Ameca cenhedlaeth 1 yn y labordy yn Engineered Arts Ltd.
Robot gyda siâp y corff dynol yw **robot dynoid** (term a fathwyd o *humanoid robot*). Cânt eu dylunio i ryngweithio ag offer ac amgylcheddau dynol, at ddibenion arbrofol megis astudio cerdded a symud ar ddwy droed, neu at ddibenion eraill. Yn gyffredinol, mae gan robotiaid dynoid dorso, pen, dwy fraich, dwy goes a dwy droed, er y gall rhai robotiaid dynoid ddyblygu rhan o'r corff yn unig, er enghraifft, llaw neu ddwylo, neu o'r canol i'r pen. Mae gan rai robotiaid dynoid hefyd bennau sydd wedi'u cynllunio i efelychu nodweddion wyneb dynol fel llygaid a cheg. Mae'r Android yn ddynoid sydd wedi'i adeiladu i ymdebygu i fodau dynol yn esthetig.

Hanes
-----

Tarddodd y cysyniad o robot dynoid mewn llawer o wahanol ddiwylliannau ledled y byd. Mae rhai o'r adroddiadau cynharaf am y syniad o beiriant dynol yn dyddio i'r 4g CC ym Mytholeg Roeg a thestunau crefyddol ac athronyddol amrywiol o Tsieina. Yn ddiweddarach crëwyd prototeipiau ffisegol o ddynoid awtomatig yn y Dwyrain Canol, yr Eidal, Japan a Ffrainc.

### Cymru

Murlun yn Stryd Womanby, Caerdydd o ddynoid eiconig *Y Dydd Olaf*
Creodd y dewiniaid Gwydion ap Dôn a Math ddynoid benywaidd hardd, o flodau'r derw, banadl ac erwain, i fod yn wraig i Lleu Llaw Gyffes; galwyd hi'n Blodeuwedd. Ceir ei hanes ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi, sef Math fab Mathonwy. Gellir edrych ar y weithred hon fel hud a lledrith, neu fel disgrifiad cynnar o gynhyrchu android.

Un o'r nofelau ffug-wyddonol yn y Gymraeg sy'n disgrifio 'peiriant yn ddyn a dyn yn beiriant', yw'r *Dydd Olaf*, a sgwennwyd yn 1967-8 gan Owain Owain. 

### Gwlad Groeg

Creodd duw Groegaidd y gofaint, Hephaestus, sawl dynoid awtomata gwahanol mewn sawl chwedl. Yn yr *Iliad* gan Homer, creodd Hephaestus forwynion euraidd a'u trwytho â lleisiau tebyg i ddyn i wasanaethu fel offer neu offerynnau siarad. Mae myth Groegaidd arall yn manylu ar sut y creodd Hephaestus awtomaton efydd enfawr o'r enw Talos i amddiffyn ynys Creta rhag goresgynwyr.

### Tsieina

Yn y 3g CC, manylodd testun athronyddol Taoaidd o'r enw *Liezi*, a ysgrifennwyd gan yr athronydd Tsieineaidd Lie Yukou, y syniad o awtomaton dynoid. Mae'r testun yn cynnwys sôn am beiriannydd o'r enw Yan Shi a greodd robot maint dyn ar gyfer pumed brenin Brenhinllin Zhou Tsieineaidd, sef y Brenin Mu. Adeiladwyd y robot yn bennaf o ledr a phren. Yr oedd gallu cerdded, canu, a symud pob rhan o'i chorff.

### Irac-Iran

Yn y 13g, dyluniodd peiriannydd Mwslimaidd o Fesopotamia, sef Ismail al-Jazari ddynoidau amrywiol. Creodd robot-weinyddes a fyddai'n dosbarthu diodydd o gronfa hylif ac yn ymddangos allan o ddrws awtomatig i'w gweini. Defnyddiwyd awtomaton arall a greodd ar gyfer golchi dwylo i ail-lenwi basn â dŵr ar ôl cael ei wagio.

### Yr Eidal

 Model o robot gyda gweithrediadau mewnol, mecanyddol gan y gwyddonydd Leonardo da Vinci
Yn y 1400au, datblygodd Leonardo da Vinci cysyniad robot mecanyddol cymhleth wedi'i orchuddio â siwt o arfwisg, a oedd yn gallu eistedd, sefyll a symud ei freichiau'n annibynnol. Roedd y robot cyfan yn cael ei weithredu gan system o bwlïau a cheblau.

Dynoidau cyfoes
---------------

 Robot iCub yng Ngŵyl Wyddoniaeth Genoa, yr Eidal, yn 2009
Mae dynoidau bellach yn cael eu defnyddio ar gyfer ymchwil a hynny o fewn sawl maes gwyddonol. Astudir strwythur ac ymddygiad y corff dynol (biomecaneg) i adeiladu robotiaid dynoid. Ar yr ochr arall, mae'r ymgais i efelychu'r corff dynol yn arwain at well dealltwriaeth ohono. Mae gwybyddiaeth ddynol yn faes astudio sy'n canolbwyntio ar sut mae bodau dynol yn dysgu o wybodaeth synhwyraidd er mwyn caffael sgiliau. Defnyddir y wybodaeth hon i ddatblygu modelau rhifyddol o ymddygiad dynol, ac mae wedi gwella dros amser.

Yn 2024 un o'r dynoidau a ddatblygwyd orau oedd Optimws a grewyd gan Tesla ac oedd yn defnyddio'r un dechnoleg AI a thechnoleg ceir i hunan yrru.

Awgrymwyd y bydd robot wedi'i ddatblygu'n iawn yn gwella bywydau bodau dynol. Gweler trawsddynoliaeth.

Mewn ffuglen wyddonol
---------------------

Mae thema gyffredin ar gyfer darlunio dynoidau mewn ffuglen wyddonol yn ymwneud â sut y gallant helpu bodau dynol mewn cymdeithas neu'n groes i hyn: yn fygythiad i ddynoliaeth (fel yn y *Dydd Olaf*). Mae'r thema hon yn ei hanfod yn cwestiynu a yw deallusrwydd artiffisial yn rym da neu ddrwg i ddynolryw. Enghraifft o ddynoid da, sydd o fudd i bobl, yw Commander Data yn *Star Trek* a C-3PO yn *Star Wars*. Ar y llaw arall, mae 'r T-800 yn *Terminator* a Megatron yn *Transformers* yn ddynoidau drwg, peryglus*.*

Ceir thema amlwg arall mewn ffuglen wyddonol am ddynoidau (robotiaid dynol) sy'n canolbwyntio ar bersonoliaeth. Mae rhai ffilmiau, yn enwedig *Blade Runner* a *Blade Runner 2049*, yn archwilio a ddylai bod synthetig, adeiledig gael ei ystyried yn berson ai peidio. Dyma hefyd prif thema'r nofel Y Dydd Olaf a sgwennwyd yn 1967-8. Yma, mae'r awdur yn archwilio nodweddion dynol fel cariad, ac androidau sy'n anwahanadwy oddi wrth fodau dynol, ond eto nid oes ganddynt yr un hawliau â bodau dynol. Mae'r thema hon i'w gael mewn nofelau a ffilmiau diweddar sy'n annog cydymdeimlad y gynulleidfa tra hefyd yn tanio anesmwythder at y syniad bod robotiaid dynol yn dynwared bodau dynol yn rhy agos.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gera, Deborah Levine (2003). *Ancient Greek ideas on speech, language, and civilization*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-925616-0. OCLC 52486031.
2. ↑  University, Stanford (2019-02-28). "Ancient myths reveal early fantasies about artificial life". *Stanford News* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-11-03.
3. 1 2  Needham, Joseph (1991). *Science and Civilisation in China: Volume 2, History of Scientific Thought*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-05800-1.
4. ↑  @NatGeoUK (2020-08-01). "Medieval robots? They were just one of this Muslim inventor's creations". *National Geographic* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-11-03.
5. ↑  Rosheim, Mark E. (1994). *Robot Evolution: The Development of Anthrobotics*. Wiley-IEEE. tt. 9–10. ISBN 0-471-02622-0.
6. ↑  Moran, Michael E. (2006-12-01). "The da Vinci Robot". *Journal of Endourology* **20** (12): 986–990. doi:10.1089/end.2006.20.986. ISSN 0892-7790. PMID 17206888. .
7. 1 2 3 4  Mubin, Omar; Wadibhasme, Kewal; Jordan, Philipp; Obaid, Mohammad (2019-03-22). "Reflecting on the Presence of Science Fiction Robots in Computing Literature" (yn en). *ACM Transactions on Human-Robot Interaction* **8** (1): 1–25. doi:10.1145/3303706. ISSN 2573-9522.
8. ↑  Boissoneault, Lorraine. "Are Blade Runner's Replicants "Human"? Descartes and Locke Have Some Thoughts". *Smithsonian Magazine* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-11-05.
9. ↑  Ho, Chin-Chang; MacDorman, Karl F.; Pramono, Z.A. Dwi (2008). "Human Emotion and the Uncanny Valley: A GLM, MDS, and Isomap Analysis of Robot Video Ratings". *2008 3rd ACM/IEEE International Conference on Human-Robot Interaction (HRI)*. .

Darllen pellach
---------------

* Carpenter, J. Davis, J. Erwin-Stewart, N. Lee. T. Bransford, J. & Vye, N. (2009). Cynrychiolaeth rhyw mewn robotiaid humanoid at ddefnydd domestig. International Journal of Social Robotics (rhifyn arbennig). 1 (3), 261‐265. Yr Iseldiroedd: Springer.
* Carpenter, J. Davis, J. Erwin-Stewart, N. Lee. T. Bransford, J. & Vye, N. (2008). Peiriannau anweledig mewn swyddogaeth, nid ffurf: Disgwyliadau defnyddwyr o robot humanoid domestig. Trafodion y 6ed gynhadledd ar Ddylunio ac Emosiwn. Hong Kong, Tsieina.
* Williams, Karl P. (2004). Adeiladu Eich Robotiaid Dynol Eich Hun: 6 Phrosiect Rhyfeddol a Fforddiadwy. Electroneg McGraw-Hill/TAB.ISBN 0-07-142274-9ISBN 0-07-142274-9 .ISBN 978-0-07-142274-1ISBN 978-0-07-142274-1 .

Dolenni allanol
---------------

* Swyddi Humanoid Robots yn Japan
* Ulrich Hottelet: Nid yw Albert yn hapus - Sut mae robotiaid yn dysgu byw gyda phobl, *African Times*, Mehefin 2009