Ffilm ffugwyddonol a welodd olau dydd yn 1999 ac sy'n serennu Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss, a Hugo Weaving yw **The Matrix** (1999); cynhyrchwyd gan y chwiorydd Wachowski: Lana a Lilly. Mae'r ffilm yn darlunio dystopia o ddyfodol ble mae realaeth fel y caiff ei deimlo/synhwyro gan y rhan fwyaf o bobol yn ffug realaeth a elwir yn *"the Matrix"* sydd wedi'i greu gan beiriannau ymdeimladol i ddarostwng dyn. Yn y broses, defnyddir eu cyrff gan y peiriant, fel mae hefyd yn defnyddio gwres a gweithgaredd trydanol.

Mae'r rhaglenwr meddalwedd "Neo"'n dysgu'r gwirionedd yma a chaiff ei dynnu i ryfel yn erbyn y peiriannau, rhyfel i ryddhau pobl o'u "byd breuddwydiol".

Datblygwyd un dechneg yn y ffilm a gaiff ei gydnabod heddiw fel cam mawr a phwysig ym myd y ffilm ffugwyddonol, sef y dechneg a elwir yn *"bullet time"*, ble mae'r ymdeimlad o rai cymeriadau yn cael ei gynrychioli drwy ganiatáu un symudiad mewn *araflun* (*slow motion*) falwennu'n araf yn ei flaen, tra'i fod o safbwynt (neu berspectif) y camera'n ymddangos i symud ar gyflymder arferol. Mae'r ffilm yn esiampl o'r *genre* a elwir yn "wyddonias pync". Mae'n cynnwys nifer o gyfeiriadau i syniadau crefyddol ac athronyddol, megis *Alegori'r Ogof* gan Plato, *Simulacra and Simulation* gan Jean Baudrillard ac *Alice's Adventures in Wonderland* gan Lewis Carroll.

Dylanwadwyd yn fawr ar y ddau frawd a sgwennodd y sgript gan animeiddiadau o Japan, ffilmiau crefft ymladd (*martial arts*) a choreograffi paffio. Cafodd y ffilm gryn effaith a dylanwad ar ffilmiau Hollywood a'i dilynodd.

Lansiwyd *The Matrix* yn gyntaf yn Unol Daleithiau America ar 31 Mawr 1999, a chymerwyd dros $460 miliwn yn fyd-eang. Gan fwyaf, fe'i croesawyd gan y beirniaid ffilm, ac enillodd 4 Gwobr Academi yn ogystal â nifer o wobrau eraill gan gynnwys Gwobr BAFTA, Gwobr Academi Ffilm Prydain a "Gwobr Sadwrn". Fe'i canmolwyd yn bennaf am ei effeithiau technegol, ei sinematograffi a'i allu i ddiddanu.

Mae'r ffilm wedi ymddangos mewn rhestr o'r ffilmiau ffugwyddonol gorau, ac yn 2012 fe'i hychwanegwyd i'r Gofrest Ffilm Cenedlaethol (*The National Film Registry*) i'w gadw. Oherwydd ei lwyddiant ysgubol, crewyd dwy ffilm dilynol, y ddwy wedi'u sgwennu a'u cynhyrchu gan y brodyr Wachowski: *The Matrix Reloaded* a *The Matrix Revolutions*. Datblygwyd masnachfraint hefyd er mwyn cynhyrchu a gwerthu comics, fideos a gemau wedi'u sylfaenu ar y *Matrix*, dan arweiniad y ddau frawd.

Gweler hefyd
------------

* *The Matrix Reloaded*
* *The Matrix Revolutions*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gibson, William (28 Ionawr 2003). "The Matrix: Fair Cop". *williamgibsonbooks.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-04-11. Cyrchwyd 13 Awst 2012.
2. ↑  Godoski, Andrew. "*Under The Influence: The Matrix*". Screened.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-12-22. Cyrchwyd 22 Rhagfyr 2012. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
3. ↑  Miller, Laura (December 5, 2002). ""The Matrix and Philosophy" by William Irwin, ed". *Salon*. Cyrchwyd November 15, 2012.
4. ↑  O'Hehir, Andrew (2 Ebrill 1999). "Short attention spawn". *Salon*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-05-23. Cyrchwyd Tachwedd 15, 2012.
5. ↑  "*Matrix Virtual Theatre*". *Warnervideo.com*. Warner Bros. Pictures. 6 Tachwedd 1999. Interview with the Wachowski Brothers. Cyrchwyd November 29, 2012. *We liked Ghost in the Shell and the Ninja Scroll and Akira in anime. One thing that they do that we tried to bring to our film was a juxtaposition of time and space in action beats.*
6. ↑  "*The Matrix (1999)*". *Rotten Tomatoes*. Flixster. Cyrchwyd 7 Gorffennaf 2012.
7. ↑  "*The Matrix (1999): Reviews*". *Metacritic*. CNET Networks, Inc. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-08-04. Cyrchwyd 11 Gorffennaf 2008.
8. ↑  Heritage, Stuart (21 Hydref 2010). "*The Matrix: No 13 best sci-fi and fantasy film of all time*". *Guardian.co.uk*. London: Guardian Media Group.
9. ↑  "*Top 25 Sci-Fi Movies of All Time – Movies Feature at IGN*". *Movies.IGN.com*. News Corporation. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-06-24. Cyrchwyd 29 Ionawr 2012.