recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Gefeil-lys cyd-dueddol** (enw gwyddonol: *Cephalozia connivens*; enw Saesneg: *forcipated pincerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Mae'n blanhigyn bychan iawn, sy'n hoffi cynefinoedd fel corsydd a mannau gwlyb a llaith eraill, lle ceir migwyn (*Sphagnum*).

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, a ledled gwledydd Prydain, ond yn cymharol brin yng nghanol Lloegr, ac nid yw'n or-hoff o dir asidig.

Disgrifiad
----------

Mae coesynnau'r Gefeil-lys cyd-dueddol, fel arfer, oddeutu 0.5–1 mm o led ac mae'r dail yn 0.8 mm
o led a 0.6 mm o hyd. Mae ganddi gelloedd dail mawr, sy'n golygu ei bod yn edrych yn hynod o dryloyw trwy chwyddwydr.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Gefeil-lys cyd-dueddol** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Strwythur ATP

| Bas Nitrogen | Ribonucleosid | Deoxyribonucleosid |
| --- | --- | --- |
| Adenin | AdenosinA | DeoxiadenosindA |
| Gwanin | GwanosinG | DeoxigwanosindG |
| Thymin | 5-Methyluridinm5U | ThymidindT |
| Wracil | WridinU | DeoxiwridindU |
| Cytosin | CytidinC | DeoxicytidindC |
|

Dosbarth o folecylau cemeg organig a biocemeg yw'r **niwcleotidau**. Fe'i enwir ar ôl cnewyllyn celloedd (*nucleus*), oherwydd presenoldeb polymerau ohonynt yn yr organnyn hwnnw ar ffurf DNA ac RNA (yr asidau niwclëig). Dim ond niwcleotidau sydd yn macro-molecylau'r asidau niwclëig, ond hefid ceir niwcleotidau yn rhan o nifer o fiocemegolion eraill, megis NAD a CoA.

Cyfansoddir pob niwleotid o dair rhan[1].

* bas organig sy'n cynnwys nitrogen
* siwgr pum carbon (pentos). Ribos a deocsiribos yw'r pentosau mewn niwcleotidau naturiol.
* un neu rhagor o grwpiau ffosffad.

Yn unigol gelwir hwynt yn mononiwcleoditau. Oligoniwcleotidau a pholyniwcleotidau yw'r termau ar gyfer y polymerau. Gelwir y molecylau cyfatebol heb y ffosffad yn niwcleosidau.

A (mono)niwcleotidau mwyaf cyffredin yn y gell yw ATP (adenosin triffosffad) ac ADP  (adenosin deuffosffad). Y rhain sydd wrth wraidd un o brif gyfundrefnau egnibiocemeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Michael Kent (*cyf* Lynwen Rees Jones) (2005) Bioleg Uwch. Oxford/CBAC (tud 36)
Mae **Glas Tulaichean - Meall Ruigh Mor Thearlaich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Pitlochry i Braemar a Blairgowrie yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NO052719. Y fam-fynydd yw Glas Tulaichean.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Undeb llafur yn cynrychioli glowyr de Cymru oedd **Ffederasiwn Glowyr De Cymru**, a elwid yn aml **y Ffed** (Saesneg: *South Wales Miners' Federation*).

Ffurfiwyd yr undeb yn dilyn methiant Streic Glowyr De Cymru 1898. Daeth yn gysylltiedig â Ffederasiwn Glowyr Prydain Fawr yn 1899 a'r Blaid Lafur yn 1908.

Yn 1945, newidiodd Ffederasiwn Glowyr Prydain Fawr i fod yn undeb canolog, dan yr enw Undeb Cenedlaethol y Glowyr, a daeth Ffederasiwn Glowyr De Cymru yn Rhanbarth De Cymru o'r undeb hwnnw. Roedd yr Aelod Seneddol Lib-Lab William Abraham (Mabon) yn un o'r arweinwyr cynnar, ond ymhen ychydig daeth arweinwyr iau, llai cymhedrol yn eu lle. Erbyn yr ymgyrch dros isafswm cyflog yn 1912 roedd yn amlwg mai'r Ffed oedd yn gosod yr agenda ar gyfer gweddill gwledydd Prydain.

Clensiodd dirwasgiad 1930au'r Ffed i galonnau ei aelodau a daeth yn rhan o fytholeg sosialaidd Cymru.

Yn 1945 daeth yn Adran De Cymru o Undeb Cenedlaethol y Glowyr.

Llywyddion y Ffed
-----------------

* 1898: William Abraham (Mabon)
* 1912: William Brace
* 1915: James Winstone
* 1922: Vernon Hartshorn
* 1924: Enoch Morrell
* 1934: James Griffiths
* 1936: Arthur Horner
* 1946: Alf Davies
* 1951: Will Paynter
* 1959: William Whitehead
* 1966: Glyn Williams
* 1973: Emlyn Williams
* 1985: ?

Ysgrifenyddion
--------------

* 1898: Thomas Richards
* 1931: Oliver Harris
* 1941: Evan Williams
* 1943: W. J. Saddler
* 1946: Evan Williams
* 1947: William Arthur
* 1951: W. H. Crews
* 1958: D. D. Evans
* 1963: David Francis
* 1976: George Rees
Mae **Glas Leathad Mor (Ben Wyvis) - An Cabar** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Vaich i Moray Firth yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH450665. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd yw Glas Leathad Mor (Ben Wyvis).

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cofeb George Owen yn eglwys Nanhyfer
Hynafiaethydd, naturiaethwr ac awdur Cymreig oedd **George Owen** o Henllys (1552 - 26 Awst, 1613).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yn Henllys ym mhlwyf Nanhyfer, Sir Benfro, yn fab hynaf Elizabeth Herbert a William Owen, cyfreithiwr cefnog. Addysgwyd George yn y gyfraith yn Llundain, ac yn 1571 priododd Elizabeth Phillips. Bu iddynt unarddeg o blant; ganed ei fan hynaf, Alban Owen, yn 1580.

Cymerai ddiddordeb mawr mewn achyddiaeth, hanes lleol a daearyddiaeth, yn Sir Benfro a rhannau eraill o Gymru. Fe'i cynorthwywyd yn ei waith gan George William Griffith. Bu iddo ran mewn gosod y seiliau ar gyfer astuduaeth o ddaeareg Cymru. Bu'n noddwr i nifer o feirdd Cymraeg.

Bu farw yn Hwlffordd a chladdwyd ef yn Nanhyfer. Canodd y bardd Ieuan Tew Ieuanc farwnad iddo, gan ei gyfarch wrth ei enw mewn gwisg Gymraeg, sef Siôrs Owen.

Enwyd un nodwedd ddaearyddol ar y Lleuad ar ei ôl; y grib a elwir yn *Dorsum Owen*.

Cyhoeddiadau
------------

* *A Dialogue of the present Government of Wales*, 1594.
* *The Number of the Hundreds, Castells, Parish Churches and ffayres...in all the Shiers of Wales* yn ddiweddarach cafodd hwn y teitl *Description of Wales*, 1602.
* '*The Description of Penbrokeshire*, 1603.

Cyhoeddodd fap o Sir Benfro (1602), a gyhoeddwyd yn chweched argraffiad y *Britannia* (1607).

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 9948768
* LCCN: n95042506
* ISNI: 0000 0000 5511 1710
* GND: 137260792
* SUDOC: 152082220
* BNF: cb12476635b (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Pentref gwledig bychan yng nghymuned Cerrigydrudion, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Glasfryn**. Saif yn y bryniau ar lôn yr A5 tua 4 milltir i'r gorllewin o bentref Cerrigydrudion a thua'r un pellter i'r dwyrain o Bentrefoelas, ar y ffordd rhwng Corwen a Betws-y-Coed. Roedd yn Sir Ddinbych gynt.

Mae'n gorwedd yn ardal Uwch Aled. Cyfyd Mynydd Hiraethog i'r gogledd o'r pentref.

Llifa Afon Merddwr i lawr o'r bryniau ger y pentref i lifo i lawr y dyffryn i ymuno ag Afon Conwy ger Pentrefoelas. Gerllaw ceir Llyn y Cwrt gyda ffrwd fechan yn llifo ohono i Afon Merddwr.

Glasfryn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 24 Tachwedd 2021
3. ↑  Map OS 1:50,000 Landranger 116 Dinbych a Bae Colwyn.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
*Mae 'Gwyddonydd' yn ailgyfeirio i'r dudalen hon. Am y cylchgrawn Cymraeg gweler Y Gwyddonydd.*
Galileo: tad gwyddoniaeth fodern yn ôl llawer.
Gwyddonydd wrth ei gwaith
System o wybodaeth a dealltwriaeth o'r byd ffisegol, sy'n defnyddio dulliau a ellir eu gwirio yw **gwyddoniaeth**. Yn benodol, mae'n cyfeirio at system o ganfod gwybodaeth sy'n seiliedig ar empiriaeth, arbrofi, a methodolegol rheysmegol ac at y corff o wybodaeth mae pobl wedi'u casglu trwy ymchwil o'r fath. Athroniaeth gwyddoniaeth yw astudiaeth haniaethol o natur a chyfiawnhâd gwybodaeth wyddonol.

Mynna gwyddonwyr bod yn rhaid i ymchwil wyddonol ufuddhau i'r dull gwyddonol, gan egluro digwyddiadau yn nhermau achosion naturiol, a gwrthod syniadau goruwchnaturiol na ellir ei brofi. Hynny yw, nid lle gwyddoniaeth ydy gofyn 'Oes na Dduw?'

Dosberthir meysydd gwyddoniaeth yn ddau brif grŵp: gwyddorau naturiol, a gwyddorau cymdeithasol. Mae Mathemateg yn arf hanfodol i'r gwyddonydd, ac mae Mathemateg yn debyg (ac yn rhan o) Wyddoniaeth gan ei bod yn astudiaeth drwyadl a rhesymegol o bynciau megis rhif, maint, strwythur, gofod, a newid. Fodd bynnag, ni ellir ystyried Mathemateg yn Wyddoniaeth bur, gan fod y dull mathemategol yn gwbl wahanol i'r dull gwyddonol.

Dros y canrifoedd cafwyd llawer o Gymry a fu'n flaenllaw iawn y myd Gwyddoniaeth gan gynnwys dau enillydd y wobr Nobel: Brian David Josephson (g. 1940) a Bertrand Russell, y biolegydd Alfred Russel Wallace a'r economegydd Clive W. J. Granger (g. 1934). Robert Recorde (1510–1558) o Ddinbych-y-pysgod a greodd symbol yr hafaliad **(=)** ac William Jones (1675–1749) oedd y cyntaf i ddefnyddio'r symbol **π** (ynganiad: [/]paɪynganiad: [/]) i gynrychioli cymhareb y cylchedd i'r diamedr yn 1796.

Gwyddoniaeth naturiol
---------------------

 *Prif erthygl: Gwyddoniaeth naturiol*
Ystyr draddodiadol Gwyddoniaeth Naturiol yw astudiaeth o agweddau di-ddynol y byd. Fel casgliad, gwahaniaethwyd y gwyddoniaethau naturiol oddi wrth diwinyddiaeth a'r gwyddoniaethau cymdeithasol ar un llaw, a'r celfyddydau a dyniaethau ar y llaw arall.

Gwyddoniaeth bur
----------------

 *Prif erthygl: Gwyddoniaeth bur*
Cangen o wyddoniaeth sy'n disgrifio'r gwrthrychau a'r grymoedd mwyaf gwaelodol a sylfaenol ynghyd â'r berthynas rhyngddynt a'r deddfau sy'n eu llywodraethu fel y gellir dweud fod pob ffenomen naturiol yn deillio ohonynt yw gwyddoniaeth bur neu wyddoniaeth waelodol (Saesneg: *fundamental science*).

Gwyddoniaeth gymhwysol
----------------------

 *Prif erthygl: Gwyddoniaeth gymhwysol*
Defnyddio gwybodaeth wyddonol a'i chymhwyso i broblemau ymarferol yw gwyddoniaeth gymhwysol.

Gweler hefyd
------------

* Gwyddoniaeth a thechnoleg yng Nghymru
* Gwyddorau cymdeithas
* Gwyddorau daear
* Gwyddor iechyd
* System Ryngwladol o Unedau

Cyfeiriadau
-----------



Chwiliwch am ***gwyddoniaeth***  
yn Wiciadur.

 gw • sg • go**Gwyddoniaeth naturiol**

Bywydeg **·**  Cemeg **·**  Ecoleg **·**  Ffiseg **·**  Gwyddorau daear **·**  Seryddiaeth
Llyfr athroniaeth yn Ffrangeg, gydag atodiad Lladin, gan yr Almaenwr Gottfried Wilhelm Leibniz yw ***Essais de Théodicée***, a gyhoeddwyd yn 1710, sydd yn ymdrin â phroblem drwg ac yn ymateb yn bennaf i ddadleuon Pierre Bayle ynghylch bodolaeth Duw. Enw llawn y gwaith yw *Essais de Théodicée sur la bonté de Dieu, la liberté de l'homme et l'origine du mal* ("Traethodau Theodiciaeth am ddaioni Duw, rhyddid dyn a tharddiad drwg"), a fe'i gelwir fel arfer yn *Théodicée*.

Bathodd Leibniz y term *théodicée* drwy gyfuno'r geiriau Groeg *theos*, sef "duw", a *dikē*, sef "cyfiawnhâd", ac felly ystyr lythrennol y gair yw i gyfiawnhau duw, neu i amddiffyn priodoleddau duw. Ysgrifennodd Leibniz ragair mewn drafft o'r gwaith sydd yn esbonio ystyr y teitl fel "cyfiawnder Duw". Ni chynhwysir yr eglurhad hwn yn y llyfr cyhoeddedig, ac felly bu nifer o ddarllenwyr yn tybio taw enw neu ffugenw'r awdur oedd "Théodicée". Bellach, defnyddir y gair theodiciaeth i ddisgrifio esboniadau diwinyddol neu athronyddol sydd yn ymdrechu i ateb y broblem drwg, hynny yw pam bod Duw yn caniatáu pethau drwg i ddigwydd.

Mae'r rhan fwyaf o'r traethodau yn ymateb i athroniaeth grefyddol y Ffrancwr Pierre Bayle. Yn ôl Bayle, amhosib ydy cysoni cred mewn Duw daionus â bodolaeth drygioni yn y creu, a dadleuodd felly bod Cristnogaeth yn ffydd sydd yn groes i reswm. Cychwynna *Théodicée* gyda rhag-draethawd hir sydd yn dadlau bod ffydd yn uwch na rheswm, ond nid yn groes iddi. Rhennir gweddill y gyfrol yn dair rhan. Yn y rhan gyntaf, ymdrecha Leibniz i egluro natur a tharddiad drygioni, a chyflwynir amddiffyniad o gred mewn Duw sydd yn llawn daioni. Mae'n ymdrin â sawl pwnc diwinyddol ac athronyddol, gan gynnwys tarddiad yr enaid, yr ewyllys rydd, a rhagwybodaeth ddwyfol. Dilyna ymatebion manwl i ddadleuon Bayle – ar bwnc pechod yn y rhan gyntaf a drwg natur yn yr ail – ac mae'n debyg bod y rhain yn seiliedig ar waith a gychwynnwyd gan Leibniz sawl blwyddyn ynghynt ar anogaeth Sophia Charlotte, gwraig i Ffredrig I, brenin Prwsia. Cynhwysir crynodeb ffurfiol o ddadleuon yr awdur mewn atodiad yn yr iaith Ladin.

Dyma'r unig gyfrol ar bwnc athroniaeth a gyhoeddwyd gan Leibniz wedi iddo ennill bri am ei ysgolheictod. Ysgrifennir y traethodau mewn arddull anffurfiol ond dysgedig, sydd yn nodweddiadol o waith yr awdur. Er nad yw'n cynnwys trosolwg cynhwysfawr o athroniaeth Leibniz, *Théodicée* oedd gwaith enwocaf Leibniz yn y 18g.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Stoeber M. "Leibniz’s Teleological Theodicy" yn *Evil and the Mystics' God* (Llundain: Palgrave Macmillan, 1992).
2. 1 2 3  Stuart Brown a N. J. Fox, *Historical Dictionary of Leibniz's Philosophy* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2006), tt. 227–28.
3. ↑   theodiciaeth. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 9 Chwefror 2020.
Mae **Glas Maol** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO166765. Ceir piler triongl yr OS ger y copa, a charnedd. Dyma gopa uchaf Mynyddoedd Mounth ac fe'i lleolir yn Angus. Mae Canolfan Sgio Glenshee ar y llethrau gorllewinol. Y fam fynydd ydy Lochnagar.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Glas Maol yn cael ei alw'n Marilyn a Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Copaon eraill
-------------

* Glas Maol Bach

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwleidydd o'r Alban yw **Gavin Newlands** (ganwyd 2 Chwefror 1980) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Paisley a Gogledd Swydd Renfrew; mae'r etholaeth yn swydd Swydd Renfrew, yr Alban. Mae Gavin Newlands yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin, ac wedi bod yn aelod o'r blaid ers 1992.

Astudiodd yng Ngholeg James Watt ac mae'n ŵr busnes llwyddiannus. Bu'n aelod o Glwb Rygbi Renffrew am 15 mlynedd ac yn gapted y tîm cyntaf am dair.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Gavin Newlands 25601 o bleidleisiau, sef 50.7% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +31.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9076 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Mae **Ffordd Blaenrhondda** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1965 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 15.75 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Sosialydd Cymreig oedd yr Arglwydd **Gwilym Prys-Davies** (8 Rhagfyr 1923 – 28 Mawrth 2017). Bu'n ymgeisydd y Blaid Lafur yn Is-etholiad Caerfyrddin, 1966, ond nid oedd yn llwyddiannus.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Gwilym Prys-Davies yn Llanegryn, Meirionnydd. Gwasanaethodd yn y llynges yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Wedi hynny astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Aberystwyth ac aeth i weithio fel cyfreithiwr ym Mhontypridd yn 1956.

Gyrfa
-----

Daeth yn aelod o Dŷ'r Arglwyddi ar 9 Chwefror 1983 a gwasanaethodd fel Arglwydd hyd nes iddo ymddeol fel Arglwydd ar 23 Mai 2015.

Bu'n llefaru ar faterion iechyd a Gogledd Iwerddon ar ran yr wrthblaid yn Nhy'r Arglwyddi yn ystod yr 1980au a 1990au. Gwasanaethodd fel llefarydd yr Wrthblaid yn Nhy'r Arglwyddi ar faterion Cymreig rhwng 1987 a 1997.

Bywyd personol
--------------

Cyfarfu ei wraig Llinos yn y brifysgol a bu'r ddau yn briod am dros 50 mlynedd hyd ei marwolaeth yn 2010. Bu farw ar 23 Mawrth 2017 yn 93 blwydd oed.

Ysgoloriaeth Gwilym Prys Davies
-------------------------------

Gan ddechrau yn 2018 cynigiwyd Ysgoloriaeth Gwilym Prys Davies i fyfyriwr/aig o'r hen sir Feirionnydd neu bwrdeisdref sirol Rhondda, Cynon, Tâf sy'n astudio'r Gyfraith gyda elfen o'r Gymraeg yn un o brifysgolion Cymru. Gweindyddir yr Ysgoloriaeth gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Enillydd yr Ysgoloriaeth yn 2022 oedd Elin Pennant Jones o Rhydymain ger Dolgellau a aeth i astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Cynhaeaf Hanner Canrif: Gwleidyddiaeth Gymreig 1945-2005* (Gwasg Gomer, 2008)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Yr Arglwydd Gwilym Prys-Davies wedi marw yn 93 oed*  , BBC Cymru Fyw, 29 Mawrth 2017.
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-01-11. Cyrchwyd 2018-11-16.
3. ↑  "Ysgoloriaeth Gwilym Prys Davies". Sianel Youtube Coleg Cymraeg Cenedlaethol. 19 Awst 2019.
4. ↑  "ERIN PENNANT JONES O DDOLGELLAU YN ENNILL YSGOLORIAETH GWILYM PRYS DAVIES Y COLEG CYMRAEG GWERTH £3,000". Coleg Cymraeg Cenedlaethol. 20 Medi 2022. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-10-20. Cyrchwyd 2022-10-20.

Dolenni allanol
---------------

* Gwilym Prys-Davies papers yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 73355541
* LCCN: nb99187743

 |
Mae **Ceann Loch Goibhle** (Saesneg: Lochgoilhead) yn bentref ar benrhyn Còmhghall (Saesneg: Cowal), yn Earra-Ghàidheal agus Bòd (Saesneg: Argyll and Bute), yn Ucheldir Yr Alban. Mae’n rhan o Barc Cenedlaethol Llyn Llumonwy a’r Trossachs.

Cyrhaeddodd dynolryw yr ardal dros 10,000 o flynyddoedd yn ôl. Enw gwreiddiol yr ardal oedd Kil nam Brathairan (eglwys y brodyr) ac adeiladwyd eglwys yno ym 1379. Ceir gweddillion Neolithig yno hefyd. Roedd yr ardal yn gartref i’r Campbeliaid a chyn hynny i’r Lamontiaid.

Mae poblogaeth y pentref oddeutu 400. Tai haf, ail dai neu fythynnod ar log yw tua thraean y tai erbyn hyn. Mae gan Ystâd Drimsinie bentref gwyliau, sy’n dyblu’r boblogaeth ynghanol haf.

Mae swyddfa’r post, archfarchnad fach, eglwys, neuadd y pentref, ysgol gynradd, tafarn a meddygfa.

Gwelir gwiwerod coch, belaod, dwrgwn, ceirw, moch daear, eryrod, huganod, bwncathod, gwylogod, llamhidyddion a morloi yn yr ardal.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Gwefan undiscoveredscotland
2. ↑  Gwefan Loch Lomond/Trossachs

Dolen allanol
-------------

* Gwefan y gymuned Archifwyd 2020-07-17 yn y Peiriant Wayback.
***O, What a Beautiful Mornin'*** yw gân agoriadol *Oklahoma!*, sioe gerdd a gafodd ei berfformio gyntaf ar Broadway ym 1943. Fe'i hysgrifennwyd gan y cyfansoddwr Richard Rodgers a'r libretydd Oscar Hammerstein II. Mae'r prif gymeriad gwrywaidd Curly McLain, yn canu'r gân ar ddechrau'r olygfa gyntaf o'r sioe. Geiriau'r cytgan yw:

*"Oh, what a beautiful mornin'!*   

*Oh, what a beautiful day!*   

*I've got a beautiful feelin'*   

*Ev'rythin's goin' my way.*"

  
Mae "optimistiaeth berw" Curly yn cael ei ddal yn berffaith gan gerddoriaeth llawn asbri Rodgers yn fugeilgerdd ysgafnfryd Hammerstein.

Dyma oedd y cân gyntaf o gydweithrediad cerddorol Rodgers a Hammerstein i gael ei glywed gan gynulleidfaoedd theatr. Mae wedi dod yn un o'u caneuon mwyaf poblogaidd ac yn fuan daeth yn un o'r caneuon Americanaidd mwyaf poblogaidd i ddod o gyfnod y rhyfel. Enillodd elw tu allan i'w cynefin ar Broadway, yn gyntaf ar y radio a recordiadau, ac yna'n ddiweddarach ar nifer o sioeau teledu amrywiol. Dywedodd Brooks Atkinson, wrth adolygu'r cynhyrchiad gwreiddiol yn *The New York Times*, bod "y gan wedi newid hanes y theatr gerddorol: Ar ôl pennill fel hwn, yn cael ei ganu i alaw mor fywiog, daeth diflastod yr hen lwyfannau sioe gerdd yn annioddefol." 

Cafwyd hwb i boblogrwydd y gan wedi cyhoeddi'r sioe gerdd ar ffurf ffilm gerdd ym 1955.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cummings, Robert. "Richard Rodgers: Oh, What a Beautiful Mornin', song (for the musical *Oklahoma!*)", Allmusic.com adalwyd 28 Ionawr 2019
2. ↑  Gordon, John Steele. *Oklahoma'!'* Archifwyd 2010-08-04 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 28 Ionawr, 2019
Arddull lenyddol o ryddiaith gywrain yw **ewffiwyddiaeth** a nodweddir gan ormodedd o ddulliau rhethreg megis gwrthgyferbyniadau, cyflythrennu, cwestiynau rhethregol, a chydbwysedd, a throsiadau sydd yn cyfeirio at fytholeg a natur. Cysylltir yr enw yn bennaf â llenyddiaeth Saesneg Oes Elisabeth.

Daw'r enw o'r cymeriad Euphues a ymddengys mewn dwy ramant epistolaidd gan y llenor John Lyly: *Euphues: The Anatomy of Wit* (1578) ac *Euphues and His England* (1580). Gellir ystyried cylch Euphues yn ffurf gynnar ar y nofel Saesneg ac yn esiampl o gomedi foesau. Bu'r arddull yn ffasiynol am gyfnod, a châi'r ewffiwyddion ddylanwad pwysig ar ddatblygiad rhyddiaith fodern yn y Saesneg. Gwelir dylanwad yr arddull mewn gwaith llenorion amlyca'r oes, gan gynnwys Robert Greene a'r feistr ei hun, William Shakespeare.

Defnyddir y term hefyd i gyfeirio at arddull gymhleth debyg mewn ieithoedd eraill, er enghraifft gwaith Antonio de Guevara yn y Sbaeneg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "euphuism".
2. ↑  (Saesneg) Euphuism. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 21 Hydref 2021.
Etholaeth seneddol yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, yw **Gogledd Norfolk** (Saesneg: *North Norfolk*)). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Norfolk yn NorfolkEtholaeth Gogledd Norfolk yn Norfolk
* Norfolk yn LloegrNorfolk yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1868, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol. Nid yw ei ffiniau yn cyfateb i ffiniau ardal llywodraeth leol Gogledd Norfolk.

Aelodau Seneddol
----------------

Ar ôl 1885

* 1885–1899: Herbert Cozens-Hardy (Rhyddfrydol)
* 1899–1910: William Brampton Gurdon (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Noel Buxton (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Douglas King (Annibynnol Clymblaid, wedyn Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1930: Noel Buxton (Llafur)
* 1930–1931: Y Fonesig Noel-Buxton (Llafur)
* 1931–1945: Thomas Cook (Ceidwadol)
* 1945–1964: Edwin Gooch (Llafur)
* 1964–1970: Bert Hazell (Llafur)
* 1970–1977: Ralph Howell (Ceidwadol)
* 1997–2001: David Prior (Ceidwadol)
* 2001–2019: Norman Lamb (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2019–presennol: Duncan Baker (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Etholaeth seneddol yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Gogledd Swydd Henffordd** (Saesneg: *North Herefordshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Swydd Henffordd yn Swydd HenfforddEtholaeth Gogledd Swydd Henffordd yn Swydd Henffordd
* Swydd Henffordd yn LloegrSwydd Henffordd yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010. Mae'n cynnwys rhannau gogleddol a chanolog Swydd Henffordd, gan gynnwys trefi Bromyard, Kington, Ledbury a Llanllieni.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Bill Wiggin (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn cennog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod cennog**; yr enw Saesneg yw *Merveille du Jour*, a'r enw gwyddonol yw *Dichonia aprilina*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn cennog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwân crymanadain** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanod crymanadain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chamaepetes goudotii***; yr enw Saesneg arno yw *Sickle-winged guan*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. goudotii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r gwân crymanadain yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwân crymanadain** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Golosg sych
Gwaddod carbon du ac ysgafn sy'n cael ei gynhyrchu trwy dynnu ac elfennau anweddol eraill o ddeunyddiau anifeiliaid a phlanhigion yw **golosg**. Mae nifer o enwau eraill Cymraeg iddo, yn cynnwys **dylosg**, **mallwydd**, **marworlo**, **coedlo**, **llosglo**, **cols**, **sercol** a **siarcol**.[1] Fel arfer, cynhyrchir golosg trwy pyrolysis araf - gwresogi pren neu ddeunyddiau organig eraill yn absenoldeb ocsigen. Gelwir y broses hon yn llosgi golosg. Mae'r golosg gorffenedig yn cynnwys carbon yn bennaf. 

Y fantais o ddefnyddio golosg yn hytrach na llosgi coed yn unig yw'r ffaith nad yw'n cynnwys dŵr a chydrannau eraill. Mae hyn yn caniatáu i siarcol losgi i dymheredd uwch, gan ryddhau ychydig iawn o fwg (mae pren arferol yn rhoi llawer o stêm, anweddolion organig, a gronynnau carbon heb eu llosgi - huddygl - yn ei fwg). 

Mae golosg wedi ei ddefnyddio ers y cyfnod cynharaf ar gyfer ystod eang o ddibenion, gan gynnwys celf a meddygaeth, ond ei ddefnydd pwysicaf o bell ffordd yw fel tanwydd metelegol. Golosg yw'r tanwydd traddodiadol mewn efail gof, a sefyllfaoedd eraill lle mae angen gwres dwys. Defnyddiwyd golosg yn hanesyddol hefyd fel ffynhonnell pigment du trwy ei falu. Yn y ffurf hon roedd golosg yn bwysig i fferyllfeydd cynnar ac roedd yn rhan gyfansoddol o fformiwlâu ar gyfer cymysgeddau fel powdr du. Oherwydd ei arwyneb uchel gellir defnyddio siarcol fel hidlydd, ac fel catalydd neu fel anweddydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Geiriadur Prifysgol Cymru". *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Cyrchwyd 21 Mai 2019.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwân Spix** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanod Spix) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Penelope jacquacu***; yr enw Saesneg arno yw *Spix's guan*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. jacquacu*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r gwân Spix yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwân Spix** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cantores ac ysgrifennwr caneuon Rwsia yw **Olga Seryabkina** (Rwsieg:Ольга Юрьевна Серябкина; ganed 12 Ebrill 1985 ym Moscow, Rwsia). Mae hi'n enwog fel aelod o'r grŵp a gynrychiolodd Rwsia yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2007.

1992-2006: Gyrfa cynnar
-----------------------

Dechreuodd Seryabkina astudio bale pan oedd hi'n 7 oed a phan oedd hi'n 17 oed dilynodd hi gyrfa chwaraeon a chyfranogodd yn amryw cystadleuaethau rhyngwladol. Gweithiodd hi fel dawnsiwr/cantores gefnogaeth i'r gantores Rwsia Iraklij o 2004 - 2006.

2007-presennol: Serebro
-----------------------

 *Prif erthygl: Serebro*
Daeth Elena Temnikova â Seryabkina i'r castio Serebro, roedd Temnikova aelod yn barod, ac ymunodd Seryabkina â'r grŵp. Cynrychiolodd Serebro Rwsia yn Eurovision 2007 gyda'r gân "Song #1" (cân gyntaf y grŵp) a daethant yn drydydd yn y gystadleuaeth. Daeth Serebro yn un o'r artistiaid mwyaf poblogaidd yn Rwsia a dechreuodd Seryabkina ysgrifennu caneuon i'r grŵp yn 2007. Hefyd yn 2007, roedd suon am y posibilrwydd y byddai Seryabkina'n gadael y grŵp o achos tensiwn rhyngddi hi a Temnikova. Dywedodd Maxim Fadeev, cynhyrchydd y grŵp, ei fod e wedi ffeindio olynydd i Seryabkina ond penderfynodd hi beidio a gadael y grŵp.

Bywyd personol
--------------

Graddiodd Seryabkina yn yr ysgol celf, enillodd diploma addysg uwch ar gyfer arbenigaeth yn y byd cyfieithiad ac entrepreneuriaeth.
Gall hi'n siarad Rwsieg, Saesneg ac Almaeneg yn rhugl.

Dolen allanol
-------------

* (Rwseg) (Saesneg) Gwefan Serebro Archifwyd 2010-04-04 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goSerebro |
| --- |
|  |
| **Elena Temnikova** **·** **Olga Seryabkina** **·** **Anastasia Karpova** Marina Lizorkina |
|  |
| Albymau | OpiumRoz |
|  |
| EPs | Izbrannoe |
|  |
| Senglau | "*Song #1*" **·** "*Дыши*" **·** "*Опиум*" **·** "*Скажи, не молчи*" **·** "*Сладко*" **·** "*Не Bремя*" **·** "*Давай держаться за руки*" **·** "*Mama Lover*" |
|  |
| Erthyglau perthynol | Disgyddiaeth Serebro **·** Cystadleuaeth Cân Eurovision 2007 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 7685150749024716420002
* GND: 1140872613

 |
Mae **Fron-wen** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO181660. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 457 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 546 metr (1791 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gïach hadau bronwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gïachod hadau bronwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Attagis malouinus***; yr enw Saesneg arno yw *White-bellied seed-snipe*. Mae'n perthyn i deulu'r Gïachod yr Hadau (Lladin: *Thinocoridae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. malouinus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r gïach hadau bronwyn yn perthyn i deulu'r Gïachod yr Hadau (Lladin: *Thinocoridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gïach hadau bach | Thinocorus rumicivorus |  |
|
| Gïach hadau brongoch | Attagis gayi |  |
|
| Gïach hadau bronllwyd | Thinocorus orbignyianus |  |
|
| Gïach hadau bronwyn | Attagis malouinus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gïach hadau bronwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Canlyniadau etholiad deddfwriaethol 3 Mai 1936
Cynghrair o fudiadau adain chwith yn Ffrainc yn ystod y cyfnod rhwng y rhyfeloedd oedd y ***Front populaire*** (Ffrangeg am "Ffrynt poblogaidd"), oedd yn cynnwys Plaid Gomiwnyddol Ffrainc (PCF), Adran Ffrengig Cymdeithas Gydwladol y Gweithwyr (SFIO), a'r Blaid Radicalaidd a Sosialaidd. Enillodd etholiadau deddfwriaethol 1936 gan ffurfio llywodraeth dan arweiniad Léon Blum, arweinydd yr SFIO, rhwng Mehefin 1936 a Mehefin 1937. Daeth y Radicalwr Camille Chautemps yn brif weinidog ar ei ôl, cyn i Blum dod yn ôl i rym ym Mawrth 1938, ac yna daeth y Radicalwr Édouard Daladier yn brif weinidog y mis nesaf. Diddymodd y Front populaire ei hunan yn hydref 1938 o ganlyniad i anghytundebau mewnol dros Rhyfel Cartref Sbaen, yr adain dde, a'r Dirwasgiad Mawr.

Ffurfio'r Front populaire
-------------------------

Ar 14 Gorffennaf 1935, Diwrnod y Bastille, mynychodd 500,000 o bobl cyfarfod *Comité de Rassemblement Populaire*, lle ymunodd y Blaid Radicalaidd â'r Front o'r diwedd. Yn Ionawr 1936 arwyddwyd rhaglen y Rassemblement Populaire (RP). Ym Mawrth adunodd yr undebau llafur yn Gydffederasiwn Cyffredinol Llafur (CGT), ac ym mis Mai enillodd yr RP fwyafrif o seddi Siambr y Dirprwyon yn etholiad deddfwriaethol y wlad.

Rhaglen y Front populaire
-------------------------

Ymysg mesurau gwleidyddol y Front oedd gwahardd cynghreiriau ffasgaidd, diwygio'r wasg, a sicrháu addysg seciwlar. O ran polisi tramor a diogelwch, cefnogwyd Cynghrair y Cenhedloedd a diogelwch cyfunol. Ym materion economaidd, gwladolwyd diwydiannau rhyfel, byrhawyd yr wythnos weithio, sefydlwyd Swyddfa Wenith Genedlaethol, diddymwyd deddfau datchwyddol llywodraeth Laval, a chychwynwyd rhaglen gwaith cyhoeddus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Levy (1987), t. 62.
2. ↑  Levy (1987), t. 65.

Ffynhonnell
-----------

* Levy, D. A. L. 'The French Popular Front, 1936–37', yn *The Popular Front in Europe*, golygwyd gan Helen Graham a Paul Preston (Palgrave Macmillan, 1987), tt. 58–83.
Logo GIG Cymru
**GIG Cymru** (Saesneg: *NHS Wales*) yw enw corfforaethol swyddogol **Gwasanaeth Iechyd Gwladol Cymru**; yr oedd yn rhan o'r un stwythur Gwasanaeth Iechyd Gwladol â Lloegr tan yn ddiweddar ond erbyn heddiw mae'n ddatganoledig dan ofal Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol Llywodraeth Cymru.

Andrew Goodall (dde), Prif Weithredwr GIG Cymru, yn ystod Pandemig COVID-19; Ionawr 2021

Strwythr
--------

Ceir sawl ysbyty GIG yng Nghymru, yn ysbytai cyffredinol, cymunedol a lleol.

Crëwyd Byrddau Iechyd Lleol yn 2003 i gymryd lle'r hen Awdurdodau Iechyd. Mae ymddiriedolaethau iechyd Cymru yn gyfrifol am weinyddu ysbytai yn eu rhanbarth ynghyd â gofal cymunedol a gwasanaethau iechyd meddwl. Ceir 12 ymddiriedolaeth ranbarthol ynghyd ag un ar gyfer Gwasanaeth Ambiwlans Cymru ac un arall, Felindre  Archifwyd 2005-10-01 yn y Peiriant Wayback. ar gyfer gwasanaethau cenedlaethol ar draws Cymru.

Mae saith bwrdd iechyd yng Nghymru:

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1. Bwrdd Iechyd Addysgu Powys
2. Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan
3. Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg
4. Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda
5. Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg
6. Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr
7. Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro |

Arwydd Cymraeg ger Llyn Crafnant yn dweud "Diolch NHS!"; Gwanwyn 2021
Mae gan Gymru un ysbyty sy'n darparu hyfforddiant, sef Ysbyty Athrofaol Cymru, Caerdydd. Mae Comisiwn Iechyd Cymru  Archifwyd 2006-02-13 yn y Peiriant Wayback. yn asiantaeth weithredol dan reolaeth Llywodraeth y Cynulliad sy'n trefnu gofal canolog arbenigol. Mae'n darparu yn ogystal gyngor am wasanaethau arbenigol i GIG Cymru.

Mae gwasanaeth NHS Direct ar gael yng Nghymru hefyd, sy'n cynnig cyngor i gleifion yn Gymraeg a Saesneg. Enw Cymraeg y gwasanaeth yw Galw Iechyd Cymru.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr ysbytai Cymru (wedi eu trefnu yn ôl Ymddiriedolaeth Iechyd GIG)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan GIG Cymru

| * v
* t
* e
Cymru Iechyd Cymru |
| --- |
| Iechyd Cymru | 
* GIG Cymru
* Galw Iechyd Cymru
* Byrddau iechyd Cymru
* Gwasanaeth Ambiwlans Cymru
* Rhestr ysbytai Cymru
* Gwasanaeth Gwaed Cymru

 |
| Hanes | 
* Meddygon Myddfai (chwedlonol)
* Rhestr gwelliannau meddygol Cymru

 |
| Meddygaeth | 
* Prif swyddog: Frank Atherton

 |
| Llywodraethiant | 
* Gweinidog Iechyd: Eluned Morgan
* Iechyd Cyhoeddus Cymru

 |
| Byrddau iechyd Cymru | 
* Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe
* Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan
* Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr
* Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro
* Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg
* Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda
* Bwrdd Iechyd Addysgu Powys

 |
| Ysgol Feddygaeth | 
* Prifysgol Caerdydd
* Prifysgol Abertawe
* Ysgol Feddygol Gogledd Cymru

 |
| 
* Categori Category
* Tudalen Comin Commons

 |
"Cyfiawnder a Heddwch a ymgeisiant" - darlun yn Oriel Tosio-Martinengo, Brescia, wedi ei ysbrydoli gan y Salmau.
Y Golomen Wen, Symbol Heddwch
Absenoldeb gwrthdaro neu ryfel yw **heddwch**.

Mae gan y Cenhedloedd Unedig lu cadw heddwch sef byddin sy'n ceisio datrys gwrthdaro rhwng pobl neu wledydd. Ond nid yw'r llu cadw heddwch yn llu di-drais gan ei bod yn defnyddio trais os oes rhaid i gadw'r heddwch. Mae'r syniad o ddefnyddio trais neu ryfel i greu heddwch yn hen; rhyfel cyfiawn yw'r ymadrodd a ddefnyddir. Dywedwyd ar y pryd fod y Rhyfel Byd Cyntaf i fod yn "rhyfel i orffen neu ddiweddu pob rhyfel". Ond bu rhyfeloedd ar ôl y rhyfel hwnnw. Cred heddychwyr nad yw trais na rhyfela yn creu heddwch mewn gwirionedd. Mae yna enghreifftiau o drais yn cael eu defnyddio i oresgyn a thawelu pobl, megis y *Pax Romana* (Heddwch Rhufeinig) dan yr Ymerodraeth Rufeinig, neu fel y gwnaeth y Normaniaid a'r Saeson yng Nghymru, a'r Ymerodraeth Brydeinig mewn sawl gwlad arall yn y byd (gweler Imperialaeth). Ond dadlau heddychwyr fod ceisio heddwch trwy drais yn ofer, ac mai trwy gyfiawnder mae creu gwir heddwch.

Heddwch a chrefydd
------------------

Mae sawl crefydd yn annog heddwch, Bwdhaeth, Cristnogaeth ac Islam er enghraifft (yn wir, heddwch yw un o ystyron y gair الإسلام). Fodd bynnag, mae rhai anffyddwyr yn honni fod crefydd yn achosi gwrthdaro.

Mae yna air Cymraeg arall sydd ag ystyr tebyg i "heddwch" sef "tangnefedd". Yn ôl Cristnogion, mae angen cyfiawnder i gael gwir dangnefedd, ac ni cheir tangnefedd drwy drais ond "trwy garu ein gelynion".

Mudiadau heddwch
----------------

Mae yna nifer o fudiadau sy'n gweithio dros heddwch yng Nghymru, megis CND a Chymdeithas y Cymod, a hefyd nifer o grwpiau heddwch a chyfiawnder lleol. Mae'r mudiadau yma'n ymgyrchu yn erbyn rhyfel a thrais yn y byd.

Gweler hefyd
------------

* Rhyfeloedd cyfredol