**Prydeindod** neu **Prydeinrwydd** yw'r term a ddefnyddir am ideoleg wleidyddol sy'n pwysleisio tebygrwydd honedig yn niwylliant a gwerthoedd trigolion Prydain Fawr neu'r Deyrnas Unedig, yn hytrach na'r gwahaniaethau rhwng Saeson, Albanwyr a Chymry. Mae fel rheol yn gysylltiedig ag undeboliaeth Brydeinig a gwrthwynebiad i genedlaetholdeb Albanaidd, Cymreig, Gwyddelig, a Seisnig.

Prydeinig mewn unrhyw ystyr| Gwlad / Grŵp | Canran |
| --- | --- |
| Yr Alban | 20% |
| Cymru | 35% |
| Lloegr | 48% |
| Gogledd Iwerddon | 64% |
| Pobl wyn | 45% |
| Pobl heb fod yn wyn | 57% |

Yn y cyfnod diweddar mae Prydeindod wedi ei bwysleisio gan Gordon Brown, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig. Yn Ionawr 2006 rhoddodd araith i Gymdeithas y Ffabiaid yn galw am "Ddiwrnod Prydeindod" i ddod yn ŵyl flynyddol.

Awgrymwyd gan feirniaid Gordon Brown fod hyn yn ymateb i wrthwynebiad rhai Saeson i gael Albanwr yn Brif Weinidog. Beirniadwyd y syniad o Brydeindod gan genedlaetholwyr; er enghraifft yn 1966 cyhoeddodd J.R. Jones gyfrol *Prydeindod* yn ymosod ar yr ideoleg. Dywedodd Gwynfor Evans:

"Mae Prydeindod yn gyfystyr â Seisnigrwydd sy'n ymestyn y diwylliant Seisnig dros yr Albanwyr, y Cymry a'r Gwyddelod."
Yn ôl ymchwiliad yn 2001 (2006 i Ogledd Iwerddon), dim ond yng Ngogledd Iwerddon y mae mwyafrif o'r boblogaeth yn eu hystyried eu hunain yn Brydeinig mewn unrhyw ystyr. Yn y tair gwlad arall mae'r nifer sy'n eu hystyried eu hunain yn Brydeinwyr yn hytrach na Saeson, Albanwyr neu Gymry wedi gostwng yn ystod y 30 mlynedd diwethaf.

Mae pobl wyn yn llai tebyg i'w gweld eu hunain fel Prydeinwyr na lleiafrifoedd ethnig. Ymddengys fod hyn yn arbennig o wir yn Lloegr, gyda thuedd gryf i leiafrifoedd ethnig i'w gweld eu hunain fel Prydeinwyr yn hytrach na Saeson.

Prydeindod yng ngwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon
---------------------------------------------------

### Yr Alban

Yn yr Alban dim ond 20% o'r boblogaeth sy'n eu hystyried eu hunain yn "Brydeinwyr". Dyma'r ffigwr isaf yn y DU. Mae hanes a daearyddiaeth wedi tueddu i atgyfnerthu arwahanrwydd yr Albanwyr. yn y 18g hyrwyddwyd y syniad gan rhai Saeson ac ambell Albanwr o newid enw'r Alban i 'Ogledd Prydain' (*Northern Britain*). Erbyn heddiw, gyda'r SNP yn rheoli'r wlad a'r posibilrwydd y bydd yr Alban yn datganu annibyniaeth, mae Prydeindod ar drai yno.

### Cymru

Mae'r sefyllfa yng Nghymru yn fwy cymhleth, am resymau hanesyddol a daearyddol. Cofnodir yn arolwg 2001 fod 35% o boblogaeth Cymru yn eu hystyried eu hunain yn "Brydeinwyr" o ryw fath. Ond nid yw hynny'n adlewyrchu'r sefyllfa ymhlith y Cymry eu hunain o reidrwydd. Mae tua 30% o boblogaeth Cymru heddiw yn bobl a aned y tu allan i Gymru ac mae'r mwyafrif ohonyn nhw'n Saeson.

Dylid gwahaniaethu yn ogystal rhwng y termau Brython a Prydeiniwr. Enw hynafol ar y Cymry yw Brython (gall fod yn air lluosog hefyd) ac fe'i defnyddiwyd felly gan y Cymry am ganrifoedd, ond termau pur ddiweddar yw Prydeiniwr a Phrydeinig ac nid ydynt yn gyfystyr. Ceir lliaws o enghreifftiau hanesyddol o'r Saeson eu hunain yn cyfeirio at y Cymry fel y *Britons* (ond heb ddefnyddio'r term ar gyfer y Saeson) a'r iaith Gymraeg fel y *British tongue*. Dim ond gyda thwf grym Teyrnas Prydain Fawr a'r Ymerodraeth Brydeinig y dechreuodd hynny newid.

### Gogledd Iwerddon

Yng Ngogledd Iwerddon mae arolwg a wnaed yn 2006 (gweler uchod) yn dangos fod 64% o'r boblogaeth yn eu hystyried eu hunain yn "Brydeinwyr". Dyma'r ffigwr uchaf yn y DU. Yn ddaearyddol ac yn hanesyddol nid yw Gogledd Iwerddon yn rhan o Brydain, er ei bod yn y DU, ond mae mwyafrif y boblogaeth yn Unoliaethwyr ac mae'n debyg fod y canran yn adlewyrchu hynny: prin yw'r Catholigion a gweriniaethwyr yn y dalaith a fyddai'n ystyried eu galw eu hunain yn "Brydeinwyr" yn hytrach na Gwyddelod.

### Lloegr

Poster recriwtio o'r Rhyfel Byd 1af gyda John Bull
Peth cyffredin yn Lloegr hyd yn oed heddiw yw defnyddio'r termau "Prydeinig" a "Seisnig" gyda'i gilydd fel termau cyfystyr. Mae hyn yn deillio o gyfnod datblygiad yr Ymerodraeth Brydeinig. Cyn y 18g prin iawn yw'r defnydd o'r term "Prydeinwyr" (yn yr ystyr ddiweddar) o gwbl (cf. Cymru uchod). Ond wrth i Brydeindod gyrraedd ei phenllanw yn oes Victoria ceir llu o enghreifftiau o ddefnyddio'r termau fel Prydeinig a Seisnig, Prydain a Lloegr, fel petaent yn gyfystyr. Dyma dwy enghraifft o blith llawer, gan yr hanesydd parchus R. C. Collingwood, yn ei lyfr ar y Brydain Rufeinig a fu'n llyfr safonol ar y cyfnod am flynyddoedd:

*The student who approaches Roman Britain as merely an episode in* English *history cannot see this fact...* England *herself, at the beginning of* English *history, did not exist, even by the name of* Britain.
Ac eto, ar yr Ymerodraeth Brydeinig yn India:

*If the* English *raj ceased, if the* English *troops left, if* English *traders were expelled, would* English *ideas go too? Is not the very idea of self-government, national liberty, an idea which India has learnt from her* English *rulers?*.

Llyfryddiaeth
-------------

* Colley, Linda, *Britons : forging the nation, 1707-1837* (New Haven: Yale University Press, 1992) ISBN 0300057377
* Hunter, Jerry, *Soffestri'r Saeson* (Caerdydd, 2000)
* Jones, Dafydd Glyn, *Agoriad yr Oes* (Y Lolfa, 2001). ISBN 0-86243-603-6
* Jones, J. R. *Prydeindod* (Llandybie : Llyfrau'r Dryw, 1966)
* Osmond, John (gol.), *Gordon Brown: Bard of Britishness*, casgliad o ysgrifau (IWA, Caerdydd, 2006)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  National Statistics, Living in Britain 2001 (Households, Families and People: National Identity), 2001
2. ↑  R. C. Collingwood, *Roman Britain* (Rhydychen, 1924), tud. 10.
3. ↑  R. C. Collingwood, *Roman Britain* (Rhydychen, 1924), tud. 143.

Gweler hefyd
------------

* Brythoniaid
* Cenedlaetholdeb Prydeinig
* Diwrnod Prydeindod
* Jac yr Undeb
* John Bull
* Prydain Fawr
* Ynys Brydain
* Yr Ymerodraeth Brydeinig