Cerddor, canwr a pherfformiwr Cymraeg yw **Gai Toms**. Ei enw genedigol yw Gareth J. Thomas (ganwyd 14 Medi 1976 ym Mangor, Gwynedd).

Gyrfa
-----

### Anweledig a Mim Twm Llai

Cychwynnodd Gai Toms ei yrfa fel cerddor pan gyd-ffurfiodd y band roc/ska Cymraeg poblogaidd Anweledig efo Michael Jones (gitâr) a Rhys Roberts (bâs) ar Ŵyl San Steffan 1992.

Bu Gai'n perfformio o dan y llysenw Mim Twm Llai rhwng 1997 a 2007. Mae Gai hefyd wedi gweithio fel actor ar y teledu, yn ogystal â chyfansoddi cerddoriaeth ar gyfer y teledu a'r theatr. perfformiodd hefyd yn y *Smithsonian Folklife Festival* a *SXSW* yn yr Unol Daleithiau.

### Albymau

Rhyddhaodd Gai yr albwm eco-gysyniadol *Rhwng y Llygru a'r Glasu* o dan ei enw ei hun yn 2008, a arweiniodd at ddwy wobr Roc a Phop (RAP) BBC Radio Cymru, y naill am y telynegwr gorau, a'r llall am artist gorau y flwyddyn honno. Recordiodd Gai yr albwm yn ei gartref yn nhref Blaenau Ffestiniog, Gwynedd gan ddefnyddio ynni glân a drymiau a achubwyd o domennydd sbwriel. Cafodd y gwaith celf ar glawr yr albwm a'r deunydd pecynnu hefyd eu cynhyrchu o ddeunyddiau wedi eu hailgylchu. Mae pob can ar yr albwm yn ymdrin â chwestiynau am gynaladwyedd yn ogystal â'n bodolaeth a'n pwrpas yn y byd. Defnyddiwyd ystod eang o arddulliau cerddorol ar yr albwm hwn, gan gynnwys y felan 'wenfflam' a rymba 'iard sbwriel'. Yr albwm hwn oedd y cyntaf i ymddangos o dan label Gai, Recordiau Sbensh.

Fel arfer, bydd Gai Toms yn perfformio yn ei iaith gyntaf, sef Cymraeg. Ym mis Tachwedd 2012 cyhoeddodd Gai ei fod yn bwriadu rhyddhau albwm ddwbl o ddwy ar hugain o ganeuon newydd o'r enw *Bethel* fydd yn cynnwys deg cân werin eu naws 'wreiddiol, amrwd a bythol' a deuddeg 'clasur aml-arddull' ym mis Rhagfyr 2012

#### Cân i Gymru

Daeth Gai Toms yn ail yng nghystadleuaeth Cân i Gymru yn 2010 gyda'r gân *Deffra*. Llwyddodd Gai i gyrraedd y rownd derfynol Cân i Gymru unwaith yn rhagor yn 2011, gan ddod yn drydydd y tro hwn gyda'r gân *Clywch*. Ond ar y trydydd cynnig i'r Cymro - yn 2012 - cipiodd y wobr gyntaf gyda'r gân: *Braf yw Cael Byw*.

#### Brython Shag

Bu Gai yn canu gitâr a llais i'r grŵp mwy diweddar o Flaenau Ffestiniog, Brython Shag o 2014 ymlaen.

Dylanwadau
----------

Mae Gai Toms yn rhestru Meic Stevens, Bob Delyn a'r Ebillion, Tom Waits, Manu Chao, Super Furry Animals, John Prine, Django Rheinhardt, Old Crow Medicine Show a Devendra Banhart fel dylanwadau ar ei waith.

Disgyddiaeth
------------

### Gai Toms

* 2017 *Gwalia* (Albwm, CD)
* 2015 *The Wild, The Tame and The Feral* (Albwm, CD - Sbensh CD003)
* 2012 *Bethel* (Albwm, CD - Sbensh CD002)
* 2008 *Rhwng y Llygru a'r Glasu* (Albwm, CD - Sbensh CD001)

### Mim Twm Llai

* 2006 *Yr Eira Mawr* (L.P.) Crai
* 2005 *Straeon y Cymdogion* (L.P.) Crai
* 2002 *O'r Sbensh* (L.P.) Crai

### Anweledig

* 2004 *Byw* (E.P.) Crai
* 2001 *Low Alpine* (E.P.) Crai
* 2001 *Gweld y Llun* (L.P.) Crai
* 2000 *Scratchy* (E.P.) Zion Train cywaith. Crai
* 1999 *Cae yn Nefyn* (E.P.) Crai
* 1998 *Sombreros yn y Glaw* (L.P.) Crai

### Gweithiau eraill

* 2006 *Dan y Cownter 2*, Detholwyd gan Huw Stephens (Un gân o dan yr enw Mim Twm Llai)
* 2006 *Llythyrau Ellis Williams*. (canodd *Dilyn Gorwelion*)
* 2005 *Dore*, Bob Delyn a'r Ebillion (chwaraeodd y gitar fâs)
* 2003 *Clyw Leisiau'r Plant* (CD Aml-gyfranog) (Un gân o dan yr enw Mim Twm Llai) Crai (CRAI CD091)
* 2003 Cymuned: *Y Gwir yn Erbyn y Byd* (CD Aml-gyfranog) (Un gân o dan yr enw Mim Twm Llai)

Protest torri cyllideb S4C
--------------------------

Ym mis Ionawr 2011, cyhoeddwyd fod Gai Toms yn un o gant oedd wedi gwrthod talu eu trwydded teledu, fel rhan o brotest Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn erbyn y cynlluniau arfaethedig i dorri cyllideb y sianel deledu Gymraeg S4C, a'r bwriad i drosglwyddo cyfrifoldeb ariannu'r sianel i ddwylo'r BBC.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan swyddogol Archifwyd 2012-08-01 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 24/11/2012
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-08-01. Cyrchwyd 2012-11-28.
3. ↑  Gwefan Cân i Gymru 2010 S4C
4. ↑  Gwefan Cân i Gymru 2011 S4C
5. ↑   Protest S4C: ‘Bydd cant yn troi’n gannoedd’. Golwg360 (11 Ionawr 2011).

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Gai Toms

  


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 2225148814294145330005
* LCCN: no2017022291

 |