Mae cricedwyr o Gymru ar hyn o bryd yn cael eu cynrychioli gan Fwrdd Criced Cymru a Lloegr (ECB) ac yn cystadlu am dîm criced Lloegr. 

Yn hanesdyddol, bu tîm criced Cymru yn y 1920-30au, yn Nhlws ICC 1979, ac ym Mhencampwriaeth Ynysoedd Prydain rhwng 1993 a 2001. Er hyn, nid yw Cymru yn aelod ar wahân o'r Cyngor Criced Rhyngwladol (ICC).

Mae rhai gwleidyddion yng Nghymru wedi dadlau y dylai Cymru ennill statws ICC ar wahân i Loegr a chael tîm criced i Gymru, gan nodi cynrychiolaeth a chyfleoedd fel ffactorau sy’n cyfrannu, ac yn dilyn sefydlu tîm yr Alban o dîm Lloegr ym 1994. Mae cyrff criced yng Nghymru, fel Criced Cymru a Chlwb Criced Sir Forgannwg yn gwrthwynebu cynigion o’r fath, gan nodi cyllid ac anawsterau cynnar. Mae’r ECB yn niwtral ar y cynnig, tra bod Llywodraeth Cymru yn datgan mai’r cyrff criced sydd i benderfynu, ond yn cydnabod y cyfle i Erddi Sophia yng Nghaerdydd gynnal gemau Lloegr. Mae cricedwyr amrywiol wedi cefnogi'r naill ochr a'r llall i'r cynnig.

Hanes
-----

Roedd tîm cenedlaethol Cymru yn bodoli yn y 1920au a'r 1930au gan chwarae yn erbyn timau teithiol megis India'r Gorllewin, De Affrica a Seland Newydd a sicrhau buddugoliaeth yn erbyn India'r Gorllewin yn 1928.  

Ffurfiwyd Cymdeithas Criced Cymru yn 1969 ac am y tri degawd nesaf buont yn chwarae yn erbyn timau eraill yr ICC.  Cystadlodd Cymru yn Nhlws ICC 1979 fel tîm nad oedd yn rhan o'r ICC, gan chwarae trwy wahoddiad ar ôl i Gibraltar dynnu'n ôl yn hwyr.   Rhwng 1993 a 2001, chwaraeodd tîm o Gymru ym Mhencampwriaeth Ynysoedd Prydain, ochr yn ochr ag Iwerddon, yr Alban a thîm XI Lloegr.  

Rhwng 2002 a 2004, heliwyd tîm criced Cymru ynghyd gan Glwb Criced Sir Forgannwg, a gystadlodd yn erbyn Lloegr deirgwaith mewn gemau un-dydd-rhyngwladol yng Nghaerdydd,   gan ennill un o'r gemau.  

Yn hanesyddol, roedd tîm Lloegr yn cynrychioli Prydain Fawr, nes i'r Alban ddod yn aelod annibynnol o'r ICC yn 1994.  Mae cyn-gricedwr Cymreig, Robert Croft yn gweld tîm modern Lloegr yn debyg i dîm Llewod Prydain ac Iwerddon.  Tra dywedodd AC Llafur Cymru Mike Hedges fod timau Iwerddon a'r Alban mewn gwirionedd yn "dimau bwydo "i dîm Lloegr.  Fodd bynnag, beirniadwyd y defnydd o'r term "Lloegr" heb gynnwys "Cymru", ac mae swyddogion criced yr Alban yn obeithiol am ddatblygiad eu tîm.  

### Statws presennol

"Tîm cyfeillgar hŷn Cymru" yw'r unig dîm i ddynion hŷn Cymru a restrir gan Criced Cymru.  Mae yna hefyd dimau Cymru hyd at dan 18 oed. 

Mae Clwb Criced Sirol Cenedlaethol Cymru yn cystadlu yng nghystadlaethau criced Siroedd Cenedlaethol Cymru a Lloegr.  

Chwaraeodd tîm y merched ym Mhencampwriaeth Criced Ewropeaidd Merched yn 2005, a gynhaliodd Cymru, ond ers hynny maent wedi mabwysiadu'r un system â thîm y dynion, gyda chwaraewyr benywaidd o Gymru i gynrychioli tîm criced merched Lloegr. 

Ar hyn o bryd mae Cymru'n cael ei chynrychioli gan Fwrdd Criced Cymru a Lloegr, sy'n cystadlu'n rhyngwladol fel tîm criced Lloegr.  Mae chwaraewyr o Gymru megis Simon Jones a Geraint Jones yn cystadlu i dîm Lloegr.

Galwadau am tîm cenedlaethol Cymru
----------------------------------

Cynrychiolir Cymru ar hyn o bryd gan Fwrdd Criced Cymru a Lloegr (ECB),  ond bu rhai galwadau i Gymru gael eu tîm criced rhyngwladol eu hunain fel yr Alban ac Iwerddon, gan sefydliadau, cyhoeddiadau a ffigurau cyhoeddus amrywiol o Gymru.    Mae Criced Cymru, corff llywodraethu’r gamp yng Nghymru, a Chlwb Criced Sir Forgannwg, wedi mynegi eu gwrthwynebiad i unrhyw dîm ar wahân, yn enwedig dros gyllid a’r posibilrwydd o gael eu cau allan o Bencampwriaeth y Siroedd, lle byddai gostyngiadau yn y naill neu’r llall yn "cael effaith negyddol sylweddol. [i'r gamp yng Nghymru]".  Mae Cyngor Caerdydd a Llywodraeth Cymru yn gweld bod yn rhan o'r ECB fel cyfle i adeiladu enw da Caerdydd ym myd criced ac fel canolfan chwaraeon.  Mae'r ECB yn niwtral ar y cynnig. 

### Cefnogaeth

Mae gwleidyddion ar draws y sbectrwm gwleidyddol wedi datgan eu cefnogaeth i dîm annibynnol fel Jonathan Edwards,   Bethan Sayed, Adam Price a Mohammad Asghar, gyda Sayed yn nodi yn 2013 mai "Cymru yw'r ail wlad hynaf sy'n chwarae criced yn y byd, ac eto mae ar ei ben ei hun yn Ynysoedd Prydain o beidio â chael ei hochr genedlaethol ei hun",  ac Asghar yn nodi yn 2021 "os gall Afghanistan chwarae criced byd, yna er mwyn Duw dylai Cymru"  a bod chwarae ar byddai'r llwyfan rhyngwladol yn "codi proffil Cymru" ac yn fuddiol yn economaidd tra'n diystyru pryderon Morgannwg.   Galwodd cyn Brif Weinidog Llafur, Carwyn Jones yn 2017 i ailgyflwyno tîm undydd Cymru gan ddweud, "[Mae'n od] gweld Iwerddon a'r Alban yn chwarae mewn twrnameintiau rhyngwladol ac nid Cymru", er mai dim ond cyllid Morgannwg oedd yn cael ei daro.    Dywedodd Price yn 2009, bod "nifer fawr o dimau criced yng Nghymru [...] [ond] dim ochr genedlaethol. Yn Sir Gaerfyrddin [...] [llawer] o gricedwyr [...] gallai fynd ymlaen i gynrychioli Cymru o gael y cyfleoedd cywir". Ychwanegodd Price hefyd, "Mae llawer o bobl yn dadlau bod Cymru eisoes yn cael ei chynrychioli ar Fwrdd Criced Cymru a Lloegr (yr EWCB). Ond pa mor aml ydych chi'n clywed yr ail lythyr yn cael ei ynganu gan y cyfryngau neu hyd yn oed swyddogion gêm?", a bod modd i Lywodraeth Cymru a chronfeydd datblygu'r ICC ddarparu cymorth i'r tîm ar gyfer cenhedloedd newydd. 

Ym mis Mehefin 2010 cyflwynwyd cynnig i sefydlu "tîm criced undydd 20-20 ac un diwrnod rhyngwladol i Gymru" i senedd y DU.  Ym mis Hydref 2011, gwnaed deiseb i Gynulliad Cymru am dîm criced cenedlaethol Cymru.   Cynhaliwyd dadl yn y Cynulliad yn 2013 ar y pwnc gydag aelodau Ceidwadol a Llafur yn cefnogi sefydlu tîm Cymreig. 

Dadleuodd Bethan Sayed mewn pwyllgor deiseb yn y Cynulliad yn 2015 y dylai Cymru gael ei thîm ei hun, gan ddweud bod gan Gymru fwy o chwaraewyr criced (7,500) nag Iwerddon (6,000) sydd â’i thîm ei hun a dwywaith y boblogaeth, a bod y syniad yn "emosiynol. pwnc".       Gwnaethpwyd galwadau hefyd am dîm ar wahân yn dilyn ymadawiad cynnar Lloegr o Gwpan Criced y Byd 2015 yn Awstralia. 

Cynhwysodd Plaid Cymru y cynnig yn ei maniffesto etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016, er nad oedd y mater yn rhan o drafodaethau gyda Llafur Cymru. 

Mae awgrymiadau wedi bod bod The Hundred yn gwneud tîm criced cenedlaethol Cymru yn fwy tebygol, wrth i’r ECB ystyried cwtogi ar gemau Pencampwriaeth y Siroedd gan roi Morgannwg mewn perygl o beidio â chymryd rhan mewn gemau lefel uchel. Felly o bosibl achosi tîm criced Cymreig fel ymateb. 

Mae Criced Iwerddon a Criced yr Alban wedi goruchwylio twf yn y gamp yn eu gwledydd o sylfaen lai na Chymru, ac mae Criced yr Alban wedi datgan y gall datblygiadau mewn mwy o gemau rhyngwladol gyda thimau eraill o Iwerddon a’r Iseldiroedd ganiatáu i dîm o’r Alban "ffyniannu". 

Mae beirniadaeth o’r ECB hefyd wedi’u mynegi fel rhesymau i Gymru gael ei thîm ei hun. Gyda beirniaid yn cwestiynu tîm yr ECB yn cael ei bortreadu fel tîm criced Lloegr ac yn defnyddio baner a symbol Lloegr, yn ogystal ag agwedd y "sefydliad Seisnig", gyda beirniaid yn datgan bod "adran sylweddol o boblogaeth Cymru [...] gwrthod tîm Criced Lloegr yn llwyr fel cynrychiolydd ein gwlad".    

### Penderfyniad

Cytunodd Aelodau’r Cynulliad (Aelodau’r Senedd bellach) yn unfrydol yn 2013, mai’r cyrff chwaraeon criced eu hunain fyddai’n penderfynu a ddylai Cymru gystadlu fel tîm ar wahân i dîm criced Lloegr.  Dywedodd Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon Cymru, John Griffiths, yn 2013, a oes tîm criced Cymreig, mai mater i’r awdurdod criced perthnasol i raddau helaeth [yw].

Cricedwyr nodedig o Gymru
-------------------------

Mae'r cricedwyr Cymreig canlynol wedi chwarae criced prawf i Loegr :

* Sydney Barnes : Chwaraeodd y bowliwr cyfrwng cyflym chwedlonol Saesneg, a aned yn Swydd Stafford, naw ymddangosiad dros Gymru o 1927 hyd 1930 (gan ymddeol yn 57 oed). Cipiodd Barnes 49 wiced i Gymru yn 1928, gan gynnwys saith am 51 a phump am 67 mewn buddugoliaeth o wyth wiced dros Indiaid teithiol y Gorllewin.
* Johnnie Clay : Chwaraeodd Clay un gêm Brawf i Loegr ym 1935.
* Robert Croft : Chwaraeodd Croft griced rhyngwladol i Gymru a Lloegr. Ef yw cricedwr cyntaf Cymru i sgorio 10,000 o rediadau a chipio 1,000 o wicedi mewn criced dosbarth cyntaf.
* Jeff Jones : Cipiodd bedwar wiced a deugain mewn pymtheg Prawf i Loegr o 1964 i 1968.
* Simon Jones : Daeth yn aelod annatod o dîm buddugoliaethus Lloegr a enillodd y Lludw yn 2005. Roedd cyflymdra a meistrolaeth Jones ar gefn-siglen yn ei gario i 18 wiced ar 21 mewn pedwar Prawf, cyn iddo gael ei orfodi i sefyll allan gêm derfynol nerfi oherwydd problem â'i ffêr.
* Tony Lewis : Bu Lewis yn gapten ar Forgannwg a Lloegr, ac aeth ymlaen i fod yn wyneb ar raglenni criced Teledu'r BBC yn y 1990au, a dod yn llywydd yr MCC.
* Austin Matthews : Chwaraeodd i Swydd Northampton, Morgannwg a gêm Brawf sengl i Loegr.
* Hugh Morris : Chwaraeodd mewn tri Phrawf i Loegr yn 1991.
* Gilbert Parkhouse : Chwaraeodd mewn saith gêm Brawf i Loegr yn 1950, 1950–51 a 1959.
* Pat Pocock : Chwaraeodd mewn ugain Prawf ac un ODI i Loegr o 1968 i 1985.
* Greg Thomas : Chwaraeodd mewn pum Prawf a thri ODI i Loegr rhwng 1986 a 1987.
* Maurice Turnbull : Chwaraeodd mewn naw Prawf i Loegr o 1930 hyd 1936.
* Cyril Walters : Cafodd y rhan fwyaf o'i lwyddiant ar ôl gadael Morgannwg, fel capten-ysgrifennydd sir Gaerwrangon.
* Steve Watkin : Chwaraeodd dair gêm Brawf yn 1991 a 1993, a phedair gêm Un Diwrnod Rhyngwladol yn 1993 a 1994.
* Allan Watkins : Chwaraeodd i Loegr mewn pymtheg gêm brawf o 1948 i 1952.
* Wilf Wooller : Cricedwr, pêl-droediwr rygbi’r undeb, gweinyddwr criced a newyddiadurwr, Wooller oedd capten CSC Morgannwg am 14 mlynedd, bu’n Ysgrifennydd am dri deg ac yn Llywydd am chwech.

Chwaraeodd Alan Jones gêm i Loegr yn erbyn Gweddill y Byd yn 1970 a dynnwyd yn ddiweddarach o statws Prawf. Mae'n dal y record am y rhan fwyaf o rediadau mewn criced dosbarth cyntaf heb chwarae gêm Brawf. Yn 2020, dyfarnwyd cap Prawf Lloegr iddo.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o symudiadau yng Nghymru
* Chwaraeon yng Nghymru

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Says, John Fielding (2015-02-24). "The case for a Welsh national cricket team". *Gair Rhydd* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-02-18.
2. 1 2  "Should Wales apply for ICC membership?". *www.cricketeurope.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-12-08. Cyrchwyd 2022-12-08.
3. 1 2 3  "Welsh Identity". *cricketmuseum.wales*. Museum of Welsh Cricket. Cyrchwyd 5 December 2022.[*dolen marw*]
4. 1 2 3 4 5 6  "Owzat, butt!: Should Wales have national cricket teams?". *State of Wales* (yn Saesneg). 2018-07-30. Cyrchwyd 2022-09-11.
5. 1 2 3 4 5 6  Furet, Marine (2019-09-06). "Why is Wales not a cricket nation like Scotland and Ireland?". *Institute of Welsh Affairs* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-07-23.
6. ↑  "Wales humble England" (yn Saesneg). 2002-06-24. Cyrchwyd 2022-12-08.
7. 1 2 3 4  Lewis, Thomas (2022-01-18). "Some fans think Wales should declare independence from England - at cricket". *North Wales Live* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-07-23.
8. ↑  "Robert Croft profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*. Cyrchwyd 2022-12-05.
9. 1 2 3  Shipton, Martin (2013-10-23). "Should Wales have its own international cricket team, ask Assembly Members". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-09-18.
10. ↑  "Cricket Wales". *wales.play-cricket.com*. Cyrchwyd 2022-11-29.
11. 1 2  Shipton, Martin (12 August 2013). "A Welsh national cricket team? AMs will have their say on the possibility this autumn". *walesonline*. Cyrchwyd 21 March 2016.
12. ↑  "Glamorgan oppose petition to form a Wales cricket team". BBC. 12 December 2011.
13. 1 2 3 4  "Call for Wales cricket team after England World Cup win". *Nation.Cymru* (yn Saesneg). 2019-07-15. Cyrchwyd 2022-02-18.
14. ↑  "Towards a National Future for Welsh Cricket" (PDF).
15. 1 2 3 4  "105 ICC Members: Should Wales have a national cricket team? – Park Life Sport" (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-09-11.
16. 1 2 3  "Establishment of a Welsh Cricket Team". *BBC Democracy Live*. 23 October 2013.
17. ↑  "Wales cricket team should play one-day games, Carwyn Jones says". BBC. BBC News. 4 July 2017.
18. ↑  Williamson, David (5 July 2017). "Carwyn Jones says Wales should have a one-day international Welsh cricket team". Wales Online.
19. ↑  "Calls for a Welsh National Cricket team". *Tivyside Advertiser* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-09-11.
20. ↑  "WELSH INTERNATIONAL 20-20 AND ONE DAY CRICKET TEAM".
21. ↑  "P-04-335 The Establishment of a Welsh Cricket Team". *business.senedd.wales* (yn Saesneg). 2011-10-11. Cyrchwyd 2022-09-11.
22. 1 2  Wyn-Williams, Gareth (14 March 2015). "Welsh national cricket team should be set up says Rhun ap Iorwerth". *northwales*. Cyrchwyd 21 March 2016.
23. ↑  "Towards a National Future for Welsh Cricket". Jonathan Edwards. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 March 2016. Cyrchwyd 21 March 2016.
24. ↑  Shipton, Martin (23 October 2013). "Should Wales have its own international cricket team, ask Assembly Members". *walesonline*. Cyrchwyd 21 March 2016.
25. ↑  "The bat and the daffodil". *The Economist*. ISSN 0013-0613. Cyrchwyd 21 March 2016.
26. ↑  Williamson, David (7 September 2008). "Call for Wales to have its own cricket team". *walesonline*. Cyrchwyd 21 March 2016.
27. ↑  "Why the Hundred makes a Welsh cricket team more likely - but why that's probably not good for Welsh cricket". *Nation.Cymru* (yn Saesneg). 2022-09-03. Cyrchwyd 2022-09-11.
28. ↑  "Welsh cricket". *The Times* (yn Saesneg). ISSN 0140-0460. Cyrchwyd 2022-09-11.
29. ↑  "Why is it the English and Welsh Cricket Board but the England Cricket team? | Notes and Queries | guardian.co.uk". *www.theguardian.com*. Cyrchwyd 2022-09-11.
30. ↑  "The Home of CricketArchive". *cricketarchive.com*.
31. ↑  "The Home of CricketArchive". *cricketarchive.com*.
32. ↑  "Croft".
33. ↑  "Jeff Jones profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
34. ↑  "Simon Jones profile and biography, stats, records, averages, photos and videos".
35. ↑  "Tony Lewis profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
36. ↑  "Austin Matthews profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
37. ↑  "Hugh Morris profile and biography, stats, records, averages, photos and videos".
38. ↑  "Gilbert Parkhouse profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
39. ↑  "Pat Pocock profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
40. ↑  "The Home of CricketArchive". *cricketarchive.com*.
41. ↑  "Maurice Turnbull profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
42. ↑  "Cyril Walters".
43. ↑  "Steve Watkin profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
44. ↑  "Allan Watkins profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
45. ↑  "Wilf Wooller profile and biography, stats, records, averages, photos and videos". *ESPNcricinfo*.
46. ↑  "Glamorgan legend Alan Jones awarded England cap number 696". *Sky Sports* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-06-16.