recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Graig Ddu** yn gopa mynydd a geir yn Arenig (yn y triongl rhwng rhwng y Bermo a Betws-y-Coed a'r Bala); cyfeiriad grid SH888429. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 466metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 537 metr (1762 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2008.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Graig Fawr, Pontardulais** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 338.89 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gorsaf Reilffordd y Cambrian ar lan ddeheuol Afon Dyfi yw **Cyffordd Dyfi** (Saesneg: *Dovey Junction railway station*). Dyma lle mae'r rheillffordd o Amwythig yn rhannu, a llinellau yn mynd i Aberystwyth a Phwllheli. Darperir gwasanaethau trenau gan Trafnidiaeth Cymru.

Mae Cyffordd Dyfi yn agos iawn i'r pwynt lle mae Gwynedd, Ceredigion, a Phowys yn cyfarfod.

Mae'r orsaf hon yng nghanol gwarchodfa natur yn agos i arfordir Bae Ceredigion lle mae Afon Llyfnant yn llifo i Afon Dyfi. Nid oes pentref yng Nghyffordd Dyfi, ond yn groes i'r farn gyffredinol, nid yw'r orsaf yn anhygyrch: mae llwybr tri chwarter milltir o hyd yn gadael i deithwyr gerdded i Landyfi.

Cafodd yr orsaf hon ei hailadeiladu ddwywaith yn ystod y degawdau diwethaf. Adeilad gan Great Western Railway oedd yr adeilad gwreiddiol ond ailosodwyd yr adeilad gan un gyda tho gwastad yn y saithdegau. Ond yn y nawdegau syrthiodd yr adeilad hwn mewn adfeiliad a chafwyd wared ohono. Yn awr, dim ond cysgod syml sydd yno a ailosod yr adeilad diwethaf.

Hefyd, mae enw'r orsaf hon yn cael ei defnyddio gan dîm pêl-droed yng nghynghrair "Aberystwyth Digs League". Cafodd y tîm ei greu yn 2003.
Sefydlwyd **Raidió Rí-Rá** *(Radio Helynt)* yn 2008 gan fudiad iaith Wyddeleg, Conradh na Gaeilge. Gorsaf 24 awr y dydd sy'n chwarae cerddoriaeth bop y Siartiau Saesneg a hefyd peth Gwyddeleg yw hi. Anelir yr orsaf ar gyfer pobl yn eu harddegau ac ugeiniau. Bychan iawn o siarad sydd ar yr orsaf ond mae hynny o siarad yn yr iaith Wyddeleg.

Lansiwyd yr orsaf yn wreiddiol fel rhan o ddathliadau Seachtain na Gaeilge (Wythnos y Wyddeleg) y 2008. Enw wreiddiol yr orsaf oedd Radió X ond newidiwyd i Radió Rí-Rá yn dilyn cystadleuaeth.

Darlledu
--------

Darlledir yr orsaf ar wefan yr orsaf. Amcangyfrifir fod y wefan yn derbyn 35,0000 ymweliad y mis.

Caiff yr orsaf hefyd ei darlledu ar wasanaeth radio digidol DAB yn ardal Dulyn a Loch Garman (Wexford).

Am fis y flwyddyn adeg Seachtain na Gaeilge a gynhelir ym mis Mawrth darlledir yr orsaf ar donfedd FM yn ardaloedd Dulyn, Corc a Gallimh (Galway) a chyn 2011, yn Limeric hefyd.

Gobaith y rheolwyr yw y caiff yr orsaf ei darlledu ar wasanaeth digidol daearol Gweriniaeth Iwerddon, Soarview, yn y dyfodol. Mae Soarview yn cynnwys ac yn darlledu gorsafoedd cynhenid Iwerddon gan gynnwys sianeli teledu a radio y gwasanaeth wladwriaethol, RTÉ. Mae 9 gorsaf radio RTÉ bellach ar Soarview, gan gynnwys yr orsaf Wyddeleg ei hiaith genedlaethol, sef RTÉ Raidió na Gaeltachta.

CDs Ceol
--------

Ers 2005 fel rhan o ddathliadau Seatchain na Gaeilge cynhyrchwyd CD o ganeuon pop gan grwpiau Gwyddelig poplogaidd wedi eu cyfieithu i'r Wyddelig. Cynhoeddir y CDs yma o dan enw 'Ceol' ('cerddoriaeth'). Defnyddir a hyrwyddir y CDs yma gan Raidió Rí-Rá. Caiff y CDs yma eu rhoi am ddim ac yn 2011 fe'i cynhwysir o fewn cyhoeddiad o'r papur dyddiol yr Irish Daily Star. Mae'r CDs yn cynnwys fersiynau Gwyddeleg o ganeuon gan grwpiau megis The Corrs.

Gweler hefyd
------------

* Raidió Fáilte radio gymunedol Wyddeleg Belffast
* RTÉ Raidió na Gaeltachta - gorsaf Wyddeleg genedlaethol

Dolenni allanol
---------------

* www.rrr.ie
* www.liveradio.ie/stations/radio-ri-ra
* RTÉ Raidió na Gaeltachta
Mae **Rhosydd Nant Eithrim** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Ionawr 2010 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.72 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffilm ryfel gan y cyfarwyddwr León Klimovsky yw ***Quel Maledetto Ponte Sull'elba*** a gyhoeddwyd yn 1969. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***No importa morir*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen a'r Eidal. Lleolwyd y stori yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Adriano Bolzoni a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michele Lacerenza. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ángel del Pozo, Tab Hunter, Barta Barri, Daniele Vargas, José Guardiola, Claudio Trionfi, Howard Ross, Rosanna Yanni ac Erika Wallner. Mae'r ffilm *Quel Maledetto Ponte Sull'elba* yn 94 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1969. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Midnight Cowboy* sef ffilm am ddau gyfaill gan y cyfarwyddwr ffilm John Schlesinger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm León Klimovsky ar 16 Hydref 1906 yn Buenos Aires a bu farw ym Madrid ar 13 Rhagfyr 2003. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1947 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *L'ultimo schérmo: cinema di guerra, cinema di pace*. Edizioni Dedalo. 1984. t. 497. ISBN 9788822050205.
2. ↑  *The Encyclopedia of Popular Music: Grenfell, Joyce - Koller, Hans* (yn Saesneg). MUZE. 2006. t. 420.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Gorffennaf 2016.
Mae **Rhosydd Castell-du a Plas-y-Betws** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 07 Rhagfyr 1995 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 18.05 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Presaddfed** yn siambr gladdu o'r cyfnod Neolithig gerllaw Bodedern ar Ynys Môn. Saif mewn cae heb fod ymhell o Lyn Llywenan.

Mae dwy siambr gladdu, rhyw 1.5 medr oddi wrth ei gilydd. Erbyn hyn mae'r siambr ogleddol yn adfeilion, ond mae meini'r siambr ddeheuol yn parhau yn eu lle. Credir mai ei ffurf wreiddiol oedd dwy siambr gladdu gaeedig wedi eu gorchuddio gan un twmpath, fel yn siambr gladdu Trefignath, ond mae'r twmpath pridd fu o gwmpas y siambrau wedi hen ddiflannu. Mae traddodiad lleol i deulu oedd wedi cael eu troi o'u cartref fyw yn y siambr ddeheuol am gyfnod yn 1801.

Yn ystod y ddeunawfed ganrif roedd beddrod y gogledd mewn anobaith.

Gellir cyrraedd at y siambr gladdu trwy ddilyn y ffordd B5109 o Fodedern, ac yna troi i'r chwith ar ôl rhyw hanner milltir. Mae lle i adael car wrth ochr y ffordd a llwybr cyhoeddus yn arwain at y siambr.

Llyfryddiaeth
-------------

Frances Lynch, *Gwynedd*, A Guide to Ancient and Historic Wales (Llundain: HMSO, 1995)
  



| Bodowyr | **Siamberi Claddu ar Ynys Môn** | Sbiral triphlyg |
| --- | --- | --- |
| Barclodiad y Gawres |
Bodowyr |
Bryn Celli Ddu |
Bryn yr Hen Bobl |
Din Dryfol |
Llugwy |
Pant y Saer |
Presaddfed |
Trefignath |
Tŷ Newydd |
|  |
Mae **Rhosydd Llanwrthwl** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 7 Chwefror 1994 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 46.63 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Rhosyn gwyllt** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rosa canina* a'r enw Saesneg yw *Dog-rose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosyn Coch Gwyllt, Breila, Breilw, Ciros, Egroes, Egroeswydd March y Mieri, Marchiaren, Merddrain, Mieri Ffrenig, Ogfaenllwyn, Rhos y Cŵn Coch, Rhosyn Gwyllt, Rhosyn y Cŵn.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Perthynas â phobl
-----------------

Arferid casglu’r egroes, (mwcog, bochau cochion neu ffrwythau’r rhosyn gwyllt) yn ystod yr ail ryfel byd pan fyddai orenau (ffynhonnell amgen Fitamin C) yn brin.

Cofnodwyd yn llyfr log ysgol gynradd Rhosneigr:

16 Medi 1942: *17lbs rose hips dispatched to Liverpool by passenger train*
24 Medi 1942: *14lbs rose hips dispatched to Gwalchmai, as arranged by the WVS Organisation [Womens' Voluntary Service]*
8 Hydref 1942: *26lbs of rose hips were dispatched to Liverpool by train*
Ac yn llyfr log Ysgol Earle Webster Rd School, Llandegfan, Ynys Môn:

6 Hydref 1944: *40 lbs rose hips sent to Mrs Thornton-Jones*
13 Hydref 1944: *84lbs rose hips sent to Mrs Thornton-Jones making a total for the month of 320lbs, £2.13.4 received for the rose hips*

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]
3. ↑  testun Arddangosfa am Y Rhyfel ym Môn, Oriel Mon

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhosyn gwyllt***
Cadfridog a gwleidydd Rhufeinig oedd **Quintus Sertorius** (tua 123 CC - 72 CC).

Ganed ef yn Nursia, ac wedi ennill slyw yn Rhufain fel areithydd a chyfreithiwr, dechreuodd yrfa filwrol. Ymladdodd ym Mrwydr Arausio dan Quintus Servilius Caepio, yna gwasanaethodd am rai blynyddoedd dan Gaius Marius, gan ymladd ym Mrwydr Aquae Sextiae pan orchfygodd Marius fyddin enfawr y Teutones. Bu'n gwasanaethu yn Sbaen fel tribwn milwrol, yna yn Gallia Cisalpina fel quaestor. Yn y cyfnod yma cafodd anaf a'i gwnaeth yn ddall yn un llygad.

Wedi dychwelyd i Rufain, ceisiodd ddod yn dribwn, ond gwrthwynebwyd hyn gan Lucius Cornelius Sulla. Wedi i Sulla orfodi Marius i ffoi o Rufain, ac yna gadael ei hun i ymladd yn erbyn Mithridates VI, brenin Pontus, bu ymryson yn Rhufain rhwng yr Optimates, dan y conswl Gnaeus Octavius, a'r Populares, dan y conswl Lucius Cornelius Cinna. Cefnogodd Sertorius Cinna a'r Populares, ac er nad oedd yn edmygydd mawr o Marius, cytunodd iddo gael dychwelyd i Rufain.

Dychwelodd Sulla o'r dwyrain yn 83 CC, a bu raid i Sertorius ffoi i Sbaen. Bu'n ymladd yn erbyn cefnogwyr Sulla yn Sbaen a Gogledd Affrica, lle cipiodd ddinas Tingis (Tangier heddiw). Gyrrodd gadfridog Sulla, Q. Caecilius Metellus Pius, allan o Lusitania. Roedd Sertorius yn gadfridog galluog dros ben, a chanddo ddylanwad mawr dros frodorion Sbaen. Rhoddodd un ohonynt ewig gwyn iddo, a dywedid fod yr ewig yma yn trosglwyddo iddo negeseuon gan y dduwies Diana.

Yn 77 CC daeth Marcus Perperna Vento o Rufain gyda byddin i'w gynorthwyo, a'r un flwyddyn daeth Gnaeus Pompeius Magnus o Rufain i gynorthwyo Caecilius Metellus. Enillodd Sertorius nifer o fuddugoliathau dros Metellus a Pompeius. Gwnaeth gytundeb a môrladron Cilicia a dechreuodd drafodaethau gyda Mithridates VI, brenin Pontus. Fodd bynnag llofruddiwyd ef mewn gwledd gan Perpenna Vento yn 72 CC. Hebddo ef, gorchfygwyd Perpenna gan Pompeius a rhoddwyd diwedd ar y rhyfel.

Llyfryddiaeth
-------------

* Adrian Goldsworthy *In the name of Rome: the men who won the Roman Empire* (Phoenix, 2003) ISBN 0-75381-789-6
Mae **Gorsaf reilffordd Carshalton Beeches** yn gwasanaethu maesdref 'deiliog' o'r un enw i'r de o Lundain ar y lein rhwng West Croydon a Sutton. Ni ddylid ei gymysgu â gorsaf Carshalton tua milltir i'r gogledd ar y lein rhwng Sutton a Chyffordd Mitcham. Mae'r orsaf rhwng gorsafoedd Wallington a Sutton. Mae ganddi ddau blatfform a swyddfa docynnau, ond ni fu erioed iard nwyddau yma. Roedd yr orsaf yn holl bwysig yn natblygiad y wlad i'r de o'r lein fel ardal o dai cysurus yn hanner cyntaf yr 20g, wedi iddi gael ei hagor ym 1906 i wasanaethu casgliad o dai newydd - yn y lle cyntaf fel *Beeches Halt* - er i'r lein ei hun fod mewn bodolaeth ers 1847. Bu trenau o'r orsaf arfer redeg i orsafoedd West Croydon, Victoria a London Bridge ar yr un llaw a gorsafoedd Epsom Downs a Holborn Viaduct ar y llall, er bod cyrchfannau'r gwasanaethau wedi newid yn ddiweddar. Cafwyd gwasanaethau trenau trydan (trwy gyfrwng uwch-wifrau) ym 1925, a gymerodd le drenau stêm motor; ond ym 1930 fe gysylltwyd y lein â gweddill system trydedd reilen y Southern Railway.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  gwybodaeth personol
Mae **Rhosydd Nant-yr-henfron** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 5 Chwefror 1998 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.94 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Rhosyn bwrned** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rosa pimpinellifolia* a'r enw Saesneg yw *Burnet rose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosyn Draenllwyn, Mwcog, Rhosyn Burnet, Rhosyn Bwrned, Rhosyn Coesgoch.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhosyn bwrned***
Term a ddefnyddid yn yr Oesoedd Canol am yr ardal frodorol Gymreig cyn ac ar ôl goresgyniad 1282 oedd ***Pura Wallia*** (Lladin: "Cymru bur (neu ddiledryw)"; gweler hefyd Gwalia). Gelwid y rhan arall o Gymru, sef yr ardaloedd lled-ffiwdal ym meddiant Arglwyddi'r Mers, yn *Marchie Wallie*.

Roedd *Pura Wallia* yn cynnwys y tiriogaethau ym meddiant y tywysogion Cymreig a'u cynghreiriaid, sef yn fras Gwynedd, Powys (ond collwyd y rhannau dwyreiniol yn raddol i Arglwyddi'r Mers) a Deheubarth.

Amrywiai'r ffiniau answyddogol yn ôl troeon hanes y cyfnod, ond dyma, fwy neu lai, yr ardal fel yr oedd ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru gan y Saeson yn 1282-3:

* Ynys Môn
* Meirionnydd, Arfon, Arllechwedd, Llŷn ac Eifionydd
* Ceredigion
* rhan sylweddol o'r Berfeddwlad (Sir Ddinbych a rhanau o Sir y Fflint yn ddiweddarach)
* gogledd-orllewin Powys (Powys Fadog ac ardaloedd eraill (Maldwyn yn ddiweddarach)
* Canol a gogledd Sir Gaerfyrddin

Diflanodd y term yn swyddogol gyda phasio'r Deddfau Uno (1536-42), ond mae rhai hanweswyr a daearyddwyr yn defnyddio'r term heddiw am y rhannau o'r wlad sy'n bennaf Gymraeg ei hiaith ac sy'n dal i gyfateb yn fras i'r diriogaeth hanesyddol gyda'r ardaloedd mwy Saesneg a Seisnigaidd ar hyd y Gororau ac ar hyd arfordir y de i dde Sir Benfro yn cyfateb i'r Mers.

Gweler hefyd
------------

* Gwalia
* Tywysogaeth Cymru
* Y Mers
Cadfridog Rhufeinig oedd **Quintus Petilius Cerialis Caesius Rufus** (ganed tua 30 O.C.).

Penodwyd ef yn legad y lleng Legio IX Hispana ym Mhrydain pan oedd Gaius Suetonius Paulinus yn llywodraethwr. Cymerodd ran yn yr ymladd yn erbyn gwrthryfel Buddug a'r Iceni yn 60 - 61, er iddo gael ei orchfygu wrth iddo geisio achub dinas Camulodunum (Colchester heddiw),

Yn ystod Blwyddyn y Pedwar Ymerawdwr (69), cefnogodd ei dad-yng-nghyfraith Vespasian; roedd Cerialis yn briod a merch Vespasian, Flavia Domitilla. Cymerwyd ef yn garcharor gan Vitellius am gyfnod, ond llwyddodd i ddianc, a chymerodd ran yn yr ymosodiad a gipiodd ddinas Rhufain i Vespasian. Wedi i Vespasian ddod yn ymerawdwr, penodwyd ef yn legad Legio XIV Gemina yn Germania Inferior, lle bu'n ymladd yn erbyn Gwrthryfel y Batafiad dan Julius Civilis. Llwyddodd Cerialis i orchfygu Civilis.

Yn 71, penodwyd ef yn llywodraethwr Prydain, a daeth a Legio II Adiutrix gydag ef i'r dalaith. Yn ystod ei gyfnod fel llywodraethwr, ymladdodd yn erbyn y Brigantes yng ngogledd Lloegr. Dychwelodd i Rufain yn 74, a daliodd swydd conswl ddwywaith, yn 74 ac 83.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 232825687
* GND: 1021161535
* BPN: 85209418
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Rheilffordd yn yr Unol Daleithiau oedd **Rheilfordd Chicago, Rock Island a Pacific** adnabuwyd yn well fel Lein Rock Island.
Ar ei hanterth, aeth y rheilffordd ar draws y canolbarth, yn cysylltu Chicago, Minneapolis, Omaha, St Louis, Memphis, Denver, Dallas a Galveston. Defnyddir rhai o'i leiniau hyd at heddiw gan gwmnïau eraill.

Ysgogwyd y gân *Rock Island Line* gan y rheilffordd.

Hanes
-----

Crëwyd Cwmni Rheilffordd Rock Island a La Salle ar 27 Chwefror 1847 i adeiladu rheilffordd rhwng y ddwy dref a chysylltu â'r gamlas i Chicago. Sylweddolyd y buasai'n well cyrraedd Chicago'n uniongyrchol yn hytrach na'r gamlas, a newidiwyd enw'r rheilffordd i Reilffordd Chicago a Rock Island. Aeth y trên cyntaf rhwng Chicago a Joliet ar 10 Hydref 1852, a'r un cyntaf i Rock Island ar 22 Chwefror 1854. Cyrheaddwyd Davenport (Iowa) ar 23ain Ebrill 1856. Ar ôl problemau ariannol, daeth y cwmni yn Rheilfford Chicago, Rock Island a Pacific yng Ngorffennaf 1866. Daeth y rheilffordd ei henw 'Chicago, Rock Island a Pacific ym mis Mai 1866. Roedd ganddi rhwydwaith mawr ond yn anffodus doedd ei leiniau ddim mor uniongyrchol â rheilffyrdd eraill.

Roedd y rheilffordd yn enwog am ei 'Rocedau', trenau wedi'u adeiladu gan Gwmni Electromotif. Ond ar ôl yr Ail Ryfel Byd collwyd traffig i'r ffyrdd Interstate. Caewyd y rheilffordd ym 1980, a gwerthwyd rhai o'i leiniau i gwmnïau eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan american-rails

  

* Terminws Heol LaSalle, Chicago heddiwTerminws Heol LaSalle, Chicago heddiw
* Y Roced Rock IslandY Roced Rock Island
*
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Rhosyn amlflodeuog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rosa multiflora* a'r enw Saesneg yw *Many-flowered rose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosyn Lluosflod.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhosyn amlflodeuog***
Yr Amwythig i Gaer
**Rheilffordd Amwythig i Gaer** (Saesneg: *Shrewsbury to Chester Line*), neu **Rheilffordd Hafren-Dyfrdwy** yw'r rheilffordd sy'n cysylltu Amwythig a Chaer.

Adeiladwyd y rheilffordd gan *Cwmni Rheilffordd Amwythig & Caer* rhwng 1846 a 1848.

Agorwyd y llinell o Gaer i Riwabon ar 4 Tachwedd 1846 - gyda gorsafoedd yn Saltney, Yr Orsedd, Gresffordd, Wrecsam, a Rhiwabon - ac o Riwabon i'r Amwythig ar 14 Hydref 1848, gyda gorsafoedd yng Nghefn, Llangollen Road (Arhosfa Whitehurst yn nes ymlaen), Y Waun, Preesgwyn (Weston Rhyn yn nes ymlaen), Gobowen, Whittington, Rednal, Baschurch a Leaton.

Ar un adeg roedd y llinell yn rhan o'r brif linell Rheilffordd y Great Western o Lundain (Paddington) i Benbedw (Woodside). Dim ond chwech o'r gorsafoedd sydd yn agor heddiw, sef: Caer, Wrecsam Cyffredinol, Rhiwabon, Y Waun, Gobowen, a'r Amwythig.

Heddiw mae trenau yn rhedeg ar dair linell;

* Birmingham (New Street) neu Amwythig a Chaer - Trafnidiaeth Cymru
* Caerdydd (Canolog) a Chaergybi - Trafnidiaeth Cymru

Yn Chwefror 2008, cyhoeddwyd gwasanaeth newydd *Trenau Virgin* o Lundain (Euston) i Wrecsam, trwy Chaer a Crewe, o Ragfyr 2008.
Gorsaf Gogledd Llanrwst
Gorsaf Blaenau Ffestiniog
Mae **Rheilffordd Dyffryn Conwy** yn rheilffordd yng nghalon gogledd Cymru. Mae'n rhedeg rhwng Llandudno trwy Gyffordd Llandudno i Flaenau Ffestiniog. Yn wreiddiol roedd hi'n rhan Rheilffordd Llundain a'r Gogledd-orllewin, a chafodd ei hagor fesul rhan hyd 1879. Mae'n rheilffordd trac unigol rhwng y Gyffordd a Blaenau Ffestiniog sy'n cynnwys twnnel rheilffordd trac unigol hiraf gwledydd Prydain (dros 2½ milltir / 4.22 km), rhwng Dyffryn Lledr a'r Blaenau. Rhwng y Gyffordd a Llandudno mae'n defnyddio trac dwbl Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru.

Y bwriad wrth agor y rheilffordd oedd dwyn llechi o chwareli Stiniog i gei Degannwy. Agorwyd y rhan gyntaf, o'r Gyffordd i Lanrwst, yn 1863. Cyrhaeddwyd Betws-y-Coed yn 1868.

Rhedir y rheilffordd heddiw gan Trafnidiaeth Cymru. Mae'r golygfeydd bendigedig yn ei gwneud yn atyniad twristaidd pwysig yn yr haf ond mae hi'n parhau i fod yn wasanaeth hanfodol i bobl leol yn ogystal. Mae llifogydd Afon Conwy yn amharu ar y rheilffordd yn rheolaidd ac yn bygwth dyfodol y lein.

Trefi a phentrefi ar y lein
---------------------------

* Llandudno
* Degannwy
* Cyffordd Llandudno (cysylltiad â Rheilffordd Arfordir y Gogledd)
* Glan Conwy
* Tal-y-Cafn
* Dolgarrog
* Llanrwst
* Betws-y-Coed
* Pont-y-Pant
* Dolwyddelan
* Y Bont Rufeinig
* Blaenau Ffestiniog (cysylltiad â Rheilffordd Ffestiniog)

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Oriel Fotopic.net Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

| * v
* t
* e
Cymru Trafnidiaeth Cymru |
| --- |
| Sefydliadau | 
* Trafnidiaeth Cymru

 |
| Trên | 
* Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru
* Prif Linell De Cymru
* Masnachfraint Cymru a'r Gororau
* Rheilffordd y Cambrian
* Rheilffordd Dyffryn Conwy
* Rheilffordd Calon Cymru
* Rheilffordd Gorllewin Cymru
* Arfaethedig: Rheilffordd De-Ogledd Cymru

 |
| Bys | 
* TrawsCymru

 |
| Awyr | 
* Maes Awyr Caerdydd

 |
| Ffyrdd | 
* A470

 |
| Porthladdoedd | 
* Porthladdoedd a harbyrau

 |
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Rhosyn gwlanog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rosa tomentosa* a'r enw Saesneg yw *Harsh downy-rose*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosyn Lledwlanog, Brail Panog, Rhosyn Gwlanog, Rhosyn Lled-wlanog.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rhosyn gwlanog***
Trên yn gadael

| Rheilffordd Dyffryn Teifi |
| --- |
|  Legend

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| exCONTg |

 |  | *GWR, Caerfyrddin-Aberteifi*  |
| 

|  |
| --- |
| uBHF |

 |  | Henllan  |
| 

|  |
| --- |
| uHST |

 |  | Forest Halt (wedi cau Tachwedd 2011)  |
| 

|  |
| --- |
| uBHF |

 |  | Pontprenshitw  |
| 

|  |
| --- |
| uHST |

 |  | Hen orsaf Llandyfriog (wedi cau)  |
| 

|  |
| --- |
| uBHF |

 |  | Llandyfriog (Glan yr Afon)  |
| 

|  |
| --- |
| exCONTf |

 |  | *GWR, Caerfyrddin-Aberteifi*  |

 |

Leolir y rheilffordd yn Henllan, pedair milltir i'r dwyrain o Gastell Newydd Emlyn.

Hanes
-----

Adeiladwyd y Rheilffordd Dyffryn Teifi wreiddiol fel Rheilffordd cledrau eang rhwng Caerfyrddin ac Aberteifi, ac agorwyd ym 1860 gan y Rheilffordd De Cymru. Gweithredwyd y rheilffordd rhwng Caerfyrddin a Chynwyl Elfed gan y Rheilffordd Caerfyrddin ac Aberteifi. Estynnir y lein i Bencader a Llandysul ym 1864, ac erbyn 1872, newidiasid i led safonol.

Prynwyd y rheilffordd gan y Rheilffordd y Great Western, ac estynnwyd i Gastell Newydd Emlyn.

Heddiw
------

Mae'r rheilffordd ar agor rhwng dechrau mis Ebrill a diwedd mis Medi, ac hefyd dros Calan Gaeaf ac y Nadolig. Mae llwybrau, safleodd ar gyfer picnic, barbiciw neu wersylla, meysydd chwarae ar gyfer plant, theatr, llyfrgell ac amgueddfa am y Rheilffordd y Great Western.

Locomotifau
-----------

### Stêm

Hunslet 0-4-0ST 606 Alan George, adeiladwyd 1894

Kerr Stuart Haig 0-6-2T 3117 Sgt Murphy, adeiladwyd 1918

### Diesel

Motor Rail 4WDM 60S 11111 Sammy, adeiladwyd 1959

Hudson Hunslet 4WDM Sholto

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan y rheilffordd
* Gwefan Walesrails Archifwyd 2012-11-01 yn y Peiriant Wayback.
Gwobr Glyndŵr
**Gwobr Glyn Dŵr** yw gwobr flynyddol am gyfraniadau arbennig i'r celfyddydau yng Nghymru. Fe'i rhoddir gan Ymddiriedolaeth Tabernacl Machynlleth i ffigyrau blaenllaw ym meysydd cerddoriaeth, celf a llenyddiaeth yn eu tro. Enwir y wobr ar ôl Owain Glyn Dŵr, a goronwyd yn Dywysog Cymru ym Machynlleth.

Medal arian fawr yw'r wobr, gyda chynllun yn dangos Bae Ceredigion ac Afon Dyfi, a lleoliad Machynlleth yn cael ei nodi gan ddarn o aur Cymreig pur 18ct. Cafodd ei chynllunio gan y gemwr lleol Kelvin Jenkins yn 1995, a gwneir copi newydd ganddo bob blwyddyn ers hynny.

Derbynwyr
---------

### Cerddoriaeth

* Ian Parrott (1994)
* Alun Hoddinott (1997)
* Robin Huw Bowen (2000)
* Elinor Bennett (2003)
* Rhian Samuel (2006)
* Llŷr Williams (2009)
* David Russell Hulme (2012)
* Eirian Owen (2015)

### Celf

* Syr Kyffin Williams (1995)
* Iwan Bala (1998)
* John Meirion Morris (2001)
* Peter Prendergast (2004)

### Llenyddiaeth

* Jan Morris (1996)
* Gillian Clarke (1999)
* Gerallt Lloyd Owen (2002)
* Dr John Davies (2005)
* Tudur Dylan Jones (2008)
* Mererid Hopwood (2011)
* Angharad Price (2014)

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Gŵyl Machynlleth Archifwyd 2015-09-10 yn y Peiriant Wayback.


1. ↑  Glyndwr Award Archifwyd 2016-03-24 yn y Peiriant Wayback.. Adalwyd 18 Gorffennaf 2013
Mae **Gwobrau Michael Marks am Bamffledi Barddoniaeth** (a sefydlwyd yn 2009) yn gyfres o wobrau llenyddol Prydeinig am ysgrifennu a chyhoeddi pamffledi barddoniaeth. Oddi ar 2012, gweinyddir y gwobrau gan Ymddiriedolaeth Wordsworth mewn cydweithrediad â'r Llyfrgell Brydeinig a'r *Times Literary Supplement,* a chefnogaeth ariannol Ymddiriedolaeth Elusennol Michael Marks.

Crëwyd y wobr i ddangos pa mor effeithiol y gall pamffledi - a ddiffinnir gan y wobr fel llyfryn hyd at 36 thudalen - fod wrth gyflwyno barddoniaeth newydd i ddarllenwyr. Canmolodd Seamus Heaney sefydlu’r wobr fel cam "ysbrydoledig".

Roedd dau gategori i'r gwobrau yn wreiddiol - sef y pamffled barddoniaeth gorau yn Saesneg, a'r cyhoeddwr pamffledi gorau. Yn fwy diweddar, ychwanegwyd dau gategori ychwanegol, sef gwobr am ddarlunio (ers 2018) a gwobr am Farddoniaeth yn yr Ieithoedd Celtaidd (ers 2019).

Morgan Owen oedd enillydd cyntaf y wobr am Farddoniaeth yn yr Ieithoedd Celtaidd gyda'i gasgliad *moroedd/dŵr* a gyhoeddwyd gan Gyhoeddiadau'r Stamp.

Gwobr Michael Marks am Farddoniaeth yn yr Ieithoedd Celtaidd
------------------------------------------------------------

Mae **Gwobr Michael Marks am Farddoniaeth yn yr Ieithoedd Celtaidd** yn cydnabod pamffled rhagorol o farddoniaeth a gyhoeddwyd mewn iaith Geltaidd yn y DU.

Yn y tabl isod, gwelir rhestr o bamffledi'r rhestrau hir. Caiff yr enillwyr eu dangos mewn print trwm ar frig pob blwyddyn.

| Blwyddyn | Awdur | Teitl | Cyhoeddwr | Beirniaid |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2020 | **Rhys Iorwerth** | ***carthen denau*** | **Cyhoeddiadau'r Stamp** | * Dafydd John Pritchard
 |
| Elinor Wyn Reynolds | *Dy Galon Ofalus / Your Careful Heart* | Rack Press |
| 2019 | **Morgan Owen** | ***moroedd/dŵr*** | **Cyhoeddiadau'r Stamp** | * Dafydd John Pritchard
* David Wheatley
* Aonghas Pàdraig Caimbeul
 |
| Tanya Brittain | *Genev Dons* | Hunan-gyhoeddiad |
| Grug Muse | *Llanw + Gorwel* | Hunan-gyhoeddiad |
| David Greenslade | *Neu* | Hunan-gyhoeddiad |
| Dyfan Lewis | *Golau* | Gwasg Pelydr |
| Dyfan Lewis | *Mawr a cherddi eraill* | Gwasg Pelydr |
| Caryl Bryn | *Hwn ydy'r llais, tybad?* | Cyhoeddiadau'r Stamp |
| Iestyn Tyne | *Cywilydd* | Cyhoeddiadau'r Stamp |
| Cris Dafis | *Mudo* | Cyhoeddiadau'r Stamp |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Alison Flood (25 June 2009). "Poetry pamphlet award goes to Elizabeth Burns". *The Guardian*. Cyrchwyd 20 September 2012.
2. ↑  "Newyddion: Gwobr Michael Marks". *ystamp-1*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-12-12. Cyrchwyd 2019-12-12.
3. ↑  "Paul Muldoon wins £5,000 Michael Marks pamphlet award | Write Out Loud". *www.writeoutloud.net* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-12-16.
4. ↑  "Gwobrwyo Pamffledi Barddoniaeth yn yr Ieithoedd Celtaidd | Llyfrgell Genedlaethol Cymru". *www.llyfrgell.cymru*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-08-07. Cyrchwyd 2020-10-07.
Mae'r llun hwn o fachlud haul yn yr ardal Thousand Islands yn dangos egwyddor y rheol trydyddau
Canllaw yw **Rheol trydyddau** a ddefnyddir yn aml yn y broses o greu delweddau megis dyluniadau, ffilmiau, paentiadau a ffotograffau.[1]

Mae'n cynnig y dylid dychmygu delwedd gyda naw rhan hafal a rennir gan ddwy linell lorweddol a dwy linell unionsyth ac y dylai elfennau pwysig bod ar y llinellau neu'r croesdoriadau hyn.[2]

Mae'r rhai sydd o blaid y dull yn honni fod delweddau sydd'n dilyn y rheol yn creu mwy o densiwn, egni a diddordeb yn y cyfansoddiad na rhoi'r gwrthrych yn y canol.

Mae'r llun ar y dde yn dangos defnydd o'r rheol trydeddau. Mae'r gorwel yn eistedd ar y llinell llorwedd sydd yn torri'r trydydd is o wedddill y llun. Mae'r coeden yn eistedd ar y pwynt lle mae'r llinellau yn croesi. Nid oes angen i bwyntiau o ddiddordeb cyffwrdd ar linell er mwyn manteisio ar y rheol. Er enghraifft mae'r darn disglair o'r awyr sydd yn agos i'r gorwel yn chwympo ar y pwynt lle mae llinellau yn croesi, yn digon agos i fanteisio ar y rheol

Defnydd
-------

Dyma enghraifft o lun sydd wedi ei docio heb, a gyda'r, rheol trydyddau.

Llun heb y rheol, a llun gyda'r rheol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sandra Meech (2007). *Contemporary Quilts: Design, Surface and Stitch*. Sterling Publishing. ISBN 0-7134-8987-1.
2. ↑  Bryan F. Peterson (2003). *Learning to see creatively*. Amphoto Press. ISBN 0-8174-4181-6.

Gweler hefyd
------------

* Y petrual aur
Gwas neidr o deulu'r Libellulidae ('Y Picellwyr') yw'r **Gwäell wythien goch** (Lladin: *Sympetrum fonscolombii*; lluosog: **gweyll gwythïen goch**). Dyma'r teulu mwyaf o weision neidr drwy'r byd, gyda dros 1,000 o rywogaethau gwahanol. Mae i'w ganfod yn ne Ewrop ac ers 1990au fe'i canfyddwyd yng ngogledd Ewrop, gan gynnwys gwledydd Prydain ac Iwerddon.

Sillefir ei henw Lladin weithiau fel *fonscolombei* yn hytrach na *fonscolombii*. Ar hyn o bryd mae o fewn y genws *Sympetrum*, ond mae tystiolaeth genetig yn dangos na ddylai fod, felly ni fydd yn aros yn hir iawn o fewn y genws hwn.

Mae hyd ei adenydd yn 40mm ac mae'r oedolyn i'w weld yn hedfan rhwng Mai Hydref- ger llwyni coed, llysdyfiant a phlanhigion eraill ar lanau llynnoedd llonydd a phyllau dŵr.

Mae'r Gwäell wythien goch (neu'r *S. fonscolombii* fel y caiff ei alw gan naturiaethwyr) yn hynod o debyg i'r *Crocothemis erythraea* - yn benaf oherwydd eu lliw coch llachar, gyda bonyn yr adenydd yn felyn. Fodd bynnag, nid oes gan *C. erythraea* ddu ar ei goesau na'i ben, ac mae ei gorff yn fwy llydan.

Gweler hefyd
------------

* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
Rhaeadr yng Ngwlad yr Iâ yw **Gullfoss** ("Rhaeadr Aur"; Ynghylch y sain ymaIcelandic pronunciation (help·info)). Fe'i lleolir mewn canyon ar Afon Hvítá yn ne-orllewin y wlad.

Lleoliad Gullfoss yng Ngwlad yr Iâ
Gullfoss yw un o atyiadau twristaidd mwyaf poblogaidd Gwlad yr Iâ. Mae'n rhan o gylchdaith enwog y 'Golden Ring' sy'n cynnwys y Þingvellir a geyser Haukadalur sy'n boblogaidd gyda thwristiaid.

Mae'r afon Hvítá lydan yn rhuthro i'r de a, tua cilomedr cyn y rhaeadr ystumio'n dynn i'r dde gan lifo lawr bwa tair-gris cyn cwympo'n sydyn mewn dau gymal (11 metre or 36 feet
, a 21 metre or 69 feet
) mewn i hollt 32 metre (105 ft)
 o ddyfnder. Mae'r hollt oddeutu 20 metre (66 ft)
 o led a 2.5 kilometre (1.6 mi)
 o hyd. Bydd, ar gyfartaledd, tua 140 cubic metre (4,900 cu ft)
 o ddŵr yn llifo lawr y rheadr yr eiliad yn yr haf a 80 cubic metre (2,800 cu ft)
 yr eiliad yn y gaeaf. Roedd y llif uchaf a nodwyd yno yn 2,000 cubic metre (71,000 cu ft)
 yr eiliad.

Yn ystod hanner cyntaf 20g ac am rai blynyddoedd yn hwyr yn yr 20g bu sôn am ddefnyddio Gullfoss er mwyn cynhyrchu trydan. Ond methiant bu hyn, yn rannol oherwydd diffyg arian. Gwerthwyd y rhaeadr maes o law i wladwriaeth Gwlad yr Iâ. Mae bellach wedi ei warchod.

Roedd Sigríður Tómasdóttir, merch un o berchnogion Gullfoss, Tómas Tómasson, yn benderfynnol o gadw'r rhaeadr, er iddi fygwth daflu ei hun mewn iddo fel hunanladdiad. Er bod nifer yn dal i gredu mai Sigríður achubodd y rhaeadr i'w warchod, dydy'r stori ddim yn wir. Ond mae cofeb carreg iddi uwchlaw'r rhaeadr sy'n dangos ei proffil.

Gullfoss mewn diwylliant poblogaidd
-----------------------------------

* Mae Gullfoss yn ymddangos ar glawr albwm "Porcupine" gan y grŵp Saesnig, Echo and the Bunnymen.
* Sonir am y rhaeadrau yn y nofelig, *The Odd Saga of the American and a Curious Icelandic Flock*; yn ystod cinio noda Snorri ei hoffter o raeadr Gullfoss, tra bod Dr. Gustafsson yn ffafrio Glymur.

* Ymddangosa Gullfoss yn fideo pop "Heaven" gan y band Live.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gullfoss Sigridur Tomasdottir". Nat.is. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-10-14. Cyrchwyd 2012-01-01. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  
"The Odd Saga of the American and a Curious Icelandic Flock". *Google Books*. Cyrchwyd 5 Mai 2012.

Oriel
-----

* Wrth edrych lawr y dyffrynWrth edrych lawr y dyffryn
* Gullfoss yn y niwl, 30 Mehefin 2005Gullfoss yn y niwl, 30 Mehefin 2005
* Gullfoss yn yr haul, Mai 2006Gullfoss yn yr haul, Mai 2006
* Gullfoss yn hwyr, Mawrth 2007Gullfoss yn hwyr, Mawrth 2007
* Gullfoss, Awst 2013
* Haf 2014Haf 2014
* Golygfa o'r ffinGolygfa o'r ffin
* Gullfoss ar 22 Chwefror 2017Gullfoss ar 22 Chwefror 2017
Mae **Glanrhoca** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 09 Tachwedd 1998 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.44 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Y gofodwr Buzz Aldrin yn cerdded ar y Lleuad.
**Glaniad ar y Lleuad** (Saesneg: *Moon landing*) yw pan mae llong neu gerbyd gofod yn glanio ar arwyneb y Lleuad. Mae hyn yn cynnwys cerbydau gyda phobl a rhai hebddynt. 

Y gwrthrych cyntaf a wnaed gan bobl i gyrraedd arwyneb y Lleuad oedd Luna 2 yr Undeb Sofietaidd ar 13 Medi 1959. Roedd hynny yn dilyn methiant Luna 1 yn gynharach yr un flwyddyn. Yn 1962 y llwyddodd yr Unol Daleithiau hefyd i roi cerbyd - y Ranger 4 - ar y Lleuad.

Apollo 11 yr Unol Daleithiau oedd y cerbyd cyntaf â phobl arno i gyrraedd y Lleuad, a hynny ar 20 Gorffennaf 1969. Mae pobl wedi glanio ar y lleuad chwe gwaith (pob un rhwng 1969 a 1972), a nifer lawer o gerbydau wedi glanio heb bobl ynddynt. Ni fu unrhyw laniadau meddal rhwng 22 Awst 1976 a 14 Rhagfyr 2013.

Mae cyfanswm o ddeuddeg o ddynion wedi glanio ar y Lleuad, pob un ohonynt wedi'i anfon yno gan yr Unol Daleithiau. Cafodd hyn ei gyflawni gyda dau beilot-ofodwr yn hedfan Modiwl Lleuadol ar bob un o'r chwe pherwyl NASA dros gyfnod o 41 mis yn dechrau ar 20 Gorffennaf 1969 UTC, gyda Neil Armstrong a Buzz Aldrin ar fwrdd Apollo 11, ac yn gorffen ar 14 Rhagfyr 1972 UTC gyda Gene Cernan a Jack Schmitt ar fwrdd Apollo 17. Cernan oedd y diwethaf i gamu oddi ar arwyneb y Lleuad.

Roedd gan bob un o'r perwylion Apollo drydydd aelod o'r criw a arhosodd ar fwrdd y Modiwl. Roedd gan y tri pherwyl olaf gerbyd crwydro i hwyluso symud o un lle i'r llall.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Luna 2". NASA–NSSDC.
2. ↑  NASA Apollo 11 40th anniversary.

Dolenni allanol
---------------

* Tudalen NASA ar laniadau ar y Lleuad, ayb. (yn cynnwys gwybodaeth am weithgareddau asiantaethau gofod eraill.)
* Oriel Flickr Archif Prosiect Apollo: casgliad o ddelweddau ansawdd uchel o laniad ar y Lleuad a gorchwylion Apollo.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Renato Castellani yw ***Questi Fantasmi*** a gyhoeddwyd yn 1967. Fe'i cynhyrchwyd gan Carlo Ponti yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Napoli. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Adriano Baracco a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Luis Bacalov. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Sophia Loren, Vittorio Gassman, Marcello Mastroianni, Mario Adorf, Lucio Dalla, Margaret Lee, Aldo Giuffrè, Valentino Macchi, Piera Degli Esposti, Nietta Zocchi a Francis de Wolff. Mae'r ffilm *Questi Fantasmi* yn 104 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1967. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *You Only Live Twice* sef ffilm llawn cyffro gan Lewis Gilbert. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Tonino Delli Colli oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Jolanda Benvenuti sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *These Ghosts*, sef drama gan yr awdur Eduardo De Filippo.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Renato Castellani ar 4 Medi 1913 yn Finale Ligure a bu farw yn Rhufain ar 14 Tachwedd 1992. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 75 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Polytechnig Milan.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Renato Castellani nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.
Mae **Rheilffordd Alberni Pacific** yn rheilffordd dreftadaeth ar Ynys Vancouver, Canada. Mae gorsaf y rheilffordd ym Mhort Alberni ac mae’r rheilffordd yn mynd trwy’r coetir cyfagos i’r harbwr a Melin McLean. Oherwydd problemau gyda boeler y locomotif (locomotif Cwmni Baldwin 1929), dydy'r rheilffordd ddim wedi bod yn weithredol ers 2019.

Adeiladwyd yr orsaf ym 1911-12 ar gyfer Rheilffordd y Canadian Pacific. Prynwyd yr adeilad gan ddinas Port Alberni, at atgyweiriwyr yr adeilad gan wirfoddolwyr ym 1990. Mae’r orsaf ar gofrestr safleoedd hanesyddol Canada.

Locomotifau Stêm
----------------

### Locomotif Shay

Y Shay
Locomotif sy’n dyddio o 1912.

### Buda

Locomotif petrol 1928, yn wreiddiol o Waith Haearn Westminster.

### Locomotif Baldwin 2-8-2T

Y locomotif Baldwyn a thrên
Rhif 7; y locomotif sy arfer yn gweithredu ar y rheilffordd.

locomotifau diesel
------------------

### Rhif 11

Adeiladwyd rhif 11 ym 1942. Defnyddir y locomotif ar drenau os dydy’r locomotifau stêm ddim ar gael.

### Rhif 8427

Mae 8427 yn locomotif ALCO RS-3, adeiladwyd ym 1954 ar gyfer Rheilffordd Canadian Pacific. Prynwyd y locomotif gan Crown Zellerbach Cyf ar gyfer gwaith fforestiaeth yn Ladysmith, Columbia Brydeinig. Prynwyd y locomotif gan [[Cymdeithas Hanesyddol Dywidiannol Gorllewin Ynys Vancouver tua 1994/5.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan y rheilffordd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-06-30. Cyrchwyd 2020-05-22.
2. ↑  "Gwefan albernichamber.ca". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-09-25. Cyrchwyd 2020-05-22.
3. ↑  Gwefan historicplaces.ca
4. ↑  Gwefan visitorinvictoria.ca

Dolen allanol
-------------

* Gwefan y rheilffordd Archifwyd 2020-06-30 yn y Peiriant Wayback.
Roedd **Rheilffordd Chwarel y Penrhyn** yn rheilffordd oedd yn cysylltu Chwarel y Penrhyn gerllaw Bethesda a dociau Porth Penrhyn gerllaw Bangor. Dechreuodd y rheilffordd fel ***Tramffordd Llandygai*** yn 1798. Yn 1801, cymerwyd lle Tramffordd Llandygai gan Reilffordd y Penrhyn, yn dilyn trac gwahanol. Roedd tua 6 milltir o hyd.

Adeiladwyd Tramffordd Llandygai, oedd tua milltir o hyd, gan Richard Pennant, Barwn 1af Penrhyn. Roedd yn cludo fflintiau o felin fflintiau ger afon Cegin i Borth Penrhyn. Yn 1801, adeiladwyd rheilffordd i gysylltu Chwarel y Penrhyn a Porth Penrhyn, oedd yn defnyddio ceffylau a disgyrchiant i dynnu'r wagenni. Yn 1878 dechreuwyd defnyddio trenau ager.

Trac yr hen reilffordd, Tregarth.
Caewyd y rheilffordd yn 1962. Mae rhan o'r hen drac yn awr yn ffurfio rhan o Lôn Las Ogwen.

* Tramffordd LlandygaiTramffordd Llandygai
* Rheilffordd y Penrhyn (1801-1878)Rheilffordd y Penrhyn (1801-1878)
* Rheilffordd Chwarel y Penrhyn (1878-1962)Rheilffordd Chwarel y Penrhyn (1878-1962)