Mae **Rhamant Bywyd Lloyd George** gan Beriah Gwynfe Evans yn gofiant gwleidyddol o'r gwleidydd David Lloyd George a gyhoeddwyd gyntaf ym 1916. Cyhoeddwyd y llyfr gan wasg Swyddfa'r Drych, Utica, Efrog Newydd.

Awdur
-----

Roedd Beriah Gwynfe Evans (12 Chwefror 1848 - 4 Tachwedd 1927) yn newyddiadurwr, awdur a dramodydd. Cyfansoddodd llyfrau a golygodd newyddiaduron yn y Gymraeg a'r Saesneg. Roedd Gwynfe hefyd yn amlwg yn y byd gwleidyddol Cymreig, yn aelod brwd o'r Blaid Ryddfrydol, gwasanaethodd fel ysgrifennydd Cymru Fydd a, Chymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885). O 1922 hyd ei farwolaeth gwasanaethodd fel Cofiadur Gorsedd y Beirdd.

Ymysg ei gyhoeddiadau eraill mae:

* *Ystori’r Streic* (Caernarfon, 1904). [Drama]
* *Esther: Drama Ysgythrol* (Caernarfon, 1914). [Drama]
* *Caradog* (Caernarfon, 1904). [Drama]
* *The Bardic Gorsedd, its history and symbolism* (Pont-y-pŵl, 1923).
* *Chwarae-gân* (Llanberis, 1879).
* *‘Cymro, Cymru a Chymraeg’ yn eu cysylltiad ag addysg* (Lerpwl, 1889).
* *Y Cyngor Plwyf* (Caernarfon, 1894).
* *Dafydd Dafis* (Wrecsam, 1898).
* *Y Ddwy Fil* (Aberafan, 1912).
* *Diwygwyr Cymru* (Caernarfon, 1900).
* *Glyndŵr: Tywysog Cymru* (Caernarfon, 1911). (Drama)
* *Llawlyfr y Cymro ac arweinydd yr ymneillduwr i Ddeddf Addysg 1902* (Dinbych, 1903).
* *Llewelyn ein Llyw Olaf*, cerddoriaeth gan Alaw Ddu (h.y. William Thomas Rees) (Llanelli, 1983).
* ‘The peasantry of South Wales’, *Longman’s Magazine* (Gorffennaf 1885).
* *Ymneillduaeth Cymru (mewn atebiad i Dr James, Manchester)* (Treffynnon, 1901).
* *Gwrthryfel Owain Glyndŵr* (Llanberis, 1880).
* ‘Welsh National Drama: Lord Howard de Walden’s mistake, and how it might be rectified, I. – The Mistake’, *Wales: the National Magazine for the Welsh People*, VI, 35 (1914), t. 44.

Trosolwg
--------

Ym 1915 cyhoeddodd Gwynfe Evans llyfr Saesneg *The Life Romance of Lloyd George.* Cafodd cais gan berchennog Y Drych (papur newyddion Cymraeg Efrog Newydd) i gyfieithu'r gwaith i'r Gymraeg a'i addasu i gynulleidfa Americanaidd. Gan fod y llyfr wedi ei ysgrifennu ym 1916 fe'i cyhoeddwyd cyn bod Lloyd George wedi ei ddyrchafu yn brif weinidog y Deyrnas Unedig a chyn i'r Unol Daleithiau ymuno a'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Heddiw mae'r gair rhamant (a romance yn y Saesneg) yn dueddol i olygu stori am berthynas cariadus cwpl, yn nheitl y llyfr hwn mae iddi'r ystyr mwy hen ffasiwn o stori cyffroes, rhyfeddod, ffantasi, annisgwyl.t "Rhamant" bywyd Lloyd George yw stori, anhygoel bron, am fachgen a magwyd mewn tlodi mewn pentref bach Cymraeg, heb lawer o fanteision golud nac addysg yn cael ei ddyrchafu i fod yn un o arweinwyr pwysicaf ymerodraeth fwyaf y byd.

Mae penodau cyntaf y llyfr yn darllen fel hagiograffeg am genedlaetholwr sy'n caru ei wlad gydag angerdd, anghydffurfiwr sy'n amddiffyn crefydd y Cymro cyffredin rhag gormes y landlordiaid Anglicanaidd, ac ymladdwr selog dros gyfiawnder i'r difreintiedig. Mae penodau diweddarach yn fwy beirniadol ac yn brwydro yn erbyn y posibilrwydd bod Lloyd George wedi colli peth o'i frwdfrydedd dros achos Cymru. Mae'n adlewyrchiad o berthynas Gwynfe a Lloyd George a fu dan straen braidd wedi methiant yr ymgyrch dros ymreolaeth i Gymru, Cynghrair Cymru Fydd (yr oedd Gwynfe yn ysgrifennydd iddi) ym 1896. Prif fyrdwn y llyfr yw'r bennod olaf *Dyfodol Lloyd George* lle mae Gwynfe yn awgrymu byddai modd, ar ôl y Rhyfel, i Lloyd George defnyddio ei bwysigrwydd fel arweinydd ymerodrol er lles i Gymru trwy ddod yn llywydd ar lywodraeth ymerodraeth o genhedloedd lled annibynnol gan gynnwys Cymru ac Iwerddon rydd.

### Penodau

Mae'r llyfr yn cynnwys cyflwyniad ar gyfer Cymry'r America a 12 pennod

* I Y Dyn a'i Nodweddion
* II Dylanwadau Boreu Oes
* III Y Cenedlaetholwr
* IV Dyddiau'r Ymdrech
* V Yr Aelod Seneddol Annibynol
* VI Apostol Heddwch
* VII Rhyddid Cydwybod
* VIII Gweinidog y Goron
* IX Diwygiwr Cymdeithasol
* X Gweinidog Cyfarpar
* XI Lloyd George ag America
* XII Dyfodol Lloyd George

Darluniau
---------

Mae'r llyfr yn cynnwys 16 o luniau:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Argaeledd
---------

Gan fu farw yr awdur cyn 1953, mae'r llyfr felly yn y **parth cyhoeddus** mewn gwledydd sydd â thymor hawlfraint bywyd yr awdur ynghyd â **70** o flynyddoedd neu lai. 

Mae'r llyfr bellach allan o brint ond mae modd ei ddarllen ar Wicidestun a Wikibookreader

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "EVANS, BERIAH GWYNFE (1848 - 1927), newyddiadurwr a dramodydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2023-03-23.
2. ↑  LLOYD GEORGE, DAVID (1863 - 1945), yr IARLL LLOYD-GEORGE o DDWYFOR cyntaf, gwleidydd. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 23 Maw 2023
3. ↑  Y Traethodydd, Cyf. LXXI (IV) (318-321), 1916 t83 Adolygiad o The Life Romance of Lloyd George
4. ↑  Life Romance of Lloyd George, B. G. Evans Everyman, 1915
5. ↑  Llenyddiaeth Fy Ngwlad Cylchgronau Cymreig America ac Awstralia
6. ↑  "Milestones: 1914–1920 - Office of the Historian". *history.state.gov*. Cyrchwyd 2023-03-23.
7. ↑  Cambridge Dictionary—romance
8. ↑  Geiriadur y Brifysgol – Rhamant
9. ↑  Lloyd George and The Historians, Kenneth O. Morgan; Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1971 tud 68]