recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Detholiad o ysgrifau gan O. M. Lloyd yw ***O Gader Idris***.
Gwasg y Dydd a gyhoeddodd y gyfrol a olygwyd gan Tecwyn Owen, a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Disgrifiad byr
--------------

Detholiad o ysgrifau O.M. Lloyd a ysgrifennwyd ganddo yn *Y Dydd*, papur lleol yn Nolgellau.

Roedd O.M. Lloyd yn weinidog yng nghapel annibynnol y Tabernacl, Dolgellau. O Ffestiniog, bu'n weinidog yn Abertawe (Mynydd Bach) ac yng Nghaernarfon yn ddiweddarach. Yr oedd, hefyd, yn fardd ac ef oedd meuryn *Talwrn y Beirdd* am gyfnod.

Dechreuodd ysgrifennu ei golofn wythnosol yn y Dydd o dan y pennawd, "O Ben y Bont Fawr", a datblygodd hyn yn ddiweddarach i fod yn "O Gader Idris".

Roedd yn genedlaetholwr, yn heddychwr ac yn Gristion o arddeliad. Adlewyrcha'r erthyglau hyn y gwerthoedd hynny tra'n trin a thrafod materion y dydd yn Nolgellau, yng Nghymru ac yn rhyngwladol.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 16 Hydref 2013
Mathemategydd o'r Almaen oedd **Emmy Noether** (23 Mawrth 1882 – 14 Ebrill 1935), a ddisgrifiwyd gan Pavel Alexandrov, Albert Einstein, Jean Dieudonné, Hermann Weyl a Norbert Wiener fel y mathemategydd benywaidd bwysicaf yn hanes mathemateg. Mae hi'n adnabyddus am y Theorem Noether.

Roedd yn o'r mathemategwyr a ddatblygodd y cysyniad o fodrwy rhwng y 1870au a'r 1920au. Fel rhan o'r gwaith hwn, ei chyd-fathemategwyr oedd Dedekind, Hilbert a Fraenkel. Datblygodd hefyd nifer o gysyniadau pwysig o fewn algebra haniaethol a ffiseg damcaniaethol. Mewn ffiseg, mae 'damcaniaeth Noether yn egluro'r cysylltiad rhwng cymesuredd a Deddf Cadwraeth.

Manylion personol
-----------------

Ganed Emmy Noether ar 23 Mawrth 1882 yn Erlangen ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Gwyddoniaeth ym Mhrifysgol Erlangen–Nuremberg (lle roedd ei thad Max Noether, hefyd yn ddarlithydd), Prifysgol Göttingen, yr Almaen ac yna Coleg Bryn Mawr, UDA. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Gwobr Goffa Ackermann–Teubner. Gan mai merch oedd hi, ni dderbyniodd swydd athro prifysgol llawn, a mynegodd nifer o'i chydweithwyr eu siom yn y drefn annheg yma.

Yn ystod ei blynyddoedd olaf, dychwelodd i Brifysgol Bryn Mawr, ac yno y claddwyd ei llwch. Achoswyd ei marwolaeth gan syst wyfaol.

Gyrfa
-----

Credodd fod gan gomiwnyddiaeth rinweddau bydeang a symudodd i Brifysgol Moscfa i barhau a'i gwaith. Erbyn 1932, roedd mathemategwyr y byd yn sylweddoli mawredd ei gallu a'i gwaith o fewn maes mathemateg.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol Göttingen
 * Coleg Bryn Mawr
 * Prifysgol Erlangen-Nuremberg

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

* Cylch Mathemategol Palermo
 * Cymdeithas Mathemategwyr yr Almaen

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑ . dyddiad cyrchiad: 13 Mehefin 2018.
2. ↑ . dyddiad cyrchiad: 26 Mawrth 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 73918294
* LCCN: n80073611
* ISNI: 0000 0001 2281 8450
* GND: 118588443
* SELIBR: 237939
* SUDOC: 031861210
* BNF: cb122997164 (data)
* BIBSYS: 90095378
* MGP: 6967
* NLA: 35389275
* NDL: 00621217
* NKC: jx20090513005
* BNE: XX873694
* CiNii: DA00889463

 |
Offeiriad Wcreinaidd yn Eglwys Gatholig Roeg Wcráin ac awdur yn yr iaith Wcreineg oedd **Nestor Dmytriw** (1863 – 27 Mai 1925). Treuliodd y rhan fwyaf o'i yrfa yn gennad yn Unol Daleithiau America a Chanada.

Bywyd cynnar yn Wcráin (1863–95)
--------------------------------

Ganwyd i deulu o werinwyr yn Scherebky (Жеребки) yn Nheyrnas Galisia a Lodomeria, a leolir heddiw yn Oblast Lviv yng ngorllewin Wcráin. Astudiodd diwinyddiaeth yn Athrofa Gatholig Roeg Lviv. Pwysleisiodd Dmytriw a'i gyfeillion wasanaethu'r gymuned, a'r angen i offeiriaid ifainc mynd gydag ymfudwyr Wcreinaidd i Ogledd America. Cafodd ei ordeinio'n offeiriad yn 1895.

Cenhadaeth i Ogledd America (1895–1925)
---------------------------------------

Cyrhaeddodd Dmytriw yr Unol Daleithiau yn 1895 i arwain y genhadaeth i weithwyr diwydiannol Wcreinaidd ym Mhensylfania. Gweithiodd hefyd fel newyddiadurwr, a chyhoeddwyd nifer o'i erthyglau yn *Svoboda*, y papur newydd Wcreineg cyntaf yng Ngogledd America.

### Ei gyfnod yng Nghanada (1897–9)

Anfonwyd Dmytriw i Ganada yn Ebrill 1897 gan y Gymdeithas Genedlaethol Rwthenaidd, sefydliad cydfuddiannol yn yr Unol Daleithiau a glywsai'r angen am offeiriaid gan setlwyr Wcreinaidd yn Nhaleithiau'r Paith (Manitoba, Saskatchewan, ac Alberta). Gan yr oedd Dmytriw yn medru Wcreineg, Almaeneg, a Saesneg, cafodd ei benodi'n gyfieithydd i'r asiantaeth fewnfudo i Ganada. Yn ei waith fel yr offeiriad Wcreinaidd cyntaf yng Nghanada, trefnodd plwyfi Terebowla a Stuartburn ym Manitoba ac Edna yn Alberta. Rhyddfrydwr oedd Dmytriw a oedd o blaid eglwys Gatholig Roeg annibynnol yng Nghanada, er i'r Eglwys Gatholig Rufeinig wrthwynebu hynny ar y pryd.

Ysgrifennwyd y stori fer gyntaf yn Wcreineg yng Nghanada ganddo pan oedd yn ymweld â Calgary yn 1897. Danfonodd adroddiadau o'i brofiad i *Svoboda* a chawsant eu cyhoeddi ar ffurf llyfryn o'r enw *Kanadiis’ka Rus’: podorozhni spomyny* ("Rwthenia Canada: atgofion taith"; 1897).

### Dychweliad i Bensylfania a New Jersey (1899–1925)

Dychwelodd Dmytriw i Bensylfania yn 1899 oherwydd ei ludded corfforol a'i drafferthion ariannol o ganlyniad i'w waith di-flin yng Nghanada. Parhaodd i gyfrannu at *Svoboda*, ac ysgrifennodd am ei brofiadau yng nghymunedau Wcreinaidd Pensylfania. Gwasanaethodd sawl plwyf yn y dalaith honno ac yn New Jersey. Ni wyddys llawer am ddiwedd ei oes. Bu farw yn Elizabeth, New Jersey.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  (Saesneg) "Dmytriw, Nestor", *Dictionary of Canadian Biography*. Adalwyd ar 1 Rhagfyr 2018.
2. ↑  (Saesneg) "Ukrainian Writing", *The Canadian Encyclopedia*. Adalwyd ar 1 Rhagfyr 2018.
Roedd **Nevenoe**, Ffrangeg: **Nominoë**, (bu farw 7 Mawrth 851), yn frenin cyntaf Llydaw o 826 hyd ei farwolaeth. Yn ddiweddarach newidiodd y llinach eu teil i Ddugiaid Llydaw yn hytrach na galw eu hunain yn frenhinoedd. Gelwir ef yn *Tad ar Vro* gan genedlaetholwyr Llydaw.

Cafodd ei enwi yn Ddug Llydaw gan Louis Dduwiol, Brenin y Ffranciaid. Parhaodd Nevenoe yn deyrngar i Louis hyd nes i Louis farw yn 841. Dilynwyd ef gan ei fab, Siarl Foel, ond nid oedd y berthynad rhyngddo ef a Nevenoe cystal. Gwrthododd Nevenoe dyngu llŵ o ffyddlondeb i'r brenin newydd, a chyhoeddodd annibyniaeth Llydaw. Ymosododd Siarl ar Lydaw, ond gorchfygwyd ef ym Mrwydr Ballon, ac yn 846 bu raid iddo gydnabod annibyniaeth Llydaw.

Bu Nevenoe farw yn 851, a dilynwyd ef gan ei fab, Erispoe.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**dim** | **Brenin Llydaw** **845–851** | Olynydd:**Erispoe** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 20481380
* LCCN: n82077898
* ISNI: 0000 0000 7859 5949
* GND: 119023768
* SUDOC: 030065887

 |
Arf yng nghrefft ymladd draddodiadol Okinawaidd ar ffurf dwy ffon sydd wedi'u cysylltu â'i gilydd gyda chadwyn fetel neu raff fer yw **nunchaku**. Mae dwy ran yr arf yn aml wedi'u gwneud o bren. Mae'r nunchaku yn cael eu defnyddio fwyaf mewn crefftau ymladd fel kobudō Okinawaidd a karate, ac yn cael ei ddefnyddio fel arf hyfforddi, gan ei fod yn hybu datblygiad cyflymder symudiadau'r dwylo ac yn gwella osgo. Heddiw, gellir gwneud nunchaku o fetel, pren, plastig neu wydr ffeibr. Mae fersiynau tegan ar gael sydd wedi'u gwneud o bolystyren neu blastig. Mae meddu'r arf yn anghyfreithlon mewn rhai gwledydd, oni bai ei fod yn cael ei ddefnyddio mewn ysgolion crefft ymladd proffesiynol.

Nid oes sicrwydd ynghylch union darddiad y nunchaku. Honnir bod ffermwyr Okinawaidd wedi'i addasu o declyn oedd yn cael ei ddefnyddio i ddyrnu reis, ac nad oedd yn arf poblogaidd iawn yn hanesyddol am nad oedd yn effeithiol yn erbyn arfau eraill fel cleddyfau samwrai, a phrin yw'r technegau hanesyddol ar gyfer ei ddefnyddio sydd wedi goroesi hyd heddiw.

Nid yw tarddiad y gair *nunchaku* (ヌンチャク) yn hysbys ychwaith. Un ddamcaniaeth yw ei fod wedi tarddu o ynganiad yr arwyddion Tsieiniaidd 双截棍 (math o ffon ddwy ran draddodiadol yn Tsieina) mewn tafodiaith De Fuji o'r iaith Tsieinieg (兩節棍). Mae damcaniaeth arall yn deillio o ddiffiniad y gair "nun" fel "efaill".
Mae **Nant-y-belan** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 28 Ionawr 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 35.74 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
*Am bobl eraill o'r enw Dyfnwal gweler Dyfnwal (gwahaniaethu).*
Brenin Dál Riata yng ngorllewin yr Alban oedd **Dyfnwal Frych** (Gaeleg: **Domnall Brecc**) (bu farw 642).

Roedd Dyfnwal yn fab i Eochaid Buide. Ymddengys yn y cofnodion am y tro cyntaf yn 622, pan mae Brut Tigernach yn cofnodi ei fod yn ymladd fel cyngheiriad Conall Guthbinn o'r Clann Cholmáin ym Mrwydr Cend Delgthen yn Iwerddon (Meath mae'n debyg). Dyma'r unig dro y cofnodir i Dyfnwal ymladd brwydr ac ennill.

Daeth yn frenin Dál Riata tua 629. Wedi i Dyfnwal dorri cynghrair Dál Riata a'r Cenél Conaill, rhan o'r Uí Néill, gorchfygwyd ef bedair gwaith yn olynol. Yn Iwerddon, gorchfygwyd ef a'i gyngheiriad Congal Cáech o'r Dál nAraidi gan Domnall mac Áedo o'r Cenél Conaill, Uchel Frenin Iwerddon, ym Mrwydr Mag Rath yn 637. Gorchfygwyd ef gan y Pictiaid yn 635 a 638, ac yna cafodd ei orchfygu a'i ladd gan Owain I, brenin teyrnas Frythonaidd Alt Clut yn 642.

Ceir un pennill yn y Gododdin sy'n dathlu buddugoliaeth Owain a lladd Dyfnwal Frych; pennill sydd i bob golwg wedi ei chynnwys yn nhestun y Gododdin mewn camgymeriad. Mae'n gorffen:

*... a phen Dyfnwal Frych, brain a'i cnoyn.*
Daeth ei fab, Domangart mac Domnaill, yn frenin Dál Riata yn ddiweddarach.
Mudiad amhleidiol yw **Dyfodol i'r Iaith** a'i nod yw sicrhau bod yr iaith Gymraeg yn rhan ganolog o fywyd Cymru a bod y Gymraeg yn parhau yn fater byw ar yr agenda wleidyddol. Mae'n fudiad pwyso a lobio ac yn gweithredu drwy ddulliau cyfansoddiadol yn unig ac yn dylanwadu ar Lywodraeth Cymru, Cynghorau Sir, y pleidiau gwleidyddol, arweinwyr cyrff cyhoeddus ac eraill i roi'r Gymraeg wrth galon eu polisïau a'u gweithgareddau.

Hanes a Chefndir
----------------

Cychwynnwyd y mudiad mewn cyfarfod ym Mehefin **2012** a gynhaliwyd yng Nghanolfan Gymraeg Tŷ Tawe, Abertawe. Roedd y bwrdd cychwynnol yn cynnwys Heini Gruffudd, Simon Brooks, Richard Wyn Jones, Robat Gruffudd, Emyr Lewis, Elin Wyn a Huw Edwards.  Etholir swyddogion mewn cyfarfod cyffredinol blynyddol, lle gall unrhyw aelod fynegi barn a rhoi cynigion gerbron o ran ffocws a pholisïau'r mudiad.

Cynhaliwyd Cyfarfod Cyhoeddus cyntaf y mudiad yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg 2012 gyda Beti George, Angharad Mair ac Emyr Lewis (bardd) yn annerch.

Y Bwrdd a Staff
---------------

Cadeirydd presennol y mudiad yw **Heini Gruffudd** ac fe gyflogir Prif Weithredwr, Ruth Richards, a Swyddog Datblygu, Meinir James. Ar y bwrdd (2021) mae Eifion Lloyd Jones, Iwan Edgar, Osian Rhys, Wyn Thomas, Cynog Dafis, Robat Gruffudd, Catrin Alun, Elaine Edwards a Heini Gruffudd. Bu Beti George, Angharad Mair, Elinor Jones, a Bethan Jones Parry’n llywyddion y mudiad yn eu tro.

Cyllido
-------

Mae’n fudiad annibynnol ac amhleidiol gyda’i unig incwm yn dod oddi wrth gyfraniadau a thâl aelodaeth unigolion a chwmnïau sy’n rhannu ei weledigaeth.

Ymgyrchu
--------

Ers ei sefydlu mae’r mudiad wedi ymgyrchu a dylanwadu o blaid: 

* Sefydlu dwsin o Ganolfannau Cymraeg
* Sefydlu ail sianel radio boblogaidd
* Cael y Gymraeg yn rhan o’r broses Cynllunio Tai
* Sefydlu **Canolfan Genedlaethol Cymraeg i Oedolion**
* Rhoi pwyslais ar hyrwyddo’r Gymraeg yn gymunedol ac addysgiadol
* Sefydlu yr egwyddor o gynllunio ieithyddol cyfannol mewn perthynas â’r Gymraeg

Mae Dyfodol i’r Iaith yn aelod o’r grŵp ymbarél **Dathlu’r Gymraeg**

Yn 2019 cyhoeddodd y Mudiad ***Cynllunio Adferiad y Gymraeg**,* gan Cynog Dafis, sy’n nodi blaenoriaethau’r mudiad ym maes cynllunio iaith.  Defnyddiwyd yr egwyddorion hyn pan gyhoeddwyd *Troi Dyhead yn Realiti* *– Gofynion Dyfodol i’r Iaith ar gyfer Senedd Cymru 2021-2026* yn Nhachwedd 2020 sy’n nodi gweledigaeth y mudiad ar gyfer **Etholiad Senedd Cymru, 2021.**

Mae Dyfodol i’r Iaith am weld y Llywodraeth yn sefydlu Awdurdod Iaith hyd braich a fydd ag adnoddau digonol i lywio dyfodol y Gymraeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Pwy ydym ni | Dyfodol i'r Iaith". Cyrchwyd 2021-06-24.
2. ↑  "Dyfodol i'r Iaith yn penodi prif weithredwr". *BBC Cymru Fyw*. 2015-01-05. Cyrchwyd 2021-06-24.
3. ↑  "Polisïau | Dyfodol i'r Iaith". Cyrchwyd 2021-06-24.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Dyfodol i’r Iaith Archifwyd 2018-07-17 yn y Peiriant Wayback.
* Erthygl BBC (bbc.co.uk) am y Sefydliad
* BBC (bbc.co.uk) - Mudiad Dyfodol i'r Iaith am droi dyhead yn realiti

Cyfeiriadau
-----------
Eglwys ym mhentref Maentwrog, ym mhlwyf Bro Moelwyn yw **Eglwys Sant Twrog** sydd yn Nyffryn Ffestiniog, ym Mharc Cenedlaethol Eryri (Cyfeirnod grid: SH6641440544). Bu yma eglwys ers y 6g, a honno wedi'i sefydlu gan Twrog a oedd yn fab i Ithel Hael o Lydaw. Cofrestrwyd yr adeilad gan Cadw yn Chwefror 2005 fel Gradd II. Fe'i codwyd yn 1896, fel y tystia'r dyddiad ar ran o'r fondo ar seiliau eglwys cynharach, a godwyd yn 1814; bu yma eglwys cyn hynny a godwyd yn yr Oesoedd Canol. Defnyddiwyd cerrig yr eglwys wreiddiol yn yr eglwysi a'i dilynnodd.

Eglwys Sant Twrog
Mae enw’r pentre'n cyfeirio at 'garreg' (neu 'faen') Twrog. Dywed hanes lleol i gawr o'r enw Twrog daflu conglfaen o gopa'r Moelwyn, gan ddinistrio allor baganaidd a safai yma. Me'r maen yn dal i fod yno, ger cornel yr eglwys, a dywedir bod ôl dwylo Twrog arni. Cyfeirir at y maen hwn yn y Mabinogi fel 'Maen Tyriawg uwch y Felenrhyd', sef man claddu Pryderi.

Credir bod y tair ywen yn y fynwent dros 1300 oed. Mae'r gwaith coed yn y to a'r nenfwd yn hynod o gain, a cheir sawl colofn bren wedi'i chrefio'n gywrain. Ceir rhai cofebau nodedig sy'n dyddio i ddechrau'r 18g. Roedd gan yr eglwys hon gysylltiad cryf gyda Phlas Tan y Bwlch.

Twrog
-----

Credir ei fod yn fab i Ithel Hael ac yn frawd i Tanwg o Landanwg, Tegai o Landegai a Baglan o Lanfaglan. Ceir dwy eglwys arall wedi'u cysegru i Twrog: Bodwrog ar ynys Môn a Llandwrog ger Caernarfon.

* Yr eglwys o'r pentrefYr eglwys o'r pentref
* Tu fewn yr eglwys i gyfeiriad y cefn.Tu fewn yr eglwys i gyfeiriad y cefn.
* Hen ywen yn y fynwentHen ywen yn y fynwent
* Maen neu garreg TwrogMaen neu garreg Twrog
* Y gofer o'r fondo, gyda'r dyddiad 1896Y gofer o'r fondo, gyda'r dyddiad 1896

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.britishlistedbuildings.co.uk; adalwyd 2015
2. ↑  www.coflein.gov.uk; Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 2015
3. ↑  *Enwogion Cymru* gan Robert Williams, Llanymddyfri, 1852. URL:

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Eglwys Sant Twrog***

Dolennau allanol
----------------

* www.coflein.gov.ukArchifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.
Mae **edifeirwch** yn emosiwn trallodus a brofir gan unigolyn sy’n difaru gweithredoedd y mae wedi’u gwneud yn y gorffennol y maent yn eu hystyried yn gywilyddus, yn niweidiol neu’n anghywir. Mae cysylltiad agos rhwng edifeirwch ac euogrwydd a dicter hunangyfeiriedig. Pan fydd person yn difaru gweithred gynharach neu fethiant i weithredu, gall fod oherwydd edifeirwch neu mewn ymateb i ganlyniadau amrywiol eraill, gan gynnwys cael ei gosbi am y weithred neu anweithred. Gall pobl fynegi edifeirwch trwy ymddiheuriadau, ceisio atgyweirio'r difrod y maent wedi'i achosi, neu gosbau a roddwyd iddynt eu hunain.

Mewn cyd-destun cyfreithiol, mae edifeirwch canfyddedig troseddwr yn cael ei asesu gan systemau cyfiawnder y Gorllewin yn ystod treialon, dedfrydu, gwrandawiadau parôl, ac mewn cyfiawnder adferol. Fodd bynnag, mae problemau epistemolegol wrth asesu lefel edifeirwch troseddwr. 

Mae person nad yw'n gallu teimlo edifeirwch yn aml yn cael diagnosis o anhwylder personoliaeth gwrthgymdeithasol. Yn gyffredinol, mae angen i berson fethu â theimlo ofn, yn ogystal ag edifeirwch, er mwyn datblygu nodweddion seicopathig. Mae proffesiynau cyfreithiol a busnes fel yswiriant wedi gwneud ymchwil ar fynegiant o edifeirwch trwy ymddiheuriadau, yn bennaf oherwydd y goblygiadau cyfreitha ac ariannol posibl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  remorse, Cambridge Dictionary.
2. ↑  O'Hear, Michael M. (1996–1997), *Remorse, Cooperation, and Acceptance of Responsibility: The Structure, Implementation, and Reform of Section 3E1.1 of the Federal Sentencing Guidelines*, **91**, Nw. U. L. Rev. pp. 1507,
Roedd **Edith Nepean** (1876 – 23 Mawrth 1960) yn awdures Gymreig yn yr iaith Saesneg. Fe'i ganwyd yn Llandudno yn 1876. Ei henw bedydd oedd **Mary Edith Bellis** ac roedd yn ferch i John Bellis o Landudno.

Bywgraffiad
-----------

Daeth yn 'Nepean' wrth briodi Molyneux Edward Nepean (mab i Syr Evan Colville Nepean) ar 27 Chwefror 1899.

Roedd hi'n weithredol yn y Groes Goch yng Nghaint. Drwy ei phriodas i deulu Nepean mae hi wedi ymddangos yn *Burkes Peerage*. Bu farw ar 23/03/1960 yn Ealing, Llundain, LLoegr, ond mae ei bedd ym mynwent Pen y Gogarth, Llandudno.

Gwaith llenyddol
----------------

O 1920 ymlaen roedd hi'n ysgrifennu i'r cylchgrawn *Picture Show* ac i *Film Pictorial* yn cynnwys y gyfres *Around the British Studios*. Roedd hi hefyd yn sgriptwraig a nofelydd, ymhlith ei gwaith mae 34 o nofelau rhamantaidd yn cynnwys *Gwyneth of the Welsh Hills* (1917).

Enillodd wobr *Meritul Cultural Romania* yn rhannol am ei gwaith efo Sipsiwn Rwmania. Yn 1932 enillodd achos enllib yn erbyn Caradoc Evans ac roedd rhaid iddo olygu ei nofel *Wasps* 1933, cyn cyhoeddi.

Llyfryddiaeth ddethol
---------------------

* *Gwyneth of the Welsh Hills* (1917, Stanley Paul & Co.)
* *Cambria's Fair Daughter* (1923)
* *Sweetheart of the Valley* (1927)
* *Romance & Realism in the Near East* (1934)

Yn y Gymraeg mae'r trosiadau a ganlyn:

* *Gemau yn y llwch*. Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd, 1970. ISBN 0901330337
* *Petalau yn y gwynt*. Llyfrfa'r Methodistiaid Calfinaidd 1971. ISBN 0901330396

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Y Bywgraffiadur Cymreig Ar-lein
2. ↑  *Burke's Peerage and Baronetage*, 106th edition, 2 volumes (Crans, Switzerland: Burke's Peerage (Genealogical Books) Ltd, 1999).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 34243903
* LCCN: no2007104736
* ISNI: 0000 0000 5122 6529

 |
Ffeminist a swffragét o Loegr ac a fu farw yng Nghymru oedd **Edith Rigby** (née Rayner; ganwyd 1872) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd milwriaethus a llosgwr. Fe'i carcharwyd 7 gwaith.

Ganed **Edith Rayner** yn Preston yn 1872 a bu farw yn Llandudno.

Sefydlodd ysgol yn Preston o'r enw "Ysgol Sant Pedr", gyda'r nod o addysgu merched ifanc a hŷn. Yn ddiweddarach daeth yn actifydd amlwg, a chafodd ei charcharu saith gwaith am sawl achos o losgi bwriadol. Roedd yn gyfoeswr i Christabel a Sylvia Pankhurst.

Magwraeth
---------

Ganed Edith Rayner ar Ddiwrnod Sant Luc (18 Hydref) yn 1872 yn Preston, Swydd Gaerhirfryn, yn un o saith o blant Dr Alexander Clement Rayner. Fe'i haddysgwyd yng Ngholeg Penrhos (Rydal Penrhos bellach) yng Nghonwy.

Ymgyrchydd milwriaethus
-----------------------

Cymerodd Rigby ran mewn gorymdaith i Balas San Steffan yn Llundain gyda Christabel a Sylvia Pankhurst yn 1908. Arestiwyd 27 o fenywod, gan gynnwys Rigby, a'u dedfrydu i fis o garchar. Yn ystod y cyfnod hwn (a'r dedfrydau dilynol) cymerodd Rigby ran mewn sawl ympryd (streiciau newyn) ac roedd yn cael ei bwydo frwy rym, yn orfodol. Roedd ei gweithgarwch dros hawliau merched yn cynnwys plannu bom yn y London Corn Exchange ar 5 Gorffennaf 1913, ac er iddo gael ei ddatgan yn y llys yn ddiweddarach nad oedd 'difrod mawr wedi'i wneud gan y ffrwydrad', cafodd Rigby ei dyfarnu'n euog a'i dedfrydu i naw mis o garchar gyda llafur caled.

Anghytunodd Rigby â phenderfyniad WSPU i beidio ag ymgyrchu ar faterion yn ymwneud â phleidleisiau yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Ymunodd â rhaniad Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod Annibynnol (*the Independent Women's Social and Political Union*), gan ffurfio cangen yn Preston.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Medal y Swffragét .

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: "Edith Rigby". *plac coffa*. dynodwr Open Plaques (pwnc): 4932. "Edith Rigby". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Edith Rigby". *Oxford Dictionary of National Biography*.
2. ↑  Dyddiad marw: .
3. 1 2  Oldfield, Sybil (1994). *This Working-day World: women's lives and culture(s) in Britain, 1914–1945*. Taylor & Francis. t. 29. ISBN 0-7484-0108-3.
4. 1 2 3  Ashworth, Elizabeth (2006). *Champion Lancastrians*. Sigma Leisure. tt. 79–82. ISBN 1-85058-833-3.
5. ↑  Smith, Harold L. (2009). *The British Women's Suffrage Campaign 1866-1928*. Routledge. t. 80. ISBN 978-1408228234.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 44199125
* LCCN: nr96033700
* ISNI: 0000 0000 4914 2190
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Eglwys hynafol yn Sir Conwy yw **Eglwys y Santes Fair, Caerhun**. Fe'i lleolir ger pentref Caerhun yn Nyffryn Conwy ar godiad tir ar lan chwith Afon Conwy. Saif yr eglwys yng nghornel safle caer Rufeinig *Canovium*. Hon yw eglwys plwyf Caerhun.

Disgrifiad
----------

Mae muriau corff yr eglwys, sy'n mesur 69 wrth 17 troedfedd, yn drwchus ac yn dyddio o'r 13g i'r 15g; mae'r ffenestri yn y corff yn dyddio o'r 18g. Ailadeiladwyd pen dwyreiniol y corff yn y 15g a'r pen gorllewinol yn yr 16g.

Adeiladwyd y capel deheuol yn 1591. Ceir bwrdd uwchben y ffenestr ynddo gyda llythrennau yn dynodi enw'r noddwr, Edward Williams (m. 1591), a goffheir gyda chofeb Lladin. Mae trawst dan do'r capel sy'n gorffwys ar gorbel o'r 15g a addurnir â phen dynes gyda gwallt llaes.

Mae'r clochdy yn bur hen ac yn debyg i'r enghraifft yn Eglwys Rhos, Creuddyn. Mae'n hirsgwar gyda lle i ddau gloch ond dim ond un sydd yno rwan; mae hynny hefyd yn bur hynafol.

Ceir porth eglwys allanol (*lych-gate*) a atgyweirwyd yn 1736. Mae'r bachau haearn ar ffurf *fleur-de-lys* o waith lleol ac yn dyddio o'r un cyfnod.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Harold Hughes a H. L. North, *The Old Churches of Snowdonia* (Bangor, 1924; arg. newydd, 1984).
Diwinydd a llenor Iddewig oedd **Nathan Benjamin ben Elisha ha-Levi Ghazzati** neu **Nathan o Gaza** (1643–1680) (Hebraeg: נתן העזתי) oedd yn un o broffwydi Sabbatai Zevi.

Ganwyd yn Jeriwsalem yn fab i Iddew Ashcenasi o'r Almaen. Astudiodd y Talmwd a'r Cabala yn Jeriwsalem dan Jacob Hagiz, ac yna symudodd i Gaza, tarddiad ei enw "Ghazzati." Pan ymwelodd Sabbatai Zevi â Gaza wrth iddo ddychwelyd o Gairo, daeth yn gyfeillgar â Nathan. Datganodd disgyblion Sabbatai i Nathan ganfod testun hynafol oedd yn profi taw Sabbatai oedd y Meseia, a honodd Nathan taw ef oedd atgyfodiad Elijah. Yng ngwanwyn 1665, proffwydodd Nathan y bydd y Meseia yn ymddangos y flwyddyn nesaf, yn caethiwo'r swltan, ac yn sefydlu grym Israel dros holl genhedloedd y byd. Bydd Sabbatai yn gorchfygu gwledydd eraill y byd, gan roi Ymerodraeth yr Otomaniaid yng ngofal Nathan.

Gan yr oedd rabïaid Jeriwsalem yn wrthwynebus i Sabbatai a'i ddilynwyr, datganodd Nathan taw Gaza oedd dinas sanctaidd y grefydd Iddewig. Taenodd enw'r Meseia trwy ddanfon cylchlythyrau o Balesteina i gymunedau yn Ewrop, ac ymwelodd â phrif ddinasoedd Ewrop, Affrica, ac India. Cefnogodd Nathan Sabbatai Ẓebi hyd yn oed ar ôl i Sabbatai troi'n Fwslim, ond paratodd Nathan i adael Palesteina am Smyrna rhag ofn iddo gael ei garcharu neu ei ladd. Ysgymunwyd holl ddilynwyr Sabbatai gan y rabïaid, Nathan yn benodol ar 9 Rhagfyr 1666, a rhybuddiwyd i bobl beidio â siarad iddo. Aeth Nathan i Smyrna am ychydig o fisoedd cyn teithio i Adrianople ar ddiwedd mis Ebrill 1667 a pharhaodd i gyhoeddi ei gredoau, gan annog Sabbataieaid Adrianople i ddiddymu ymprydau'r 17eg o Tammuz a'r 9fed o Ab.

Teithiau yn Ewrop
-----------------

Cafodd ei ysgymuno am eildro, o Adrianople, ac aeth ag ychydig o'i ddilynwyr i Salonica, ac ymlaen i Chios a Corfu. Cyrhaeddodd Fenis ym mis Mawrth 1668, a chafodd ei orfodi gan rabiniaeth a chyngor y ddinas i ysgrifennu cyfaddefiad taw ei ddychymyg oedd ei broffwydoliaethau. Anogodd Iddewon Fenis i Nathan deithio i Livorno, lle'r oedd Iddewon y ddinas honno yn elyniaethus iddo. Dihangodd Nathan i Rufain, ond er iddo wisgo cuddwisg cafodd ei adnabod a'i alltudio. Aeth i Livorno'n wirfoddol, a llwyddodd i ennill ychydig o ddilynwyr yno. Dychwelodd i Adrianople, a theithiodd am weddill ei oes. Bu farw yn Sofia ym 1680.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) GHAZZATI, NATHAN BENJAMIN BEN ELISHA HA-LEVI (called also Nathan Benjamin Ashkenazi). *1906 Jewish Encyclopedia*. Adalwyd ar 3 Tachwedd 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 2363327
* LCCN: nr96001278
* ISNI: 0000 0000 6693 6208
* GND: 143292323
* BNF: cb14503638n (data)

 |
Bardd a golygydd Cymreig o Sir Ddinbych oedd **Nathaniel Cynhafal Jones** (19 Ebrill 1832 – 14 Rhagfyr 1905).

Bywgraffiad
-----------

Ganed Nathaniel ym mhlwyf Llangynhafal, Sir Ddinbych, yn 1832. Aeth i weithio fel teiliwr yn Yr Wyddgrug lle daeth yn gyfaill i'r nofelydd Daniel Owen, a weithiai yn yr un gweithdy am gyfnod.

Gwaith llenyddol
----------------

Cyhoeddodd bum cyfrol o gerddi, ar bynciau crefyddol yn bennaf, sy'n adlewyrchu ei safbwynt fel un o'r Methodistiaid Calfinaidd. Roedd yn adnabyddus hefyd fel pregethwr Methodus, o 1859 ymlaen.

Ond ei brif gyfaniad i lenyddiaeth Gymraeg yw ei olygiad safonol o weithiau William Williams, Pantycelyn, (mewn dwy gyfrol ; cyhoeddwyd 1887, 1897).

Llyfryddiaeth
-------------

### Barddoniaeth

* *Fy Awenydd* (1859)
* *Elias y Thesbiad* (1869)
* *Y Messiah* (1895)
* *Y Bibl* (1895)
* *Charles o'r Bala* (1898)

### Gwaith golygyddol

* *Gweithiau William Williams, Pantycelyn*, 2 gyfrol (1887, 1897)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Y Bywgraffiadur Ar-lein

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 9631238
* LCCN: no2007101647

 |
Myfyrwyr hoyw a lesbiaid yn cusanu o flaen protestwyr o Eglwys y Bedyddwyr Westboro yng Ngholeg Oberlin, (Oberlin, Ohio, UDA) ym mis Mai 2000. Daeth cannoedd o fyfyrwyr i ddangos eu gwrthwynebiad i brotest Eglwys Westboro.
Mae **Eglwys y Bedyddwyr Westboro** (EBW) yn eglwys o dan arweiniad Fred Phelps. Lleolir yr eglwys yn nhref Topeka, Kansas, yr Unol Daleithiau. Mae'r sefydliad yn cael ei fonitro gan yr *Anti-Defamation League*, a chaiff ei ystyried yn grŵp casineb gan Ganolfan Gyfreithiol Tlodion y De.

Mae gan yr eglwys nifer o wefannau megis GodHatesFags.com, GodHatesAmerica.com ac eraill ac mae'r gwefannau hyn yn beirniadu cyfunrywioldeb, Catholigion Rhufeinig, Mwslimiaid ac Iddewon yn ogystal â chenhedloedd maent o'r farn sy'n cefnogi'r grwpiau yma: mae'r gwledydd hyn yn cynnwys Gweriniaeth Pobl Tsieina, Sweden, Canada, Gweriniaeth Iwerddon, y Deyrnas Unedig, Mecsico a'r Unol Daleithiau.

Er eu bod yn adnabyddus mewn cymunedau LHDT am brotestio mewn gorymdeithiau balchder hoyw ac mewn angladdau, cafodd y grŵp enwogrwydd cenedlaethol trwy brotestio mewn gorymdeithiau angladdol milwyr a laddwyd wrth frwydro yn Irac.

Tra bod aelodau'r grŵp yn ystyried eu hunain yn Fedyddwyr, mae'r EBW yn eglwys annibynnol ac nid yw'n gysylltiedig â mudiadau Bedyddwyr eraill. Disgrifia'r eglwys ei hun fel Bedyddwyr Cyntefig sy'n dilyn egwyddorion Calfinaidd, er bod Bedyddwyr Cyntefig cyffredin yn condemnio Eglwys y Bedyddwyr Westboro a Phelps. Mae safbwyntiau Eglwys y Bedyddwyr Westboro yn safbwyntiau nad yw'r mwyafrif o Fedyddwyr a Chalfinwyr yn cytuno â hwy ac ni ystyrir eu safbwynt fel un nodweddiadol Fedyddwyr neu Galfinaidd.

Mae'r grŵp wedi ymestyn eu protestiadau i wledydd tramor. Ym mis Chwefror 2009, cyhoeddodd yr Eglwys y byddent yn mynd i'r Deyrnas Unedig i brotestio yn erbyn penderfyniad i gynnal perfformiad o *"The Laramie Project"* yn Central Studio, Coleg y Frenhines Fair yn Basingstoke, Lloegr ar yr 20fed o Chwefror, 2009. Mae'r ddrama am lofruddiaeth dreisgar gwr ifanc o'r enw Matthew Shepard, ym 1998. Dyma fyddai eu protest gyntaf yn y DU. Apeliodd nifer o Aelodau Seneddol, grwpiau ymgyrchu a grwpiau LHDT i Jacqui Smith, yr Ysgrifennydd Cartref, gan ofyn iddi ddefnyddio ei phŵer i wahardd unigolion rhag cael mynediad i'r DU, am y byddai Eglwys y Bedyddwyr Westboro yn annog casineb tuag at bobl LHDT. Ar y 18fed o Chwefror, 2009, deuddydd cyn dyddiad y brotest arfaethedig, cyhoeddodd Y Swyddfa Gartref y byddai Fred Phelps a Shirley Phelps-Roper yn cael eu gwrthod rhag dod i'r DU. Dywedodd Asiantaeth Ffiniau'r Deyrnas Unedig y byddent yn gwrthod caniatad i aelodau Eglwys y Bedyddwyr Westboro hefyd rhag dod i mewn i'r wlad. Dywedodd yr Eglwys y byddent yn protestio yng Mardi Gras Sydney yn yr un mis.

Cyferiadau
----------

1. 1 2  Gwefan Anti-Defamation League Archifwyd 2007-03-08 yn y Peiriant Wayback. Adalwyd 02-03-2009
2. ↑  Brit ban for hate preachers sun.co.uk 18 Chwefror 2009. Adalwyd 02-03-2009]
3. ↑  US Church which calls for homosexuals to be killed banned from UK Archifwyd 2009-02-23 yn y Peiriant Wayback. Telegraph.co.uk 19 Chwefror 2009. Adalwyd 02-03-2009
Ffilm erotig gan y cyfarwyddwyr Renalto Alves a Sady Baby yw ***Emoções Sexuais De Um Cavalo*** a gyhoeddwyd yn 1986. Fe'i cynhyrchwyd ym Mrasil. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1986. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Aliens* sef ffilm wyddonias llawn arswyd a chyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Renalto Alves ar 1 Ionawr 1950 yn Paraná. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1974 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Renalto Alves nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Emoções Sexuais De Um Cavalo |  | Brasil | Portiwgaleg | 1986-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffordd o ysgrifennu ac anfon negeseuon yn electronaidd yw **e-bost**.

Mae e-bost wedi newid y ffordd mae pobl yn cyfarthrebu; dros gyfnod o ugain mlynedd mae'r nifer o bobl sy'n cyfathrebu trwy lythyron wedi lleihau ac mae mwy-a-mwy o bobl yn defnyddio e-bost i gyfarthrebu erbyn hyn.

Rhyngwyneb Thunderbird i drin a thrafod e-byst
Mae wedi'i seilio ar y *Simple Mail Transfer Protocol* sy'n galluogi'r cyfrifiaduron i gyfathrebu a'i gilydd dros rwydwaith neu system rhwydweithiol. Ceir system mewnol y 'mewnrwyd' neu'r intranet gan gwmniau, hefyd i yrru negeseuon e-bost o'r naill gyfrifiadur i'r llall, weithiau wedi'u creu / addasu gan y cwmni.

Y niwsans mwyaf ynghylch yr e-bost ydy ydy'r cam-ddefnydd a wneir gan rhai pobol drwy yrru e-byst nad oes mo'u gofyn na'u hangen. Sbam ydy'r gair am y rhain. Ar adegau fe ddefnyddir spam i dargedu cwmniau neu gyrff eraill er mwyn creu hafoc, neu er mwyn ceisio dymchwel eu system gyfrifiadurol. Gall spam hefyd gynnwys 'attachemnts' megis firws er mwyn creu mwy o niwsans. I rwystro hyn, ceir meddalwedd gwrth-firws a ffiltrau e-bost i atal neu roi'r spam mewn *quarantine*.

Ei darddiad
-----------

Fe grewyd yr e-bost ychydig cyn y rhyngrwyd ac yn offeryn hanfodol i greu'r rhyngrwyd.
Dangosodd y MITei *Compatible Time-Sharing System (CTSS)* yn 1961.

Roedd hyn yn galluogi nifer o ddefnyddwyr ar yr un pryd i fewngofnodi ar yr un pryd i system wedi'i osod ar gyfrifiaduron IBM7094
o gyfrifiaduron annibynnol a chadw (safio) ffeiliau ar ddisg.

Dechreuodd yr e-bost yn 1965 fel dull i ddefnyddwyr ranu cyfrifiadur *mainframe* ond mae hi'n amhosibl roi dyddiad ar y defnydd cyntaf ohono. Enwau rhai o'r cwmniau a greodd systemau cynharaf o e-byst oedd: y Q32 gan *System Development Corporation* a CTSS gan gwmni MIT. Yn y 1970au cynnar, datblygodd Ray Tomlinson feddalwedd e-bost ar rwydwaith yr ARPAnet, rhag-flaenydd y Rhyngrwyd, tra'n gweithio gyda cwmni technoleg rhwydweithio Bolt, Beranek and Newman. Er mwyn gwahanu enw'r defnyddiwr ac enw'r cyfrifiadur, defnyddiodd y symbol @, sy'n parhau o hyd ar system ebost y Rhyngrwyd.

### Fformat

Diffinnir fformat e-byst yn yr RFC 2822 ac mewn cyfres o RFCs, RFC 2045 hyd at RFC 2049; sef casgliad a elwir yn Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME).

Ers 2005 mae'r safon RFC 2822 yn safon IETF a'r MIME RFC yn safonau drafft o'r enw IETF. Y dogfennau hyn yw dogfennau safoni de facto e-bost y rhyngrwyd.

Mae gan pob e-bost ddwy ran:

* Y Pen - gyda rhanau megis: *summary, sender, receiver,* a gwybodaeth arall ynghylch yr e-bost ei hun
* Y Corff - sef y neges ar ffurf testun a all hefyd gynnwys llofnod ar ei ddiwedd.

Gweler hefyd
------------

* AOL Mail
* Gmail
* ICloud
* Mail.ru
* Outlook.com
* Tutanota
* Yahoo! Mail
* Yandex

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  
 "CTSS, Compatible Time-Sharing System" (September 4, 2006),
 University of South Alabama, web:
 USA-CTSS.
2. ↑  
 Tom Van Vleck, "The IBM 7094 and CTSS" (September 10, 2004), *Multicians.org*
 (Multics), web: Multicians-7094.
3. ↑  "RFC Index". .
Prifddinas a thref fwyaf yr Ynys Las yw **Nuuk** (Daneg **Godthåb**).

Mae'n borthladd ar aber Ffiord Godthåb ac fe'i sefydlwyd yn 1721 gan ymsefydlwyr o Ddenmarc. Cyn hynny bu'n gartref i ymsefydlwyr Llychlynaidd a'r bobl frodorol. Y dinasoedd agosaf ato yw: Iqaluit a St. John's yng Nghanada a Reykjavík yn Gwlad yr Iâ.

Yn Ionawr 2013, roedd ganddi boblogaeth o 16,454, gan ei gwneud yn un o'r prifddinasoedd lleiaf yn y byd, o ran poblogaeth.

Rhan o Nuuk o'r awyr, yn y gaeaf
*Nuuk* ydy'r gair yn yr iaith Kalaallisuteg am "bentir" gan fod safle'r ddinas ar ben eithaf y ffiord *Nuup Kangerlua* ar arfordir dwyreiniol Môr Labrador.

Mae ei lledred, (64°10' G) yn ei gwneud y brifddinas fwyaf gogleddol ar wyneb y ddaear.

Hanes
-----

Mae Llychlynwyr wedi byw yn Nuuk ers y ddegfed ganrif a chan yr Inuit o'r drydedd ganrif ar ddeg.

Sefydlwyd y ddinas ym 1729 gan y cenhadwr o Norwy, Hans Egede, o'r enw Godthåb, ar yr adeg pan oedd yr Ynys Las yn wladfa Norwyaidd. Hi oedd y ddinas gyntaf ar yr ynys, gyda ffurfiad Ewropeaidd.

Fel gweddill yr Ynys Las, mae Nuuk bellach yn cael ei phoblogi'n bennaf gan Inuit, ond hefyd gan Daniaid. Ym mis Tachwedd 2008, pleidleisiodd dinasyddion yn Nuuk gan fwyafrif llethol o blaid mwy o annibyniaeth o Ddenmarc, sy'n gweinyddu'r ynys.

Poblogaeth
----------

Roedd gan Nuuk yn 2010 boblogaeth o 15469 o drigolion. Mae Nuuk yn gartref i oddeutu chwarter cyfanswm poblogaeth  Yr Ynys Las. Mae ei phoblogaeth yn cynnwys Ynys Las yn bennaf (80%) a Daniaid (14.5%). Mae poblogaeth Nuuk yn tyfu'n gyflym - fel y mae poblogaeth gyffredinol yr Ynys Las), yn enwedig ar ôl adeiladu'r Maes Awyr yn 2003, i'r gogledd-ddwyrain o Nuuk.

Poblogaeth Nuuk

Yr olygfa o fynyddoedd yr UkkusissaqYr olygfa dros Fae Nuuk o fynyddoedd yr Ukkusissaq

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Greenland in Figures 2013*. Statistics Greenland. ISBN 978-87-986787-7-9. ISSN 1602-5709. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2018-12-26. Cyrchwyd 5 September 2013.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol dinas Nuuk[*dolen marw*] (Daneg yn bennaf)
Effaith nwy mwstard ar fraich milwr.
"Mwstard swlffwr" ydy gair y gwyddonydd am y nwy cytotocsig hwn, sy'n achosi swigod mawr ar y croen neu yn yr ysgyfaint. Cafodd ei ddefnyddio'n gyntaf fel nwy gwenwynig gan Wilhelm Lommel a Wilhelm Steinkopf, a ddatblygodd dull effeithiol i'w fas-gynhyrchu ar gyfer byddin Ymerodraeth yr Almaen ym 1916.

Mae **Nwy mwstard** a elwir hefyd yn Swlffwr mwstard yn arf cemegol a ddefnyddiwyd gyntaf yn y Rhyfel Byd Cyntaf gan yr Almaenwyr.

Rheolir y defnydd o'r nwy hwn, heddiw, gan Gonfensiwn Arfau Cemegol 1993.

Roedd Gwaith y Dyffryn, Rhydymwyn yn ffatri gyfrinachol a godwyd ym 1939-40 i storio'r arf cemegol. Dewiswyd Rhydymwyn gan ICI oherwydd presenoldeb rheilffordd a phriffordd mewn ardal weddol diarffordd, gyda digon o ddŵr croyw o'r Afon Alun gerllaw. Roedd y lleoliad hefyd yn ddim ond 30 milltir i ffwrdd o brif safle'r cwmni, Gwaith Rundle, ar Ynys Wigg, yn Runcorn, lle roedd yn cynhyrchu nwy mwstart.
Cafwyd gwared a stor anferthol o'r nwy yn 1958.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mustard Gas (Sulphur Mustard) (IARC Summary & Evaluation, Supplement7, 1987). Inchem.org (1998-02-09). Adalwyd 29 Mai 2011.
2. ↑  Fischer, Karin (2004). Schattkowsky, Martina (gol.). *Steinkopf, Georg Wilhelm, in: Sächsische Biografie* (yn German) (arg. Online). Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde. Cyrchwyd 2010-12-28. Unknown parameter `|month=` ignored (help)CS1 maint: unrecognized language (link)
3. ↑  Gwefan Sub-Brit
4. ↑  The Valley Site, Rhydymwyn, Flintshire: Historic Environment Management Plan, Peter Bone, Steve Litherland and Kirsty Nichol, Birmingham Archaeology
5. ↑  "Valley Factory, Rhydymwyn". 2010-07-24.
Niki Lauda ym ymarfer ar y Nürburgring yn ystod Grand Prix yr Almaen, 1976.
Gŵr busnes a chyn-yrrwr rasio Fformiwla Un o Awstria oedd **Andreas Nikolaus "Niki" Lauda** (22 Chwefror 1949 – 20 Mai 2019). Enillodd bencampwriaeth y byd dair gwaith, yn 1975, 1977 a 1984.

Gyrfa
-----

Ganed ef yn Fienna i deulu cefnog oedd yn hanu o Galicia. Daeth yn yrrwr Fformiwla 2 i dîm March yn 1971, ac yn yrrwr Fformiwla Un yn fuan wedyn. Ymunodd â thîm Ferrari yn 1974; enillodd ei ras Fformiwla Un gyntaf, Grand Prix Sbaen, yr un flwyddyn.

Yn ystod Grand Prix yr Almaen, 1976, cafodd ddamwain ddifrifol iawn. Aeth ei gar ar dân, a methodd Lauda ddod allan ohono. Llosgwyd ef mor ddifrifol nes i offeiriad roi'r sacrament olaf iddo, ond roedd yn rasio eto ymhen chwech wythnos. Enillodd ei fuddugoliaeth gyntaf ar ôl dychwelyd yn Grand Prix De Affrica 1977, y ras lle lladdwyd y Cymro Tom Pryce.

Wedi ymddeol fel gyrrwr, dechreuodd gwmni awyrennau Lauda Air.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 84035271
* LCCN: n50039784
* ISNI: 0000 0000 7829 058X
* GND: 118570102
* SUDOC: 055274250
* BNF: cb12618695s (data)
* BIBSYS: 14033190
* NLA: 35750081
* NDL: 00446960
* NKC: jn20000701011
* The SBN id CFIV053398 is not valid.
* BNE: XX975916

 |
Olew modur
Hylif na ellir ei gymysgu â dŵr yw **olew**. Mae pris olew petroliwm yn effeithio ar economi gwledydd y byd.

Ceir gwahanol fathau o olew, gan gynnwys:

* Olew ffosil sydd yn adnodd naturol ac a ddefnyddir fel ffynhonnell ynni neu wres, megis petroliwm, disel a paraffin. Fe'i ceir mewn creigiau.
* Olew organig sy'n cynnwys hanfod blodau neu blanhigion eraill megis blodau haul; mae'r gwyddonydd yn defnyddio'r term lipids am y rhain.

Ceir llawer o ddefnyddiau i olew, gan gynnwys:

* Olew cosmetig i wella ansawdd y croen
* Olew ar gyfer iro, a roddir i beiriant neu injan er mwyn iddi hi droi yn iawn, heb ffrithiant
* Paratoi bwyd, er enghraifft olew'r olewyddan (Saesneg: *olive oil*)
* Tanwydd ar gyfer cynesu adeiladau neu yrru cerbyd
* Paent-olew; defnyddir paent olew ers 15g
* Seremoniau crefyddol (i eneinio'r corff hefyd)

Y Gynghrair Arabaidd yw prif gynhyrchydd olew'r byd, gyda Sawdi Arabia yn ail, a Rwsia'n drydydd.

Cymru
-----

Llwyfan olew i'w weld o guddfan y RSPB yn y Parlwr Du; 2013.
Er ymchwilio eitha sylweddol yn y 1990au, yn enwedig ym Mae Ceredigion, ni chanfuwyd cyflenwadau masnachol. Agorwyd y burfa olew cyntaf yng Nghymru yn Llandarcy yn 1919 a hon oedd y fwyaf o'i bath drwy wledydd Prydain. Cludwyd yr olew yno ar loriau, o ddociau Abertawe. Bomiwyd Abertawe'n ddidrugaredd gan yr Almaen er mwyn torri'r cyflenwad olew hwn. Erbyn hyn o ddociau Aberdaugleddau y daw'r cyflenwad o olew crai, yna'i gludo drwy bibell 97 km o hyd i Landarcy.

Gweler hefyd
------------

* Ffracio

Cyfeiriadau
-----------



Chwiliwch am ***olew***  
yn Wiciadur.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Kim Ho-sun yw ***Enfys Seoul*** a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Batman (ffilm o 1989)* sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Kim Ho-sun ar 9 Mawrth 1941 yn South Hamgyong Province. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1964 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Kyung Hee University.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Kim Ho-sun nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Admiration Of Nights* |  | De Corea | Corëeg | 1980-03-15 |
| *Death Song* |  | De Corea | Corëeg | 1991-09-21 |
| Enfys Seoul |  | De Corea | Corëeg | 1989-03-25 |
| Henequen |  | De Corea | Corëeg | 1996-01-01 |
| Heydays Yeong-Ja |  | De Corea | Corëeg | 1975-02-11 |
| Menyw’r Gaeaf |  | De Corea | Corëeg | 1977-09-27 |
| Merch am Gariad, Gwraig am Briodas |  | De Corea | Corëeg | 1993-09-30 |
| Pan Mae Adda yn Agor Ei Lygaid |  | De Corea | Corëeg | 1993-05-08 |
| Tair Gwaith yr Un am Ffyrdd Byr a Hir |  | De Corea | Corëeg | 1981-11-20 |
| *The Sleep Deeper Than Death* |  | De Corea | Corëeg | 1979-12-07 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Nofelydd o ogledd Cymru yw **Eirlys Jones** (geni 1943).

Cafodd Eirlys ei magu yn Rhos-fawr a'r Ffôr ar y ffin rhwng Llŷn ac Eifionydd. Cafodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd Y Ffôr ac yna Ysgol Ramadeg Pwllheli cyn gadael yr ysgol yn 16 oed. Bu 'n gweithio fel swyddog treth ym Mhorthmadog ac mewn swyddfa cyfrifydd ym Mhwllheli. Mae hi a Griff ei gŵr yn rhieni i dri o blant ac yn Nain a Thaid i wyth. Bu hi a'i gŵr yn ffermio yng nghartref y teulu yn Chwilog nes iddynt ymddeol yn 2017 a dim ond bryd hynny y bu iddi droi at ysgrifennu. Mentrodd anfon ei nofel gyntaf *Pwy Ti'n Feddwl Wyt Ti?*  i gystadleuaeth Gwobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 2018. Derbyniodd ei hymgais feirniadaeth gadarnhaol gan y beirniaid eisteddfodol, gan hynny cyflwynodd y gwaith i Wasg Carreg Gwalch i'w cyhoeddi.

  


|  |
| --- |
| **Gwybodaeth o Gwales** |
| *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o fywgraffiad yr awdur Eirlys Wyn Jones ar wefan Gwales, sef gwefan gan Cyngor Llyfrau Cymru. Mae gan yr wybodaeth berthnasol drwydded agored CC BY-SA 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.** 
* 
 |

Cyfeiriadau
-----------

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Annogaeth teulu yn arwain at gyhoeddi nofel gyntaf Eirlys. - Free Online Library". *www.thefreelibrary.com*. Cyrchwyd 2019-11-13.
2. ↑  Jones, Eirlys (2019). *PWY TI'N FEDDWL WYT TI?*. Llanrwst: GWASG CARREG GWALCH. ISBN 1845276965. OCLC 1083136548.
Ardal ar arfordir gogledd Cymru yn yr Oesoedd Canol oedd **Eirias** (amrywiad Cymraeg Canol tybiedig: ***Eiryoes***). Ychydig a wyddys amdano gyda sicrwydd ond ymddengys ei bod yn ardal weinyddol o bwys strategol uchel o fewn cantref Rhos. Mae'n cyfateb yn fras i ardal tref Bae Colwyn yn Sir Conwy heddiw. Mae'n goroesi mewn rhai enwau lleoedd, e.e. Parc Eirias. Yn draddodiadol, bu, ynghyd â phlwyf Llysfaen, yn rhan o 'ynys' fach o diriogaeth Sir Gaernarfon wedi ei hamgylchynu â thir Sir Ddinbych nes i'r ffiniau gael eu newid ym 1922.

Ceir y cyfeiriad cynharaf ar glawr mewn dogfen gyfreithiol o tua 1270 a luniwyd ar orchymyn Einion I, Esgob Llanelwy ac a geir yn Llyfr Coch Asaph. Mewn rhestr o bobl atebol i'r gyfraith cyfeirir at *ballivus* (rhaglaw) a *preco* (rhingyll) Eiryoes. Mae hynny'n awgrymu bod llys yn y lle, canolfan weinyddol. Does dim lle o'r enw 'Eiryoes' yn y rhan honno o'r Berfeddwlad, ond credir fod 'Eirias' yn ffurf amgen neu ddiweddarach ar yr enw. Treflan (*vill*) ganoloesol rhwng Bae Colwyn a Llandrillo-yn-Rhos oedd Eirias.

Yn y 14g, cofnodir deiseb gan Madog Gloddaeth ynglŷn â'i swydd fel rhaglaw Creuddyn gyda *bailiwick* Penmaen-Llysfaen ac 'Evyas'. Ymddengys mai 'Eirias' a olygir a'i bod, gyda Penmaen-Llysfaen, yn ffurfio ardal arbennig o fewn cantref Rhos a oroesodd fel allglofan o'r Sir Gaernarfon newydd.

Roedd cael swyddogion uchel fel rhagllaw a rhingyll - swyddogion cantrefi fel rheol - ar gyfer uned mor fychan yn eithriad i'r drefn ac mae'n awgrymu statws arbennig. Credir mai pwys strategol yr ardal, sy'n rheoli'r mynediad ar hyd arfordir gogledd Cymru o'r dwyrain, llwybr arferol unrhyw oresgynwr, sy'n gyfrifol am hynny. Mae'n bosibl felly fod hanes Eirias fel uned yn mynd yn ôl i gyfnod cynnar yn hanes teyrnas Gwynedd.

Ffynhonnell
-----------

* David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Caerdydd, 1984). Atodiad VII: Eiryoes.

Gweler hefyd
------------

* Parc Eirias
* Ysgol Uwchradd Eirias

Chwiliwch am ***Eirias***  
yn Wiciadur.
Mae **dynwarededd Müelleraidd** yn ffenomen naturiol lle mae dwy neu fwy o rywogaethau sydd wedi'u hamddiffyn yn dda, sy'n aml yn blasu'n gas ac yn rhannu yr un ysglyfaethwyr, wedi dod i ddynwared rhybuddion ei gilydd, er budd pawb. Y fantais i ddynwaredwyr Müelleraidd yw mai dim ond un cyfarfyddiad annymunol sydd ei angen ar ysglyfaethwyr ag un aelod o set o ddynwarediadau Müelleraidd, ac wedi hynny osgoi pob lliw tebyg, p'un a yw'n perthyn i'r un rhywogaeth â'r cyfarfyddiad cychwynnol ai peidio. 

Fe'i enwir ar ôl y naturiaethwr Almaenig Fritz Müller, a gynigiodd y cysyniad gyntaf ym 1878, gan gefnogi ei ddamcaniaeth gyda'r model ystadegol cyntaf o ddetholiad sy'n dibynnu ar amledd, un o'r modelau cyntaf o'i fath yn unrhyw le mewn bioleg

Dwy esiampl o ddynwarededd Müelleraidd yn gloywon byw *Heliconius*: yn y ddelwedd hon y pedward uchaf yw ffurfiau o *Heliconius numata,* sy'n dynwared rhywogaethau o'r genws *Melinaea*, a'r pedwar isaf yw *H. melpomene* (chwith) a *H. erato* (dde), sy'n dynwared ei gilydd..

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Meyer, A. (2006). "Repeating patterns of mimicry". *PLOS Biol* **4** (10): e341. doi:10.1371/journal.pbio.0040341. PMC 1617347. PMID 17048984. .
2. ↑  Müller, Fritz (1878). "Ueber die Vortheile der Mimicry bei Schmetterlingen". *Zoologischer Anzeiger* **1**: 54–55.