys y Drindod yn sefyll ar ben dwyreiniol y stryd fel canolbwynt pwysig i olygfeydd ar hyd Stryt y Brenin a Ffordd Rhosddu, sy'n rhedeg heibio i gampws Coleg Cambria. Codwyd yr eglwys a'i chlochdwr trawiadol sy'n sefyll ar wahân gan ddefnyddio brics coch lleol Rhiwabon. Mae'r eglwys yn adeilad Rhestredig.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Cynllun Rheoli ac Asesu Ardal Gadwraeth Ffordd Grosvenor" (PDF). *Wrecsam.gov.uk*. Cyrchwyd 27 Medi 2022.
2. ↑  "Welcome - Trinity Presbyterian Church". *Trinity Presbyterian Church*. Cyrchwyd 27 Medi 2022.

Oriel
-----

* Cyffordd Stryt y Brenin â Ffordd Rhosddu a hen ysbyty East Denbighsire & Wrexham yn cefndir sydd yn awr yn rhan o Goleg CambriaCyffordd Stryt y Brenin â Ffordd Rhosddu a hen ysbyty East Denbighsire & Wrexham yn cefndir sydd yn awr yn rhan o Goleg Cambria
* Eglwys Bresbyteraidd y Drindod ar y gyffordd rhwng Stryt y Brenin a Ffordd RhosdduEglwys Bresbyteraidd y Drindod ar y gyffordd rhwng Stryt y Brenin a Ffordd Rhosddu
* Clochdy Eglwys Bresbyteraidd y DrindodClochdy Eglwys Bresbyteraidd y Drindod
Capel Seion, Stryd y Popty
Stryd yng nghanol tref Aberystwyth yw **Stryd y Popty** (Saesneg: *Baker Street*).

Hanes
-----

Aberystwyth, Canolfan Cyngor y Dref, Stryd y Popty
Gorwedd y stryd i'r gogledd y tu hwnt i hen ffin ganoloesol y dre rhwng y Stryd Fawr (*Great Darkgate Street*) a Stryd y Porth Bach.

Adeiladwyd y stryd yng nghanol y 19g a cheir cofnod ohoni yn 1843.

Nodweddion y stryd
------------------

Capel Bethel, Stryd y Popty
Pwmp beics am ddim
Mae'r stryd yn sefyll ar lethr sy'n gwyro i lawr at gyfeiraid y gogledd. Er gwaethaf y ffaith ei bod ynghanol y dref, mae'r stryd yn gymharol dawel gan nad oes siopau arni a ceir cilfan bychan i barcio yn ei chanol.

Ceir dau gapel fawr ar y stryd:

* Capel Bethel (enwad y Bedyddwyr)
* Capel Seion (enwad Yr Annibynwyr)
* Canolfan aml-ddefnydd sy'n cynnwys swyddfa Cyngor Tref Aberystwyth
* swyddfeydd a mân fusnesau eraill

Ceir hefyd man parcio beics sy'n cynnwys pwmp am ddim at ddefnydd beiciau. Ariannwyd y pwmp gan Lywodraeth Cymru.

Ar gornel ddwyreiniol y stryd yn ffinio gyda Sgwâr Owain Glyndŵr ceir mynedfa i adeilad Banc y NatWest.

Ymysg rhai o'r bobl noddwediadol bu'n byw yn y stryd mae'r athronydd Leopold Kohr ac awdur *The Breakdown of Nations* bu'n darlithio ym Mhrifysgol Aberystwyth rhwng 1968 ac 1977.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Cyngor Tref Aberystwyth
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Clavicipitaceae* yw'r **Tagwr ŷd** (Lladin: ***Epichloe typhina***; Saesneg: *Choke*). 'Malltod' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Haint sy'n achosi i blanhigion wywo yw 'malltod'. Mae'r teulu *Clavicipitaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Hypocreales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Clavicipitaceae
----------------------------------------

Mae gan **Tagwr ŷd** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Tagwr ŷd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **Stephen Bantu Biko** (18 Rhagfyr 1946 – 12 Medi 1977) yn ymgyrchydd gwrth-apartheid adnabyddus yn Ne Affrica yn ystod y 1960au a'r 1970au. Dechreuodd fel arweinydd ymysg myfyrwyr, cyn sefydlu Mudiad Ymwybyddiaeth y Duon, mudiad a fyddai'n ysbrydoli nifer o'r bobl dduon dinesig. Ers ei farwolaeth yn nalfa'r heddlu, fe'i ystyrir yn ferthyr y mudiad gwrth-apartheid. Yn ystod ei fywyd, roedd ei waith ysgrifenedig a'i weithredodd yn ceisio ymbŵeru'r bobl dduon, ac roedd yn enwog am ei slogannau fel "black is beautiful", slogan y digrifiodd ef ei hun a oedd yn gyfystyr â: "man, you are okay as you are, begin to look upon yourself as a human being". Er gwaethaf gwrthdaro rhyngddo ef a'r ANC trwy gydol y 1970au, roedd yr ANC wedi cynnwys Biko fel un o arwyr y frwydr am gydraddoldeb, gan ddefnyddio llun ohono ar eu posteri ar gyfer etholiadau di-hil cyntaf De Affrica yn 2004.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Erthygl am hanes De Affrica". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-06-06. Cyrchwyd 2009-01-29.
2. ↑  Erthygl am ei farwolaeth ar wefan y BBC

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 66481133
* LCCN: n79055096
* ISNI: 0000 0000 8145 6296
* GND: 118510835
* SELIBR: 40859
* SUDOC: 028424484
* BNF: cb12026257t (data)
* BIBSYS: 90081591
* NLA: 35176223
* NDL: 00463263
* NKC: jx20140116001
* BNE: XX857276
* CiNii: DA02486060

 |
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Robert Dinesen yw ***Thamar, The Child of The Mountains*** a gyhoeddwyd yn 1924. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Willy Schmidt-Gentner. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Paul Otto, Harry Hardt, Anton Pointner, Lya De Putti, Sylvia Torff, Max Maximilian ac Alfred Haase. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1924. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Die Nibelungen* sef ffilm ffantasi Almaenig mewn dwy ran, gan Fritz Lang. 
Sophus Wangøe oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Robert Dinesen ar 23 Hydref 1874 yn Copenhagen a bu farw yn Berlin ar 3 Hydref 1969.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Robert Dinesen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 1 Gorffennaf 2016.
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Laura Luchetti yw ***Febbre Da Fieno*** a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd gan Massimiliano Di Lodovico yn yr Eidal; y cwmni cynhyrchu oedd The Walt Disney Company Italy. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Laura Luchetti. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Walt Disney Studios Motion Pictures.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Giulia Michelini, Diane Fleri, Angela Goodwin, Andrea Bosca, Beniamino Marcone, Camilla Filippi, Cecilia Cinardi, Giuseppe Gandini, Marco Todisco a Pietro Ragusa. Mae'r ffilm *Febbre Da Fieno* yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inception* sef ffilm wyddonias
llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Laura Luchetti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi: *Internet Movie Database*. *Internet Movie Database*. *Internet Movie Database*.
Newyddiadurwr o'r Almaen yw **Sylvia Nasar** (ganwyd 17 Awst 1947) sydd fwyaf adnabyddus am ei bywgraffiad o John Forbes Nash, Jr, *A Beautiful Mind*. Derbyniodd Wobr Cylch Beirniaid y Llyfr Cenedlaethol am Fywgraffiadau. Mae hefyd yn academydd ac yn economegydd.

Mae ganddi dri o blant, Clara, Lily a Jack, ac yn 2019 roedd yn byw yn Tarrytown, Efrog Newydd. Ei gŵr yw economegydd Prifysgol Fordham, Darryl McLeod.

Yn 2011 cyhoeddodd *Grand Pursuit: The Story of Economic Genius*, Simon & Schuster, 13 Medi 2011; ISBN 978-0-684-87298-8.

Magwraeth
---------

Fe'i ganed yn Rosenheim i fam o Bafaria, yr Almaen ac i dad o Uzbek, Rusi Nasar, a ymunodd â'r CIA yn ddiweddarach fel swyddog cudd-wybodaeth. Ymfudodd ei theulu i'r Unol Daleithiau ym 1951, yna symudodd i Ankara, Twrci, ym 1960. Graddiodd gyda BA mewn Llenyddiaeth o Goleg Antioch ym 1970 ac enillodd radd Meistr mewn Economeg ym Mhrifysgol Efrog Newydd yn 1976. Am 4 blynedd, gwnaeth ei ymchwil dan oruchwyliaeth enillyd Gwobr Nobel, Wassily Leontief.

Gwaith
------

Ymunodd â Fortune magazine fel awdur staff yn 1983, daeth yn golofnydd i US News & World Report yn 1990, ac roedd yn ohebydd economaidd ar gyfer y *New York Times* o 1991 i 1999. Daeth yn athro prifysgol yn adran newyddiaduraeth Fusnes ym Mhrifysgol Columbia yn 2001.

Ym Mawrth 2013, aeth a'r brifysgol i'r llys am drosglwyddo $4.5 miliwn o arian dros y ddegawd cyn hynny o gronfa Knight.

Yn ôl y *New York Times*, *"In her suit, Ms. Nasar said that after she complained about the misspent funds, [a Columbia University official] "intimidated and harassed" her by telling her that the Knight Foundation "was dissatisfied with her performance as Knight chair because Knight objected to her work on books."*

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Berlin Prize (2014), Cymdeithas Goffa John Simon Guggenheim (2013), National Book Critics Circle Award in Biography .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyffredinol:. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
2. ↑  Rhyw: *Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol*. dyddiad cyrchiad: 4 Tachwedd 2018.. *ffeil awdurdod y BnF*. dyddiad cyrchiad: 10 Hydref 2015.
3. ↑  Dyddiad geni: *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 13 Hydref 2015.
4. ↑  HAUGHNEY, CHRISTINE (19 Mawrth 2013). "Journalism Professor Sues Columbia, Claiming Misuse of Endowment Funds". *The New York Times*. Cyrchwyd 20 Mawrth 2013.
5. ↑  Anrhydeddau: .
6. ↑  .

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 39524434
* LCCN: n98008484
* ISNI: 0000 0001 1057 3345
* GND: 12150901X
* SUDOC: 050178652
* BNF: cb133404183 (data)
* BIBSYS: 98061610
* NDL: 00874750
* NKC: xx0004138
* BNE: XX1578126
* CiNii: DA1352287X

 |
Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwyr Alexander Korda a Karl Hartl yw ***Madame Wünscht Keine Kinder*** a gyhoeddwyd yn 1926. Fe'i cynhyrchwyd gan Karl Freund a Karl Hartl yn yr Almaen; y cwmni cynhyrchu oedd 20th Century Studios. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Béla Balázs a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Willy Schmidt-Gentner. Dosbarthwyd y ffilm gan 20th Century Studios.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marlene Dietrich, Maria Paudler, Camilla Horn, Harry Liedtke, Hermann Vallentin, Dina Gralla, Trude Hesterberg, María Corda, Camilla von Hollay a John Loder. Mae'r ffilm *Madame Wünscht Keine Kinder* yn 98 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1926. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The General* sef ffilm gomedi fud gan Buster Keaton a Clyde Bruckman. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Robert Baberske oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Madame ne veut pas d'enfants*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Clément Vautel.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alexander Korda ar 16 Medi 1893 yn Túrkeve a bu farw yn Llundain ar 5 Chwefror 1993. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1914 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Marchog Faglor

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alexander Korda nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Stadiwm Cwmbrân
Mae **Cwmbran Stadium** yn stadiw aml-bwrpas a chanolfan chwaraeon yn nhrefg Cwmbrân, Torfaen, Gwent. Mae'n dal 10,500 person.

Mae'r prif arena awyr awgored yn cynnwys trac athletau a campau'r maes gan gynnwys maes chwarae pêl-droed. Yn ogystal â bod yn faes athletau dyma gartref tîm pêl-droed C.P.D. Tref Cwmbrân.

Condemiwyd y Brif Eisteddfa yn 2012. A condemiwyd y trac ar gyfer cystadlu yn 2013 ond mae dal i gadw ei thystysgrif ar gyfer ymarfer. Yn 2015 cyhoeddodd Cyngo Bwrdeitref Torfaen gynlluniau i ail-wampio'r stadiwm.

Mae gan y ganolfan llain chwarae awyr agored a llif-oleuadau ar gyfer pêl-droed ac hoci.

Mae'r adnoddau dan do yn cynnwys pwll nofio 25 metr ac adnoddau chwarea bowls rhagorol gyda 6 llain.

Cafwyd buddsoddiad diweddar yn y ganolfan i greu Ystafell Ffitrwydd sy'n cynnwys:

* Campfa 45 maint ffitrwydd a chodi pwysau
* Cyfleusterau iechyd cyfoes sy'n cynnwys gweliau haul, sauna, jacuzzi ac stafell stêm
* Stiwdio ddawns ac ymarfer corff torfol
* Neuaddau chwaraeon 8 a 4 cwrt
* 1 cwrt sboncen
* Ystafelloedd therapi harddwch a ffisiotherapi
* 3 ystafell gymunedol a chyfarfodydd
* Adnoddau ar gyfer partïon a meithrinfeydd plant
* Caffe a Bar

Dolenni
-------

* ffoto awyr o Stadiwm Cwmbrân
* Stadiwm Cwmbrân (Cyngor Torfaen)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "www.cwmbrantownafc.co.uk". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-02-02. Cyrchwyd 2018-10-25.
2. ↑
3. ↑

Cyfesurynnau: 51°38′34″N 3°1′12″W﻿ / ﻿51.64278°N 3.02000°W﻿ / 51.64278; -3.02000
Cyfarwyddwr ffilmiau a sgriptiwr Awstralaidd ydy **Stephan Elliott** (ganed 27 Awst 1964, yn Sydney, De Cymru Newydd, Awstralia), sydd wedi ennill nifer o wobrau.

Dechreuodd ei yrfa fel cyfarwyddwr cynorthwyol yn nhwf aruthrol y diwydiant ffilm yn Awstralia yn ystod y 1980au

Cyhyrchwyd ei ddwy ffilm lawn gyntaf, *Frauds* a *The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert*, ynghyd a'i ffilmiau byrrach, llai adnabyddus gan gwmni cynhyrchu Rebel Penfold-Russell, *Latent Image Productions*.

Dewiswyd *Frauds*, *The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert* a *Welcome to Woop Woop* i'w dangos yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes, gyda "Priscilla" yn ennill y Prix du public yn ogystal â Gwobr yr Academi am y Gwisgoedd Gorau, ynghyd ag amryw o wobrau eraill.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Mynediad IMDb
* (Saesneg) Gwefan Answyddogol ar gyfer cefnogwyr Archifwyd 2006-02-22 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Gwefan swyddogol ar gyfer 'Priscilla' y sioe gerdd
* (Saesneg) Adolygiad Gwyl Ffilmiau Toronto o Easy Virtue Archifwyd 2008-09-12 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Cyfweliad The Times gyda Stephan Elliott

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 35310768
* LCCN: no95059961
* ISNI: 0000 0000 7822 8735
* GND: 121381447
* SUDOC: 145796205
* BNF: cb14095959x (data)
* NKC: xx0157881
* BNE: XX1093008

 |
Newyddiadurwr a ffuglennwr yn yr ieithoedd Iddew-Almaeneg a Saesneg a gwleidydd sosialaidd o Ymerodraeth Rwsia a ymfudodd i Unol Daleithiau America oedd **Abraham Cahan** (7 Gorffennaf 1860 – 31 Awst 1951) sydd yn nodedig am sefydlu a golygu am 40 mlynedd y papur newydd Iddew-Almaeneg *Forverts*.

Ganed ef yn Vilna, Ymerodraeth Rwsia (bellach Vilnius, Lithwania), ac ymfudodd i'r Unol Daleithiau ym 1882. Treuliodd chwe mlynedd yn gweithio mewn ffatri sigarau ac yn dysgu'r Saesneg, a chafodd ddigon o grap ar yr iaith i ddechrau darlithio ac ysgrifennu trwy ei chyfrwng. Sefydlodd y papur newydd *Forverts* yn Efrog Newydd ym 1897 a daeth yn olygydd yr hwnnw ym 1902. Sosialydd pybyr ydoedd, ac yn wrth-gomiwnydd a mynegai'r syniadaeth honno yn *Forverts*. Gweithiodd Cahan hefyd i drefnu undebau llafur, yn enwedig yn y diwydiant dillad a oedd yn cyflogi nifer o Iddewon Efrog Newydd.

Nofel bwysicaf Cahan yw *The Rise of David Levinsky* (1917), un o'r llyfrau cyntaf am brofiad y mewnfudwr Iddewig i Efrog Newydd. Bu farw Abraham Cahan yn Efrog Newydd yn 91 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Abraham Cahan. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 19 Mehefin 2023.
Meddyg ac un o wleidydd mwyaf dylanwadol yr Ariannin yn y 19g oedd **Guillermo Rawson** (24 Mehefin 1821 - 20 Ionawr 1890). Trwy gytundeb a arwyddwyd ym 1862 rhododd ef dir i'r Cymry i godi'r Wladfa arno.

Ei rieni oedd Amán Rawson, meddyg oedd wedi dod o'r UDA i'r Ariannin, a María Jacinta Rojo, merch teulu cyfoethog o San Juan, y ddinas lle cafodd Guillermo Rawson ei eni. Ar ôl mynychu ysgol Jesuit San Juan, cafodd radd doctor o gyfadran feddygol Prifysgol Buenos Aires ym 1844. Sut bynnag, roedd e'n ymddiddori mewn gwleidyddiaeth a democratiaeth hefyd, ac, ar ôl gwrthwynebu Banavídez, llywodraethwr San Juan, cafodd ei garcharu ym 1853. Serch hynny, daeth i fod yn aelod o Gyngres Paraná y flwyddyn wedyn ac yn llywodraeth Bartolomé Mitre fe'i penodwyd yn weinidog materion mewnol yr Ariannin o 1862 ymlaen.

Nid ei unig ddiddordeb oedd gwleidyddiaeth: gwelodd bwysicrwydd meddygaeth a hylendid hefyd. Ym 1876 aeth i Gyngres Philadelphia i gyflwyno ei waith dros hylendid Buenos Aires, y gwaith mwyaf cyflawn am y pwnc yn ei ddydd.

Cerflun i Guillermo Rawson yn Buenos Aires.
Bu raid iddo fynd i Baris am flwyddyn ym 1881 i gael triniaeth am afiechyd, ond daeth dychwelodd i'r Ariannin. Er gwaetha'r driniaeth, gwaethygodd ei iechyd eto a bu'n rhaid iddo fynd i Baris unwaith eto ym 1885. Bu farw yno ym 1890.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 53473377
* LCCN: n98801253
* ISNI: 0000 0000 6390 8746
* GND: 189577169
* SUDOC: 178668869
* NLA: 35789694
* BNE: XX4982116

 |
Efelychiad o symudedd Brown. Mae patrwm symud y gronyn gweladwy (melyn) yng nghanlyniad i ymddygiad ar hap y gronynnau anweledig (du). Yn arbrawf Brown, gwelodd dylanwad molecylau dŵr ar baill.
Ffenomen ffisegol yw **Symudedd Brown** a sylwyd arno yn gyntaf gan y botanegydd o'r Alban, Robert Brown. Sylwodd Brown fod gronynnau microsgopig o baill yn sboncio'n afreolaidd wrth ei weld mewn dŵr o dan y meicrosgop. Yn ddiweddarach defnyddiwd y ffenomen hon fel tystiolaeth bodolaeth atomau. Bu Albert Einstein (1905) yn un o'r gwyddonwyr blaenllaw a osododd sylfaen gadarn fathemategol i'r ffenomen. Cafodd hwn dylanwad ar ei ddatblygiad gwyddonol yntai.

Cyfeiriadau
-----------

* (Almaeneg) Einstein, Albert (Mai 1905). "Über die von der molekularkinetischen Theorie der Wärme geforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendierten Teilchen" (PDF). *Annalen der Physik* **322** (8): 549–560. Bibcode 1905AnP...322..549E. doi:10.1002/andp.19053220806.. Adalwyd 2016-06-10.
* (Saesneg) Einstein, Albert; Fürth, R.; Cowper, A. D. (translator) (1956) [originally published in 1926]. "On the Movement of Small Particles Suspended in a Stationary Liquid Demanded by the Molecular-Kinetic Theory of Heat" (PDF). *Investigations on the theory of the Brownian motion*. Dover Publications. ISBN 0-486-60304-0.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Peak Rail** yn Rheilffordd treftadaeth pedair milltir a hanner o hyd, rhwng Rowsley a Matlock, ac o led safonol, yn Swydd Derby.

Hanes
-----

Mae'n rhan o'r hen brif lein Rheilffordd y Midland o Lundain i Fanceinion. Adeiladwyd y lein yn y 1869au, a chaewyd hi ym 1968]].

Ailagor
-------

Ffurfiwyd cymdeithas gadwriaeth ym 1975, ac agorwyd canolfan yng ngorsaf reilffordd Buxton efo 300 llath o gledrau. Roedd ymdrechion i ymestyn y lein yn aflwyddiannus, ond cafwyd caniatâd ym 1988 i ailagor y lein rhwng Darley Dale a Matlock.

Dechreuodd gwasanaeth ym mis Rhagfyr 1991, ar filltir o drac yn ymyl Darley Dale. Agorwyd gorsaf ddros dro ym Matlock erbyn Mai 1992, ac agorwyd darn arall i Ne Rowsley ym 1996. Erbyn hyn, mae'r lein yn cyrraedd Gorsaf reilffordd Matlock, sy'n rhoi cysylltiad i'r rheilffyrdd cenedlaethol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan steamrailwaylines". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-04-19. Cyrchwyd 2016-03-26.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Peak Rail
Ymateb seicolegol a welir weithiau mewn pobl sy’n cael eu herwgipio yw **Syndrom Stockholm**. Bydd gwystl sy’n profi Syndrom Stockholm yn magu teyrngarwch i’r herwgipiwr, er gwaethaf unrhyw berygl neu risg a ddaw i’w ran o’i herwydd. Defnyddir yr enw i ddisgrifio sefyllfaoedd eraill lle bydd tensiynau tebyg, megis achosion o drais yn y cartref, cam-drin, a thrais rhywiol. Enwyd y syndrom ar ôl lladrad banc yn Stockholm yn Sweden ym 1973, lle daliwyd gweithwyr y banc yn wystlon am chwe diwrnod gan y lladron. Magodd y gwystlon ymlyniad emosiynol wrth y rhai a’u daliodd yn gaeth, a hyd yn oed ar ôl cael eu rhyddhau roeddent yn barod i amddiffyn eu dalwyr.

Effaith
-------

Bydd rhywun sy’n dioddef o’r syndrom yn creu sefyllfa yn ei ben fel ffordd o dwyllo a chysuro’i hun y bydd y daliwr yn ei ddiogelu neu’n gofalu amdano. Drwy greu ymlyniad emosiynol ffug wrth ei ddaliwr ac ymdrechu i ennyn ei ganmoliaeth a’i gymeradwyaeth, bydd yn creu realiti ffug iddo’i hun, lle na ddaw dim niwed i’w ran. Drwy amddiffyn a/neu ddiogelu’r daliwr rhag yr heddlu neu bobl a allai ddod i’w achub, bydd yn caniatáu iddo’i hun ymddangos fel pe bai rheolaeth ganddo dros y berthynas sydd rhyngddynt, er nad oes unrhyw rym ganddo mewn gwirionedd. Yn llygad y dioddefwr, mae’r ffaith bod y daliwr wedi caniatáu ei fywyd iddo yn arwydd o gariad, ac mae’r carcharor am ad-dalu’r gymwynas honno er mwyn diogelu ei safle. Drwy dderbyn ei swyddogaeth fel gwrthrych y daliwr, caiff gallu gwystl i reoli ei emosiynau ei hun ei wanhau. Bydd hyn yn ei wneud yn fwy agored i fympwyon y daliwr, sy’n atgyfnerthu'r berthynas anghytbwys hon o ymlyniad rhwng y gwystl a’r daliwr.

Achosion enwog
--------------

Herwgipiwyd yr etifeddes Americanaidd Patty Hearst gan y Symbionese Liberation Army yn 1974, ac ar ôl ei dal am ddau fis cymerodd ran mewn lladrad banc gyda'i dalwyr. Ei hamddiffyniad cyfreithiol aflwyddiannus oedd ei bod yn dioddef o Syndrom Stockholm. Carcharwyd Hearst am ei rhan yn y lladrad, ond lleihawyd ei dedfryd gan yr Arlywydd Jimmy Carter yn 1979, a derbyniodd bardwn arlywyddol gan Bill Clinton yn 2001.
Dramodydd, newyddiadurwr, a chartwnydd dychanol Pwylaidd oedd **Sławomir Mrożek** (29 Mehefin 1930 – 15 Awst 2013) sydd yn nodedig am ei barodïau cynnil ac iaith arddulliedig. Defnyddiodd ddychan a damhegion brathog ac abswrdiaeth i ladd ar y drefn gomiwnyddol a thotalitariaeth yng Ngweriniaeth Pobl Gwlad Pwyl.

Bywyd cynnar (1930–57)
----------------------

Ganed Sławomir Mrożek ar 29 Mehefin 1930 ym mhentref Borzęcin, ger Kraków, yn ne-orllewin Gweriniaeth Gwlad Pwyl. Postfeistr oedd ei dad, a ymunodd â'r fyddin yn sgil goresgyniad Gwlad Pwyl gan yr Almaen Natsïaidd ym Medi 1939.

Astudiodd gelf a phensaernïaeth yn Kraków. Cyfrannodd erthyglau a chartwnau dychanol at bapurau newydd a chylchgronau, a nodweddir ei lên ddigrif gan sefyllfaoedd grotésg a chwarae ar eiriau.

Gyrfa lenyddol gynnar (1957–63)
-------------------------------

Ym 1957 cyhoeddodd Mrożek gyfrol o straeon byrion o'r enw *Słoń* ("Yr Eliffant").

Cynhyrchwyd ei ddrama gyntaf *Policja* ("Yr Heddlu") yn Warsaw ym 1958. Ymhlith ei ddramâu eraill o'r cyfnod hwn mae *Męczeństwo Piotra Oheya* ("Merthyrdod Piotra Oheya"; 1959), *Na pełnym morzu* ("Ar y Môr"; 1961), *Karol* (1962), *Zabawa* ("Hwyl"; 1963), a *Czarowna noc* ("Noson Swynol"; 1963).

Alltudiaeth (1963–96)
---------------------

Er mwyn osgoi sensoriaeth gan y llywodraeth, gadawodd Mrożek Wlad Pwyl ym 1963 a symudodd i'r Eidal am gyfnod cyn iddo ymsefydlu ym Mharis. Cynhyrchwyd ei ddramâu yng Ngwlad Pwyl wrth iddo ysgrifennu yn alltud yn Ffrainc. Cynhyrchwyd ei ddrama enwocaf, *Tango*, am y tro cyntaf yn Warsaw ym 1964. Fe'i cyfieithwyd i sawl iaith arall er mwyn ei pherfformio ar draws y byd, gan gynnwys gan Gwmni Brenhinol Shakespeare yn Llindain ym 1966 ac yn y Pocket Theater yn Efrog Newydd ym 1969.

Ym 1968, cyhoeddwyd llythyr agored gan Mrożek mewn papurau newydd ar draws Gorllewin Ewrop yn condemnio ymyrraeth gan luoedd Cytundeb Warsaw yn Tsiecoslofacia, gan roi diwedd ar Wanwyn Prag. O'r herwydd, dirymwyd ei basbort gan lywodraeth Gwlad Pwyl. Gwaharddwyd cynyrchiadau o'i ddramâu yng Ngwlad Pwyl a chafwyd gwared â'i waith o lyfrgelloedd a siopau llyfrau.

Parhaodd Mrożek i ysgrifennu dramâu yn y Bwyleg, ond oherwydd y gwaharddiad ar ei waith yn ei famwlad cawsant eu perfformio yn aml am y tro cyntaf trwy gyfrwng yr iaith Saesneg. Er enghraifft, cynhyrchwyd *Vatzlav* yng Ngŵyl Stratford, Ontario, ym 1970, *Emigranci* yn Academi Gerdd Brooklyn ym 1979, ac *Alfa* yng Nghanolfan Theatr Los Angeles ym 1986.

Derbyniodd ddinasyddiaeth Ffrengig ym 1978. Symudodd i Fecsico ym 1989.

Dychweliad i Wlad Pwyl (1996–2008)
----------------------------------

Symudodd Mrożek yn ôl i Wlad Pwyl ym 1996.

Diwedd ei oes (2008–13)
-----------------------

Dychwelodd Mrożek i Ffrainc yn 2008.

Bu farw Sławomir Mrożek ar 15 Awst 2013 yn ei gartref yn Nice yn 83 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5  (Saesneg) Margalit Fox, "Slawomir Mrozek, Leading Polish Playwright, Dies at 83", *The New York Times* (28 Awst 2013). Adalwyd ar 27 Tachwedd 2020.
2. 1 2 3  (Saesneg) Sławomir Mrożek. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 27 Tachwedd 2020.
Bardd, dramodydd, nofelydd, ac awdur straeon byrion o Wrwgwái yn yr iaith Ffrangeg oedd **Jules Supervielle** (16 Ionawr 1884 – 17 Mai 1960).

Ganwyd ym Montevideo i rieni o Ffrainc: mam o dras Fasgaidd a thad o Ocsitania. Teithiodd y teulu i Oloron-Sainte-Marie, ac yno bu farw rhieni Jules cyn ei ben-blwydd cyntaf. Mabwysiadwyd gan ei ewythr a'i fodryb yn Wrwgwái ac yno buont yn byw nes yr oedd Jules yn 10 oed, pryd symudasant i Baris. Myfyriwr brwd ydoedd, gyda'r gallu i siarad Eidaleg, Saesneg, a Phortiwgaleg yn rhugl yn ogystal â Ffrangeg a Sbaeneg, ac astudiodd lenyddiaeth, celf, y gyfraith, a gwyddor gwleidyddiaeth. Cyhoeddodd ei gasgliad cyntaf o farddoniaeth, *Brumes du passé* (1901), yn ystod ei arddegau. Cafodd ei alw i'r fyddin yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ac oherwydd yr oedd ei iechyd yn rhy wael i'w ddanfon i'r ffrynt cafodd waith yn y Weinyddiaeth Amddiffyn, ym mha le'r oedd ei alluoedd ieithyddol o fudd.

Enillodd sylw yn sgil cyhoeddiad y gyfrol *Poems de L'humour triste* (1919). Daeth yn gyfeillgar ag André Gide a Valery Larboud, dechreuodd mynychu salon wythnosol Jacques Riviere, a chyhoeddodd ei waith yn y cylchgrawn *Nouvelle Revue Francaise*. Cyfieithodd Supervielle waith Larboud ac eraill o'r Ffrangeg i'r Sbaeneg, a thrwy hynny fe gyflwynodd datblygiadau Ffrengig y 1920au i gylchoedd yr *avant-garde* yn Wrwgwái a'r Ariannin. Teithiodd i Wrwgwái yn aml yn ystod ei yrfa.

Mae ei ryddiaith a'i farddoniaeth yn hynod o wreiddiol ac yn cyfuno themâu diwylliannol a chymdeithasol Río de la Plata â dylanwadau'r *avant-garde* Ffrengig. Un o'i weithiau nodweddiadol ydy *L'Homme de la pampa* (1923), nofel gynhyrfus sy'n ymdrin â bywyd y *pampas* a'r byd Ewropeaidd mewn modd eironig. Thema gyffredin ganddo ydy hiraeth y dyn unig am gefn gwlad a'i fachgendod eidylaidd, a'i ddyhead am frawdoliaeth y ddynolryw. Ysgrifennodd gerddi teimladwy, weithiau digrif, megis "Gravitations" (1925), "Les Amis inconnus" (1934), a "La Fable du monde" (1938). Defnyddiodd dechnegau realaeth, gan wrthod y farddoniaeth swrealaidd oedd yn ffasiynol yn hanner cyntaf yr 20g, er iddo gynnwys ffantasi, alegori, a dihangdod yn fynych yn ei waith.

Ymhlith ei weithiau eraill mae'r nofelau *Le Voleur d'enfants* (1926) a *Le Survivant* (1928), y casgliadau o straeon byrion *L'Enfant de la haute mer* (1931) a *Le Petit Bos* (1942), y dramâu *La Belle au bois* (1932), *Bolivar* (1936), a *Robinson* (1949), a'r gyfrol o farddoniaeth *Poèmes de la France malheureuse* (1941).

Bu farw ym Mharis yn 76 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Jules Supervielle. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 7 Mai 2019.
2. 1 2  Graciela Montaldo, "Supervielle, Jules" yn *Encyclopedia of Latin American and Caribbean Literature 1900–2003*, golygwyd gan Daniel Balderston a Mike Gonzalez (Llundain; Routledge, 2004), t. 554.

Darllen pellach
---------------

* J. A. Hiddleston, *L'univers de Jules Supervielle* (Paris: Corti, 1965).
* Claude Roy, *Jules Supervielle* (Paris: Pierre Seghers, 1964).
Baner y Việt Minh
Mudiad oedd yn brwydro dros annibyniaeth Fietnam oedd y **Việt Minh** (Fietnameg: *Việt Nam Ðộc Lập Ðồng Minh Hội*, Cynghrair dros Annibyniaeth Fietnam). Sefydlwyd yn Nanjing, Tsieina, rhywbryd rhwng 1935 a 1936 fel ffrynt unedig yn erbyn Ymerodraeth Ffrainc oedd yn rheoli Indo-Tsieina Ffrengig, ond wnaeth darfod yn fuan. Adferwyd y mudiad ym 1941 gan Blaid Gomiwnyddol Indo-Tsieina a Ho Chi Minh i wrthwynebu meddiannaeth Fietnam gan Japan yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a chafodd gefnogaeth gan yr Unol Daleithiau a Gweriniaeth Tsieina. Wedi i'r Japaneaid encilio ar ddiwedd y rhyfel, parhaodd y Việt Minh i wrthwynebu imperialaeth Ffrainc yn Fietnam. Enciliodd lluoedd Ffrainc rhag De Ddwyrain Asia ar ddiwedd Rhyfel Cyntaf Indo-Tsieina ym 1954, wedi iddynt golli nifer o frwydrau i luoedd Võ Nguyên Giáp, arweinydd milwrol y Việt Minh. Daeth y Việt Minh i rym yng Ngogledd Fietnam wedi i Fietnam rhannu'n ddwy yn ôl Cytundeb Genefa, a gwrthwynebodd llywodraeth De Fietnam a'r Unol Daleithiau yn ystod Rhyfel Fietnam. Erbyn 1960 cafodd ei ddisodli fel mudiad herwfilwrol comiwnyddol yn y De gan Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol De Fietnam.
Peiriant Twll yn y wal yn yr Iseldiroedd.
Dyfais cyfathrebu gyfrifiadurol yw **peiriant arian parod** (**PAP**), neu **dwll yn y wal** ar lafar yn gyffredinol, (hefyd **peiriant tynnu arian**) sy'n galluogi cwsmeriaid banc i dynnu arian neu wneud trafodion ariannol eraill mewn lle cyhoeddus, fel rheol y tu allan i fanc, heb angen gweld clerc banc. Yr enw technegol mwyaf cyffredin yn rhyngwladol mewn sawl iaith yw **ATM** (Saesneg Americanaidd: *automated teller machine*). Gyda'r rhan fwyaf o beirianau modern, rhaid i'r cwsmer gael ei adnabod trwy roi cerdyn banc (cerdyn twll yn y wal) plastig yn y slot neu 'dwll yn y wal' sydd gyda stribed magnetig a sglodyn arno; mae hyn yn cynnwys rhif cerdyn unigryw a rhai manylion er diogelwch sy'n galluogi'r banc i adnabod y cwsmer a delio gyda'r cais. Yn ogystal mae'n rhaid i'r cwsmer roi ei rif PIN.

Trwy'r peiriant, gall cwsmeriaid gael mynediad at eu cyfrif[on] banc er mwyn tynnu pres o'r cyfrif, neu gael pres ar gredyd os defnyddient gerdyn credyd. Gallent wirio gweddill eu cyfrifon hefyd a defnyddio rhai gwasanaethau eraill. 'Twll yn y wal' yw'r enw mwyaf cyffredin am y peiriannau hyn ar lafar (benthyciad o'r enw llafar Saesneg *hole-in-the-wall*); mae enwau eraill ar draws y byd yn cynnwys *Bancomat* (sawl gwlad Ewropeaidd megis Rwsia), *Multibanco* (Portiwgal), ac *Any Time Money* (India).

Bellach mae sawl un o'r banciau a chymdeithasau adeiladu yng Nghymru sy'n darparu peiriannau twll yn y wal yn cynnig gwasanaeth dwyieithog neu rannol ddwyieithog, yn Gymraeg neu Saesneg, yn ôl dewis y cwsmer.

Mae sgamiau twll yn y wal yn dod yn fwyfwy cyffredin a chynghorir pobl i gymryd gofal wrth roi eu manylion yn y peiriant rhag ofn iddynt gael eu dwyn a'u defnyddio i ddwyn eu harian.

### Manteision i'r cwsmer

Bysellbad Almaeneg ar beiriant arian parod
* Mae'r peiriannau yn cynnig gwasanaethau 24 awr y dydd, trwy'r flwyddyn.
* Maent yn gyffredin iawn, fel rheol lleolir tu allan i fanciau, uwchfarchnadoedd a gorsafoedd petrol.
* Mae'r gwasanaethau yn gyflym ac yn ddiffwdan.

### Anfanteision i'r cwsmer

* Mae'r banc yn cynnig fwy o wasanaethau.
* Gall fod problem efo'r peiriant, er enghraifft nad oes arian ar ôl.
* Mae'r peiriannau yn agored i niwed: gall troseddwr ffitio dyfais sy'n darllen cardiau.

### Manteision i'r banc

* Bydd llai o gwsmeriaid yn llai o gost cyflogi i'r banc.
* Mae'r system yn un gyfrifiadurol ac felly gellir gwneud gwiriadau i'r gwasanaethau a gynigir ar sail y cwsmer.

### Anfanteision i'r banc

* Mae'r peiriannau yn ddrud i'w prynu, gosod a chynnal.

Gweler hefyd
------------

* Twll

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Twll yn y wal***
Strwdel afalau.
Crwst o ddalennau teneuon o does o amgylch llenwad meddal yw **strwdel** (Almaeneg: *Strudel*, sef trobwll) sydd yn tarddu o goginiaeth Canolbarth Ewrop. Gwneir fel rheol ar ffurf rhôl hir, yn aml wedi ei phlygu mewn siâp pedol neu dorch, ac wedi pobi câi'r strwdel ei dorri'n sleisiau er mwyn ei fwyta, naill ai yn boeth neu'n oer.

Cymysgir blawd, wyau, ychydig o fenyn, a chymhareb uwch na'r arfer o ddŵr i wneud toes sidanaidd a ellir ei rolio neu dynnu'n denau iawn. Dodir y toes ar liain, gydag ychydig o flawd, ar fwrdd mawr er mwyn ei dynnu gyda'r dwylo, ac yn draddodiadol dywedir bod yn rhaid ei ymestyn cymaint fel bod modd darllen papur newydd trwyddi. Er mwyn troi'r toes yn rhôl hir, caiff ei frwsio gyda menyn toddi a thaenir briwsion bara arno cyn gosod y llenwad ar hyd ben y ddalen. Codir y lliain fel bo'r toes yn rholio i fyny ar ochr arall y bwrdd. Câi'r rholyn ei droi'n siâp droelleg, fel arfer, a rhoddir rhagor o fenyn toddi arno cyn ei roi yn y ffwrn i'w bobi.

Esiampl nodweddiadol yw'r *Apfelstrudel*, sydd yn boblogaidd yn Awstria a'r Almaen, sydd yn cynnwys afalau ac weithiau rhesins. Mae llenwadau eraill yn cynnwys cnau Ffrengig mâl, hadau'r pabi gwyn wedi eu berwi, ceirios a sinamon, a chaws ceulaidd gyda sbeisys a melysyddion. Mae strwdel yn debyg i felysfwydydd eraill a wneir o grwst tenau megis ffilo sydd yn boblogaidd yn y Balcanau a'r Dwyrain Agos, er enghraifft baclafa.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "strudel".
2. 1 2  Alan Davidson, *The Oxford Companion to Food* (Rhydychen: Oxford University Press, 2006), t. 783.