Mae **llaeth reis** yn laeth planhigyn wedi'i wneud o reis. Yn nodweddiadol, mae llaeth reis masnachol yn cael ei gynhyrchu gan ddefnyddio reis brown a surop reis brown, a gellir ei felysu gan ddefnyddio amnewidion siwgr neu siwgr, a'i flasu gan gynhwysion cyffredin, fel fanila. Mae'n cael ei gryfhau'n gyffredin â phrotein a microfaethynnau, fel fitamin B12, calsiwm, haearn, neu fitamin D.

Hanes
-----

Mae union darddiad llaeth reis yn ansicr. Ym 1914, rhoddodd Maria M. Gilbert rysáit ar gyfer llaeth reis yn ei llyfr *Meatless Cookery*, sef y defnydd cynharaf hysbys o'r term. Ym 1921, adeiladwyd y ffatri laeth reis gyntaf gan y Vita Rice Products Co, gan lansio Vita Rice Milk yr un flwyddyn yn San Francisco, California. Yn 1990, lansiwyd Rice Dream gan Imagine Foods o Palto Alto, California mewn cartonau Tetra Pak, gan ddod y llaeth reis poblogaidd cyntaf poblogaidd.

Maethiad
--------

Gwydryn o laeth reis
Gwydryn o laeth reis gyda grawn reis yn ei ffurf cysefin
Mae llaeth reis (heb ei felysu) yn cynnwys 89% o ddŵr, 9% o garbohydradau, 1% o fraster, ac mae'n cynnwys protein dibwys (bwrdd). Mae swm cyfeirio 100 ml yn darparu 47 o galorïau, ac - os caiff ei gryfhau'n bwrpasol wrth weithgynhyrchu - 26% o'r Gwerth Dyddiol (DV) ar gyfer |fitamin B12 (tabl). Mae hefyd yn cyflenwi calsiwm (12% DV; caerog) a manganîs (13% DV; caerog) mewn symiau cymedrol, ond fel arall mae'n isel mewn microfaethynnau.

Cymhariaeth â llaeth buwch
--------------------------

Mae llaeth reis yn cynnwys mwy o garbohydradau o'i gymharu â llaeth buwch (9% o'i gymharu â 5%), ond nid yw'n cynnwys symiau sylweddol o galsiwm na phrotein, a dim cholesterol na lactos. Mae brandiau masnachol llaeth reis yn aml yn cael eu cyfnerthu â fitaminau a mwynau, gan gynnwys calsiwm, |fitamin B12, fitamin B3, a haearn. Mae ganddo fynegai glycemig o 86 o'i gymharu â 37 ar gyfer llaeth sgim a 39 ar gyfer llaeth cyflawn.

Llaeth reis yw'r lleiaf alergenig ymhlith llaeth planhigion, a gall pobl sy'n anoddefiad i lactos, alergedd i soi neu laeth ei yfed. Fe'i defnyddir hefyd yn lle llaeth gan feganiaid.

Brandiau masnachol
------------------

Mae brandiau masnachol o laeth reis ar gael mewn blasau amrywiol, fel fanila, yn ogystal â heb flas, a gellir eu defnyddio mewn llawer o ryseitiau fel dewis arall yn lle llaeth buwch traddodiadol.

Paratoi
-------

Gwneir llaeth reis yn fasnachol trwy wasgu'r reis trwy melin falu, ac yna ei hidlo a'i gymysgu mewn dŵr. Gellir ei wneud gartref gan ddefnyddio blawd reis a phrotein reis brown, neu trwy ferwi reis brown gyda chyfaint mawr o ddŵr, gan gymysgu a hidlo'r gymysgedd.

Pryderon amgylcheddol
---------------------

Mae padlau reis yn gofyn am adnoddau dŵr sylweddol, a gallant alluogi gwrteithwyr a phlaladdwyr i fudo i ddyfrffyrdd cyffiniol. Mae bacteria sy'n padlo reis yn rhyddhau methan i'r atmosffer, gan allyrru'r nwy tŷ gwydr hwn mewn meintiau mwy na llaeth planhigion eraill.

Mae cynhyrchu llaeth reis yn defnyddio llai o ddŵr na llaeth buwch a llaeth almon, ond cryn dipyn yn fwy na llaeth soia neu laeth ceirch.

Amgylchedd
----------

Ceir trafodaethau brwd gan ladmeiryddion a gwrthwynebwyr llaeth ceirch (a llaethau llysiau eraill megis llaeth soia a gwneuthurwyr llaeth buwch dros ardrawiad amgylcheddol y gwahanol fathau o'r sudd.

Allyriadau nwyon tŷ gwydr cymedrig ar gyfer un gwydr (200g) o wahanol laeth| Mathau Llaeth | Nwyon Tŷ Gwydr(kg CO2-Ceq per 200 g) |
| --- | --- |
| Llaeth buwch | 0.62 |
| Llaeth reis | 0.23 |
| Llaeth soia | 0.21 |
| Llaeth ceirch | 0.19 |
| Llaeth almon | 0.16 |

Defnydd tir cymedrig ar gyfer un gwydryn (200g) o wahanol laeth| Mathau Llaeth | Defnydd tir (m2 per 200 g) |
| --- | --- |
| Llaeth buwch | 1.81 |
| Llaeth ceirch | 0.25 |
| Llaeth soia | 0.23 |
| Llaeth almon | 0.19 |
| Llaeth reis | 0.14 |

Ôl-troed dŵr cymedrig ar gyfer un gwydr (200g) o wahanol laeth| Mathau Llaeth | Defnydd dŵr (L/200 g) |
| --- | --- |
| Llaeth buwch | 131 |
| Llaeth almon | 74 |
| Llaeth reis | 56 |
| Llaeth ceirch | 9 |
| Llaeth soia | 2 |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6  Meagan Bridges (1 January 2018). "Moo-ove over, cow's milk: The rise of plant-based dairy alternatives" (PDF). Practical Gastroenterology, University of Virginia Medical School. Cyrchwyd 30 January 2020.
2. 1 2 3  Sarika Nava (1 Tachwedd 2019). "What is rice milk? How is it different from other forms of milk?". NDTV Food. Cyrchwyd 30 Ionawr 2020.
3. ↑  Shurtleff, William; Aoyagi, Akiko (2013). *History of Soymilk and Other Non-Dairy Milks (1226-2013)*. Soyinfo Center. t. 6. ISBN 9781928914587.
4. ↑  Shurtleff, William; Aoyagi, Akiko (2013). *History of Soymilk and Other Non-Dairy Milks (1226-2013)*. Soyinfo Center. tt. 6, 241. ISBN 9781928914587.
5. ↑  Shurtleff, William; Aoyagi, Akiko (2013). *History of Soymilk and Other Non-Dairy Milks (1226-2013)*. Soyinfo Center. t. 9. ISBN 9781928914587.
6. ↑  Shurtleff, William; Aoyagi, Akiko (2013). *History of Soymilk and Other Non-Dairy Milks (1226-2013)*. Soyinfo Center. t. 9. ISBN 9781928914587.
7. ↑  Atkinson, Fiona S.; Foster-Powell, Kaye; Brand-Miller, Jennie C. (2008-12-01). "International Tables of Glycemic Index and Glycemic Load Values: 2008" (yn en). *Diabetes Care* **31** (12): 2281–2283. doi:10.2337/dc08-1239. ISSN 0149-5992. PMC 2584181. PMID 18835944. .
8. ↑
9. ↑  Courtney Subramanian (26 February 2014). "Milk-off! The real skinny on soy, almond, and rice". Time. Cyrchwyd 30 January 2020.
10. 1 2  Annette McGivney (29 January 2020). "Almonds are out. Dairy is a disaster. So what milk should we drink?". *The Guardian*. Cyrchwyd 30 January 2020.
11. ↑
12. 1 2 3  Guibourg, Clara; Briggs, Helen (22 February 2019). "Which vegan milks are best for the planet?". *BBC News: Science and Environment* (yn Saesneg). Cyrchwyd 4 September 2019.

Dolenni allanol
---------------

* Erthygl, 'Llaeth reis' (Cymraeg)
* Fideo, 'How To Make Plant Based Milks » Almond, oat & rice'
* Fideo, 'What's the most climate-friendly milk?'