recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae'r **arhosfan Luas Cabra** yn darparu mynediad i gymdogaeth Cabra a Gardd Fotaneg Genedlaethol , Dulyn, Gweriniaeth Iwerddon .

Lleoliad
--------

Mae arhosfan Cabra Luas ym mhen gogleddol trychiad rheilffordd Broadstone, yn union i’r gogledd o Connaught Street, sy’n croesi’r llinell ar bont Liam Whelan, a ailadeiladwyd fel rhan o’r gwaith o adeiladu’r arhosfan.  Mae'r brif fynedfa yn ramp hir sy'n arwain o ochr ddwyreiniol y bont i ganol y platfform tua'r de (mae yna hefyd risiau sy'n arwain o ganol y ramp i ddiwedd y platfform). Mae ail fynedfa yn cynnwys llwybr sy'n arwain o ben gogleddol yr arhosfan i Barc Mount Bernard gerllaw.

Mae'r toriad ychydig yn lletach na'r arhosfan ei hun, sy'n golygu bod rhywfaint o le dros ben y tu ôl i'r platfform tua'r gogledd. Mae glasbrennau wedi'u plannu yn yr ardal hon mewn ymgais i leihau ôl troed carbon y Luas. Mae glasbrennau hefyd wedi'u plannu ar y platfform tua'r de.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cabra". *Luas*. Cyrchwyd 9 Chwefror 2023.
2. ↑  "Luas Cross City - Liam Whelan Bridge Replacement". *YouTube*.
Mae **Afon Gwy (Gwy Isaf)** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1978 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 246.6 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Balŵn uwchben Albuquerque
Balŵn ar ffurf hysbyseb diffoddwr tân gan Gwmni Chubb.
Dyfais sy'n hedfan, wedi'i wneud gan ddyn ydy **balŵn ysgafnach nag aer**, **balŵn aer cynnes** neu **balŵn aer poeth**.

Ar 21 Tachwedd 1783, ym Mharis, Ffrainc yr hedfanodd y balŵn cyntaf gyda dyn yn ei yrru, sef Jean-François Pilâtre de Rozier a François Laurent d'Arlandes. Roedd y balŵn wedi ei greu gan y brodyr Montgolfier. Lansiodd yr Almaen sawl teulu o awyrlongau gan gynnwys y Zeppelins; yn 1937 ffrwydrodd yr LZ 129 Hindenburg gan ladd 36 o bobl mewn llong awyr Almaenig. Roedd yn 247 metr; hyd tair Boeing 747 a 40 metr o ran diamedr.

Zeppellin modern o'r Almaen
Ar wahân i aer cynnes, dros y blynyddoedd defnyddiwyd y nwy Hydrogen, ond ers y 1960au, heliwm sy'n cael ei ddefnyddio gan nad yw'n llosgi, ac felly mae'n ddiogelach i'w ddefnyddio.

Ers yr 1990au gellir gwneud balwnau o bob siâp dan haul, gan gynnwys nwyddau megis can Cola neu gi poeth.

Yr enw a roddir i falŵn sydd â gyriant ychwanegol i wynt ydy llong awyr neu awyrlong.

Paratoi sawl balŵn i hedfan

Gweler hefyd
------------

* Awyrenneg
* Hedfan
* Balŵn
* Ernest Thompson Willows
Trawma i'r pen yw **anaf i'r pen**.

Arwyddion a symptomau
---------------------

Mae symptomau anaf bach i'r pen yn cynnwys cyfog, cur pen, problemau llygaid dros dro megis gweld dwbl, pendro, colled cof, blinder eithafol, ac wrth wella pryder ac iselder. Mae symptomau o anafiadau difrifol i'r pen, gan gynnwys cyfergyd neu anaf i'r ymennydd, yn cynnwys cur pen sy'n parhau am fwy na chwe awr ar ôl cael yr anaf, teimlo'n gysglyd sawl awr ar ôl cael yr anaf, cyfog a chwydu sawl awr ar ôl cael yr anaf, anymwybyddiaeth neu goma, canhwyllau llygaid o faint anghyfartal, dryswch, hylif melyn gwan neu waed dyfrllyd yn dod o'r clustiau neu'r trwyn (sy'n awgrymu torasgwrn i'r benglog), gwaedu o groen y pen na ellir ei atal yn gyflym, gwendid mewn rhan o'r corff, siarad yn aneglur, a ffitiau.

Gall arwyddion o anaf caeedig i'r pen gynnwys lwmp neu chwyddo ar y pen. Gwaedu a thoriad yn y benglog yw arwyddion o anaf treiddiol i'r pen, tra bo symptomau gwybyddol ac emosiynol megis colli cof, neu symptomau ymddygiadol yn y tymor hir megis cael eich cythruddo yn hawdd, yn dynodi anafiadau difrifol.

Achosion
--------

Mae damweiniau traffig ffordd yn achosi hyd at hanner yr holl anafiadau i'r pen a adroddir yn y Deyrnas Unedig, gyda damweiniau beicio yn achosi tua 20% o'r holl anafiadau i'r pen sy'n ymwneud â phlant. Mae achosion eraill yn cynnwys baglu a chwympo, anafiadau chwaraeon, damweiniau yn y gwaith, ac ymosodiadau.

Diagnosis
---------

Canolbwynt diagnosis o anaf i'r pen yw'r digwyddiadau a arweiniodd at yr anaf. Os yw'r claf yn ei chael yn anodd cofio'r digwyddiad, ymgeisir i gael hanes o bobl eraill a welodd amgylchiadau'r anaf.

Weithiau gwneir sgan CT i chwilio am chwyddo, cleisio, neu waedu yn yr ymennydd, neu belydr-X i weld a fu niwed i'r benglog. Asesir difrifoldeb anaf i'r pen gan ddefnyddio Graddfa Coma Glasgow (GCS). Yn achos anafiadau difrifol i'r pen, caiff pwysedd gwaed, cyfradd curiad calon, ac anadlu y claf eu monitro. Os yw'r ffordd a gafodd y claf yr anaf i'r pen yn galw amdani, cynhelir profion ar rannau eraill o'r corff, megis pelydr-X ar y gwddf neu'r frest.

Atal
----

Er y ceir nifer o anafiadau i'r pen o ganlyniad i ddamweiniau a fyddai'n anodd iawn eu rhagweld neu eu hatal, mae moddion iechyd a diogelwch o leihau'r risg o ddioddef niwed difrifol, megis gwisgo helmed wrth feicio (sy'n lleihau'r risg o ddioddef anaf difrifol i'r pen hyd at 85%), defnyddio goleuadau beic yn ystod y nos, a gwisgo hetiau caled ac esgidiau diogelwch mewn ardaloedd a fydd o bosib yn beryglus megis safleoedd adeiladu.

Gweler hefyd
------------

* Anaf i'r ymennydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Anaf i'r pen: Symptomau. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 1 Ionawr, 2011.
2. 1 2 3   Anaf i'r pen: Diagnosis. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 3 Ionawr, 2011.
3. ↑   Anaf i'r pen: Achosion. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 1 Ionawr, 2011.
4. ↑   Anaf i'r pen: Atal. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 16 Ionawr, 2011.
Gweinidog ac awdur testunau crefyddol Cymreig oedd **Azariah Shadrach** (24 Mehefin 1774 – 18 Ionawr 1844), a enillodd i'w hun yr enw "Bunyan Cymru" am iddo gyhoeddi pedwar llyfr ar hugain o lyfrau defosiynol ac esboniadol yn amlygu ei Galfiniaeth uniongred.

Bywgraffiad
-----------

Brodor o blwyf Llanfair ger Abergwaun yn Sir Benfro oedd Azariah, lle y'i ganed yn 1774. Ar ôl treulio cyfnod yn cadw ysgolion lleol yng ngogledd Cymru, daeth yn weinidog gyda'r Annibynwyr yn Llanrwst yn 1802. Ar ôl cyfnodau ym mhlwyfi Tal-y-bont a Llanbadarn Fawr yng Ngheredigion, daeth yn weinidog capel Seion yr Annibynwyr yn Aberystwyth. Bu farw yn 1844.

Gwaith llenyddol
----------------

Roedd yn Galfinydd uniongred a wrthwynebai Arminiaeth. Un o'i lyfrau cynharaf oedd *Allwedd Myfyrdod* (1801). Ysgrifennai yn Gymraeg yn bennaf ond mae ei waith yn cynnwys un llyfr Saesneg, sef *Meditations on Jewels* a gyhoeddwyd yn 1883 bron i ddeugain mlynedd ar ôl ei farwolaeth. Am gyfnod bu cryn fri ar y llyfrau hyn.

Llyfryddiaeth ddethol
---------------------

* *Allwedd Myfyrdod* (1801)
* *Drych Cywir* (1807)
* *Rhosyn Saron* (1816)
* *Tabernacl Newydd* (1821)
* *Meditations on Jewels* (1883)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 26796551
* LCCN: no2005048741
* ISNI: 0000 0000 4858 4173
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Afon fawr yn Asia sy'n llifo trwy sawl gwlad yw **Afon Brahmaputra**, a elwir hefyd yn **Tsangpo-Brahmaputra** (Assameg ব্ৰহ্মপুত্ৰ *Brôhmôputrô*; Bengaleg ব্রহ্মপুত্র নদ *Bromhoputro*; Hindi ब्रम्हपुत्र *Bramhaputra* "Mab Brahma"; Tibeteg ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོ་ *Yar klung gtsang po* / *Yarlung Tsangpo*).

O'i tharddle ger Llyn Manasarovar yn ne-orllewin Tibet fel Afon Yarlung Tsangpo, mae'n llifo ar draws rhan ddeheuol y wlad honno i dorri trwy'r Himalaya i Arunachal Pradesh lle mae'n cael ei hadnabod fel Afon Dihang. Mae hi'n llifo i gyfeiriad y de-orllewin trwy Ddyffryn Assam fel y Brahmaputra ac yna i gyfeiriad y de trwy Fangladesh fel **Afon Jamuna** lle mae'n cael ei chroesi gan Pont Jamuna. Ym Mangladesh mae'n ymuno ag un o ganghennau Afon Ganges i ffurfio delta anferth ar lan Bae Bengal. Gyda hyd o tua 1,800 milltir (2,900 km), mae'r afon yn llwybr fasnach pwysig ac yn dyfrhau llawer o dir, yn arbennig yn ei rhannau isaf ar isgyfandir India. Am flynyddoedd lawer bu ei tharddle a'i chwrs trwy Dibet yn ddirgelwch i Ewropeaid, ac ni ddarganfuwyd y Yarlung Tsangpo tan 1884-86; defnyddir yr enw Afon Tsangpo-Brahmaputra weithiau mewn canlyniad. Ym Mangladesh mae'r Brahmaputra yn ymuno ag Afon Ganga. Cyn cyrraedd Bae Bengal mae'r ddwy afon unedig hyn yn ffurfio delta y Sunderbans, un o gadarnleoedd olaf y teigr ar yr isgyfandir.

Mae rhannau isaf yr afon yn gysegredig gan Hindwiaid. Yn y gwanwyn mae llif yr afon yn chwyddo gan eira toddedig o'r Himalaya a cheir llifogydd mawr sy'n gallu bod yn drychinebus, er eu bod hefyd yn ffrwythlonni'r tir ac felly'n bwysig i amaeth yn yr ardal.

* Map o gwrs Afon BrahmaputraMap o gwrs Afon Brahmaputra
* Afon Barhamputra (Yarlung Tsangpo) yn llifo trwy ucheldiroedd TibetAfon Barhamputra (Yarlung Tsangpo) yn llifo trwy ucheldiroedd Tibet
* Golygfa dros y Brahmaputra ger Sukleswar ghat yn GuwahatiGolygfa dros y Brahmaputra ger Sukleswar ghat yn Guwahati

### Dolenni allanol

* (Saesneg) Banglapedia: Afon Brahmaputra
* (Saesneg) Banglapedia:Brahmaputra-Jamuna
* (Saesneg) Llifogydd Archifwyd 2006-05-09 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Llifogydd ar y Brahmaputra Archifwyd 2007-03-11 yn y Peiriant Wayback.
Yn ôl y rhaniad traddodiadol rhwng y mathau o batrymau afon, diffinnir **afon syth** fel afon sianel sengl sydd â chymhareb ddolennedd o lai na 1.1. Diffinnir cymhareb ddolennedd (*sinuosity ratio*) wrth fesur hyd y sianel a’i rannu gyda hyd y llwybr syth ar hyd y dyffryn. Er bod nifer o enghreifftiau o afonydd sydd wedi cael eu sythu o ganlyniad i sianeleiddio, prin iawn yw’r enghreifftiau o sianeli syth naturiol. Hyd yn oed lle gwelir enghreifftiau o afonydd syth naturiol (e.e. ar Afon Tywi rhwng Llangadog a Llandeilo), yn aml bydd amrywiaethau sylweddol yn bodoli mewn patrymau llif ac uchder gwely’r afon. Mae sianeli syth yn tueddu i fod yn gymharol sefydlog, ac mae cyfraddau mudo yn cael eu cyfyngu gan gyfuniad o ddiffyg egni sydd ar gael a chryfder uchder y glannau. Mae hyn yn arbennig o wir lle mae’r glannau wedi cael eu ffurfio o ddeunydd sydd â gallu uwch i wrthsefyll erydiad (e.e. silt a chlai cydlynol).

Llyfryddiaeth
-------------

* Charlton, R. (2009) *Fundamentals of fluvial geomorphology*, Routledge, Abingdon, 223 tt.
* Knighton, D. (1998) *Fluvial forms and processes: a new perspective*, Arnold, Llundain, 376 tt.

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Afon Syth ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY-SA 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*
Soned gan Siegfried Sassoon yw **"At the Grave of Henry Vaughan"**. Ymwelodd Sassoon â bedd Vaughan ac ysgrifennodd y gerdd yn Awst 1924.

Yn Awst 1924 ymwelodd Sassoon (8 Medi 1886 – 1 Medi 1967) â bedd Vaughan (1621–1695) yn Eglwys y Santes Ffraid, Llansantffraed Tal-y-bont ar Wysg, yn ardal Brycheiniog, de Powys. Roedd ar ei ffordd i Maenorbŷr. Treuliodd y noson yn Aberhonddu, yng Gwesty Castell. Ysbrydolwyd ef gan yr ymweliad i ysgrifennu un o'i gerddi gorau a mwyaf poblogaidd.

Yn 2014 gwariwyd £10,000 ar adnewyddu'r bedd. Mae'r gerdd yn agor gyda'r geiriau:

*Above the voiceful windings of a river*
*An old green slab of simply graven stone...*
sy'n cyfeirio at Afon Wysg a bywyd syml Vaughan uwchben lleisiau'r byd. Mae'n gorffen gyda'r pennill:

*Here faith and mercy, wisdom and humility*
*(Whose influence shall prevail for evermore)*
*Shine. And this lowly grave tells Heaven's tranquillity*
*And here stand I, a suppliant at the door.*
Er bod dros 200 mlynedd rhwng y ddau fardd, ceir nifer o bethau cyffredin rhyngddynt: roedd y ddau wedi eu dal yng nghanol rhyfel nad oeddent yn dymuno bod yn rhan ohono. Roedd y ddau'n caru'r wlad yn angerddol, yn uchelwyr gwledig, y hoff o geffylau ac roedd gan y ddau frawd y lawddyd yn y rhyfel. Yn achos Vaughan: y Rhyfel Cartref a bu Sassoon yn filwr gyda'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Henry Vaughan
-------------

Ganed Henry a'i efaill Thomas yn Sgethrog, tua milltir a hanner i'r gogledd o Lansantffraed ac roeddent yn siarad Cymraeg. Ystyrir Henry'n fardd da a sgwennai am ei gariad at ardal Llansantffraed. Ychydig a sgwennwyd amdano hyd at 1841 pan gyhoeddwyd blodeugerdd o'r enw *Gems of Sacred Poetry* gan Edward Farr, a gynhwysodd saith o gerddi Vaughan.

Roedd Thomas, ei frawd a'r yr athronydd, a fu'n offeiriad Eglwys y Santes Ffraid yn Llansantffraed, yn astudio meddygaeth ar yr un pryd. Roedd yn synnu'n fawr nad oedd llawer o feddygon yng Nghymru. Fe'i taflwyd o'r plwyf yn 1650 dan Ddeddf Taenu'r Efengyl yng Nghymru oherwydd ei gydymdeimlad â'r Brenin. Claddwyd Henry Vaughan ym mynwent eglwys Llansantffraed. Bu'n darllen llyfrau defosiynol a gweithiau ar athroniaeth gudd a chyfrin. Fel ei frawd, dechreuodd weithio fel meddyg. Ysgrifennodd Katherine Philips gerdd iddo hefyd.

Siegfried Sassoon
-----------------

Bardd a nofelydd Saesneg oedd Sassoon a anwyd ym Matfield, Caint, yn fab i'r cerddor Alfred Ezra Sassoon a'r cerflunydd Theresa (nee Thornycroft). Ymladdodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn rhengoedd y Ffiwsilwyr Cymreig Brenhinol, ac adlewyrchir ei heddychiaeth yn ei gerddi. Roedd yn ffrind i'r beirdd Robert Graves, Wilfred Owen ac Edmund Blunden. Enillodd y Wobr James Tait Black am ei lyfr *Memoirs of a Fox-Hunting Man* ym 1928.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cymdeithas Brycheiniog a Chyfeillion yr Amgueddfa (Saesneg). Adalwyd 1 Hydref 2016
2. ↑  poetryfoundation.org; 'Henry Vaughan'; adalwyd 3 Hydref 2016.
3. ↑  bbc.co.uk adalwyd 1 Tachwedd 2014
Cyfreithiwr, barnwr ac academydd Americanaidd yw **Amy Coney Barrett** (ganwyd 28 Ionawr 1972) sy'n gwasanaethu fel barnwr yn Llys Apêl yr ​​Unol Daleithiau ar gyfer y Seithfed Cylchdaith. Cafodd ei henwebu gan yr Arlywydd Donald Trump ar 26 Medi 2020 ar gyfer yr Llys Goruchaf yn lle Ruth Bader Ginsberg a fu farw wythnos ynghynt.

Roedd yr enwebiad yma'n un arwyddocaol gan ei bod yn flwyddyn etholiad, bu rhaid i'r Senedd gadarnhau'r enwebiad yn y cyfnod byrraf erioed neu roedd yr Arlywydd nesaf yn cael cyfle i ddewis yr enwebiad oes o farnwr yn y Llys Goruchaf.

Cafodd ei gadarnhau gan y Senedd ar y 27 Hydref 2020 a thyngu llw o flaen torf o 200 o bobol yng ngerddi'r Tŷ Gwyn ar yr un diwrnod. Mae hyn yn creu mwyafrif gweriniaethol (7-3) ar y Llys Goruchaf gan gynyddu'r gallu'r Llys i wrthdroi deddfwriaeth ac achosion pwysig fel deddf Gofal Fforddiadwy (Obamcare) Roe v. Wade (hawl i fenyw cael erthyliad).

Y Barnwr Amy Coney Barrett yn cyflwyno ei haraith ar ôl i'r Arlywydd Donald J. Trump ei chyhoeddi fel ei enwebai ar gyfer Barnwr Llys Goruchaf yr Unol Daleithiau 26 Medi 2020, yng Ngardd Rhosyn y Tŷ Gwyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Donald Trump yn cyhoeddi ei enwebiad ar gyfer Goruchaf Lys yr Unol Daleithiau". *Golwg360*. 2020-09-27. Cyrchwyd 2020-09-30.
2. ↑  "Amy Coney Barrett wedi ei phenodi i Oruchaf Lys yr Unol Daleithiau". *Golwg360*. 2020-10-27. Cyrchwyd 2020-11-06.
3. ↑  Pengelly, Martin; Luscombe, Richard (2020-09-27). "Trump says overturning Roe v Wade 'possible' with Barrett on supreme court". *The Guardian* (yn Saesneg). ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 2020-11-06.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 32158855816844142102
* LCCN: no2020054095
* GND: 121839675X
* SUDOC: 26054714X

 |
Roedd **Aneurin Owen** (23 Gorffennaf 1792 - 17 Gorffennaf 1851) yn hanesydd ac ysgolhaig Cymreig, sy'n fwyaf adnabyddus fel awdur argraffiad o Gyfreithiau Hywel Dda.

Ganed ef yn Llundain, yn fab i William Owen Pughe. Fe fu yn fyfyriwr yn Ysgol Friars, Bangor, ond addysgwyd ef gan ei dad yn bennaf. Priododd Jane Lloyd o Nantglyn yn 1820. Bu'n gomisiynydd cynorthwyol y degwm yng Nghymru a Lloegr, yna yn gomisiynydd cynorthwyol Deddf y Tlodion ac wedyn yn un o gomisiynwyr cau'r tiroedd comin.

Roedd John Humffreys Parry wedi dechrau paratoi argraffiad o Gyfraith Hywel, ond pan hwnnw farw heb orffen y gwaith cwblhawyd ef gan Owen, a'i cyhoeddodd yn 1841 fel *Ancient Laws and Institutes of Wales*. Ef oedd y cyntaf i wahaniaethu rhwng y tair fersiwn o'r cyfreithiau. Bu hefyd yn gweithio ar argraffiad o *Brut y Tywysogion* ond bu farw cyn gorffen y gwaith; cyhoeddwyd y fersiwn derfynol yn 1860 gan John Williams "ab Ithel" heb gydnabyddiaeth o waith Owen. Bu farw yn Nhrosyparc ger Dinbych.

Aneurin Owen, gan artist anhysbys

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 22568852
* LCCN: n2006024490
* ISNI: 0000 0000 6151 5412
* GND: 104133708
* SUDOC: 113695543
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Bassetlaw**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Bassetlaw yn Swydd NottinghamEtholaeth Bassetlaw yn Swydd Nottingham
* Swydd Nottingham yn LloegrSwydd Nottingham yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1890: William Beckett-Denison (Ceidwadol)
* 1890–1906: Frederick Milner (Ceidwadol)
* 1906–1910: Frank Newnes (Rhyddfrydol)
* 1910–1929: Ellis Hume-Williams (Ceidwadol)
* 1929–1946: Malcolm MacDonald (Llafur, wedyn Llafur Cenedlaethol)
* 1935–1968: Frederick Bellenger (Llafur)
* 1968–2001: Joe Ashton (Llafur)
* 2001–2019: John Mann (Llafur)
* 2019–presennol: Brendan Clarke-Smith (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Afon fechan yng ngorllewin Ynys Môn yw **Afon Ffraw**. Enwir pentref Aberffraw, sedd draddodiadol brenhinoedd a thywysogion Gwynedd, ar ei hôl ynghyd â'r cantref o'r un enw. Ystyr *ffraw* neu *ffro* yw "llif". Afon Ffrawf oedd yr hen ffurf.

Afon Ffraw

Llwybr yr afon
--------------

Mae tarddle'r afon yn y caeau ger Heneglwys (yn ymyl maes awyr bach Mona sy'n perthyn i RAF y Fali), fymryn i'r gorllewin o Lyn Cefni. Afon Gwna yw enw'r afon ar ddechrau ei thaith. Mae'n llifo trwy blwyf Cerrigceinwen ac yn golchi ystlys siambr gladdu Din Dryfol. Ar bwys Bodorgan mae'n llifo dan bont sy'n dwyn Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru ac yn aberu yn Llyn Coron. O'r llyn honno llifa i'r de-orllewin trwy wlybdir a thywynod ar gwrs cyfochrog i'r lôn fawr rhwng Llangadwaladr ac Aberffraw. Fymryn cyn cyrraedd y pentref olaf mae ffrwd arall yn ymuno â hi o'r gogledd. Mae'r afon yn pasio dan bont hynafol Aberffraw, yn mynd heibio i'r pentref ac yn aberu yn y môr tua hanner milltir i'r de ohono. Traeth Mawr yw enw'r traeth yma a Bae Aberffraw yw enw'r bae bach.

Rhed Afon Ffraw drwy Llyn Coron

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Afon Gwy (Gwy Uchaf)** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1978 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 544.8 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Afon Gwyrfai a Llyn Cwellyn**, Arfon, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 325.67 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Mae Afon Gwyrfai yn cynnal cymunedau o lyriad-y-dŵr arnofiol, crafanc-y-frân y dŵr a llystyfiant o fath arall. Ceir ynddi boblogaethau gwych o eogiaid, ac mae hefyd yn nodedig am ei dyfrgwn.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru');[*dolen marw*] adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Rhai o feirdd yr Arwest, tua 1875
Y gofeb i Daliesin ar lan Llyn Geirionydd.
Llyn Geirionydd.
Math o eisteddfod oedd **Arwest Glan Geirionydd**, a gynhelid bob Alban Hefin ar lan Llyn Geirionydd, Sir Conwy, yn ail hanner y 19g.

Hanes yr Arwest
---------------

Sefydlwyd yr Arwest gan y bardd lleol William John Roberts (Gwilym Cowlyd) (1828-1904), a oedd yn frodor o Drefriw, Dyffryn Conwy. Ystyriai Gwilym Cowlyd fod yr Eisteddfod Genedlaethol yn rhy Seisnigaidd o lawer a bod angen sefydlu gŵyl lenyddol wirioneddol Gymreig yn ei lle. Cynhaliwyd yr Arwest gyntaf gan Wilym Cowlyd, Gethin Jones a Robert Williams (Trebor Mai) ar Alban Hefin 1865.

Roedd Gwilym Cowlyd yn fardd rhamantaidd yn nhraddodiad y 19eg ganrif. Fel nifer o bobl eraill, credai mai Llyn Geirionydd oedd fan geni Taliesin, y bardd o'r 6g a ganodd i Urien Rheged ac a gysylltir â'r Hen Ogledd. Ond diweddar yw'r traddodiad poblogaidd sy'n cysylltu Taliesin a Llyn Geirionnydd. Tyfodd o gamddarllen llinell yn y gerdd 'Anrheg Urien',

Mineu Dalyessin o iawn llyn gerionnyd,
a ddehonglwyd fel 'Minnau, Taliesin, o lan Llyn Geirionnydd'. Ond dangosodd Ifor Williams mai *iawn-llin* ("gwir linach") yw'r darlleniad (mae *geirionyd* yn hen ffurf ar *ceraint*). Ond yn y 19eg ganrif doedd pobl ddim yn gwybod hynny. Mae lleoedd eraill yng Nghymru yn cael ei gysylltu â Thaliesin mewn llên gwerin, fel Bedd Taliesin yng Ngheredigion, er enghraifft, ac yn y chwedl ganoloesol *Hanes Taliesin* mae'r bardd yn trechu beirdd llys Maelgwn Gwynedd yn ei lys yn Neganwy. Naturiol, felly, oedd derbyn fod Taliesin yn frodor o Ddyffryn Conwy. Cododd trefnwyr yr Arwest gofeb i Daliesin ar lan Llyn Geirionydd.

Cynhelid yr Arwest ei hun ychydig ymhellach o lan y llyn, mewn llecyn a fedyddwyd yn 'Fryn y Caniadau'. Yma byddai beirdd a chyfeillion yr Arwest yn ymgynnal. Fel yr Eisteddfod Genedlaethol, roedd gan yr Arwest ei Gorsedd ei hun. Ymhlith yr aelodau amlycaf oedd y bardd 'Trebor Mai' a'r nofelydd 'Elis o'r Nant'. Enillodd Trebor Mai 'Gadair Taliesin' am ei awdl "Y Gloch" yn Arwest 1875.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Alun Llywelyn-Williams, *Crwydro Arfon* (Cyfres *Crwydro Cymru*, 1959), tud. 61.
2. ↑  Gwilym Cowylyd, Y Bywgraffiadur Ar-Lein.
3. ↑  *Gwaith Barddonol Trebor Mai* (Lerpwl, 1883), tud. 114.

Llyfryddiaeth
-------------

* Davies, Glynne Gerallt, *Gwilym Cowlyd, 1828-1904* (Caernarfon: Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd, 1976). Llawer o fanylion am hanes yr Arwest.

Gweler hefyd
------------

* Eisteddfod Genedlaethol Cymru
* Llenyddiaeth Gymraeg y bedwaredd ganrif ar bymtheg
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Afuad mawr pêr** (enw gwyddonol: *Conocephalum conicum*; enw Saesneg: *great scented liverwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Marchantiales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida. Mae larfa'r gwyfyn *Epimartyria pardella* yn bwydo ar Afuad mawr pêr.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Disgrifiad
----------

Mae gan *C. conicum* thali llydan iawn, sy'n ffurfio matiau. Gallant dyfu'n 17mm - sy'n fwy na maint y rhan fwyaf o lysiau'r afu. Mae'r tali yn arogli'n gryf iawn, ac mae ganddynt ymylon piws. Fel arfer ceir arwyneb gwyrdd tywyll, gwastad a llyfn.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Afuad mawr pêr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Edwards, Sean R. (2012). *English Names for British Bryophytes*. British Bryological Society Special Volume. **5** (arg. 4). Wootton, Northampton: British Bryological Society. ISBN 978-0-9561310-2-7. ISSN 0268-8034.
2. ↑  Lunularic acid decarboxylase from the liverwort Conocephalum conicum. Robert J. Pryce, Linda LintonPhytochemistry, Tachwedd 1974, Cyfrol 13, Rhif 11, tt. 2497–2501, doi:10.1016/S0031-9422(00)86926-5
3. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **An Sgarsoch - Braigh Coire Caochan nan Laogh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN960818. Y fam-fynydd yw An Sgarsoch.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Afuad gwrychog** (enw gwyddonol: *Dumortiera hirsuta*; enw Saesneg: *Dumortier's liverwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Marchantiales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, ond fe'i ceir ar Ynys Manaw, Cernyw, gorllewin yr Alban a de Iwerddon.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

Disgrifiad
----------

Mae'n aromatig, gyda thali llydan, gwastad, lled-dryloyw, canghennog, hyd at 2 cm o led. Mae'r thalws yn wyrdd tywyll, weithiau'n felyn-wyrdd. Ceir diffyg mandyllau aer (heblaw am ychydig o mandyllau weithiau ger y domen).

Mae'r cyneilyddion gwrywaidd yn cael eu dal yn fyr ac yn cael eu cludo ar goesyn byr iawn. Mae gan blanhigion benywaidd gyneilyddion hir a cheir 6 i 12 llabed byr.

 *Safonwyd yr enw* **Afuad gwrychog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Bardd Cymraeg oedd **Benjamin Thomas Hopkins**, yn ysgrifennu fel **B.T. Hopkins** (3 Rhagfyr 1897 – 21 Ionawr 1981). Bu'n feirniad amlwg yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru.

Ganed ef yn ardal Lledrod, Ceredigion yn 1897. Bu farw ei fam yn fuan ar ôl ei eni, a magwyd ef gan ei fodryb gerllaw Blaenafon. Priododd yn 1937, a bu’n ffermio Brynwichell ym mhlwyf Blaenpennal, ger y Mynydd Bach hyd nes iddo ymddeol yn 1964. Roedd yn rhan o gylch llenyddol Jenkin Morgan Edwards ac Edward Prosser Rhys.

Mae’n fwyaf adnabyddus am ei gywydd *Rhos Helyg*, sy'n moli bywyd amaethyddol a diwylliant Cymraeg ei fro. Ceir cofeb iddo a beirdd lleol eraill ar lan Llyn Eiddwen, ger y Mynydd Bach.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Rhos Helyg a cherddi eraill* (1977)

Gweler hefyd:

* *Bro a Bywyd Beirdd y Mynydd Bach* (Cyhoeddiadau Barddas, 1999)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Bardd, Blaenor a Bonheddwr", *Goleuad*, 11 Mawrth 1981 Archifwyd 2015-05-29 yn y Peiriant Wayback.. Adalwyd 15 Tachwedd 2013
2. 1 2 3  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 7091555
* LCCN: no2003121622

 |
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Aldridge-Brownhills**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Aldridge-Brownhills yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth Aldridge-Brownhills yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974–1979: Geoff Edge (Llafur)
* 1979–2015: Richard Shepherd (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Wendy Morton (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Actores, cyfieithydd, ymgyrchydd gwleidyddol asgell chwith a chwaraewrwaig hoci ryngwladol oedd **Ann Lorraine Davies** o adnabwyd hefyd fel **Ann Lindsay** (2 Hydref 1914 – 9 Ionawr 1954). Ganwyd a magwyd hi yng Nghaerdydd.

Bywyd
-----

Ganwyd Davies yng 125, Woodville Rd, Caerdydd ym 1914 i Sarah Ann a Morgan Davies, yn un o bump o blant. Roedd ei thâd yn feistr frethynnwr. Aeth i'r ysgol yn lleol, cyn mynd ymlaen i Goleg y Brifysgol, Caerdydd ym 1932. Yno, roedd hi'n is-lywydd Undeb y Myfyrwyr a theithiodd America fel aelod o dîm Hoci Cymru yn 1936. Roedd ei gradd mewn Ffrangeg, a daeth yn glerc yn Harrods wrth ymddangos fel Robin Hood (y Prif Fachgen) yn fersiwn wleidyddol Unity Theatre o *Babes in the Wood*, a oedd yn gwneud hwyl ar ben polisi dyhuddo (appeasement) Neville Chamberlain ac a gafodd Davies mewn gwisg Rwsiaidd. Rhedodd y cynhyrchiad am saith mis a chredydodd Montagu Slater y ddrama am wneud newid gwleidyddol.

Gwleidyddiaeth
--------------

Fe wirfoddolodd i helpu plant Gwlad y Basg a Chynghrair y Cenhedloedd. Roedd gan Davies gysylltiadau cryf â'r comiwnyddion hefyd, a disgrifiodd un person hi fel "pin-up" bron y blaid. Aeth i weithio i Randall Swingler, a oedd mewn partneriaeth â Jack Lindsay; cafodd berthynas â Swingler.

Ym 1940, bu’n ymwneud â threfnu Confensiwn y Bobl a gynigiwyd gan Blaid Gomiwnyddol Prydain Fawr, ar y pwyllgor celfyddydau ac adloniant. Cynhaliwyd y confensiwn ym Manceinion ym mis Chwefror 1941.

Cafodd ei henwi’n ysgrifennydd Newport Communications, cwmni a ffurfiwyd gan Swingler er mwyn addasu a gwneud y gorau o'r papurau dognu oedd yn hanfodol ar gyfer prynu bwyd a nwyddau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Cododd Davies i arwain y cwmni. Ym mis Hydref 1942, hi hefyd oedd y fenyw gyntaf i fod yn llywydd Theatr Unity.

Partner oes
-----------

Yn 1943 ymgartrefodd gyda Lindsay; cymerodd yr enw Ann Lindsay, ond ni briodon nhw erioed. Roedd gan ei phartner wraig yr oedd eisoes wedi'i gadael yn Awstralia ym 1926. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, aeth y ddau ar daith o amgylch Rwsia a gwledydd cyfagos gyda'i gilydd. Fe symudon nhw o Lundain i Castle Hedingham yn Essex ym 1951.

Marwolaeth
----------

Bu farw Davies yn eu cartref yn Castle Hedingham ar ôl cael llawdriniaeth bellach i gael gwared ar ei ofarïau, ar ôl cwblhau ei chyfieithiad o nofel Émile Zola, *La Terre*, a gyfieithwyr fel, *The Earth*.

Dolenni
-------

* Copi o 'The Earth'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. 1 2 3  "Davies, Ann Lorraine [known as Ann Lindsay] (1914–1954), actress and translator | Oxford Dictionary of National Biography". *www.oxforddnb.com* (yn Saesneg). doi:10.1093/ref:odnb/68985. Cyrchwyd 2019-04-15.
3. ↑  Andy Croft (8 November 2003). *Comrade Heart: A Life of Randall Swingler*. Manchester University Press. tt. 119–122. ISBN 978-0-7190-6334-3.
4. 1 2  Gillen, Paul, "Lindsay, John (Jack) (1900–1990)", *Australian Dictionary of Biography* (National Centre of Biography, Australian National University), adalwyd 2019-04-17
5. ↑  Tom Henighan (30 December 2013). *Natural Space In Literature: Imagination and Environment in Nineteenth and Twentieth Century Fiction and Poetry*. Dundurn. tt. 240–. ISBN 978-1-4597-2742-7.
Mae **Allt Forgan** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO065178. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 477m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 513 metr (1683 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Y maw **Afon Wouri** (hefyd **Vouri** neu **Vuri**) yn afon yn ne Camerŵn.

Ei chwrs
--------

Ffurfir yr afon yn aber afonydd Ykam ac Afon Makombé, 32 km (20 milltir) i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Yabassi. Mae Afon Wouri yn llifo wedyn am 160 km (100 milltir) i gyfeiriad y de-ddwyrain i aberu yn y Cefnfor Iwerydd yn ninas Douala, ar Gwlff Gini. Gellir mordeithio 64 km (40 milltir) i fyny'r afon o Ddouala.

Fforwyr Portiwgalaidd
---------------------

Y fforiwr Portiwgalaidd Fernão do Pó (neu Fernando Póo), oedd yr Ewropeiad cyntaf i chwilio'r afon, tua'r flwyddyn 1472. Oherwydd i'r mordeithwyr ddarganfod nifer helaeth o Corgimachiaid ynddi, enwyd yr afon yn *Rio dos Camarões* (Portiwgaleg am "Afon Corgimachiaid") ganddynt. Dyma'r enw a roddes yr enw Camerŵn ar y wlad ei hun.

Pont Bonabéri
-------------

Mae Pont Bonabéri, a godwyd gan y Ffrancwyr yn y 1950au, yn cysylltu Douala â thref Bonabéri ar y lan arall. Dyma'r bont bwysicaf yn y wlad sy'n cludo cynnyrch amrywiol o'r de i'r canolbarth.

Pont Bonabéri

Dolen allanol
-------------

* Encyclopedia Britannica
Ffilm ddrama am ryfel gan y cyfarwyddwr Miloslav Luther yw ***Anjel Milosrdenstva*** a gyhoeddwyd yn 1993. Fe'i cynhyrchwyd yn y Weriniaeth Tsiec a Slofacia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Slofaceg a hynny gan Marian Puobiš. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Szidi Tobias, Ingrid Timková, Igor Šimeg, Ivan Krúpa, Juraj Mokrý, Marta Sládečková, Robert Roth, Peter Šimun, Sáva Popovič, Josef Vajnar, Ladislav Konrád, Igor Latta, Jozef Husár, Michal Monček ac Igor Hrabinský. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Jurassic Park* a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 230 o ffilmiau Slofaceg wedi gweld golau dydd. 
Vladimír Holloš oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Patrik Pašš sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Miloslav Luther ar 14 Awst 1945 yn Jakub (Církvice).

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Miloslav Luther nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
Gwyddonydd o Ddenmarc yw **Anja Cetti Andersen** (ganed 25 Medi 1965), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr ac astroffisegydd.

Manylion personol
-----------------

Ganed Anja Cetti Andersen ar 25 Medi 1965 yn Copenhagen ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Dansk Magisterforenings Forskningspris a Medal H. C. Ørsted.

Gyrfa
-----

Cafodd ei thraethawd ymchwil ei enwi'n "Dŵr Cosmig a Seren Hwyr-fath". Ariannwyd ei hymchwil ôl-ddoethurol gan Sefydliad Carlsberg, yn gyntaf yn Adran Ffiseg Seryddiaeth a Gofod, Prifysgol Uppsala, ac yna yn yr Arsyllfa Seryddol ym Mhrifysgol Copenhagen.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol Copenhagen

* Prifysgol Copenhagen

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 307216179
* ORCID: 0000-0001-8169-7273
* GND: 1209243407
* ResearcherID: P-4822-2014

 |
Arfbais Arglwyddi Aberconwy
Mae **Barwn Aberconwy**, (en:*Baron Aberconway*) **o Fodnant yn Sir Ddinbych**, yn deitl ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig.

Hanes
-----

Cafodd y teitl ei greu ar 21 Mehefin 1911 ar gyfer y diwydiannwr a'r gwleidydd Rhyddfrydol Syr Charles McLaren. Roedd eisoes wedi cael ei urddo'n farwnig, o Fodnant, Gwylgre a Hilders, ar 8 Awst 1902. Roedd ei fab hynaf, yr ail Farwn, yn ddyn busnes a hefyd yn Aelod Seneddol. Olynwyd ef gan ei fab, y trydydd Barwn. Bu farw'r trydydd barwn ar 4 Chwefror 2003 ac aeth y teitl i'w fab hynaf, Henry McLaren, y pedwerydd barwn a deiliad presennol y teitl.

Arfbais
-------

Cefndir aur (*or*), dau gwplws (*chevronel*) coch (*gules*) gydag ochrau crwn (*invect*), rhwng dwy ffon bugail uwch eu pennau a chastell du gyda thri thwr yn chwifio baneri du (*sable*) oddi tanynt (*base*) Arwyddair: *Bi'se Mac Na Cromaige* (Gaeleg; Rwyf yn fab i'r Eglwys)

Deiliaid
--------

* Charles Benjamin Bright McLaren, Barwn 1af Aberconwy (1850-1934); barwn 1911-1934. Bu'n briod i Laura Elizabeth McLaren Barwnes 1af Aberconwy
* Henry Duncan McLaren, 2il Barwn Aberconwy (1879-1953); barwn 1934-1953
* Charles Melville McLaren, 3ydd Barwn Aberconwy (1913-2003); barwn 1953-2003
* Henry Charles McLaren, 4ydd Barwn Aberconwy, (g 1948) barwn ers 2003, deiliad presenol

Yr Anrhydeddus Charles Stephen McLaren (g 1984) etifedd tybiedig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cracroft's Peerage The Complete Guide to the British Peerage & Baronetage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-04-01. Cyrchwyd 2016-07-07.
Mae **Barwn Colwyn o Fae Colwyn yn Sir Ddinbych** yn deitl ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig.

Cefndir
-------

Crëwyd y farwniaeth ar 22 Mehefin, 1922 ar gyfer y gŵr busnes Syr Frederick Smith, barwnig 1af; fe'i crëwyd yn farwnig ym 1912 cyn cael ei ddyrchafu i'r bendefigaeth. Mae deiliad presennol y teitl, or-ŵyr y barwn cyntaf, yn un o'r 92 arglwydd etifeddol a gafodd eu hethol gan eu cyd-arglwyddi i barhau'n aelodau o Dŷ'r Arglwyddi wedi pasio Deddf Tŷ'r Arglwyddi ym 1999

Arfbais
-------

Ceiliog yn sefyll ar gefn morfil

Arwyddair: Gratias Ago (Lladin, *Rhoddaf Diolch*)

Deiliaid
--------

* Frederick Henry Smith, Barwn 1af Colwyn (1859-1946)
* Frederick John Vivian Smith, 2il Farwn Colwyn (1914-1966)
* Ian Anthony Hamilton-Smith, 3ydd Barwn Colwyn (g. 1942)

Yr etifedd tybiedig yw mab y deiliad presennol yr Anrhydeddus Craig Peter Hamilton-Smith (g. 1968)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cracroft's Peerage The Complete Guide to the British Peerage & Baronetage Archifwyd 2016-03-03 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 8 Gorffennaf 2016
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Baruglys cwrel** (enw gwyddonol: *Gymnomitrion corallioides*; enw Saesneg: *coral frostwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod mewn un man yn Eryri, a dau le yn Iwerddon, ond mae'n gymharol gyffredin yn yr Alban.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Baruglys cwrel** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  species.nbnatlas.org; adalwyd 20 Awst 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Allt yr Esgair** yn gopa mynydd a geir yn y Mynydd Du rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO126243. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 188metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Coronir copa'r mynydd gan fryngaer o Oes yr Haearn.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 393 metr (1289 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Bryngaer
--------

Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: BR153. Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.

Llyn Llangors o Allt yr Esgair
Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwyr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop. Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha. Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.

Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonynh nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr o fryngaerau Cymru
* Cylchoedd cerrig
* Llwythau Celtaidd Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
2. ↑  Cofrestr Cadw.
3. ↑  References Wales gan John May; Gwasg Prifysgol Cymru.
4. ↑  "Gwefan y BBC". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-04-11. Cyrchwyd 2012-03-04.
5. ↑  "Gwefan CPAT". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-01-07. Cyrchwyd 2012-03-04.

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Allt yr Hebog** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN686444. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 207 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 342 metr (1122 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"