Planhigyn blodeuol sydd hefyd yn un o symbolau cenedlaethol Tsieina yw **Mwg-y-ddaear amrywiol** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Papaveraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Fumaria muralis* a'r enw Saesneg yw *Common ramping-fumitory*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mwg y Ddaear Amrywiol.

Mae'r teulu'n nodedig am ei briodweddau meddygol (honedig, yn enwedig yn Corea, Tsieina a Japan. Mae'n un o symbolau cenedlaethol Tsieina. Caiff ei dyfu ar gyfer gerddi oherwydd maint ei flodau unigol, ac mae'r morgrugyn yn cael ei ddenu at y neithdar sydd ar ei betalau.

Disgrifiad
----------

Mae *Fumaria muralis* yn blanhigyn blynyddol cain sy'n blodeuo yn y gwanwyn. Mae'n hawdd ei wahaniaethu gan ei flodau, sydd â phetalau pinc gyda blaenau coch neu borffor tywyll. Mae tua deuddeg o flodigion fesul blodyn cyfansawdd

Mae'r coesau'n codi i ddechrau ac yna'n ymledu neu'n dringo. Maent yn wan ac â llawer o ganghennau, hyd at 1000 mm (39.4 modfedd) o hyd, ac yn ddi-flew

Mae'r dail yn wyrdd neu'n wyrdd golau llachar, aml-yn-unig, 2- i 4-pinntisect [angen eglurhad] gyda segmentau trefn olaf eliptig cul neu hirsgwar. Mae'r dail cyntaf yn tyfu'n unigol ac yn 7-15 mm (0.3-0.6 modfedd) o hyd gyda choesyn 7-15 mm (0.3-0.6 modfedd), ac mae ganddyn nhw dair deiligen ddi-flew. Yn ddiweddarach mae dail yn dod yn fwy cyfansawdd a llabedog. Mae dail aeddfed deirgwaith yn llabedog dwfn gyda thair deiligen neu fwy, 3-15 mm (0.1-0.6 in) o hyd. Mae dail eraill yn ffurfio rhoséd. Mae segmentau dail yn siâp wy i drionglog ac fel arfer yn dri llabedog ac yn ddi-flew. Mae'r llafn yn llwyd-wyrdd i las-wyrdd, gwastad, a hyd at 80 mm o hyd x 40 mm o led (3.2 x 1.6 in)

### Y Ffrwyth

Math o ffrwyth a elwir yn acenyn (*achene*) sydd ganddo. Mae'n belaidd i ofaidd ei ffurf gyda wyneb fymryn yn grychog.

Rhywogaethau tebyg
------------------

Mae rhywogaethau tebyg yn cynnwys:

* Mae *Fumaria bastardii* (mwg-y-ddaear grymus) yn debyg iawn ond mae ganddo sepalau llai, coesig (*peduncle*) byrrach na'r blodyn cyfansawdd a ffrwythau cryfion garw. Mae ganddo flodau pinc gyda blaenau porffor a mwy nag 20 o flodigion (*florets*) ym mhob fflurfa (*inflorescence*). Mae'n gallu heibrideiddio gyda *F. muralis*.
* Mae gan *Fumaria capreolata* (mwg-y-ddaear gwyn) flodigion lliw hufen mwy na *F. muralis* gyda blaenau coch-du. Mae'r fflurfa o leiaf cyhyd â'r coesig. Mae'n heibrideiddio gyda *F. muralis*
* Mae *Fumaria densiflora* (mwg-y ddaear mân-flodeuog) yn debyg iawn i *F. muralis* ond mae'n tueddu i fod yn fwy porffor-wyrdd, mae'r dail ifanc yn llai gyda llabedau cyrliog, ac mae ganddo flodau llai ond mwy niferus.
* Mae *Fumaria melilaica* yn cael ei nodweddu gan ei sepalau hynod lacrad a'i ffrwythau cryf garw.
* Mae gan *Fumaria officinalis* (mwg-y-ddaear cyffredin) flodau pinc porffor llai (6-9 mm o hyd) gyda 20-40 (-50) o flodigion fesul fflurfa (*inflorescence*) sy'n amlwg yn ehangach na hir gyda thocyn neu bigau ymylol.
* *Fumaria parviflora* (fumitory blodau bach)
* Mae gan *Fumaria reuteri* flodau mwy (11-13 mm o hyd), sepalau tanddaearol, coesig (*peduncle* yn fyrrach na rasem, esgair hirach a stigma, llabed canolog mor fawr â'r rhai ochrol.

Dosbarthiad a chynefin
----------------------

Mae *F. muralis* yn frodorol i ranbarthau tymherus a Môr y Canoldir gorllewin Ewrop a gorllewin Gogledd Affrica. Yn ystod ei ddosbarthiad brodorol, fe'i darganfyddir ym Macaronesia, Portiwgal, Ffrainc, Gwlad Belg, yr Almaen, y Deyrnas Unedig, Iwerddon, a Norwy. Y tu allan i'w ystod frodorol mae'n bresennol yn Sbaen, yr Iseldiroedd, Denmarc, Japan, Seland Newydd, Awstralia, De Affrica a'r Unol Daleithiau. Mae'n well gan *F. muralis* dyfu mewn ardaloedd agored, moel ac fe'i hystyrir yn chwyn o borfeydd, ochrau ffyrdd, gerddi, llwybrau troed, tiroedd llwyni arfordirol ac ardaloedd wedi eu haflonyddu

Ffenoleg
--------

Cafodd F. muralis ei gofnodi ar 1 Ionawr 2012 yn ardal Doc y Rhath (cylchfan yr A4232) fel rhan o ymdrech i gofnodi blodau oedd yn blodeuol yng Nghaerdydd ddiwrnod cynta'r flwyddyn

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "Fumaria muralis factsheet". International Environmental Weed Foundation (IEWF).
3. 1 2  "Wall Fumitory factsheet collated by www.herbiguide.com.au".
4. ↑
5. ↑  "Wall Fumitory factsheet collated by www.herbiguide.com.
6. ↑  Global Compendium of Weeds: Fumaria muralis (Fumariaceae)
7. ↑  Lidén M. 1986. Synopsis of Fumarioideae with a monograph of the tribe Fumarieae. Opera Bot. 88
8. ↑  Lidén M. 1986. Fumaria L. In: Castroviejo S. Laínz M. López-González G. Montserrat-Recoder P.Muñoz-Garmendia F. Paiva J. Villar L. (eds.). Flora iberica: plantas vasculares de la Península Iberica y Islas Baleares. Vol. I Lycopodiaceae-Papaveraceae: 447–467. Real Jardín Botánico. CSIC. Madrid.
9. ↑

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Mwg-y-ddaear amrywiol***