recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cyfres deledu Americanaidd sy'n gymysgedd o sioe gerdd, comedi a drama ydy ***Glee***, a ddarlledir ar Fox. Canolbwyntia'r gyfres ar gôr sioe (a elwir yn glwb glee hefyd), o'r enw "New Directions!", a leolwyd yn yr Ysgol Uwchradd William McKinley ffuglennol yn Lima, Ohio. Darlledwyd rhaglen beilot y sioe ar ôl *American Idol* ar 19 Mai, 2009, a dechreuodd y gyfres gyntaf ar 9 Medi, 2009. Ar 21 Medi 2009 cytunodd Fox yn swyddogol i greu cyfres gyfan. Darlledodd *Glee* ei finale canol-cyfres ar 9 Rhagfyr 2009. Wedi iddi gael saib o 4-mis tan 13 Ebrill, dechreuwyd i ddarlledu eto yn 2010 gyda 9 rhaglen o'r gyfres sydd ar ôl. Ar 11 Ionawr, 2010, cyhoeddodd Llywydd Fox, Kevin Reilly yn nhaith Gaeaf y Wasg fod *Glee* wedi cael ei chomisiynu am ail gyfres..

Yn wreiddiol, bwriad crewyr y sioe Ryan Murphy, Brad Falchuk, a Ian Brennan oedd creu Glee fel ffilm gyda Murphy'n dewis cerddoriaeth y gyfres, gan gynnal cydbwysedd rhwng caneuon o sioeau cerdd a chaneuon o'r siart. Rhyddheir y caneuon a ganir yn y sioe ar iTunes yn ystod wythnos y darllediad, a rhyddheir cyfres o albymau *Glee* drwy Columbia Records, gan ddechrau gyda *Glee: The Music, Volume 1*, a ryddhawyd ar 3 Tachwedd, 2009. Mae cerddoriaeth *Glee* wedi bod yn llwyddiant masnachol gyda dros ddwy filiwn o werthiannau digidol.

Mae'r sioe wedi derbyn adolygiadau cadarnhaol. Er i Alessandra Stanley yn *The New York Times* dynnu sylw at ddiffyg gwreiddioldeb a chymeriadau ystrydebol y rhaglen beilot, canmolodd berfformiadau a thalent y cast. Enillodd y sioe Wobr Golden Globe yn 2010 am y Gyfres Gomedi Orau a derbyniodd dri enwebiad arall am yr Actores Orau (Lea Michele), yr Actor Gorau (Matthew Morrison), a'r Actores Gefnogol Gorau (Jane Lynch).

Cymeriadau
----------

* Rachel berry
* Quinn Fabrey
* Fin Hudston
* Artie Abrams
* Kurt hummel

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  'Glee' series set in a Lima high school has Toledo connection too Archifwyd 2012-02-02 yn y Peiriant Wayback. Mike Kelly. The Blade. The Toledo Times. 17 Mai, 2009. Adalwyd ar 19 Mai, 2009
2. ↑  Fox Holds "Glee" Tryouts After "American Idol" Tuesday, May 19 - New One-Hour Musical Comedy Series to Preview Post-American Idol Archifwyd 2013-10-22 yn y Peiriant Wayback. 5 Mawrth, 2009. Adalwyd ar 19 Mai, 2009. Fox Broadcasting Company
3. ↑  Matt Mitovich Fox Moves Up Two Fall Premieres; Plus a Glee Video Preview Archifwyd 2014-10-20 yn y Peiriant Wayback. TV Guide. 28 Gorffennaf 2009. Adalwyd ar 28-07-2009
4. ↑  Fox sings praises of "Glee" with full-season pickup The Futon Critic. 21-09-2009. Adalwyd ar 01-10-2001
5. ↑  'Glee' co-creator gets big Fox deal Variety. Michael Schneider. 01-12-2009. Adalwyd ar 05-15-2009
6. ↑  Abrams, Natalie Glee Picked Up For Season 2 Archifwyd 2014-04-14 yn y Peiriant Wayback. TV Guide. 11-01-2010. Adalwyd ar 11-01-2010
7. ↑  Joyce Eng *Glee* Scores Four Golden Globe Nominations Archifwyd 2010-02-21 yn y Peiriant Wayback. TV Guide. 15-12-2009
Mae **Qom** yn un o 30 o daleithiau cyfoes Iran gyda arwynebedd tir o 11,237 km², sef 0.89% o dir Iran. Fe'i lleolir yng ngogledd y wlad, a'i prifddinas daleithiol yw Qom. Cafodd ei ffurfio o ran o dalaith Tehran yn 1995. Yn 2005, roedd gan y dalaith boblogaeth o tua 2,000,000 gyda 91.2% ohonynt yn byw mewn ardaloedd trefol a 8.8% yn yr ardaloedd cefn gwlad. Mae'r dalaith yn cynnwys yn ddinas (Qom), pedair sir, naw ardal wledig, a 256 o bentrefi.

Lleoliad talaith Qom yn Iran
Mae hinsawdd talaith Qom yn amrywio rhwng hinsawdd anialwch a lled-anial, ac yn cynnwys ardaloedd mynyddig, troedfryniau a gwastadeddau. Am ei fod yn ardal lled anial ymhell o'r môr, mae ganddi hinsawdd sych gyda lleithder isel a dim llawer o law. O'r herwydd, nid yw amaethyddiaeth yn bosibl yn y rhan fwyaf o'r dalaith, yn arbennig ger y llynnoedd halen. Ceir dau ly halen mawr yn nhalaith Qom, sef ***Howz e Soltan***, sy'n gorwedd 36 km i'r gogledd o ddinas Qom, a ***Namak***, sy'n 80 km i'r dwyrain o Qom (mae tua 20% o'r llyn hwnnw yn gorwedd yn y dalaith).


| Taleithiau Iran | Baner Iran |
| --- | --- |
| Alborz | Ardabil | Bushehr | Chaharmahal a Bakhtiari | De Khorasan | Dwyrain Azarbaijan | Fārs | Gīlān | Golestān | Gogledd Khorasan | Gorllewin Azarbaijan | Hamadān | Hormozgān | Īlām | Isfahan | Kermān | Kermanshah | Khūzestān | Kohgiluyeh a Boyer-Ahmad | Kordestan | Lorestān | Markazi | Māzandarān | Qazvin | Qom | Razavi Khorasan | Sistan a Baluchestan | Semnān | Tehran | Yazd | Zanjan |
Qin Shi Huang
**Qin Shi Huang** (秦始皇, Qín Shǐhuáng, 259 CC – 10 Medi 210 CC oedd ymerawdwr cyntaf Tsieina a sylfaenydd Brenhinllin Qin. Adnabyddir ef fel **yr Ymerawdwr Cyntaf** (始皇帝, Shǐ Huáng Dì).

Ganed ef yn Handan, yng ngwladwriaeth Zhao. Daeth yn frenin gwladwriaeth Qin o 246 CC i 221 CC, ac yn ymerawdwr Tsieina unedig o 221 CC hyd ei farwolaeth.

Wedi iddo uno Tsieina, dechreuodd ef a'i brif gynghorydd, Li Si, ar gyfres o ddiwygiadau pellgyrhaeddol. Ef a adeiladodd y fersiwn gyntaf o Fur Mawr Tsieina, ac mae ei fawsolewm ger Xi'an sy'n cael ei gwarchod gan y Fyddin Derracotta yn fyd-enwog. Adeiladodd rwydwaith o ffyrdd trwy'r wlad. Fodd bynnag, mae'n ffigwr dadleuol, oherwydd gwnaed hyn ar gost o filoedd o fywydau. Gwnaeth athroniaeth Conffiwsiaeth yn anghyfreithlon, a llosgodd lyfrau a chladdu ysgolheigion yn fyw.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 84032986
* LCCN: n50047932
* ISNI: 0000 0001 2133 1608
* GND: 118819097
* SELIBR: 197277
* SUDOC: 027435881
* BNF: cb12161915m (data)
* BIBSYS: 90412476
* NLA: 36592738
* NDL: 00623694
* NKC: jn20000700353

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Prysgaderyn y Dwyrain** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: prysgadar y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Atrichornis rufescens***; yr enw Saesneg arno yw *Rufous scrubbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Prysgadar (Lladin: *Atrichornithidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. rufescens*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r prysgaderyn y Dwyrain yn perthyn i deulu'r Prysgadar (Lladin: *Atrichornithidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Prysgaderyn y Dwyrain | Atrichornis rufescens |  |
|
| Prysgaderyn y Gorllewin | Atrichornis clamosus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Prysgaderyn y Dwyrain** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Gallt Buwch Goch'** (Saesneg: **Brown Cow Hill**) yn gopa mynydd a geir i'r gogledd-ddwyrain o Braemar, ym mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban; cyfeiriad grid NJ221044. Ar ei lethrau saif Castell Corgraff.

Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2012-10-02 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan y castell". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-08. Cyrchwyd 2011-02-20.
2. ↑  "Database of British and Irish hills"
Roedd **George Jackson Churchward** (31 Ionawr 1857 – 19 Rhagfyr 1933) yn Brif Beiriannydd Mecanyddol Rheilffordd y Great Western rhwng 1902 a 1922.

Ganwyd Churchward yn Stoke Gabriel, Dyfnaint.

Ar ôl gadael yr ysgol yn 16 oed, gweithiodd dros Reilffordd De Swydd Dyfnaint. Pan daeth y rheilffordd yn rhan o Reilffordd y Great Western, gweithiodd o o dan William Dean, yn gyntaf fel adolygwr nwyddau, wedyn cynorthwyydd i reolwr y gweithdy cerbydau, ac wedyn cymerodd drosodd fel rheolwr. Symudodd o i waith ar locomotifau ym 1895, ac ym 1897 daeth o'n cynorthwyydd i William Dean. Datblygodd o gynllun gwreiddiol Dean o'r dosbarth 'City' 4-4-0, a dywedir bod City of Truro wedi cyrraedd 100 milltir yr awr yn 1904, y locomotif cyntaf i'w wneud. Cynlluniodd o locomotifau mwy i'r rheilffordd, yn defnyddio trefniant olwynion 4-6-0 am y tro cyntaf, yn dechrau yn Chwefror 1902. Cyflwynodd o safoniad i rannau locomotifau, yn benodol efo boeler y locomotif. O 1908 ymlaen adeiladwyd locomotifau i gyd y rheilffordd yn Swindon a daeth y gweithdy yn ddwywaith y maint yn ystod cyfnod Churchward. Anfonodd o peirianyddion tramor er mwyn dysgu o reilffyrdd eraill. Roedd Churchward ei hyn wedi astudio locomotifau o America a Ffrainc..

Daeth yn faer Swindon ym 1900.

Lladdwyd Churchward gan drên Paddington - Abergwaun ar 19 Rhagfyr 1933.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Gwefan greatwestern.org.uk
2. 1 2  "Gwefan swindonweb". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-23. Cyrchwyd 2016-09-08.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr John Leekley yw ***Prince of Central Park*** a gyhoeddwyd yn 2000. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Manhattan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Kathleen Turner. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gladiator* sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 20% (Rotten Tomatoes)
* 4.4/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd John Leekley nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Prince of Central Park |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2000-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.
3. 1 2  "Prince of Central Park". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 8 Hydref 2021.
Mae **Gallt Prestatyn**, yng nghymuned Prestatyn, Sir Ddinbych, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1959 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 24.45 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
'Meibion Pryse Pryse' gan Hugh Hughes; c.1826. Llyfrgell Genedlaethol Cymru John, Edward a Pryse.
Roedd **Pryse Loveden** (ganwyd **Pryse Pryse**; 1 Mehefin 1815 – 1 Chwefror 1855)  yn dirfeddiannwr ac yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Aberteifi rhwng 1849 a’i farwolaeth ym 1855.

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Loveden yn Woodstock, Swydd Rydychen, yn fab hynaf i Pryse Pryse, ei ragflaenydd fel AS Aberteifi, a Jane, ferch Peter Cavallier o Cleveland, Swydd Efrog; ei ail wraig. Gwasanaethodd ail fab Pryse Pryse (brawd Pryse Loveden), Edward Lewis Pryse fel AS Aberteifi o 1857 i 1868.

Roedd Pryse Pryse yr hynaf yn fab i Edward Loveden Loveden a Margaret Pryse, merch Lewis Pryse Gogerddan; etifeddodd ystâd Gogerddan gan ei nain ym 1798 a newidiodd ei gyfenw i Pryse. Ym 1849 etifeddodd Pryse Pryse yr ieuengaf ystadau ei daid tadol, Edward Loveden, yn Berkshire, gan newid ei gyfenw yn ôl i Loveden

Priododd Margaret Jane merch Walter Rice, Llwyn y Brain, Sir Gaerfyrddin ar 14 Medi 1836. Bu iddynt un mab a dwy ferch. Ei fab oedd Syr Pryse Pryse, barwnig cyntaf Gogerddan o’r ail greadigaeth.

Arestiwyd Pryse Loveden yn Llundain ym mis Mehefin 1854 am fod yn feddw ac yn siarad â "Westminster Girl" (putain a lleidr)ym Mhiccadilly. Dirwywyd 5s. ond diddymwyd y ddirwy ar ôl iddo roi 10s. yn y 'poor box'. Doedd dim sôn am yr achos ym mhapurau Swydd Aberteifi.

Gyrfa
-----

Roedd yn dirfeddiannwr ar ystadau Buscot a Eaton Hastings, Berkshire, ystâd Gogerddan, Ceredigion a thiroedd yn Woodstock, Swydd Rydychen ac Inglesham, Wiltshire.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Safodd Loveden yn enw'r Blaid Ryddfrydol mewn isetholiad yn etholaeth Ceredigion a achoswyd gan farwolaeth ei dad ym 1849. Enillodd yr isetholiad gan gadw’r sedd hyd ei farwolaeth ef ym 1855

Marwolaeth
----------

Eglwys St Padarn, Llanbadarn Fawr
Bu farw yn Llundain yn 39 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orffwys yng nghladdgell y teulu yn eglwys Llanbadarn Fawr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Deaths of Note yn y Monmouthshire Merlin 16 Chwefror 1855 adalwyd 23 Awst 2017
2. ↑  "Dod's Parliamentary Companion 1852". *archive.org*. 1852. Cyrchwyd 23 Awst 2017.
3. ↑  *Pryse of Plas Gogerddan an old Ceredigion family*[*dolen marw*] adalwyd 23 Awst 2017
4. ↑  Nicholas, Thomas *Annals and antiquities of the counties and county families of Wales; containing a record of all ranks of the gentry ... with many ancient pedigrees and memorials of old and extinct familiesAnnals and antiquities of the counties and county families of Wales; containing a record of all ranks of the gentry ... with many ancient pedigrees and memorials of old and extinct families* adalwyd 23 Awst 2017
5. ↑  Pembrokeshire Herald and General Advertiser, 30 Mehefin 1854, tud. 2
6. ↑  "CARDIGANSHIRE - The Welshman". J. L. Brigstocke. 1855-02-09. Cyrchwyd 2017-08-23.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Pryse Pryse** | **Aelod Seneddol Aberteifi**1849 – 1855 | Olynydd:**John Lloyd Davies** |
Eleni ar Ddiwrnod y Cadoediad fe fyddwn yn cofio aberth rhai o drigolion Silian yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a ddaeth i ben union ganrif yn ôl ar 11 Tachwedd 1918. Tu fewn i eglwys Silian ar un o furiau’r adeilad hyfryd yma, ceir garreg goffa i gofio’r aberth eithaf gan y Preifat Thomas Parry o’r ‘Royal Irish Fusiliers’ a chafodd ei ladd yn Gallipoli, Dardanelles ar 15 Awst yn 36 mlwydd oed. Dim ond 13 Cymro yn unig oedd yn aelod o’r bataliwn yma.

Roedd yn fab i Thomas a Gwenllïan Parry o Glanyrafon ym mhlwyf Silian a chafodd ei eni yn 1880. Dengys Cyfrifiad 1891 ei fod yn llanc 11 mlwydd oed yn gweithio fel gwas ar fferm Gwarffynnon. Pan gychwynnodd y Rhyfel Byd roedd ef a’i frawd Evan yn gweithio ym Mhwll Glo’r Maerdy yn y Rhondda.

Roedd Thomas yn hen, hen ewythr i’r awdures Miss Eirian Jones o Langeitho ac yn wir fel teyrnged iddo, ym mis Awst 2015 ymgymerodd â’r daith hynod emosiynol i Dwrci er mwyn ymweld â’r safle lle collodd ei fywyd mor drychinebus, union ganrif yn ôl.

Roedd ei hen, hen dad-cu Evan Parry hefyd yn ymladd gyda’r ‘Royal Welsh Fusiliers’ ac fe ymddangosodd erthygl ym mhapur newydd ‘Y Llan’ yn cyhoeddi fod Sarjant Evan Parry wedi derbyn croeso mewn cyngerdd arbennig yn ysgol Silian ar nos Iau 22 Tachwedd 1917, pan ddychwelodd i’w blwyf genedigol am yr ail waith yn ystod y Rhyfel. Cafodd ei longyfarch am ennill y Fedal Filwrol a chyflwynwyd nodyn punt iddo. Cafodd y gynulleidfa ei diddanu gan gantorion lleol, yn cynnwys rhai o blwyf Betws Bledrws.

Mae yna adroddiad papur newydd arall sy’n adrodd hanes Gwasanaeth Coffa a gynhaliwyd yn Eglwys Silian yn dilyn marwolaeth drist y Corporal David Jones o Brynstores, Silian yn y frwydr gerllaw Pozierez, Ffrainc ar 23 Gorffennaf 1916 yn 27 mlwydd oed. Un arall o ddynion ifanc dewr Silian a dderbyniodd y Fedal Filwrol oedd y Preifat D. Davies, sef mab Mr a Mrs Daniel Davies o Bistyllgwyn.

Daeth trychineb arall i ran y plwyf pan fu farw Watkin Davies, sef unig fab Coedparc sydd yn ffinio â phlwyf Silian. Wedi ymladd yn y dwyrain pell cafodd ei glwyfo yn Ail Brwydr y Somme ar 21 Medi 1918 a bu farw mewn ysbyty carcharorion yn Cologne, Yr Almaen, pedwar diwrnod ar ôl y Cadoediad. Roedd yn hen, hen ewythr i Aelod Cynulliad Ceredigion Miss Elin Jones ac mae’r hanes llawn yn ddiddorol ac yn hynod o drist. Yn fras, fel mab fferm nid oedd disgwyl iddo ymuno â’r fyddin, ond roedd ei dad yn teimlo y byddai’n elwa o’r profiad gan ei fod wedi cael ei sbwylio ychydig gan ei chwiorydd. Yn anffodus ni ddychwelodd fyth i ymgymryd â ffermio Coedparc.
Mae **Gallt y Bwlch** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 23.33 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd y **Parch Gareth H. Davies** (1927 – 4 Mawrth 2005) yn bregethwr ac yn weinidog.

Cefndir a blynyddoedd cynnar
----------------------------

Fe'i ganwyd yng Ngorslas yn Sir Gaerfyrddin ac âi'r teulu i gapel Bethel, Cross Hands. Dechreuodd weithio fel glowr yn bedair ar ddeg oed, ac yna'n ddiweddarach rhoes ei fryd ar fynd i'r weinidogaeth. Ar ôl mynd i Goleg Trefeca yn 1950 gwnaeth ffydd bersonol fywiog rhai o'i gydfyfyrwyr argraff ddofn arno, a daeth i fod o'r un perswâd â nhw; gan bwyso yn llwyr ar ras Duw yn hytrach na'i weithredoedd ei hunan. Roedd hwn yn gyfnod o gyffro ysbrydol yng Nghymru, ac arweiniodd hyn at sefydlu Mudiad Efengylaidd Cymru, mudiad y bu Gareth Davies yn arweinydd blaenllaw o'i fewn.

Gyrfa yn y Weinidogaeth
-----------------------

Yn 1957 priododd Eunice Morris, a chael ei ordeinio. Ar ôl ei ordeinio treuliodd ei oes weinidogaethol o fewn Eglwys Bresbyteraidd Cymru. Bu'n weinidog ar eglwysi Soar, Pontardawe a Siloh, Gwauncaegurwen (1957-1968); Triniti a Glenala, Llanelli (1968-1981) (gan ychwanegu Bryn Seion, Llangennech at yr ofalaeth yn ystod y cyfnod hwn), ac yna Bethani, Rhydaman, Capel Newydd y Betws ac Elim Tir-y-dail o 1981 hyd at ei ymddeoliad yn 1994.

Ffynonellau
-----------

* *Y Cylchgrawn Efengylaidd*, Cyfrol 42, rhif 1, Gwanwyn 2005, Ysgrifau coffa gan Eifion Evans, Meirion Thomas a Rhys Llwyd (ŵyr i Gareth Davies)).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Dinesydd Ebrill 2005 Tud 11 *Yr Eglwys Efengylaidd Cymraeg* adalwyd 8 Rhagfyr 2018
Academydd o Gymro oedd **David Garel Rhys** CBE FIMI SMMT (28 Chwefror 1940 – 21 Chwefror 2017) a sylwebydd ar y diwydiant moduron ym Mhrydain. Roedd yn Athro Economeg y Diwydiant Moduro, ac yn Gyfarwyddwr ar Ymchwil Diwydiant Moduro yn Ysgol Fusnes Caerdydd.

Bywyd cynnar
------------

Mynychodd David Ysgol Ramadeg Ystalyfera, yng Ngorllewin Morgannwg ar y pryd, nawr yng Nghastell-Nedd Port Talbot. Astudiodd yng Ngholeg y Brifysgol, Abertawe, ac yna yn Mhrifysgol Birmingham.

Gyrfa
-----

O 1984-2005 roedd yn Athro Economeg y Diwydiant Moduro ym Mhrifysgol Caerdydd.

Bywyd personol
--------------

Priododd Charlotte Mavis Walters yn 1965. Cafodd y cwpl un mab a dwy ferch a phedwar o wyrion. Roedd yn ail gefnder i Rhodri Morgan, cyn Brif Weinidog Cymru.

Fe'i urddwyd yn Swyddog o Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig yn 1989, ac fel Cadlywydd o Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig yn 2007 am wasanaethau i ymchwil economaidd yng Nghymru. Roedd yn lifreiwr o Worshipful Company of Carmen, a rhoddwyd Rhyddid Dinas Llundain iddo yn 2000.

Cyhoeddiadau
------------

* *The Motor Industry: An Economic Survey* (1971)
* *The Motor Industry in the European Community* (1989)
* *Outsourcing and Human Resource Management* (cyfrannwr, 2008)

Gweler hefyd
------------

* Yr athro Peter Wells, Athro Busnes a Chynaliadwyedd yn Ysgol Fusnes Caerdydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hothi, Nicola R. (2005). *Globalisation & manufacturing decline: aspects of British industry*. Arena books. t. 51. ISBN 978-0-9543161-4-3.
2. ↑  "Fiat faces uphill climb to seal GM deal". *The Daily Telegraph*. 4 Mai 2009. Cyrchwyd 27 Chwefror 2011.
3. 1 2  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-11-09. Cyrchwyd 2017-02-23.
Arvid Spångberg (Gemau Olympaidd 1908)
Tŵr plymio Pencampwriaethau Dyfrol Ewrop 2008
Chwaraeon yw **Plymio** sy'n ymwneud â perfformio acrobateg tra'n neidio neu ddisgyn i ddŵr o blatfform neu ffwrdd-sbring o uchder penodedig. Mae plymio yn chwaraeon a gaiff ei adnabod yn rhyngwladol ac yn cael ei gynnwys yn y Gemau Olympaidd. Mae deifio hefyd yn fath o adloniant anghystadleuol mewn rhai ardaloedd ble mae nofio yn boblogaidd.

Er nad yw'n arbennig o boblogaidd o ran cymryd rhan, mae plymio yn un o'r chwaraeon mwyaf poblogaidd ymysg y gwylwyr yn y Gemau Olympaidd. Mae'r chwraewyr llwyddiannus yn meddu'r un nodweddion a gymnastwyr a dawnswyr, gan gynnwys cryfder, hyblygrwydd, beirniadaeth kinaesthetic ac ymwybyddiaeth yn yr awyr.

Yn ddiweddar, mae llwyddiant ac amlygrwydd Greg Louganis wedi hybu cryfder Americanaidd yn y chwaraeon yn rhyngwladol. Y genedl mwyaf llwyddiannus yn ddiweddar yw China, a ddaeth i'r amlwg sawl degawd yn ôl pan gylchdrowyd plymio gan y hyfforddwr cenedlaethol, Liang Boxi, mewn astudiaeth ddwys o Louganis. Nid yw China wedi colli llawer o bencampwriaethau'r byd ers hynny. Mae'r cenhedloedd eraill sy'n gryf yn cynnwys Awstralia a Canada, sydd wedi cyflogi hyfforddwyr Chineaidd.

Yn dilyn Gemau Olympaidd Llundain 2012 a llwyddiant y plymiwr Tom Daley daeth y gamp yn fwy poblogaidd eto. Dangoswyd dau gyfres o raglen *Splash!* ar ITV yn dangos enwogion yn dysgu plymio. Enillodd Daley a Matty Lee y fedal aur yng nghystadleuaeth plymio cydamserol yng Ngemau Olympaidd 2020 yn Tokyo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Tokyo Olympics: Tom Daley and Matty Lee win gold in men's synchronised 10m platform". *BBC* (yn Saesneg). 26 Gorffennaf 2021. Cyrchwyd 27 Gorffennaf 2021.
Codwr pwysau Cymreig ydy **Gareth Irfon Evans** (ganed 18 Ebrill 1986) sydd wedi cynrychioli Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad a Phrydain Fawr yn y Gemau Olympaidd. Llwyddodd i ennill medaul aur y Codi Pwysau categori 69 kg yng Ngemau'r Gymanwlad 2018 ar yr Arfordir Aur, Awstralia.

Gyrfa codi pwysau
-----------------

Dechreuodd Evans godi pwysau pan yn 12 mlwydd oed ar ôl ymuno â chlwb Codi Pwysau Caergybi lle cyfarfodd â'i hyfforddwr Ray Williams enillodd fedal aur dros Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1986 yng Nghaeredin..

Cynrychiolydd Prydain Fawr ym Mhencampwriaethau Codi Pwysau Ewrop ym Minsk, Belarws yn 2010 yn y categori dan 62 kg gan orffen yn 13eg cyn cystadlu yn fest coch Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2010 yn Delhi Newydd lle gorffennodd yn y 12fed safle.

Camodd i'r categori 69 kg ar gyfer Pencampwriaethau'r Byd ym Mharis yn 2011 a cafodd ei ddewis yn nhîm Prydain Fawr ar gyfer Gemau Olympaidd 2012 yn Llundain, Lloegr lle gorffennodd yn 17eg.

Yn 2014 cymerodd ran yng Ngemau'r Gymanwlad yn Glasgow, Yr Alban yn y categori 62 kg cyn camu yn ôl i'r categori 69g ar gyfer y tymor canlynol. Yn 2015 llwyddodd i dorri record Prydain yn y cipiad, pont a hwb a'r record cyfanswm yn ystod Pencampwriaethau Ynysoedd Prydain ond er gwaethaf ei gampau, ni chafodd ei ddewis ar gyfer Gemau Olympaidd 2018 yn Rio de Janeiro, Brasil.

Llwyddodd i gipio'r fedal aur yng Ngemau'r Gymanwlad ar yr Arfordir Aur, Awstralia yn 2018 Dyma oedd y fedal aur cyntaf i Gymru yn ystod y Gemau..

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Medal aur gyntaf Cymru i'r codwr pwysau Gareth Evans". BBC Cymru Fyw. 2018-04-06.
2. 1 2  "Weightlifting: Gareth Evans says he owes his Olympic call-up to Holyhead Weightlifting Club". Daily Post. 2012-06-13.
3. ↑  "Europe 2010 under 62kg".
4. ↑  "2010 Weightlifting Results" (PDF) (PDF). Commonwealth Weightlifting. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2013-12-04. Cyrchwyd 2018-04-06.
5. ↑  "Weightlifitng results 69kg men". Olympic.org.
6. ↑  "2015 British Weightlifting & Para-Powerlifting Championships review". British Weightlifting. 2015-06-30. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-08-05. Cyrchwyd 2018-04-06.
7. ↑  "Commonwealth Games: Welsh weightlifter Gareth Evans wins -69kg gold". BBC Sport. 2018-04-06.
8. ↑  "Weightlifter Gareth Evans is the first competitor to win a gold medal for Wales in the Commonwealth Games". ITV News. 2018-04-06.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Pumnalen y mynydd** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Potentilla crantzii* a'r enw Saesneg yw *Alpine cinquefoil*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Pumbys Gwyrdd, Pumdalen Werdd.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pumnalen y mynydd***
Mae **Pont-'n-Abad** (Ffrangeg: *Pont-l'Abbé*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Combrit, Loktudi, Plobannalec-Lesconil, Ploveur, Plonéour-Lanvern, Tréméoc ac mae ganddi boblogaeth o tua 8,392 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29220

Yr Iaith Lydewig
----------------

Mae gan y gymuned cynllun ieithyddol o dan Ya d’ar brezhoneg ers 2008. Yn 2008, roedd 5.8% o blant ysgolion cynradd yn mynychu ysgolion dwyieithog.

Cysylltiadau Rhyngwladol
------------------------

Mae Tregastell wedi'i gefeillio â:

* Sbaen Betanzos, Sbaen
* Yr Almaen Schleiden, Almaen
* Gweriniaeth Iwerddon Bantry, Iwerddon

Castell Pont-'n-Abad
--------------------

Yn dyddio'n wreiddiol o'r 14C

* 
* 
*

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Penn-ar-Bed

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Ffrangeg) *Ofis ar Brezhoneg*: *Enseignement bilingue*

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pont-'n-Abad***
Prifddinas a dinas fwyaf Papua Gini Newydd yw **Port Moresby** (Tok Pisin: *Pot Mosbi*). Lleolir ar arfordir dwyreiniol Harbwr Port Moresby yng Ngwlff Papua.

Mae gan y ddinas ddwysedd poblogaeth uchaf y wlad o lawer, sy'n cynnwys cymuned Tsieineaidd. Mae nifer sylweddol o drigolion yn byw mewn trefi cytiau a sgwatiau ar gyrion y ddinas. Amcangyfrifir bod 337,900 o drigolion gan Port Moresby yn 2004, a 343,000 yn 2011, a mwy na 400,000 yn 2014.

Lleolir adeiladau'r llywodraeth yng nghanol y ddinas ac yn y maestrefi. Daw cyflenwad dŵr o Afon Laloki, a saif gorsaf trydan dŵr ar yr afon. Mae ffyrdd yn cysylltu Port Moresby i Sogeri, Kwikila, a Rhaeader Rouna, a cheir gwasanaethau cludo nwyddau ar longau i borthladdoedd eraill gan gynnwys Sydney.

Mae gan Port Moresby gyfraddau uchel o dor-cyfraith, ac ystyrir yn un o'r dinasoedd sy'n waethaf ei byw ynddi yn y byd.

Hanes
-----

Cyn dyfodiad yr Ewropeaid, y pobloedd Motu a Koitabu oedd trigolion yr ardal. Pysgota a thyfu iamau oedd eu bywoliaeth a buont yn masnachu gyda threfi eraill ar hyd yr arfordir. Ymwelodd y Capten John Moresby â'r ardal ym 1873 ac enwodd dwy adran y harbwr yn Fairfax a Moresby, ar ôl ei dad y Llyngesydd Syr Fairfax Moresby. Cafodd yr ardal ei gyfeddiannu gan yr Ymerodraeth Brydeinig ym 1883–84, a Port Moresby oedd enw poblogaidd y dref. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd daeth yn un o brif ganolfannau'r Cynghreiriaid yn y Cefnfor Tawel a bwriadodd y Japaneaid ei chipio.

Wedi'r rhyfel, Port Moresby oedd prifddinas weinyddol Tiriogaeth Papua ac yn hwyrach Tiriogaeth Papua a Gini Newydd, dan reolaeth Awstralia. Datblygodd y porthladd yn ddinas gynlluniedig fodern. Sefydlwyd Ardal y Brifddinas Genedlaethol (240 km2) ym 1974, a daeth Port Moresby yn brifddinas Papua Gini Newydd pan enillodd y wlad ei hannibyniaeth ym 1975.

Bydd Port Moresby yn cynnal uwchgynhadledd APEC yn 2018.

Adeiladau ac adeilwadwaith
--------------------------

* Amgueddfa Genedlaethol
* Gerddi Botanegol y Brifddinas Genedlaethol
* Maes Awyr Rhyngwladol Jackson
* Mynwent Ryfel Bomana
* Prifysgol Papua Gini Newydd
* Tŷ'r Senedd

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  (Saesneg) Port Moresby. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 28 Hydref 2015.
2. ↑  (Saesneg) Papua New Guinea. UNdata. Adalwyd ar 28 Hydref 2015.
3. 1 2  (Saesneg) Port Moresby defeats 130 world capitals to win worst city tag. PNG ATTITUDE (6 Hydref 2014). Adalwyd ar 28 Hydref 2015.
4. ↑  (Saesneg) Port Moresby, Papua New Guinea. Global Cities Research Institute, Prifysgol RMIT. Adalwyd ar 28 Hydref 2015.
5. ↑  (Saesneg) Raskol gangs rule world's worst city. *The Guardian* (22 Medi 2004). Adalwyd ar 28 Hydref 2015.
6. ↑  (Saesneg) Splendid isolation: Dispatches from the most diverse region on earth. *The Economist* (22 Mai 2009). Adalwyd ar 28 Hydref 2015.
7. ↑  (Saesneg) Damascus, Dhaka, Port Moresby, Lagos and Harare: The Five Worst Cities in the World to Live. *International Business Times* (29 Awst 2013). Adalwyd ar 28 Hydref 2015.
8. ↑  (Saesneg) Coup for PNG as 'least liveable' city to host 2018 APEC summit. *The Australian* (10 Hydref 2013). Adalwyd ar 28 Hydref 2015.
Mae **prawf trwy wrthddywediad** yn un o'r profion mathemategol a ddefnyddir i brofi (neu wrthbrofi) datganiad mathemategol. Mae'n fath o brawf anuniongyrchol sy'n sefydlu gwirionedd neu ddilysrwydd cynnig. Mae'n dechrau trwy dybio bod y cynnig cyferbyniol (neu groes) yn wir, ac yna'n dangos bod rhagdybiaeth o'r fath yn arwain at wrthddywediad.

Yn y prawf hwn, yna os yw rhan o ddatganiad yn wir, mae gwrthddywediad rhesymegol yn digwydd, felly mae'n rhaid i'r datganiad fod yn ffug. Mae enghraifft enwog o brawf trwy wrth-ddweud yn dangos bod {\displaystyle {\sqrt {2}}} yn rhif anghyfrifol:

Tybwch fod {\displaystyle {\sqrt {2}}} yn rhif rhesymegol, felly yn ôl diffiniad {\displaystyle {\sqrt {2}}={a \over b}} lle mae *a* a *b* yn gyfanrifau di-sero heb ffactor cyffredin. (Os oes ffactor cyffredin, rhannwch y ddau rifydd a'r enwadur gan y ffactor hwnnw i'w ddileu, a'i ailadrodd nes nad oes ffactor cyffredin yn parhau. Drwy ddull ddisgyniad anfeidraidd (*infinite descent*), mae'n rhaid i'r broses hon ddod i ben.) Felly, {\displaystyle b{\sqrt {2}}=a}. Mae ail-isradd y ddwy ochr yn cynhyrchu 2*b*2 = *a*2. Felly mae *a*2 yn eilrif, sy'n awgrymu fod yn rhid i *a* hefyd fod yn eilrif. Felly mae *a* = 2*c*, ble mae *c* hefyd yn gyfanrif. Mae amnewid i'r hafaliad gwreiddiol yn rhoi 2*b*2 = (2*c*)2 = 4*c*2 ac mae rhannu'r ddwy ochr gyda 2 yn rhoi *b*2 = 2*c*2. Ond, yna, drwy ddefnyddio'r un ddadl a chynt, gellir rhannu 2 gyda *b*2, felly mae'n rhaid fod *b* yn eilrif. Fodd bynnag, os yw *a* a *b* yn eilrifau, yna mae ganddyn nhw ffactor cyffredin, sef 2. Mae hyn yn **croes-ddweud** ein tybiaeth gwreiddiol, felly mae'n rhaid i ni ddod i'r canlyniad fod {\displaystyle {\sqrt {2}}} yn rhif anrhesymegol.

Termau
------

Mae'r gair 'gwrthddywediad' yn deillio o'r gair bob-dydd 'gwrth-ddweud', a gelwir 'prawf drwy wrthddywediad' yn derm *reductio ad absurdum*, sef y Lladin am "trwy leihau i'r abswrd".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; adalwyd 19 Awst 2018.
2. ↑  G. H. Hardy, *A Mathematician's Apology; Cambridge University Press, 1992. ISBN 9780521427067.* PDF p.19 Archifwyd 2021-02-16 yn y Peiriant Wayback..
3. ↑  S. M. Cohen, "Introduction to Logic", Chapter 5 "proof by contradiction ... Also called indirect proof or reductio ad absurdum ..."
Mae **prawf trwy luniadau**, neu weithiau **brawf lluniadol** neu **brawf trwy esiampl** (Saesneg: *Constructive proof*) yn un o'r profion a ddefnyddir i brofi (neu wrthbrofi) datganiad mathemategol.

Mae'r prawf yn adeiladu enghraifft goncrid gydag nodwedd sy'n dangos bod rhywbeth sydd â'r nodwedd hwnnw'n bodoli. Er enghraifft, profodd Joseph Liouville, fodolaeth rhifau trosgynnol (*transcendental numbers*) trwy lunio enghraifft eglur. Gellir ei ddefnyddio hefyd i adeiladu gwrthgyferbyniad i wrthbrofi cynnig bod gan bob elfen nodwedd benodol.

I roi hyn mewn geiriau eraill:  

Mewn mathemateg, mae prawf lluniadadol yn ddull o brofi sy'n dangos bodolaeth gwrthrych mathemategol trwy greu neu ddarparu dull ar gyfer creu'r gwrthrych. Mae hyn yn groes i brawf an-lluniadol (*non-constructive proof*), a elwir hefyd yn 'brawf bodolaeth' neu 'theori bodolaeth pur') sy'n profi bod rhyw fath o wrthrych yn bodoli heb roi enghraifft ohono.

Mae rhai profion an-lluniadol yn dangos os yw cynnig penodol yn ffug, yna mae gwrthddywediad yn codi; o ganlyniad mae'n rhaid i'r cynnig fod yn wir (prawf trwy wrthddywediad). Fodd bynnag, mae'r egwyddor o ffrwydrad (*ex falso quodlibet*) wedi'i dderbyn mewn rhai mathau o fathemateg lluniadol, gan gynnwys greddfiaeth (*intuitionism*).

Hynny yw, mae athroniaeth adeileddiaeth yn athroniaeth fathemategol sy'n gwrthod pob prawf ond prawf lluniadol mewn mathemateg. Mae hyn yn arwain at gyfyngiad ar y dulliau prawf a ganiateir ac ystyr gwahanol i'r termau. Er enghraifft, mae gan y term "neu" ystyr cryfach mewn mathemateg lluniadol nag mewn clasurol).

Termau
------

Mae'r gair 'lluniad' yn her air Cymraeg a gofnodir yn gyntaf yn Llyfr Coch Hergest (15g), ac sy'n tarddu o air cynharach 'llun *sef siâp, ffurf; gall olygu 'creu' 'adeiladwaith', 'diagram', cynllun'. Mae ganddo gysylltiad gyda'r maes adeiladu.*

Gofal! Adeileddiaeth (*Constructivism*); 'lluniadaeth'. O fewn y maes athroniaeth mathemateg, mae adeileddiaeth yn mynnu bod angen dod o hyd i (neu "adeiladu") gwrthrych mathemategol i brofi ei fod yn bodoli.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dov Jarden, "A simple proof that a power of an irrational number to an irrational exponent Mai be rational", *Curiosa* Rhif. 339 yn *Scripta Mathematica* **19**:229 (1953)
2. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; adalwyd 19 Awst 2018.
Bardd, dramodydd, a chyfieithydd o Sais oedd **George Chapman** (tua 1559 – 12 Mai 1634). Mae'n nodedig am ei gyfieithiad i'r Saesneg o'r *Iliad* a'r *Odyseia* gan Homeros.

Ganwyd yn Hitchin, Swydd Hertford, ac mae'n bosib iddo astudio ym Mhrifysgol Rhydychen, er na derbyniodd radd. Erbyn 1585, yr oedd Chapman yn Llundain yn gweithio i Syr Ralph Sadler, ac mae'n debyg iddo deithio i'r Isel Wledydd yn y cyfnod hwn. Ymhlith ei weithiau cynnar mae'r cerddi *The Shadow of Night. .. Two Poeticall Hymnes* (1593), *Ovids Banquet of Sence* (1595), a *De Guiana, Carmen Epicum* (1596). Cyflawnodd ei gyfieithiad o'r *Iliad* yn 1611, a'r *Odyseia* yn 1616. Carcharwyd Chapman, Ben Jonson, a John Marston yn 1605 am iddynt ddigio'r Brenin Iago am eu portread o'r Albanwyr yn y ddrama *Eastward Ho*. Mae tua deuddeg o ddramâu gan Chapman yn goroesi, gan gynnwys y trasiedïau *Bussy d’Ambois* (1607), *The Conspiracie, and Tragedie of Charles Duke of Byron* (1608), a *The Widdowes Teares* (1612).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) George Chapman. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 12 Awst 2019.
Nid oes cyfieithiad amgen na **Prif Weinidog** ar gyfer y teitl Saesneg *First Minister* ("Gweinidog Cyntaf") a ddefnyddir yn yr iaith honno i ddynodi arweinydd cabinet y llywodraeth mewn sawl gwlad, gan gynnwys Yr Alban a Chymru yn y DU. Ymhlith y gwledydd eraill gyda "Gweinidogion Cyntaf" yn hytrach na 'Phrif Weinidogion' (*Prime Ministers*) y mae Canada. Fe'i defnyddir hefyd ar gyfer arweinyddion rhai rhanbarthau a thaleithiau, er enghraifft Gogledd Iwerddon yn y DU.

Cymru
-----

### Rhestr Prif Weinidogion Cymru

* Alun Michael (1999-2000)
* Rhodri Morgan (2000-2009)
* Carwyn Jones (2009-2018)
* Mark Drakeford (2018-)

### Dirprwy Prif Weinidogion Cymru

* Michael German (2000 - 2003)) DemRhydd Cymru
* Ieuan Wyn Jones (2007 - 2011) Plaid Cymru

Yr Alban
--------

### Rhestr Prif Weinidogion yr Alban

* Donald Dewar (1999 - 2000)
* Henry McLeish (2000 - 2001)
* Jack McConnell (2001 -)
* Alex Salmond (2007 - 2014) SNP
* Nicola Sturgeon (2014 - )

### Dirprwy Prif Weinidogion yr Alban

* Jim Wallace (1999-2005) DemRydd Yr Alban
* Nicol Stephen (2005- 2007) DemRhydd Yr Alban
Roedd y Cadfridog yr Arglwydd **George Augustus Frederick Paget** KCB (16 Mawrth 1818 - 30 Mehefin 1880), yn filwr Prydeinig yn ystod Rhyfel y Crimea a chymerodd ran yng nghyrch enwog *The Charge of the Light Brigade*

Cefndir
-------

Roedd George yn fab ieuengaf Henry William Paget, Ardalydd 1af Môn gan ei ail wraig y Fonesig Charlotte, merch Charles Cadogan, Iarll 1af Cadogan.

Gyrfa filwrol
-------------

 Paget yn y Crimea
Gwasanaethodd Paget yn Rhyfel y Crimea gan ymladd ym mrwydrau Alma a Balaclava. Mae'n cael ei ddyfynnu yn aml am ei gyfeiriad at sïon parhaus bod ymosodiadau gan Rwsia ar Benrhyn y Crimea ar fin digwydd: *Mae pob ffŵl yn y canolfannau allanol, sydd yn ffansïo ei fod wedi clywed rhywbeth, dim ond yn gorfod gwneud ffws, ac yno yr ydym i gyd yn Gadfridogion a phawb ... Wel mae'n debyg bod 500 o alwadau ffug yn well nag un syndod*. A hynny toc cyn i'r Rwsiaid ymosod ar eu gwersyll. Mae o hefyd yn enwog am fynd ar gyrch y Light Brigade wrth ysmygu cheroot (math o sigâr fach oedd yn cael ei ffafrio gan filwyr a wasanaethodd yn yr India).

Aelod Seneddol
--------------

Ar wahân i'w yrfa filwrol bu Paget yn cynrychioli etholaeth Biwmares fel Aelod Seneddol rhwng 1847 a 1857. Fe'i gwnaed yn Farchog Cadlywydd Urdd y Baddon (KCB) ym 1870.

Priodasau
---------

Priod cyntaf Paget oedd ei gyfnither Agnes Charlotte, merch Syr Arthur Paget, bu iddynt briodi ym 1854. Bu iddynt ddau fab. Ar ôl ei marwolaeth hi ym mis Mawrth 1858, chwe diwrnod ar ôl genedigaeth eu plentyn ieuengaf. Ei ail briod oedd Louisa Elizabeth, merch Charles Fieschi Heneage, bu iddynt briodi ym 1861. Bu farw Paget ym mis Mehefin 1880 yn 62 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   adalwyd 27 Rhagfyr 2014
2. ↑  THE LATE LORD GEORGE PAGET. Aberystwyth Observer — 10 Gorffennaf 1880 Papurau Cymru arlein  adalwyd 27 Rhag 2014

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Frederick Paget** | **Aelod Seneddol dros Biwmares**1847 – 1857 | Olynydd:**William Owen Stanley** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 71769355
* LCCN: n2001126023
* ISNI: 0000 0000 3435 8140
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Casgliad o straeon byrion ar gyfer plant gan Lonna Bradley yw ***Go Dda, Gareth!***.
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Disgrifiad byr
--------------

Casgliad o chwech o straeon ysgafn a doniol am fachgen direidus sydd mewn helynt yn aml wrth geisio gwrthsefyll bygythiadau tri bwli lleol; i ddarllenwyr 8-11 oed. Ceor 11 llun du-a-gwyn.

Mae *Go Dda, Gareth!* wedi ei osod fel cyfres o straeon byr oll yn trafod bywyd y prif gymeriad sef Gareth a sut mae'n delio a sawl agwedd o fywyd. Y prif destun yw, mae'n debyg, bwlio a sut mae Gareth yn ymdopi ac yna yn delio a'r bwlio mewn ffyrdd digon digri.
Mae hiwmor yn ymddangos yn aml yn y straeon a cheir darlun clir o fywyd diddorol y bachgen ifanc. Ysgrifennwyd y llyfr gan Lonna Bradley o Ffestiniog sydd wedi cyhoeddi un llyfr arall i blant yn y gorffennol, sef *Helyntion Lwlw Rôs*.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013
Ysgrifennwr caneuon, Cymreig oedd **George Henry Powell** (27 Ebrill 1880 – 3 Rhagfyr 1951).

Ganwyd ar 27 Ebrill 1880 yn Llanelwy; cafodd ei addysg yn y dref ac roedd yn aelod o gôr y gadeirlan. Priododd Leila Byron ar 15 Gorffennaf 1905. Roedd yn rhan o'r Harlequinaders, yn gweithio'n llwyddiannus yn neuaddau cerdd, a defnyddiodd yr enw George Asaf.Ysgrifennodd geiriau'r gân "Pack Up Your Troubles in Your Old Kit-Bag" ym 1915. Cyfansoddwyd y tôn gan ei frawd, Felix Powell. Doedd y brodyr ddim yn hoff iawn o'r gân, ond pan drefnwyd cystadleuaeth gan y cyhoeddwyr cerddoriaeth Francis, Day a Hunter i greu cân addas i'r milwyr yn mynd i'r rhyfel, anfonasant y gân, ac enillasant yr ornest. Daeth y gân yn llwyddiant ysgubol yn syth..

Daeth George yn heddychwr a gwrthwynebwr cydwybodol, ac yn hwyrach yn Seientiad Cristnogol..

Aeth y brodyr i Peacehaven i fyw ar ôl y rhyfel. Roeddent hefyd yn berchnogion y Peacehaven Gazette ac wedi agor theatr, y Lureland. Cadwyd y brodyr eu hawliau i'r gân, sydd yn boblogaeth iawn hyd at heddiw, yn arbennig yn amserau rhyfel, a nid yn unig ym Mhrydain. Bu farw yn Hove, Swydd Dwyrain Sussex, ar 3 Rhagfyr 1951.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Dinas Llanelwy
2. ↑  [Geiriadur o Gofiant Cenedlaethol Rhydychen]
3. 1 2 3  The Independent 4 Tachwedd 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 46335997
* LCCN: no94004616
* ISNI: 0000 0000 4396 2120
* NLA: 49864757
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Hanesydd Cymreig a llenor yw **Prys Tomos Jon Morgan** (ganed 7 Awst 1937). Mae wedi ysgrifennu sawl cyfrol ac erthygl ar hanes Cymru, yn Saesneg, ac ar hyn o bryd mae'n gyd-gyfarwyddwr Prosiect Iolo Morganwg yn y Ganolfan Efrydiau Cymreig a Cheltaidd, Aberystwyth. Yn ystod ei yrfa mae wedi bod yn ddarlledwr, yn olygydd cylchrawn ac yn awdur ffuglen a barddoniaeth Gymraeg yn ogystal.

Gyrfa
-----

Ganed Prys Morgan yn ninas Caerdydd, yn fab i'r academydd T. J. Morgan. Ganwyd ei frawd iau Rhodri, a ddaeth yn Brif Weinidog Cymru, ddwy flynedd ar ei ôl yn 1939. Fel ei frawd, astudiodd Prys Morgan yng Ngholeg Sant Ioan, Rhydychen, cyn dod yn aelod o staff Adran Hanes Coleg Prifysgol Cymru, Abertawe, lle bu ei dad yn athro o'i flaen. Bu'n ddirprwy olygydd y cylchgrawn *Barn* o 1966 hyd 1973.

Ar ôl ymddeol o'r byd academaidd daeth yn Arlywydd Eisteddfod Genedlaethol Cymru ac yn Arlywydd Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion ar ôl cyfnod hir fel golygydd *Trafodion* y Gymdeithas. Er ei fod wedi ymddeol fel athro, mae'n gyd-gyfarwyddwr Prosiect Iolo Morganwg yn y Ganolfan Efrydiau Cymreig a Cheltaidd, prosiect y mae ei ymchwil yn dwyn ffrwyth fel cyfres o gyfrolau newydd ar bob agwedd ar fywyd a gwaith y llenor a ffugiwr enwog hwnnw o'r 18g.

Mae ef hefyd yn Gymrawd Cychwynnol o Gymdeithas Ddysgedig Cymru ac yn Aelod o’r Cyngor cychwynnol.

Gwaith
------

Ymhlith llyfrau Prys Morgan ceir:

Llyfrau academaidd
* *Background to Wales* (1968). Hanes.
* *Iolo Morganwg* (1975). Cyfres *Writers of Wales*.
* *The Eighteenth Century Renaissance* (1981). Astudiaeth arloesol o ddadeni diwylliannol y 18g.
* *Wales: The Shaping of a Nation* (1984). Hanes
* *Bible for Wales – Beibl i Gymru* (1988).
* *Tempus Illustrated History of Wales* (2000)

Ffuglen a cherddi
* *I'r Bur Hoff Bau* (1968). Nofel
* *Trugareddau* (1973). Cerddi.

Cyfieithiad
* *Caligula*, drama Ffrangeg Albert Camus (1978) a gyfieithywd i'r Gymraeg gan Emyr Tudwal Jones a Prys Morgan.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Phillip Stribe. Ymchwil Achau - "Descendants of William Phillips". Adalwyd ar 3 Chwefror 2015.
2. 1 2  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 2646141
* LCCN: n50006102
* ISNI: 0000 0001 0863 4073
* SUDOC: 056558856
* BNF: cb136149337 (data)
* BIBSYS: 90613467
* NLA: 35362381
* NKC: jo2014819879
* CiNii: DA08405017

 |
Gwyddonydd gwleidyddol Americanaidd yw **Graham Tillett Allison, Jr.** (ganwyd 23 Mawrth 1940) sydd yn nodedig am ei gyfraniad at ddadansoddiad biwrocrataidd gwneud penderfyniadau, yn enwedig yn ystod adegau argyfwng. Ers y 1970au mae Allison wedi bod yn ddadansoddwr blaenllaw ym meysydd diogelwch cenedlaethol a pholisi amddiffyn yr Unol Daleithiau, gyda sylw arbennig ar arfau niwclear a therfysgaeth.

Ganed yn Charlotte, Gogledd Carolina. Mynychodd Goleg Davidson, coleg preifat yn Davidson, Gogledd Carolina, cyn iddo astudio am ei radd baglor ym Mhrifysgol Harvard. Derbyniodd radd baglor arall, a gradd meistr, o Goleg Hertford, Rhydychen. Dychwelodd i Harvard ac yno enillodd ei ddoethuriaeth mewn gwyddor gwleidyddiaeth ym 1968. Allison oedd deon Ysgol Lywodraeth John F. Kennedy, Harvard, o 1977 i 1989. Wedi hynny, bu'n athro llywodraeth yn Ysgol Kennedy.

Ym 1971 cyhoeddwyd ei gyfrol enwocaf, *Essence of Decision: Explaining the Cuban Missile Crisis* (1971), dadansoddiad o benderfyniadau yn ystod argyfwng taflegrau Ciwba a gafodd cryn ddylanwad ar ddamcaniaeth penderfyniadau o fewn cysylltiadau rhyngwladol. Byddai'n cydweithio â Philip Zelikow i ddiweddaru ac ehangu'r llyfr ym 1999. Cyd-ysgrifennodd Allison a Peter Szanton y llyfr *Remaking Foreign Policy: The Organizational Connection* (1976), a gafodd effaith ar bolisi tramor gweinyddiaeth yr Arlywydd Jimmy Carter.

Gwasanaethodd Allison yn gynghorwr arbennig i Caspar Weinberger, Ysgrifennydd Amddiffyn yr Unol Daleithiau, o 1985 i 1987, yn ystod arlywyddiaeth Ronald Reagan. O 1993 i 1994, dan yr Arlywydd Bill Clinton, gweithiodd Allison i gydlynu strategaeth a pholisi'r Adran Amddiffyn tuag at gyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd yn ei swydd yn ysgrifennydd cynorthwyol dros bolisi a chynlluniau. Roedd hefyd yn aelod o'r Comisiwn ar Atal Amlhau Arfau Dinistriol a Therfysgaeth.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 85305914
* LCCN: n79045518
* ISNI: 0000 0001 0921 4396
* GND: 132835479
* SELIBR: 291622
* SUDOC: 032252358
* BNF: cb12331913n (data)
* NLA: 35003725
* NDL: 00431329
* NKC: vse2009480673
* CiNii: DA00521091

 |
*Comarum palustre*
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Pumnalen y gors** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Potentilla palustris* a'r enw Saesneg yw *Marsh cinquefoil*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Pumdalen y Gors, Corsgudyn, Llygad Ysgyfarnog.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pumnalen y gors***