*Am bobl eraill o'r un enw, gweler William Jones.*
Roedd **William Jones** (17 Mehefin 1762 – 21 Ionawr 1846) yn llyfrwerthwr o Gymru, yn awdur crefyddol. Roedd yn arweinydd eglwys y Bedyddwyr Albanaidd yn Finsbury, Llundain.

Bywyd
-----

Ganed Jones yng Ngresffordd, yn fab i William a Mary Jones, cafodd ei fagu yn Poulton, Swydd Gaer. Dechreuodd weithio fel prentis yng Nghaer ym 1780, a daeth ar draws cynulleidfa o Fedyddwyr yno. Ym 1782–3 symudodd i Lundain, lle bu yng nghynulleidfa Abraham Booth, gan ddychwelyd i Gaer ar ôl tua blwyddyn.

Daeth Jones o dan ddylanwad Archibald McLean (sefydlwr enwad y Bedyddwyr Albanaidd). Bu McLean yn pregethu yng Nghaer am rai wythnosau yn nhymor yr hydref, 1786, a bedyddiwyd Jones ganddo. Ymunodd y gynulleidfa leol â'r Bedyddwyr Albanaidd.

Symudodd Jones i Lerpwl i weithio fel llyfrwerthwr yn Castle Street, ym 1793, gan brynu'r busnes gan ei frawd-yng-nghyfraith, a chyhoeddi gwaith McLean *A Defence of Believer-Baptism*. Yn y cyfnod hwn cynhaliodd gyfarfodydd crefyddol yn ei gartref, efallai ei fod hefyd yn mynychu oedfaon Samuel Medley hefyd. Ar ddiwedd y 1790au sefydlodd McLean gynulleidfa yn Lord Street Lerpwl, gyda J. R. Jones, Ramoth. Roedd William Jones yn flaenor yn yr eglwys hon.

Ym 1812 symudodd Jones i Lundain, gan weithio fel llyfrwerthwr. Bu'n weinidog lleyg yr eglwys yn Windmill Street, Finsbury, am weddill ei oes. Erbyn diwedd y 1820au, gan ddioddef trafferthion ariannol, wnaeth Jones ymgymryd â'r gwaith o ysgrifennu llyfrau i Thomas Tegg. Y myfyriwr celf Americanaidd Peyton C. Wyeth a gyflwynodd Jones i Alexander Campbell yng nghanol y 1830au.

Gweithiau
---------

Prif weithiau Jones oedd:

* *Life of Abraham Booth*, 1808.
* *History of the Waldenses*, 1812, ailgyhoeddwyd fel *History of the Christian Church*, 1817 (4ydd argraffiad, 1819); sydd weithiau'n cael ei dadogi ar gam i William Jones, Nayland.
* *Biblical Cyclopædia*, 1816.
* *Dictionary of Religious Opinions*, 1817.
* *Christian Biography*, 1829.
* *Autobiography*, (golygwyd gan ei fab) 1846.

Golygodd Jones hefyd gyfres o gyfnodolion roedd *Theological Repository* (1800) a *Christian Advocate* (1809) o'i gyfnod yn Lerpwl. Yn Llundain golygodd y *New Evangelical Magazine* a newidiodd ei henw i'r *New Baptist Magazine* ym 1825. Daeth y cylchgrawn i ben ym 1826. Wedyn cyhoeddodd a golygodd *The Baptist Miscellany and Particular Baptist Magazine* (cychwynnwyd ym 1827, gan redeg am chwe mlynedd).

Ym 1829 cyhoeddodd Jones ddarlithoedd ar yr Apocalypse. Cyflwynodd ei *Millennial Harbinger* (1835) damcaniaethau Alexander Campbell. Yn ddiweddarach bu rhwyg rhwng Jones a Campbell. Yn gyffredinol, cyhoeddodd Jones ddeunydd a oedd yn cefnogi'r Bedyddwyr Albanaidd. Roedd yn gefnogol i'r mudiad oedd am adfer yr eglwys i symlrwydd yr eglwys fore yng Nghyfnod yr Apostolion. Roedd yn gwrthwynebu crefydd sefydledig. Roedd gan ei gyhoeddiadau a olygodd gylchrediad eang yn yr Alban.

Golygodd Jones weithiau Archibald McLean a Samuel Stennett. Ysgrifennodd gofiannau i Adam Clarke, Rowland Hill, ac Edward Irving.

Teulu
-----

Priododd Jones â Maria Crane, merch Thomas Crane, aelod o'i gynulleidfa yng Nghaer, ym 1786.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Llundain yn 83 mlwydd oed a chladdwyd ei gweddillion ym mynwent Bunhill Fields.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Jones, J. I. (1953). JONES, WILLIAM (1762 - 1846), gweinidog Bedyddwyr Albanaidd, golygydd, ac awdur. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 25 Maw 2020
2. 1 2 3 4  Timothy D. Whelan (2009). *Baptist Autographs in the John Rylands University Library of Manchester, 1741-1845*. Mercer University Press. t. 410. ISBN 978-0-88146-144-2.
3. 1 2  *The Wesleyan methodist association magazine*. 1846. t. 354.
4. ↑  John Renwick (April 2010). *Reformation to Restoration: The Restoration Ideal in Europe from the 16th to the 19th Century and the Rise of New Testament Churches in Britain and America with a Special Focus O*. iUniverse. t. 39. ISBN 978-1-4502-2412-3.
5. ↑  *Baptist Magazine and Literary Review*. J. Burditt and W. Button. 1846. t. 538.
6. ↑  William Thomas Whitley (1916). *A Baptist Bibliography*. Georg Olms Verlag. t. 225. ISBN 978-3-487-41340-2.
7. ↑  Samuel Austin Allibone (1859). *A Critical Dictionary of English Literature, and British and American Authors, Living and Deceased, from the Earliest Accounts to the Middle of the Nineteenth Century: Containing Thirty Thousand Biographies and Literary Notices, with Forty Indexes of Subjects*. Trübner. t. 995.
8. ↑  (Saesneg) "McLean, Archibald". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
9. ↑  (Saesneg) "Stennett, Joseph". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen.CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)
10. ↑  William Cathcart (1 April 2001). *The Baptist Encyclopedia -*. The Baptist Standard Bearer, Inc. t. 622. ISBN 978-1-57978-910-7.
11. ↑  Timothy D. Whelan (2009). *Baptist Autographs in the John Rylands University Library of Manchester, 1741-1845*. Mercer University Press. t. 39 note 171, 410. ISBN 978-0-88146-144-2.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 102982907
* LCCN: n89673355
* ISNI: 0000 0000 8171 3432
* GND: 1147216061
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |