Rhanau o barabola (glas), gyda rhai nodweddion eraill. Mae'r ddwy linell las sy'n ymestyn i fyny'n yn ddi-dor.
Y pedwar math o drychiad conig, wedi'u hamlinellu'n ddu o gwmpas y rhannau lliw.
Mewn mathemateg, cromlin plân, cymesur yw'r **parabola**; mae'n edrych yn debyg i'r lythyren 'U'.

Gellir ei ddiffinio mewn sawl ffordd gwahanol. Mae un o'r diffiniadau hyn yn defnyddio: pwynt, y ffocws a llinell (sef y 'cyfeirlin'). Nid yw'r ffocws yn gorwedd ar y cyfeirlin. Locws o bwyntiau ar un plân, felly, yw'r parabola, gyda'r pwyntiau i gyd yr un pellter o'r cyfeirin a hefyd o'r ffocws. O berspectif siapau solid, gellir edrych ar y parabola fel trychiad conig a grëwyd o'r croestoriad rhwng arwyneb conigol a phlân sy'n baralel (yn gyfochrog) i ail blân sydd ar dangiad i'r arwyneb conigol. Ceir hefyd ddiffiniad algebraidd, sy'n nodi mai siart o ffwythiant cwadratig yw'r parabola e.e. *y* = *x*2.

Gelwir y linell sy'n berpendicwlar i'r cyfeirlin (*directrix*) ac sy'n mynd trwy'r ffocws (hynny yw, y llinell sy'n rhannu'r parabolaidd trwy'r canol) yn "echelin cymesuredd". Gelwir y pwynt ar y parabola sy'n croestori'r echelin cymesuredd yn "fertig", a dyma'r union bwynt lle mae cromlin y parabola yn ei anterth. Y pellter rhwng y fertig a'r ffocws, wedi'i fesur ar hyd yr echelin cymesuredd yw'r "hyd ffocal" (*focal length*). Cord y parabola yw'r "latus rectum", sy'n gyfochrog â'r cyfeirlin ac yn mynd trwy'r ffocws. Gall rhan agored y parabolas wynebu i lawr, i'r chwith, i'r dde, neu mewn unrhyw gyfeiriad mympwyol arall. Gellir ail-leoli unrhyw parabola a'i ail-lenwi i ffitio'n union ar unrhyw barabola arall - hynny yw, mae pob parabola - o ran eu geometrrg - yn debyg.

Hanes
-----

Menaechmus yn y 4g CC bia'r cofnod cyntaf o'r parabola i oroesi. Fe'i disgrifiwyd ganddo yn ei ymchwil i 'ddyblu'r ciwb'. Datblygwyd ei waith gan Archimedes, ganrif yn ddiweddarach. Ond Apollonius o Berga a fathodd yr enw yn ei ymchwil i'r trychiad conig.

Cododd y syniad o adlewyrchydd parabolic ymhell cyn iddo gael ei gynhyrchu; y broblem fwyaf oedd y defnydd, ei wneuthuriad. Cyflwynwyd sawl cynllun gan fathemategwyr fel René Descartes, Marin Mersenne, a James Gregory ond ni chrewyd telesgop gydag adlewyrchydd parabolig tan 1668, a hynny gan Isaac Newton.

Diffiniad o'r parabola fel locws o bwyntiau
-------------------------------------------

Gellir diffinio parabola o fewn geometreg fel set o bwyntiau (neu locws o bwyntiau yn y plân Ewclidaidd:

* Set o bwyntiau yw'r parabola, ble mae pob pwynt {\displaystyle P} o hyd sefydlog {\displaystyle |PF|} i bwynt sefydlog {\displaystyle F}, (y 'ffocws') yn hafal i'r pellter {\displaystyle |Pl|} i linell sefydlog {\displaystyle l}, sef y 'cyfeirlin':

{\displaystyle \{P:|PF|=|Pl|\}}
Mae canolbwynt (neu bwynt canol) {\displaystyle V} o'r perpendiciwlar i'r ffocws {\displaystyle F} i'r cyfeirlin {\displaystyle l} yn cael ei alw'n 'fertig', a'r linell {\displaystyle FV} yn 'echelin cymesuredd' y parabola.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Can You Really Derive Conic Formulae from a Cone? - Deriving the Symptom of the Parabola - Mathematical Association of America". Cyrchwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Wilson, Ray N. (2004). *Reflecting Telescope Optics: Basic design theory and its historical development* (arg. 2). Springer. t. 3. ISBN 3-540-40106-7. Extract of page 3
3. ↑  *Stargazer*, p. 115.
4. ↑  *Stargazer*, pp. 123 and 132
5. ↑  Fitzpatrick, Richard (Gorffennaf 14, 2007). "Spherical Mirrors". *Electromagnetism and Optics, lectures*. University of Texas at Austin. Paraxial Optics. Cyrchwyd 5 Hydref 2011.