**Pencampwriaeth Rygbi'r Pedair Gwlad 1897** oedd y bymthegfed ornest yng nghyfres Pencampwriaeth Rygbi'r Pedair Gwlad. Chwaraewyd pedair gêm rhwng 9 Ionawr a 13 Mawrth. Ymladdwyd hi gan Loegr, Iwerddon, Yr Alban, a Chymru.

Dim ond un gêm a gwblhaodd Cymru yn ystod y bencampwriaeth hon wedi i Undeb Rygbi Cymru dynnu allan o’r Bwrdd Rygbi Rhyngwladol ym mis Chwefror 1897 oherwydd yr anghydfod am roi tysteb i Arthur Gould, oedd yn cael ei ystyried fel tâl am chwarae gêm amatur gan y gwledydd eraill. Gan hynny nid oedd Cymru yn gymwys i chwarae unrhyw gemau rhyngwladol pellach.

Roedd y rheolau ar y pryd yn nodi y byddai'r tabl terfynol yn cael ei benderfynu ar bwyntiau gêm ac yna pwyntiau a sgoriwyd. Wrth i bob tîm orffen gyda dau bwynt gêm, bu'r bencampwriaeth yn ddamcaniaethol gyfartal. Hawliodd Lloegr y teitl trwy eu sgôr uwch, er iddynt golli eu dwy gêm gyntaf ac ildio mwy o geisiadau a phwyntiau nag unrhyw un o'r tair gwlad arall. Mae'r mwyafrif o ffynonellau yn rhestru canlyniad pencampwriaeth 1897 fel un "heb ei chwblhau" oherwydd nad oes modd dod i benderfyniad teg ar bwy oedd yn fuddugol.

System sgorio
-------------

Penderfynwyd ar y gemau ar gyfer y tymor hwn ar bwyntiau a sgoriwyd. Roedd cais werth tri phwynt, tra bod trosi gôl wedi’i chicio o’r cais yn rhoi dau bwynt ychwanegol. Roedd gôl a ollyngwyd o'r marc a gôl adlam ill dau werth pedwar pwynt. Roedd goliau cosb werth tri phwynt.

Tabl
----

| Safle | Gwlad | Gemau | Pwyntiau | Tablepoints |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Chwarae | Ennill | Cyfartal | Colli | Dros | Yn erbyn | Gwahan. |
| 1 |  Lloegr | 3 | 1 | 0 | 2 | 21 | 27 | −6 | **2** |
| 1 |  Iwerddon | 2 | 1 | 0 | 1 | 16 | 17 | −1 | **2** |
| 1 |  Cymru | 1 | 1 | 0 | 0 | 11 | 0 | +11 | **2** |
| 1 |  yr Alban | 2 | 1 | 0 | 1 | 11 | 15 | −4 | **2** |
|

Canlyniadau
-----------


|  |
| --- |
| 9 Ionawr 1897 |

| Cymru  | 11–0 |  Lloegr |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Casnewydd |



|  |
| --- |
| 6 Chwefror 1897 |

| Iwerddon  | 13–9 |  Lloegr |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Dulyn |



|  |
| --- |
| 20 Chwefror 1897 |

| yr Alban  | 8–3 |  Iwerddon |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Caeredin |



|  |
| --- |
| 13 Mawrth 1897 |

| Lloegr  | 12–3 |  yr Alban |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

|  |
| --- |
| Manceinion |

### Heb eu chwarae

* Cymru ***v.*** Iwerddon
* Yr Alban ***v.*** Cymru

Y gemau
-------

### Cymry v. Lloegr

 J T Magee, Dyfarnwr

|  |
| --- |
| 9 Ionawr 1897 |

|  Cymru | 11 – 0 |  Lloegr |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Pearson  Boucher Jones **Trosiad:** Bancroft |  |  |

|  |
| --- |
| Rodney Parade, CasnewyddDyfarnwr: JT Magee (Iwerddon) |

**Cymru:**

* Billy Bancroft (Abertawe)Billy Bancroft (Abertawe)
* Cliff Bowen (Llanelli)Cliff Bowen (Llanelli)
* Gwyn Nicholls (Caerdydd)Gwyn Nicholls (Caerdydd)
* Arthur Gould (Casnewydd) capt.Arthur Gould (Casnewydd)  
 **capt.**
* Tom Pearson (Casnewydd)Tom Pearson (Casnewydd)
* Selwyn Biggs (Caerdydd)Selwyn Biggs (Caerdydd)
* Daniel Jones (Aberafan)Daniel Jones (Aberafan)
* Jack Evans (Llanelli)Jack Evans (Llanelli)
* Arthur Boucher (Casnewydd)Arthur Boucher (Casnewydd)
* Jack Rhapps (Penygraig)Jack Rhapps (Penygraig)
* Bill Morris (Llanelli)Bill Morris (Llanelli)
* Harry Packer (Casnewydd)Harry Packer (Casnewydd)
* Dick Hellings (Llwynypia)Dick Hellings (Llwynypia)
* Fred Cornish (Caerdydd)Fred Cornish (Caerdydd)
* Dai Evans (Penygraig)Dai Evans (Penygraig)

**Lloegr:** J. F. Byrne (Mosley), FA Byrne (Mosley), Ernest Fookes (Sowerby Bridge), EM Baker (Prifysgol Rhydychen), T Fletcher (Seaton), Cyril Wells (Harlequins), EW Taylor (Rockcliff) capt. F Jacob (Prifysgol Caergrawnt), JH Baron (Bingley), PJ Ebdon (Wellington), RF Oakes (Hartlepool Rovers), WB Stoddart (Liverpool), Frank Stout (Gloucester), W Ashford (Richmond), RH Mangles (Richmond)

---

### Iwerddon v. Lloegr

Tîm Iwerddon 1897

|  |
| --- |
| 6 Chwefror 1897 |

|  Iwerddon | 13 – 9 |  Lloegr |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Gardiner (2)Bulger**GM:** Bulger |  | **Cais:** Robinson  **Pen:** Byrne (2) |

|  |
| --- |
| Lansdowne Road, DulynDyfarnwr: DG Findlay (Yr Alban) |

**Iwerddon:** J Fulton (C R Gogledd yr Iwerddon), W Gardiner (C R Gogledd yr Iwerddon), S Lee (C R Gogledd yr Iwerddon), Lawrence Bulger (Prifysgol Dulyn), TH Stevenson (Queen's Uni, Belfast), Louis Magee (Bective Rangers), GG Allen (Derry), JE McIlwaine (C R Gogledd yr Iwerddon), JH Lytle (Lansdowne), WG Byron (C R Gogledd yr Iwerddon), M Ryan (Rockwell College), J Ryan (Rockwell College), EG Forrest (Wanderers) **capt.**, Andrew Clinch (Wanderers), CV Rooke (Monkstown)

**Lloegr:** J. F. Byrne (Mosley), G.C. Robinson (Percy Park), Ernest Fookes (Sowerby Bridge), JT Taylor (Castleford), WL Bunting (Richmond), S Northmore (Millom), EW Taylor (Rockcliff) **capt.**, F Jacob (Prifysgol Caergrawnt), JH Baron (Bingley), PJ Ebdon (Wellington), RF Oakes (Hartlepool Rovers), WB Stoddart (Liverpool), Frank Stout (Gloucester), W Ashford (Richmond), RH Mangles (Richmond)

---

### Yr Alban V. Iwerddon


|  |
| --- |
| 20 Chwefror 1897 |

|  yr Alban | 8 – 3 |  Iwerddon |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Turnbull**Trosiad:** TM Scott**Pen:** TM Scott |  | **Cais:** Bulger |

|  |
| --- |
| Powderhall, CaeredinDyfarnwr: EB Holmes (Lloegr) |

**Yr Alban**: AR Smith (Prifysgol Rhydychen), W Neilson (Albanwyr Llundain), GT Campbell (Albanwyr Llundain), CJN Fleming (Edinburgh Wanderers), T Scott (Hawick), RC Greig (Glasgow Academicals), M Elliot (Hawick), Robert MacMillan (Albanwyr Llundain) **capt.**, JH Dods (Albanwyr Llundain), MC Morrison (Royal HSFP), WMC McEwan (Edinburgh Academicals), TM Scott (Hawick), RC Stevenson (Albanwyr Llundain), GO Turnbull (Gorllewin yr Alban), Alex Laidlaw (Hawick)

**Iwerddon:** Pierce O'Brien-Butler (Monkstown), W Gardiner (C R Gogledd yr Iwerddon), Lucius Gwynn (Prifysgol Dulyn), Lawrence Bulger (Prifysgol Dulyn), TH Stevenson (Belfast Albion), Louis Magee (Bective Rangers), GG Allen (Derry), JE McIlwaine (C R Gogledd yr Iwerddon), JH Lytle (Lansdowne), WG Byron (C R Gogledd yr Iwerddon), M Ryan (Rockwell College), Jim Sealy (Prifysgol Dulyn), EG Forrest (Wanderers) **capt.**, Andrew Clinch (Wanderers), CV Rooke (Monkstown)

---

### Lloegr v. Yr Alban


|  |
| --- |
| 13 Mawrth 1897 |

|  Lloegr | 12 – 3 |  yr Alban |
| --- | --- | --- |
| **Cais:** Fookes  Robinson **Trosiad:** Byrne  **G. Adlam:** Byrne |  | **Cais:** Bucher |

|  |
| --- |
| Fallowfield, ManceinionDyfarnwr: JT Magee (Iwerddon) |

**Lloegr:** J. F. Byrne (Mosley), G.C. Robinson (Percy Park), Ernest Fookes (Sowerby Bridge), Osbert Mackie (Prifysgol Caergrawnt), WL Bunting (Richmond), Cyril Wells (Harlequins), EW Taylor (Rockcliff) **capt.**, F Jacob (Prifysgol Caergrawnt), J Pinch (Lancaster), E Knowles (Millom), RF Oakes (Hartlepool Rovers), WB Stoddart (Lerpwl), HW Dudgeon (Richmond), LF Giblin (Prifysgol Caergrawnt), JAS Davidson (Aspatria)

**Yr Alban:** AR Smith (Prifysgol Rhydychen), W Neilson (Albanwyr Llundain), Alf Bucher (Edinburgh Academicals), AW Robertson (Edinburgh Academicals), T Scott (Hawick), JW Simpson (Royal HSFP), M Elliot (Hawick), Robert MacMillan (Albanwyr Llundain) **capt.**, JH Dods (Albanwyr Llundain), MC Morrison (Royal HSFP), WMC McEwan (Edinburgh Academicals), TM Scott (Hawick), RC Stevenson (Albanwyr Llundain), GO Turnbull (Gorllewin yr Alban), Andrew Balfour (Prifysgol Caergrawnt)

Ffynonellau
-----------

* Godwin, Terry (1984). *The International Rugby Championship 1883-1983*. London: Willows Books. ISBN 0-00-218060-X.
* Griffiths, John (1987). *The Phoenix Book of International Rugby Records*. London: Phoenix House. ISBN 0-460-07003-7.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Godwin (1984), tud 49.

Dolenni allanol
---------------

* "6 Nations History". rugbyfootballhistory.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 30 Rhagfyr 2007. Cyrchwyd 2020-09-01.

|
|  |
| RhagflaenyddY Pedair Gwlad 1896 | **Pencampwriaeth Rygbi'r Pedair Gwlad****1897** | OlynyddY Pedair Gwlad 1898 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goPencampwriaeth y Chwe Gwlad |
| --- |
|  |
| **Timau** | 
* Yr Alban
* Cymru
* Yr Eidal
* Ffrainc
* Iwerddon
* Lloegr


---

 |  |
|  |
| **Y Pedair Gwlad** | 
* 1883
* 1884
* 1885
* 1886
* 1887
* 1888
* 1889
* 1890
* 1891
* 1892
* 1893
* 1894
* 1895
* 1896
* 1897
* 1898
* 1899
* 1900
* 1901
* 1902
* 1903
* 1904
* 1905
* 1906
* 1907
* 1908
* 1909


---

 |
|  |
| **Y Pum Gwlad** | 
* 1910
* 1911
* 1912
* 1913
* 1914
* 1920
* 1921
* 1922
* 1923
* 1924
* 1925
* 1926
* 1927
* 1928
* 1929
* 1930
* 1931


---

 |
|  |
| **Y Pedair Gwlad** | 
* 1932
* 1933
* 1934
* 1935
* 1936
* 1937
* 1938
* 1939


---

 |
|  |
| **Y Pum Gwlad** | 
* 1947
* 1948
* 1949
* 1950
* 1951
* 1952
* 1953
* 1954
* 1955
* 1956
* 1957
* 1958
* 1959
* 1960
* 1961
* 1962
* 1963
* 1964
* 1965
* 1966
* 1967
* 1968
* 1969
* 1970
* 1971
* 1972
* 1973
* 1974
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999


---

 |
|  |
| **Y Chwe Gwlad** | 
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2020
* 2021
* 2022
* *2023*


---

 |
|  |
| **Gwobrau** | 
* Y Gamp Lawn
* Y Goron Driphlyg
* Cwpan Calcutta
* Tlws y Mileniwm
* Quaich y Ganrif
* Tlws Giuseppe Garibaldi
* Tlws yr Auld Alliance
* Cwpan Doddie Weir


---

 |
|  |
| **Stadia presennol** | 
* Baner Yr Alban Murrayfield
* Baner Cymru Stadiwm y Mileniwm
* Baner Yr Eidal Stadio Olimpico
* Baner Ffrainc Stade de France
* Baner Gweriniaeth Iwerddon Stadiwm Aviva
* Baner Lloegr Twickenham

 |

 |