recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwibanwr gyddfgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwibanwyr gyddfgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pachycephala nudigula***; yr enw Saesneg arno yw *Bare-throated whistler*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. nudigula*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r chwibanwr gyddfgoch yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwibanwr gyddfgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwibanwr ystlysfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwibanwyr ystlysfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Hylocitrea bonensis***; yr enw Saesneg arno yw *Buff-throated thickhead*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *H. bonensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r chwibanwr ystlysfelyn yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwibanwr ystlysfelyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cliradain y cwrens**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **cliradenydd y cwrens**; yr enw Saesneg yw *Currant Clearwing*, a'r enw gwyddonol yw *Synanthedon tipuliformis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae cliradain y cwrens yn lindysyn sydd yn bwydo tu fewn i goesynnau llwyni cwrens duon, cwrens cochion ac eirin Mair, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Synanthedon tipuliformis***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Checklist of the Sesiidae of the World
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwibanwr gwargoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwibanwyr gwargoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aleadryas rufinucha***; yr enw Saesneg arno yw *Rufous-naped whistler*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. rufinucha*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r chwibanwr gwargoch yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwibanwr gwargoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Pianydd jazz o Gymro oedd **Dillwyn Owen Paton Jones** (19 Awst 1923 - 22 Mehefin 1984).

Yn fab i reolwr banc fe'i ganwyd yn Sunnyhill, Castellnewydd Emlyn, ac fe wnaeth y teulu symud i Dalgarth a Llanymddyfri. Roedd ei dad wedi ei fagu yng Nghei Newydd. Fe'i ganwyd yng Nghastell Newydd Emlyn a'i fagu yng Nghei Newydd, Ceredigion.

Ei athrawes biano gyntaf oedd ei fam Lavinia Bevan ac wedyn yn Llandeilo, Emlyn Evans. Dywedir ei fod yn chwarae gwaith Robinstein yn saith oed. Mynychodd Goleg Llanymddyfri fel disgybl dydd yn 1935. Gadawodd yn 1940, ac ar ôl ychydig o amser yn gweithio mewn banc ymunodd â'r llynges yn 1945. Daeth allan o'r llynges yn Mehefin 1946. Ar ôl gweithio mewn banc yn Llundain am ychydig cyn mynd i Goleg Cerdd y Drindod, Llundain. (Trinity College of Music).

Ar ôl ymfudo i America yn 1961 bu yn cyd-chwarae gyda pobl fel Gene Krupa, Jimmy McPartland a Yank Lawson.

Dechreuodd ei yrfa jaz gyda Carlo Krahmer a Humphrey Lyttelton.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 19322117
* LCCN: no2001006809
* ISNI: 0000 0000 5256 1169
* BNF: cb170657057 (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae ***Cofiant a phregethau y Parchedig D. Saunders, D.D***, dan olygyddiaeth W. James a John Morgan Jones yn gofiant a gyhoeddwyd gan Argraffwasg Lewis Evans, 13 castle Street, Abertawe ym 1894.

Cefndir
-------

Mae'r gyfrol yn adrodd hanes David Saunders (20 Mai 1831 – 19 Hydref 1892), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a anwyd yng Nghastellnewydd Emlyn a bu farw yn Aberdâr.

Cynnwys
-------

Mae'r cofiant yn sôn am hanes ei fagwraeth a'i ieuenctid yn Llanbedr Pont Steffan a Threforys a'i waith cyntaf fel saer. Mae'r llyfr yn trafod yr addysg derbyniodd yn ysgolion Abertawe, Coleg Normal Abertawe a Choleg Trefeca a Phrifysgol Glasgow. Ceir ei hanes fel gweinidog ym Mhenclawdd, Bro Gŵyr, Aberdâr, Lerpwl, Abercarn a Lerpwl eto. Mae'r llyfr hefyd yn cynnwys cofnod o 19 o'i bregethau. Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*.

Penodau
-------

Mae'r gyfrol yn gynnwys y penodau canlynol:

1. Ei Rieni
2. Ei Enedigaeth
3. Ei Febyd
4. Dechrau Pregethu
5. Yn yr Athrofa
6. Yn Aberdâr
7. Yn Liverpool
8. Yn Abercarn
9. Yn Abertawe
10. Nodweddion ei Gymeriad
11. Nodweddion ei Bregethu.
12. Ei Gystudd, ei Angau, a'i Gladdedigaeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  James, W; Jones, John Morgan, gol. (1894). *Cofiant a phregethau y parchedig D. Saunders*. Abertawe: L. Evans.
2. ↑  "SAUNDERS, DAVID (1831 - 1892), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, pregethwr huawdl | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-11-28.
3. ↑  "Internet Archive: Digital Library of Free & Borrowable Books, Movies, Music & Wayback Machine". *archive.org*. Cyrchwyd 2019-11-27.
Adeiladwyd locomotif stêm rhif 3440 **City of Truro** ym 1903 yng Ngweithdy Swindon Rheilffordd y Great Western. Roedd 20 locomotif o'r un dosbarth, hanner ohonynt yn drawsnewidiadau o ddosbarth 'Albarta'.

Cynlluniwyd y locomotif gan George Jackson Churchward, Prif Beiriannydd y Great Western. Honnwyd bod y locomotif yr un cyntaf i gyrraedd 100 milltir yr awr, yn ystod siwrnai o Plymouth i Lundain ar 9 Mai 1904 efo trên post. Pwys y trên 6 cerbyd oedd 148 tunnell, heb gynnwys pwys y locomotif (90 tunnell). Honnwyd gan Charles Rous-Marten bod y trên wedi cyrraedd 102.3 milltir yr awr rhwng Twnnel Whitehall a Wellington, Gwlad yr Haf, yn ymyl Taunton. Cyhoeddwyd y manylion (ond heb ddatgelu'r cyflymder) gan Rous-Marten yng Nghylchgrawn Railway Magazine y mis nesaf. Roedd gan y Great Western bryderon am adwaith y cyhoedd i'r fath gyflymder. Cadarnhawyd y cyflymder yn y cylchgrawn yn Ebrill 1908.

Awgrymwyd Charles Collett (Prif Beiriannydd y Great Western rhwng 1922 a 1941) dylai 'City of Truro' yn mynd i'r Amgueddfa Genedlaethol newydd yn Efrog ym 1931, a thynnwyd 'City of Truro' o wasanaeth yn syth.

Atgyweiriwyd y locomotif ym 1957 a defnyddiwyd ar drenau arbennig. Atgyweiriwyd y locomotif eto ym 1984, ac eto yn 2004, yn costio £130,000.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  "Gwefan swindonweb". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-05. Cyrchwyd 2016-04-08.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys hiciog** (enw gwyddonol: *Calypogeia arguta*; enw Saesneg: *notched pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon yn eitha cyffredin yng ngwledydd Prydain, ar wahan i ddwyrain Lloegr a dwyrain yr Alban. Fe'i ceir ym mhob cwr o Gymru.

Disgrifiad
----------

Fel y rhywogaethau cyffredin eraill o Calypogeia, mae coesynnau'r Codlys hiciog wyrdd goleuach na'r rhan fwyaf o lysiau'r afu eraill. Maent hefyd yn fflat, sy'n elfen nodweddiadol o'r grwp. Ond maent yn feinach na'r rhelyw: 1-2.5 mm o led. Mae pob deilen tua 1.2 mm o hyd a 1 mm o led. Ei nodwedd unigryw yw'r pâr o ddannedd bach ar ben pob deilen.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys hiciog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.

1. 1.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cliradain yr helyg**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **cliradenydd yr helyg**; yr enw Saesneg yw *Sallow Clearwing*, a'r enw gwyddonol yw *Synanthedon flaviventris*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae cliradain yr helyg yn lindysyn sydd yn bwydo tu fewn i goesynnau helyg, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Checklist of the Sesiidae of the World
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwibanwr torfelyn Swlawesi** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwibanwyr torfelyn Swlawesi) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pachycephala sulfuriventer***; yr enw Saesneg arno yw *Sulphur-vented whistler*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. sulfuriventer*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r chwibanwr torfelyn Swlawesi yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwibanwr torfelyn Swlawesi** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Etholaeth seneddol yn Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Chippenham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Chippenham yn WiltshireEtholaeth Chippenham yn Wiltshire
* Wiltshire yn LloegrWiltshire yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol fel bwrdeistref seneddol yn y 13g a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol, ac un aelod ar ôl hynny. Fe'i diddymwyd yn 1983. Fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1868–1885: Gabriel Goldney (Ceidwadol)
* 1885–1886: Banister Fletcher (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: Henry Brudenell-Bruce (Ceidwadol)
* 1892–1910: John Dickson-Poynder (Ceidwadol, wedyn Rhyddfrydol)
* 1910–1922: George Terrell (Ceidwadol)
* 1922–1924: Alfred Bonwick (Rhyddfrydol)
* 1924–1943: Victor Cazalet (Ceidwadol)
* 1943–1962: David Eccles (Ceidwadol)
* 1962–1979: Daniel Awdry (Ceidwadol)
* 1979–1983: Richard Needham (Ceidwadol)
* 1983: *diddymwyd yr etholaeth*
* 2010–2015: Duncan Hames (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–presennol: Michelle Donelan (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn  Ne-orllewin Lloegr**

Bridgwater a Gorllewin Gwlad yr Haf **·** 
Caerfaddon **·** 
Caerloyw **·** 
Caersallog **·** 
Caerwysg **·** 
Camborne a Redruth **·** 
Canol Dorset a Gogledd Poole **·** 
Canol Dyfnaint **·** 
Cotswolds **·** 
Cheltenham **·** 
Chippenham **·** 
Christchurch **·** 
De Bryste **·** 
De Dorset **·** 
De Swindon **·** 
De-ddwyrain Cernyw **·** 
De-orllewin Dyfnaint **·** 
De-orllewin Wiltshire **·** 
Devizes **·** 
Dwyrain Bournemouth **·** 
Dwyrain Dyfnaint **·** 
Dwyrain Bryste **·** 
Filton a Bradley Stoke **·** 
Fforest y Ddena **·** 
Gogledd Cernyw **·** 
Gogledd Dorset **·** 
Gogledd Dyfnaint **·** 
Gogledd Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd Swindon **·** 
Gogledd Wiltshire **·** 
Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf **·** 
Gogledd-orllewin Bryste **·** 
Gorllewin Bournemouth **·** 
Gorllewin Bryste **·** 
Gorllewin Dorset **·** 
Kingswood **·** 
Newton Abbot **·** 
Plymouth Moor View **·** 
Plymouth Sutton a Devonport **·** 
Poole **·** 
St Austell a Newquay **·** 
St Ives **·** 
Somerton a Frome **·** 
Stroud **·** 
Taunton Deane **·** 
Tewkesbury **·** 
Tiverton a Honiton **·** 
Torbay **·** 
Torridge a Gorllewin Dyfnaint **·** 
Totnes **·** 
Truro ac Aberfal **·** 
Thornbury a Yate **·** 
Wells **·** 
Weston-super-Mare **·** 
Yeovil
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwibanwr llwydwinau** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwibanwyr llwydwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pachycephala simplex***; yr enw Saesneg arno yw *Grey whistler*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. simplex*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r chwibanwr llwydwinau yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwibanwr llwydwinau** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys cyffredin** (enw gwyddonol: *Calypogeia fissa*; enw Saesneg: *common pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru a bron ym mhob rhan o wledydd Prydain.

Disgrifiad
----------

Dyma'r rhywogaeth mwyaf cyffredin o'r genws Calypogeia.

Y planhigyn eithaf amrywiol hwn yw ein Calypogeia mwyaf cyffredin, ac un o'r llysiau'r afu Prydeinig mwyaf cyffredin. Fel arfer, mae'r coesynnau yn 1.5–3.5 mm o led, wedi'i ffurfio o 2 res o ddail sy'n gorgyffwrdd ychydig. Mae'r dail yn fwy mai na'r rhywogaethau eraill o fewn y genws.

Cynefin
-------

Mae'n hoff o bridd asidig e.e. llefydd mawnog, cerrig meddal neu goed pwdwr, fel arfer ar lethrau a mannau agored.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys cyffredin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 14 Mai 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Gwleidydd o'r Alban yw **Deidre Brock** (ganwyd 23 Tachwedd 1961) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ogledd Caeredin a Leith; mae'r etholaeth yn Ninas Caeredin. Mae Deidre'n cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Ganwyd Brock yng Ngorllewin Awstralia a magwyd hi yn Perth. Astudiodd Saesneg ym Mhrifysgol Curtin ac actio yn Academi Perfformio a Chelfyddyd, Awstralia. Cymerodd ran yn yr opera sebon boblogaidd *Home and Away*. Wedi gwyliau yn Awstralia yn 1996, penderfynodd symud i fyw yno.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Deidre Brock 23742 o bleidleisiau, sef 40.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 31.3 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 5597 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwibanwr cefnwinau** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwibanwyr cefnwinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Coracornis raveni***; yr enw Saesneg arno yw *Maroon-backed whistler*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. raveni*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r chwibanwr cefnwinau yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwibanwr cefnwinau** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **codin** yn gysglyn a ddefnyddir i drin poen, fel meddygaeth peswch, ac ar gyfer dolur rhydd.

Defnydd
-------

Defnyddir codin fel arfer i drin graddau ysgafn i gymedrol o boen. Gall mwy o fudd deillio o gyfuno codin â pharasetamol neu gyffur gwrthlidiol ansteroidal (NSAID) fel aspirin neu ibuprofen.

Nid yw tystiolaeth yn cefnogi ei ddefnydd ar gyfer atal peswch acíwt mewn plant nac oedolion.  Yn Ewrop ni chaiff ei argymell fel meddygaeth peswch yn y rhai dan ddeuddeg oed. Yn gyffredinol caiff ei gymryd trwy'r genau. Fel arfer mae'n dechrau gweithio ar ôl hanner awr gyda'r effaith fwyaf ar ôl dwy awr. Mae hyd ei effeithiau yn para am tua phedair i chwe awr.

Sgil effeithiau
---------------

Mae sgil effeithiau cyffredin yn cynnwys chwydu, rhwymedd, cosi, y bendro ac aflonyddwch. Gall sgil effeithiau difrifol gynnwys anawsterau anadlu a dod yn gaeth i'r cyffur.  Nid yw'n glir a yw ei ddefnydd yn ystod beichiogrwydd yn ddiogel. Dylid defnyddio gofal yn ystod bwydo ar y fron gan y gallai arwain at wenwyno'r babi. Nid yw ei ddefnydd yn cael ei argymell ar gyfer plant.

Mecanwaith
----------

Mae Codin yn gweithio ar ôl cael ei dorri gan yr afu i mewn i forffin.  Mae pa mor gyflym mae hyn yn digwydd yn dibynnu ar eneteg person.

Enwau
-----

Mae codin ar gael fel rhan o'r paratoadau cyfansawdd canlynol (ymysg eraill)

* Co-codamol
* Codafen continus
* Codis
* Cuprofen plus
* Feminax
* Migraleve
* Nurofen plus
* Panadol Ultra
* Paracodol
* Pulmo Bailly
* Solpadol
* Syndol
* Tylex
* Veganin

Mae angen rhagnodyn meddyg ar gyfer rhai o'r paratoadau, mae eraill ar gael o fferyllfa yn unig ac eraill ar gael mewn siopau ac archfarchnadoedd cyffredin.

Hanes, cymdeithas a diwylliant
------------------------------

Darganfuwyd Codin ym 1832 gan Pierre Jean Robiquet. Yn 2013, cynhyrchwyd tua 361,000 cilogram o godin a defnyddiwyd 249,000 cilogram. Mae hyn yn ei gwneud hi'r gysglyn mwyaf cyffredin. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd.

Mae codin yn sylwedd naturiol sy'n ffurfio tua 2% o opiwm

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  NHS UK About codeine[*dolen marw*] adalwyd 9 Mawrth 2016
2. ↑  The National Institute for Health and Care Excellence / BNF CODEINE PHOSPHATE adalwyd 9 Mawrth 2016
3. ↑  Medicines for Children CODEINE PHOSPHATE Archifwyd 2017-12-30 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 9 Mawrth 2016
4. ↑  Drug Bank - Codeine adalwyd 9 Mawrth 2016

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwibanwr torwyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwibanwyr torwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pachycephala leucogastra***; yr enw Saesneg arno yw *White-bellied whistler*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. leucogastra*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r chwibanwr torwyn yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwibanwr torwyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Cefndeuddwr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 3 Awst 1995 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 10.09 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Chwibanwr torfelyn y Philipinau** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: chwibanwyr torfelyn y Philipinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pachycephala philippinensis***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-bellied whistler*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. philippinensis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r chwibanwr torfelyn y Philipinau yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Chwibanwr torfelyn y Philipinau** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Chirinkotan** (Rwseg: Чиринкотан; Japanese 知林古丹島; **Chirinkotan-tō**) yn ynys folcanig lle nad oes neb yn byw arni, yng nghanol Ynysoedd Kuril ym Môr Okhotsk, yng ngogledd-ddwyreiniol y Môr Tawel. Mae ei henw'n deillio o'r iaith Ainŵaidd ar gyfer "tirlithriad." Fe'i lleolir 3 km i'r gorllewin o Ekarma.

Daeareg
-------

Mae Chirinkotan ym mhen pellaf y gadwyn o losgfynyddoedd sy'n ymestyn dros tua 50 km i'r gorllewin o ganol ynysoedd Kuril. Mae rhan uchaf y llosgfynydd, ("Masaochi" yn yr iaith Ainŵaidd) yn 742m o uchder, ac mae'n llosgfynydd byw o hyd – bu iddo echdori yn 1760, 1884, 1900, 1979, 1986, 2004, a 2013. Nid yw adroddiadau o echdoriad 1955 wedi eu cadarnhau. Clogwyni serth yw glannau'r ynys felly mae cyrraedd ar gychod bach bron yn amhosibl.

Hanes
-----

Nid oes yr un unigolyn yn byw yn Chirinkotan yn barhaol. Ar ôl yr Ail Rhyfel Byd, daeth yr ynys dan ofal yr Undeb Sofietaidd, a chaiff ei rheoli bellach fel rhan o Ffederasiwn Rwsia.

Cyfeiriadau
-----------

Darllen pellach
---------------

* Gorshkov, G. S. *Volcanism and the Upper Mantle Investigations in the Kurile Island Arc*. Monographs in geoscience. New York: Plenum Press, 1970.
* Krasheninnikov, Stepan Petrovich, and James Greive. The History of Kamtschatka and the Kurilski Islands, with the Countries Adjacent. Chicago: Quadrangle Books, 1963.
* Rees, David. *The Soviet Seizure of the Kuriles*. New York: Praeger, 1985.
* Takahashi, Hideki, and Masahiro Ōhara. *Biodiversity and Biogeography of the Kuril Islands and Sakhalin*. Bulletin of the Hokkaido University Museum, no. 2-. Sapporo, Japan: Hokkaido University Museum, 2004.
Ceres (Demeter), alegori o fis Awst: ffresco gan Cosimo Tura, Palazzo Schifanoia, Ferrara, 1469-70
Duwies ym mytholeg Roeg ac un o'r Deuddeg Olympiad oedd **Demeter** (Groeg: **Δημήτηρ**). Roedd yn dduuwies grawn, ffrwythlondeb a'r tymhorau, ac yn cyfateb i Ceres ym mytholeg Rhufain.

Roedd yn ferch i'r Titaniaid Cronus a Rhea ac yn chwaer i Poseidon, Hades, Hestia, Hera a Zeus. Roedd Persephone, Zagreus, Despoena, Arion, Plutus a Philomelus yn blant iddi. Yn aml, gelwid ar Demeter a Kore ("yr wyryf") fel *to theo* ('"y ddwy dduwies").

Roedd Dirgelion Eleusis, a gynhelid tua mis Hydref, yn gysylltiedig â hi, yn arbennig y chwedl amdani hi a'i merch, Persephone. Roedd Persephone wedi ei chipio gan Hades, duw'r isfyd. Wedi i Demeter golli ei merch, nid oedd dim yn tyfu ar y ddaear, a bu raid i Hades adael i Persephone ddychwelyd at ei mam. Fodd bynnag, cyn iddi adael, fe'i twyllodd i fwyta chwe hedyn pomegranad, ac o'r herwydd, roedd yn rhaid iddi ddychwelyd i Hades am chwe mis o bob blwyddyn. Yn ystod y chwe mis pan oedd Persephone gyda'i mam, roedd planhigion yn tyfu ar y ddaear; yn ystod y chwe mis pan oedd yn Hades nid oedd tyfiant; felly y cafwyd y tymhorau.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Taphrinaceae* yw'r **Chwydd eirin** (Lladin: ***Taphrina pruni***; Saesneg: *Pocket Plum*). Chwyddau Taffrina yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r 'chwydd' yma'n cyfeirio at rannau o goed ee cynffonau wyn bach neu euron, sy'n chwyddo pan mae'r ffwng yma'n ymosod arnyn nhw. Mae'r teulu *Taphrinaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Taphrinales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Taphrinaceae
-------------------------------------

Mae gan **Chwydd eirin** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Ascomyces alni* | Ascomyces alni |  |
|
| *Ascomyces alutaceus* | Ascomyces alutaceus |  |
|
| *Ascomyces anomalus* | Ascomyces anomalus |  |
|
| *Ascomyces aureus* | Ascomyces aureus |  |
|
| *Ascomyces betulae* | Ascomyces betulae |  |
|
| *Ascomyces bullatus* | Ascomyces bullatus |  |
|
| *Ascomyces caerulescens* | Ascomyces caerulescens |  |
|
| *Ascomyces candicans* | Ascomyces candicans |  |
|
| *Ascomyces deformans* | Ascomyces deformans |  |
|
| *Ascomyces trochocarpae* | Ascomyces trochocarpae |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Chwydd eirin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cyfres deledu oedd ***Codi Canu*** a ddarlledwyd ar S4C rhwng 2007 a 2010.

Roedd y rhaglen yn dilyn helyntion pedwar o hoff gyn-chwaraewyr rygbi Cymru wrth iddynt gapteinio côr eu rhanbarth i gystadleuaeth ar gae Stadiwm y Mileniwm. Gyda nifer o aelodau’r côr erioed wedi mentro nodyn bydd hon yn dipyn o sialens. Roedd y côr buddugol yn ennill y fraint o ddiddori tîm Cymru a 70,000 o gefnogwyr â’r Anthem Genedlaethol. Gobaith y cynhyrchwyr oedd y bydd y gyfres yn ail gynnau’r tân ym moliau’r cefnogwyr, ac atgyfodi’r hen draddodiad o ganu 4 llais yn y clybiau rygbi.

Roedd ail gyfres yn 2008 a thrydydd cyfres yn 2010 yn hepgor y cysylltiad rygbi y tro hwn.

Cyfres 1
--------

### Caneuon

* Calon Lân
* Rhyfelgyrch Gwyr Harlech
* Rachie
* Sanctus
* Medli Codi Canu (sy’n cynnwys *We’ll keep a welcome, Cwm Rhondda* a *Delilah*)
* Hen Wlad fy Nhadau

### Capteiniaid

* Ray Gravell (Scarlets Llanelli)
* Brynmor Williams (Dreigiau Casnewydd Gwent)
* Rowland Phillips (Y Gweilch)
* Gareth Edwards (Gleision Caerdydd)

### Y Corfeistri

* Islwyn Evans a Catrin Hughes (Scarlets Llanelli)
* Tim Rhys Evans, Cefin Roberts a Rhian Roberts (Dreigiau Casnewydd Gwent)
* Alwyn Humphries a Sioned James (Y Gweilch)
* Eilir Owen Griffiths a Delyth Medi Lloyd (Gleision Caerdydd)

Dolen allanol
-------------

* Gwefan y gyfres[*dolen marw*].
Mae **Cei'r Stagbwll - Trewent** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1977 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 64.15 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ceg ar agor
Mewn anatomeg ddynol, ceudod a'r rhan gyntaf o'r llwybr ymborth sy'n amlyncu bwyd ac yn cynhyrchu poer yw'r **geg** (hefyd **genau**). Y mwcosa geneuol yw'r bilen fwcaidd epitheliwm sy'n leinio tu mewn i'r geg.

Yn ogystal â'i rôl sylfaenol fel man cychwyn y system dreulio mewn dynion, mae'r geg hefyd yn chwarae rhan arwyddocaol mewn cyfathrebu. Er bod agweddau sylfaenol y llais yn cael eu cynhyrchu yn y gwddf, mae angen i'r tafod, y gwefusau a'r safnau hefyd i gynhyrchu ystod seiniau'r llais dynol

Strwythuru
----------

Mae'r geg yn cynnwys dau ranbarth, y cyntedd a cheudod y geg. Mae'r geg, fel arfer, yn llaith wedi'i leinio â philen fwcaidd, ac mae'n cynnwys y dannedd. Mae'r gwefusau yn nodi'r trawsnewidiad o bilen fwcaidd i'r croen sy'n cwmpasu'r rhan fwyaf o'r corff. Mae ei do yn cael ei ffurfio gan daflod galed ar y blaen, a thaflod feddal yn y cefn. Mae'r tafod bach (wfwla) yn mynd i lawr o ganol y daflod feddal ger ei gefn. Mae'r llawr yn cael ei ffurfio gan y cyhyrau mylohyoid sy'n cael ei feddiannu yn bennaf gan y tafod. Mae pilen fwcaidd - y mwcosa geneuol, yn leinio ochr a phen isa’r dafod hyd y deintgig, gan linio wynebwedd fewnol y genogl (mandibl). Mae'n derbyn y chwarenlifau oddi wrth y chwarennau poer isfandiblaidd a'r rhai isdafodol.

Pan fyddo ar gau, mae cyntedd y geg yn ffurfio llinell rhwng y wefus uchaf a'r wefus isaf. Mewn mynegiant wyneb mae llinell y geg yn creu siâp eiconig fel parabola ar ei fynnu mewn gwên, ac fel parabola ar ei lawr mewn gwg. Gwen a gwg yw'r ddau fath o gyfathrebu di-eiriau pwysicaf yn y mynegiant dynol.

Swyddogaeth
-----------

Mae'r geg yn chwarae rhan bwysig wrth fwyta, yfed, anadlu a siarad. Mae babanod yn cael eu geni gydag adwaith sugno, trwy'r hyn y maent yn gwybod yn reddfol i sugno am faeth gan ddefnyddio eu gwefusau a'u safnau. Mae'r geg hefyd yn helpu cnoi a mwydo bwyd. Trwy gusanu, llyfu a rhyw geneuol mae'r geg hefyd yn chware rhan yn y weithred rywiol ddynol.

Gall ceg dynion ddal, ar gyfartaledd, 71.2 ml, tra bod ceg fenywaidd yn dal 55.4 ml

Gweler hefyd
------------

* Chwarren boer
* Dant
* Deintgig
* Gwefus
* Tafod
* Taflod

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Maton, Anthea; Jean Hopkins; Charles William McLaughlin; Susan Johnson; Maryanna Quon Warner; David LaHart; Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-981176-1
2. ↑  Pocock, Gillian (2006). Human Physiology (Third ed.). Oxford University Press. p. 382. ISBN 978-0-19-856878-0.
3. ↑  Susan Standring (golygydd) (2008). Gray's anatomy : the anatomical basis of clinical practice (40th ed.). [Edinburgh]: Churchill Livingstone/Elsevier. ISBN 978-0443066849
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys Sweden** (enw gwyddonol: *Calypogeia suecica*; enw Saesneg: *Swedish pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru na Lloegr, ond mae i'w gael yng ngogledd-orllewin yr Alban ac mewn dau neu dri man yn Iwerddon.

Disgrifiad a chynefin
---------------------

Yn wahanol i'r rhan fwyaf o rywogaethau o fewn y genws Calypogei, mae'r coesynnau'n llai nag 1 mm o led.

Hoff gynefin Codlys Sweden yw boncyffion llaith (yn enwedig conwydd) mewn cymoedd.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys Sweden** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Deniz Naki** yn beldroediwr o dras Cwrdaidd a aned yn yr Almaen (ganed 9 Gorffennaf 1989), sy'n chwarae i Amed S.K. ar hyn o bryd.

Gyrfa clwb
----------

Dechreuodd Naki ei yrfa gyda Bayer 04 Leverkusen, ond ni chafodd lwyddiant y tu hwnt i'r ail dîm.

Ar 2 Chwefror 2009, aeth ar fenthyg i Rot Weiss Ahlen, gan chwarae unarddeg gêm a sgorio pedair gôl. Ar 8 Chwefror, gwnaeth ei ymddangosiad proffesiynol cyntaf yn yr ail adran, pan ddaeth i'r maes fel eilydd yn lle Marco Reus mewn gêm yn erbyn FC Augsburg.

Ar 25 Mehefin 2009, gadawodd Naki Bayer Leverkusen ac arwyddo cytundeb tair blynedd gyda St. Pauli.  Ar 2 Tachwedd, ar ôl sgorio ail gôl ei dîm mewn buddugoliaeth 2-0 yn erbyn Hansa Rostock, achosodd gyn ddadlau pan ddathlodd drwy wneud arwydd 'torri-gwddf' tuag at gefnogwyr y gwrthwynebwyr. Cyfranodd saith gôl wrth i St. Pauli ddychwelyd i'r prif adran.

Ar ôl cyfnod prawf aflwyddiannus gyda Nottingham Forest, symudodd Naki i SC Paderborn 07 yn haf 2012.

Yn nhymor 2013/14 ymunodd â chlwb Gençlerbirliği SK yn Ankara. Ym mis Tachwedd 5, penderfynodd Naki adael Gençlerbirliği yn dilyn ymododiad hiliol honedig. Dyweoddod Naki i dri dyn ymosod arno ar y stryd ym mhrifddinas Twrci gan weiddi pethau hiliol ato a'i herio ynglŷn â'i genfogaeth i'r dref Gwrdaidd Kobane y Syria, a oedd dan warchae gan y Wladwriaeth Islamaidd (ISIS).

Yn mis Chwefror 2016 cafodd Naki ei atal rhag chwarae am 12 gêm a dirwy fawr am ysgrifennu cofnod Facebook yn talu teyrnged i'r rhai a fu farw ac a anafwyd wrth amddiffyn ardaloedd Cyrdaidd rhag y Wladwriaeth Islamaidd..

Gyrfa ryngwladol
----------------

Fel aelod o dîm Dan-19 yr Almaen cynrychiolodd Naki y wlad ym Mhencampwriaeth Dan-19 UEFA 2008, yn y Weriniaeth Siec.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  "Tolles Solo von Großkreutz" (yn German). kicker. 8 Chwefror 2009. Cyrchwyd 18 Mawrth 2009. Unknown parameter `|trans_title=` ignored (help)CS1 maint: unrecognized language (link)
4. ↑  "Cut-Throat: Deniz Naki (St. Pauli) provokes Rostock fans with an unsavoury gesture". 101 Great Goals. 3 Tachwedd 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-12-07. Cyrchwyd 30 Gorffennaf 2011.
5. ↑  SC Paderborn: Wechsel von Deniz Naki zu Gençlerbirliği perfekt
6. 1 2
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑

Dolenni allanol
---------------

* Deniz Naki – Cofnod cystadlaethau UEFA
* Proffil Deniz Naki ar Fussballdaten

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 6950161152509135190004
* GND: 122543288X

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys Meylan** (enw gwyddonol: *Calypogeia integristipula*; enw Saesneg: *Meylan's pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, ond mae i'w gael dros y ffin yng Nghaer, ac oddi yno i'r Alban. Mae hefyd i'w gael mewn ambell le yn Iwerddon ac yn ne-ddwyrain Lloegr.

Disgrifiad
----------

Er mwyn adnabod y rhywogaeth hon, mae'n rhaid edrych arni drwy feicrosgop. Mae'n debyg iawn i'r Codlys nees. Mae coesynnau'r Codlys meylan (*C. integristipula*) yn 1.5–3 mm o led, gyda dail 1.5 mm o hyd a 1.3 mm o led.

Cynefin
-------

Fel y codlys nees, mae'n blanhigyn sy'n hoffi tir asidig e.e. cors a gall hefyd dyfu ar lethrau mawnog neu ar glogwyni sydd wedi'u gorchuddio â hwmws. Yn fwy anaml fe'i ceir yn y cysgod ar foncyffion sy'n pydru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys Meylan** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Actores, cantores a model yw **Denise Gyngell** (ganwyd 30 Awst 1961). Mae'n fwyaf enwog fel aelod o'r grŵp pop Tight Fit, yn yr 80au cynnar. Yn ddiweddarach fe briododd y cynhyrchydd recordiau, Pete Waterman.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Denise Gyngell yn y Porth, y Rhondda. Aeth i Ysgol Lwyfan Barbara Speake ac Academi Italia Conti.

Fel plentyn, roedd yn ffrindiau gyda Jay Aston o Bucks Fizz.

Gyrfa
-----

Ymddangosodd yn *The Darwin Adventure* (1972), gyda'i brodyr Paul a Michael, lle roedden nhw i gyd yn chwarae plant Darwin. Yn 1973 ymddangosodd ym mhennod o Play for Today o'r enw *Song for Twilight* a ysgrifennwyd gan Noël Coward, ac yn serennu Peter Sallis. Ynghyd â'i brawd Paul, ymddangos hefyd yn *The Zoo Robbery*.

Fel rhan o'r grŵp pop *Tight Fit* cafodd sengl Rhif 1 gyda'i fersiwn nhw o The Lion Sleeps Tonight a hit 5 uchaf gyda "Fantasy Island" yn 1982. Ail-ffurfiodd y band yn 2008 gan wneud gigs bychan o gwmpas gwledydd Prydain.

Roedd Denise yn un o 'Hill's Angels" ar The Benny Hill Show yn ystod yr 1980au cynnar. Ymddangosodd hefyd mewn pennod o ddrama gomedi Ronnie Corbett *Sorry* yn 1987. Gwnaeth ymddangosiadau hefyd gyda Kenny Everett a Morecambe a Wise.

Mae Denise hefyd wedi perfformio mewnn nifer o sioeau llwyfan, gan gynnwys Aladdin mewn pantomeim.

Bywyd personol
--------------

Priododd Gyngell y cynhyrchydd Pete Waterman yn 1991; ac ysgarodd y cwpl yn 1999. Mae ganddynt ddau o blant.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Pete Waterman - He should be so lucky". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Mawrth 2010. Cyrchwyd 1 Ebrill 2010. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)

Dolenni allanol
---------------

* Denise Gyngell ar wefan Internet Movie Database
* Denise Gyngell gyda Tight Fit Archifwyd 2008-12-03 yn y Peiriant Wayback.
* Coeden deulu Denise Gyngell