recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **pedwar smotyn y taglys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod pedwar smotyn y taglys**; yr enw Saesneg yw *Four-spotted*, a'r enw gwyddonol yw *Tyta luctuosa*.

Lindys
Fe'i ceir yn Ewrop, Asia a Gogledd Affrica.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r pedwar smotyn y taglys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Lleoliad llys gogleddol y Brenin Arthur yw **Pen Rhionydd** (Cymraeg Canol: *Penn Ryonyd*, amrywiad: *Penryn Rioned*), yn ôl y traddodiadau Cymreig cynnar amdano a geir yn y gyfres Trioedd Ynys Prydain.

Cyfeirir at Ben Rhionydd mewn dau o Drioedd Ynys Prydain. Yn nhriawd 1 yng ngolygiad Rachel Bromwich, dywedir fod Arthur yn "Ben Teyrnedd ym Mhen Rhionydd yn y Gogledd" gyda Gwerthmul Wledig yn "Ben Hynaif" iddo a Chyndeyrn Garthwys yn "Ben Esgob". Mae'r un triawd yn lleoli ei ddau lys arall yng "Nghelliwig yng Nghernyw" a Mynyw. Ceir triawd arall sy'n nodi Pen Rhionydd fel lleoliad un o dri llys Arthur hefyd.

Yn ogystal, cyfeirir at Ben Rhionydd yn y testun 'Enwau Ynys Brydain' a geir yn *Llyfr Gwyn Rhydderch* fel lleoliad un o "dair talaith Ynys Brydain", ynghyd â Chelliwig (nas enwir) yng Nghernyw ac Aberffraw yng Ngwynedd.

Ni cheir cyfeiriadau eraill at Ben Rhionydd yn nhestunau Cymraeg yr Oesoedd Canol.

Lleoliad
--------

Mae'n amlwg mai penrhyn neu bentir yw Pen Rhionydd. Cafwyd sawl cais i'w leoli yn y gorffennol ac mae'n destun damcaniaethu o hyd gan ymchwilwyr i Gylch Arthur. Mae Rachel Bromwich yn cynnig lleoliad yn nheyrnas Rheged yn yr Hen Ogledd, efallai ar arfordir Galloway yn yr Alban. Cyfeiria Ptolemi at *Rerigonion* fel prifddinas y Novantae, llwyth Celtaidd a drigai yn yr ardal honno. Ar sail camgopîo neu gamddealltwriaeth gan rai hynafiaethwyr, a greodd y ffurf 'Pen[rhyn] Rhianedd' ('Penrhyn y Morwynion'), ceisiodd rhai ymchwilwyr ei uniaethu â Caeredin a elwir yn *castellum puellarum* ('castell y morwynion') yn y Rhamantau. Ceir Morfa Rhianedd ger Llandudno hefyd, a gysylltir â Maelgwn Gwynedd yn *Hanes Taliesin*, ond mae'r traddodiad o blaid lleoliad yn yr Hen Ogledd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain*, gol. Rachel Bromwich (Caerdydd, 1978), triawd 1
2. ↑  *Trioedd Ynys Prydein*, trioedd 1 a 85.
3. ↑  *Trioedd Ynys Prydein*, t.228
4. 1 2  *Trioedd Ynys Prydein*, t.4

| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |
Hanesydd Seisnig oedd **Percy Enderbie** (tua 1601 - tua 1670). Fe'i cofir yn bennaf fel awdur y gyfrol *Cambria triumphans*.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Enderbie yn Lloegr yn y flwyddyn 1601 (yn ôl pob tebyg). Daeth i gysylltiad â theulu'r Morganiaid o blwyf Llantarnam, Sir Fynwy. Priododd ag un o ferched y Morganiaid ac ymsefydlodd gyda hi yng Nghymru.

Bu'n byw yng Nghymru am lawer o flynyddoedd a llwyddodd i ddysgu Cymraeg. Un o'i gymhellion am hynny oedd medru darllen llenyddiaeth Gymraeg ac am hanes Cymru. Daeth i edmygu'r genedl yn fawr oherwydd ei thras hynafol a'i gwrthsafiad hir yn yr Oesoedd Canol yn erbyn grym a gallu teyrnas Lloegr. Ffrwyth bennaf ei ddiddordeb yn hanes Cymru oedd ei gyfrol hanes *Cambria triumphans* (sef "Cymru Fuddugoliaethus"), a ysgrifennwyd yn Llantarnam ac sy'n ceisio dangos bod y Stuartiaid yn ddisgynyddion i frenhinoedd y Brythoniaid a'r Cymry.

Bu farw o gwmpas 1670.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Cambria triumphans* (Llundain, 1661)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) *Cambria triumphans*; disgrifiad o'r gyfrol ar wefan Prifysgol Michigan, UDA

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 29880458
* LCCN: n85196652
* ISNI: 0000 0003 8574 6516

 |
Ysgolhaig ac awdur a arbenigai yn llên gwerin Norwy oedd **Peter Christian Asbjørnsen** (15 Ionawr 1812 – 6 Ionawr 1885).

Ganed Asbjornsen yn Christiana (Oslo) yn 1812, yn fab i saer coed. Gwandawai chwedlau gwerin yng ngweithdy ei dad. Roedd y prentisiaid a weithiai yno yn dod o bob cwr o Norwy ac felly daeth yn gyfarwydd â thraddodiadau Norwy gyfan. Yn 1824 cafodd ei anfon gan ei dad i ysgol wledig yn Norderhov, ger Christiana, profiad a ddyfnhaodd ei gariad at draddodiadau Norwy a'i bywyd cefn gwlad. Yno hefyd y cyfarfu â'i ffrind Jørgen Engebretsen Moe.

Gyda Moe, casglodd a golygodd gasgliad pwysig a hynod ddylanwadol o chwedlau gwerin traddodiadol (eventyr) Norwyeg (1841-1844), y *Norske folke og huldre-eventyr*, a ystyrir yn glasur fel casgliad chwedlau gwerin a hefyd am ei le mewn llenyddiaeth Norwyeg.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 116587918
* LCCN: n50002002
* ISNI: 0000 0001 2148 601X
* GND: 11536904X
* SELIBR: 205320
* SUDOC: 028497554
* BNF: cb12032163q (data)
* BIBSYS: 90060686
* NLA: 35008768
* NDL: 00462495
* NKC: jn20000600442
* The SBN id RAVV020611 is not valid.
* CiNii: DA05931512

 |
Cyfarwyddwr a chynhyrchydd teledu o Gymro oedd **Peter Merfyn Edwards** (Hydref 1947 – 11 Medi 2016). Gweithiodd ar amryw o raglenni teledu a ffilmiau yn Gymraeg a Saesneg.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd yn Y Fflint a fe'i magwyd yn Nghilcain, Sir y Fflint. Ei dad oedd yr actor ac awdur Meredith Edwards a'i fam oedd Daisy Clark. Aeth i Ysgol Ramadeg Alun yn yr Wyddgrug ac aeth i wneud gradd Drama/Astudiaethau Americanaidd ym Mhrifysgol Hull. Bu'n byw yng Nghaerdydd ers canol y 1970au.

Roedd yn briod gyda Delyth a roedd ganddynt ddau o blant. Bu farw yn ei gartref yn 68 oed.

Gyrfa
-----

Cychwynnodd fel 'roadie' ar gyfer cwmni theatr Hull Truck Theatre cyn gweithio am flwyddyn fel athro drama ym Merthyr Tydfil. Yna ymunodd â BBC Cymru lle cyfarwyddodd rhaglenni cerddoriaeth pop a drama yn cynnwys *Bowen a'i Bartner* ar gyfer S4C. Cyfarwyddodd y ddrama arobryn *Penyberth* ar gyfer BBC Cymru yn 1985 cyn ymuno â thîm cychwynnol yr opera sebon *EastEnders*. Fe ffurfiodd ei gwmni cynhyrchu annibynnol Lluniau Lliw yn 1986, cwmni a gynhyrchodd nifer o raglenni drama i S4C yn yr 1980au a 1990au, yn cynnwys cyfresi *Yr Heliwr*, *Mwy na Phapur Newydd*, a'r ffilm *Pum Cynnig i Gymro*.

Bu hefyd yn bennaeth drama ac uwch-gynhyrchydd gyda ITV Cymru rhwng 1998 a 2009 a gweithiodd ar y ddrama *Nuts and Bolts*. Roedd yn gynhyrchydd ar y cyd i'r ffilm *A Way of Life (2004)*, a enillodd yr "Alfred Dunhill UK Film Talent Award" yng Ngwyl Ffilmiau Llundain 2004. Yn fwy diweddar cyd-sefydlodd y cwmni annibynnol Barefoot Rascals a gynhyrchodd nifer o raglenni adloniant ffeithiol ar gyfer ITV Cymru.

Edwards oedd cadeirydd cyntaf Ffilm Cymru a bu'n gadeirydd ar TAC, y corff sy'n cynrychioli cynhyrchwyr annibynnol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Enillydd Oscar yn canmol y diwydiant ffilm yng Nghymru. S4C (30 Ebrill 2015).
2. ↑   EDWARDS Peter : Obituary. bmdsonline.co.uk (17 Medi 2016).
3. ↑  *Y cyfarwyddwr Peter Edwards wedi marw*  , Golwg360, 13 Medi 2016.
4. ↑  *Distinguished Head of Drama at HTV Wales, Peter Edwards, has died*   (en) , ITV Wales News, 13 Medi 2016.  Cyrchwyd ar 14 Medi 2016.
5. ↑  *Teyrngedau i gyfarwyddwr 'hynod o ddawnus'*  , BBC Cymru Fyw, 13 Medi 2016.
6. ↑   Proffil LinkedIn.

Dolenni allanol
---------------

* Peter Edwards ar wefan Internet Movie Database
* Cyfweliadau gyda Peter Edwards am ei waith a'i yrfa ar Borth y Coleg Cymraeg

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 143146094138300330373
* LCCN: no2016046692

 |
Mae **Piwhane** (Saesneg: Spirits Bay) yn fae ar ben gogleddol penrhyn Aupouri, sy’n arwain at Cape Reinga, pen gogleddol Ynys y Gogledd, Seland Newydd. Mae llwybr, 8.5 cilomedr o hyd yn mynd o un pen i’r llall.

Hanes a Diwylliant
------------------

Llwyth Maori yr ardal yw Ngāti Kurī.

Enwyd y bae *Piwhane / Spirits Bay* yn 2015.

Mae’r bae yn lle cysegredig yn niwylliant Maori. Mae ysbrydion y meirw yn ymgasglu ger hen goeden Pohutukawa yno cyn mynd i’w bywyd nesaf.

Mae gan y bae 3 enw, *Piwhane* a *Kapowairua*.Mae’r ail enw yn golygu "dal yr ysbryd", ac yn dod o ddywediad gan Tōhē, arweinydd y llwyth Ngāti Kahu.

Natur a bywyd gwyllt
--------------------

Mae nifer o adar yn byw yn y bae, gan gynnwys Hwyaden Baradwys, Hutan Seland Newydd, Pioden y Môr a Môr-wennol Fwyaf. Mae’r Moscito yn gyffredin. Mae’r planhigion yn cynnwys Gwynwydden Paraha.

Cyrhaeddod dros 80 Morfil ddu traeth Piwhane ym Medi 2010; bu farw tua hanner ohonynt. Cymerwyd y gweddill i draeth Rarawa i’w lansio yn ôl i’r môr a goroesodd y mwyafrif.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Hawliau hanesyddol, Ngati Kuri a’r Goron
2. ↑  Gwefan Gazetteer seland Newydd
3. ↑  Gwefan gazette.gov.nz; Newid enwau, Cytundeb Waitangi: Ngāti Kuri, Te Aupouri, Te Rarawa a NgāiTakoto
4. ↑  "Gwefan itravelnz.com". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-07-28. Cyrchwyd 2022-01-03.
5. ↑  Muriwhenua tribes: Ancestors. *Gwyddoniadur Te Ara Seland Newydd*.
6. ↑  "Gwefan www.new-zealand-vacation.info". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-04-23. Cyrchwyd 2022-01-15.
7. ↑  "Gwefan msn.co.nz". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-05-05. Cyrchwyd 2022-01-26.
8. ↑  Gwefan www.stuff.co.nz
9. ↑  Spirits Bay Gwefan *Otago Daily Times*
Gwleidydd o'r Alban yw **Pete Wishart** (ganwyd 9 Mawrth 1962) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Perth a Gogledd Swydd Perth; mae'r etholaeth yn siroedd Clackmannan a Perth a Kinross, yr Alban. Etholwyd Pete Wishart gyntat yn Etholiad Cyffredinol 2001 dros North Tayside, cyn cael ei ethol am y tro cyntaf i sedd newydd Perth a Gogledd Swydd Perth yn 2005. Mae Pete Wishart yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i hyfforddwyd fel gweithiwr cymdeithasol a bu'n Gyfarwyddwr yr elusen *Fast Forward* sy'n hyrwyddo iechyd pobl ifanc. Dros y blynyddoedd, bu'n flaenllaw gyda chyrff sy'n gweithio yn erbyn cyffuriau niweidiol ac anghyfreithiol.

Am 15 mlynedd bu'n aelod o'r grŵp gwerin/roc Runrig a dywedir mai ef yw'r AS cyntaf sydd wedi ymddangos ar *Top of the Pops*.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Pete Wishart 27,379 o bleidleisiau, sef 50.5% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +10.9 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9,641 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pitohwi bronfrith** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pitohwiod bronfrith) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pitohui incertus***; yr enw Saesneg arno yw *Mottle-breasted pitohui*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. incertus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pitohwi bronfrith yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pitohwi bronfrith** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pen morthwyl** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pennau morthwylion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Scopus umbretta***; yr enw Saesneg arno yw *Hammerkop*. Mae'n perthyn i deulu'r Pennau Morthwyl (Lladin: *Scopidae*) sydd yn urdd y *Ciconiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. umbretta*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pen morthwyl yn perthyn i deulu'r Pennau Morthwyl (Lladin: *Scopidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Pen morthwyl | Scopus umbretta |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pen morthwyl** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwleidydd o Gymro yw **Peredur Owen Griffiths** (ganwyd Hydref 1978) ac aelod o Blaid Cymru. Mae wedi gwasanaethu fel Aelod o’r Senedd (AS) dros ranbarth Dwyrain De Cymru ers etholiad Senedd 2021 .

Bywgraffiad
-----------

Yn fab i weinidog, bu Peredur yn byw mewn sawl rhan gwahanol o Gymru cyn iddo gychwyn yn yr ysgol uwchradd. Aeth i astudio ar gyfer gradd Meistr mewn Peirianneg ym Mhrifysgol Sheffield. Fel myfyriwr cafodd swydd mewn banc, ac ar ôl cwblhau ei radd, cafodd ei ddyrchafu yn Reolwr Banc i Santander. Symudodd yn ôl i Gymru i gwblhau ei hyfforddiant.

Tra gyda Santander, gweithiodd mewn canghennau ledled de Cymru, gan gynnwys Casnewydd, Trefynwy, Caerffili, Merthyr Tudful, y Coed Duon, Cwmbrân, y Barri, Tonypandy, a Chaerdydd. Cafodd swydd wedyn gyda Chymdeithas Adeiladu'r Principality. Gweithiodd ledled Cymru, yn y sector morgeisi, mewn rôl fel brocer a benthyciwr gan ddatblygu profiad yn sector tai Cymru.

Ar ôl 13 mlynedd yn y sector ariannol, yn 2015 ymunodd â Chymorth Cristnogol fel Cydlynydd Rhanbarthol De Cymru a Swyddog Ewyllysiau Cymru. Yn ystod y cyfnod hwn ymunodd hefyd â Bwrdd Cyfarwyddwyr ‘Displaced People in Action’, elusen sy'n gweithio gyda ffoaduriaid. Wedyn bu'n gweithio i Cytûn: Eglwysi ynghyd yng Nghymru.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Welsh election results 2021: Mark Drakeford set to stay as first minister". BBC News. 8 May 2021. Cyrchwyd 8 May 2021.
2. ↑   Ymgeisydd - Peredur Owen Griffiths. Plaid Cymru - Blaenau Gwent. Adalwyd ar 12 Mai 2021.
Mae **Pen Gwyn** yn gymeriad anthropomorffig sydd yn ymddangos yng nghylchgronau plant ac ar nwyddau Urdd Gobaith Cymru, mae o'n greadur gwyn coch a du wedi ei seilio ar siâp pengwin.

Crëwyd y cymeriad Pen Gwyn ym 1979 gan Wynne Melville Jones, swyddog cyfathrebu'r Urdd ar y pryd, i fod yn gyfaill i Mistar Urdd penderfynodd Jones i greu cymeriad byddai'n symbol o berthynas plant Cymru a phlant y Wladfa.

Cyflwynwyd Pen Gwyn i blant Cymru am y tro cyntaf ym Maes Awyr Caerdydd yn dod allan o awyren a oedd *wedi hedfan o Batagonia*, roedd nifer o aelodau'r Urdd yno, yng nghwmni Mistar Urdd i'w groesawu.

Ymddangosodd Pen Gwyn mewn stribedi cartŵn am helyntion Mr Urdd yn y cylchgrawn Deryn a ddyluniwyd gan Mary Vaughan Jones creawdwr Sali Mali. Yn ogystal fe ryddhawyd cân Pen Gwyn, wedi'i chyfansoddi gan Geraint Davies a'i pherfformio gan Emyr Wyn.

Prin bu'r sôn am Pen Gwyn o ganol y 1980au hyd Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Caerffili 2015 pan ddychwelodd i Gymru fel rhan o ddathliadau 150 mlynedd taith y Mimosa i ffurfio'r Wladfa, yn ogystal ag ymweld â'r eisteddfod ail ymddangosodd Pen Gwyn fel cymeriad stribed cartŵn yn CIP, cylchgrawn yr Urdd i blant 7-11 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cartref>Siop>Nwyddau>Tegannau>Pen Gwyn[*dolen marw*] adalwyd 2 Mehefin 2016
2. 1 2  Croeso nôl, Pen Gwyn! adalwyd 2 Mehefin 2016
3. ↑  Mistar Urdd reunites with his old friend from Patagonia Archifwyd 2014-07-18 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 2 Mehefin 2016
Mae **Pen y Bwlch Gwyn** yn gopa mynydd a geir yn Arenig ychydig gilometrau i'r gogledd o'r Bala, Gwynedd - rhwng y Bermo a Betws-y-Coed a'r Bala; cyfeiriad grid SH932411. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 466 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 502 metr (1647 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap[*dolen marw*]
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Darlun o Pangu yn y gwyddoniadur *Sancai Tuhui* (tua 1607).
Y bod cyntaf a chreawdwr y byd yn ôl mytholeg Tsieineaidd yw **Pangu** (Tsieineeg syml: 盘古; Tsieineeg draddodiadol: 盤古;ceir ffurfiau Rhufeinig eraill megis **Pan Gu** a **P'an Ku**). Pangu yw'r brif chwedl o gosmogoni'r Tsieineaid cynnar, ac mae'n debyg fe'i datblygodd o fytholeg yr oes gyn-Fwdhaidd. Dyddia'r straeon cynharaf o'r 3edd i'r 6g. Ffigur Daoaidd yw Pangu yn bennaf, ond sonir amdano hefyd ym mytholeg Fwdhaidd y Tsieineaid. Ceir amryw o ffynonellau sy'n anghytuno ar fanylion y chwedl, ond ym mhob un Pangu sy'n gyfrifol am wahanu'r ddaear o'r nef, gosod y sêr a'r planedau yn y wybren, a siapio'r moroedd, y dyffrynoedd a'r mynyddoedd. Yn unol â'r traddodiad Daoaidd, defnyddiodd Pangu egwyddor yinyang i greu'r bydysawd.

Dywed iddo dyfu o wy yn y caos cychwynnol, nes iddo ddeffro ac ymestyn ei hun, gan dorri'r wy. Mae'r wy cosmig yn thema sy'n gyffredin i nifer o fythau'r creu ar draws y byd. Cawr oedd Pangu, a chanddo dau gorn, dau ysgithr, a chorff blewog.[1] Cododd rhannau ysgeifn yr wy yn yr awyr, a ffurfiodd y rhannau trymion y ddaear. Noda cychwyn yr yin a'r yang, grymoedd croes y bydysawd, gan y broses hon. Tyfodd Pangu tua 10 troedfedd yn dalach pob diwrnod, am 18,000 o flynyddoedd, gan wthio'r awyr uwchben y ddaear. Treuliodd ei oes yn siapio'r byd gyda'i offer, nes iddo gymryd ei ffurf bresennol. Wedi blino, aeth Pangu i gysgu a bu farw.[2] Dyma'r hanes a geir yn y testun enwocaf sy'n adrodd chwedl Pangu, *Sanwu Liji* (3g).[3]

Mewn nifer o straeon animistaidd, daeth darnau'i gorff yn rhannau'r bydysawd wedi ei farwolaeth. Ffurfiodd ei esgyrn a'i ddannedd y creigiau a'r metelau; ei waed yr afonydd a'r môr; ei wallt y sêr; blew ei gorff y planhigion; ei lygaid y lleuad a'r yr haul; ei anadl y gwynt a'r cymylau; ei lais y taranau; ei wythiennau y ffyrdd a'r llwybrau; ei chwys y glaw a'r gwlith; a'i gnawd y pridd.[1][2] Yn ôl hanes y *Shuyi Ji* (6g) a thestunau eraill, trodd ei ben, breichiau, traed ac ystumog yn fynyddoedd sanctaidd sy'n marcio ffiniau'r byd.[2][3] Dywed ambell chwedl i fodau dynol esblygu o'r chwain ac arfilod eraill a heigiodd ar gorff Pangu.[1] Yn ôl mythau eraill, creodd Pangu fodau dynol o glai a'u gadael i'w crasu dan yr haul. Pan dechreuodd glawio, brysiodd Pangu i orchuddio'r cyrff clai, gan dorri rhai ohonynt sy'n esbonio pam bod rhai pobl yn anabl.[2]

Cawr oedd Pangu, ond fe'i bortreadir gan amlaf mewn celfyddyd Tsieina yn ddyn bach yn gwisgo croen arth neu ddail amdano, ac yn dal naill ai morthwyl a chŷn neu'r wy cosmig. Weithiau fe'i ddangosir yn defnyddio'i offer i greu'r byd, gyda chymorth y Pedwar Creadur Rhadlon: y Qilin (ungorn), y Xuanwu (crwban), y Fenghuang (ffenics), a'r Ddraig.[2]

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Pan Gu. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 2 Rhagfyr 2016.
2. 1 2 3 4 5  (Saesneg) "Pan Gu" yn *Myths and Legends of the World* (Macmillan, 2001). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 26 Rhagfyr 2016.
3. 1 2  David Leeming. *A Dictionary of Asian Mythology* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2001), t. 35.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pangu***
Pandwri o Georgia
tu cefn y pandwri
Offeryn o Georgia yw'r **pandwri** (Saesneg: **panduri**; Ffrangeg: pandouri; Georgeg: ფანდური *phandouri*) gyda tair tant, yn gyffredin ledled dwyrain Georgia yn y Cawcasws. Fe'i defnyddir yn aml fel cyfeiliant i gantorion. Roedd yn offeryn ar gyfer uchelwyr. Gan ei fod yn symbol o lawenydd, roedd yn cynrychioli gwrthrych hanfodol yng nghartrefi teuluoedd, ond nid oeddem yn cael ei chwarae a'i ddangos adeg marwolaeth.

Dull
----

Mae'r offeryn yn debyg i'r gitâr a chwaraeir gan canu cordiau. Mae i'r offeryn tair tant ac fe'i chwaraeir gan ganu cordiau. Mae'n canu G3 A3 C4 neu E3 B3 A4. Mesuriad yr offeryn yw oddeutu 500 mm.

Y pandwri heddiw
----------------

Heddiw, mae'r pandwri yn gyffredin ledled Georgia. Fe'i chwaraeir yn ystod cyngherddau a sioeau amrywiol o ddawnsfeydd a chaneuon polyffonig Sioraidd. Mae'n debyg i'r chonguri, sydd â chyseiniant gwahanol ac sydd â phedwar tant.

### Trio Mandili

Ymysg lladmeryddion mwyaf adnabyddus y pandiri yn ryngwladol yw grŵp triawd merched o Georgia, Trio Mandili. Mae eu fideos yw gweld a'u rhannu ar sianel YouTube.

### Misha Tsitelashvili

Un o 'sêr' y pandwri yw'r Jeorjiad, Misha Tsitelashvili, sy'n plethu sŵn traddodiadol a thechneg wych gyda sain gyfoes a syntheseinydd. Ceir fersiwn gyfoes o ddawns enwog lezginca y Cawcawsus. Mae ef ac eraill yn gwneud defnydd helaeth a deheuig o roi tril sydyn a chyson gyda'r arddwrn a'r bysedd i greu sŵn rhythmig, cyflym, cynhyrfus o'r pandwri.

Dolenni
-------

* Hangebi.ge: cyflwyniad mwy cyflawn
* Misha Tsitelashvili yn canu'r Pandwri
* მიშა წითელაშვილი - დავლური | Misha Tsitelashvili - Davluri

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cronfa ddata o offerynnau llinynnol
2. ↑
3. ↑
4. ↑
**Peter Benenson** (31 Gorffennaf 1921 – 25 Chwefror 2005) sefydlodd Amnest Rhyngwladol yn 1961 ar ôl darllen erthygl am garcharu dau fyfyriwr ym Mhortiwgal a oedd wedi rhoi llwnc destun i 'Ryddid'.

Ymgyrch blwyddyn oedd ganddo mewn golwg i ddechrau ond fe dyfodd yn fudiad gyda mwy na 1.8 miliwn o aelodau erbyn heddiw

Roedd yn ŵyr i Grigori Benenson, bancwr Rwsieg-Iddewig ac yn fab i Flora a John Solomon.

Ar ôl cael gwersi preifat gan W. H. Auden cafodd ei addysg yn Eton a Phrifysgol Rhydychen. Mor ifanc a 16 mlwydd oed bu'n ymgyrchu yn ei ysgol am gefnogaeth i helpu plant amddifad gweriniaethwyr Rhyfel Cartref Sbaen.

Peidiodd Benenson a bod yn arweinydd Amnest ar ôl i ymchwiliad annibynnol fethu a chadarnhau ei gred fod heddlu cudd Prydeinig yn dod yn aelodau o'r mudiad.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 112060074
* LCCN: n89635196
* ISNI: 0000 0000 8409 303X
* GND: 129884502
* SELIBR: 345886
* SUDOC: 056755171
* BNF: cb12922359c (data)
* BIBSYS: 99000880
* NKC: uk2012689682
* BNE: XX1392953
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pitohwi amryliw** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pitohwiod amryliw) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pitohui kirhocephalus***; yr enw Saesneg arno yw *Variable pitohui*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. kirhocephalus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pitohwi amryliw yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pitohwi amryliw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Foel Benddin** yn gopa mynydd a geir yn y ddwy Aran tua kilometr i'r gogledd-orllewin o Ddinas Mawddwy; cyfeiriad grid SH853165. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 443 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 543 metr (1781 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Peredur (Perceval) a meudwyes, llun o'r Canol Oesoedd.
Cymeriad a gysylltir a llys y brenin Arthur yn chwedl Gymraeg *Peredur fab Efrawg* yw **Peredur**. Fel **Perceval** yn Ffrangeg a **Percival** yn Saesneg, mae'n gymeriad pwysig mewn chwedlau Arthuraidd. Yn y rhain, mae'n amlwg yn yr ymchwil am y Greal Santaidd.

Yn chwedl *Peredur fab Efrawg* mae Peredur yn fab i Iarll "Efrog". Mae'n bosibl fod hyn yn ffordd o ddweud ei fod yn frenin ar deyrnas Elmet yn yr Hen Ogledd (roedd tiriogaeth Elmet yn cyfateb yn fras i Swydd Efrog heddiw). Lladdwyd yr iarll a chwech brawd Peredur wrth frwydro, ac oherwydd hynny mae ei fam yn ei fagu heb wybodaeth o arfau. Mae'n cyfarfod tri marchog, ac o ganlyniad mae'n marchogaeth ar hen geffyl esgyrniog gyda basged yn lle cyfrwy ac yn mynd i lys Arthur. Yno, mae'n cyfafod Cai, sy'n ei wawdio ac yn ei yrru ar ôl marchog sydd wedi sarhau'r frenhines Gwenhwyfar. Gorchfyga Peredur y marchog, ei ladd a chymeryd ei farch a'i arfau.

Llinellau agoriadol Peredur (llawysgrif Coleg yr Iesu, Rhydychen MS 111)
Mae wedyn yn cael cyfres o anturiaethau, gan yrru'r marchogion y mae wedi eu gorchfygu i lys Arthur. Mae'n cyfarfod a dau ewythr iddo; mae'r cyntaf yn ei rybuddio i beidio a holi ystyr unrhyw beth a wêl, tra mae'r ail yn dangos pen wedi ei dorri iddo. Treulia Peredur bedair blynedd ar ddeg gydag ymerodres Caergystennin.

Yn y fersiynau Ffrangeg a Saesneg, dywed rhai awduron ei fod yn fab i'r brenin Pellinore. Disgrifir ef fel Cymro yn y rhamantau hyn, a cheir yr un hanes am ei fam yn ei fagu heb wybodaeth o arfau. Yn *Perceval, le Conte du Graal* gan Chrétien de Troyes mae'n cyfarfod y Brenin-Bysgotwr sydd wedi ei anafu, ond nid yw'n gofyn y cwestiwn a fyddai wedi ei iachau. Pan ddaw i wybod am hyn, mae'n ymdynghedu i gael hyd i gastell y Greal,

Yn y fersiynau diweddarach o hanes y Greal, Galahad, mab Lawnslot yw'r prif arwr, ac ef sy'n llwyddo i gyrraedd y Greal, er bod Peredur yn parhau yn gymeriad pwysig.

Ceir cyfeiriad at Frwydr Arfderydd am y flwyddyn 537 yn yr *Annales Cambriae*, lle dywedir ei bod yn frwydr rhwng Gwenddolau a meibion Eliffer Gosgorddfawr. Mewn cofnod diweddarach, mae'r *Annales* yn enwi meibion Eliffer fel Gwrgi a Peredur. Efallai mai'r Peredur yma oedd sylfaen y cymeriad Arthuraidd. Fel Peredur fab Efrog mae'n perthyn i'r Hen Ogledd ac yn un o ddisgynyddion y brenin Coel Hen.

Llyfryddiaeth
-------------

* Glenys W. Goetinck (gol.), *Historia Peredur vab Efrawc* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1976).

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 136144782715603907216
* LCCN: nb2015021111
* GND: 118641506
* SUDOC: 066876818
* BNF: cb13755432r (data)
* NKC: jo2016908733
* BNE: XX545395

 |
Ffilm ddogfen am berson nodedig gan y cyfarwyddwr Adam Nimoy yw ***For The Love of Spock*** a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd gan Kevin Layne yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Nicholas Pike. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Nicholas Meyer, Angelina Jolie, William Shatner, Leonard Nimoy, DeForest Kelley, Kaley Cuoco, Chris Pine, Liam Neeson, Celia Lovsky, Winona Ryder, Diane Keaton, Donald Sutherland, Christopher Lloyd, George Takei, Karl Urban, Zachary Quinto, Jill Ireland, Jeffrey Hunter, J. J. Abrams, Zoe Saldana, Jim Parsons, Gene Roddenberry, Tom Selleck, Catherine Hicks, Mayim Bialik, Majel Barrett, Simon Pegg, Nichelle Nichols, Terry Farrell, Jeanne Balibar, Brooke Adams, Johnny Galecki, Jason Robards, Kunal Nayyar, Neil deGrasse Tyson, Jason Alexander, James Doohan, Steve Guttenberg, Ricardo Montalbán, James Naughton, Avery Brooks, Walter Koenig, Ted Danson, D. C. Fontana, James Arness, Jeffrey Katzenberg, William Windom, Gary Lockwood, Bill Prady, John Hoyt, Peter Duryea, James Duff a Kirk Thatcher. Mae'r ffilm *For The Love of Spock* yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Kevin Layne hefyd oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Janice Hampton sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Adam Nimoy ar 9 Awst 1956 yn Los Angeles. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1992 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Loyola Law School.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 100% (Rotten Tomatoes)
* 7.3/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Adam Nimoy nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Cold Heaters* |  |  | Saesneg |  |
| For The Love of Spock |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 2016-01-01 |
| *I, Robot* |  |  | Saesneg | 1995-07-23 |
| *Kill Me Now* |  |  | Saesneg | 2000-10-19 |
| *Passing Through Gethsemane* |  |  | Saesneg | 1995-11-27 |
| *Rascals* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1992-11-02 |
| *Sliders* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg |  |
| *Timescape* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1993-06-12 |
| *Tom and Geri* |  |  | Saesneg |  |
| *Z'ha'dum* |  |  | Saesneg |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "For the Love of Spock". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 10 Hydref 2021.
Hyd y gwyddom, **Phoebe** yw'r fwyaf allanol o loerennau Sadwrn. Mae Phoebe bron yn bedairgwaith mor bell oddi wrth Sadwrn na Iapetws:

* Cylchdro: 12,952,000 km oddi wrth Sadwrn
* Tryfesur: 220 km
* Cynhwysedd: 4.0e18 kg

Ym mytholeg Roeg mae Phoebe yn ferch i Wranws a Gaia ac yn nain i Apolo ac Artemis.

Cafodd y lloeren ei darganfod gan Pickering ym 1898.

Mae'r mwyafrif o loerennau Sadwrn yn ddisglair ond mae albedo Phoebe yn isel iawn (.05), bron yn ddu.
Mae pob un o loerennau Sadwrn ac eithrio Phoebe ac Iapetws yn cylchio o fewn plaen cyhydedd Sadwrn. Mae cylchdro Phoebe yn gogwyddo bron yn 175 gradd (Mae pegwn y gogledd Phoebe yn wynebu'r cyfeiriad gwrthwynebol i begwn y gogledd Sadwrn).

Oherwydd cylchdro echreiddig 'wysg ei gefn' ac albedo anarferol Phoebe gallai'r lloeren fod yn gomed neu yn wrthrych o Wregys Kuiper sydd wedi cael ei gipio gan Sadwrn. Mae data oddi wrth y chwiliedydd Cassini'n gadarnhau'r syniad hwn gyda'r darganfyddiad o garbon deuocsid yn ei chreigiau. Mae Phoebe yn ymddangos i fod yn gemegol debyg i Blwton a Thriton.

Ac eithrio Hyperion, Phoebe ydy'r unig un o loerennau Sadwrn sydd ddim yn cylchio'n gydamserol.

Gallai deunydd o arwyneb Phoebe sydd wedi cael ei dorri ymaith gan drawiadau meteor meicrosgopig fod yn gyfrifol am yr arwynebau tywyll ar Hyperion ac ar hemisffer arweiniol Iapetws.
Mae **Foel Tyn-y-fron** (neu **Moel y Pawl**, neu **Cefn Coch**) yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn ger Bwlch y Groes, rhwng Llanuwchllyn a Llyn Efyrnwy; cyfeiriad grid SH918257. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 559 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 606 metr (1988 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cyfreithiwr, cyfreithegwr, ac hanesydd Ffrengig oedd **Pierre Pithou** (Lladin: *Petrus Pithoeus*; 1 Tachwedd 1539 – 1 Tachwedd 1596) sydd yn nodedig fel canonwr ac un o'r ysgolheigion cyntaf i gasglu a dadansoddi ffynonellau hanes Ffrainc.

Ganed ef yn Troyes, ar lannau Afon Seine, yn Nheyrnas Ffrainc, a chafodd ei fagu'n Galfinydd. Astudiodd Pierre a'i frawd François ym mhrifysgolion Bourges a Valence dan Jacques Cujas. Ym Mhrifysgol Paris daeth Pierre i'r amlwg am ei draethodau ar bwnc y gyfraith Rufeinig, a derbyniodd wisg y cyfreithiwr ym 1560. Ni châi ei alw i'r bar yn Troyes oherwydd ei Brotestaniaeth, felly symudodd am y tro i Sedan yn yr Ardennes, ac ar ddechrau'r Ail Ryfel Crefydd ffoes i ddinas Basel yn y Swistir. Dychwelodd i Ffrainc yn sgil yr llonyddu'r gwrthdaro ym 1570. Wedi cyflafan yr Hiwgenotiaid ym 1572, trodd Pithou yn Gatholig ym 1573. Penodwyd Pithou yn *procureur général* (erlynydd cyffredinol) ym 1579 i lys dro dro a sefydlwyd gan y Brenin Harri III yn nhalaith Guyenne.

Er iddo ymwadu â Phrotestaniaeth yn gyhoeddus, cafodd Pithou ei atal gan y Gynghrair Gatholig rhag trin y gyfraith, felly trodd ei sylw at ymchwilio i hanes yr Eglwys Gristnogol a'r gyfraith ganonaidd. Pithou oedd y cyntaf i gyhoeddi cyfraith y Fisigothiaid, *Leges Wisigothorum* (1579), a chyflawnodd hefyd argraffiad o flwyddnodion y Ffranciaid, *Annales Francorum* (1588). Cyfrannodd hefyd at y traethodyn dychanol *Satire Ménippée* (1594), parodi polemig sydd yn gwatwar y Gynghrair Gatholig a'r achos Sbaenaidd yn y Rhyfeloedd Crefydd. Yn sgil goruchafiaeth y Brenin Harri IV, penodwyd Pithou yn *procureur général* i'r senedd ym Mharis ym 1594. Ar orchymyn y brenin, ysgrifennodd *Les Libertés de l'église gallicane* (1594), gwaith sydd yn cyfundrefnu rheolau a gwirebau Galicaniaeth. Bu farw Pierre Pithou ar ei ben-blwydd yn 57 oed, yn Nogent-sur-Seine, nid nepell oddi wrth ei dref enedigol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Pithou, Pierre" yn y *New Catholic Encyclopedia*. Adalwyd ar wefan Encyclopedia.com ar 25 Tachwedd 2021.
2. 1 2  (Saesneg) Pierre Pithou. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Tachwedd 2021.
Mae **Foel Trawsnant** yn gopa mynydd a geir rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; cyfeiriad grid SS839940. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 248 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 373 metr (1224 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Foel Meirch** yn gopa mynydd a geir yn y Carneddau yn Eryri; cyfeiriad grid SH658637.

Uchder
------

Uchder y copa o lefel y môr ydy 800 metr (2625 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 785 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Gron a Thir Comin Mynytho** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Hydref 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 47.32 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Foel Offrwm** yn gopa mynydd a geir yn Arenig i'r gogledd-ddwyrain o Ddolgellau, Gwynedd; cyfeiriad grid SH749209. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 169 m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 405 metr (1329 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Pen Twyn Mawr** yn gopa mynydd a geir yn y Mynydd Du rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO242267. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 643 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 658 metr (2159 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Pen Lan-fawr** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN890749. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 479 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 523 metr (1716 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Mahesh Bhatt yw ***Phir Teri Kahani Yaad Aayee*** a gyhoeddwyd yn 1993. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***फिर तेरी कहानी याद आई*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Nittin Keni a Johny Bakshi yn India. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Anu Malik. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Pooja Bhatt, Pooja Bedi a Rahul Roy. Mae'r ffilm *Phir Teri Kahani Yaad Aayee* yn 150 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Jurassic Park* a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd. 
Pravin Bhatt oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Mahesh Bhatt ar 20 Medi 1948 ym Mumbai. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1974 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Don Bosco High School.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Mahesh Bhatt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| *Aashiqui* |  | India | 1990-01-01 |
| *Arth* |  | India | 1982-01-01 |
| *Chaahat* |  | India | 1996-06-06 |
| *Daddy* |  | India | 1989-01-01 |
| *Dil Hai Ke Manta Nahin* |  | India | 1991-01-01 |
| *Duplicate* |  | India | 1998-05-08 |
| *Hum Hain Rahi Pyar Ke* |  | India | 1993-01-01 |
| Naajayaz |  | India | 1995-01-01 |
| *Saaransh* |  | India | 1984-01-01 |
| *Zakhm* |  | India | 1998-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 19 Ebrill 2016.
Gwleidydd a chadfridog Pacistanaidd oedd **Pervez Musharraf** (Urdu: پرويز مشرف) (11 Awst 1943 – 5 Chwefror 2023) a wasanaethodd yn Arlywydd Pacistan o 2001 i 2008, a Phennaeth Staff Byddin Pacistan o 1998 i 2007. Daeth i rym yn 1999 trwy drefnu a gweithredu *coup d'état* milwrol ac mae wedi rhoi heibio cyfansoddiad Pacistan ddwywaith; ers hynny, mae wedi cael ei gefnogi'n ymarferol (trwy gymorth milwrol ac ariannol) gan wledydd y Gorllewin gan gynnwys yr Unol Daleithiau. Cipiodd Musharraf rym ar 12 Hydref, 1999, gan droi allan Nawaz Sharif, Prif Weinidog etholedig y wlad, cafodd wared ar y cyrff deddfwriaethol cenedlaethol a thaleithiol, cymerodd iddo'i hun y teitl o Brif Weithredwr a daeth felly'n arweinydd *de facto* llywodraeth Pacistan, y pedwerydd pennaeth milwrol yn hanes y wlad i wneud hynny. Yn ddiweddarach, yn 2001, apwyntiodd Musharraf ei hun i swydd Arlywydd Pacistan.

Ar 3 Tachwedd, 2007, ddyddiau yn unig cyn i Brif Lys Pacistan benderfynu ei barn ar ddeiseb a heriodd ddilysrwydd cyfansoddiadol ei ail-ethol yn arlywydd yn etholaethau dadleuol Hydref 2007, rhoddodd Musharraf heibio'r cyfansoddiad eto, arestiodd sawl barnwr a chyfreithiwr o'r Prif Lys, yn cynnwys y Prif Farnwr Iftikhar Muhammad Chaudhry, gorchmynodd arestio gwrthwynebwyr gwleidyddol ac ymgyrchwyr dros hawliau dynol, a chaeodd bob sianel teledu preifat. Cyhoeddodd stâd o argyfwng yn y wlad. Ymddiswyddodd Musharraf fel arlywydd ar 18 Awst 2008.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Pervez Musharraf, former Pakistani president and army general, dies at 79". *Hindustan Times* (yn Saesneg). 5 Chwefror 2023. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 5 Chwefror 2023. Cyrchwyd 5 Chwefror 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 29069765
* LCCN: no00002146
* ISNI: 0000 0001 2100 2572
* GND: 123954703
* SUDOC: 059385316
* BNF: cb16950671r (data)
* BIBSYS: 6075935
* NKC: js20050725028

 |