recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Prawf gwaed i brofi am lefelau uchel o glwcos yn y gwaed sydd yn arwydd o ddiabetes yw **prawf goddefiad glwcos** (GTT). Mae'n profi gallu'r corff i fetaboleiddio carbohydradau.

Proses
------

Yn aml mae'r claf yn bwyta deiet uchel mewn carbohydradau am tri niwrnod cyn y prawf. Gofynnir i'r claf ymprydio y noson cyn y prawf ac yna cymerir sampl o waed. Gofynnir i'r claf yfed 75g o glwcos wedi'i doddi mewn 250–350 ml o ddŵr, a dwy awr yn ddiweddarach cymerir sampl arall o waed. Wrth fesur y lefelau glwcos yn y ddwy sampl, rhoddir ystyriaeth i'r ffaith bod y crynodiad glwcos a fesurir mewn plasma 10% yn uwch nag mewn gwaed cyflawn.

Diagnosteg
----------

Defnyddir prawf goddefiad glwcos gan amlaf i wneud diagnosis o ddiabetes, hypoglycemia, neu anhwylderau eraill sy'n effeithio ar fetaboledd garbohydradau.

Yng Nghymru gwneir diagnosis o ddiabetes gan y Gwasanaeth Iechyd Gwladol os bydd lefel y glwcos yn y sampl gwaed ar ôl ymprydio dros 6.7 mmol/l neu os bydd y lefel mewn plasma dros 7.8 mmol/l a/neu os bydd y lefelau yn yr ail sampl yn 10 mmol/l ac 11.1 mmol/l.

|  |
| --- |
| **Meini prawf Cyfundrefn Iechyd y Byd (WHO) ar gyfer diabetes (2006) – dehongli prawf goddefiad glwcos geneuol** |
| Lefelau glwcos | Normal | Glycaemia ymprydio amharedig (IFG) | Goddefedd glwcos amharedig (IGT) | Diabetes mellitus (DM) |
| Plasma gwythiennol | Ymprydio | 2 awr | Ymprydio | 2 awr | Ymprydio | 2 awr | Ymprydio | 2 awr |
| *(mmol/l)* | <6.1 | <7.8 | > 6.1 & <7.0 | <7.8 | <7.0 | >7.8 & <11.1 | >7.0 | >11.1 |
| *(mg/dl)* | <110 | <140 | >110 & <126 | <140 | <126 | >140 & <200 | >126 | >200 |

Risgiau
-------

Gan fod maint gwythiennau a rhydwelïau yn amrywio o glaf i glaf ac o un ochr o'r corff i'r ochr arall, gall cymryd sampl gwaed o rai pobl fod yn anoddach nag o bobl eraill. Gall risgiau eraill sy'n gysylltiedig â chymryd sampl gwaed cynnwys gwaedu gormodol, llewygu neu deimlo'n benysgafn, hematoma, neu haint.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  O'r Saesneg: *glucose tolerance test*.
2. ↑   Prawf goddefiad glwcos: Cyflwyniad. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 1 Hydref, 2009.
3. 1 2 3  *Mosby's Medical Dictionary*, wythfed argraffiad (2009). ISBN 9780323052900
4. 1 2   Prawf goddefiad glwcos: Sut mae'n cael ei wneud?. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 1 Hydref, 2009.
5. ↑  (Saesneg) Definition and diagnosis of diabetes mellitus and intermediate hyperglycemia. Cyfundrefn Iechyd y Byd (2006). Adalwyd ar 3 Hydref, 2009.
6. ↑  (Saesneg) Dr Huw Thomas, Dr Sean Kavanagh (13 Gorffennaf, 2009). Glucose Tolerance Tests. Patient UK. Adalwyd ar 3 Hydref, 2009.
7. ↑  (Saesneg) Glucose tolerance test: Risks. MedlinePlus. Adalwyd ar 2 Hydref, 2009.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Prysgaderyn y Gorllewin** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: prysgadar y Gorllewin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Atrichornis clamosus***; yr enw Saesneg arno yw *Western scrubbird*. Mae'n perthyn i deulu'r Prysgadar (Lladin: *Atrichornithidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. clamosus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r prysgaderyn y Gorllewin yn perthyn i deulu'r Prysgadar (Lladin: *Atrichornithidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Prysgaderyn y Dwyrain | Atrichornis rufescens |  |
|
| Prysgaderyn y Gorllewin | Atrichornis clamosus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Prysgaderyn y Gorllewin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **Robert Ifor Parry** (1908 – 18 Rhagfyr 1975, gan amlaf **R. Ifor Parry** neu **Ifor Parry**) yn weinidog gyda'r Annibynwyr, athro yn Aberdâr ac enillydd yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

Bywyd cynnar
------------

Ganed Parry yn Longford Terrace, Nghaergybi, Ynys Môn, yn fab i Benjamin Parry, a gyflogwyd fel peiriannydd ar longau yn hwylio o Gaergybi i Iwerddon. Addysgwyd ef yn Ysgol Sir Caergybi, cofrestrodd yng Ngholeg y Brifysgol, Bangor, lle enillodd radd dosbarth cyntaf mewn Hanes ym 1929 ac MA ym 1931 am draethawd ymchwil ar agwedd Annibynwyr Cymru at symudiadau dosbarth gweithiol rhwng 1815-1870. O ystyried hanes Aberdâr, efallai fod ei ddiddordebau ymchwil wedi bod yn ffactor wrth iddo dderbyn galwad gan gapel Siloa, Aberdâr, lle cafodd ei ordeinio ym mis Mehefin 1933. Dim ond y trydydd gweinidog yn hanes yr eglwys ydoedd, yn dilyn David Price (1843–78) a D. Silyn Evans (1880-1930). Ym 1940, priododd â Mona Morgan, yr oedd ei thad, Richard, yn ddiacon yn Siloa. Roedd ganddo ddiddordeb arbennig yn athroniaeth Karl Barth.

Siloa, Aberdâr
--------------

Enillodd Parry enw da fel pregethwr yn Aberdâr, er bod ei farn fodern ar ddiwinyddiaeth a dysgeidiaeth y Beibl, yn gwrthdaro â safbwyntiau mwy traddodiadol cenhedlaeth hŷn. Gwahoddwyd ef i bregethu ledled Cymru ac mewn cyfarfodydd blynyddol o'i enwad ei hun a sefydliadau eraill. Cyhoeddodd Parry hefyd nifer o lyfrau ac erthyglau, yn Gymraeg, yn bennaf ar wahanol agweddau ar hanes anghydffurfiaeth. Roedd hefyd yn hanesydd lleol nodedig, a ysgrifennodd golofn ar gyfer y papur lleol, yr *Aberdare Leader.*

Eisteddfod Genedlaethol a Chyhoeddi
-----------------------------------

Bu'n fuddugol ar gystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Pen-y-bont, 1948 (a ddyfarnwyd yn 1951) ar ei draethawd, ‘'Diwinyddiaeth Karl Barth’'. Cyhoeddwyd y traethawd fel llyfr ym 1949.

Cyhoeddodd y llyfr Cymraeg safonol, *Ymneilltuaeth*, ym 1962 i ddathlu Trichanmlwyddiant 1662. YsgrifenNodd hefyd i gyhoeddiadau megis y Y Dysgedydd, Y Cofiadur a'r Traethodydd. Gwahoddwyd ef i annerch Undeb Bedyddwyr Cymru ym 1962 ar "Seiliau Diwinyddol Anghydffurfiaeth".

Yn ddiweddarach mewn bywyd
--------------------------

O bosib oherwydd dirywiad yn yr aelodaeth, daeth gofalaeth hir Parry yn Siloa i ben ym 1964, pan ddaeth yn Bennaeth Astudiaethau Crefyddol yn Ysgol Ramadeg Bechgyn Aberdâr. Bu farw Ifor Parry ar 18 Rhagfyr 1975, deufis wedi marwolaeth ei wraig, Mona. Gadawodd swm sylweddol o arian i Ysgol Ramadeg Bechgyn Aberdâr i waddoli *Cronfa Ymddiriedolaeth Mona ac Ifor Parry*, yr oedd yr incwm i'w ddefnyddio, yn rhannol, i ddyfarnu gwobr flynyddol am hanes lleol.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Diwinyddiaeth Karl Barth*, Traethawd beirniadol, Roberts Ifor Parry, Cyhoeddwyr "Pulpud Cymru", 1949
* *Ymneilltuaeth*, Robert Ifor Parry, Gwasg Gomer, 1962

Dolenni
-------

* Y Bywgraffiadur Ar-lein, Robert Ifor Parry

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Robert Ifor Parry". *Y Bywgraffiadur Cymreig*. Cyrchwyd 25 Awst 2019.
2. 1 2  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-08-25. Cyrchwyd 2019-08-25.
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Mae **Glannau Rhoscolyn**, yng nghymuned Rhoscolyn yn Ynys Môn, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1961 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 145.49 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Hen golofn geodetig a wnaed yn 1855; Ostend, Gwlad Belg.
Cangen o mathemateg gymhwysol yw **geodedd** (Saesneg: *Geodesy*, *geodetics*) a gwyddorau daear. Mae'n ddisgyblaeth sy'n delio gyda mesur a chynrychioli'r Ddaear (neu unrhyw blaned arall) yn weledol, ar ffurf map, siart neu graffiau; mae hyn yn cynnwys meysydd disgyrchiant y blaned mewn gofod 3-dimensiwn, ble mae amser yn newid. Mae hefyd yn astudiaeth o ffenomenâu megis symudiadau crwst y Ddaear, llanw a thrai a symudiad y pegynnau magnetig ac i gyflawni hyn mae'r gwyddonydd (neu'r geodeddwr) yn cynllunio rhywdwaith rheoli byd-eang drwy ddefnyddio'r awyr a'r tir.

Diffiniad
---------

Daw'r term o'r gair Groeg *geodaisia* (yn llythrennol: "rhaniad y Ddaear") — ac mae'n ymwneud yn bennaf â lleoliad o fewn meysydd disgyrchiant o fewn amser sy'n amrywi. Rhennir y maes gan yr Almaenwyr yn ddau: "Geodedd Uwch" (*"Erdmessung"* neu *"höhere Geodäsie"*), sy'n ymwneud â mesur y Ddaear ar raddfa byd-eang, a "Geodedd Ymarferol" neu "Geodedd Peiriannol" (*"Ingenieurgeodäsie"*), sy'n ymwneud â mesur rhannau llai a mwy lleol o'r Ddaear, gan gynnwys tirfesur.

### Geodeddwyr cynnar

* Pythagoras 580–490 CC, Groeg yr Henfyd
* Eratosthenes 276–194 CC, Groeg yr Henfyd
* Hipparchus ca. 190–120 CC, Groeg yr Henfyd
* Posidonius ca. 135–51 CC, Groeg yr Henfyd
* Ptolemi 83–c.168 AD, Roman Empire (Yr Aifft Rhufeinig)
* Al-Ma'mun 786–833, Baghdad (Irac/Mesopotamia)
* Abu Rayhan Biruni 973–1048, Khorasan (Persia/Samanid)
* Muhammad al-Idrisi 1100–1166 (Arabia a Sisili)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Merriam-Webster Dictionary
2. ↑  DEFENSE MAPPING AGENCY TECHNICAL REPORT 80-003
Pentref bychan yng nghymuned Llandudno, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Glanwydden**. Fe'i lleolir yn ardal y Creuddyn rhwng Llandudno a Bae Colwyn tua milltir i'r de-orllewin o Fae Penrhyn.

Mae gan y pentref un dafarn a thua 30 o dai. Cofnodir melin wynt ac ystordai yno mewn siarter a luniwyd yn 1580. Yn yr 17g datblygwyd chwareli calchfaen yn y cylch ac yn ddiweddarach defnyddiwyd y garreg at adeiladu rhai o westai crand Llandudno.

Ym Mai 2008 cynhaliwyd Eisteddfod yr Urdd yn y pentref.

Glanwydden

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 24 Tachwedd 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
Digrifwr, actor a chyflwynydd rhaglenni teledu Gwyddelig yw **Graham William Walker** (ganed 4 Ebrill 1963), sy'n fwy adnabyddus o dan ei enw llwyfan **Graham Norton**.

Daeth yn enwog fel cyflwynydd ar Channel 4 yn y Deyrnas Unedig, a hefyd o ganlyniad i'w rôl fel y Tad Noel Furlong yn y gyfres deledu adnabyddus *Father Ted*. Er iddo ymddangos mewn tair rhaglen yn unig, roedd ei bortread o Father Noel yn hynod boblogaidd gyda'r gwylwyr. Mae Norton yn agored fel dyn hoyw ac yn unig o enwogion hoyw mwyaf poblogaidd Iwerddon. Mae ef bellach wedi symud o Sianel 4 i'r BBC ac yn cyflwyno'r sioe siarad *The Graham Norton Show*

Mae'n cyflwyno sioe ar BBC Radio 2 a fe hefyd yw sylwebydd Cystadleuaeth Cân Eurovision gan gymryd y swydd o Terry Wogan yn 2009.

Roedd Norton yn gyd-berchennog So Television, y cwmni sy'n cynhyrchu eu raglenni amrywiol. Yn 2012, gwerthodd Norton y cwmni i ITV am oddeutu £17 miliwn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Graham Norton sells production company So TV to ITV". BBC News. Cyrchwyd 18 Hydref 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 59027307
* LCCN: nr2003027292
* ISNI: 0000 0000 7868 591X
* GND: 124865437

 |
Mae **Glannau Ynys Gybi** ar Ynys Gybi, Môn, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1957 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 400.52 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Glanllynnau a Glannau Pen-ychain**, ger Morfa Abererch ar arfordir Llŷn tua 4 milltir i'r dwyrain o dref Pwllheli, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 15 Mehefin 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 143.28 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Arweinydd ysbrydol ac athro crefyddol yn Iddewiaeth yw **rabi**, un a awdurdodwyd trwy ei astudiaeth o'r Beibl Hebraeg a'r Talmwd i ddysgu, i esbonio, ac i reoli yn ôl deddf draddodiadol yr Iddewon.

I ddod yn rabi, âi'r myfyriwr i ysgol ddiwinyddol—yr *yeshiva*—i gael ei hyfforddi'n drylwyr mewn addysg Iddewig ac arweinyddiaeth grefyddol. Mae'r gofynion a chymwysterau penodol i ddod yn rabi yn amrywio yn ôl enwadau'r grefydd, er enghraifft Uniongrededd, Ceidwadaeth, Diwygiadaeth, ac Adferiadaeth.

Mae gan rabïaid swyddogaethau pwysig ym mywyd y gymuned Iddewig, trwy gynnig cyngor a chefnogaeth i unigolion a theuluoedd, a gweinyddu seremonïau gan gynnwys priodasau, angladdau, a'r bar mitzvah a'r bat mitzvah. Mae nifer o rabïaid yn arweinwyr mewn synagogau neu gynulleidfaoedd Iddewig, neu yn gwasanaethu megis caplaniaid, mewn prifysgolion, ysbytai, y lluoedd arfog, ac ati.

Mae'r ffurf Gymraeg *rabi* yn dyddio'n ôl i'r 16g, yn *Kynniver Llith a Ban* (1551) gan William Salesbury. Y ffurf *rabbi* a geir ym Meibl 1588, er enghraifft Mathew 23:7–8: "A chyfarch yn y marchnadoedd, a'u galw gan ddynion, Rabbi, Rabbi. Eithr na'ch galwer chwi Rabbi : canys un yw eich Athraw chwi, sef Crist ; a chwithau oll brodyr ydych." Yn y cyd-destun hwnnw, teitl o barch a roddid i Iesu Grist gan ei ddilynwyr oedd yr enw, yn yr ystyr gyffredinol o athro ac arweinydd ysbrydol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   rabi. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 14 Mehefin 2023.
Cadfridog Rhufeinig oedd **Gnaeus Domitius Corbulo** (tua 7 - 67). Ganed ef yn yr Eidal; roedd ei dad yn aelod o Senedd Rhufain. Bu'n gonswl yn 40 dan yr ymerawdwr Caligula, oedd yn frawd-yng-nghyfraith iddo.

Yn 47, dan yr ymerawdwr Claudius, daeth yn bennaeth byddinoedd Germania Inferior, a bu'n ymladd yn erbyn y Cherusci a'r Chauci. Yn ystod y cyfnod yma, gorchymynodd adeiladu camlas i gysylltu Afon Rhein ac Afon Meuse.

Yn 52, gwnaed ef yn lywodraethwr talaith Asia. Wedi marwolaeth Claudius yn 54, gyrroedd yr ymerawdwr newydd, Nero, ef i'r dwyrain i ddelio a thrafferthion yn Armenia. Yn 58, ymosododd ar Tiridates I, brenin Armenia, oedd yn frawd i Vologases I, brenin Parthia. Cipiodd Corbulo ddinasoedd Artaxata a Tigranocerta, a gwnaeth Tigranes, oedd yn ufudd i Rufain, yn frenin Armenia.

Yn 61 ymosododd Tigranes ar Adiabene, rhan o Parthia, a dechreuodd rhyfel arall. Gyrrwyd Lucius Caesennius Paetus, llywodraethwr Cappadocia, i ddelio a'r mater, ond gorchfygwyd ef ym mrwydr Rhandeia yn 62. Dychwelodd Corbulo fel pennaeth y fyddin, ac yn 63 croesodd Afon Euphrates. Ildiodd Tiridates heb frwydr.

Erbyn hyn, roedd nifer o gynllwynion yn erbyn Nero yn Rhufain, ac roedd mab-yng-nghyfraith Corbulo, Lucius Annius Vinicianus, ynghlwm yn un o'r rhain. Daeth Nero i amau Corbulo ei hun, ac yn 67 galwodd Corbulo ato i Wlad Groeg. Pan gyrhaeddodd Cenchreae, porthladd Corinth, rhoddwyd gorchymyn iddo i'w ladd ei hun, a gwnaeth yntau hynny.

Roedd Corbulo yn briod a Cassia Longina, a chawsant ddwy ferch. Daeth yr ieuengaf o'r ddwy, Domitia Longina, yn wraig yr ymerawdwr Domitian.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 73382755
* LCCN: nb2007025461
* ISNI: 0000 0000 7853 9584
* GND: 102391718
* SUDOC: 194693325

 |
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Rhosyn gwyllt gwyn** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rosa arvensis* a'r enw Saesneg yw *Field-rose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosyn Gwyn Gwyllt, Ciros Gwyn, MarchfIaren Ymlusgol, Rhosyn Gwyn Ymlusgaidd.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhosyn gwyllt gwyn***
Mae **Graig Fawr**, bryn 153 meter a leolir rhwng Gallt Melyd (ger Prestatyn) a Diserth yng ngogledd Sir Ddinbych ac sy'n rhan o gadwyn Bryniau Clwyd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Mehefin 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 25.82 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Mae **Rhosydd Yerbeston** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 23 Hydref 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 90.57 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae'r **Graig Wen** yn gopa mynydd a geir yn ardal bryniau'r Arenig tua tair milltir i'r de-ddwyrain o Ffestiniog, Gwynedd; cyfeiriad grid SH739394. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 417metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Gerllaw y mynydd hwn ceir Llyn y Graig-wen.

Dosbarthu'r copaon
------------------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 556 metr (1824 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Rhosyn byrgolofnig** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rosa stylosa* a'r enw Saesneg yw *Short-styled field-rose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosyn Ungolofn.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhosyn byrgolofnig***
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Rhosyn sherard** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rosa sherardii* a'r enw Saesneg yw *Sherard's downy-rose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosyn Sherard.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhosyn sherard***
Awdur Rhufeinig a ysgrifennai ar arddwriaeth (*horticulture*) oedd **Quintus Gargilius Martialis**. Blodeuai yn y 3g.

Yn ôl rhai awdurdodau ef yw'r pennaeth milwrol o'r un enw a gollodd ei fywyd yn 260 yn ymladd yn Auzia, yn Mauretania Caesariensis (gogledd-orllewin Algeria heddiw).

Mae darnau sylweddol o'i waith, a elwid *De hortis*, efallai, wedi goroesi, yn bennaf yn y llyfr *Medicina Plinii*, gwaith seiliedig ar ran o lyfr enwog Pliny'r Hynaf, *Naturalis Historiae*, gan awdur anhysbys o'r 4g. Roedd llyfr Quintus Gargilius yn ymwneud â thyfu a thrin coed a llysiau ac yn trafod eu rhinweddau meddyginiaethol.

Mae'r adrannau o'r llyfr sydd ar glawr yn trafod afalau, eirin gwlanog, *quinces*, cnau ffrengig a'r almon.

Ysgrifennodd Gargilius draethawd ar fagu gwartheg (*De curis bourn*) yn ogystal, ond nid yw wedi goroesi.

Mae bywgraffiad o'r ymerodr Alexander Severus yn cael ei dadogi gan yr ysgrifenwyr Rhufeinig Aelius Lampridius a Flavius Vopiscusar ar awdur o'r enw Gargilius Martialis, sydd efallai yr un â Quintus Gargilius Martialis.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 61634164
* LCCN: n81092056
* ISNI: 0000 0000 9057 3005
* GND: 10239394X
* SELIBR: 285062
* SUDOC: 033159785
* BNF: cb12405473n (data)
* BNE: XX1354735
* CiNii: DA13845846

 |
|  |
| --- |
|  |

Gorsaf reilffordd fwyaf Caerdydd a Chymru ydy **Caerdydd Canolog**. Mae'n un o brif orsafoedd y rhwydwaith reilffordd yng ngwledydd Prydain, a'r degfed gorsaf prysuraf y tu allan i Lundain. Dyma prif gyrchfan rhwydwaith trenau lein y Cymoedd a'r Fro. Mae trenau'n dod tuag ati o'r gogledd (Merthyr Tudful), o'r de (Y Barri), ac o'r dwyrain (Casnewydd, Bryste, Birmingham, Llundain a Newcastle upon Tyne), ac o'r gorllewin (Pen-y-bont ar Ogwr, Abergwaun), a hyd yn oed o gyfeiriadau rhyngddynt hwy. Ceir trenau hefyd i Faes Awyr Caerdydd.

Gweithredir yr orsaf gan gwmni Trafnidiaeth Cymru. Adnabyddwyd yr orsaf fel *Cardiff General* hyd at 7 Mai 1973. Fe'i lleolir ger Stadiwm y Mileniwm yn Sgwâr Canolog yng nghanol y ddinas, ac mae'n un o ddwy brif orsaf y ddinas honno; y llall yw gorsaf Heol y Frenhines) sy'n gwasanaethu trenau lleol yn unig. Ceir hefyd 20 gorsaf maestrefol o fewn ardal y ddinas.

Mae'r holl orsaf, gan gynnwys y Tŵr Dŵr ger platfform 0, wedi ei restru fel adeilad Gradd II.

Y cyntedd

Hanes
-----

Agorwyd yr orsaf gan South Wales Railway yn 1850. Ail-adeiladwyd hi gan y cwmni a'i olynodd, y Great Western Railway, yn 1932 ac mae hyn wedi'i gerfio ar flaen yr adeilad. Cyfunwyd yr orsaf faestrefol 1893 *Cardiff Riverside* gyda'r brif orsaf yn 1940, ond ni ddefnyddwyd y platfform hwnnw ar gyfer teithwyr ers yr 1960au.

Lleoliad yr orsaf
-----------------

Mae dwy fynedfa i'r orsaf, un ar Sgwâr Canolog, o Wood Street, gyferbyn a Gorsaf Bysiau Caerdydd Canolog lle ceir dwy reng o dacsis. Hon yw'r fynedfa i brif ran yr orsaf lle mae'r cyfleusterau'n cynnwys:

* Peiriannau a desgiau tocynnau
* Peiriannau arian
* Desg gwybodaeth
* Teleffonau
* Toiledau
* W. H. Smith
* Siopau brechdanau a choffi
* Siop Marks and Spencer Simply Food

Mae'r fynedfa arall yng nghefn yr adeilad, yn Heol Eglwys Fair (*Tresillian Way*), ble mae maes parcio'r orsaf hefyd i'w gael. Mae cledrau'r rheilfford uwchben y tanlwybr, sy'n rhedeg o un fynedfa i'r llall. Ceir grisiau a lifftiau ar y platfform. Mae angen tocyn dilys o bob pen y tanlwybr er mwyn cael mynd at y platfform.

Mae saith platfform ar dair ynys, 1/2, 3/4 a 6/7 (nid oes Platfform 5, roedd bae gynt yn y pen gorllewin rhwng platfform 3 a 4), gyda phlatfform ochr, mae grisiau ar wahân yn arwain at Blatfform 0, o ben gorllewinol neuadd y brif fynedfa.

Rhennir platforms 3 a 4 yn 'a' a 'b' er mwyn dal dau trenau lleol neu un tren pellter-hir. Yn wahanol i Birmingham, nid oes gan y rhain signalau ar wahân, ac nid yw'n anarferol i'r platfform eraill gael eu defnyddio ar gyfer mwy na un tren lleol ar yr un amser.

Cyhoeddiadau
------------

Mae mwyafrif y cyhoeddiadau llafar yn yr orsaf yn cael eu gwneud yn Gymraeg ac yn Saesneg:

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cardiff Timeline". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-09-29. Cyrchwyd 2008-04-29.
2. ↑  Barrie, D. S. M. (1980). *A Regional History of the Railways of Great Britain, vol. 12: South Wales*. David & Charles

 ISBN 0-7153-7970-4

Oriel
-----

* Y fynedfa newyddY fynedfa newydd
* 
*
Prifysgol breifat a leolir yn Denver, Colorado, Unol Daleithiau America, yw **Prifysgol Denver** (Saesneg: *University of Denver*). Dyma'r brifysgol hynaf yn nhalaith Colorado.

Sefydlwyd Coleg Diwinyddol Colorado ym Mawrth 1864 gan John Evans, Llywodraethwr Tiriogaeth Colorado, a oedd yn fab i fewnfudwyr o Gymru. Rhodd Evans bedair llain o dir cyferbyn â'i dŷ, yn strydoedd Fourteenth ac Arapahoe yn Denver, i ddarparu safle ar gyfer campws y coleg. Rheolwyd y coleg diwinyddol gan Eglwys y Methodistiaid Unedig, sydd yn dal yn gysylltiedig â Phrifysgol Denver; fodd bynnag, nid sefydliad addysg enwadol mohono. Dyrchafwyd y sefydliad yn brifysgol ym 1880, gyda statws di-dreth a'r hawl i wobrwyo graddau israddedig. Ym 1890, sefydlwyd campws newydd yn ne-ddwyrain y ddinas, eto ar dir a roddwyd gan Evans, a dyna safle bresennol y brifysgol. Dechreuodd Prifysgol Denver gynnig addysg i fyfyrwyr uwchraddedig ym 1891.

Mae Prifysgol Denver yn cynnig cyrsiau israddedig ac uwchraddedig yn y celfyddydau a'r gwyddorau, ac mewn pynciau proffesiynol megis seicoleg, peirianneg, busnes, gwaith cymdeithasol, a'r gyfraith. Mae cyfadrannau ac chanolfannau ymchwil y brifysgol yn cynnwys yr ysgol fusnes, yr ysgol astudiaethau rhyngwladol, Ysgol Gerdd Lamont, Coleg y Menywod, Sefydliad Defnydd Tir y Mynyddoedd Creigiog, y Ganolfan Ymchwil i Fabanod a Phlentyndod, y Ganolfan Datblygu Hawliau, ac Arsyllfa Meyer-Womble a leolir ar Fynydd Evans, un o'r arsyllfeydd seryddol uchaf yn y byd.

Ymhlith y cyn-fyfyrwyr nodedig o Brifysgol Denver mae'r newyddiadurwr a darlledwr Lowell Thomas, y banciwr ac economegydd David Malpass, y diplomydd ac academydd Condoleezza Rice, a'r dramodydd Neil Simon.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) "Governor John Evans", History Colorado. Adalwyd ar 20 Tachwedd 2022.
2. 1 2 3  (Saesneg) University of Denver. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 20 Tachwedd 2022.
Prifysgol a leolir yn ninas Lausanne, Vaud, yng ngorllewin y Swistir yw **Prifysgol Lausanne** (Ffrangeg: *Université de Lausanne*; UNIL).

Sefydlwyd Ysgol Lausanne (Lladin: *Schola Lausannensis*) yn 1537, yn ystod y Diwygiad Protestannaidd, wedi i luoedd canton Bern gyfeddiannu Vaud a'i hymgorffori yn rhan o Hen Gydffederasiwn y Swistir. Dyma oedd yr unig ysgol ddiwinyddol i hyfforddi gweinidogion Protestannaidd Ffrangeg eu hiaith, er Lladin oedd iaith y gwersi. Erbyn 1547 roedd y celfyddydau, ieitheg Roeg, ac ieitheg Hebraeg yn rhan o'r cwricwlwm. Calfiniaid oedd diwinyddion Lausanne, a buont yn gwrthdaro â'r Zwinglïaid a oedd yn llywodraethu Bern. Agorwyd adeilad yr Academi yn 1587. Yn 1621 rhoddwyd i'r Academi gan lywodraeth Bern yr awdurdod i benodi gweinidogion i'r Eglwys Ddiwygiedig yn ogystal â'u hyfforddi, a bu'r ysgol yn meddu ar y fraint honno nes 1838. Erbyn 1741 roedd saith o gadeiriau academaidd gan yr ysgol: diwinyddiaeth ddogmataidd, dadleuaeth ddiwinyddol, Hebraeg a'r holwyddoreg, Groeg a moesoldeb, athroniaeth (gan gynnwys mathemateg a ffiseg), areithyddiaeth a llenyddiaeth, a'r gyfraith (sifil a naturiol), ac yn 1766 penodwyd yr athro meddygaeth cyntaf.

Yn 1837, newidiodd swyddogaeth yr Academi yn sylweddol: nid oedd bellach yn ysgol ddiwinyddol ond yn sefydliad addysg seciwlar er hyfforddi a gwobrwyo cymwysterau i ddynion yn y proffesiynau, ac i gynnal diwylliant llenyddol a gwyddonol. Bellach, Ffrangeg oedd iaith yr addysg, a rhennid yr Academi yn dair cyfadran: y celfyddydau a'r gwyddorau, y gyfraith, a diwinyddiaeth, a chanddynt 17 o gadeiriau academaidd i gyd. Cafodd yr Academi ei gwneud yn brifysgol yn 1890. Crewyd nifer rhagor o gyfadrannau yn ail hanner y 19g ac yn yr 20g. Yn 1970, symudodd y brifysgol o'i safle yn hen ddinas Lausanne, ger yr eglwys gadeiriol a'r Château, i'r campws newydd yn Dorigny.

Palais de Rumine, un o hen adeiladau'r brifysgol yn Lausanne

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Ffrangeg) "L'UNIL au 16e siècle", Prifysgol Lausanne. Adalwyd ar 24 Chwefror 2020.
2. ↑  (Ffrangeg) "L'UNIL au 17e siècle", Prifysgol Lausanne. Adalwyd ar 24 Chwefror 2020.
3. ↑  (Ffrangeg) "L'UNIL au 18e siècle", Prifysgol Lausanne. Adalwyd ar 24 Chwefror 2020.
4. ↑  (Ffrangeg) "L'UNIL au 19e siècle", Prifysgol Lausanne. Adalwyd ar 24 Chwefror 2020.
5. ↑  (Ffrangeg) "Hier... et aujourd'hui", Prifysgol Lausanne. Adalwyd ar 24 Chwefror 2020.

Dolen allanol
-------------

* (Ffrangeg) (Saesneg) Gwefan swyddogol
Ffilm ar ymelwi ar bobl sy'n disgrio criw o ddihirod sy'n ymelwi ar bobl eraill gan y cyfarwyddwr Doris Wishman yw ***Gentlemen Prefer Nature Girls*** a gyhoeddwyd yn 1962. Fe'i cynhyrchwyd gan Doris Wishman yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Doris Wishman. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1962. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Dr. No* a'r gyntaf yng nghyfres James Bond a'r ffilm gyntaf i serennu Sean Connery fel yr asiant cudd ffuglennol. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Doris Wishman ar 1 Mehefin 1912 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Coral Gables, Florida ar 9 Tachwedd 1966. Derbyniodd ei addysg yn James Monroe High School.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Doris Wishman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A Night to Dismember |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1983-01-01 |
| Bad Girls Go to Hell |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1965-01-01 |
| Behind The Nudist Curtain |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1964-01-01 |
| Blaze Starr Goes Nudist |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1962-01-01 |
| Deadly Weapons |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1974-04-01 |
| Diary of a Nudist |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1961-01-01 |
| Double Agent 73 |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1974-01-01 |
| Each Time i Kill |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2007-01-01 |
| Gentlemen Prefer Nature Girls |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1962-01-01 |
| Hideout in The Sun |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1960-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Prifysgol Gatholig hanesyddol yn Leuven, Gwlad Belg, oedd **Prifysgol Gatholig Louvain** neu **Brifysgol Gatholig Leuven**. Rhannodd y brifysgol yn ddwy ym 1968 ar sail iaith, a bellach lleolir y sefydliad Fflemeg (*Katholieke Universiteit te Leuven*) yn Leuven a'r brifysgol Ffrangeg (*Université catholique de Louvain*) yn Louvain-la-Neuve.

Sefydlwyd yr hen brifysgol ym 1425 gan y Pab Martin V ar gais Jean IV, Dug Brabant. Seiliwyd ei gyfansoddiad ar Brifysgol Paris. Sefydlwyd ei Goleg Teirieithog ym 1517, er astudiaeth Groeg, Lladin, a Hebraeg. Roedd y brifysgol yn ganolfan i ysgolheigion y Gwrth-Ddiwygiad yn ystod yr 16g.

Ym 1797 cafodd ei darostwng dan agenda wrth-grefyddol y Chwyldro Ffrengig. Ail-sefydlwyd y brifysgol ym 1835 gan esgobaeth Gwlad Belg, fel athrofa Babyddol ei ffydd a Ffrangeg ei hiaith.

Llosgwydd y llyfrgell gan yr Almaenwyr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ac eto yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Dechreuodd y brifysgol addysgu gyrsiau drwy gyfrwng y Fflemeg yn y 1930au. Yn sgil protestiadau ac ymgyrchoedd ym 1968, cafodd y brifysgol ei haildrefnu'n adran Fflemeg ac adran Ffrangeg. Derbyniodd y ddwy adran statws ar wahân ym 1970, a chodwyd safle newydd i'r brifysgol Ffrangeg yn Louvain-la-Neuve, tua 24 km i dde Leuven.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Catholic University of Leuven. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 20 Ebrill 2018.
Yn draddodiadol mae'r gair Saesneg ***queer*** wedi golygu "rhyfedd" neu "anarferol", ond fe'i defnyddir yn aml erbyn heddiw mewn nifer o ieithoedd i gyfeirio at gymunedau hoyw, lesbiaidd, deurywiol, trawsryweddol, rhyngrywiol, ac anrhywiol.

Baner yr enfys, symbol o'r gymuned LHDT.
Mae defnydd y gair yn ddadleuol ar ôl newidiadau sylweddol yn ystod y can mlynedd diwethaf. Tua diwedd y 19g datblygodd, o olygu "rhyfedd" yn ei ystyr ehangach, i olygu rhywun a oedd yn gwyro oddi ar dybiaethau'r cyfnod am "normalrwydd" rhywiol, ac fe'i cyfeiriwyd yn benodol at ddynion hoyw neu ferchetaidd. Mewn ymgais i ddinerthu grym negyddol y gair fel ymosodiad arnynt, aeth ymgyrchwyr hoyw yn chwarter olaf yr 20g ati i adfeddiannu'r gair a'i ddefnyddio mewn modd cadarnhaol, gan uniaethu â'r label *queer*, a'i ddefnyddio fel term mantell i ddisgrifio unrhyw gyfeiriadedd a hunaniaeth rywiol a/neu hunaniaeth ryweddol nad yw'n cydymffurfio â chymdeithas heteronormadol. Fodd bynnag, mae rhai yn credu ei fod yn parhau i fod yn derm rhy sarhaus i'w ddefnyddio mewn cyd-destun cadarnhaol.

Mewn ymgais i ganfod gair cyfatebol i'w ddefnyddio yn y Gymraeg, aeth rhai ymgyrchwyr hoyw yng Nghymru ati i ddefnyddio'r label **hyfryd** i uniaethu ag ef. Gan mai bathiad bwriadol ydyw yn yr ystyr honno, nid yw *hyfryd* yn Gymraeg yn cyfleu'r tyndra hanesyddol sydd ynghlwm â *queer* yn Saesneg; yn hytrach, ei ddiben yw cyfleu ochr gadarnhaol y gair Saesneg mewn cymunedau LHDT Cymraeg.

| * v
* t
* e
Pynciau LHDT |
| --- |
| Cyfunrywioldeb | 
* Cymuned hoyw
* Homoffobia
* Hoyw
* Lesbiaeth

 |
| Deurywioldeb | 
* Cymuned ddeurywiol
* Deu-chwilfrydig
* Deuffobia
* Tsic deurywiol

 |
| Trawsrywedd | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hunaniaethau rhywedd | 
* Anneuaidd
* Cydrywedd
* Dyn trawsryweddol
* Menyw drawsryweddol
* Rhywedd amrywiol
* Trydydd rhywedd

 |
| Pynciau eraill | 
* Camenwi
* Dysfforia rhywedd
* Mynegiant rhywedd
* Trawsffobia
* Trawsnewid rhywedd

 |

 |
| Hanes | 
* Pederastiaeth
* Yr Almaen Natsïaidd a'r Holocost
* Terfysgoedd Stonewall
* Rhyddhad Hoyw

 |
| Diwylliant | 
* Balchder
* Eicon
* Symbolau
* Twristiaeth

 |
| Gwleidyddiaeth, cymdeithas a'r gyfraith | 
* Hawliau LHDT
* Mabwysiad gan rieni LHDT
* Mudiadau cymdeithasol LHDT
* Priodas gyfunryw

 |
| Meddygaeth | 
* Cyfeiriadedd rhywiol

 |
| 
* Categori

 |
Darlun o un o'r cerfluniau o Wener Mal'ta
Mae **Gwener Mal'ta** yn un o sawl cerflun bychan palaeolithig o fenywod, a ddarganfuwyd yn Mal'ta, ar Afon Angara, ger Llyn Baikal yn Oblast Irkutsk, Siberia, Rwsia.

Disgrifiad
----------

Mae'r cerfluniau bychain hyn - sy'n perthyn i ddosbarth arbennig o gerfluniau cynhanesyddol a adnabyddir fel cerfluniau Gwener - yn dyddio'n ôl tua 23,000 mlynedd. Cawsant eu cerfio o ifori mamoth.

Cafwyd hyd i tua 30 o gerfluniau bychain o fenywod o sawl ffurf yn Mal’ta. Mae'r amrywiaeth eang o ffurfiau, ynghyd â realaeth y cerfluniau, a'r amrywiaeth y manylion cerfiedig yn awgrymu'n gryf bodolaeth celf gynnar, er yn gyntefig. Cyn eu darganfod yn Mal’ta, dim ond yn Ewrop roedd cerfluniau Gwener fel hyn wedi eu darganfod. Wedi'u cerfio o ysgithrau (*tusks*) ifori mamoth, mae'r delweddau hyn yn arddangos arddulliau symbolig, sydd gan amlaf yn cynnwys gorbwysleisio'n fwriadol rhai elfennau o'r corff benywaidd, fel rheol y bronnau a'r ffolennau. Credir eu bod yn ymwneud â ffrwythlondeb.

Cadwraeth
---------

Mae'r cerfluniau hyn yn cael eu harddangos yn barhaol yn Amgueddfa'r Hermitage yn ninas St Petersburg, Rwsia.

Gweler hefyd
------------

* Gwener (duwies)

Dolenni allanol
---------------

* Cerfluniau Mal'ta[*dolen marw*] ar wefan Amgueddfa'r Hermitage

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Gwenerau Mal'ta***
Roedd **Queenie Thomas** (18 Mehefin 1898 – 11 Hydref 1977) yn actores ffilmiau mud Cymreig.

Cefndir
-------

Ganwyd Marjorie Violet Queenie Thomas yn Llundain yn blentyn i William Thomas, trafeiliwr a Clara Cecilia King ei ail wraig. Symudodd y teulu i fyw i Gaerdydd tua 1904. Cafodd Queenie ei haddysgu yn ysgol merched Treganna.

Gyrfa
-----

Manylun o 1900
Dechreuodd Queenie actio ar lwyfan ym 1914 gan ymddangos mewn cynhyrchiad o'r enw *The New Clown* yn y New Theatr, Llundain. Ym mis Medi 1915 ymddangosodd yn ei ffilm gyntaf yn chware rhan Regina yn y ffilm drama *Infelice*. Hyd ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf bu gyrfa lewyrchus gan Queenie yn gweithio ar gyfer y cyfarwyddwr Bertram Phillips. Bu'n serennu mewn ffilmiau megis y ffilm propaganda rhyfel *The Man the Army Made*, *Meg o' the Woods* (1918) a *A Little Child Shall Lead Them*(1919). Wedi'r rhyfel penderfynodd Phillips agor stiwdio newydd ysblennydd mewn plasty yn Clapam Park, ond bu'r fenter yn fethiant ariannol gan gau ym 1923 wedi cynhyrchu dim ond ffilmiau byr yn serennu Queenie a phob un yn fethiant.. Gyda diwedd stiwdio Phillips daeth dirywiad yng ngyrfa Queenie. Ymddangosodd mewn ychydig o ffilmiau eraill rhwng 1923 a 1930 ond heb y cymeradwyaeth beirniadol bu i'w gwaith cynharach.

Teulu
-----

Priododd y rasiwr ceir George Newmans yn Eglwys St. Margaret's, Westminster  ar 20 Hydref 1919 .

Marwolaeth
----------

Bu farw o niwmonia yn 79 mlwydd oed.

Ffilmyddiaeth
-------------

* *The White Star* (1915)
* *Won by Losing* (1916)
* *A Man the Army Made* (1917)
* *Democracy* (1918)
* *Rock of Ages* (1918)
* *What Would a Gentleman Do?* (1918)
* *The School for Scandal* (1923)
* *Straws in the Wind* (1924)
* *Her Redemption* (1924)
* *The Alley of Golden Hearts* (1924)
* *The Gold Cure* (1925)
* *The Last Witness* (1925)
* *Safety First* (1926)
* *Warned Off* (1930)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archif Morgannwg *National School Admission Registers & Log-Books 1870-1914* Cyfeirnod:D808/1/2
2. ↑  Paull, H. M. "New Theatre." Daily Telegraph, 30 Rhag. 1914, tud. 11. The Telegraph Historical Archive. Adalwyd 1 Ionawr 2019
3. ↑  History of British Film (Volume 4): The History of the British Film 1918 - 1929. Gol. Rachael Low. Routledge, 2013. ISBN 9781136206344
4. ↑  "TheDaysGossip - The Cambria Daily Leader". Frederick Wicks. 1919-10-23. Cyrchwyd 2019-01-02.
5. ↑  The Bioscope 16 Hydref 1919 *Studio Notes* Tud. 81 Col. 1

Dolenni allanol
---------------

* Queenie Thomas ar IMDb

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Queenie Thomas***


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* BNF: cb170414814 (data)

 |
Gwenhwyfar; llun gan John Collier gyda'r teitl *Queen Guinevre's Maying*
**Gwenhwyfar** (Lladin: *Guinhumara*, Ffrangeg: *Guenièvre*, Saesneg: *Guinevere*) oedd gwraig y Brenin Arthur. Disgrifir hi mewn rhai ffynonellau Cymraeg fel merch i Ogfran Gawr, ac mae traddodiad fod iddi chwaer o'r enw Gwenhwyfach.

Ymddengys mewn nifer o testunau Cymreig, er enghraifft, crybwyllir hi yn chwedl *Culhwch ac Olwen*, er nad oes ganddi ran fawr yn y stori. Ceir cyfres o hen englynion gyda'r teitl *Ymddiddan Arthur a Gwenhwyfar*, sydd efallai wedi goroesi o chwedl goll gynnar amdani. Ym Muchedd Gildas o waith Caradog o Lancarfan, dywedir i Melwas, brenin *Aestiva Regio* (Gwlad yr Haf), ei chipio a'i chadw'n garcharor. Ymddengys y chwedl yma yng ngwaith Chrétien de Troyes hefyd. Mae fersiwn Sieffre o Fynwy o'r digwyddiad yn ei *Historia Regum Britanniae* ychydig yn wahanol; dywed iddi odinebu gyda Medrod, nai Arthur, a gorffen ei hoes fel lleian yng Nghaerllion ar Wysg. Ceir nifer o gyfeiriadau ati yn y Tair Rhamant.

Yn y fersiynau diweddarch o chwedlau Arthur, mae Gwenhwyfar yn cynnal carwriaeth a Lawnsalot, ac mae hyn yn y pen draw yn arwain at Frwydr Camlan a dinistr y deyrnas. Mae traddodiad arall fod y cweryl rhwng Arthur a Medrawd wedi dechrau fel ffrae rhwng Gwenhwyfar a'i chwaer Gwenhwyfach (amrywiad: Gwenhwyach).

Mae un o Drioedd Ynys Prydain (53) yn cofnodi Gwenhwyfach yn taro Gwenhwyfar fel un o'r 'Tair Gwith (Niweidiol) Balfawd ('cernod')' am iddo arwain at Frwydr Camlan.
Gwas neidr o deulu'r Libellulidae ('Y Picellwyr') yw'r  **Gwäell resog** (Lladin: *Sympetrum pedemontanum*; lluosog: **Gweyll rhesog**). Dyma'r teulu mwyaf o weision neidr drwy'r byd, gyda dros 1,000 o rywogaethau gwahanol. Mae i'w ganfod yn Ewrop, ond nid yw'n or-hoff o uchder a mynyddoedd. Unwaith yn unig mae tystiolaeth ei fod wedi'i weld yng ngwledydd Prydain - a hynny yng Nghymru, ar yr 16-17 o Awst 1995.

Mae hyd ei adenydd yn 35-40mm a'i gynefin yw llwyni coed, llysdyfiant a phlanhigion eraill ar lanau llynnoedd llonydd a phyllau dŵr. Mae'n cael ei seibiant ar frwynen, ar lan pwll llonydd, fel arfer. Ehediad gwan sydd ganddo, fodd bynnag.

Disgrifiad
----------

Fel y rhan fwyaf o weision neidr o fewn y genws *Sympetrum* mae ganddo abdomen coch. Mae'n gymharol hawdd ei adnabod oherwydd y rhesi du, llydan ar draws rhan allanol pob adenydd. Mae'n eitha tebyg i'r Gwäell ddu (*Sympetrum danae*) ac mae ganddo goesau du hefyd.

Benyw ifanc

Gweler hefyd
------------

* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Luís Galvão Teles yw ***Retrato De Família*** a gyhoeddwyd yn 1992. Fe'i cynhyrchwyd gan Ángel Amigo Quincoces yn Sbaen, Lwcsembwrg a Phortiwgal. Cafodd ei ffilmio yn Lisbon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg a hynny gan Jean-Louis Comolli. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Joaquim de Almeida, Maria de Medeiros, Leonor Silveira, Paola Dominguín, Emiliano Redondo, Isidoro Fernández, Fátima Belo a Luísa Barbosa. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1992. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Reservoir Dogs* sef ffilm noir am ladrad gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd. 
Manuel Costa e Silva oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Luís Galvão Teles ar 4 Rhagfyr 1945 yn Lisbon. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Lisbon.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Luís Galvão Teles nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------