Cantores o Gymraes yw **Shirley Veronica Bassey** DBE (ganwyd 8 Ionawr 1937), yn enedigol o Gaerdydd.

Mae ei chaneuon enwocaf yn cynnwys *As Long as He Needs Me* (1960), *What Now My Love* (1962), *I, Who Have Nothing* (1963) *Goldfinger* (1964), *Big Spender* (1967), "Something" (1970) a *Diamonds are Forever* (1971). Ym 1995, cafodd ei phleidleisio fel Personoliaeth y Flwyddyn ym Myd Adloniant gan y Variety Club Prydeinig. Hi oedd yr artist Cymreig cyntaf i fynd i rif un yn siart senglau y Deyrnas Unedig.

O'i genedigaeth tan 1960: Ei Llwyddiannau Cynnar
------------------------------------------------

Ganwyd Bassey yn 182 Stryd Bute, Tiger Bay, Caerdydd i forwr o dad a oedd yn Efik Nigeriaidd a mam o Swydd Efrog. Ysgarodd ei rhieni pan oedd yn dair oed. Fe'i magwyd yn ardal dosbarth gweithiol y ddinas yn Tiger Bay. Yr ieuengaf o saith o blant, gadawodd Bassey Ysgol Moorland yn 15 oed gan fynd i weithio mewn ffatri a pherfformio mewn clybiau lleol ar y penwythnosau. Yn fuan iawn, trodd yn gantores broffesiynol a chafodd nifer o senglau llwyddiannus tu hwnt a gyrfa a ymestynnodd dros bedwar degawd. Ym 1953, perfformiodd mewn sioe gerdd o'r enw *Memories of Jolson* a oedd yn seiliedig ar fywyd y canwr Al Jolson. Yna symudodd ymlaen i *Hot from Harlem* a barhaodd tan 1954.

Erbyn hyn, roedd Bassey wedi cael ei dadrithio gan fyd canu a beichiogodd yn 16 oed gyda'i merch Sharon a dychwelodd i weithio fel gweinyddes yng Nghaerdydd. Ym 1955 fodd bynnag, cafodd ei henw ei grybwyll i Michael Sullivan, asiant o Streatham ac ail-ddechreuodd ei gyrfa. Pan welodd ef Bassey, penderfynodd fod ganddi'r potensial i fod yn seren. Teithiodd Bassey gan berfformio mewn amryw theatrau tan iddi dderbyn rhan mewn sioe a ddaeth ag enwogrwydd iddi sef sioe *Al Read Such is Life* yn Theatre yr Adelphi yn y West End yn Llundain. Tra'n y sioe hwn, cynigiodd Johnny Franz, cynhyrchydd recordiau, gytundeb recordio iddi. Recordiodd Bassey ei record cyntaf o'r enw *Burn My Candle* a gafodd ei ryddhau ym mis Chwefror 1956 pan oedd Bassey yn 19 oed yn unig.

O ganlyniad i eiriau awgrymog y gân, penderfynodd y BBC ei gwahardd. Serch hynny, gwerthodd y record yn dda, yn enwedig gyda fersiwn pwerus Bassey o *Stormy Weather*. Dilynwyd hyn gan fwy o senglau ac ym mis Chwefror 1957, cafodd Bassey ei llwyddiant mawr cyntaf gyda "Banana Boat Song" a aeth i rif 8 yn y Siart Senglau Prydeinig. Yn yr un flwyddyn recordiodd y sengl *If I Had a Needle and Thread* o dan arweiniad y cynhyrchydd Americanaidd Mitch Mitchell o dan y label Columbia. Yng nghanol 1958, recordiodd ddwy sengl a fyddai'n datblygu i fod yn glasuron yng ngyrfa gerddorol Bassey: "As I Love You" a oedd ar ail ochr sengl y gân serch "Hands Across the Sea". Nid oedd y gwerthiant yn dda fodd bynnag, ond wedi iddi berfformio yn y Palladium yn Llundain gwelwyd cynnydd yn y gwerthiant. Ym mis Chwefror 1959, cyrhaeddodd rif 1 yn y siart ac arhosodd yno am bedair wythnos. Recordiodd Bassey "*Kiss Me, Honey Honey, Kiss Me*" hefyd yr un cyfnod ac wrth i "As I Love You" ddringo'r siart, gwnaeth "Kiss Me, Honey Honey, Kiss Me" hefyd, gyda'r ddwy gân yn nhri uchaf y siart yr un pryd. Rhai misoedd yn ddiweddarach, arwyddodd Bassey gytundeb gyda EMI Columbia, a dechreuodd yr ail gyfnod yn ei gyrfa.

1960 - 1980
-----------

Ar ddechrau ac yng nghanol y 1960au, cafodd Bassey lawer o lwyddiant yn siartiau cerddorol y Deyrnas Unedig, gan gynnwys pum albwm a gyrhaeddodd y 15 uchaf. Ym 1960, cyrhaeddodd ei recordiad o "As Long As He Needs Me" o Olover! gan Lionel Bart #2, a bu yn y siart am 30 wythnos. Ym 1962, cydweithiodd Bassey gyda Nelson Riddle a'i gerddorfa i gynhyrchu'r albwm "Let's Face the Music" (#12) a'r sengl "What Now My Love" (#5). Roedd caneuon eraill o'r cyfnod a aeth i Ddeg Uchaf y siart yn cynnwys ei hail #1, gyda'r ochr-A-dwbl "Reach for the Stars" / Climb Ev'ry Mountain" (1961), "I'll Get By" (hefyd ym 1961), a'i fersiwn hi o gân lwyddiannus Ben E. King "I (Who Have Nothing)" ym 1963. Yn ystod y cyfnod hwn hefyd, gwahoddodd John F. Kennedy Bassey i ganu yn ei Ddawns Urddo. Ym 1965, mwynhaodd Bassey ei chân lwyddiannus cyntaf yn siart yr Unol Daleithiau gyda'r gân *Goldfinger* o'r ffilm James Bond o'r un enw. Yn sgîl llwyddiant y gân honno, ymddangosodd Bassey ar nifer o sioeau siarad Americanaidd fel y rhai a gyflwynwyd gan Johnny Carson a Mike Douglas. Hefyd ym 1965, canodd y trac teitl ar gyfer y ffilm ddychanol o James Bond, *The Liquidator*, ac aeth yr albwm a recordiodd yn fyw yn *Pigalle* Llundain i'r 20 Uchaf.

Ar ôl 1964, cafodd y sengl "Goldfinger" ddylanwad hir-dymor ar ei gyrfa; pan yn ysgrifennu nodiadau ar gyfer clawr yr albwm *Bassey's 25th Anniversary Album'* ym 1978, dywed Clayton fod: "Acceptance in America was considerably helped by the enormous popularity of (Goldfinger)...But she had actually established herself there as early as 1961, in cabaret in New York. She was also a success in Las Vegas...'I suppose I should feel hurt that I've never been really big in America on record since Goldfinger...But, concertwise, I always sell out.'..." Adlewyrchwyd hyn yn y ffaith mai dim ond un o LPs Bassey a gyrhaeddodd yr 20 Uchaf yn siart yr Unol Daleithiau, (R&B, Live at Carnegie Hall), ac felly roedd yn "llwyddiant un-cân," a ymddangosodd unwaith yn unig ym 40 Uchaf y Billboard Hot 100, gyda "Goldfinger". Serch hynny, ar ôl "Goldfinger" dechreuodd ei gwerthiant leihau yn y Deyrnas Unedig hefyd, gyda dwy o'i senglau'n unig yn cyrraedd y 40 Uchaf tan 1970. Roedd ganddi gytundeb gyda United Artists, a threuliodd ei halbwm cyntaf gyda'r label hynny, sef "I've Got a Song for You" (1966), wythnos yn y siart; o bryd hynny tan 1970, dim ond dwy o'i halbymau aeth i 40 Uchaf y siart, gydag un o'r albymau hynny yn gasgliad o ganeuon. Ym 1967 fodd bynnag, rhyddhawyd un o'i senglau enwocaf "Big Spender", er iddo gyrraedd ychydig tu allan i 20 Uchaf y Deyrnas Unedig yn unig.

1980 - 1999
-----------

Trwy gydol y rhan fwyaf o'r 1980au, canolbwyntiodd Bassey ar waith elusennol gan berfformio ambell daith gyngherddol yn Ewrop a'r Unol Daleithiau. Roedd ei chytundeb gyda EMI-United Artists wedi dod i ben a dechreuodd Bassey yr hyn a gyfeiriodd ato fel 'ymddeoliad-rhannol'. Ym 1982, recordiodd Bassey albwm o'r enw *All by Myself* a gwnaeth raglen deledu arbennig ar gyfer Thames Television o'r enw *A Special Lady* gyda Robert Goulet yn westai iddi. Ym 1983 recordiodd ddeuawd gydag Alain Delon, "Thought I'd Ring You", a fu'n llwyddiannus yn Ewrop. Bellach roedd Bassey yn recordio tipyn llai ond rhyddhaodd albwm o'i chaneuon mwyaf adnabyddus ym 1984, *I Am What I Am*, a berfformiwyd gyda Cherddorfa Simffoni Llundain. Ym 1986, rhyddhaodd sengl a fideo i gefnogi Bwrdd Twristiaeth Llundain, *There's No Place Like London*. Ym 1987 recordiodd albwm o draciau sain James Bond, *The Bond Collection*, ond mae'n debyg ei bod yn anhapus gyda'r canlyniad, ac felly gwrthododd ei ryddhau. (Pum mlynedd yn ddiweddarach cafodd ei ryddhau ta beth. Aeth Bassey ag achos yn erbyn y cwmni a tynnwyd pob copi na werthwyd yn ôl.) Ym 1987 hefyd, recordiodd Bassey ei llais ar gyfer yr artistiaid o'r Swistir Yello ar "The Rhythm Divine", cân a ysgrifennwyd ar y cyd â'r canwr Albanaidd Billy Mackenzie. Ym 1989 rhyddhaodd albwm a oedd wedi ei chanu yn ei chyfanrwydd yn Sbaeneg, *La Mujer*. Ar ddiwedd canol y 1980au, roedd Bassey wedi dechrau gweithio gyda hyfforddwr lleisiol, cyn ganwr opera, a dangosodd ei halbwm Keep the Music Playing ym 1991 arddull grand, pop operatig ar nifer o'r caneuon (a ddylanwadwyd o bosib gan ei halbwm gyda Cherddorfa Symffoni Llundain rai blynyddoedd ynghynt).

Recordiau Shirley Bassey
------------------------

### Philips

* *Born To Sing The Blues* (1957)
* *Shirley Bassey At The Café De Paris* (1957)
* *Bewitching Miss Bassey* (1959)

### EMI Columbia

* *The Fabulous Shirley Bassey* (1959)
* *Shirley* (1961)
* *Shirley Bassey* (1962)
* *Let's Face The Music* (1962)
* *Goldfinger [Soundtrack]* (1964)
* *Shirley Bassey At The Pigalle* (#15 1965)
* *Shirley Stops The Shows (1965)*

### EMI United Artists

* *I've Got A Song For You* (1966)
* *And We Were Lovers (1967)*
* *12 Of Those Songs* (1968)
* *This Is My Life* (1968)
* *La Vita - This Is My Life* (1968)
* *Golden Hits Of Shirley Bassey* (1968)
* *Does Anybody Miss Me (1969)*
* *Live at Talk of the Town* (1970)
* *Something* (1970)
* *Something Else* (1971)
* *Big Spender* (1971)
* *It's Magic* (1971)
* *The Fabulous Shirley Bassey* (1971)
* *What Now My Love* (1971)
* *The Shirley Bassey Collection* (1972)
* *And I Love You So* (1972)
* *I Capricorn* (1972)
* *Never, Never, Never* (1973)
* *Nobody Does It Like Me* (1974)
* *The Shirley Bassey Singles Album* (1975)
* *Good Bad But Beautiful* (1975)
* *Love Life And Feelings* (1976)
* *Thoughts Of Love* (1976)
* *You Take My Heart Away* (1977)
* *25th Anniversary Album* (1978)
* *Yesterdays* (1978)
* *The Magic Is You* (1978)
* *What I Did For Love* (1979)

### Amryw o labeli eraill

* *Love Songs* (1982)
* *I Am What I Am* (1984)
* *La Mujer* (1987)
* *Keep the Music Playing* (1991)
* *The Best Of Shirley Bassey* (1992)
* *Sings Andrew Lloyd Webber* (1993)
* *Sings The Movies* (1995)
* *The Show Must Go On* (1996)
* *The Birthday Concert* (1997)
* *Land Of My Fathers*
* *The Remix Album: Diamonds Are Forever* (2000)
* *The Greatest Hits - This Is My Life* (2000)
* *Thank You For The Years* (2003)
* *The Columbia/EMI Singles Collection* (2006)
* *Get The Party Started* (2007)

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Number ones from Wales. BBC Wales.
2. ↑  The Songs of Shirley Bassey Archifwyd 2014-03-07 yn y Peiriant Wayback. Nodiadau clawr yr albwm gan Peter Clayton. "25th Anniversary Album".
3. ↑  Bassey v. Icon Entertainment plc (1995) EMLR 596

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 66648809
* LCCN: n94087510
* ISNI: 0000 0000 6310 916X
* GND: 121508714
* SUDOC: 232726329
* BNF: cb13770480t (data)
* BIBSYS: 4027707
* ULAN: 500385814
* NLA: 35596323
* NKC: xx0001875
* The SBN id UBOV509363 is not valid.
* BNE: XX849016

 |