Cartwnydd o Gymru oedd **John Kelt Edwards** (4 Mawrth 1875 - 11 Hydref 1934).

Cefndir
-------

Cafodd John Edwards ei eni ym Mlaenau Ffestiniog ym 1875, yn fab i John Edwards, haearnwerthwr a Margaret ei wraig. Cafodd ei  addysgu yn ysgol elfennol Blaenau Ffestiniog ac yng Ngholeg Llanymddyfri. O Lanymddyfri aeth am gyfnod i Wolverhampton i ddysgu ysgythru ac yno i Beaumont Academy, ar ynys Jersey. Dychwelodd adref i'r Blaenau gan aros yn ddibynnol ar gynhaliaeth ei dad.

Ym 1900 enillodd Edwards dystysgrif am 12 darlun ar thema *Y Bardd Cwsg* yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl. Parhaodd ei addysg yn Ecole des Beaux Arts, Paris. Ym 1902 aeth i astudio yn Academi Brydeinig y Celfyddydau yn Rhufain. Tra ar y cyfandir y mabwysiadodd yr enw Kelt, yn ôl Ted Breeze Jones ar gyngor Augusta Hall, Llanofer, gan fod enw cyffredin fel John yn annhebygol o sefyll allan i artist addawol. (nid yw Ted Breeze Jones yn eglur os mae Gwenynen Gwent, neu Augusta ei merch oedd yn gyfrifol am awgrymu'r enw).

Gyrfa
-----

Yn ystod ei gyfnod ym Mharis arddangosodd ei waith yn y Salon Paris. Ym 1902 cafodd ei gomisiwn Cymreig pwysig cyntaf, sef peintio 12 o ddarluniau ar gyfer cyfieithiad Daniel Rees o  *Divina Commedia* Dante (*Dwyfol Gân* 1902), gan arddangos dau o'r lluniau gwreiddiol yn Yr Academi Frenhinol Gymreig. Bu wedyn yn paratoi darluniau ar gyfer nifer o lyfrau a chylchgronau Cymreig  megis clawr *Cofiant a Barddoniaeth Ben Bowen*, gan David Bowen (Myfyr Hefin), clawr Y Traethodydd, Cymru'r Plant a'r Winllan. Darluniodd nifer o luniau wedi selio ar chwedlau'r Mabinogi ar gyfer Cylchgrawn Cymru O. M Edwards. Cynhwyswyd rhai o'i luniau yng Nghyfrol Syr John Morris Jones "*Gwlad fy Nhadau*".

Ar ôl ei gyfnod ar y cyfandir agorodd stiwdio yn Llundain, lle fyddai'n peintio portreadau o Gymru Llundain ac yn gwneud arddangosfeydd o'i dirluniau. Ymysg y Cymry enwog gwnaeth portreadu ohonynt oedd Lloyd George, Megan ei ferch, Syr O. M Edwards, Syr Walter Morgan, Arglwydd Maer, Llundain, Syr Francis Edwards, Syr Samuel Thomas Evans, Syr Vincent Evans, John Hinds, Edward Thomas John a Timothy Davies.

Ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf symudodd nifer o'r bobl bwysig oedd yn gallu fforddio talu am bortreadau allan o Lundain a bu'n rhaid i Edwards cau ei stiwdio. Symudodd i fyw i Gei Newydd, Talsarnau, bwthyn haf ar lan Afon Dwyryd oedd yn eiddo i'w deulu. Derbyniodd "pensiwn" o 3 swllt yr wythnos gan ei deulu at ei gadw. Bu'n ychwanegu at ei incwm trwy gynhyrchu printiau a chardiau i'w gwerthu trwy'r post. Yr enwocaf o rain oedd cerdyn marwnad i Hedd Wyn a gyhoeddwyd gan wasg y Brython ym 1918.

Marwolaeth
----------

Bu farw yng Nghei Newydd, Talsarnau o gancr yn 59 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Capel Bethesda, Blaenau Ffestiniog.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am John Kelt Edwards.

Oriel
-----

* Syr Walter Morgan, Arglwydd Maer, Llundain (1905-06)Syr Walter Morgan, Arglwydd Maer, Llundain (1905-06)
* Cerdyn Post propaganda Rhyfel Byd 1afCerdyn Post propaganda Rhyfel Byd 1af
* John Edwards (Tad Kelt)John Edwards (Tad Kelt)
* Margaret Edwards (Mam Kelt)Margaret Edwards (Mam Kelt)
* Cei Newydd, Talsarnau (cartref Kelt)Cei Newydd, Talsarnau (cartref Kelt)
* Llan FfestiniogLlan Ffestiniog
* cerdyn marwnad am Hedd Wyncerdyn marwnad am Hedd Wyn
* Banner Coffa ar gyfer Eisteddfod 1918Banner Coffa ar gyfer Eisteddfod 1918
* Felin Isaf, CynwydFelin Isaf, Cynwyd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "EDWARDS, JOHN KELT (1875 - 1934), arlunydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2020-10-01.
2. ↑  "DANTE IN WELSH - Weekly Mail". Henry Mackenzie Thomas. 1902-10-25. Cyrchwyd 2020-10-01.
3. ↑  Jones, E. V. Breeze (Edward V. Breeze), 1929-1997. (1994). *Goleuo'r sêr : golwg ar Kelt Edwards a'i waith*. Llanrwst: Gwasg Carreg Gwalch. t. 14. ISBN 0-86381-302-X. OCLC 31292090.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
4. ↑  Y Ford Gron Cyfrol 1, Rhif 10, Awst 1931
5. ↑  "AWELSHARTISTINLONDON - Weekly Mail". Henry Mackenzie Thomas. 1904-12-24. Cyrchwyd 2020-10-01.
6. ↑  Llwyd, Alan; Gwae Fi Fy Myw, Cofiant Hedd Wyn; Cyhoeddiadau Barddas 1991 tud 264-267

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |