recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Awdures o Ymerodraeth Rwsia oedd **Larin Paraske** (27 Rhagfyr 1833 - 3 Ionawr 1904) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur, bardd a canwr

Bywyd
-----

Roedd Larin Paraske yn fardd llafar ac fe'i hystyrir yn ffigwr allweddol ym myd barddoniaeth werin y Ffindir. Paraskeva Nikitina oedd ei henw swyddogol Rwsaidd ac fe'i ganed yn Lempaala, Gogledd Ingria. Roedd ei thad, Mikitta Mikitanpoika (1802-1851) yn werinwr heb dir a oedd yn rhentu ei fferm ac ye oedd o, fel mam Paraske, yn dod o gefndir ethnig Izhoraidd. Yn 1853 priododd Paraske gyda gwerinwr a oedd ugain mlynedd yn hŷn na hi o'r enw Kaurila Teppananpoike (neu Gavril Stepanov) o bentref Vasketa yn Sakkola. Cawsant naw o blant rhwng 1855 ac 1878 ond dim ond tri ohonynt wnaeth oroesi i fod yn oedolion. Bu hefyd yn gofalu am 50 o blant amddifad o St Petersburg. Roedd ei gŵr yn ddyn gwael ar hyd ei oes a bu farw yntau yn 1888. Aeth a'i gwaith fel bardd â hi i ddinas Porvoo am gyfnod, ond yna dychwelodd i Vaskela, Sakkola yn 1894 ac er gwaethaf ei llwyddiant fel bardd, parhaodd i fod yn dlawd a bu'n rhaid gwerthu ei thŷ yn ystod haf 1899 oherwydd dyledion treth. Dyfarnwyd pensiwn artist iddi gan Gymdeithas Lenyddol y Ffindir yn 1901, ond ni fu modd iddi oresgwyn ei phroblemau ariannol a bu farw'n ddiymgeledd yn Sakkola yn 1904.

Gyrfa
-----

Gallai Paraske adrodd dros 3200 llinell o farddoniaeth ar ei chof. Cafodd ei cherddi ei chofnodi gan Adolf Neovius yn yr 1880au, ac wedi nifer o flwynyddoedd o waith cofnodwyd 1200 o gerddi, 1750 o ddiarhebion a 336 o rigymau, ynghyd â nifer o alarnadau (itkuvirsi) a berfformiwyd trwy wylo ac igian. Yn 1891 teithiodd Paraske i Porvoo gyda Neovius er mwyn cwblhau eu prosiect. Yn y tair blynedd a ddilynodd rhoddod nifer o berfformiadau yn Porvoo a Helsinki a chynyddodd ei phoblogrwydd yn ystod y cyfnod hwn. Roedd Noevius wedi adnabod ei thalent a thalai un rwble yr awr iddi am ganu ei cherddi. Ymysg y rhai arferiai wrando'n gyson ar ei gwaith roedd nifer o artistiaid cenedlaetholgar rhamantaidd megis Jean Sibelius fu'n chwilio am ysbrydoliaeth o'i dehongliad hi o'r Kalevala, cerdd epig o lên gwerin Ffinnaidd gan Elias Lönnrot.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Larin Paraske – Inkerin lauluemo". *Inkerin kulttuuriseura ry*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-13. Cyrchwyd 2007-01-16.
2. ↑  MacDonald, Hugh. "Sibelius Revisited 2 – Programme Notes". *BBC*. Cyrchwyd 2007-01-16.[*dolen marw*]

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 77603606
* LCCN: n80008967
* ISNI: 0000 0000 2199 6813
* GND: 1033278521
* SUDOC: 076934276

 |
Awdur ac addysgydd yw **Layla F. Saad**. Ar ôl cychwyn ei her Instagram #MeAndWhiteSupremacy yn 2018, datblygodd ei gwaith yn gyhoeddiad digidol *Me and White Supremacy Workbook*. Cyhoeddwyd y llyfr *Me and White Supremacy* yn 2020 a chyrhaeddodd restr llyfrau sy'n gwerthu orau The New York Times. Mae hefyd yn cyflwyno'r *Good Ancestor Podcast*.

Bywyd cynnar
------------

Roedd mam Saad yn dod o Zanzibar, Tanzania, a'i thad o Mombasa, Kenya. Symudodd y ddau i Gaerdydd yng Nghymru; yno y gwnaethon nhw gyfarfod ac yno hefyd y cafodd Saad ei geni a'i magu. Bu hefyd yn byw yn Tanzania a Swindon, Lloegr, wrth dyfu i fyny. Roedd hi'n hoff o ffuglen dditectif pan yn blentyn. Symudodd y teulu i Qatar pan oedd Saad yn 15 oed. Derbyniodd radd Baglor yn y Gyfraith o Brifysgol Caerhirfryn.

Gyrfa
-----

Yn 2017, ysgrifennodd Saad gofnod blog "I Need to Talk to Spiritual White Women About White Supremacy". Cafodd dderbyniad da gan rai, a chafodd adlach hefyd gan rai pobl wyn. Yn 2018, dechreuodd Saad her Instagram o dan hashnod #MeAndWhiteSupremacy a oedd yn annog pobl i ystyried eu perthynas â goruchafiaeth y gwynion am 28 diwrnod. Roedd yn boblogaidd ymhlith athrawon. Yn dilyn hyn, ysgrifennodd y cyhoeddiad digidol *Me and White Supremacy Workbook.* Cafodd ei lawrlwytho gan 100,000 o bobl dros gyfnod o chwe mis a'i gymeradwyo gan ffigurau cyhoeddus fel Anne Hathaway, Elizabeth Gilbert, Robin DiAngelo a Glennon Doyle.

Yn 2020, cafodd y gwaith hwn yn ei droi'n llyfr *Me and White Supremacy*. Cyrhaeddodd y llyfr rif 10 ar restr llyfrau sy'n gwerthu orau <i id="mwPQ">The New York Times</i> ar 16 Chwefror 2020 yng nghategori 'Combined Print & E-Book Nonfiction'. Cafodd y llyfr sylw o'r newydd yn dilyn lladd George Floyd ym mis Mai 2020 a'r protestiadau a ddilynodd, gydag chynnydd yng ngwerthiant llyfrau am hil. Cyrhaeddodd y llyfr rhif pump ar restr llyfrau ffeithiol clawr caled y *New York Times* ar 12 Gorffennaf 2020. Roedd yn drydydd ar restr llyfrau sy'n gwerthu orau'r *Sunday Times* ar 26 Mehefin 2020 a chyrhaeddodd chweched ar restr gwerthiant y llyfrau ffeithiol ar wefan llyfrau sain Audible ar 5 Mehefin 2020.

Mae Saad yn cyflwyno'r *Good Ancestor Podcast*, gan gyfweld â phobl am "hynafiaid" yn eu teulu neu yn y gymdeithas ehangach sydd wedi dylanwadu arnyn nhw.

Bywyd personol
--------------

Mae Saad yn byw yn Doha, Qatar, gyda'i gwr, Sam, a'u plant, Maya a Mohamed. Mae Saad yn Fwslim.

Gweithiau
---------

* Saad, Layla (2020). *Me and White Supremacy*. Sourcebooks. ISBN 1529405084

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Combined Print & E-Book Nonfiction – Best Sellers – Feb. 16, 2020 – The New York Times". *The New York Times* (yn Saesneg). ISSN 0362-4331. Cyrchwyd June 13, 2020.

Darllen pellach
---------------

* Saad, Layla (Ionawr 29, 2020). "One writer reveals how to recognise and dismantle your white privilege". Glamour.
* Fischer, Lisa (Chwefror 20, 2020). "Even 'Good Allies' Are Probably Complicit: Layla Saad on Countering White Supremacy". Jezebel.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Monty Tiwa yw ***Layla Majnun*** a gyhoeddwyd yn 2021. Fe'i cynhyrchwyd gan Chand Parwez Servia yn Indonesia; y cwmni cynhyrchu oedd Starvision Plus. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Indoneseg a hynny gan Alim Sudio. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

 Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2021. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Spider-Man: No Way Home* sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Jon Watts. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Indoneseg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Monty Tiwa ar 28 Awst 1976 yn Jakarta. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2002 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Monty Tiwa nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Barbi3* |  | Indonesia | Indoneseg | 2008-01-01 |
| Get Married 3 |  | Indonesia | Indoneseg | 2011-08-25 |
| *Kalau Cinta Jangan Cengeng* |  | Indonesia | Indoneseg | 2009-01-01 |
| *Laskar Pemimpi* |  | Indonesia | Indoneseg | 2010-01-01 |
| Maaf, Saya Menghamili Istri Anda |  | Indonesia | Indoneseg | 2007-06-21 |
| *Me, You & the Wedding* |  | Indonesia | Indoneseg | 2014-01-01 |
| *Operation Wedding* |  | Indonesia | Indoneseg | 2013-01-01 |
| *Sacred* |  | Indonesia | Indoneseg | 2009-01-01 |
| *Sampai Ujung Dunia* |  | Indonesia | Indoneseg | 2012-03-15 |
| Test Pack |  | Indonesia | Indoneseg | 2012-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **lefflwnomid** (a fasnachwyd yn wreiddiol dan yr enw brand Arava) yn gyffur gwrthwynegol gwrthimiwnaidd sy’n newid y clefyd sy’n achosi’r symptomau (DMARD), a ddefnyddir i drin arthritis gwynegol ac arthritis psoriatig actif cymedrol i ddifrifol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₉F₃N₂O₂. Mae lefflwnomid yn gynhwysyn actif yn Repso, Leflunomide Winthrop, Leflunomide Teva, Leflunomide Ratiopharm, Leflunomide Medac ac Arava.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- crydcymalau gwynegol
 - Gwynegon

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Lefflwnomid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- SU-101
 - lefunamide
 - HWA-486
 - HWA 486
 - Arava®
 - Arabloc®
 - alpha,alpha,alpha-Trifluoro-5-methyl-4-isoxazolecarboxy-p-toluidide
 - 5-Methylisoxazole-4-carboxylic acid (4-trifluoromethyl)anilide
 - 5-Methyl-N-(4-(trifluoromethyl)phenyl)-4-isoxazolecarboxamide

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Lefflwnomid". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Mae **Lesneven** (Ffrangeg: *Lesneven*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Le Folgoët, Kernouës, Ploudaniel, Plouider, Saint-Méen ac mae ganddi boblogaeth o tua 7,285 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29124

Hanes
-----

Mae gwreiddiau Lesneven yn perthyn i'r cyfnod o fewnfudo'r Brythoniaid o dde-orllewin Prydain yn y 5ed a'r 6g, ystryr enw'r dref yw Llys-Ifan yn Gymraeg ar ôl arweinydd milwrol honedig o'r cyfnod.

Lesneven oedd y dref gaerog a oedd yn rheoli Dugaeth Leon yn ystod yr Oesoedd Canol. Mae'r castell yn awr wedi mynd, ond mae llawer o adeiladau o'r 15fed-18g yn dal i gael eu gweld yn y gymuned. Mae Amgueddfa Leon yma. Mae'r dref yn awr yn gweithredu fel canolfan farchnad a gwasanaeth ar gyfer yr ardal wledig o'i chwmpas.

Iaith Lydewig
-------------

Lansiodd Lesneven cynllun iaith Ya d'ar brezhoneg yng Ngorffennaf 2007.

Yn 2008 roedd 19.08% o blant ysgol gynradd yn derbyn addysg ddwyieithog.

Cysylltiadau Rhyngwladol
------------------------

Mae Lesneven wedi'i gefeillio â:

* Cymru Caerfyrddin, Cymru
* Sbaen As Pontes de García Rodríguez, Sbaen
* Yr Almaen Bad Heilbrunn, Almaen
* Cytundeb o gyfeillgarwch gyda \*Slofacia Kežmarok, Slofacia

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Penn-ar-Bed

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cotes des Legendes". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-08-25. Cyrchwyd 2016-11-10.
2. ↑  *Enseignement bilingue*
3. ↑  "Oficiálne stránky mesta Kežmarok". *kezmarok.sk*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-03-02. Cyrchwyd 8 February 2010.

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Lesneven***
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Gabriel Axel yw ***Leïla*** a gyhoeddwyd yn 2001. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Leïla*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Nenmarc. Lleolwyd y stori yn Moroco. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Bettina Howitz. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Angel Films.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mélanie Doutey, Michel Bouquet, Arnaud Binard, Christian E. Christiansen a Mads Knarreborg. Mae'r ffilm *Leïla (ffilm o 2001)* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Beautiful Mind* sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Morten Bruus oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Grete Møldrup sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gabriel Axel ar 18 Ebrill 1918 yn Aarhus a bu farw yn Bagsværd ar 22 Mai 1986. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1945 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Lleng Anrhydedd
 * Commandeur des Arts et des Lettres‎

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gabriel Axel nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 20 Mai 2016.
Yr erthygl am Byron Bay ar y Wicipedia Swedeg, a grëwyd gan Lsjbot.
Bot Wicipedia yw **Lsjbot** a ddatblygwyd gan y ffisegydd o Swedaidd Sverker Johansson. Fe'i datblygwyd ar gyfer y Wicipedia Swedeg. Mae'r bot wedi bod yn weithredol ar y Wikipedias Swedeg, Cebuano a Waray. Mae tudalennau defnyddwyr ar gyfer y bot yn bodoli ar y Swedeg, Cebuano, Waray, Iseldireg a Saesneg.

Mae **Sverker Johansson**, a elwir hefyd gan ei enw defnyddiwr Wicipedia **Lsj**, yn ffisegydd Swedaidd. Fe'i ganed ar 26 Mawrth 1961 yn Lund. Mae'n siarad Swedeg yn frodorol, Saesneg fel ail iaith, Sbaeneg a Ffrangeg yn ganolradd ac Almaeneg a Cebuano ar lefel sylfaenol.

Erthyglau wedi'u gwneud
-----------------------

Sverker Johansson, datblygwr Lsjbot.
Pan fydd Lsjbot yn creu erthyglau, mae'n canolbwyntio ar erthyglau am drefi, dinasoedd, nodweddion naturiol, Cysawd yr Haul a rhywogaethau o anifeiliaid a phlanhigion. Pan oedd yn weithredol ar y Swedeg Wicipedia, datblygodd filoedd o fonion erthyglau. Ar rai dyddiau, adroddwyd y gallai Sverker a'i bot greu hyd at 10,000 o erthyglau. Oherwydd y bot, erbyn hyn mae gan y Swedeg Wicipedia y cyfrif trydydd erthygl uchaf o'r holl Wicipedias, gyda dros 2,000,000 o erthyglau. Mae'r bot hefyd yn gyfrifol am dwf cyflym y Wicipedia Waray. Yn ddiweddarach daeth y bot yn weithredol ar y Cebuano Wicipedia, gan greu miloedd o fonion erthyglau. Bellach mae gan Wicipedia Cebuano y nifer ail uchaf o erthyglau allan o'r holl Wicipedias, gyda dros 6,000,000 o erthyglau, yn ail i'r Wicipedia Saesneg yn unig. Yn ôl Sverker, fodd bynnag, nid oes unrhyw brosiectau creu erthyglau mawr ar y gweill ar y Cebuano Wicipedia.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
Korrigan
Yn llên gwerin Llydaw, creadur bychan arallfydol tebyg i gorrach yw'r **korrigan** (Llydaweg, lluosog: *korriganed*). Gwraidd y gair yw *korr* (sef *cor[rach]* yn Gymraeg). I ryw raddau gellid disgrifio'r korriganiaid fel "Tylwyth Teg Llydaw".

Ceir sawl traddodiad a chwedl werin am y korriganiaid. Mae ganddynt wallt deniadol a llygaid coch disglair. Yn aml maent yn wrthwynebus i Gristnogaeth ac yn elyniaethus tuag at offeiriaid, eglwysi ac addoliad y Forwyn Fair ; disgrifiad sy'n atgof o wrthdaro rhwng y grefydd Geltaidd baganaidd yn Llydaw a'r cenhadon Cristnogol cynnar, efallai. Dywedir eu bod yn gallu darogan y dyfodol, newid rhith a symud yn gyflym. Fe'u cysylltir â ffynhonnau a ffrydiau. Weithiau ceir korraniaid yn syrthio mewn cariad â meidrolion. Maent yn gwarchod trysor cudd ac yn dawnsio mewn cylchoedd. Fel y Tylwyth Teg yng Nghymru a gwledydd eraill, ceir chwedlau amdanynt yn cyfnewid un o'u plant hwy am blentyn meidrol. Dywedir hefyd eu bod i'w gweld ger cromlechi ar Nos Calan Gaeaf.

Cyfeiriodd yr ysgolhaig Cymreig Ifor Williams at y posiblrwydd fod cysylltiad rhwng y Coraniaid - creaduriaid rhyfeddol sy'n aflonyddu ar Ynys Prydain yn y chwedl Gymraeg Canol *Cyfranc Lludd a Llefelys* - a'r *korriganed* o Lydaw.
Roedd **Gruffudd ab Ednyfed** (fl. 1240-1256) yn un o feibion Ednyfed Fychan, distain teyrnas Gwynedd ac yn swyddog uchel yn llys tywysogion Gwynedd. Roedd yn frawd i'r disteiniaid Goronwy ab Ednyfed a Tudur ab Ednyfed.

Yn ôl traddodiad, gorfodwyd Gruffudd i ffoi i Iwerddon yn ystod teyrnasiad Llywelyn Fawr am iddo wneud honiad enllibus yn erbyn y dywysoges Siwan, gwraig Llywelyn, ond mae'm amhosibl cadarnhau hynny.

Ceir awgrym mewn un ffynhonnell, sef *Cronica de Wallia*, fod Gruffudd wedi gwasanaethu fel distain Gwynedd ar ôl marwolaeth ei dad yn 1246, ond nid oes tystiolaeth arall i gadarnhau hynny. Gwyddom fod Gruffudd yn swyddog uchel iawn yn y llys, serch hynny. Yn y flwyddyn 1247, blwyddyn ar ôl marwolaeth ei dad, ceir ei enw fel tyst pennaf i siarter gan Lywelyn ap Gruffudd yn cadarnhau breintiau a daliadau tir Abaty Dinas Basing. Yn nechrau 1256 Gruffudd oedd arweinydd y llysgenhadaeth a anfonwyd gan Lywelyn ap Gruffudd i Loegr i drafod amodau gyda'r brenin Harri III o Loegr. Ymddengys iddo farw yn fuan ar ôl dychwelyd i Wynedd.

Canodd y bardd Dafydd Benfras, pencerdd yn llys Gwynedd, farwnad nodedig i Ruffudd. Yn y gerdd honno disgrifir Gruffudd fel *haelfab Ednyfed* a dywedir iddo gael ei gladdu ym mynwent Eglwys Gadeiriol Bangor ar Galan Mai. Mae'n amlwg o'r gerdd fod Gruffudd yn noddwr i Ddafydd Benfras.

Cyfeiriadau
-----------

* N. G. Costigan (gol.), 'Gwaith Dafydd Benfras', yn Gwaith Dafydd Benfras ac eraill o feirdd hanner cyntaf y 13g (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1995). 'Cyfres Beirdd y Tywysogion', cyfrol VI.
* David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Caerdydd, 1984). Atodiad II.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Llawysgrif goliwiedig Hen Saesneg yw **Llawysgrif Junius** a ysgrifennwyd tua diwedd y 10g. Mae'n cynnwys aralleiriadau Beiblaidd a rennir gan ysgolheigion yn bedair cerdd: *Genesis*, *Exodus*, *Daniel*, a *Christ and Satan*. Hon yw un o'r pedair prif ffynhonnell o farddoniaeth Hen Saesneg, ynghyd â Llyfr Caerwysg, Llyfr Vercelli, a llawysgrif *Beowulf*.

Yn y gerdd gyntaf, traethir cwymp yr angylion, cwymp Adda, rhannau o'r creu, a straeon eraill o Lyfr Genesis hyd at aberth Isaac. Fersiynau anorffenedig a geir o ymadawiad yr Israeliaid o Lyfr Exodus yn yr ail gerdd a Llyfr Daniel o'r Fwlgat yn y drydedd gerdd. Mae *Christ and Satan* yn cynnwys galargan i gwymp Satan a'r angylion eraill a disgrifiadau o atgyfodiad a dyrchafael Iesu Grist a'r Farn Ddiwethaf—gyda phwyslais ar anrhaith Uffern—a themtiad Crist. 

Ynghynt, cyfeiriwyd ati fel Llawysgrif Cædmon, am i'r cerddi gael eu priodoli i Cædmon (blodeuai 658–680), mynach o Northymbria. Yn ôl *Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum*, hanes yn Lladin o'r 8g gan yr Hybarch Beda, efe oedd awdur y gerdd grefyddol fer a elwir *Emyn Cædmon*, yr esiampl hynaf o lenyddiaeth yn yr iaith Saesneg. Sonir Beda am Cædmon yn trosi i iaith yr Eingl-Sacsoniaid bynciau Beiblaidd tebyg i'r hyn a geir yn Llawysgrif Junius, ac felly priodolid penillion y llawysgrif iddo. Fodd bynnag, dangosa astudiaethau modern i'r pedair cerdd gael eu hysgrifennu ar wahanol amseroedd a chan wahanol awduron. Bellach, mae ysgolheigion yn cytuno taw "Emyn Cædmon" mae'n debyg ydy'r unig waith sydd yn goroesi gan y bardd hwnnw.

Rhoddwyd y llawysgrif i'r ysgolhaig a chasglwr Franciscus Junius yr Ieuaf gan James Ussher, Archesgob Armagh, ym 1651. Junius oedd y cyntaf i briodoli ei chynnwys i Cædmon, a chyhoeddodd argraffiad dan y teitl *Caedmon's Paraphrase* ym 1655. Gwaddolodd Junius Brifysgol Rhydychen â'r llawysgrif, a fe'i cedwir bellach yn Llyfrgell Bodley dan y mynegrif MSS Junius 11.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Caedmon manuscript. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Tachwedd 2022.
Llythyr gan Galileo yn ei law.
Arddull ysgrifennu yr unigolyn yn ei law ei hun yw **llawysgrifen**. Mae llawysgrifen pob person yn unigryw, ond gall fod o arddull ffurfiol, megis teip i'r llaw.

Mae llawysgrifennu yn sgil motor gymhleth sydd yn cyfuno ysgogiadau synhwyrol, niwrolegol, a ffisiolegol. Mae'r gallu i ysgrifennu â'r llaw yn galw ar ganfyddiad a chraffter gweledol, y gallu i ddarllen a deall yr hyn a ysgrifennir sef llythrennedd, y system nerfol ganolog, ac anatomeg a ffisioleg yr esgyrn a'r cyhyrau yn y llaw a'r fraich.[1] Yn dibynnu ar ei lawdueddiad, gall berson ysgrifennu'n llawchwith, yn llawdde neu'n ddeuddeheuig.

Mae'n rhaid dysgu sut i ddarllen cyn dysgu sut i ysgrifennu. Mae'r mwyafrif o bobl yn dysgu sut i ysgrifennu tra'n blant drwy gopïo llythrennau neu symbolau. Dros flynyddoedd o ymarfer mae'r weithred o lawysgrifennu yn dod yn naturiol i bobl, ac mae'r unigolyn yn datblygu nodweddion ei hunan yn ei law. Mae llawysgrifen yn batrwm o ffurfiannau arferol, isymwybodol a ailadroddir gan yr ysgrifennwr.[1]

Oherwydd unigrwydd llawysgrifen, gellir ei defnyddio i wirio pwy yw awdur darn o ysgrifen. Mewn nifer o wledydd mae dadansoddi llawysgrifen yn ddull fforensig dilys o ymchwilio i awduraeth dogfennau y gellir ei ddefnyddio mewn llys barn.[1][2]

Mae rhai yn honni y gellir dadansoddi llawysgrifen i ganfod gwybodaeth am bersonoliaeth yr awdur, a gelwir hyn yn graffoleg. Er bod y syniad yn boblogaidd, nid oes tystiolaeth wyddonol ei bod yn wir ac felly ffug-wyddoniaeth yw graffoleg.[3][4]

Gweler hefyd
------------

* Llofnod

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Handwriting Examination: Meeting the Challenges of Science and the Law. *Forensic Science Communications*. Biwro Ymchwilio Ffederal (FBI) (2009). Adalwyd ar 8 Hydref 2014.
2. ↑  (Saesneg) Software shows uniqueness of handwriting. *New Scientist* (30 Mai 2002). Adalwyd ar 8 Hydref 2014.
3. ↑  (Saesneg) Graphology a pseudoscience. *Eugene Register-Guard* (9 Mai 1981). Adalwyd ar 8 Hydref 2014.
4. ↑  (Saesneg) Ask the Scientists: Barry Beyerstein. PBS. Adalwyd ar 8 Hydref 2014.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***lawysgrifen***
Rhan o lawysgrif Cyfreithiau Hywel o'r 14g, sydd yn cynnwys darluniad o angel ac enghraifft o flaenlythyren.
Testun ysgrifenedig sydd wedi ei addurno ag aur neu arian, lliwiau llachar, dyluniadau cymhleth, neu fân-ddarluniau yw **llawysgrif goliwiedig** neu **lawysgrif addurnedig**.

Cafwyd ffurfiau cynnar ar lawysgrifau goliwiedig mewn gwareiddiadau'r Henfyd. Addurnwyd brwynbapurau yn yr Hen Aifft gyda lluniau bychain, naill ai wedi eu hamlinellu mewn du neu ddistempro mewn lliwiau cynradd. Ni arferwyd y technegau hyn gan y Groegiaid na'r Rhufeiniaid. Dyddia'r llawysgrifau addurnedig hynaf yn Ewrop o gyfnod yr Henfyd Diweddar, gan gynnwys y "Vergilius Vaticanus" a gynhyrchwyd yn Rhufain tua'r flwyddyn 400, sydd yn cynnwys rhannau o'r *Aenid* a'r *Georgica* gan Fyrsil. Esiampl gynnar arall yw'r llawysgrif o *De materia medica* gan Dioscorides sydd yn dyddio o ddechrau'r 6g yng Nghaergystennin, sydd yn cynnwys mwy na 400 o luniau o anifeiliaid a phlanhigion mewn arddull nodweddiadol o gelf yr Ymerodraeth Fysantaidd.

Cyflwynwyd yr arfer o addurno llythrennau blaen yn ystod yr Oesoedd Canol Cynnar, yn y dechrau o'r un maint a lliw â gweddill y testun. Mae llawysgrifau Syrieg o'r 7g yn defnyddio patrymau neu ymylon i addurno'r llythrennau blaen. Yn yr 8g a'r 9g darluniwyd blaenlythrennau hynod o fawr, weithiau cymaint â 24 modfedd o hyd. Erbyn yr Oesoedd Canol Uchel, câi llythrennau eu nodweddu gan ffigurau, yn aml mewn arddull y grotésg, megis dynion ac anifeiliaid. Mae blaenlythrennau mewn llawysgrifau'r 12g yn aml yn cymysgu sypiau o ddail a blodau â bodau dynol, adar, pysgod, a chreaduriaid eraill. Datblygodd hefyd yr arfer o ddarlunio ymylon di-dor, deilblethau, cerfaddurnau, mân-bortreadau, coloffonau, ôl-addurnau, ac ati.

Datblygodd sawl traddodiad rhanbarthol o oliwio llawysgrifau ar draws Ewrop. Gellir cydnabod llawysgrifau o Loegr a Ffrainc gan eu lliwiau ysgafn, glas a gwyrdd yn bennaf, a llawysgrifau o Fflandrys gan eu lluniad trwm ac arlliwiau tywyll. Yn yr Eidal a Sbaen, câi'r patrymau cymhleth o blanhigion ac anifeiliaid eu paentio mewn aur a lliwiau gloyw. Mae llawysgrifau goliwiedig o Iwerddon yn nodweddiadol am eu ffigurau anghelfydd, ysgrifen fawr a thrwchus, blaenlythrennau helaeth wedi eu hamgylchynu gan smotiau, llinellau troellog, a phatrymau brithaddurnedig a phlethog. Mae'r enghreifftiau enwocaf o'r traddodiad Gwyddelig yn cynnwys Llyfr Kells a Llyfr Durham.

Pallodd y traddodiad yn sgil dyfeisio'r wasg argraffu yng nghanol y 15g, a bu'r arfer o oliwio llawysgrifau ar ei therfyn erbyn diwedd yr 16g.

Gweler hefyd
------------

* Llawysgrifau Cymreig

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Illuminated manuscript. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 21 Medi 2021.
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **llwyfwyfyn brith**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwyfwyfynod brith (-ion)**; yr enw Saesneg yw *White-spotted Pinion*, a'r enw gwyddonol yw *Cosmia diffinis*. Fe'i canfyddir yng nghanol a de Ewrop a de'r Iseldiroedd lle ceir poblogaeth gref ohonynt yn Gotland. Mae hefyd i'w weld yn Sbaen, yr Eidal, Rwsia, gogledd Gwlad Groeg a Bwlgaria ac i'r dwyrain hyd at Lithwania. Yng ngwledydd Prydain, mae i'w ganfod hyd at ganol Lloegr.

Lled yr adenydd ydy 29–35 mm. Rhwng Mehefin ac Awst mae'r oedolyn yn hedfan, a hynny mewn un genhedlaeth.

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o *Ulmus*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyfwyfyn brith yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llwyfwyfyn canibalaidd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwyfwyfynod canibalaidd**; yr enw Saesneg yw *Dun-bar*, a'r enw gwyddonol yw *Cosmia trapezina*. Caiff ei weld yn y rhan fwyaf o Ewrop.

Mae lled yr adenydd yn medru amrywio cryn dipyn: 28–38 mm. Mae'n hedfan yn y nos rhwng Gorffennaf a Medi.

Siani flewog

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyfwyfyn canibalaidd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Llyn Cerrig Bach** yn llyn bychan yng ngogledd-orllewin Ynys Môn, gerllaw maes awyr RAF y Fali a heb fod ymhell o bentref Caergeiliog. Mae'n rhan o gymuned Llanfair-yn-Neubwll. Mae'n adnabyddus oherwydd i nifer fawr o eitemau o Oes yr Haearn gael eu darganfod yno yn 1942; i bob golwg wedi eu rhoi yn y llyn fel offrymau. Ystyrir y rhain ymysg y casgliadau pwysicaf o gelfi La Tène yn Ynysoedd Prydain.

Llyn Cerrig Bach

Archaeoleg
----------

Gwnaed y darganfyddiad gan William Owen Roberts pan oedd y tir yn gael ei glirio i ymestyn y maes awyr i'r Awyrlu Brenhinol ger Y Fali yn 1942. Roedd mawn yn cael eu gasglu er mwyn ei daenu dros y tir tywodlyd, a chafwyd hyd i'r celfi wrth gasglu mawn o Gors yr Ynys ar lan ddeheuol Llyn Cerrig Bach. Y peth cyntaf i'w ddarganfod oedd cadwyn haearn, wedi ei bwriadu ar gyfer caethweision. Nid oedd neb yn sylweddoli fod y gadwyn yn hen, ac fe'i defnyddiwyd i dynnu lorïau o'r mwd gyda thractor. Er ei bod tua 2,000 o flynyddoedd oed, gallodd wneud y gwaith yma heb broblemau.

Torch aur o'r llyn
Pan sylweddolwyd oed y gadwyn, chwiliwyd am gelfi eraill, a chafwyd hyd i nifer fawr ohonynt. Roedd y rhan fwyaf yn waith haearn ond roedd rhai celfi efydd hefyd. Cafwyd hyd i gyfanswm o 181 o gelfi. Maent yn cynnwys cleddyfau, pennau gwaywffon, tariannau, darnau o gerbydau a harnes ceffylau, cadwyn arall ar gyfer caethion a gwahanol gelfi. Roedd rhai barau haearn, oedd efallai yn cael eu defnyddio fel arian.

Roedd llawer o'r eitemau hyn wedi eu torri'n fwriadol, a chredir eu bod wedi eu rhoi yn y llyn fel offrymau. Gwaith lleol oedd rhai o'r celfi, roedd rhai wedi eu gwneud yn Iwerddon, ond roedd llawer ohonynt wedi eu gwneud yn ne Lloegr. Efallai fod Llyn Cerrig Bach yn safle mor sanctaidd ac enwog fel bod llwythau pellenig yn gyrru offrymau. Ar y llaw arall, efallai fod y bobl leol wedi eu cael y celfi hyn trwy fasnach neu wedi eu cipio fel ysbail rhyfel. Mae'r eitemau yn dyddio o'r cyfnod rhwng yn 2g cyn Crist hyd o gwmpas dyfodiad y Rhufeiniaid.

Pan ymosododd byddin Rufeinig dan Gaius Suetonius Paulinus ar Ynys Môn yn O.C. 60 neu 61, yn ôl yr hanesydd Rhufeinig Tacitus roedd yr ynys yn ganolfan bwysig i'r Derwyddon. Efallai fod rhai o'r offrymau yn ymateb i fygythiad y Rhufeiniaid. Nid oes arwydd o ddylanwad Rhufeinig uniongyrchol ar yr un o'r eitemau. Gellir gweld y rhan fwyaf ohonynt yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.

Gweler hefyd
------------

* Crannog

Llyfryddiaeth
-------------

* Cyril Fox (1945).  *A find of the early Iron Age from Llyn Cerrig Bach, Anglesey: interim report* (Amgueddfa Genedlaethol Cymru).
* Frances Lynch (1970). *Prehistoric Anglesey: the archaeology of the island to the Roman conquest* (Cymdeithas Hynafiaethwy Môn).

Cyfeiriadau
-----------
Mae'r term **MULTOS** yn cynrychioli (yn Saesneg) "*Multi-application smart-card Operating System*", sef system weithredu ar gyfer cerdiau clyfar aml-raglen yw MULTOS.

Y gwahaniaeth allweddol rhwng MULTOS, o'i gymharu a systemau gweithredu cerdiau clyfar eraill, yw ei fod yn defnyddio system o amgryptio goriad-cyhoeddus, sy'n golygu bod y corff (e.e. banc) sy'n cynnig y cerdyn yn medru cadw rheolaeth lwyr ar y rhaglenni a osodir ac a ddileir o'r cerdyn. Gwneir hyn drwy ddefnyddio Awdurdod Rheoli Goriadau (ARhG). Mae'r ARhG yn rhoi'r gallu i berchennog y cerdyn i glymu'r cerdyn i'r perchennog. Golyga hyn mai dim ond perchennog y cerdyn sy'n medru newid y rhaglenni ar y cerdyn - ac medrent wneud hynny dros sianeli sydd heb gael eu gwarchod ac heb y perygl o ddatgelu gwybodaeth gyfrinachol.

Cyhoeddwyd yn 2013 bod 500 miliwn cerdyn **MULTOS** wedi cael eu creu .

MAOSCO
------

Corff aelodaeth agored yw MAOSCO (Consortiwm MULTOS), sy'n hyrwyddo ac yn hybu datblygiad MULTOS fel y safon fyd-eang fwyaf diogel ar gyfer cerdiau clyfar.

Gweithredolwyr MULTOS
---------------------

Mae nifer o gwmniau wedi gweithredu manylebau MULTOS.

* MULTOS International (Awstralia)
* Ubivelox (Corea)
* Hitachi (Siapan)
* Samsung (Corea)

Gweler hefyd
------------

* Cerdyn banc

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Dathlu 500 miliwn cerdyn MULTOS". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-01-26. Cyrchwyd 2013-12-08.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan MAOSCO
* Gwefan MULTOS International
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Dhimitër Anagnosti yw ***Kthimi i Ushtrisë Së Vdekur*** a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yn Albania. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Albaneg. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Albafilm-Tirana.


 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Batman (ffilm o 1989)* sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 364 o ffilmiau Albaneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Dhimitër Anagnosti ar 23 Ionawr 1936 yn Vuno. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1961 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Sefydliad Cinematograffeg Gerasimov.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Dhimitër Anagnosti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aelod o deulu Tuduriaid Penmynydd o Ynys Môn oedd **Maredudd ap Tudur** (bu farw 1406); caiff ei gofio hefyd fel tad Owain Tudur.

Roedd Maredudd yn un o feibion Tudur Fychan (bu farw 1367). Rhannwyd tiroedd Tudur Fychan rhwng ei bedwar mab, ond nid oes sicrwydd pa diroedd etifeddodd Maredudd. Cofnodir iddo fod yn "ysiedwr" Môn cyn 1392, ac yn ysgwïer i Esgob Bangor yn 1404.

Fel ei frodyr, Rhys ap Tudur a Gwilym ap Tudur, roedd yn un o gefnogwyr gwrthryfel Owain Glyn Dŵr, er nad ymddengys iddo gymeryd rhan mor amlwg yn y gwrthryfel a'i ddau frawd. Collodd y teulu y rhan fwyaf o'u tiroedd o ganlyniad, ac aeth mab Maredudd i Lundain i geisio gwella ei sefyllfa, gan newid ei enw o Owain ap Maredudd i Owain Tudur neu Owen Tudor.

Llinach
-------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | **Goronwy ap Tudur Hen**(Teulu Ednyfed Fychan) |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   | **Gruffudd Fychan II**m. cyn 1340 |   |   |   | **Elen ferch Tomos** |   | **Marged ferch Tomos** |   | **Tudur ap Goronwy**m. 1367 |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   | **Owain Glyn Dŵr**c. 1354 - c. 1414 |   |   | **Maredudd**m.1406 |   | **Rhys**m. 1409 |   | **Gwilym**m. 1413 |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | **Owain Tudur** |
|


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **maen cennog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **meini cennog**; yr enw Saesneg yw *Feathered Ranunculus*, a'r enw gwyddonol yw *Polymixis lichenea*. Ei diriogaeth yw arfordiroedd.

35–40 mm ydy lled ei adenydd a gwelir yr oedolyn ar ei adain rhwng Awst a Hydref.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Sedum acre* a *Armeria maritima*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r maen cennog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
4. ↑  UKmoths
Mae'r **Maen Ffawd** (neu **Maen Scone** neu'r **Maen Coroni**, yn Gaeleg *clach-na-cinneamhain*, *clach* *Sgàin* neu *Lia(th) Fàil*) yn glogfaen neu floc tywodfaen, a gadwyd yn hanesyddol yn Abaty Scone (sydd bellach wedi'i ddymchwel a'i ddisodli gan Balas Scone). Fe'i defnyddiwyd yn ystod yr Oesoedd Canol ar gyfer dathliadau coroni brenhinoedd yr Alban. Yn y 13eg ganrif, cymrodd Edward I o Loegr y Maen a'i symud i Abaty Westminster yn Llundain. Ym 1950 cafodd ei gymryd o Abaty Westminster a'i ddychwelyd i'r Alban, ond fe wnaeth yr awdurdodau ei ddarganfod a'i ddychwelyd ym 1952. Ym 1996, penderfynodd Llywodraeth Prydain ddychwelyd y Maen i’r Alban er mwyn ei chadw, felly heddiw mae’n cael ei harddangos yng Nghastell Caeredin ynghyd â Thlysau Coron yr Alban.

Yn ôl chwedl, mae Maen Blarney yng Nghastell Blarney yn Iwerddon hefyd yn rhan o'r graig a ffurfiodd y Maen Ffawd yn wreiddiol.

Gweler hefyd
------------

* Palas Sgon
* Maen Blarney

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Yr haul | Cyf. 1 rhif. 11 - Tachwedd 1885 | 1885 | Welsh Journals - The National Library of Wales". *journals.library.wales* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-09-13. Yma coronwyd holl frenhinoedd Lloegr, o ddyddiau William y Gorchfygwr (1066) hyd at yn awr, a hynny er teyrnasiad Edward I, ar y "Maen Ffawd" (fatal stone) Scone, a ddygwyd gan y brenin ymladdgar hwnw o Scotland.
2. ↑  "LLYTHYR LLUNDAIN.|1902-08-06|Y Tyst - Welsh Newspapers". *newspapers.library.wales*. Cyrchwyd 2022-09-13.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol The Stone of Scone, ar wefan maenor Sgone.
* Canllaw i Maen Ffawd, ar wefan Undiscovered Scotland .
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gravesham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gravesham yng NghaintEtholaeth Gravesham yng Nghaint
* Caint yn LloegrCaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1987: Tim Brinton (Ceidwadol)
* 1987–1997: Jacques Arnold (Ceidwadol)
* 1997–2005: Chris Pond (Llafur)
* 2005–presennol: Adam Holloway (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Roedd **Maelienydd** (sillafiad amgen: **Maeliennydd**) yn gantref ac arglwyddiaeth yn nwyrain canolbarth Cymru, a oedd yn cynnwys yr ardal sy'n gorwedd rhwng afon Ieithon yn y gorllewin a Fforest Faesyfed ar y ffin â Lloegr yn y dwyrain. Mae'r ardal, sy'n fryniog yn bennaf, yn rhan o Bowys heddiw.

Daearyddiaeth
-------------

I'r dwyrain ffiniai Maelienydd â Swydd Henffordd yn Lloegr, i'r de â chantref Elfael, i'r gorllewin â chwmwd Gwerthrynion, ac i'r gogledd â chantref Arwystli ym Mhowys a chwmwd Ceri. Roedd yn cael ei gyfrif yn rhan o'r rhanbarth ganoloesol Rhwng Gwy a Hafren, sy'n gorwedd rhwng teyrnas Powys i'r gogledd a Brycheiniog i'r de.

Rhywbryd yn ystod yr Oesoedd Canol, cafodd Maelienydd ei rannu yn dri chwmwd, sef :

* Buddugre
* Dinieithon
* Rhiwlallt

Cynllo oedd nawddsant Maelienydd, gydag eglwys gysegredig iddo yn Llanbister. Cefnllys oedd prif ganolfan y cantref. Yn ddiweddarach codwyd Abaty Cwm Hir gan y Sistersiaid yn nwyrain y cantref.

Hanes
-----

Mae'n bosibl fod Maelienydd yn fân deyrnas neu arglwyddiaeth annibynnol yn y Gymru gynnar a ymestynnai'n bellach i'r de na'r cantref canoloesol, gan gynnwys felly yr ardal ger Llanfair-ym-Muallt heddiw yn ei thiriogaeth. Ychydig iawn a wyddys am ei hanes cynnar.

Daeth Maelienydd yn ardal o bwys strategol mawr ar ôl dyfodiad y Normaniaid, oherwydd ei lleoliad. Mae'n ymddangos ei bod dan reolaeth Normanaidd erbyn 1093, pan godwyd Castell Cymaron ond yn y 12g daeth yn ardal yr ymladdwyd drosti gan arglwyddi Cymreig lleol, yn enwedig Cadwallon ap Madog, a'r Mortimeriaid grymus. Yn 1179 lladdwyd Cadwallon gan rhai o ddeiliaid Roger Mortimer wrth iddo ddychwelyd i Bowys ar ôl ymweld â llys Harri II o Loegr. Gan fod Cadwallon yn ddeiliad i'r brenin mewn enw, carcharwyd Roger Mortimer gan y brenin, a geisiai danseilio grym arglwyddi Normanaidd annibynnol y Mers, ac etifeddwyd Maelienydd gan fab Cadwallon, Maelgwn ap Cadwallon. Pan ryddhawyd Roger Mortimer o'r carchar cipiodd ran helaeth yr arglwyddiaeth, ond yn ddiweddarach llwyddodd Maelgwn i adfer ei feddiant gyda chymorth Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth. Ar ôl marwolaeth Rhys cipiwyd y diriogaeth gan y Mortimeriaid eto.

Parhaodd yr ymgiprys am reolaeth ar Faelienydd yn y 13g, pan ddaeth yn llwyfan i frwydro rhwng lluoedd brenin Lloegr a Llywelyn Fawr a Llywelyn ap Gruffudd o Wynedd. Yn y cyfnod hwnnw bu cryn ymladd am sawl castell ym Maelienydd, yn cynnwys Castell Cefnllys a Chymaron.

Credir fod un o'r prif fersiynau o'r Cyfreithiau Cymreig, fersiwn Cyfnerth, gael ei llunio ym Maelienydd pan fu dan ddylanwad Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth yn ail hanner y 12g.

Ar ôl cwymp Cymru annibynnol yn 1283, Maelienydd oedd un o ddau gantref a unwyd i ffurfio Sir Faesyfed. Hyd heddiw mae Maelienydd yn enw ar yr ardal.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru

Cyfeiriadau
-----------

* R.R. Davies, *Conquest, coexistence and change: Wales 1063 - 1415* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1987)
* W. H. Howse, *Radnorshire* (E. J. Thurston, 1949)
* J. Beverley Smith, *Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1986)
Gweddillion yr agora yn nhref Kos
Planwydden Hippocrates
Ynys Roegaidd yw **Kos** neu **Cos** (Groeg: Κως; Twrceg: *İstanköy*; Eidaleg: *Coo*; *Stanchio* gynt yn Saesneg), a leolir yn y Dodecanese, yn ymyl Gwlff Cos. Mae'n mesur 40 wrth 8 km, ac yn gorwedd 4 km oddi ar arfordir Bodrum (yr Halicarnassos hynafol), Twrci. Poblogaeth: 30,500. Roedd yn enwog yn yr Henfyd fel man enedigol Hippocrates.

Hanes
-----

Cafodd yr ynys ei choloneiddio gan y Cariaid yn gynnar iawn. Fe'i goresgynnwyd gan y Doriaid yn y 11eg ganrif CC ac ymunodd â Chynghrair Delios. Dwywaith yn ystod y rhyfeloedd rhwng y Groegwyr a'r Persiaaid fe'i meddianwyd ond i gael ei rhyddhau yn ddiweddarach. Yn 366 CC codwyd tref Kos ei hun, ac yn fuan wedyn daeth yr ynys yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig ac ar ôl hynny yr Ymerodraeth Fysantaidd.

Am gyfnod cafodd ei meddiannu gan Fenis a'i gwerthu i'r Ysbytwyr o Rhodes. Yna am 440 mlynedd bu'n rhan o Ymerodraeth yr Otomaniaid. Cafodd ei throsglwyddo i'r Eidal yn 1912. Ar ôl cyfnod byr ym meddiant yr Almaenwyr yn yr Ail Ryfel Byd, a'r Deyrnas Unedig ar ôl hynny, fe'i ildiwyd i Wlad Groeg yn 1947.

Hippocrates
-----------

Credir i Hippocrates, "Tad Meddygaeth", gael ei eni yn Kos. Yng nghanol y dref ceir coeden hynafol a elwir Planwydden Hippocrates; dywedir ei bod yn dynodi safle hen deml. Mae Kos yn gartref i'r Sefydliad Hippocratig Rhyngwladol a'r Amgueddfa Hippoctratig a gysegir i'r ffisegydd enwog. Ger y Sefydliad mae adfeilion Asklepeion, lle hyfforddwyd Hippocrates gan Herodicus, yn ôl traddodiad.
Etholaeth seneddol yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Kenilworth a Southam** (Saesneg: *Kenilworth and Southam*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Kenilworth a Southam yn Swydd WarwickEtholaeth Kenilworth a Southam yn Swydd Warwick
* Swydd Warwick yn LloegrSwydd Warwick yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010. Mae'n wledig yn bennaf. Tref hanesyddol Kenilworth yw'r anheddiad mwyaf yn yr ardal; tref fechan Southam yn ail fwyaf.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Jeremy Wright (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Seiclwraig rasio o Ynys Manaw oedd **Marie Purvis** (ganwyd 24 Medi 1961). Cynrychiolodd Ynys Manaw yn Ras Ffordd Ngemau'r Gymanwlad yn 1990 ac yn 1994. Cynyrchiolodd Brydain yn Ras Ffordd y Gemau Olympaidd yn Barcelona, Sbaen yn 1992 ac eto yn Atlanta, Georgia yn 1996.

Canlyniadau
-----------

1990
1af Baner Prydain Fawr Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched, Prydain
1991
1af Baner Prydain Fawr Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched, Prydain
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT 50 milltir Merched, Prydain
1992
1af Baner Prydain Fawr Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched, Prydain
1993
1af Baner Prydain Fawr Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched, Prydain
2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT 25 milltir Merched, Prydain
1994
1af Ras 2 ddiwrnod TQ, Gogledd Iwerddon
4ydd Ras Ffordd, Gemau'r Gymanwlad
1995
1af Baner Prydain Fawr Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched, Prydain

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Lisa Brambani** | **Baner Prydain Fawr Pencampwr Cenedlaethol Ras Ffordd Merched**1990, 1991, 1992 a 1993 | Olynydd:**Maxine Johnson** |
|
| Rhagflaenydd:**Maxine Johnson** | **Baner Prydain Fawr Pencampwr Cenedlaethol Ras Ffordd Merched**1995 | Olynydd:**Maria Lawrence** |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Proffil ar wefan swyddogol y Gemau Olympaidd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-12-12. Cyrchwyd 2007-09-23.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Edwin Brienen yw ***L’amour Toujours*** a gyhoeddwyd yn 2008. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Thomas van Aalten a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Noblesse Oblige. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Erwin Leder a Tomas Sinclair Spencer. Mae'r ffilm *L’amour Toujours* yn 75 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2008. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Dark Knight* sef ffilm drosedd llawn cyffro, Americanaidd am uwcharwr. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Edwin Brienen hefyd oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Edwin Brienen ar 15 Mehefin 1971 yn Alkmaar.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Edwin Brienen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.