recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cyfres o raglenni teledu adloniant oedd ***Swig*** a ddarlledwyd ar S4C yn y 1980au a'r 1990au. Roedd y cyfresi wedi ei anelu at bobl ifanc ac yn cynnig golwg 'amgen' ar wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol. Roedd y rhaglenni yn gymysgedd o sgetshis dychanol, eitemau am bynciau llosg a phrotestiadau, adolygiadau, cyfweliadau a pherfformiadau gan grwpiau. Cynhyrchwyd y cyfresi gan HTV Cymru.

Darlledwyd y gyfres gyntaf - *Swig o Port* - yn ystod wythnos Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Madog 1987 a gynhaliwyd ym Mhorthmadog. Dangoswyd rhaglen hanner awr bob nos rhwng dydd Llun a dydd Gwener gyda'r rhaglen wedi ei ffilmio ar y diwrnod. Cyflwynwyd y gyfres gyntaf gan Nia Roberts a Kevin Davies gyda'r actorion Dyfan Roberts a Dewi Rhys yn perfformio sgetshis yn dynwared enwogion a chwarae cymeriadau.

Parhaodd y cyfresi hyd 1993, drwy addasu'r enw 'Swig' ar gyfer lleoliadau'r Eisteddfod, gydag amryw o gyflwynwyr. Yn y 1990au perfformiwyd sgetshis gan yr actorion Rhys Ifans, Meirion Davies a Lisa Palfrey a chyflwynwyd y cymeriadau 'Hywel Pop', 'Horni', 'Dazzer Dean "The Epileptic Sex Machine"' ac 'Y Ddau Ffranc'. Aeth cymeriadau y ddau Ffranc i ymlaen i gael sioe eu hunain *Pobl y Chyff*.

Cyfresi
-------

* 1987 - *Swig o Port* (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Madog 1987)
* 1988 - *Swig o 'Niw'Port* (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 1988)
* 1989 - *Un Swig Arall* (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1989)
* 1990 - *Swig o Rhym* (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Cwm Rhymni 1990)
* 1991 - *Swig o Fama* (Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1991)
* 1992 - *Swig o Ba'cardi* (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1992)
* 1993 - *Swig o Ffilth* (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993)

Dolenni allanol
---------------

* *Un Swig Arall* ar BBC iPlayer
Etholaeth seneddol yn Suffolk, Dwyrain Lloegr, yw **Suffolk Arfordirol** (Saesneg: *Suffolk Coastal*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Suffolk Arfordirol yn SuffolkEtholaeth Suffolk Arfordirol yn Suffolk
* Suffolk yn LloegrSuffolk yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983. Fe'i lleolir i ddwyrain Suffolk, ac mae ei harfordir yn gorwedd ar Fôr y Gogledd.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–2010: John Gummer (Ceidwadol)
* 2010–presennol: Therese Coffey (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Cantores, actores a chyflwynydd teledu a radio yw **Shân Cothi** (ganwyd 25 Hydref 1965).

Bywyd cynnar
------------

Cafodd ei geni a'i magu yn Ffarmers, Sir Gaerfyrddin yn ferch i of. Ei henw bedydd yw **Shân Margaretta Morgan** ac roedd yn cael ei hadnabod fel "Shân y Gof" yn lleol. Mabwysiadodd ei henw llwyfan pan oedd yn un o ddwy Shân Morgan yn cystadlu yn Eisteddfod Aberteifi pan oedd yn blentyn.

Astudiodd gerddoriaeth a drama ym Mhrifysgol Aberystwyth. Ers hynny, cafodd ei anrhydeddu gan Gymrodoriaethau gan Brifysgol Aberystwyth a Phrifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan.

Gyrfa
-----

Dechreuodd ei gyrfa fel athrawes gerddoriaeth yn Ysgol Uwchradd Caereinion, Powys cyn symud i Ysgol Gyfun Ystalyfera yn Ne Cymru. Ym 1995, enillodd Wobr y Rhuban Glas yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abergele 1995 a sbardunodd hi i droi'n gantores broffesiynol.

Mae Cothi wedi perfformio ledled y byd mewn amryw o leoliadau, o Ganolfan Mileniwm Cymru i'r West End, o Neuadd Albert i Westy Kowloon Shanghai, Hong Kong. Dengys ei gyrfa ei hystod eang o arddulliau cerddorol: o opera i oratorio, o theatr gerdd i ganeuon traddodiadol Cymreig.

Ym 1998-1999, cafodd Cothi ei rhaglen deledu ei hun ar S4C a redodd am ddwy gyfres. Enillodd wobr BAFTA hefyd a chafodd ei henwebu am y rhaglen gerddoriaeth orau yng Ngŵyl Montreaux.

Daeth llwyddiant mawr Cothi ar ôl iddi gael clyweliad gyda Syr Cameron Mackintosh. Yn 2000, cynigiwyd rôl Carlotta tanllyd iddi yn sioe gerdd yr Arglwydd Andrew Lloyd Webber, *Phantom of the Opera*. Perfformiodd y rôl am 15 mis yn Theatr y Frenhines yn y West End.

Yn 2005, cafodd Cothi ran "Davina Roberts", arweinydd "Côr Meibion Gwili" yn y gyfres ddrama deledu *Con Passionate* ar S4C. Roedd y sioe yn llwyddiant ysgubol, gan ennill sawl BAFTA a'r wobr gyntaf yn seremoni gwobrwyo Rose d'Or. Yn 2008, ail-recordiodd Shân, ynghyd â Bryn Terfel a gweddill aelodau Tigertailz, y gân *"I Believe"* yn ogystal â fideo sy'n newid rhwng Terfel a Cothi'n canu eu rhannau hwy o'r gân.

Yn 2009, dechreuodd Shân gyd-gyflwyno'r gyfres Bro ar S4C gyda Iolo Williams - cyfres sy'n eu dilyn i bob cwr o Gymru i ddod i adnabod ardaloedd yn well, drwy'r tirlun, yr hanes a'r bobl sy'n byw yno.

Ers 2014 mae'n gyflwyno *Bore Cothi*, sioe foreol ddyddiol yn ystod yr wythnos ar BBC Radio Cymru.

Bywyd personol
--------------

Ar 30 Awst 2007 priododd ei phartner hir-dymor Huw Justin Smith, a adwaenir orau fel y cerddor Pepsi Tate. Ar y 18 Medi 2007, lai na mis wedi iddynt briodi bu farw Smith o gancr y pancreas ym Mhenarth, Caerdydd.

Teledu
------

* *Shân Cothi* (1998)
* *Con Passionate* (2005-2008)
* *Bro* (2009-2012)
* *Y Porthmon* (2010)
* *Y Goets Fawr* (2011)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   BBC - Llais Llên. BBC. Adalwyd ar 25 Ionawr 2016.
2. ↑  Farewell event for rock musician. BBC Wales. Adalwyd 30-08-2009

Dolenni allanol
---------------

* Shân Cothi ar yr Internet Movie Database
* Cyfrif Twitter
Mae **Sgiath Chuil (copa dwyreiniol)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN475332. Y fam-fynydd yw Sgiath Chuil.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Sant ac awdur Cristnogol oedd Sant **Sierôm**, Groeg: **Ευσέβιος Σωφρόνιος Ιερώνυμος**, Lladin: **Eusebius Sophronius Hieronymus** (tua 347 – 30 Medi 420). Mae'n fwyaf adnabyddus fel cyfieithydd y Beibl o'r Groeg a Hebraeg i'r Lladin. Cyfieithiad Sierôm yw'r Fwlgat, sy'n parhau i gael ei ddefnyddio.

Ganed ef tua 347 yn Strido, ar y ffin rhwng Pannonia a Dalmatia. Aeth i Rufain gyda'i gyfaill Bonosus i astudio rhethreg ac athroniaeth. Wedi rhai blynyddoedd yma aeth ef a Bonosus ymlaen i Gâl. Tua 373 aeth ar daith trwy Thrace ac Asia Leiaf i ogledd Syria. Cymerwyd ef yn ddifrifol wael yn Antioch, a chafodd weledigaeth a'i perswadiodd i ymroi i grefydd.

Ordeiniwyd ef yn Antioch gan yr Esgob Paulinus tua 378 neu 379, ac aeth i Gaergystennin i astudio dan Gregory Nazianzen. Wedi dwy flynedd yma, dychwelodd i Rufain lle bu'n cynorthwyo'r Pab Damaseus I. Dychwelodd i Antioch yn 385 ac aeth ymlaen i ymweld â Jerusalem, Bethlehem a Galilea, yna ymlaen i'r Aifft. O 388 ymlaen, treuliodd y gweddill o'i fywyd fel meudwy gerllaw Bethlehem.

Yng Nghymru, rhoddodd ei enw i o leiaf tair eglwys Gristnogol - a phob un o'r dair mewn pentref o'r enw "Llangwm":

* Llangwm, Sir Conwy
* Llangwm, Sir Benfro
* Llan-gwm, Sir Fynwy

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 95147024
* LCCN: n79124709
* ISNI: 0000 0001 2321 3293
* GND: 118550853
* SELIBR: 189318
* SUDOC: 027396436
* BNF: cb119074986 (data)
* BIBSYS: 90272306
* ULAN: 500060933
* NLA: 36534521
* NDL: 01023878
* NKC: jn19981001563
* The SBN id CFIV010145 is not valid.
* BNE: XX874236
* CiNii: DA01043789

 |
Cwmni telegyfathrebu sy'n gweithredu Sky Digital yw **British Sky Broadcasting** (neu **BSkyB**). Mae'n darlledu drwy wledydd Prydain ac yn darparu teledu a gwasanaeth rhyngrwyd (ISP) i'w 11 miliwn o gwsmeriaid (2015). hyd at Ebrill 2007 British Sky Broadcasting hefyd oedd y gwasanaeth teledu digidol mwyaf poblogaidd yng ngwledydd Prydain, ond fe'i goddiweddwyd gan Freeview. Yn Isleworth mae ei bencadlys corfforaethol.

Fe'i ffurfiwyd yn Nhachwedd 1990 pan unwyd Teledu Sky (*Sky Television plc*) a *British Satellite Broadcasting*, a thrwy hynny daeth Sky yn brif gwmni teledu-drwy-danysgrifiad. Prynnodd Sky *Sky Italia* a 90.04% o *Sky Deutschland* yn Nhachwedd 2014 a newidiodd British Sky Broadcasting Group plc ei enw'n *Sky plc*.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Management Today". BSkyB. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2 Gorffennaf 2015. Cyrchwyd 4 Mehefin 2015. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  "Freeview digital overtakes Sky". *This is Money*.
3. ↑  "Our locations". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-06-30. Cyrchwyd 2017-10-14.
4. ↑  "Sky creates Europe's leading entertainment company". Sky. 13 Tachwedd 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-11-15. Cyrchwyd 13 Tachwedd 2014.
Un o arweinyddion llywodraeth Natsïaidd yr Almaen oedd **Rudolf Walter Richard Hess** (26 Ebrill 1894 - 17 Awst 1987).

Ganed Hess yn Alexandria, yr Aifft, i deulu Almaenig. Symudodd y teulu i'r Almaen yn 1908. Bu'n ymladd fel milwr yn y Rhyfel Byd Cyntaf, yna, wedi iddo gael ei glwyfo, fel arwyrennwr. Wedi'r rhyfel, symudodd i München, lle cyfarfu ag Adolf Hitler. Daeth yn ddirprwy i Hitler yn y Blaid Natsïaidd.

Ar 10 Mai, 1941, hedfannodd Hess i'r Alban, gyda'r bwriad o geisio cynnal trafodaethau heddwch rhwng yr Almaen a'r Deyrnas Unedig. Roedd hyn heb awdurdod Hitler. Cymerwyd ef i'r ddalfa, a chadwyd ef am y rhan fwyaf o weddill cyfnod y rhyfel yn ysbyty filwrol Maindiff Court, Llandeilo Bertholau ger Y Fenni.

Ar ddiwedd y rhyfel, roedd Hess yn un o'r diffinyddion ym mhrif achos Treialon Nuremberg, er fod rhai arbenigwyr yn credu nad oedd ei iechyd meddyliol yn ddigon da i'w roi ar brawf. Cafwyd ef yn euog, a'i ddedfrydu i garchar am oes. Cadwyd ef yn Ngharchar Spandau hyd ei farwolaeth yn 1987. Y farn gyffredinol yw iddo ladd ei hun, ond cred rhai iddo gael ei lofruddio.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64799191
* LCCN: n79078096
* ISNI: 0000 0001 0858 159X
* GND: 11855039X
* SELIBR: 361003
* SUDOC: 027324826
* BNF: cb119391587 (data)
* BIBSYS: 90166938
* NDL: 00620822
* NKC: jn20000700704
* BNE: XX1022869

 |
Model ffasiwn ac awdures Seisnig ydy **Sophie Dahl** (ganwyd 15 Medi 1977).

Ganwyd Dahl yn Llundain yn 1977, yn ferch i'r awdures Tessa Dahl a'r actor Julian Holloway. Mae hi'n wyres i'r awdur byd-enwog, Roald Dahl, a'r actor Stanley Holloway. Seilwyd y cymeriad Sophie, yn llyfr *The BFG* gan ei thaid, Roald Dahl, ar Sophie Dahl.

Addysgwyd Dahl yn Ysgol y Brenin Alfred yn Llundain, a dechreuodd fodelu yn 1996 ar ôl cael ei chanfod gan Isabella Blow, tra'n sefyll tu allan i siop lyfrau.

Ymddangosodd Dahl ar boster yn hysbysebu persawr Opium gan Yves Saint Laurent yn 2000, gan achosi cryn ddadl, gan ei bod yn gwbl noeth heblaw par o esgidiau uchel aur. Er nad oedd ei rhannau preifat iw gweld ar y poster oherwydd ei hosgo yn y llun, gorfodwyd i'r cwmni persawr dynnu'r posteri i gyd i lawr oherwydd cwynion. Roedd drost 500 o bosteri wedi eu gosod, a derbynnwyd 730 o gwynion. Roedd y llun eisoes wedi ymddangos mewn cylchgronau merched am ddeufis cyn i'r posteri ymddangos, a dim ond dwy gwyn dderbyniodd yr Asiantaeth Safonnau Hysbysebu. Credai rhai fod y hysbysebion yn diraddio merched. Roedd Brian Hancock, gwleidydd Plaid Cymru yn un o'r rhai a gwynodd.

Cyhoeddwyd ei llyfr cyntaf, *The Man With The Dancing Eyes*, gan Bloomsbury yn 2003. Cyfranodd hefy dat lyfr *Truth or Dare*, a olygwyd gan Justine Picardie a cyhoeddwyd gan Picador yn 2005. Mae Dahl hefyd yn olygydd sy'n cyfrannu i gylchgrawn *Men's Vogue*, ac mae ei gwaith wedi cael ei gyhoeddi yn yr American Vogue, The Guardian, The Telegraph Magazine a The Spectator.

Mae Dahl wedi dychwelyd i fyw i Lundain yn ddiweddar ar ôl treulio 8 mlynedd yn Efrog Newydd. Priododd Jamie Cullum yn 2010.

Llyfryddiaeth
-------------

* *The Man with the Dancing Eyes* (darlunwyd gan Anee Morris), Bloomsbury, Ionawr 2003, ISBN 9780747563723
* *Playing With the Grown-ups*, Bloomsbury, Hydref 2007, ISBN 9780747577775
* *Miss Dahl's Voluptuous Delights: The Art of Eating a Little of What You Fancy*, Harper Collins, Mai 2009, ISBN 9780007261178

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg)  I'm a bit of a dork: Kira Cochrane talks to Sophie Dahl. The Guardian (19 Hydref 2007).
2. 1 2 3  (Saesneg)  Sophie Dahl: Biography. Bloomsbury.
3. ↑  (Saesneg)  'Offensive' Opium posters to be removed. The Guardian (19 Rhagfyr 2000).
4. ↑  (Saesneg)  Naked Sophie Dahl ad banned. BBC (18 Rhagfyr 2000).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 12588754
* LCCN: nr2003004193
* ISNI: 0000 0001 1488 0043
* GND: 124435289
* SUDOC: 180995405
* BNF: cb15043067p (data)
* BIBSYS: 3117692
* NLA: 43567263
* NDL: 00974650
* NKC: xx0066929

 |
Brenin y Rhufeiniaid o 1273 hyd ei farwolaeth oedd **Rudolf I** neu **Rwdolff I** (Almaeneg: *Rudolf von Habsburg*; 1 Mai 1218 - 15 Gorffennaf 1291), sef teitl a roddwyd i reolwyr yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn dilyn ethol i'r swydd gan y dywysogion Teyrnas yr Almaen.

Roedd Rudolf yn fab i'r Cownt Albert IV o Habsburg a Hedwig, ferch Cownt Urlich o Kyburg a chafodd ei eni yng Nghastell Limburg ger Sasbach am Kaiserstuhl yn ardal Breisgau. Ar farwolaeth ei dad ym 1239, etifeddodd stadau mawr o eiddo'i dad o gwmpas Castell Habsburg yn ardal Aargau (y Swistir) ac yn Alsace hefyd. Ym 1245, fe briododd ei wraig gyntaf Gertrude, ferch Cownt Burkhard III o Hohenburg.

Roedd y dryswch yn yr Almaen yn ystod yr *interregnum*, yn dilyn cwymp llinach Hohenstaufen yn caniatau i Cownt Rudolf i gynyddu ei eiddo. Coronwyd ef yn frenin yn Eglwys Gadeiriol Aachen ar 24 Hydref 1273. Bu farw yn Speyer ym 1291.

Gweler hefyd
------------

* Habsburg

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Rudolf I o Habsburg***

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Richard o Gernyw** | **Brenin yr Almaen**1273–1291 | Olynydd:**Adolf o Nassau** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 59877037
* LCCN: n81095091
* ISNI: 0000 0001 1653 1154
* GND: 11860371X
* SUDOC: 027777553
* BNF: cb11974722h (data)
* HDS: 029461
* NDL: 00621408
* NKC: jx20061030007

 |
Awdures yn yr iaith Ffrangeg o Diwnisia oedd **Sophie El Goulli** (4 Chwefror 1931 – 10 Hydref 2015). Cafodd ei geni yn Sousse. Astudiodd ym Mharis a dychwelodd i Diwnisia yn 1956, pan enillodd y wlad ei hannibyniaeth, i ddysgu fel Athrawes Ffrangeg ym Mhrifysgol Tiwnis.

Ysgrifennodd sawl cyfrol o farddoniaeth Ffrangeg, chwedlau i blant, bywgraffiad o Ammar Farhat (un o arwyr y frwydr dros annibyniaeth) a dwy nofel, yn ogystal â chyfrannu i'r wasg, gan ennill sawl gwobr academaidd a phoblogaidd, yn Nhiwnisia ei hun ac yn Ffrainc hefyd. Ei chyfrol ddiweddaraf oedd *Hashtart[:] à la naissance de Carthage*, sy'n adrodd hanes un o lawforwynion y frenhines lled-chwedlonol Elissa, sefydles dinas Carthago.

Llyfryddiaeth
-------------

### Cerddi

* *Signes*
* *Vertige solaire*
* *Lyriques*
* *Cantate*

### Straeon

* *Le joueur d'échecs*
* *Le soleil et la pluie*
* *Le roi qui s'ennuyait*

### Nofelau

* *Les mystères de Tunis*
* *Hashtart: à la naissance de Carthage* (Tiwnis, 2004)

### Bywgraffiad

* *Ammar Farhat*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 34466794
* LCCN: n96074496
* ISNI: 0000 0000 6641 3730
* SUDOC: 028133439
* BNF: cb12002865q (data)
* BNE: XX1178718

 |
Sibled cyw iâr wedi'i ddefnyddio mewn gulai (cyri o fath Nusantara) yn null coginio Minangkabau, Indonesia 
**Sibled** yw'r term ar ddefnyddir ar gyfer y rhan gyfer syrth ffowlyn, fel arfer yn cynnwys y galon, glasog, afu, ac organau eraill.

Mae'r aderyn sy'n cael ei becynnu gan gigydd fel arfer yn cynnwys y sibled, weithiau mewn bag wedi'i selio yng ngheudod y corff. Mae'r gwddf yn aml yn cael ei gynnwys gyda'r sibled, gan ei fod yn aml yn cael ei wahanu oddi wrth y corff wrth ei gigydda.

Mae nifer o ryseitiau sy'n defnyddio sibled. Os yw'r aderyn yn cael ei stwffio, mae'r sibled fel arfer yn cael eu torri yn fân a'u hychwanegu i'r stwffin, er bod rhai yn cynghori bod y sibled a'r aderyn yn cael eu coginio ar wahan. Os nad, gellir eu defnyddo at ddibenion eraill, fel pastai sibled neu grefi sibled. Ar wahan i grefi sibled, dydy'r afu ddim fel arfer yn cael ei gynnwys mewn ryseitiau am fod ei flas mor gryf. Er hynny, mae'n bosib ei ddefnyddio mewn rhai ryseitiau penodol ar ei gyfer, fel pâté neu yakitori. Gellir defnyddio sibled hefyd i wneud alicot, math o stiw Ffrengig.

Mewn bwyd Twrcaidd, mae iç pilav, pryd pilaf traddodiadol, yn cael ei wneud gyda reis, afu cyw iar, cnau, a pherlysiau. Mae gril cymysg Jerusalem yn bryd o Israel sy'n cynnwys sibled ac fel arfer yn cael ei fwyta gyda bara pita.

Mewn Tsieinieg, mae'n cael ei alw'n 鸡胗 (jī zhēn) neu 鸡内金 (jī nèi jīn), ac fel arfer yn cael ei fwyta trwy dro-ffrio gyda finegr.

Mae'r rhan fwyaf o ddofednod, yn arbennig y rhai sy'n cael eu gwerthu mewn archfarchnadoedd, yn cael ei chwarteru ac felly nid yw'r sibled yn cael eu cynnwys. Gellir prynu sibled ar wahan gan gigydd, ond mae'r galw amdano yn isel mewn gwledydd Gorllewinol, felly maen nhw fel arfer yn cael eu gwerthu i weithgynhyrchwyr bwyd i anifeiliaid anwes.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "giblet" at Reference.com
2. ↑  USDA Cooking and Food Handling (Cooking Frozen Foods) Archifwyd 2008-12-21 yn y Peiriant Wayback.
3. ↑  "Republic Of Turkey Ministry Of Culture and Tourism". *www.kultur.gov.tr*.
Dinas yn nhalaith Gorllewin Bengal, gogledd-ddwyrain India, yw **Siliguri** (Bengaleg: শিলিগুড়ি *Shiliguṛi*). Mae'r ddinas yn datblygu'n gyflym ac mae ganddi boblogaeth o tua 700,000 erbyn hyn. Mae'n gorwedd yn yr hyn a adnabyddir fel "Coridor Siliguri", llain gyfyng o dir isel sy'n gorwedd rhwng taleithiau'r gogledd-ddwyrain (Assam ac eraill) a gweddill India, gyda bryniau Darjeeling yn gorwedd i'r gogledd a gwastadeddau Bangladesh i'r de-ddwyrain. Mae'n ganolfan cludiant bwysig iawn gyda gwasanaethau awyr, rheilffordd a ffyrdd i Nepal, talaith Indiaidd Sikkim, Bhwtan a Bangladesh. Dyma hefyd ganolfan fasnachol y rhan yma o Orllewin Bengal.

Mae Siliguri yn rhan o Ardal Darjeeling, ac er bod Siliguri yn fwy ei maint a'i phoblogaeth o lawer na Darjeeling mae canolfan weinyddol yr Ardal yn y ddinas honno.

Oddi yma mae'r "Trên Tegan" byd-enwog yn cychwyn ar ei thaith i fyny trwy'r bryniau i Ddarjeeling. Siliguri sy'n cysylltu brynfeydd Gangtok, Kalimpong, Kurseong, Mirik a Darjeeling gyda gwedill India. Llifa Afon Mahananda heibio i'r ddinas. Er ei bod yn isel mewn cymhariaeth â'r bryniau, ceir nifer o erddi te yn y wlad o gwmpas Siliguri.

Lleolir gorsaf reilffordd Siliguri yn New Jalpaiguri, sy'n ei chysylltu â dinasoedd Kolkata, Guwahati, Delhi Newydd, a lleoedd eraill.

Siliguri
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Swigenllystecsas** (enw gwyddonol: *Sphaerocarpos texanus*; enw Saesneg: *Texas balloonwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Sphaerocarpales, o fewn y dosbarth Marchantiopsida.

Swigenllys tecsas benywaidd
Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Swigenllys Tecsas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Yn y Gymraeg, dyna seiniau prin ar gyfer Ewrop fel "ll" /ɬ/ neu "Rh" /r̥/. Esiampl arall o seiniau prin ydy'r cytsain trwynol anlafar: /m̥/, /n̥/ and /ŋ̊/, sy'n cynnyrch y treiglad trwynol.

Os gwelwch yn dda, nodwch bod y dudalen ddim wedi gorffen, diolch.

Cytsain
-------

Mae gan y Gymraeg y cytsain yna:

|  | Gwefusol | Deintiol | Alfeolaidd | Ôl-
Alfeolaidd | Taflodol | Dorsal | Glotol |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Trwynol | m̥ | m |  | n̥ | n |  |  | ŋ̊ | ŋ |  |
| Stop | p | b |  | t | d | (tʃ) | (dʒ) |  | k | ɡ |  |
| Affrithiol | f | v | θ | ð | s | (z)[1] | ʃ |  |  | χ |  | h |  |
| Tril |  |  | r̥ | r |  |  |  |  |
| Brasamcan |  |  |  |  |  |  | j | (ʍ)[2] | w |  |
| Ochrol |  |  | ɬ | l |  |  |  |

[1] Mae /z/ yn digwydd yng ngeiriau benthyciad fel "**s**ŵ" /**z**u:/ (Am "zoo" yn Saesneg) ond dim ond yn rhai o acennau.

[2] Mae /ʍ/ yn digwydd yn lle o "Chw" /χw/ fel "**chw**ech" /**χw**e:χ/ i /**ʍ**e:χ/ yn rhai o acennau.

Hefyd, mae /ç/ yn digwydd "i" ydy /j/ ar ôl "h" fel yn "ei **hi**aith" /eɪ.**ç**aɪθ/
Nofelydd, awdur straeon byrion, a dramodydd Pwylaidd yn yr iaith Bwyleg oedd **Stefan Żeromski** (14 Hydref 1864 – 20 Tachwedd 1925) sydd yn nodedig am ei nofelau naturiolaidd sydd yn ymwneud â phroblemau cymdeithasol.

Ganed i deulu tlawd, o dras uchelwrol, yn Strawczyn, Teyrnas Pwyl, yn Ymerodraeth Rwsia. Methodd ennill ei ddiploma o'r ysgol uwchradd, felly bu'n rhaid iddo astudio yn y brifysgol filfeddygol yn Warsaw. Gweithiodd yn diwtor mewn plastai cefn gwlad ac yna yn llyfrgellydd cynorthwyol yn y Swistir. Dychwelodd i Wlad Pwyl i weithio yn Llyfrgell Zamoyski yn Warsaw o 1897 i 1904. Ymsefydlodd yn Nałęczów ym 1905, ac ymgyrchodd dros addysg boblogaidd. Fe'i arestiwyd gan yr awdurdodau Rwsiaidd ym 1908. Symudodd i Baris o 1909 i 1912 cyn dychwelyd i Warsaw, ac yno bu farw yn 61 oed.

Bu sawl esiampl o'i ffuglen, gan gynnwys ei ddau gasgliad cyntaf o straeon byrion a gyhoeddwyd ym 1895, yn ymwneud â chymdeithas Gwlad Pwyl yn sgil Gwrthryfel Ionawr 1863 yn erbyn y Rwsiaid. Dychwelodd at y thema honno yn ei stori fer "Echa leśne" (1905) a'r nofel delynegol *Wierna rzeka* (1912). Mae ei nofel gyntaf, y nofel hunangofiannol *Syzyfowe prace* (1897), yn portreadu profiad disgyblion Pwylaidd o Rwsieiddio diwylliannol yn yr ysgol. Ymhlith ei nofelau eraill mae *Uroda życia* (1913), *Ludzie bezdomni* (1900), *Popioły* (3 cyfrol, 1904), a *Przedwiośnie* (1925). Ysgrifennodd hefyd ddramâu, gan gynnwys *Uciekła mi przepióreczka* (1924).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Stefan Żeromski. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 18 Tachwedd 2020.
Mae'r **Sherpa** yn grŵp ethnig o un o rannau uchaf a mwyaf mynyddig Nepal, yn byw yn uchel yn yr Himalaya. Mewn Tibeteg, mae *shar* yn golygu "Dwyrain" a *pa* yn dynodi "pobl". Mewnfudodd y Sherpa i Nepal o ddwyrain Tibet o fewn y 500 mlynedd diwethaf.

Mae'r rhan fwyaf o'r Sherpa yn byw yn nwyrain Nepal: yn Solu, Khumbu a Pharak, er bod rhai yn byw ymhellach i'r gorllewin yn nyffryn Rolwaling ac yn ardal Helambu i'r gogledd o Kathmandu. Pangboche yw pentref hynaf y Sherpa yn Nepal. Mae iaith yn Sherpa yn bur debyg i dafodiaith o'r iaith Dibeteg. Yn ôl canlyniad Cyfrifiad 2001 yn Nepal, roedd 154,622 o'r Sherpa yn y wlad, 92.83% yn ddilynwyr Bwdhaeth, 6.26% yn ddilynwyr Hindwaeth, 0.63% yn Gristionogion a 0.20% yn ddilynwyr crefydd Bön.

Rhai o grwpiau ethnig Nepal; 
  
Bhotia, Sherpa, Thakali
  
Gurung
  
Kiranti, Rai, Limbu
  
Newari
  
Pahari
  
Tamang
Yn draddodiadol, mae llawer o enwau'r dynion ymysg y Sherpa yn dod o'r diwrnod o'r wythnos pan aned hwy:

**Dyddiau'r Wythnos yn Sherpa**| Cymraeg | Sherpa |
| --- | --- |
| Dydd Sul | Ngi`ma |
| Dydd Llun | Dawa |
| Dydd Mawrth | Mingma |
| Dydd Mercher | Lhakpa |
| Dydd Iau | Phurba |
| Dydd Gwener | Pasang |
| Dydd Sadwrn | Pemba |

Sherpa o Nepal.
Daeth y Sherpa i enwogrwydd yn gynnar yn hanes mynydda yn yr Himalaya. Credir fod eu hysgyfaint yn eu galluogi i berfformio'n well yn uchel yn y mynyddoedd na grwpiau eraill. Defnyddir y term 'sherpa' (gyda s bach) hefyd i ddynodi pobl leol a gyflogir i gynorthwyo mynyddwyr yn yr Himalyaya. Nid yw sherpa yn yr ystyr yma o anghenraid yn aelod o grŵp ethnig y Sherpa.

Y Sherpa enwocaf oedd Tenzing Norgay, a ddringodd Everest gyda Edmund Hillary am y tro cyntaf yn 1953. Yn ddiweddar, mae dau Sherpa, Pemba Dorjie a Lhakpa Gelu, wedi bod yn cystadlu i weld pwy allai ddringo Everest gyflymaf. Ar 23 Mai 2003 cyrhaeddodd Dorjie y copa mewn 12 awr a 46 munud. Tri diwrnod yn ddiweddarach, gwnaeth Gelu yr un peth mewn 10 awr 46 munud. Ar 21 Mai 2004 cyrhaeddodd Dorjie y copa mewn 8 awr a 10 munud. Ar 19 Mai 2006, dringodd Appa Sherpa Everest am y 16eg tro, y nifer mwyaf gan un person.
Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Surrey Heath**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Surrey Heath yn SurreyEtholaeth Surrey Heath yn Surrey
* Surrey yn LloegrSurrey yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2005: Nick Hawkins (Ceidwadol)
* 2005–presennol: Michael Gove (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Brenin Teyrnas Ceredigion a sefydlydd Teyrnas Seisyllwg oedd **Seisyll ap Clydog** (bl. tua 665 - tua 740). Prin yw ein gwybodaeth amdano.

Hanes
-----

Ar ddechrau'r 8g rheolai Seisyll ap Clydog yng Ngheredigion. Yn ôl yr achau traddodiadol roedd yn un o ddisgynyddion Ceredig fab Cunedda, sylfaenydd Ceredigion. Tua'r flwyddyn 730 cipiodd Seisyll dri chantref Ystrad Tywi oddi wrth Rhain ap Cadwgan, brenin Dyfed, a'i ychwanegu at ei deyrnas ei hun. Yn nes ymlaen rhoddwyd yr enw Seisyllwg ar y deyrnas estynedig newydd, ond mae haneswyr diweddar yn nodi bod yr enw hwnnw i'w cael mewn dogfennau canoloesol diweddarach ac mai fel Ceredigion y cyfeirir at y deyrnas yn yr ychydig ffynonellau cyfoes. Cofnodir fod ei fab, Arthen ap Seisyll, wedi marw yn 807. Parhaodd Seisyllwg hyd 920 pan ddaeth yn rhan o deyrnas Deheubarth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Wendy Davies, *Early Medieval Wales* (Prifysgol Caerlyr, 1982), tud. 110.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Mae **Stanky Hill** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO163764. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 475 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 506 metr (1660 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Logo Teledu Cymru
**Teledu Cymru** neu **WWN** (*Wales West and North Television*) oedd y cwmni gyda'r hawl i ddarlledu rhwydwaith ITV i'r rhan fwyaf o Gymru rhwng 1962 a 1968.

Roedd daearyddiaeth Cymru'n broblem fawr i'r Awdurdod Teledu Annibynnol (ITA). Roedd y de-ddwyrain yn derbyn gwasanaeth Television Wales and West (*Television Wales and the West* sef "Teledu Cymru a'r Gorllewin (Lloegr)") o Gaerdydd a Bryste, ac roedd glannau'r gogledd mor bell â Llandudno, ac ardal Wrecsam yn derbyn gwasanaeth o Fanceinion - Granada yn ystod yr wythnos, ac ABC dros y penwythnos.

Roedd teimlad y dylai'r rhannau o Gymru (yr ardaloedd mwyaf Cymraeg) nad oedd yn gallu derbyn ITV gael rhanbarth eu hunain. Gofynnodd yr ATA i'r Postfeistr Cyffredinol am ganiatâd i greu rhanbarth newydd. Cytunodd y Postfeistr Cyffredinol ar yr amod:

* Ni ddylai'r gwasanaeth newydd gynnig dewis i wylwyr yng Nghymru nad oedd gwylwyr mewn ardaloedd eraill yn ei gael.
* Bod yn rhaid i'r cwmni newydd gynhyrchu deng awr o raglenni Cymraeg bob wythnos, heb ddibynnu ar y rhaglenni Cymraeg yr oedd Granada a TWW yn eu cynhyrchu.

Derbyniwyd yr amodau hyn, ac ar 6 Mehefin 1961 enillodd *Wales Television Ltd./Teledu Cymru Cyf.* y cytundeb i reoli'r orsaf. Bu'n rhaid i'r cwmni newid ei enw i *Wales (West and North) Television Ltd* ar ôl i TWW gwyno - teimlai TWW fod yr enw yn awgrymu bod y cwmni newydd yn cynnwys ei hardal nhw! Roedd WWN i ddefnyddio tair gorsaf drosglwyddo newydd -- Preseli, Arfon, a Moel y Parc, ond nid oeddent yn barod ar yr un pryd. Dechreuodd WWN ddarlledu pan yr oedd Preseli'n barod, ar 14 Medi 1962, ond yr oedd Arfon a Moel y Parc ddim yn barod tan yn ddiweddarach ym 1963; felly roedd incwm y cwmni'n llai o'r herwydd. Penderfynodd Granada roi'r gorau i gynhyrchu rhaglenni Cymraeg, ac roedd hyn yn ddigon i anfon WWN i'r wal ar 26 Ionawr 1964, yr unig dro i gwmni teledu ITV erioed fethu.

Rhoddodd yr ATA ranbarth WWN i TWW am weddill y cytundeb, tan 1968 pan gollodd TWW y cytundeb.

Roedd gan y cwmni nifer fawr o broblemau. Erbyn Tachwedd 1961 roedd amser darlledu'r rhaglenni Cymraeg yn cael ei gyfyngu i rwng 18:00 a 19:00 neu ar ôl 22:00, oherwydd yr angen masnachol i sicrhau hysbysebion.
Actores a chyflwynwraig Gymreig yw **Siw Hughes** (ganwyd 16 Ionawr 1958).

Bywgraffiad
-----------

Fe'i ganwyd ym Mangor a magwyd yn Llangefni ac fe aeth i Ysgol Gyfun Llangefni. Symudodd i Gaerdydd yn yr 1980au i weithio fel athrawes.

Gyrfa
-----

Mae Siw wedi actio ar lwyfan a theledu ers yr 1980au. Roedd ei gwaith cynnar ar deledu yn cynnwys y rhaglen blant *Ffalabalam* a'r rhaglen gomedi *Heno Heno*.

Daeth yn adnabyddus iawn am chwarae rhan y cymeriad Kath Jones yn *Pobol y Cwm* rhwng 1993 a 2007. Dychwelodd i'r gyfres yn Ionawr 2017.

Mae hi'n un o'r actorion craidd sydd wedi cydweithio gyda Caryl Parry Jones ar nifer o gyfresi comedi ar S4C ers yr 1980au a serennodd yn y ffilmiau teledu *Steddfod Steddfod* a *Ibiza, Ibiza*.

Bu'n chwarae rhan Gemma Haddon yn y gyfres ddrama *Gwaith/Cartref* ac enillodd wobr Actores Gorau yng nghwobrau BAFTA Cymru 2014 am ei phortread o'r cymeriad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofio; Adalwyd ar 2015-12-09
2. ↑  Cofnod Asiant Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.; Adalwyd ar 2015-12-09
3. ↑   British Academy Cymru Awards Winners in 2014. BAFTA Cymru (26 Hydref 2014). Adalwyd ar 18 Awst 2016.

Dolenni allanol
---------------

* Siw Hughes ar wefan Internet Movie Database
* Siw Hughes ar Twitter
Mae **Sron a'Choire Chnapanich** neu **Sron a' Choire Chnapanaich** neu **Sròn a' Choire Chnapanich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Rannoch i Glen Lyon yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN456453. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Athro prifysgol mewn Daearyddiaeth Ffisegol yw’r **Athro Siwan Davies**. Ar hyn o bryd mae’n bennaeth yr adran Ddaearyddiaeth ym Mhrifysgol Abertawe.

Daw Siwan yn wreiddiol o Drefdraeth yn Sir Benfro, ac mae’n gyn-ddisgybl o Ysgol y Preseli. Bu’n astudio Daearyddiaeth yng Ngholeg Iesu, Rhydychen cyn mynd ymlaen i wneud gradd meistr a doethuriaeth yn Royal Holloway, Prifysgol Llundain.

Bu’n gweithio fel ymchwilydd ym Mhrifysgol Stockholm a Phrifysgol Copenhagen, cyn ymuno â Phrifysgol Abertawe fel darlithydd yn 2004. Cafodd gadair prifysgol yn 2012 ac fe’i penodwyd yn bennaeth yr adran Ddaearyddiaeth yno yn 2018.

Ei maes ymchwil yw newid hinsawdd. Mae hefyd wedi cyflwyno cyfres *Her yr Hinsawdd* ar S4C.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   gwefan Menywod Cymru. Prifysgol Abertawe.
2. ↑   Archif Newyddion. Prifysgol Abertawe.

Dolenni allanol
---------------

* Siwan Davies ar Twitter

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 7523159478173727990000
* LCCN: nb2014025537
* ORCID: 0000-0003-0999-7233
* SUDOC: 180364960
* ResearcherID: E-6915-2011

 |
Drama gan Willy Russell yw **Shirley Valentine**.

Plot
----

Monolog gan wraig ddosbarth gweithiol, ganol-oed o Lerpwl yw'r ddrama hon. Mae'r ddrama yn canolbwyntio ar fywyd Shirley Valentine a'r trawsnewidiad sy'n digwydd i'r bywyd hwn pan mae'n mynd am wyliau tramor. Treulia Shirley gryn dipyn o amser yn meddwl beth ddigwyddodd i'r Shirley Valentine ifanc a heriol a oedd yn llawn dewrder ac nad oedd yn ofni'r un dim. Bellach, mae ei bywyd yn rhigolaidd ac undonog ac o ganlyniad siarada Shirley â'r wal tra'n paratoi wy a tships ar gyfer ei gŵr Joe. Yn y ddrama, enilla ffrind Shirley wyliau i ddau i Wlad Groeg ac mae Shirley'n benderfynol o fynd. Pacia'i bag, gadawa nodyn ar fwrdd y gegin ac aiff i Wlad Groeg am bythefnos o ymlacio. Tra yng Ngwlad Groeg, caiff Shirley berthynas gyda gŵr o'r enw Costas ac o ganlyniad i'r perthynas hwn, daw Shirley'n ymwybodol o'i hunaniaeth a sylweddola pa fath o fodolaeth a allai fod ganddi pe bai'n ymdrechu ychydig yn fwy.

Cynyrchiadau
------------

Comisiynwyd y ddrama gan yr Everyman Theatre yn Lerpwl, a chafodd ei pherfformiad cyntaf ym 1986 gyda Noreen Kershaw wedi'i chyfarwyddo gan Glen Walford. Dwy flynedd yn ddiweddarach, agorodd y ddrama yn West End Llundain yn y Vaudeville Theatre, gyda Pauline Collins wedi'i chyfarwyddo gan Simon Callow.

Pauline Collins fel Shirley Valentine yn siarad â'r wal mewn perfformiad ar Broadway
Agorodd y cynhyrchiad ar Broadway ar yr 16eg o Chwefror, 1989 yn y Booth Theatre. Unwaith eto, chwaraewyd y brif ran gan Collins a chynhyrchwyd y ddrama gan Callow. Parhaodd y sioe am 324 o berfformiadau. Yn hwyrach, cymerodd Ellen Burstyn le Collins yn y ddrama.

Chwaraeodd Loretta Swit ran Shirley Valentine yn y daith ryngwladol o amgylch yr Unol Daleithiau yn 1995.

Addasodd Russell ei waith ar gyfer y fersiwn ffilm Lewis Gilbert o'r ddrama ym 1989. Ail-ddychwelodd Collins i'w rôl ac roedd y cymeriadau a gyfeiriwyd atynt yn unig yn y ddrama wreiddiol yn cael eu hactio gan Tom Conti, Alison Steadman, Joanna Lumley, Bernard Hill, a Sylvia Sims. Ffilmiwyd rhannau o'r ffilm yn Mykonos un o'r Ynysoedd Groegaidd yn y Mor Aegean.

Gwobrau ac Enwebiadau
---------------------

* Gwobr Laurence Olivier am y Comedi Gorau (enillydd)
* Gwobr Laurence Olivier am yr Actores Orau (enillydd)
* Gwobr Tony am y Ddrama Orau (enwebwyd)
* Gwobr Tony am yr Actores Orau mewn Drama (enillydd)
* Gwobr Theatre World am Sioe Newydd Arbennig ar Broadway (enillydd)
* Gwobr Drama Desk am Ddrama Newydd Arbennig (enwebwyd)
* Gwobr Drama Desk am Actores Arbennig mewn Drama (enillydd)
* Gwobr Drama Desk Award am Cyfarwyddo Arbennig o Ddrama (enwebwyd)
* Gwobr Outer Critics Circle am Actores Orau (enillydd)

WikiquoteWikiquote
Mae gan Wiciddyfynu gasgliad o ddyfyniadau sy'n berthnasol i:
***Shirley Valentine***

Dolenni allanol
---------------

* Rhestr Bâs-data Broadway ar y wê
Un o brotestiadau'r Gymdeithas yn galw am arwyddion ffordd dwyieithog, 1972.
**Seisnigo** neu **Seisnigeiddio** yw'r broses o ddisodli iaith frodorol a gosod y Saesneg yn ei lle.

Seisnigo yng Nghymru
--------------------

Am ganrifoedd, mae dylanwad yr iaith Saesneg yng Nghymru wedi arwain at Seisnigo helaeth yn y wlad, yn bennaf mae wedi bod yn gyfrifol am y gostyngiad yn y niferoedd sy'n siarad Cymraeg. Yn y 19g gorfodwyd y Saesneg ar drigolion mewn sawl ffordd, gan gynnwys gwneud y Saesneg yn iaith swyddogol gweinyddiaeth cyrff megis y Swyddfa Bost a chynghorau trefi a siroedd a holl ffurflenni cenedlaethol e.e. tystysgrifau geni a threth. Y Saesneg oedd iaith addysg hefyd a defnyddiwyd dulliau fel y Welsh Not i sicrhau na fyddai plant Cymru'n siarad Cymraeg yn ysgolion y wlad. Digwyddodd hyn yn ddiweddar mewn sawl ffordd: y mewnlifiad o Loegr i Gymru a thrwy'r cyfryngau Saesnig megis y teledu.

Gwelir effaith y Saesneg ar eiriau Cymraeg gyda thermau o darddiad Saesneg yn disodli hen eiriau Cymraeg, e.e. erbyn heddiw, defnyddir yr enw Lerpwl (Cymreigiad o *Liverpool*) llawer amlach na'r hen enw Llynlleifiad. Mae idiomau Saesneg hefyd wedi disodli llawer o'r idiomau cynhenid e.e. "cario mlaen" a glywir yn aml ar y cyfryngau yn hytrach na "dal ati". Mae'r Faner Newydd wedi bod yn flaenllaw yn eu hymgyrch i newid hyn.

Mae Seisnigo wedi arwain at ymateb tor-cyfraith gan rai Cymry, e.e. ymgyrch Cymdeithas yr Iaith i beintio arwyddion uniaith Saesneg yn yr 1970au, a llosgi tai haf yn yr 1980au i atal perchnogaeth o ail dai.[1]

Ffynonellau a throednodion
--------------------------

1. ↑  *Mae Rhywun Yn Gwybod*, Alwyn Gruffydd (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)

Gweler hefyd
------------

* Americaneiddio
* Ffranceiddio ieithoedd brodorol Llydaw, Catalonia, Corsica a Gwlad y Basg.
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Streatham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Streatham yn Llundain FwyafEtholaeth Streatham yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1939: Syr William Lane Mitchell (Ceidwadol)
* 1939–1950: Syr David Robertson (Ceidwadol)
* 1950–1974: Duncan Sandys (Ceidwadol)
* 1974–1992: Syr William Shelton (Ceidwadol)
* 1992–2010: Keith Hill (Llafur)
* 2010–presennol: Chuka Umunna (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Map o ogledd Pacistan sy'n dangos lleoliad Swat (melyn)
Dyffryn a dosbarth gweinyddol yw **Swat** a leolir yn Khyber Pakhtunkhwa (NFWP gynt), Pacistan, i'r dwyrain o'r Hindu Kush ac i'r de o'r Karakoram. Gorwedd gwaelod y dyffryn tua 60 km/100 milltir i'r gogledd-orllewin o Islamabad, prifddinas Pacistan. Tref Saidu Sharif yw'r ganolfan weinyddol, prifddinas y dosbarth, ond Mingora yw'r dref fwyaf. Roedd Swat yn dywysogaeth yn NWFP hyd 1969. Pashto yw prif iaith y mwyafrif o'r boblogaeth o 1,257,602.

Mae Swat yn rhan o ranbarth hanesyddol Malakand. Mae'n ardal o fynyddoedd uchel, gweirgloddiau gwyrdd, coedwigoedd a llynnoedd gydag Afon Swat yn rhedeg trwyddi; mewn canlyniad bu'n gyrchfan boblogaidd gan dwristiaid, o Bacistan a thramor, tan yn ddiweddar. Ond yn Rhagfyr 2008 cipwyd rhan helaeth Swat gan wrthryfelwyr y Taliban ym Mhacistan. Mae llawer o'r ardal yn cael ei rheoli y gwrthryfelwr Islamig Maulana Fazlullah a'i grŵp y Tehreek-e-Nafaz-e-Shariat-e-Mohammadi, sydd wedi cymryd camrau llym i gyflwyno cyfraith Sharia. Cafwyd cadoediad tri mis ar ddechrau 2009. Ar ddiwedd mis Ebrill 2009, ar ôl dod dan bwysau gan yr Unol Daleithiau, anfonodd llywodraeth Pacistan y fyddin i ymladd y Taliban yn Swat.

Dwyshaodd yr ymladd ar ddechrau mis Mai 2009. Adroddwyd fod miloedd o bobl yn ceisio ffoi o'r dyffryn wrth i Fyddin Pacistan ymosod o'r awyr ac ar dir ar rai o gadarnleoedd y Taliban. Ofnwyd bod "rhyfel agored" ar fin torri allan ac y byddai rhai cannoedd o filoedd yn gorfod ffoi. Mae'r ymladd agored yma rhwng y fyddin a'r Taliban, yn Swat a rhannau eraill o'r NWFP, yn fygythiad pellach i sefydlogrwydd Pacistan.

Afon Swat yn llifo trwy'r dyffryn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ""Pakistan hits Taliban amid Swat valley exodus" PakistanNews.net". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-09-18. Cyrchwyd 2009-05-07.

Gweler hefyd
------------

* Malakand
* Rhyfel Gogledd Orllewin Pacistan
*Shirley Temple, Anghenfil Sinema Ieuangaf, Sancteiddiaf, ei Hoes*, gan Salvador Dalí.
Peintiad a grewyd yn 1939 gan yr artist Swrealaidd Salvador Dalí yw ***Shirley Temple, Anghenfil Sinema Ieuangaf, Sancteiddiaf, ei Hoes*** neu ***Sffincs Barcelona***. Mae i'w weld yn Museum Boijmans Van Beuningen, yn Rotterdam, Yr Iseldiroedd.

Mae sawl beirniad, yn cynnwys y nofelydd Graham Greene, wedi gweld ffilmiau cynnar yr actores Shirley Temple fel enghreifftiau honedig o'r ffordd mae stiwdios Hollywood yn rhywiolaethu actorion ac actoresau ifainc, a hynny mewn ffordd ragrithiol gan eu bod ar yr un pryd yn sôn am hyrwyddo gwerthoedd teuluol ac yn geidwadol. Ysbydolwyd Salvador Dalí i greu'r darlun *Shirley Temple, Anghenfil Sinema Ieuangaf, Sancteiddiaf, ei Hoes* (teitl Saesneg arferol: *Shirley Temple, The Youngest, Most Sacred Monster of the Cinema in Her Time*), sy'n portreadu Temple fel sffincs, i ddarlunio'r syniad.

Mae'r gwaith celf yn dangos pen Shirley Temple, gan ddefnyddio llun a dorwyd o bapur newydd, wedi ei osod ar gorff llewes goch gyda bronnau amlwg a chrafangau gwyn. Ceir ystlum ar ei phen. Yn amgylchynnu'r Shirley-lewes ceir penglog ac esgyrn dynol. Wrth waelod y darlun ceir label *trompe-l'œil* sy'n darllen: "Shirley!. at last in Technicolor."
Mae **Telesgop Gofod Hubble** yn delesgop enwog sydd yn cylchdroi o amgylch y Ddaear. Hwn oedd y telesgop optegol cyntaf o sylwedd i droi o gwmpas y Ddaear mewn orbit. Mae'r telesgop yn medru arsyllu 24 awr y dydd ac yn gallu cynhyrchu delweddau o'r awyr sy'n llawer cliriach na unrhyw delesgop daearol gan fod lleoliad y telesgop uwchben yr atmosffer. Enwyd y telesgop ar ôl y seryddwr Edwin Hubble.

Adeiladwyd y telesgop gan NASA ac yr ESA. Lleolir y telesgop 600 km uwchben y ddaear a lansiwyd ar y 24ain o Ebrill 1990. Mae'r telesgop yn cwblhau orbit cyfan o'r Ddaear mewn 97 munud sy'n golygu ei fod yn teithio 5 milltir mewn eilliad.

Mae'r Hubble ei hun tua'r un maint a bws ysgol fawr, ond yn ddigon bach i ffitio mewn ardal cargo Gwennol Ofod. Cafodd Telesgop Gofod Hubble ei atgyweirio yn 1993 oherwydd amherffeithrwydd y delweddau a gynhyrchir. Roedd yna broblem efo cromlin un o’r drychau, a danfonwyd gwennol ofod arall i fyny i atgyweirio'r broblem.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Hubble Essentials". *HubbleSite.org* (yn Saesneg). Space Telescope Science Institute. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 3 Mawrth 2016. Cyrchwyd 3 Mawrth 2016.