recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Logo'r Oireachtas
**Cathaoirleach** (Listeniynganiad: [/]kəˈhɪərləxynganiad: [/]; Gwyddeleg am "Cadeirydd"; lluosog: *Cathaoirligh*) yw teitl swyddogol a arddelir yn y Wyddeleg a'r Saesneg, i ddisgrifio cadeirydd, neu lywydd Seanad Éireann, sef ail dŷ chwedeg sedd yr Oireachtas, deddfwrfa Gweriniaeth Iwerddon. Mae'r Seanad yn cyfateb yn fras i Dŷ'r Arglwyddi ym Mhrydain. Mae'r gair Wyddeleg 'cathaoir' yn gytras i'r Gymraeg 'cadair' ac yn fenthyciad o'r Ladin *cathedra* (megis mewn eglwys gadeiriol).

Grymoedd a Gwaith
-----------------

Y Cathaoirleach yw'r unig farnwr ar drefn y siambr ac mae ganddo/i amrywiaeth o rymoedd a weithredoedd:

* Galw ar aelodau i siarad ac i bob araith cael ei chyfeirio at y Gadair
* Cyflwyno cwestiynau i'r Tŷ, goruchwilio rhannu a datgan canlyniadau
* Gan yr hawl i reoli anhrefn, awdurdodu ufudd-dod uniongyrchol i Rheolau Sefydliadol a gall orchymun aelodau i ymadael â'r Tŷ neu eu henwi i'w gwahardd o'r Tŷ am gyfnod
* Mewn achos o anghydfod fawr gall atal y Tŷ

Mae'r Cathaoirleach hefyd yn aelod ex-officio o Gomisiwn Arlywyddol Iwerddon, sef is-Arlywyddiaeth ar y cyd Iwerddon.

### Leas-Chathaoirleach

Dirprwy y Cathaoirleach yw'r *Leas-Chathaoirleach*.

Defnydd arall o'r Term Cathaoirleach
------------------------------------

Dydy'r term *Cathaoirleach* yn ei hun ddim yn unigryw i swydd llywydd Seanad Éireann (yn fwy ag y byddai defnyddio 'Cadeirydd' yn y Gymraeg). Fe'i ddefnyddir yn swyddogol i ddisgfirio swyddi cadeirio tebyg ar draws llywodraeth leol Gweriniaeth Iwerddon ac yn anffurfiol hefyd. Mae nifer o fudiadau a chlybiau gwirfoddol hefyd yn arddel y term, gan gynnwys y Cymdeithas Athletau Campau Gwyddelig, y GAA, (Gaelic Athletic Association).

Dolenni
-------

* Gwefan swyddogol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  For the pronunciation in Irish, see here.
2. ↑
3. ↑  "Role of the Cathaoirleach". Houses of the Oireachtas. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2004-04-16. Cyrchwyd 17 June 2012.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gweirlöyn bach y mynydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gweirloynnod bach y mynydd**; yr enw Saesneg yw *Mountain Ringlet* neu *Small Mountain Ringlet*, a'r enw gwyddonol yw *Erebia epiphron*. Dyma'r unig löyn byw o'r math Alpinaidd sydd i'w weld yng ngwledydd Prydain.

Mae'n byw mewn gweiriau a chorsydd ac mae i'w weld uwch llus y mynydd (*Vaccinium myrtillus*) neu Tresgl y Moch (*Potentilla erecta*) a gweiriach tir agored.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gweirlöyn bach y mynydd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Erebia epiphron***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  .[FaunaNo]=53; adalwyd 13/06/2012
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gweirlöyn cleisiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gweirloynnod cleisiog**; yr enw Saesneg yw *Marbled White*, a'r enw gwyddonol yw *Melanargia galathea*.

Dau oedolyn
Ŵy
Gellir ei ganfod yn y rhan fwyaf o Ewrop, gogledd Affrica ac mor bell ag Iran. Drwy'r 20g cynyddwyd y nifer yng ngwledydd Prydain. Gweiriach yw ei fwyd ac mae *Festuca rubra* yn hanfodol i'w ddeiet.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gweirlöyn cleisiog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Melanargia galathea***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gweirlöyn llwydwelw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gweirloynnod llwydwelw**; yr enw Saesneg yw *Hermit*, a'r enw gwyddonol yw *Chazara briseis*. Hyd ei adenydd ydy 45–60 mm ac mae'n hedfan rhwng Gorffennaf a Medi.

Bwyd
----

Mae'r siani flewog yn bwyta gweiriau: *Sesleria* (e.e. *Sesleria coerulea*), *Festuca*, *Stipa*, *Poa*, *Brachypodium* a *Lolium*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gweirlöyn llwydwelw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Chazara briseis***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gweinbig wynebddu** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gweinbigau wynebddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chionis minor***; yr enw Saesneg arno yw *Black-faced sheathbill*. Mae'n perthyn i deulu'r Gweinbigau (Lladin: *Chionididae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. minor*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

Teulu
-----

Mae'r gweinbig wynebddu yn perthyn i deulu'r Gweinbigau (Lladin: *Chionididae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gweinbig gwyn | Chionis albus |  |
|
| Gweinbig wynebddu | Chionis minor |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gweinbig wynebddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, yw **Gogledd Luton** (Saesneg: *Luton North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Luton yn Swydd BedfordEtholaeth Gogledd Luton yn Swydd Bedford
* Swydd Bedford yn LloegrSwydd Bedford yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Senedol
---------------

* 1983–1997: John Carlisle (Ceidwadol)
* 1997–2017: Kelvin Hopkins (Llafur, wedyn Annibynnwr)
* 2019–presennol: Sarah Owen (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Etholaeth seneddol yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Gogledd Northampton** (Saesneg: *Northampton North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Northampton yn Swydd NorthamptonEtholaeth Gogledd Northampton yn Swydd Northampton
* Swydd Northampton yn LloegrSwydd Northampton yn Lloegr

Mae'r etholaeth yn gwasanaethu rhan ogleddol tref Northampton. Fe'i sefydlwyd yn 1974 pan rannwyd hen etholaeth Northampton yn Ogledd Northampton a De Northampton.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1979: Maureen Colquhoun (Llafur)
* 1979–1997: Tony Marlow (Ceidwadol)
* 1997–2010: Sally Keeble (Llafur)
* 2010–presennol: Michael Ellis (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Gogledd Islington** (Saesneg: *Islington North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Islington yn Llundain FwyafEtholaeth Gogledd Islington yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1906: Syr George Trout Bartley (Ceidwadol)
* 1906–1910: David Sydney Waterlow (Ryddfrydol)
* 1910–1918: Syr George Touche (Ceidwadol)
* 1918–1923: Syr Newton James Moore (Ceidwadol)
* 1923–1929: William Henry Cowan (Ceidwadol)
* 1929–1931: Robert Young (Llafur)
* 1931–1937: Albert William Goodman (Ceidwadol)
* 1937–1950: Leslie Haden-Guest (Llafur)
* 1950–1951: Ronw Moelwyn Hughes (Llafur)
* 1951–1958: Wilfred Fienburgh (Llafur)
* 1958–1969: Gerry Reynolds (Llafur)
* 1969–1983: Michael O'Halloran (Llafur, *1969-1981* / Plaid Sosialaidd Ddemocrataidd, *1981-1983* / Llafur Annibynnol, *1983*)
* 1983–presennol: Jeremy Corbyn (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Codwyd **Castell Aberteifi** tua'r flwyddyn 1100 yn Aberteifi, Ceredigion. Yma y cynhaliwyd Eisteddfod Aberteifi 1176 dan nawdd Yr Arglwydd Rhys.

Rhan o fur Castell Abereifi (2007, cyn i'r gwaith adnewyddu dechrau).
Adeiladwyd castell cyntaf mwnt a beili Aberteifi (tua 1093), a godwyd tua tair milltir oddi wrth safle'r castell presennol, mae'n debyg tua'r un amser sefydlwyd y dref gan Roger de Montgomery, barwn Normanaidd. Adeiladwyd rhadredegydd y castell presennol gan Gilbert Fitz Richard Arglwydd Clare, wedi i'r un cynt gael ei ddinistrio. Etifeddodd ei fab, Gilbert de Clare, Iarll 1af Penfro y castell yn 1136. Yr un flwyddyn, cafodd Owain Gwynedd fuddugoliaeth fawr ar Normaniaid y dref ym Mrwydr Crug Mawr. Cymerwyd a llosgwyd y dref, er yr amddiffynwyd y castell ei hun yn llwyddiannus gan y Normaniaid a oedd dan arweiniad Robert fitz Martin.

Ail-gipiwyd y castell gan y Normaniaid a'r Saeson a daeth i feddiant Roger de Clare, 3ydd Iarll Hertford. Yn 1166 cymerwyd y castell gan Rhys ap Gruffydd, ac ail-adeiladodd e'r castell mewn carreg yn 1171. Yn 1176 cynhaliwyd yr eisteddfod gyntaf y gwyddys amdani yn y castell, sef Eisteddfod Aberteifi. Ar farwolaeth Rhys yn 1197 ymdaerai ei feibion, Maelgwn a Gruffudd, dros etifeddiaeth y castell ac yn y diwedd rhoddodd Maelgwn ei frawd Gruffudd i ddwylo'r Saeson a gwerthodd y castell i'r brenin John o Loegr. Yn ddiweddarach delwyd y castell yn enw William Marshal, Iarll 1af Penfro.

Cipiodd Llywelyn Fawr y castell yn 1215 ac yn senedd Aberdyfi yn 1216 fe'i rhoddwyd i feibion Gruffudd ap Rhys o'r Deheubarth, ond yn 1223 ail-gipwyd o gan William Marshal, 2il Iarll Penfro. Yn 1231 cymerwyd y castell ar ran Llywelyn gan Rhys Gryg a'i gyngrheiriaid. Daliai Llywelyn y castell hyd ei farwolaeth yn 1240. Ar ei farwolaeth, disgynodd y castell yn ôl i ddwylo'r Saeson, ac yn 1244 ail-adeiladwyd ef gan Walter Marshal, 5ed Iarll Penfro, gyda waliau tref ar gyfer gwarchod pellach. Gweddillion y castell hwn sydd i'w gweld uwchben yr afon heddiw.

Cafodd ei ddifetha'n sylweddol yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr, a hyd at y 18g defnyddiwyd ef fel carchar. Ar ddechrau'r 19g, adeiladwyd cartref o fewn waliau'r castell *Castle Green House* gan gyfuno'r tŵr gogleddol yn ei adeiladwaith. Yn y 1940au ni chadwyd hi mewn cyflwr da, a gadewyd hi i ddadfeilio ymhellach gan y perchennog hyd i'r waliau fod angen cael eu cynnal.

Prynwyd y castell gan Gyngor Ceredigion ym mis Ebrill 2003 ac maent yn bwriadu ei adfer fel rhan o gynllun dadeni Aberteifi. Ym mis Rhagfyr 2008, enillodd y castell swm o £300,000 gan y Gronfa Loteri Treftadaeth er mwyn ei adfer.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Castle lands £300k of lotto money. BBC (19 Rhagfyr 2008).

| * v
* t
* e
Cestyll Tywysogion Deheubarth |
| --- |
| 
* Aberdyfi
* Aberteifi
* Carreg Cennen
* Dinefwr
* Y Dryslwyn
* Nanhyfer
* Newydd Emlyn
* Rhaeadr Gwy
* Trefilan
* Ystradmeurig

 |  |
**Nanga Parbat** (gelwir hefyd **Diamir**) yw'r mynydd ail-uchaf ym Mhacistan a'r nawfed ar y ddaear o ran uchder. Ystyr yr enw Nanga Parbat yw "Mynydd Noeth" yn yr iaith Wrdw/Hindi. Ystyrir Nanga Parbat yn fynydd peryglus i'w ddringo, ac yn hanner cyntaf yr 20g bu farw nifer fawr o ddringwyr ar y mynydd. Nanga Parbat yw'r mwyaf gorllewinol o'r copaon dros 8,000 medr yn yr Himalaya.

Gwnaed yr ymdrech gyntaf i ddringo'r mynydd yn 1895 pan gyrhaeddodd ymgyrch dan arweiniaid Albert F. Mummery uchder o bron 7,000 m, ond bu farw Mummery a dau gydymaith ar y mynydd yn ddiweddarch. Yn y 1930au bu chwech ymgais i ddringo'r mynydd gan dîmau Almaenig, ond methu a wnaeth y cafan a bu farw dwsinau o ddringwyr. Cyrhaeddwyd y copa am y tro cyntaf ar 3 Gorffennaf, 1953 gan fynyddwr o Awstria, Hermann Buhl. Mae'r modd y dringodd Buhl ar ei ben ei hun i'r copa, ac yna treulio noson ar ei sefyll ar y mynydd ar y ffordd i lawr, yn un o straeon mawr mynydda.

Dringwyd y mynydd am yr ail dro yn 1962 gan dri Almaenwr, Toni Kinshofer, S. Löw, ac A. Mannhardt. Yn 1970 cyrhaeddodd Reinhold a Günther Messner y copa; ond bu farw Günther ar y ffordd i lawr. Dringodd Reinhold y mynydd ar ei ben ei hun yn 1978. Yn 1984, Lilliane Barrard o Ffrainc oedd y ferch gyntaf i gyrraedd y copa.

|  |
| --- |
| **Y 14 copa dros 8,000 medr** |
| Annapurna · Broad Peak · Cho Oyu · Dhaulagiri · Everest · Gasherbrum I · Gasherbrum II |
| K2 · Kangchenjunga · Lhotse · Makalu · Manaslu · Nanga Parbat · Shishapangma |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod gwar rhesog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau gwar rhesog**; yr enw Saesneg yw *Shoulder-striped Wainscot*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna comma*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod gwar rhesog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Roedd **Charlotte Godley** (14 Tachwedd 1821 – 3 Ionawr 1907) yn Gymraes a ddaeth yn lythyr-wraig ac arweinydd cymunedol yn Seland Newydd.

Teulu
-----

Ganwyd Charlotte Griffith-Wynne yn Voelas House (bellach wedi ei ddymchwel) yn SIr Ddinbych, Cymru, yn 1821. Roedd yn ferch i Charles Griffith-Wynne, AS Sir Gaernarfon (1830–1832) a'i wraig, Sarah Hildyard, merch y Parch Henry Hildyard. Ei brawd oedd Charles Wynne.

Priodas a Seland Newydd
-----------------------

Cofrestrwyd ei phriodas a John Robert Godley yn Llanrwst ar ddiwedd haf 1846. Cawsant bedair o ferched: Rose (a aned yn Seland Newydd ychydig cyn iddynt adael), Eleanor, Mary, a Margaret; ganed y tair ieuengaf yn Lloegr ar ol 1853. Roedd ganddynt un mab hefyd, Sir Arthur Godley, a ddaeth yn Farwn Kilbracken.

Hwyliodd Charloette a John Robert Godley am Seland Newydd ar ddiwedd 1849, a chyrraedd ym Mawrth 1850 ar y llong Lady Nugent. Roedd eu cartref yn Lyttelton yn fwthyn pren chwe ystafell ble byddai'n croesawu ymwelwyr fel y Parch. Thomas Jackson. Gadawsant cyn diwedd 1852. Tra oedd yn Wellington, Lyttelton, a Ricarton, ysgrifennodd Mrs. Godley lythyrau at ei mam a oedd adref yng Nghymru, a chyhoeddwyd hwy (ar ôl ei marwolaeth) fel *Letters from Early New Zealand*. Roedd y llythyrau yn disgrifio arferion Māori, ffasiwn lleol, daeargrynfeydd, y gymdeithas yn Dunedin, a manylion am brydau bwyd, rheoli cartref, a'r hinsawdd.

Bywyd diweddarach
-----------------

Bu farw ei gwr 1861, a bu Charlotte yn byw yn Llundain wedi hynny am dros ddeugain mlynedd, tan ei marwolaeth yn 85 oed ar 3 Ionawr 1903. Ysgrifennodd Eveline, ei hwyres (merch Arthur Godley), gofiant iddi yn argraffiad preifat 1936 o'r llythyrau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Blain, Rev. Michael (2007). *The Canterbury Association (1848-1852): A Study of Its Members’ Connections* (PDF). Christchurch: Project Canterbury. tt. 93–94. Cyrchwyd 2013-04-03.
2. ↑  "Index entry". *FreeBMD*. ONS. Cyrchwyd 14 June 2014.
3. ↑  Lundy, Darryl. "The Peerage". Cyrchwyd 26 June 2014.
4. ↑  C. E. Carrington, *John Robert Godley of Canterbury* (Cambridge University Press 1950): 120.
5. ↑  Charlotte Godley, *Letters from Early New Zealand, 1850-1853* (Whitcombe & Toombs 1951).
6. ↑  Beryl Hughes, "Godley, Charlotte", from the *Dictionary of New Zealand Biography. Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand* updated 30 October 2012.
7. ↑  Eveline C. Godley, "Charlotte Godley: An Impression" in *Letters from Early New Zealand* (New Zealand Electronic Text Collection).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 94396171
* LCCN: no2012097283
* ISNI: 0000 0000 6546 6486
* NLA: 36157944
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod gyffredin**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau cyffredin**; yr enw Saesneg yw *Common Wainscot*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna pallens*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod gyffredin yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Copa yn y Fforest Fawr, sy'n rhan o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yw **Fan Bwlch Chwyth**. Saif ym Mhowys, ychydig i'r gorllewin o'r briffordd A470, i'r de-orllewin o Aberhonddu; cyfeiriad grid SN912216. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 574 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Ceir olion rhewlif ar y llethrau gogledd-ddwyreiniol, a bu chwarel yma'n ddiweddarach.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 603 metr (1978 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2008.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod felen**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau melyn (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Mathew's Wainscot*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna favicolor*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod felen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Etholaeth seneddol yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Gogledd Swydd Amwythig** (Saesneg: *North Shropshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Swydd Amwythig yn Swydd AmwythigEtholaeth Gogledd Swydd Amwythig yn Swydd Amwythig
* Swydd Amwythig yn LloegrSwydd Amwythig yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983. Mae'n cynnwys adral fawr, wledig.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: John Biffen (Ceidwadol)
* 1997–2021: Owen Paterson (Ceidwadol)
* 2021–presennol: Helen Morgan (Y Democratiaid Rhyddfrydol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwalchwyfyn y ceirios**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwalchwyfynod y ceirios**; yr enw Saesneg yw *Wild Cherry Sphinx*, a'r enw gwyddonol yw *Sphinx drupiferarum*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwalchwyfyn y ceirios yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

* *Sphinx drupiferarum* ♀
* *Sphinx drupiferarum* ♀ △

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "CATE Creating a Taxonomic eScience - Sphingidae". Cate-sphingidae.org. Cyrchwyd 2011-11-01.[*dolen marw*]
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **golosg actifedig**, a elwir hefyd yn garbon actifedig, yn feddyginiaeth a ddefnyddir i drin achosion o wenwyno pan fo'r gwenwyn wedi ei gymryd trwy'r geg. I fod yn effeithiol rhaid ei ddefnyddio o fewn cyfnod byr wedi i'r gwenwyn cael ei lyncu, fel arfer llai nag awr. Nid yw'n gweithio mewn achosion o wenwyno gan seianid, asiantau cyrydol, haearn, lithiwm, alcoholau, neu malathion. Gellir ei gymryd trwy'r geg neu gan ei roi trwy diwb trwyn i'r stumog. Mae defnyddiau eraill yn cynnwys ei ddefnyddio mewn peiriannau hemoperfusion (peiriant sy'n hidlo'r gwaed y tu allan i'r corff er mwyn cael gwared â gwenwyn).

Mae sgil effeithiau cyffredin yn cynnwys chwydu, pasio carthion duon, dolur rhydd, a rhwymedd. Achosir y sgil effaith mwyaf difrifol, sef niwmonitis, pan fo'r carbon yn cael ei sugno i mewn i'r ysgyfaint. Mae ei ddefnydd mewn beichiogrwydd ac wrth fwydo ar y fron yn ddiogel. Mae golosg actifedig yn gweithio trwy arsugno'r tocsin.

Mae golosg cyffredin wedi'i chael ei ddefnyddio am ganrifoedd ar gyfer achosion o wenwyno, dechreuwyd defnyddio golosg actifedig yn y 1900au. Mae golosg actifedig ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, sef restr o'r meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd.

Mae dillad sy'n cynnwys siarcol actifedig, neu bagiau siarcol sy'n cael eu rhoi y tu mewn i ddillad, yn cael eu defnyddio i helpu amsugno'r nwy sy'n cael ei ryddhau gan bobl sydd yn dioddef efo gwynt (rhechan ormodol).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Drugs.com Charcole, activated adalwyd 14 Ionawr 2018
2. ↑  Galw Iechyd Cymru - Gwynt[*dolen marw*] adalwyd 14 Ionawr 2018

Rhybudd Cyngor Meddygol
-----------------------

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwanwr Affrica** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanwyr Affrica) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Anhinga rufa***; yr enw Saesneg arno yw *African darter*. Mae'n perthyn i deulu'r Gwanwyr (Lladin: *Anhingidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. rufa*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r gwanwr Affrica yn perthyn i deulu'r Gwanwyr (Lladin: *Anhingidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwanwr Affrica | Anhinga rufa |  |
|
| Gwanwr America | Anhinga anhinga |  |
|
| Gwanwr Awstralia | Anhinga novaehollandiae |  |
|
| Gwanwr India | Anhinga melanogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Anhinga rufa chantrei*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwanwr Affrica** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Fan Hir** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SN830209. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 718 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 761 metr (2497 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Pentref a phlwyf sifil yng yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Catterick**, fe'i gelwir weithiau yn **Catterick Village** i'w wahaniaethu oddi wrth wersyll y fyddin gerllaw, Catterick Garrison. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Richmondshire.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,155.

Hanes
-----

Dyddia'r pentref o'r cyfnod Rhufeinig, pan oedd **Cataractonium** yn gaer Rufeinig yn gwarchod y groesfan dros Afon Swale. Cyfeirir ar y lle yn *Geographia* Ptolemi fel *Κατουρακτονιον*.

Y farn gyffredinol ymysg ysgolheigion yw mai Catterick yw Catraeth, lle bu brwydr rhwng teyrnas y Gododdin a'r Eingl tua'r flwyddyn 600. Clodfodir yr arwyr a syrthiodd yn y frwydr hon yn y gerdd *Y Gododdin* gan Aneirin. Yng Nghanu Taliesin, sy'n perthyn efallai i gyfnod ychydig yn gynharach, cyferchir Urien Rheged, arglwydd Rheged fel 'Gwledig Catraeth' (Brenin Catraeth).

Yr ysgolhaig Cymreig Thomas Stephens yn y 19g oedd y cyntaf i gynnig mai Catterick oedd "Catraeth" *Y Gododdin*. Derbyniwyd hyn gan Syr Ifor Williams a chan y rhan o ysgolheigion ers hynny.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 1 Medi 2020
2. ↑  City Population; adalwyd 1 Medi 2020
Mae **Neuadd Penmaenuchaf**, a leolir ar lan ddeheuol Afon Mawddach tua 2 filltir i'r gorllewin o dref Dolgellau, Gwynedd. wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 31 Mawrth 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.13 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Neuadd Annibyniaeth Philadelphia** yn dirnod cenedlaethol yr Unol Daleithiau, sydd wedi'i lleoli yn Philadelphia, Pennsylvania ar Stryd Chesnut rhwng y 5ed a'r 6ed stryd. Mae'r adeilad yn enwog yn bennaf am mai yn y fan yma y trafodwyd a chytunwyd ar Ddatganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau. Cwblhawyd yr adeilad ym 1753 fel Tŷ Taleithiol Pennsylvania ar gyfer Talaith Pennsylvania. Daeth yr adeilad yn ganolfan cyfarfod i'r Ail Gyngres Cyfandirol rhwng 1775 a 1783. Arwyddwyd Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau a Chyfansoddiad yr Unol Daleithiau yn Neuadd Annibyniaeth Philadelphia. Bellach mae'r adeilad yn rhan o'r Parc Hanes Annibyniaeth Cenedlaethol ac mae wedi ei rhestru fel Safle Treftadaeth y Byd.

Mae Neuadd Annibyniaeth Philadelphia, a adeiladwyd rhwng 1732 ac 1753, yn adeilad brics coch. Cafodd ei gynllunio mewn arddull Sioraidd gan Edmund Woolley ac Andrew Hamilton, a chafodd ei adeiladu gan Woolley. Ar y man uchaf, mae'r adeilad 135 troedfedd (41 metr) uwchlaw'r ddaear. Comisiynwyd yr adeilad gan ddeddfwriaeth trefedigaethol Pennsylvania ac yn wreiddiol, defnyddiodd llywodraeth drefedigaethol Pennsylvania yr adeilad fel eu Tŷ Taleithiol. Ceir dau adeilad llai o faint sy'n rhan o'r Neuadd Annibyniaeth: Neuadd yr Hen Ddinas i'r dwyrain a Neuadd y Gyngres i'r gorllewin. Gyda'i gilydd, mae'r tri adeilad ar floc o'r ddinas a elwir Sgwâr Annibyniaeth, ynghyd â'r Neuadd Athronyddol, cartref cyntaf Cymdeithas Athronyddol yr Unol Daleithiau.

Cloch Rhyddid Philadelphia
--------------------------

*Prif erthygl: Cloch Rhyddid Philadelphia.*
Clochdwr Neuadd Annibyniaeth Philadelphia oedd cartref cyntaf y "Gloch Rhyddid" ac erbyn heddiw mae yno "Gloch Canmlwyddiant" a grëwyd ar gyfer Arddangosfa Canmlwyddiant yr Unol Daleithiau ym 1876. Arddangosir y gloch wreiddiol, gyda'i chrac unigryw yn y Ganolfan Liberty Bell sydd yr ochr arall yr heol. Ym 1976, ymwelodd Brenhines y Deyrnas Unedig, Elizabeth II â Philadelphia a chyflwynodd anrheg o gopi o'r Gloch Dau Ganmlwyddiant i bobl yr Unol Daleithiau. Lleolir y gloch hon yn y clochdwr modern ar y 3ydd Stryd ger y Neuadd Annibyniaeth.

Y clochdwr ar frig Neuadd Annibyniaeth lle'r arferai'r Gloch Rhyddid gael ei lleoli
Golwg allanol Neuadd Annibyniaeth, Philadelphia, (tua'r 1770au)

Gweler hefyd
------------

* Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau
* Cloch Rhyddid Philadelphia

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Parc Hanes Annibyniaeth Cenedlaethol
* (Saesneg) Archeoleg yn y safle
* (Saesneg) Fideo o'r Ystafell Arwyddo yn Neuadd Annibyniaeth, Philadelphia, Pennsylvania
Artist a darlithydd o Ben-y-bont ar Ogwr yn Ne Cymru yw **Cherry Pickles** (ganwyd 1950). Mae ei gweithiau wedi cael eu harddangos yn eang yn y Deyrnas Unedig yn ogystal ag yng Ngwlad Groeg a'r Unol Daleithiau. Mae hi hefyd wedi darlithio mewn nifer o ysgolion celf.

Yn 2002 cafodd ei char eu dwyn yng Nghaerdydd ynghyd ag 20 o'i gweithiau celf eu dwyn. Roedd hi'n mynd â'r paentiadau i Athen ar gyfer arddangosfa.

Addysg
------

Enillodd Pickles radd mewn Mathemateg yn gyntaf o Brifysgol Ulster cyn mynd ymlaen i astudio ar gyfer Diploma Ôl-raddedig yn Ysgol Celf Gain Slade, a BA mewn Peintio yn Ysgol Gelf Chelsea.

Gyrfa
-----

Mae Pickles wedi cael gyrfa fel artist annibynnol, yn arddangos yn eang ac yn sicrhau nifer o grantiau er mwyn teithio, arddangos a chyhoeddi ei gwaith. Yn 2017 roedd hi ar y restr fer ar gyfer Gwobr Lynn Painter-Stainers. Mae hi'n paentio'n bennaf ond hefyd yn gwneud delweddau gyda gludluniau, arlunio a chamera. Mae rhai o'i gweithiau nodiedig, fel ei hunanbortread fel Dylan Thomas, yn bortreadau er ei bod hefyd wedi paentio llawer o dirluniau. Mae hi wedi paentio nifer o dirluniau o ardal Sir Benfro, lle mae hi'n byw.

Mae hi hefyd wedi cael gyrfa hir fel darlithydd ac academydd, gan ddysgu mewn nifer o ysgolion celf gan gynnwys Ysgol Gelf Falmouth, Prifysgol St Andrews, Ysgol Gelf Caerdydd ac Ysgol Arlunio Frenhinol Llundain.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Pickles, Cherry, b.1950 | Art UK". *Art UK* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2019-08-13.
2. ↑  "Car thieves steal art exhibits" (yn Saesneg). 2002-05-28. Cyrchwyd 2019-08-13.
3. ↑  "Cherry Pickles Biography – Cherry Pickles on artnet". *Artnet*. Cyrchwyd 2019-08-13.
4. ↑  "Cherry Pickles". *Saatchi Art* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2019-08-13.
5. ↑  "Artist in the running for £15,000 prize". *Western Telegraph* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2019-08-13.
6. ↑  "Cherry Pickles - Artists Talk". *Heatherley School of Fine Art* (yn Saesneg). 2018-09-25. Cyrchwyd 2019-08-13.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 39154576
* LCCN: no2007060616
* ISNI: 0000 0000 5134 0495
* GND: 174354266
* ULAN: 500076829

 |
*Le Jour des morts* gan William-Adolphe Bouguereau (1859).
Gŵyl Gristnogol flynyddol sydd yn cofio'r ffyddloniaid meirw, hynny yw y rhai sydd wedi mynd i burdan, yw **Gŵyl yr Holl Eneidiau**, **Gŵyl y Meirw** neu **Ddygwyl y Meirw** a ddethlir ar 2 Tachwedd. Hwn yw'r trydydd diwrnod yn nhridiau'r Calan Gaeaf yn y calendr Cristnogol, ar ôl Noswyl yr Holl Saint ar 31 Hydref a Gŵyl yr Holl Saint ar 1 Tachwedd.

Dethlir heddiw yn bennaf yn yr Eglwys Gatholig Rufeinig, sydd yn dysgu bod Cristnogion a fedyddiwyd yn mynd i burdan os ydynt yn marw heb wneud iawn am bechodau bychain. Yn ôl yr athrawiaeth Gatholig, gall gweddïo dros eneidiau'r meirw hyn helpu i'w puro a'u gwneud yn barod am eu derbyn i'r nefoedd. Cynhelir offerennau dros y meirw, ac mae nifer o Gatholigion yn ymweld â beddau eu perthnasau a'u cyfeillion. Gall offeiriaid sydd yn cynnal yr offerennau wisgo'r lliw du i ddynodi galar, fioled am benyd, neu wyn i symboleiddio'r gobaith am yr atgyfodiad.

Sefydlwyd 2 Tachwedd yn ddiwrnod er cyfrwngddarostyngedigaeth gan Odilo, Abad Cluny, yn yr 11g. Erbyn diwedd y 13g yr oedd y dyddiad hwn yn gyffredin ar draws y Gristionogaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) All Souls' Day (Christianity). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 1 Tachwedd 2018.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Bob Saget yw ***Farce of The Penguins*** a gyhoeddwyd yn 2007. Fe'i cynhyrchwyd gan David Permut yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd David Permut. Lleolwyd y stori yn yr Antarctig. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Bob Saget a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Peter Rodgers Melnick. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Tracy Morgan, Brie Larson, Whoopi Goldberg, Jim Belushi, David Koechner, Samuel L. Jackson, Lewis Black, Christina Applegate, Alyson Hannigan, Mo'Nique, Drea de Matteo, Lori Loughlin, Jodie Sweetin, Jon Lovitz, Jason Alexander, Jason Biggs, Abe Vigoda, Bob Saget, Jamie Kennedy, John Stamos, Dane Cook, Damon Wayans, Harvey Fierstein, Vanessa Lee Evigan, Jonathan Silverman, Scott Weinger, Carlos Mencia, Mario Cantone a Cliff Dorfman. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *300* sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bob Saget ar 17 Mai 1956 yn Philadelphia a bu farw yn Orlando, Florida ar 16 Mai 1994. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 11 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Uwchradd Abingdon.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Bob Saget nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Becoming Dick |  | Unol Daleithiau AmericaCanada | Saesneg | 2000-01-01 |
| *Benjamin* |  | Unol Daleithiau America |  | 2019-01-01 |
| Dirty Work |  | Unol Daleithiau AmericaCanada | Saesneg | 1998-01-01 |
| Farce of The Penguins |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2007-01-01 |
| *For Hope* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1996-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 16 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 16 Ebrill 2016.
Roedd **George Ralph Charles Ormsby-Gore, 3ydd Barwn Harlech**, KCB TD (21 Ionawr 1855 – 8 Mai 1938), yn filwr Prydeinig ac yn Aelod Seneddol Ceidwadol.

Cefndir
-------

Roedd yr Arglwydd Harlech yn fab i William Richard Ormsby-Gore, 2il Farwn Harlech, a'r Arglwyddes Charlotte Emily Seymour.

Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Eton a'r Coleg Milwrol Brenhinol yn Sandhurst.

Priododd yr Arglwyddes Margaret Ethel Gordon, merch Charles Gordon, 10fed Ardalydd Huntly, ym 1881.

Gyrfa
-----

Gwasanaethodd yn y fyddin reolaidd fel Is-gapten yn y Gwarchodlu'r Coldstream o 1875 i 1883. Yn ddiweddarach gwasanaethodd yn y Shropshire Yeomanry, gan wasanaethu fel ei phennaeth milwrol gyda gradd Is-gyrnol o 1902 i 1907, ac fel Cyrnol Anrhydeddus o 1908. Roedd yn bennaeth ar y Gwarchodlu Cymreig cartref ym 1915 yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Fe fu yn Gadeirydd Cymdeithas Fyddin Diriogaethol Swydd Amwythig.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Cafodd ei ethol i Dŷ'r Cyffredin fel yr aelod Ceidwadol dros etholaeth Croesoswallt mewn isetholiad ym mis Mai 1901, gan dal y sedd hyd 1904 pan olynodd ei dad fel y trydydd Barwn Harlech a gorfod rhoi'r gorau i'w sedd yn Nhŷ'r Cyffredin wrth ddod yn aelod o Dŷ'r Arglwyddi.

Gyrfa Gyhoeddus
---------------

Roedd yn Ynad Heddwch ar gyfer Swydd Leitrim a Swydd Amwythig ac yn Uchel Siryf Leitrim am y flwyddyn 1885. Fe fu hefyd yn gwasanaethu fel Arglwydd Raglaw Leitrim o 1904 i 1922 ac fel Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd o 1927 i 1938. Roedd yn Gwnstabl Castell Harlech o 1927 hyd ei farwolaeth. Bu'n yn Farchog o Urdd Sant Ioan o Jerwsalem, a dyfarnwyd iddo'r Tlws Tiriogaethol ym 1910 ac yna fe'i urddwyd yn Farchog Urdd y Baddon. O 1926 i 1938 bu'n gwasanaethu fel Uchel Feistr Taleithiol Seiri Rhyddion Swydd yr Amwythig.

Marwolaeth
----------

Bu farw'r Arglwydd Harlech ym mis Mai 1938 yn 83 oed, a dilynwyd ef yn y farwniaeth gan ei fab William. Bu farw Arglwyddes Harlech ym 1950. Mae'r cwpl wedi eu claddu ym mynwent plwyf Selattyn ger Croesoswallt.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Apwyntiad Arglwydd Harlech* yn y Llan, 2 Gorffennaf 1915  adalwyd 9 Chwefror 2015
2. ↑  *The Oswestry Vacancy* yn Cheshire Observer, 18 Mai 1901  adalwyd 9 Chwefror 2015
3. ↑  *Marwolaeth Arglwydd Harlech* yn Gwalia, 28 Mehefin 1904  adalwyd 9 Chwefror 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Stanley Leighton** | **Aelod Seneddol Croesoswallt**1901 – 1904 | Olynydd:**Allan Heywood Bright** |
| Teitlau Pendefigaeth/Bonheddig |
|
| Rhagflaenydd:**William Richard Ormsby-Gore** | **Barwn Harlech**1904–1938 | Olynydd:**William George Arthur Ormsby-Gore** |
| Teitlau Anrhydeddus
 |
|
| Rhagflaenydd:**Syr Arthur Osmond Williams** | **Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd**1938-1957 | Olynydd:**William George Arthur Ormsby-Gore** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 315688560

 |
Model Gymreig ydy **Cherry Frampton** (ganwyd 11 Mehefin 1987) sydd hefyd yn fodel tudalen 3 ac oedd yn defnyddio'r enw **Cherry Dee**. Ei henw llawn yw **Cherry Daniella Andrea Frampton**.

Ymddangosodd mewn cylchgronau fel *Fast Car*, *Fit For Men*, *Nuts* a phapurau newydd tabloid fel y *The Sun*, y *Daily Star,* a'r *The Daily Sport*.

Ar 10 Awst 2003 bu'n fodel fronnoeth yn y *Daily Sport*, dim ond dau fis wedi iddi hi droi'n 16 oed. Ar y pryd hi oedd mascot Tim pêl-droed Bwcle a chollodd ei swydd am wneud hynny!

Darlledwyd rhaglen ddogfen (gyda Gwynn Williams yn cyflwyno) ar yrfa Frampton ar raglen *On the Edge* ar gyfer HTV Wales ar 8 Ionawr 2004.

Ar 1 Mai, 2004 newidiwyd y ddeddf *Sexual Offences Act 2003*, oedd yn codi'r oed ar gyfer ymddangos yn noeth mewn ffotograffiaeth o 16 i 18. Dileodd Frampton y ffotograffiau ohoni ei hun o'r we a rhoi stop ar fod yn fodel - nes oedd hi'n 18 oed, yna dechreuodd stripio eto. Ychydig cyn iddi droi'n 18 oed yswiriodd ei bronnau am £1m.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Trewyn, Hywel (14 Ebrill 2005). "I've got them covered – for a million quid". *icNorthWales*. Cyrchwyd 29 Rhagfyr 2009.
2. ↑  imdb, adalwyd Mai 2016