recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Arwr Groegaidd y dywedir iddo ymladd yn Rhyfel Caerdroea oedd **Achiles**, hen ffurf Gymraeg **Achil** neu **Echel** (Hen Roeg: Ἀχιλλεύς). Ef yw prif arwr y Groegiaid yn yr *Iliad* gan Homer, sy'n cymryd Dicter Achiles fel ei thestun.

Roedd Achiles yn fab i Peleus, brenin y Myrmidoniaid, a'r nymff Thetis. Yn ôl un chwedl, pan oedd yn faban, roedd Thetis wedi ei ymdrochi yn afon Styx fel na ellid ei niweidio gan unrhyw arf; heblaw ar ei sawdl, lle roedd hi'n gafael ynddo.

Wedi i Paris gipio Helen, gwraig Menelaos brenin Sparta a'i dwyn i Gaerdroea, lle mae ei dad, Priam, yn frenin, mae Menelaos yn gofyn cymorth ei frawd Agamemnon, brenin mwyaf nerthol y Groegiaid. Gelwir arwyr y Groegiaid at ei gilydd, yn eu plith Achiles a'i gyfaill mynwesol Patroclus. Digia Achiles pan mae Agamemnon yn cymryd y gaethferch Briseis oddi wrtho, ac mae'n gwrthod mynd allan i ymladd. Cymer Patroclus ei le, ond lleddir ef gan Hector, mab hynaf Priam a phrif arwr Caerdroea. Lleddir Hector ei hun gan Achiles, ac mae'n llusgo ei gorff o amgylch Caerdroea, nes yn y diwedd cytuno i'w ddychwelyd ar gais Priam.

Yn nes ymlaen yn yr ymladd, saethir Achiles yn ei sawdl gan Paris, ac mae'n marw o ganlyniad i'r anaf.

Llinellau cyntaf yr *Iliad* yw:

μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος
οὐλομένην, ἣ μυρί' Ἀχαιοῖς ἄλγε' ἔθηκεν,
Cenwch, dduwiesau, am ddicter mab Peleus, Achiles
y dicter melltigedig ddaeth â phoen i filoedd o'r Acheaid.
Achiles a chorff Hector; engrafiad gan Johann Balthasar Probst
Mae **Sgorr nam Fiannaidh** (neu **Ben-y Hone**) yn gopa mynydd a geir yn Ucheldir yr Alban, tuag 11 kilometr i'r gogledd-orllewin o Crieff; cyfeiriad grid NN140583. Ceir piler triongl yr OS ger y copa, sy'n eitha fflat a gellir gweld yr ysgyfarnog mynydd *Lepus timidus (Lepus timidus scoticus)* yno os yw'r cerddwr yn dawel a gofalus.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon dros 610m
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Achadh Camán** (*Saesneg**: Aghacommon***)  yn bentref a threfdir fach yng ngogledd Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon. Mae'n gorwedd rhwng Doire Mhic Cais *(Derrymacash)* i'r gogledd-orllewin, An Lorian *(Lurgan)* (i'r dwyrain) a Creag Abhann (i'r de). Mae traffordd yr M1 a llinell reilffordd Dulyn - Belffast ar y naill ochr a'r llall. Mae'r pentref yn cynnwys trefgorddau Aghacommon a Ballynamony. Mae'r pentref yn aml yn cael ei ddrysu gyda'i dref gyfagos fwy adnabyddus Derrymacash.

Mae gan Achadh Camán eglwys Gatholig ac ysgol gynradd, y ddau wedi'u henwi er anrhydedd i Sant Padrig. Ar ymyl ddeheuol y pentref mae llynnoedd Craigavon a Fferm Anifeiliaid Tannaghmore. Mae'r fferm anifeiliaid, sydd ar agor i'r cyhoedd, yn dal anifeiliaid fferm brin sydd mewn perygl o'u colli a oedd unwaith yn gyffredin yn Ulster. Mae amgueddfa ffermio ar y safle.

Manylion Cyfrifiad 2011
-----------------------

Mae Achadh Camán yn ward etholiadol Derrytrasna ac yn "ardal allbwn uwch" Derrytrasna 1. Ar Ddiwrnod y Cyfrifiad, 2011, poblogaeth breswyl Derrytrasna oedd 2896. O'r boblogaeth hon roedd: 

* **93%** - Catholig
* **2%** - Protestannaidd
* **4%** - 75+ oed
* **61%** - 18-75 oed
* **35%** - 0-18 oed
* **42%** - benyw
* **58%** - gwryw
* **28%** - yn ddi-waith

Oriel
-----

* Pont arglawdd Achadh CamánPont arglawdd Achadh Camán
* Pont arglawdd Achadh Camán yn croesi yr M1-M12Pont arglawdd Achadh Camán yn croesi yr M1-M12
* Ffordd KilverganFfordd Kilvergan

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Place Names NI
2. ↑  Derrytrasna 1 Super Output Area, Northern Ireland Statistics and Research Agency
Gwarchodfa fiosffer yw **Biosffer Dyfi** sy'n cwmapsu Bro Ddyfi ac Aberystwyth. Ers 2009, mae'r ardal wedi ei chofrestru gan UNESCO fel ardal arbennig ar gyfer pobl a natur, un o 553 a glustnodwyd ganddynt fel rhan o raglen Dyn a'r Biosffer.

Hanes
-----

Roedd ardal llai, o amgylch Gwarchodfa Natur Genedlaethol Dyfi wedi ei ddynodi fel Biosffer ym 1976, ond roedd yn rhaid ail-ymgeisio wedi i UNESCO newid y diffiniad o Fiosffer fel fod rhaid iddo gynnwys ardaloedd lle mae pobl yn byw ac yn gweithio. Ehangwyd yr ardal i gynnwys holl ddalgylch afonydd Dyfi a Leri (ac felly tref Machynlleth a phentrefi megis Dinas Mawddwy, Corris, Llanbrynmair a Thalybont, a thref Aberystwyth, a dyranwyd y statws newydd ym mis Mehefin 2009.

Ardaloedd craidd
----------------

Mae tair rhan i ardal graidd y Biosffer, sef yr ardaloedd sydd â diddordeb arbennig o ran natur: Cors Fochno, Coed Cwm Einion, a rhan o ardal gadwraeth morol Pen Llŷn a'r Sarnau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan UNESCO; adalwyd 21/06/2012". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-04-24. Cyrchwyd 2012-06-22.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2016-10-10 yn y Peiriant Wayback.
Ceir dwy ran i **Afon Cleddau Wen** (ffurf amgen: *Cleddy Wen*), sy'n rhan o Afon Cleddau yn Sir Benfro. Tardda'r rhan ddwyreiniol yn Llygad Cleddau ym mhlwyf Llanfair Nant y Gôf, 4 km i'r de-ddwyrain o Abergwaun. Llifa tua'r de-orllewin heibio Scleddau. Tardda'r gangen orllewinol ym Mhenysgwarne ym mhlwyf Llanreithan, a llifa tua'r dwyrain i ymuno a'r gangen arall. Llifa'r Cleddau Wen trwy Gas-blaidd i Hwlffordd, lle ceir effaith y llanw.

Cadwraeth
---------

Mae Afon Cleddau Wen wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (*SSSI*) ers 24 Mawrth 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 354.48 hectar. Gyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau biolegol er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd biolegol fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyfeiriadau
-----------

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Bardd Cymraeg oedd **Ben Bowen** (1878 - 16 Awst 1903).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yn Nhreorci, yn fab i Thomas a Dinah Bowen. Aeth i weithio fel glöwr yn weddol ieuanc, a dechreuodd ymddiddori mewn barddoniaeth a chystadlu mewn eisteddfodau lleol.

Gadawodd y pwll glo yn 1897 er mwyn astudio ar gyfer y weinidogaeth gyda'r Bedyddwyr. Aeth i Brifysgol Caerdydd, ond oherwydd afiechyd, ni allodd orffen ei flwyddyn gyntaf. Daeth yn ail am y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl, 1900, gyda phryddest ar y testun "Pantycelyn". Codwyd tysteb iddo fynd i Dde Affrica i geisio gwella ei iechyd yn 1901 a 1902. Parhaodd ei iechyd i ddirywio wedi iddo ddychwelyd, a bu farw yn 1903.

Llyfryddiaeth
-------------

Cyhoeddwyd nifer o gasgliadau o'i waith dan olygyddiaeth ei frawd, Myfyr Hefin:

* *Cofiant a Barddoniaeth Ben Bowen* (1904)
* *Rhyddiaith Ben Bowen* (1909)
* *Blagur Awen Ben Bowen* (1915)
* *Ben Bowen yn Neheudir Affrica* (1928). Ei ddydiadur.
* *Ben Bowen i'r Ifanc* (1928).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 67531634
* LCCN: no2004101629
* ISNI: 0000 0000 4466 3034
* GND: 12892747X
* SUDOC: 146631811

 |
Ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Hans Wolff yw ***Am Brunnen Vor Dem Tore*** a gyhoeddwyd yn 1952. Fe'i cynhyrchwyd gan Kurt Ulrich yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Bobby E. Lüthge a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Willy Schmidt-Gentner. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hans Richter, Willy Fritsch, Sonja Ziemann, Paul Klinger, Hans Wolff, Jakob Tiedtke, Hans Stüwe, Alexa von Porembsky, Else Reval, Fritz Wagner, Heli Finkenzeller, Kurt Reimann, Ludwig Schmitz a Marina Ried. Mae'r ffilm *Am Brunnen Vor Dem Tore* yn 92 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1952. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Singin' in the Rain* sy’n ffilm fiwsical gan y cyfarwyddwyr ffilm Stanley Donen a Gene Kelly. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Kurt Schulz oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Margarete Steinborn sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hans Wolff ar 2 Hydref 1911 yn Berlin a bu farw yn yr un ardal ar 14 Ionawr 2005. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Bonn.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Hans Wolff nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Lleoliad Talaith Ben Arous
Talaith yng ngogledd Tiwnisia yw talaith **Ben Arous**. Mae'n gorwedd i'r de-ddwyrain o ddinas Tiwnis, prifddinas y wlad, gan ffinio â thalaith Zaghouan i'r de a Cap Bon i'r dwyrain. Ei phrifddinas yw Ben Arous, un o faesdrefi Tiwnis, ar gwr gorllewinol y dalaith, sy'n cael ei chyfrif gan amlaf yn rhan o ardal Tiwnis Fwyaf.

Mae'r rhan fwyaf o'r boblogaeth yn byw yn ardal dinas Ben Arous ei hun neu ar yr arfordir lle ceir sawl tref ar lan Gwlff Tiwnis, yn cynnwys Er Zahra, Hammam Lif a Borj El Cedra; mae'r trefi glan môr hyn yn gyrchfan poblogaidd gan drigolion Tiwnis, yn enwedig ar y penwythnos. Ceir traethau braf a nifer o fwytai ond does dim datblygiadau ar gyfer twristiaeth ryngwladol yno. Dominyddir y dirwedd gan fynydd Bou Kornine (576 m), sy'n rhan o gadwyn fawr Dorsal Tiwnisia.

Yn yr wythdegau lleolwyd pencadlys y PLO yn Ben Arous, ar gyrion Hammam Lif.

Rhed y rheilffordd sy'n cysylltu Tiwnis a Sfax a thaleithiau de Tiwnisia trwy'r dalaith. Y brif ffordd yw'r GN1, traffordd fwyaf Tiwnisia.


| Taleithiau Tiwnisia | Baner Tiwnisia |
| --- | --- |
| Ariana | Béja | Ben Arous | Bizerte | Gabès | Gafsa | Jendouba | Kairouan | Kasserine | Kebili | El Kef | Mahdia | Manouba | Medenine | Monastir | Nabeul | Sfax | Sidi Bou Zid | Siliana | Sousse | Tataouine | Tozeur | Tiwnis | Zaghouan |
Gwleidydd o'r Alban yw **Alistair Carmichael** (ganwyd 15 Gorffennaf 1965) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ynysoedd Erch a Shetland; mae'r etholaeth yn swydd Ynysoedd Erch a Shetland, yr Alban. Mae Alistair Carmichael yn cynrychioli Y Democratiaid Rhyddfrydol yn Nhŷ'r Cyffredin. Ef yw unig Aelod Seneddol y Democratiaid Rhyddfrydol yn yr Alban.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 
sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Alistair Carmichael 9407 o bleidleisiau, sef 41.4% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o -20.6 ers etholiad 2015 a mwyafrif o ddim ond 817 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon
* Charles Kennedy
* Nick Clegg

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Jim Wallace** | **Aelod Seneddol dros Ynysoedd Erch a Shetland**2001 – presennol | Olynydd:**presennol** |
Papur £2 **Banc y Ddafad Ddu**
**Banc y Ddafad Ddu** oedd enw poblogaidd **Banc Aberystwyth a Thregaron Evans, Jones, Davies a'u cwmni** (neu yn saesneg: **Aberystwyth & Tregaron Bank**). Fe'i sefydlwyd gan griw o borthmyn lleol Ceredigion ar ddiwedd y 18g. Mae'n enghraifft dda o'r banciau Cymreig lleol a fodolai ar ddiwedd y 18g a dechrau'r 19eg.

Roedd pobl yn ei alw yn Fanc y Ddafad Ddu oherwydd fod yr arian papur yn dangos llun o ddafad ddu arno. Roedd y maint a nifer y defaid a bortreadid yn dibynnu ar werth yr arian papur; dim ond oen ddu oedd ar y papurau chweugain (deg swllt) er enghraifft, tra bod un ddafad ar y papur punt a dwy ddafad fawr ar y papurau dwy bunt. Mae nifer enghreifftiau o'r nodau hyn ar gael rhwng 1810 ac 1814, y flwyddyn yr aeth y banc yn fethdalwr a thalu difidend o chwe swllt ag wyth geiniog yn y bunt.

Ceir cerflun bach o Ddafad Ddu ar Dŷ Westminster ar Heol y Bont, Aberystwyth. Cred rhai mai dyma oedd lleoliad Banc y Ddafad Ddu, er, mewn gwirionedd, Band y Llong oedd yno.

Oriel
-----

* Adeilad Banc y Llong, efo'r Ddafad Ddu arniAdeilad Banc y Llong, efo'r Ddafad Ddu arni
* Motiff Dafad Ddu ar adeilad Banc y Llong, Heol y Bont, AberystwythMotiff Dafad Ddu ar adeilad Banc y Llong, Heol y Bont, Aberystwyth
* Plac ar Westminster House, Heol y Bont, AberystwythPlac ar Westminster House, Heol y Bont, Aberystwyth
* Plac yr Hen Dŷ Banc, Heol y Bont, AberystwythPlac yr Hen Dŷ Banc, Heol y Bont, Aberystwyth

Rhai o'r banciau eraill yng Nghymru
-----------------------------------

* Banc y Llong, Aberystwyth (tua 1762)
* Banc yr Eidion Du (1799)
* Banc Gogledd a Deheudir Cymru (1836 - 1908)
* Cwmni Bancio Sir Forgannwg (1816)
* West of England and South Wales District Bank (1834)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwyneth Lewis (Nadolig 1977). UN DDAFAD DDU - UN BUNT. Cymdeithas Bob Owen. Adalwyd ar 4 Mai 2012.

* R. C. Jones, *Arian: the story of money and banking in Wales* (Abertawe, 1978).
Llosgfynydd 2,277 metr yw **Beerenberg**, sy'n ffurfio rhan gogledd-orllewinol ynys Jan Mayen yn Norwy. Ceir ceudwll oddeutu 1 km o led sydd wedi'i lenwi'n bennaf gan iâ ar frig y llosgfynydd, ac mae sawl brig ar ei ymyl, gan gynnwys copa uchaf y llosgfynydd - Haakon VII Toppen, ar ochr gorllewinol y mynydd. 

Mae llethrau uchaf y llosgfynydd wedi'u gorchuddio'n bennaf gan iâ, ac mae sawl rhewlif mawr (gan gynnwys pump sy'n cyrraedd y môr.  Rhewlif Weyprecht yw'r hiraf ohonynt, sy'n llifo o geudwll y copa hyd at yr ymyl gogledd-ddwyreiniol, ac mae'n ehangu dros tua 6 km tuag at y môr. 

Gwnaeth y llosgfynydd ffrwydro ddiwethaf yn 1985 a 1970  Bu iddo hefyd erydu yn 1732, 1818, a 1851.

Ystyr ei enw yn yr Iseldireg yw "Mynydd yr Arth", sy'n hanu o'r eirth gwyn a welodd pysgotwyr morfilod o'r Iseldiroedd ar ddechrau'r 17g.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jan Mayen Topographic Map
2. ↑  Sylvester, Arthur Gibbs. "Seismic Search for Magma Chambers Beneath Jan Mayen and Field Inspection of the 1970 Beerenberg Eruption Area". *University of California*. Cyrchwyd 31 Mai 2016.
Roedd **Ada Adini** (1855 - Chwefror 1924) yn gantores opera soprano o'r Unol Daleithiau.

Ganwyd Adini yn Boston. Astudiodd canu ym Mharis o dan hyfforddiant Pauline Viardot a Giovanni Sbrigalia.

Fe wnaeth ei ymddangosiad proffesiynol cyntaf mewn opera yn Varese ym 1876 yn chware rôl y teitl yn opera comique Giacomo Meyerbeer *Dinorah*. Bu ar daith gyda chwmni Mapleson yn Efrog Newydd ac wedi dychwelyd i Ewrop bu'n canu'n rheolaidd yn yr Opéra Paris o 1887. Un o'i chyfraniadau mwyaf nodedig i'r Opéra Paris oedd ym mherfformiad cyntaf o'r opera *Ascanio* gan Saint-Saëns ym 1890. Chwaraeodd rhan Donna Anna yn opera Motzart *Don Giovanni* yn y Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden ym 1894 ac eto ym 1897. Bu'n llwyddiannus yn perfformio operâu Wagner gan ganu rhan Brünnhilde yn y première Eidalaidd o *Die Walküre* yn La Scala ym 1893

Ymysg y rhannau eraill bu Adini yn perfformio bu Anita yn *La Navarraise*, Brunehild yn Sigurd, Catherine d'Aragon yn *Henry VIII*, Charlotte yn *Werther*, Chimène yn *Le Cid*, Ardalyddes Almaviva yn *Le nozze di Figaro*, Desdemona yn *Otello*, Isolde yn *Tristan und Isolde*, Rachel yn *La Juive*, Sélika yn *L'Africaine*, Simonetta yn *I Medici*, Valentine yn *Les Huguenots* a Fenws yn *Tannhäuser*.

Bu'n briod ddwywaith. Ei gŵr cyntaf oedd y tenor Antonio Aramburo a'i ail ŵr oedd Paul Milliet, awdur y libreto i opera Jules Massenet *Hérodiade* yn yr hon bu'n perfformio rhan Salomé ym Monte-Carlo ym 1903 gydag Emma Calvé yn rôl y teitl.

Bu farw yn Dieppe, Seine-Maritime ym 1924

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *The Great Book of Opera Singers*, gol. Laura Macy (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2008), t.2
2. ↑  Adini, Ada yn operissimo.com Archifwyd 2011-08-18 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 30 Hydref 2018

Dolenni allanol
---------------

* Fideo YouTube o Ada Adini yn canu *D'amor sull'ali rosee* o Il trovatore Verdi 1905

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 56927777
* LCCN: nr2003038638
* ISNI: 0000 0000 4958 1804
* GND: 134311191
* BNF: cb15566052n (data)

 |
Achos llys ynghylch sylwadau a gyhoeddwyd ar wefan Twitter yn 2012 oedd **achos Liam Stacey**.

Ar 17 Mawrth 2012 cwympodd y pêl-droediwr du Fabrice Muamba wedi iddo gael ataliad ar ei galon mewn gêm rhwng ei glwb Bolton Wanderers a Tottenham Hotspur. Wrth i'r gêm gael ei darlledu'n fyw ar y teledu, bu niferoedd mawr o bobl yn cyhoeddi dymuniadau da a gweddïau iddo ar Twitter a gwefannau rhwydweithio cymdeithasol eraill.

Cafodd Liam Stacey, myfyriwr bioleg 21 oed o Bontypridd sy'n mynychu Prifysgol Abertawe, ei arestio wedi i ddefnyddwyr eraill Twitter ar draws Prydain gwyno i'r heddlu am "sylwadau ffiaidd â chymhelliad hiliol" am Muamba a bostiodd ar y wefan. Ar 19 Mawrth plediodd Stacey yn euog i drosedd o dan y drefn gyhoeddus gerbron Llys Ynadon Abertawe, a chafodd ei ryddhau ar fechnïaeth ar yr amod na fyddai'n mynd ar wefannau cymdeithasol tan iddo gael ei ddedfrydu yr wythnos nesaf. Clywodd y llys i Stacey honni yn wreiddiol bod rhywun wedi hacio ei gyfrif ar y wefan a phostio'r negeseuon dan sylw cyn iddo geisio dileu'r dudalen. Dywedodd Stacey ei fod wedi meddwi tra'n gwylio gêm derfynol Pencampwriaeth y Chwe Gwlad rhwng timoedd rygbi Cymru a Ffrainc.

Ar 27 Mawrth cafodd Stacey ei ddedfrydu i garchar am 56 niwrnod. Cyhoeddodd Prifysgol Abertawe ddatganiad a ddywedodd bod Stacey "yn dal wedi ei wahardd o'r Brifysgol tan y bydd ein camau disgyblu ni wedi eu cwblhau". Ar 30 Mawrth collodd Stacey ei apêl yn erbyn y dyfarniad yn Uchel Lys Abertawe. Cafodd ei ryddhau ar ôl 28 diwrnod ac ymddiheuriodd yn gyhoeddus am yr hyn a wnaeth. Gwaharddwyd Stacey o gampws Prifysgol Abertawe ond penderfynodd gwrandawiad disgyblu y bydd yn cael sefyll arholiad terfynol "fel ymgeisydd allanol mewn lleoliad arall" y flwyddyn nesaf, gyda'r cyfle i raddio *in absentia*.

Gweler hefyd
------------

* Achos Paul Chambers

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cyfadde trydar sylwadau ffiaidd. BBC (19 Mawrth 2012). Adalwyd ar 2 Ebrill 2012.
2. ↑   Carchar i ddyn am drydar sylwadau hiliol am Fabrice Muamba. BBC (27 Mawrth 2012). Adalwyd ar 2 Ebrill 2012.
3. ↑   Myfyriwr yn colli apêl yn erbyn dedfryd o garchar. BBC (30 Mawrth 2012). Adalwyd ar 2 Ebrill 2012.
4. ↑   Muamba: Liam Stacey yn ymddiheuro am sylwadau hiliol. BBC (22 Mai 2012). Adalwyd ar 28 Mai 2012.
5. ↑   Liam Stacey yn cael sefyll arholiad ond ddim yn dychwelyd i'r Brifysgol. BBC (22 Mai 2012). Adalwyd ar 28 Mai 2012.
Cerddor, arweinydd cerddorol, awdur a chyflwynydd teledu Cymreig yw **Alwyn Humphreys** (ganwyd 14 Mai 1944). Mae hefyd yn nodedig am gyflwyno rhaglenni ar radio a theledu.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Dr Alwyn Humphreys MBE ym Modffordd, Ynys Môn. Graddiodd mewn cerddoriaeth o Brifysgol Hull a Choleg y Drindod, Llundain. Bu'n darlithio yn Lerpwl cyn dod yn gynhyrchydd a chyfarwyddwr teledu gyda BBC Cymru.

Bu'n gyfarwyddwr cerdd Côr Orpheus Treforys am 25 mlynedd, gan arwain y côr ar deithiau tramor i'r Almaen, Sbaen, yr Eidal, Gwlad Pwyl, Ffrainc, Canada, yr Unol Daleithiau, Awstralia, Seland Newydd, Taiwan, Oman, a'r United Arab Emirates. Ym mysg y canolfannau perfformio mwyaf nodedig mae'r Ty Opera yn Sydney a Carnegie Hall yn Efrog Newydd - y gynulleidfa ar y ddau achlysur yn rhoi 5 'standing ovation'. Recordiodd 28 albwm gan gynnwys nifer i gwmni EMI, ac fe enillodd 3 ohonynt wobr 'Record Gorawl Orau'r Flwyddyn', gyda 2 arall yn ennill Disg Arian.

Wedi ei ymddeoliad o Gôr Orpheus Treforys yn 2005 bu'n arweinydd gwadd ar deithiau i Rwsia, yr Ariannin, Tseina, De Affrig, Awstralia, Seland Newydd, y Swisdir, Monaco, Hong Kong, Iwcrain, Awstria, Slovenia, Gwlad Pwyl, Estonia, Latvia, Lithuania, a Slovenia. Bu'n arweinydd gwadd yng Ngwyl y Corau Meibion yn Neuadd Frenhinol Albert nifer o weithiau, ac yn ogystal a'i waith corawl mae'n Brif Arweinydd Gwadd Cerddorfa Siambr Cymru..

Ers 1983 bu'n sylwebu o lwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol ar gyfer BBC Radio Cymru ac ers 1999 gwnaeth yr un gwaith ar gyfer S4C. Bu'n cyflwyno rhaglenni teledu fel *Canwn Moliannwn,* *Wedi 3*, *Prynhawn Da* a *Heno* gan ddod yn adnabyddus am ei eitem yn cyflwyno anrhydedd "Halen y Ddaear" i bobl o gwmpas Cymru a enwebwyd am eu cyfraniad i'w cymuned. Rhwng 2005 a 2017 roedd yn brif gyflwynydd y gyfres *Dechrau Canu, Dechrau Canmol* ar S4C.

Fe'i hanrhydeddwyd yn MBE yn 2001, yn Ddoethur Cerddoriaeth yn 2006, ac yn Gymrawd ym Mhrifysgol y Drindod Dewi Sant yn 2014.

Bywyd personol
--------------

Bu'n briod ddwywaith - gydag Esther Williams (1968), a Joy Amman Davies (1995) a gymerodd drosodd ei swydd fel Cyfarwyddwr Cerdd Côr Treforys.

Cyhoeddodd ei hunangofiant *Alwyn Humphreys - Yr Hunangofiant* yn 2006. ac yn 2008 gyfrol o anecdotau cerddorol - C*ythrel Cerdd.*

Llyfryddiaeth
-------------

* *Alwyn Humphreys - Yr Hunangofiant* (Y Lolfa, 21 Mehefin 2006)
* *Cythrel Cerdd - Anecdotau o Fyd Cerdd* (Y Lolfa, 2008)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Manylion Cyfarwyddwr Ty'r Cwmniau. Adalwyd ar 2 Mai 2016.
2. ↑  *Alwyn Humphreys yn gymrawd*  , BBC Cymru, 7 Gorffennaf 2014.  Cyrchwyd ar 2 Mai 2016.
3. ↑  *Teledu: Rhagolwg Alwyn Humphreys wrth y llyw `Llais' yr Eisteddfod; Y gorau o raglenni teledu Cymraeg.*  , Western Mail, 2 Awst 2003.  Cyrchwyd ar 2 Mai 2016.
4. ↑   Wedi 3 - Halen y Ddaear. Tinopolis. Adalwyd ar 2 Mai 2016.
5. ↑  *Dechrau Canu'n donic heb ei ail i Alwyn.*  , Daily Post, 12 Medi 2009.  Cyrchwyd ar 2 Mai 2016.
6. ↑  Mark Smith. *Conductor takes up the baton at renowned choir*   (en) , WalesOnline, 14 Chwefror 2013.  Cyrchwyd ar 2 Mai 2016.
7. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 8 Chwefror 2015
Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Chema de la Peña yw ***23-F: Y Ffilm*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 2011. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd  ***23-F: la película***  ac fe’i cynhyrchwyd yn Sbaen. Cafodd ei ffilmio ym Congreso de los Diputados a Madrid ei hun.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Francisco Franco, Martxelo Rubio, Carlos Arias Navarro, Iñaki Gabilondo, José Manuel Seda, Matías Prats Luque, Paco Tous, Jordi Bosch, Ginés García Millán, Jesús Castejón, Mariano Venancio, Pedro Casablanc, Victoria Prego, Juan Diego, Aitor Mazo, Antonio Durán, Fermí Reixach i García, Fernando Cayo, Joan Pera, Luis Callejo, Luis Zahera, Rosa María Mateo, Lluís Marco, Joan Massotkleiner, Gonzalo Uriarte, Manolo Solo, Tomás del Estal, Pepe Penabade, Luis Fernández de Eribe, Belén Ponce de León a Jesús Noguero. Mae'r ffilm *23-F: La Película* yn 97 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2011. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The King's Speech sef ffilm ddrama gan Tom Hooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. David Azcano oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Chema de la Peña ar 1 Ionawr 1964 yn Salamanca.

Derbyniad
---------


Cafodd ei henwebu am y gwobrau canlynol: Gwobr Goya am yr Actor Cefnogol Gorau, Premios Unión de Actores.

Mae'r incwm a dderbyniwyd am y ffilm hon dros 371,204.84 Ewro.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Chema de la Peña nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 23-F: Y Ffilm |  | Sbaen | Sbaeneg | 2011-02-23 |
| De Salamanca a Ninguna Parte |  | Sbaen | Sbaeneg | 2002-01-01 |
| Q9009463 |  | Sbaen | Sbaeneg | 2004-01-01 |
| *Shacky Carmine* |  | Sbaen | Sbaeneg | 1999-09-10 |
| *Sud Express* |  | SbaenPortiwgal | SbaenegPortiwgaleg | 2005-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:  (yn en) *Internet Movie Database*, Wikidata Q37312,
Afon yng ngogledd Ceredigion yw **Afon Leri**. Mae'n tarddu yn y bryniau ger Pumlumon ac yn aberu yn Afon Dyfi gyferbyn ag Aberdyfi. Ei hyd yw tua 10 milltir.

Llwybr yr afon
--------------

Tarddle'r afon yw Llyn Craigypistyll. Gorwedd y llyn hwnnw 350 metr uwch lefel y môr mewn cwm un filltir i'r de-orllewin o ben gorllewinol cronfa dŵr Nant-y-moch. Llyn artiffisial ydyw a grëwyd trwy godi argae ar afon Leri. Fe'i bwydir gan sawl nant fechan. Mae afon Leri yn llifo o'i ben gorllewinol, trwy'r argae, ac yn disgyn ar gwrs gorllewinol trwy Gwm Leri heibio i bentref bychan Bontgoch. Ar ymyl Tal-y-bont fe'i croesir gan y briffordd A487.

Llifa ymlaen ar gwrs gorllewinol am rai milltiroedd eto trwy ardal Genau'r Glyn i gyffiniau'r Borth. Yma cafodd cwrs naturiol yr afon ei newid trwy greu sianel unionsyth sy'n rhedeg am ryw ddwy filltir o gwr dwyreiniol y Borth ar draws ochr orllewinol gwarchodfa natur Cors Fochno. Cyrraedd yr afon ei haber yn Afon Dyfi gyferbyn ag Aberdyfi. Yma, pan fo'r môr allan, mae'n llifo dros fanc tywod Traeth Maelgwn ('Traeth Maelgw*yn*n' ar y map AO), a enwir ar ôl Maelgwn Gwynedd.

Arferai'r afon lifo i Fae Ceredigion yn Aberleri, ond cafodd ei chwrs ei ddargyfeirio ym 1824 i ddarparu harbwr ar gyfer y diwydiant adeiladu cychod. Ceir iard cychod yn Ynys Tachwedd, ger ei haber.

Afon Leri ger Y Borth
Aber Leri, Ynys Tachwedd, gyda'r Dyfi ac Aberdyfi yn y cefndir

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Map OS Landranger 135 Aberystwyth.
2. ↑  BBC Wales Archifwyd 13 November 2012 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Afon Mawddach** yn afon yng ngogledd Cymru sy'n cyrraedd y môr yn Abermaw. Mae rhan olaf ei chwrs yn cynnwys rhai o'r golygfeydd sydd yn atyniad i artistiaid ers y 18g.

Cwrs yr afon
------------

Mae tarddiad Afon Mawddach ychydig i'r gogledd o fynyddoedd Rhobell Fawr a'r Dduallt yng nghorsdir eang Waun-y-griafolen, tua 450m uwchben lefel y môr. Ar ei chwrs troellog o dueddiad gorllewiniol i awr i Ganllwyd mae nifer o ffrydiau llai yn ymuno â hi, megys Nant-yr-Helyg, Afon Bryn-llin-fawr, ac Afon Ceirw ychydig cyn cyrraedd Pont Aber Ceirw. Ar ei chwrs trwy Goed y Brenin mae afon fwy sylweddol, Afon Gain, yn ymuno â hi; ceir ddwy raeadr ger yr aber, sef Pistyll Cain a Rhaeadr Mawddach.

Ar ôl i Afon Eden ymuno â hi mae'r Fawddach yn llifo yn ei blaen tua'r de trwy bentref Ganllwyd, dan gysgod Y Garn, mae'n cyrraedd Llanelltyd. Yno y ceir safle hen gored ar yr afon oedd ar un adeg yn perthyn i Abaty Cymer, hen sefydliad Sistersiaidd a fu'n gefnogol iawn i dywysogion Gwynedd; saif ei adfeilion ar y lan ddwyreiniol. Mae'r afon yn mynd heibio i hen blasdy Hengwrt, cartref y Fychaniaid gynt, noddwyr llên a diwylliant Meirionnydd, cyn ymuno ag Afon Wnion ym Maes y Garnedd.

Ar ran olaf ei thaith mae'n troi tua'r gorllewin i Benmaenpŵl, gan redeg dan yr hen bont doll, lle mae'r aber yn dechrau. Am y pedair milltir olaf mae'r afon yn ymledu'n sylweddol gyda bryniau Cadair Idris i'r de a Llawlech a Diffwys, dau o gopaon Ardudwy, i'r gogledd. Yna mae'n llifo dan bont reilffordd Abermaw i aberu ym Mae Ceredigion.

Ceir pysgota da am Eog a Brithyll yn Afon Mawddach, ac mae ychydig a aur i'w ddarganfod ymysg y graean yn yr afon, er nad oes llawer ar ôl bellach. Mae'n bosibl canwio ar 21 km ohoni.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Canw Cymru", *Afon Mawddach* (Canw Cymru), adalwyd 01/06/2012

Oriel
-----

* Afon Mawddach ger Pont Aber CeirwAfon Mawddach ger Pont Aber Ceirw
* Afon Mawddach gyda llethrau Cadair IdrisAfon Mawddach gyda llethrau Cadair Idris
* Pont reilffordd Abermaw sy'n croesu'r aberPont reilffordd Abermaw sy'n croesu'r aber
* 
* 
* 
*
Ffeminist a swffragét Americanaidd oedd **Addie Waites Hunton** (11 Mehefin 1866 - 22 Mehefin 1943) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd dros hawliau cyfartal merched ac Affro-Americanwyr. Roedd hefyd yn addysgwraig ac yn awdur.

Yn 1889, Hunton oedd y fenyw ddu gyntaf i raddio o'r *Spencerian College of Trade*. Bu'n gweithio i'r Gymdeithas Gristnogol Menywod Ifanc (YWCA), gwasanaethodd fel trefnydd cenedlaethol Cymdeithas Genedlaethol y Menywod Lliw (*the National Association of Colored Women*; NACW) rhwng 1906 a 1910, a bu'n gwasanaethu yn y Fyddin U.S yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Roedd llawer o'i gwaith yn ymwneud ag etholfraint, sef yr hawl i fenywod gael pleidleisio mewn etholiad.

Magwraeth
---------

Ganwyd Addie D. Waites yn Norfolk, Virginia ar Fehefin 11, 1866 i Jesse ac Adeline Waites. Bu farw ei mam pan oedd Addie yn ifanc iawn, a symudodd Addie i Boston i gael ei magu gan ei modryb, o ochr ei mam. Yn Boston, aeth Hunton i Ysgol Ladin, Boston lle graddiodd gyda diploma ysgol uwchradd. Yna, aeth i Goleg Masnach Spencerian a hi oedd y fenyw ddu gyntaf i raddio yn 1889.

Ar ôl graddio, symudodd Hunton i Normal, Alabama, i addysgu yn y *State Normal and Agricultural College*, a elwir bellach yn Brifysgol Amaethyddol a Mecanyddol Alabama.

Gyrfa
-----

Yn Efrog Newydd, penodwyd Hunton gan Fwrdd Cenedlaethol yr YWCA ym 1907 yn ysgrifennydd. Roedd yn gyfrifol am drefnu prosiectau ymhlith myfyrwyr croenddu. Yn ogystal, teithiodd drwy'r De a'r Canolbarth i gynnal arolwg ar gyfer YWCA. Mae Hunton yn adnabyddus am ei hymdrechion lles cymdeithasol ymhlith y gymuned ddu. At hynny, recriwtiodd nifer o fenywod du eraill i weithio i'r YWCA, menywod fel Eva del Vakia Bowles ac Elizabeth Ross Haynes.

O 1909 i 1910, symudodd Hunton gyda'i phlant i Ewrop. Roedd ei gŵr yn dioddef o broblemau iechyd ac arhosodd gartref yn yr UD. Tra yn Ewrop, bu'r teulu'n byw yn y Swistir ac yna symudodd i Strasbourg, yr Almaen, lle bu'n astudio yn rhan-amser ym Mhrifysgol Kaiser.

Pan symudodd Hunton a'i phlant yn ôl i America, parhaodd i weithio gyda'r YWCA a dechreuodd ddilyn cyrsiau yng Ngholeg Dinas Efrog Newydd. Ar yr adeg hon, roedd ei gŵr William mewn cyflwr difrifol gyda'r diciâu. Yna symudodd teulu Hunton i Saranac Lake, Efrog Newydd, lle buont tan ei farwolaeth yn 1916.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Alpha Kappa Alpha am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Goodier & Pastorello 2017, t. 126.
2. ↑  Disgrifiwyd yn: .
3. ↑  Grwp ethnig: .
4. 1 2  "Hunton, Addie Waites (1866-1943) - The Black Past: Remembered and Reclaimed". *www.blackpast.org* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2017-01-31.
5. 1 2  Chandler, Susan (2005). "Addie Hunton and the Construction of an African American Female Peace Perspective". *Affilia* **20** (3): 270–283. doi:10.1177/0886109905277615. .
6. ↑   *Addie Waites Hunton - Oxford Reference*. .
7. ↑  "Addie Waites Hunton - WANMEC". *www.toxipedia.org*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-04-13. Cyrchwyd 2017-01-31.
8. ↑  Galwedigaeth: .

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 16496764
* LCCN: n96092843
* ISNI: 0000 0000 3503 7285
* GND: 1058620444

 |
Arcadia
Mae **Arcadia** (Groeg: Αρκαδία) yn ardal yn y Peloponnesos yn rhan ddeheuol Gwlad Groeg; yn y cyfnod modern mae'n "Nomos" (*Νομός*), un o brif raniadau Groeg. Daw'r enw o'r cymeriad mytholegol Arcas. Y brifddinas yw Tripoli.

Ardal wledig a mynyddig yw Arcadia, ac yn ystod ail hanner yr 20g bu diboblogi yn broblem; disgwylid y byddai'r boblogaeth yn haneru rhwng 1951 a dechrau'r 21ain ganrif, gyda llawr o'r trigolion yn ymfudo i gyfandir America.

Yn llenyddiaeth y cyfnod clasurol, daeth Arcadia i gael ei hystyried fel rhyw fath ar baradwys wledig, gyda bugeiliaid yn byw yn syml ac yn hapus; er enghraifft gan Fyrsil yn ei *Eclogau*, ac yn ddiweddarach gan Jacopo Sannazaro yn ei fugeilgerdd *Arcadia* (1504). Roedd cyswllt arbennig rhwng Arcadia a'r duw Pan. Mae ymadrodd Lladin *Et in Arcadia ego* ("Rwyf yn Arcadia hefyd") yn esiampl o *memento mori*, rhywbeth sy'n atgoffa am freuder bywyd a sicrwydd marwolaeth. Mae'r ymadrodd yn ymddangos ar fedd yn y darlun "Bugeiliaid Arcadia" gan Nicolas Poussin (1647).
Cymylau Altostratus dros Hong Kong ym mis Mai
Math o gymylau yw **Altostatus**.

Disgrifiad
----------

Nid yw'r cymylau hyn fel arfer yn fawr mwy na haenau llwydion sy'n dueddol o dewychu nes bo'r haul yn graddol ddiflannu wrth i'r awyr dywyllu a llenwi cyn glaw. Ceir sawl disgrifiad o'r modd y mae'r haul, neu'r lleuad yn y nos, yn diflannu'n raddol wrth i'r haenau dewychu:

Dywediadau
----------

* Yr haul (neu'r lleuad yn y nos) yn boddi – glaw cyn bo hir (cyffredin)
* Yr awyr yn ceulo – glaw yn fuan (Gwynedd)

Weithiau ceir patrwm arbennig i'r haenau Altostratus:

Os bydd 'caws a llath' ar y wybr, glaw yn agos (Llandysul)
Neu, ychydig funudau cyn iddi lawio gwelir ffurflau arbennig ar waelod y cymylau:

* Clytiau tonnog – dyma'r ffurf a elwir yn Altostratus undulatus
* 'Bronnau' yn crogi o waelod y cwmwl – dyma Altostratus mamma
* Yr awyr 'yn dorrog' o law neu eira (gogledd Ceredigion). Cymylau boliog llawn glaw.

Galeri
------

* Altostratus undulatus adeg y wawr.Altostratus undulatus adeg y wawr.
* Altostratus opacusAltostratus opacus
* Altostratus translucidus hefo cumulus humilis oddi danoAltostratus translucidus hefo cumulus humilis oddi dano
* Altostratus translucidusAltostratus translucidus

Cyfeiriadau
-----------

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn* Llên Gwerin *(Cymdeithas Edward LLwyd).*
Mae **Robert Francis** "**Beto**" **O'Rourke** (ganed 26 Medi 1972) yn wleidydd Americanaidd a wasanaethodd ardal gyngresol 16eg Texas am dri thymor yn Nhŷ Cynrychiolwr yr Unol Daleithiau. Dewiswyd O'Rourke i gynrychioli'r blaid Ddemocrataidd fel enwebiad i'r etholiad seneddol yn Texas yn 2018, a collodd o drwch blewyn i Ted Cruz, cynrychiolydd y Gweriniaethwyr .

Ganed O'Rourke i deulu gwleidyddol lleol yn El Paso, Texas, agraddiodd yn Woodberry Forest School a Phrifysgol Columbia. Tra'n astudio yn Columbia, cychwynnodd O'Rourke yrfa fer mewn cerddoriaeth, fel gitarydd bas yn y band 'Foss'. Ar ôl iddo raddio yn y coleg, dychwelodd i El Paso a dechrau gyrfa mewn busnes. Yn 2005, cafodd ei ethol i Gyngor Dinas El Paso, gan wasanaethu tan 2011. Etholwyd O'Rourke i Dŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau yn 2012 ar ôl trechu'r Democrat Silvestre Reyes a oedd wedi treulio wyth tymor yno.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Beto O'Rourke is like Obama". Cyrchwyd January 11, 2019.
2. ↑  "Beto O'Rourke (D-Texas)". *Washington Post* (yn Saesneg). 25 Rhagfyr 2012. Cyrchwyd 20 Hydref 2018.
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Bethnal Green a Bow** (Saesneg: *Bethnal Green and Bow*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Bethnal Green a Bow yn Llundain FwyafEtholaeth Bethnal Green a Bow yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Bodolai'r etholaeth yn wreiddiol rhwng 1974-1983 ac ail-grëwyd yr etholaeth ym 1997. Mae'n un o etholaethau tlotaf Llundain, gydag amrywiaeth ethnig mawr gyda lleiafswm sylweddol o'r trigolion yn dod o Bangladesh.

Ers newid ffiniau'r etholaeth yn 2014 mae'r etholaeth yn cynnwys y wardiau canlynol: Weavers, Spitalfields and Banglatown, Whitechapel, St. Peter's, Bethnal Green, Stepney Green, St. Dunstan's, Bow West a Bow East.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1983: Ian Mikardo (Llafur-Cydweithredol)
* Dilewyd yr etholaeth
* Etholaeth ail-greu
* 1997–2005: Oona King (Llafur)
* 2005–2010: George Galloway (Respect)
* 2010–presennol: Rushanara Ali (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Hunangofiant Ieuan Rhys yw ***Allet Ti Beswch!*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

I ddathlu 30 mlynedd o fod yn actor proffesiynol, dyma hunangofiant Ieuan Rhys, yr actor a'r diddanwr adnabyddus a fu'n chwarae rhan Sgt Glyn James, y bobi pentre, ar opera sebon boblogaidd *Pobol y Cwm* am dair blynedd ar ddeg.

Eleni mae Ieuan Rhys yn dathlu 30 mlynedd o fod yn actor proffesiynol ac mae wedi gweithio ar nifer fawr o gynhyrchiadau teledu, theatr, radio a ffilm yng Nghymru, Lloegr ac hyd yn oed yn hysbyseb teledu yn yr Almaen. Fe'i ganwyd ar ddechrau'r 1960au yn Aberdâr, Morgannwg Ganol, yn blentyn ifancaf Gethin a Thelma Evans. Cafodd ei addysg yn ysgolion Ynyslwyd a Rhydfelen cyn mynd i Goleg Cerdd a Drama Cymru. Wedi gadael coleg cafodd ran yn y sebon *Pobol y Cwm* a dyna ble y bu am dair blynedd ar ddeg yn chwarae rhan y bobi pentre Sgt Glyn James.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 1 Awst 2017.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Michał Dudziewicz yw ***20 Lat Później*** a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Pwyl. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Pwyleg a hynny gan Michał Dudziewicz a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jerzy Satanowski. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Joanna Benda. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Titanic* sef ffilm ramant
Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,350 o ffilmiau Pwyleg wedi gweld golau dydd. 
Tomasz Wert oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jarosław Wołejko sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Michał Dudziewicz ar 18 Ebrill 1947 yn Warsaw. Mae ganddo o leiaf 5 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ffilm Genedlaethol Łódź.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Michał Dudziewicz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 20 Lat Później |  | Gwlad Pwyl | Pwyleg | 1997-01-16 |
| *Fucha* |  | Gwlad Pwyl |  | 1983-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Cwmwl Altocumulus lenticularis dros Harold's Cross Dulyn, Iwerddon 30-6-15
Perthynas agos i'r cymylau traeth awyr yw yr hyn a elwir yn gymylau gwynt (**Altocumulus lenticularis**).

Disgrifiad
----------

Maent yn hawdd i'w hadnabod am eu bod ar ffurf lens, cneuen almon neu bysgodyn – sy'n cyfri am eu henw llafar 'pysgod awyr'. Ffurfir cymylau lenticularis pan gaiff yr aer ei godi i'r entrychion gan wynt cryf dros fryn neu fynydd.

Bydd y pysgod lenticularis yn ffurfio ar frig ton o aer yn uchel yn yr awyr a pheth pellter yng nghysgod neu y tu ôl i'r mynydd. Maent yn ymddangos fel eu bod yn aros yn eu hunfan ac i'w gweld yn weddol gyffredin mewn ardaloedd mynyddig fel Cymru. Am y gallant fod yn berffaith grwn, weithiau'n unigol ac weithiau'n glwstwr fel nifer o grempogau neu blatiau ar bennau ei gilydd, fe'u camgymerwyd, o bryd i'w gilydd, gan rai am soseri ehedog o'r gofod.

Dywediadau
----------

* Cymylau pysgod awyr – storm ar ei ffordd (cyffredin)
* Samons uwchben Bae Caernarfon – tywydd garw (Waunfawr)
* Gleisiaid awyr – storm (Ceredigion). Gleisiad yw eog blwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn* Llên Gwerin *(Cymdeithas Edward LLwyd).*
Ffurfiad cwmwl Altocumulus
Ffurfia'r **altocumulus** yn haenau torredig rhwng tua 6,500 a 18,000 troedfedd a cheir sawl math ohonynt. Un o'r ffurfiau mwyaf cyffredin yw nifer fawr o gymylau bychain crwn sydd bron â chyffwrdd ei gilydd, fel praidd o ddefaid yn llenwi'r awyr:

Disgrifiad
----------

Gwasgarir y cymylau Altocumulus un ai yn ddi-batrwm fel praidd o ddefaid yn weddol glos at ei gilydd, neu yn rhesi cyfochrog taclus a ddisgrifir fel 'defaid yn dilyn eu llwybrau'. Gall y cymylau hyn ddwysáu nes i'r defaid unigol yn y rhesi glosio a chyffwrdd ei gilydd a chreu llinellau neu resi amlwg, tebyg i'r patrwm rhesog o grychau a welir ar dywod y traeth ar drai. Bryd hynny fe'u gelwir, yn 'draeth awyr' neu 'awyr draeth'. Ar yr uchder canolig hwn (6,500' – 18,000') bydd y llinellau yn weddol fras o'u cymharu â math tebyg ei olwg o draeth awyr a welir yn llawer uwch yn yr awyr (Cirrocumulus) sydd, oherwydd ei uchder, â'i resi yn ymddangos yn gul.

Dywediadau
----------

Dywediadau cyffredin am y patrwm rhesog hwn, boed uchel neu isel, yw:

* Traeth awyr – glaw drannoeth.
* Cymylau fel defaid Jeriwsalem – cawodydd (Cwm Gwendraeth)
* Defaid Jacob – cawodydd (Cwm Tawe). Defaid Jacob am eu bod yn ddeuliw, sef yn dywyll ar eu hochr gysgodol a gwyn yn wyneb yr haul.

Galeri
------

* Altocumulus perlucidusAltocumulus perlucidus
* Altocumulus lenticularisAltocumulus lenticularis
* Altocumulus - machludAltocumulus - machlud
* Altocumulus floccus hefo llinell castellanusAltocumulus floccus hefo llinell castellanus
* Altocumulus yn ystod y dydd.Altocumulus yn ystod y dydd.
* Fideo o Altocumulus yn Tokyo]

Cyfeiriadau
-----------

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn* Llên Gwerin *(Cymdeithas Edward LLwyd).*
**Blwchfardd** (fl. 6g?) oedd un o'r beirdd cynharaf yn y Traddodiad Barddol Cymraeg. Fe'i cysylltir â'r Hen Ogledd a'r Hengerdd. Roedd yn gyfoeswr i Aneirin a Taliesin.

Tystiolaeth amdano
------------------

Ni wyddys dim am y bardd ar wahân i'r ffaith ei fod yn fardd gynnar a ganai yn yr Hen Ogledd, yn ôl pob tebyg. Ceir y cyfeiriad cynharaf ato gan Nennius yn yr *Historia Brittonum* ar ôl nodyn am Ida, brenin Northumbria (547-579):

'Ar y pryd, yn yr amser hwnnw ymladdai Dutigirn (=*Eudeyrn*) yn wrol yn erbyn cenedl yr Eingl. Yr un adeg bu Talhaearn Tad Awen yn enwog mewn barddoniaeth, a Neirin (=Aneirin) a Thaliesin a **Blwchfardd** a Chian (a elwir Gwenith Gwawd) ynghyd yn yr un amser a fuant enwog mewn barddoniaeth Gymraeg.'
Mae'r enw barddol Blwchfardd (*blwch* + *bardd*) yn ymddangos yn un rhyfedd i ni heddiw, ond ystyr y gair *blwch* yma, yn ôl pob tebyg, yw 'lle caeedig'. Ceir sawl cyfeiriad ym marddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol at ymrysonau barddol, weithiau mewn cysylltiad â bueirth, ac ymddengys yn debygol mae rhyw darn o dir arbennig, efallai'n gysylltiedig ag ysgol farddol, yw'r *blwch* yn enw'r bardd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ifor Williams (gol.), *Canu Taliesin*, t. ix.
Cwmni cyhoeddus sydd yn darparu gwasanaethau fferïau yn nhalaith British Columbia yng Nghanada yw **BC Ferries**. Hwn yw'r cwmni fferi ail fwyaf yn y byd.

Mae gan y cwmni 35 o fferïau sy'n teithio i 47 o gyrchfannau. Mae'r llongau mwyaf yn cario hyd at 2,100 o bobl a 470 o geir. Rheolir prisiau a safonau'r fferïau can Gomisiynydd BC Ferries.

Fferïau
-------

Vancouver-Victoria (Tsawwassen-Swartz Bay)

Vancouver-Nanaimo (Tsawwassen-Pen Dug)

Gorllewin Vancouver-Nanaimo (Bae Pedol-Bae Ymadawiad)

West Vancouver-Arfordir Heulwen (Horseshoe Bay-Langdale)

Penrhyn Sechelt -Afon Powell (Bae Iarll-Bae Saltery)

Afon Powell-Comox (Westview-Afon Fechan)

Ynys Bowen -Vancouver Bae Clyd-Horseshoe Bay)

Langdale-Ynys Gambier-Ynys Keats

Arfordir Heulwen-Afon Powell

Bae Brentwood Bae'r Felin
Chemainus – Ynys Thetis – Ynys Penelakut
Galiano – Ynys Mayne

Galiano – Ynys Pender

Galiano – Ynys Salt Spring

Galiano – Ynys Saturna

Galiano - Vancouver (Tsawwassen)

Galiano - Victoria (Bae Swartz)

Ynys Mayne – Ynys Pender

Ynys Mayne – Ynys Salt Spring

Ynys Mayne - Ynys Saturna

Ynys Mayne - Vancouver (Tsawwassen)

Ynys Mayne - Victoria (Swartz Bay)

Nanaimo – Ynys Gabriola

Ynys Pender - Ynys Salt Spring

Ynys Pender – Ynys Saturna

Ynys Pender - Vancouver (Tsawwassen)

Ynys Pender - Victoria (Swartz Bay)

Ynys Salt Spring – Crofton

Ynys Salt Spring - Victoria (Swartz Bay)

Ynys Salt Spring - Vancouver (Tsawwassen)

Ynys Salt Spring – Ynys Saturna

Saturna - Vancouver (Tsawwassen)

Saturna - Victoria (Swartz Bay)

Ynys Vancouver – Ynys Denman (Bae Buckley) – (Gorllewin Denman)

Ynys Denman – Ynys Hornby
Afon Campbell – Ynys Quadra

Ynys Quadra – Ynys Cortes
Porth McNeill – Bae Alert - Sointula

(Ynys Vancouver – Ynys Mulfran – Ynys Malcolm)

Afon Powell – Ynys Texada
Porth Hardy – Bella Bella – Klemtu – Prince Rupert
Bella Coola – Ocean Falls – Shearwater - Bella Bella

Prince Rupert – Skidegate
Bae Alliford - Skidegate (Ynys Moresby - Ynys Graham)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Twristiaeth Vancouver". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-07-05. Cyrchwyd 2017-02-06.
2. ↑  Gwefan Comisiwn fferiau BC

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Gwefan swyddogol
Coxon (chwith) ac Albarn (dde) ar y llwyfan yn Academi Newcastle Academy ym Mehefin 2009.
Band roc o Loegr a ffurfiwyd yn Llundain yn 1989 yw **Blur**. Aelodau'r grwp oedd y canwr a chwaraewr allweddellau Damon Albarn, y gitarydd/canwr Graham Coxon, y basydd Alex James a'r drymiwr Dave Rowntree. Roedd eu albwm cyntaf *Leisure* (1991) yn ymgorffori synau 'Madchester' a 'shoegazing', ac wedi hynny y daeth eu cerddoriaeth dan ddylanwad bandiau fel the Kinks, the Beatles ac XTC. Cafodd *Modern Life Is Rubbish* ei ryddhau yn 1993, *Parklife* yn 1994 a *The Great Escape* yn 1995. Daeth Blur yn un o fandiau mwyaf amlwg y sîn Britpop, gan gystadlu gydag Oasis yn y siartiau yn 1995 yn yr hyn ddaeth i'w adnabod fel "Brwydr Britpop".

Aeth y band trwy gyfnod o newid pellach yn ei sain wrth recordio'r albwm *Blur* yn 1997, y tro hwn yn arddangos dylanwad steil lo-fi y bandiau Americanaidd. Roedd yr albwm yn cynnwys y gân "Song 2", a daeth honno â'r band i boblogrwydd yn yr Unol Daleithiau. Teitl albwm nesaf y band oedd *13* (1999), ac roedd hwnnw'n arbrofi gyda cherddoriaeth electronig a gospel, a geiriau mwy personol gan Albarn. Gadawodd Graham Coxon y band ym Mai 2002, pan oeddynt yn recordio eu seithfed albwm *Think Tank* (2003). Roedd hwnnw yn cynnwys synau electronig a llai o gitar, ac yn adlewyrchu diddordeb Albarn mewn cerddoriaeth hip hop ac Africanaidd. Yn dilyn taith heb Coxon yn 2003, aeth yr aelodau eraill i weithio ar brosiectau eraill.

Daeth aelodau Blur, yn cynnwys Coxon, at ei gilydd eto yn 2009 ar gyfer cyfres o gyngherddau. Rhyddhawyd nifer senglau yn dilyn hynny, a bu'r band yn teithio yn rhyngwladol. Cyflwynwyd Gwobr Brit i'r band yn 2012 am ei gyfraniad i gerddoriaeth. Daeth yr albwm cyntaf iddyn nhw ei ryddhau mewn deuddeg mlynedd - *The Magic Whip* (2015) - yn y chweched i gyrraedd brig y siartiau Saesneg.