Ras seiclo ffordd flynyddol yw'r **Critérium du Dauphiné** (a adnabyddwyd fel y **Critérium du Dauphiné Libéré** cyn 2010), a gystadlir dros wyth cymal yn rhanbarth Dauphiné, Ffrainc yn ystod hanner cyntaf mis Mehefin. Dyfeiswyd y ras gan bapur newydd lleol, y *Dauphiné Libéré*, a roddodd i'r ras ei henw. Rhannwyd y gwaith o drefnu'r ras rhwng cyhoeddwyr y papur a'r Amaury Sport Organisation (ASO) am nifer o flynyddoed: ond yn 2010, ildiodd y papur yr holl gyfrifoldeb am redeg y ras i ASO, a byrrhawyd enw'r ras. Ynghyd â'r Tour de Suisse, mae'r Dauphiné yn ras bwysig yn arwain at y Tour de France ym mis Gorffennaf, ac mae'n ran o galendr Rheng y Byd, UCI.

Oherwydd fod y Dauphiné yn ardal fynyddig, arbenigwyr dringo yw'r enillwyr yn aml. Mae nifer o esgyniadau sy'n adnabyddus o'u cynnwys yn y Tour de France, megis Mont Ventoux, l'Alpe d'Huez, a'r Col du Galibier nau *Col de la Chartreuse*, yn aml yn ymddangos yn y Dauphiné Libéré. Mae pob un o'r seiclwyr sydd wedi ennill y Tour de France bum gwaith neu fwy, hefyd wedi ennill y Dauphiné Libéré.

Cynhaliwyd y Dauphiné Libéré gyntaf ym 1947, pan enillodd Edouard Klabinski o Wlad Pwyl. Mae Nello Lauredi, Luis Ocaña, Charly Mottet a Bernard Hinault yn rhannu'r record am y nifer fwyaf o fuddugoliaethau, gyda tair yr un.

Hanes
-----

Wedi'r Ail Ryfel Byd, wrth i seiclo adnewyddu wedi seibiant o bump i chwe mlynedd, penderfynnodd y papur newydd Dauphiné Libéré sefydlu a threfnu ras seiclo cymalog trwy rhanbarth Dauphiné. Ers y cychwyn, defnyddiwyd y ras gan reidwyr Ffrengig, megis Louison Bobet a John Robic, i baratoi ar gyfer y Tour de France. Gwasanaethodd hefyd er mwyn profi offer arloesol y seiclwyr ac offer darlledu, sydd odan bwysedd ychwanegol yn y mynyddoedd.

Daeth ffurf presennol y critérium i fod, wedi iddo gyfuno gyda'r Circuit de la Six-Provinces-Dauphiné yn 1969.

Y Critérium yw'r unig ras sydd hefyd wedi cael ei ennill gan pob un o enillwyr bum gwaith y Tour de France (Anquetil, Merckx, Hinault, Indurain ac Armstrong). Mae saith seiclwr hefyd wedi ennill y Dauphiné Libéré a'r Tour de France yr un flwyddyn: Louison Bobet ym 1955, Jacques Anquetil ym 1963, Eddy Merckx ym 1971, Luis Ocaña ym 1973, Bernard Thévenet ym 1975, Bernard Hinault ym 1979 a 1981, Miguel Indurain ym 1995 a Lance Armstrong yn 2002 a 2003.

Y dinasoedd sydd wedi cynnal cychwydd newu ddiwedd y ras amlaf yw: Grenoble (44 gwaith), Avignon (32 gwaith), Saint-Étienne (23 gwaith), Annecy (22 gwaith), Chambéry (21 gwaith), Gap (21 gwaith), Lyon (19 gwaith), Aix-les-Bains (18 gwaith), Valence (16 gwaith), Briançon (15 gwaith) a Vals-les-Bains (15 gwaith).

Crysau
------

Mae arweinydd y dosbarthiad cyffredinol yn gwisgo crys melyn gyda band glas, sydd yn eu gwahaniaethu oddi wrth y reidwyr eraill. Gwobrwywyd crys coch gyda dotiau polca gwyn i'r dringwr gorau cyn gynhared a 1948, oherywdd llwybr mynyddig y Critérium, cyflwynwyd crys werdd ar gyfer y sbrintiwr gorau ym 1955.

Enillwyr
--------

| Blwyddyn | Enillydd | Tîm |
| --- | --- | --- |
| 1947 | Edouard Klabinski | Baner Gwlad Pwyl Gwlad Pwyl  |  |
| 1948 | Édouard Fachleitner | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1949 | Lucien Lazarides | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1950 | Nello Lauredi | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1951 | Nello Lauredi | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1952 | Jean Dotto | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1953 | Lucien Teisseire | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1954 | Nello Lauredi | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1955 | Louison Bobet | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1956 | Alex Close | Baner Gwlad Belg Gwlad Belg  |  |
| 1957 | Marcel Rohrbach | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1958 | Louis Rostollan | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1959 | Henry Anglade | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1960 | Jean Dotto | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1961 | Brian Robinson | Baner Prydain Fawr Prydain Fawr  |  |
| 1962 | Raymond Mastrotto | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1963 | Jacques Anquetil | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1964 | Valentin Uriona | Baner Sbaen Sbaen  |  |
| 1965 | Jacques Anquetil | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1966 | Raymond Poulidor | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1969 | Raymond Poulidor | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1970 | Luis Ocaña | Baner Sbaen Sbaen  |  |
| 1971 | Eddy Merckx | Baner Gwlad Belg Gwlad Belg  | Molteni |
| 1972 | Luis Ocaña | Baner Sbaen Sbaen  |  |
| 1973 | Luis Ocaña | Baner Sbaen Sbaen  |  |
| 1974 | Alain Santy | Baner Ffrainc Ffrainc  |  |
| 1975 | Bernard Thévenet | Baner Ffrainc Ffrainc  | Peugeot BP Michelin |
| 1976 | Bernard Thévenet | Baner Ffrainc Ffrainc  | Peugeot-BP-Michelin |
| 1977 | Bernard Hinault | Baner Ffrainc Ffrainc  | Gitane-Campagnolo |
| 1978 | Michel Pollentier | Baner Gwlad Belg Gwlad Belg  |  |
| 1979 | Bernard Hinault | Baner Ffrainc Ffrainc  | Renault-Elf-Gitane |
| 1980 | Johan van der Velde | Baner Yr Iseldiroedd Yr Iseldiroedd  | TI-Raleigh |
| 1981 | Bernard Hinault | Baner Ffrainc Ffrainc  | Renault-Elf-Gitane |
| 1982 | Michel Laurent | Baner Ffrainc Ffrainc  | Peugeot-Esso-Michelin |
| 1983 | Greg LeMond | Baner UDA UDA  | Renault-Elf-Gitane |
| 1984 | Martin Ramirez (cyclist) | Baner Colombia Colombia  | Systeme U |
| 1985 | Phil Anderson | Baner Awstralia Awstralia  | Panasonic |
| 1986 | Urs Zimmermann | Baner Y Swistir Y Swistir  | Carrera-Inoxpran |
| 1987 | Charly Mottet | Baner Ffrainc Ffrainc  | Systeme U-Gitane |
| 1988 | Luis Herrera | Baner Colombia Colombia  | Café de Colombia |
| 1989 | Charly Mottet | Baner Ffrainc Ffrainc  | RMO |
| 1990 | Robert Millar | Baner Prydain Fawr Prydain Fawr  | Z |
| 1991 | Luis Herrera | Baner Colombia Colombia  | Postobon |
| 1992 | Charly Mottet | Baner Ffrainc Ffrainc  | RMO |
| 1993 | Laurent Dufaux | Baner Y Swistir Y Swistir  | ONCE |
| 1994 | Laurent Dufaux | Baner Y Swistir Y Swistir  | ONCE |
| 1995 | Miguel Indurain | Baner Sbaen Sbaen  | Banesto |
| 1996 | Miguel Indurain | Baner Sbaen Sbaen  | Banesto |
| 1997 | Udo Bölts | Baner Yr Almaen Yr Almaen  | Team Telekom |
| 1998 | Armand De Las Cuevas | Baner Ffrainc Ffrainc  | Banesto |
| 1999 | Alexander Vinokourov | Baner Casachstan Casachstan  | Casino-Ag2r Prévoyance |
| 2000 | Tyler Hamilton | Baner UDA UDA  | US Postal |
| 2001 | Christophe Moreau | Baner Ffrainc Ffrainc  | Festina |
| 2002 | Lance Armstrong | Baner UDA UDA  | US Postal |
| 2003 | Lance Armstrong | Baner UDA UDA  | US Postal |
| 2004 | Iban Mayo | Baner Sbaen Sbaen  | Euskaltel-Euskadi |
| 2005 | Iñigo Landaluze | Baner Sbaen Sbaen  | Euskaltel-Euskadi |
| 2006 | Levi Leipheimer | Baner UDA UDA  | Gerolsteiner |
| 2007 | Christophe Moreau | Baner Ffrainc Ffrainc  | AG2R Prévoyance |
| 2008 | Alejandro Valverde | Baner Sbaen Sbaen  | Caisse d'Epargne |
| 2009 | Alejandro Valverde | Baner Sbaen Sbaen  | Caisse d'Epargne |
| 2010 | Janez Brajkovič | Baner Slofenia Slofenia  | Team RadioShack |
| 2011 | Bradley Wiggins | Baner Prydain Fawr Prydain Fawr  | Team Sky |
| 2012 | Bradley Wiggins | Baner Prydain Fawr Prydain Fawr  | Team Sky |

Buddugoliaethau yn ôl gwlad
---------------------------

| Gwlad | Nifer |
| --- | --- |
| Baner Ffrainc Ffrainc  | 30 |
| Baner Sbaen Sbaen  | 10 |
| Baner UDA UDA  | 5 |
| Baner Prydain Fawr Prydain Fawr  | 4 |
| Baner Gwlad Belg Gwlad Belg  | 3 |
| Baner Colombia Colombia  | 3 |
| Baner Y Swistir Y Swistir  | 3 |
| Baner Awstralia Awstralia  | 1 |
| Baner Yr Almaen Yr Almaen  | 1 |
| Baner Casachstan Casachstan  | 1 |
| Baner Yr Iseldiroedd Yr Iseldiroedd  | 1 |
| Baner Gwlad Pwyl Gwlad Pwyl  | 1 |
| Baner Slofacia Slofacia  | 1 |

Cyfeiriadau
-----------

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Archifwyd 2009-01-08 yn y Peiriant Wayback.