Portread Blanche Parry
Un o gyfeillion mynwesol, *Confidante*, *Chief Gentlewoman* a Cheidwad Tlysau Elisabeth I, brenhines Lloegr, oedd **Blanche Parry** neu **Blanche ap Parry**  (1507/8 – 12 Chwefror 1590) a darddai o deulu ardal y gororau. Bu'n gyfaill i'r frenhines am gyfnod o 56 mlynedd. Eglwys St Faith, Bacton, Lloegr oedd eglwys teulu Blanche ac yno, yn 82 oed, y'i claddwyd. Siaradai Gymraeg yn rhugl: hen daid Blanche oedd Harri Ddu ac roedd Syr William Cecil a John Dee yn gefndryd iddi.

Ceir peth tystiolaeth iddi ddysgu hwiangerddi ac elfennau Cymraeg i'r Frenhines Elisabeth.

Magwraeth a theulu
------------------

Fe'i ganed yn Bacton, Swydd Henffordd, yn ferch i Henry Miles ac Alis (a oedd yn ferch i Simon Milbo(u)rne). Saif Bacton yn Nyffryn y Dŵr, a elwir bellach yn *The Golden Valley* - camddealltwriaeth yn yr Oesoedd Canol mai 'aur' (d'ore) oedd ystyr 'Afon Dŵr' neu *River Dore'.*

Roedd ei thad yn stiward Abaty Dore, yn siryf Swydd Henffordd, ac yn perthyn i deulu Iarll Penfro (teulu Herbertiaid o Raglan). Bu ei thad farw pan oedd yn 16 oed ac ail briododd ei mam. Mae'n ddigon posibl i Blanche gael ei haddysgu gan leianod Urdd Awgwstin Lleiandy Aconbury.

Hen daid Blanche oedd Harri Ddu, y canodd Guto'r Glyn farwnad iddo:

Dyrnod hoedl drwy Went ydoedd,
Dwyn Harri Ddu (dyn hardd oedd).
Sonir mewn naw cerdd wahanol am ei theulu: pump gan Guto'r Glyn, a cherdd yr un gan Gwilym Tew, Howel Dafi, Huw Cae Llwyd a Lewys Morgannwg.

Symud i Lundain
---------------

Yn ifanc iawn, ac oherwydd ei chysylltiad gyda Blanche Herbert (*Lady Troy*), a oedd yn athrawes neu'n 'feistres' i blant Harri VIII: sef Elizabeth I ac Edward (a ddaeth yn Edward VI), ymwelodd â Llundain. Roedd yr Arglwyddes Troy yn trigo gyda'i theulu yn 'Troy House', Sir Fynwy ac, fel Parry, roedd yn gwbwl ddwyieithog. Roedd Lewys Morgannwg yn gyfaill i'r teulu a disgrifia hi mewn cywydd fel 'Arglwyddes breninesau'. Ymddengys, felly iddi gael cryn ddylanwad ar Blanche Parry, a ddaeth yn ddiweddarach yn athrawes (neu feistres) ar Elizabeth I. Yn 1552 dychwelodd i Sir Fynwy gan adael Blanche Parry (gyda Kate Ashley) yn gyfrifol am blant y brenin.

Yr ail gysylltiad gyda Llundain a theulu brenhinol y Tuduriaid oed Syr William Cecil, barwn Burghley, cefnder iddi.

Marwolaeth
----------

Cafodd ei chladdu yn Eglwys St. Margaret, ger Abaty San Steffan ond yn Eglwys Sant Faith y codwyd y prif gofeb iddi, sy hefyd yn cynnwys y cerflun cyntaf o Elisabeth I (y *Gloriana*). Yn yr eglwys hon y canfyddwyd fod hen liain yr allor yn rhan o wisg Elisabeth I - yr unig ddilledyn sydd wedi goroesi. Dengys hyn y cysylltiad cryf rhwng Blanche ac Elizabeth.

### Cerflun Eglwys Bacton, Swydd Henffordd

* Llun manwl ohoni o'i cherflun yn BactonLlun manwl ohoni o'i cherflun yn Bacton
* Beddrod (gwag) Blanche yn Eglwys St Faith, Bacton, gyda Blanche ar y chwith ac Elizabeth I ar y dde.Beddrod (gwag) Blanche yn Eglwys St Faith, Bacton, gyda Blanche ar y chwith ac Elizabeth I ar y dde.
* Blanche ParryBlanche Parry
* Beddargraff Blanche Parry.Beddargraff Blanche Parry.

Sgwennwyd y beddargraff gan Blanche ei hun rywbryd cyn Tachwedd 1578. Ceir beddargraff arall yn Eglwys St Margaret, Llundain, lle'i claddwyd.

Gweler hefyd
------------

* Llyn Syfaddan - ceir llu o ddogfennau am drosglwyddiad y llyn, yn anrheg gan Elisabeth I i Blanche Parry.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  blancheparry.com; Archifwyd 2015-09-15 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 12 Chwefror 2017.
2. ↑
3. ↑  Richardson 2007, tud. 32–34
4. ↑  Richardson 2007, tud. 157ndash;17, 20, 40–41, 167
5. ↑  blancheparry.com; Archifwyd 2016-03-12 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 12 Chwefror 2018.

Llyfryddiaeth
-------------

* Ballard, George: *Memoirs of several ladies of Great Britain...*, 1752.
* Bradford, Charles Angell: *Blanche Parry, Queen Elizabeth's Gentlewoman*, pamffled 1935.
* Richardson, Ruth Elizabeth: *Mistress Blanche, Queen Elizabeth I's Confidante* , Logaston Press, 2007.
* Borman, Tracy: *Elizabeth's Women; The Hidden Story of the Virgin Queen*, Jonathan Cape, Llundain, 2009.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Blancheparry.com

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 68734245
* LCCN: no2008038298
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |