Beirniad llenyddol, golygydd, ac academydd o Wrwgwái oedd **Emir Rodríguez Monegal** (28 Gorffennaf 1921 – 14 Tachwedd 1985). Roedd yn un o hoelion wyth *La Generación del 45*, yn feirniad ac ysgrifwr toreithiog, yn gyd-sefydlydd y cylchgrawn *Número*, ac yn hyrwyddwr hynod o ddylanwadol yn llên America Ladin yng nghanol yr 20g.

Ganwyd ym Melo, prifddinas talaith Cerro Largo yng ngogledd-ddwyrain Wrwgwái. Yn 1943 dechreuodd ysgrifennu i'r cylchgrawn wythnosol *Marcha*, ac o 1945 i 1957 efe oedd golygydd yr adran lenyddol. Yn 1949 sefydlwyd y cylchgrawn llenyddol *Número* gan Rodríguez Monegal, Idea Vilariño, a Manuel Claps, a pharodd y cyhoeddiad hwnnw tan 1955. Ailgychwynnwyd y fenter am ail gyfres yn 1963, ac unwaith eto Rodríguez Monegal oedd un o brif gyfranwyr y cylchgrawn. Bu ffrae o ganlyniad i'w ddatganiad ei fod yn gwrthwynebu Chwyldro Ciwba, ac ymddiswyddodd nifer o aelodau'r bwrdd golygyddol. Daeth ail gyfres *Número* i ben yn 1964.

Aeth i Baris yn 1966 ac yno sefydlodd y cylchgrawn Sbaeneg *Mundo Nuevo*. Yn y cyhoeddiad hwnnw hyrwyddwyd nofelwyr *el boom latinoamericano*, yn eu plith Gabriel García Márquez, Carlos Fuentes, Mario Vargas Llosa, Julio Cortázar, a José Donoso, a chyhoeddwyd gweithiau cynnar gan lenorion megis Guillermo Cabrera Infante, Severo Sarduy, a Manuel Puig. Bu sgandal ynghylch nawdd ariannol *Mundo Nuevo*, a oedd yn tarddu o'r CIA yn ôl y sôn, ac ymddiswyddodd Rodríguez Monegal yr olygyddiaeth yn 1968.

Rodríguez Monegal oedd un o'r beirniaid cyntaf i gydnabod pwysigrwydd Jorge Luis Borges. Ysgrifennodd hefyd gyfrolau o feirniadaeth a bywgraffiadau am Pablo Neruda, Andrés Bello, Horacio Quiroga, a José Enrique Rodó. Penodwyd yn athro llên America Ladin ym Mhrifysgol Yale yn 1969, ac ymsefydlodd felly yn New Haven, Connecticut, yn Unol Daleithiau America. Roedd hefyd yn athro gwadd i El Colegio de Mexico, Prifysgol Harvard, Prifysgol De Califfornia, Prifysgol Pittsburgh, a'r Universidade Federal yn Rio de Janeiro, ac yn ysgolhaig gwadd i Brifysgol Lerpwl. Cyhoeddodd ambell lyfr yn Saesneg am lên America Ladin. Bu farw yn yr ysbyty New Haven yn 64 oed.

Llyfryddiaeth ddethol
---------------------

* *El juicio de los parricidas: La nueva generación argentina y sus maestros* (1956).
* *El viajero inmóvil: Introducción a Pablo Neruda* (1966).
* *El desterrado: Vida y obra de Horacio Quiroga* (1968).
* *Narradores de esta América* (1969).
* *El otro Andrés Bello* (1969).
* *The Borzoi Anthology of Latin American Literature* (1977).
* *Jorge Luis Borges: A Literary Biography* (1978).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Emir Rodríguez Monegal. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 23 Mai 2019.
2. ↑  Norah Giraldi Dei Cas, "Número" yn *Encyclopedia of Latin American and Caribbean Literature 1900–2003*, golygwyd gan Daniel Balderston a Mike Gonzalez (Llundain; Routledge, 2004), t. 391.
3. ↑  (Saesneg) Nicolas Shumway, "Rodríguez Monegal, Emir (1921–1985)" yn *Encyclopedia of Latin American History and Culture* (Gale, 2008). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 23 Mai 2019.
4. ↑  (Saesneg) "E. Rodriguez Monegal", *The New York Times* (19 Tachwedd 1985). Adalwyd ar 23 Mai 2019.

Darllen pellach
---------------

* John P. Dwyer et al. *Homenaje a Emir Rodríguez Monegal* (1986).