*Noder nad erthygl am Brifysgol Glyndŵr yw hwn*
Roedd **Ysgol Glyndŵr** yn ysgol addysg cynradd ac uwchradd breswyl am-dâl a sefydlwyd ym Mryntirion, Trelales, Pen-y-bont ar Ogwr rhwng 1968-70. Sefydlwyd yr ysgol gan cenedlaetholwr ac entrepreneur, Trefor Morgan a'i wraig, Gwyneth, oedd hefyd yn athrawes yno. Daeth yr ysgol i ben yn ddisymwth yn dilyn marwolaeth Trefor Morgan yn 56 oed.

Hanes
-----

Roedd sefydlu'r ysgol yn ddatblygiad ar fenter arall flaenorol gan Trefor Morgan i hyrwyddo addysg Gynraeg, sef sefydlu Cronfa Glyndŵr yn 1963. Gellir ei weld fel datblygiad o'r ymgais i sefydly Ysgol Gymraeg Aberystwyth yn 1939, a oedd yn ysgol am-dâl i gychwyn, ac ymdrech Gwyn M. Daniel ac eraill i sefydlu ysgol gynradd Gymraeg yng Nghaerdydd yn 1940 ar yr un sail. Yn debyg i ysgolion Llydaweg rhwydwaith Diwan, y prif symbyliad oedd cynnig addysg Gymraeg llawn, nid creu ysgol fonedd yn y traddodiad Seisnig. 

Sefydlwyd yr ysgol yn sgîl "rhwystredigaeth rhieni ardal Pen-y-bont gyda Chyngor Sir Forgannwg i sefydlu addysg Gymraeg yn yr ardal", yn ôl Yr Athro Laura McAllister bu'n ddisgybl yn yr ysgol.

Lleolwyr yr ysgl ar safle hen ysgol breifat. Yn wahanol i Ysgol Gyfun Rhydfelen, yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yn nwyrain Morgannwg, roedd Ysgol Glyndŵr am ddysgu pob pwnc trwy gyfrwng y Gymraeg, gan gynnwys y gwyddoniaethau.

Sefydlwyd yr ysgol yn 1968 ond bu iddo cau yn fuan wedi marwolaeth disymwth Morgan yn 1970.

Derbyniodd yr ysgol wrthwynebiad o du cefnogwyr addysg Gymraeg, a bryderai ei fod yn rhoi cynsail i'r awdurdodau lleol beidio darparu ysgolion cyfrwng Cymraeg gwadol a'r ffaith y gall sefydlu ysgol breifat breswyl roi nerth i honiadau ac ensyniadau gwrthwynebwyr addysg Gymraeg bod addysg Gymraeg yn rhywbeth i bobl gyfoethog ac elite. Yn ôl Brian James, cyfaill i Trefor a Gwyneth, a ddaeth maes o law yn Ddiwrprwy Brif Athro Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf yng Nghaerdydd ac yn Ysgrifennydd Cronfa Glyndŵr, gallai honiadau o snobyddiaeth "ddim fod yn bellach o feddyliau [nhw] na chreu 'ysgol fonedd'. Roeddynt yn weriniaethwyr a'r adeg hynny yr unig ffordd o gynnig addysg gyfan cyfrwng Cymraeg unrhyw le yn y wlad ... byddant [Trefor a Gwyneth] yn rhoi eu harian ei hunain i gefnogi rhieni oedd yn gefnogi'r un weledigaeth â hwy ond doedd methu fforddio'r gost."

Yr Ysgol
--------

### Athrawon

Un o'r athrawon yn yr ysgol oedd y prifardd Gerallt Lloyd Owen a enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd yn 1969 am ei gerdd enwog i Llywelyn ap Gruffudd, pan oedd yn athro yn Ysgol Glyndŵr.

Yr athrawon eraill oedd; Elin Garlick, John (Jac) Harris, Rita Bohana and Falmai Pugh.

Roedd gwraig Trefor, Gwyneth hefyd yn athrawes.

### Gwisg

Yn ôl Elin Hefin, (neé Williams), oedd yn ddisgybl yn yr ysgol gyda'i chwaer, Siwan, roedd gwisg yr ysgol yn cynnwys sannau llwyd, a tiwnic brethyn glas golau gyda bathodyn Croes Geltaidd yr ysgol. 

Arwyddair yr ysgol oedd, "Gan Brynu'r Amser".

Dolenni
-------

* Gwefan swyddogol Cronfa Glynŵr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  James, Bryan (October 2014). "50 years on – and still the battle continues!". *www.cronfaglyndwr.net*. Ninnau, the North American Welsh Magazine. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-02-22. Cyrchwyd 14 February 2016.
2. ↑  McAllister, Laura (2018-06-23). "Education in Wales needs a Different Apprach". Wales Online.
3. ↑  Williams, Iolo Wyn (2003). *Our Children's Language: The Welsh-medium Schools of Wales 1939-2000*. Cardiff: Y Lolfa. t. 72. ISBN 9780862437046.
4. 1 2 3 4  Jobbins, Siôn T. (2011). *Glyndŵr's School*. The Phenomenon of Welshness: or 'How many aircraft carriers would an independent Wales have?', Glyndŵr's School. Cyrchwyd 2022-02-19.