Gwleidydd, bargyfreithiwr a Chwnsler y Frenhines oedd **Hugh Emlyn Hooson, y Barwn Hooson** neu **Yr Arglwydd Emlyn Hooson** (26 Mawrth 1925 - 21 Mawrth 2012). Bu'n Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Faldwyn rhwng 1962 ac 1979.

Bywyd Cynnar & Addysg
---------------------

Ganwyd Hooson yng Ngholomendy, Sir Ddinbych, ar y 26 Mawrth, 1925. Mynychodd Ysgol Ramadeg Dinbych rhwng 1936-42, gan fynd ymlaen i ddechrau astudio'r gyfraith yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Yn 1943, yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ymunodd gyda'r Llynges Frenhinol, gan ddychwelyd i Aberystwyth a graddio gyda Ll.B yn 1948.

Priododd Shirley Margaret Wynne Hamer yn 1950- merch Syr George a'r Foneddiges Hamer o Lanidloes, Powys.

Gyrfa Gyfreithiol
-----------------

Yn 1949 cafodd ei alw i'r bar yng Gray's Inn. 11 mlynedd yn ddiweddarach, yn 1960, gwnaed yn Gwnsler y Frenhines, gan fynd ymlaen i ddod yn Ddirprwy Gadeirydd ar Sesiynau Chwarter Sir Fflint a Meirionydd (1960-71). Ef fu'n amddiffyn y llofrudd plant Ian Brady a garcharwyd yn 1966.

Daeth yn Gofnodwr ym Merthyr Tudful ac Abertawe yn 1971, gan hefyd gael ei ethol yn Gadeirydd Cylchdaith Cymru a Chaer rhwng 1971 a 1974.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Safodd Hooson fel ymgeisydd Rhyddfrydol yn etholaeth Conwy yn Etholiad Cyffredinol 1950 a 1951.

Yn dilyn marwolaeth Aelod Seneddol Rhyddfrydol Maldwyn, Clement Davies yn 1962, dewiswyd Hooson fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol i ymladd yr is-etholiad. Gan ennill 13,181 o bleidleisiau, llwyddodd gadw'r sedd yn nwylo'r Blaid Ryddfrydol yn gyfforddus. Bu iddo ennill yn yr etholaeth eto yn 1964, 1966, 1970 a dau etholiad 1974, ond collodd yn 1979 i'r ymgeisydd Ceidwadol, Delwyn Williams- y tro cyntaf am gwta ganrif i'r etholaeth syrthio allan o ddwylo'r Blaid Ryddfrydol.

Tra'n Aelod Seneddol dros Faldwyn, bu'n arweinydd y Blaid Ryddfrydol Gymreig rhwng 1966 a 1979. Bu iddo gystadlu am arweinydd Prydeinig y Blaid Ryddfrydol yn 1967, gan dynnu'n ôl mewn bri i Jeremy Thorpe.

Yn dilyn ei drechiad yn 1979, apwyntiwyd Hooson i'r Ty'r Arglwyddi fel Arglwydd am Oes, dan y teitl y **Barwn Hooson o Drefaldwyn ym Mhowys, a Cholomendy yn Ninbych**.

Bu'n Lywydd ar y Blaid Ryddfrydol Gymreig rhwng 1983 ac 1986.

Gyrfa Fusnes
------------

Yn ystod yr 1980au, daeth Hooson yn Gadeirydd Hafren/Severn Television mewn ymgyrch aflwyddiannus am freintiau darlledu ITV am Gymru a'r Gorllewin rhwng 1982-90.

Rhwng 1985 a 1995, daeth yn Gyfarwyddwr ar fusnes Laura Ashley, gan ddod yn Gadeirydd ar y busnes rhwng 1995 ac 1996. Rhwng 1991 ac 1999 roedd yn Gadeirydd ar Severn River Crossing plc.

Anrhydeddu & Marwolaeth
-----------------------

Daeth Hooson yn Gymar Anrhydeddus i Brifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1987. Yn yr un flwyddyn, daeth yn Lywydd Eisteddfod Ryngwladol Llangollen- safle bu ddal tan 1993. Rhwng 1995 a 1998 daeth yn Lywydd Wales International. Yn 2001 bu'n Lywydd y Dydd yn Eisteddfod Genedlaethol Dinbych.

Bu farw ar 21 Chwefror 2012. Bu farw ei wraig yr Arglwyddes Hooson ar 22 Ebrill 2018.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Clement Davies** | **Aelod Seneddol dros Faldwyn**1962 – 1979 | Olynydd:**Delwyn Williams** |

Darllen Pellach
---------------

* Morgan, Derec Llwyd. Emlyn Hooson: Essays and Reminiscences. (Llandysul: Gomer: 2014)

Cyfeiriadau
-----------

* Davies, Glyn (Ebrill 2012). *Yr Arglwydd Hooson (1925-2012)*, Rhifyn 591. Barn


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 93064407
* LCCN: n2012012497
* ISNI: 0000 0000 6612 8761
* GND: 1055644342
* SUDOC: 160202248
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5  Llwyd Morgan, Derec (gol.). Emlyn Hooson: Essays and Reminiscences. (Llandysul: Gomer: 2014)
2. ↑  Andrew Roth (26 Chwefror 2012). "Lord Hooson obituary". *The Guardian* (yn Saesneg). Cyrchwyd 27 Mawrth 2022.
3. ↑  *Lady Shirley Hooson, former Llanidloes mayor, dies aged 91*   (en) , County Times, 26 Ebrill 2018.