Tref fechan a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Llanrwst**. Saif ar lan ddwyreiniol Afon Conwy, tri chwarter y ffordd i fyny Dyffryn Conwy ar lôn yr A470. Mae Caerdydd 188.8 km i ffwrdd o Lanrwst ac mae Llundain yn 308.8 km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 25 km i ffwrdd.

Mae Rheilffordd Dyffryn Conwy yn cysylltu'r dref â Llandudno yn y gogledd a Blaenau Ffestiniog yn y de. Tyfodd y dref o gwmpas y diwydiant gwlân ac roedd y dref yn adnabyddus am ei brethyn. Roedd gwneud telynnau yn ddiwydiant poblogaidd yno hefyd ac roedd galw mawr am gynnyrch gwneuthurwyr telynnau Llanrwst ledled Cymru. Erbyn heddiw twristiaeth yw'r prif ddiwydiant ynghyd ag amaethyddiaeth. Lleolir Gwasg Carreg Gwalch, un o gyhoeddwyr llai mwyaf llwyddiannus Cymru, yn y dref.

Hanes
-----

Codwyd Y Bont Fawr dros Afon Conwy yn 1636. Y pensaer oedd Inigo Jones, yn ôl traddodiad. Yr ochr draw i'r bont mae plasdy Tu Hwnt i'r Bont.

Sŵ teithiol yn Llanrwst:

20 Awst 1949: "Tori ŷd hefo pladur yn y bore ar pnawn yn cae tan wal, torri lle ir injan. Gafra a chodi geifr. Mynd i Llanrwst gyda’r nos i weld ffilm Tap Rootes. Sioe yn parc Gwydr llew a llewes. Arth ddu Himalayan, mwncïod a llygoden fawr o dociau Caerdydd 28 ins o hyd. Poeth, mwll clos."

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Abaty Maenan
* Ysgol Dyffryn Conwy

### Eglwys Sant Grwst

 *Prif erthygl: Eglwys Sant Grwst*
Adeiladwyd adeilad presennol Eglwys Sant Grwst, sy'n gysegredig i Sant Grwst, yn 1470, ond mae'r safle'n hŷn na hynny. Yn yr eglwys mae Capel Gwydir ac yno ceir cist arch garreg Llywelyn Fawr, Tywysog Gwynedd, a symudwyd yno o Abaty Aberconwy. Yno hefyd mae beddrod cerfiedig sy'n coffháu Hywel Coetmor, un o gapteiniaid Owain Glyndŵr.

Eglwys Sant Grwst
### Y Bont Fawr

 *Prif erthygl: Y Bont Fawr, Llanrwst*
Enw arall ar y bont hon ar lafar yn lleol yw 'Pont Rhegi' gan ei bod yn amhosibl i ddau gerbyd basio'i gilydd ar yr un pryd am fod y bont mor gul. Oherwydd ei bod yn bont gefngrwm, mae mynd yn ôl yn anodd os nad yn amhosib i lawer. Ceir trydydd enw hefyd sef 'Pont y Perlau' oherwydd yn ôl traddodiad cafwyd hyd i berl yn yr afon pan oeddynt yn gosod y garreg sylfaen.

Y Bont Fawr, Llanrwst
Tu Hwnt i'r Bont

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Llanrwst (pob oed) (3,323)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Llanrwst) (1,943)** |    | 61% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Llanrwst) (2539)** |    | 76.4% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Llanrwst) (591)** |    | 40.1% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Enwogion
--------

11 o feirdd a bwch gafr yn 1876: gweler Arwest Glan Geirionydd
* William Salesbury, cyfieithydd y Beibl. Treuliodd ei lencyndod ym Mhlas Isa.
* Syr John Wynn o Wydir
* John Jones (Pyll) (1786-1865); argraffydd, cyhoeddwr a bardd (ganed yn Nhrefriw)
* Evan Jones (Ifan y Gorlan) (1787-1859), telynor
* Kai Owen (g. 1975), actor
* Evan Owen (Allen) (1805-52), bardd a llenor
* Robert Williams (Trebor Mai), un o englynwyr gorau'r 19g, a dreuliodd ran helaeth ei oes yn y dref
* John Lloyd Williams (1854-1945), cerddor a botanegydd, a aned ym Mhlas Isa
* Peter Thomas (1920-2008), y Ceidwadwr cyntaf i weithredu fel Ysgrifennydd Gwladol Cymru (1970-74), a aned yn y dref
* Y Cyrff, band roc Cymraeg dylanwadol o'r 1980au

Eisteddfod Genedlaethol
-----------------------

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Llanrwst ym 1951, 1989 a 2019. Am wybodaeth bellach gweler:

* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1951
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1989
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019

Oriel
-----

* Pont Llanrwst dros afon Conwy yng ngogledd CymruPont Llanrwst dros afon Conwy yng ngogledd Cymru
* Pont Llanrwst, gogledd CymruPont Llanrwst, gogledd Cymru
* Pont Llanrwst - wedi ei hadeiladu gan Inigo JonesPont Llanrwst - wedi ei hadeiladu gan Inigo Jones
* Pont Llanrwst, gogledd CymruPont Llanrwst, gogledd Cymru
* Pont LlanrwstPont Llanrwst
* Eglwys Llanrwst, sir DdinbychEglwys Llanrwst, sir Ddinbych
* Eglwys LlanrwstEglwys Llanrwst

Llanrwst o'r awyr, dan lifogydd Rhagfyr 2015

Gweler hefyd
------------

* Castell Gwydir
* *Faunula Grustensis* (1830)
* Ysgol Rad Llanrwst
* Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Tom Bryniog

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 20 Tachwedd 2021
3. ↑  Dyddiadur DO Jones, Padog, yn papur bro Yr Odyn, a Thywyddiadur Llên Natur
4. ↑  "*Llên Natur*; rhif 86; Ebrill 2015 (gyda chaniatâd)" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2016-03-05. Cyrchwyd 2015-04-01.
5. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
6. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
7. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan