Sefydlodd **Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid yn yr Hinsawdd** (**UNFCCC**) gytundeb amgylcheddol rhyngwladol i frwydro yn erbyn "ymyrraeth pobl â'r system hinsawdd", er mwyn ceisio sefydlogi crynodiadau nwyon tŷ gwydr yn yr atmosffer. Fe'i llofnodwyd gan 154 o wledydd yng Nghynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd a Datblygiad (UNCED), a elwir yn anffurfiol yn Uwchgynhadledd y Ddaear, a gynhaliwyd yn Rio de Janeiro rhwng 3 a 14 Mehefin 1992. Roedd ei hysgrifenyddiaeth wreiddiol yn Genefa ond symudodd i Bonn ym 1996. Daeth i rym ar 21 Mawrth 1994.

Galwodd y cytundeb am ymchwil wyddonol barhaus a chyfarfodydd rheolaidd, trafodaethau, a chytundebau polisi yn y dyfodol er mwyn i ecosystemau addasu'n naturiol i effaith newid hinsawdd, i sicrhau nad yw cynhyrchu bwyd yn cael ei fygwth ac i alluogi datblygiad economaidd i fynd rhagddo mewn modd cynaliadwy.

Llofnodwyd Protocol Kyoto ym 1997 a rhedodd rhwng 2005 a 2020 dyma oedd gweithrediad cyntaf mesurau'r UNFCCC. Disodlwyd Protocol Kyoto gan Gytundeb Paris, a ddaeth i rym yn 2016. Erbyn 2022 roedd gan yr UNFCCC 198 o bartïon (llofnodwyr). Mae ei brif gorff gwneud penderfyniadau, sef Cynhadledd y Partïon (COP), yn cyfarfod yn flynyddol i asesu cynnydd wrth ymdrin â newid hinsawdd. Caiff yr UNFCCC eigan rai am fethu â lleihau allyriadau carbon deuocsid ers mabwysiadu'r protocol.

Sefydlodd y cytundeb gyfrifoldebau gwahanol ar gyfer tri chategori o wledydd:

1. gwledydd datblygedig,
2. gwledydd datblygedig â chyfrifoldebau ariannol arbennig, a
3. gwledydd sy'n datblygu.

Cytundebau
----------

### Cytundeb Confensiwn yn 1992

Cynhyrchwyd testun y Confensiwn Fframwaith yn ystod cyfarfod Pwyllgor Negodi Rhynglywodraethol yn Efrog Newydd rhwng 30 Ebrill a 9 Mai 1992. Mabwysiadwyd y Confensiwn ar 9 Mai 1992 ac fe'i hagorwyd i'w lofnodi ar 4 Mehefin 1992 yng Nghynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd a Datblygu (UNCED) yn Rio de Janeiro (a adwaenir wrth ei deitl poblogaidd, Uwchgynhadledd y Ddaear). Ar 12 Mehefin 1992, llofnododd 154 o genhedloedd yr UNFCCC, a oeddyn eu hymrwymo i leihau crynodiadau atmosfferig o nwyon tŷ gwydr gyda'r nod o "atal ymyrraeth anthropogenig (gan ddyn) beryglus â system hinsawdd y Ddaear". 

Llun a drefnwyd gan Greenpeace, wrth fynedfa'r Cenhedloedd Unedig, gyda baner yn darllen "We Will Move Ahead"
Byddai'r ymrwymiad hwn yn gofyn am ostyngiadau sylweddol mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr. Mae’r partïon i’r confensiwn wedi cyfarfod yn flynyddol ers 1995 mewn Cynadleddau’r Partïon (COP) i asesu’r cynnydd o ran delio â newid hinsawdd.

Mae Erthygl 3(1) o’r Confensiwn yn nodi y dylai Partïon weithredu i amddiffyn y system hinsawdd ar sail "cyfrifoldebau cyffredin ond gwahaniaethol a galluoedd priodol", ac y dylai Partïon gwledydd datblygedig "arwain" a thalu llawer o'r costau, wrth fynd i’r afael â newid hinsawdd gan mai nhw sy'n gyfrifol am y rhan fwyaf o'r llygredd a'r nwyon hyn. O dan Erthygl 4, mae pob Parti yn gwneud ymrwymiadau cyffredinol i fynd i’r afael â’r newid hinsawdd drwy, er enghraifft, liniaru newid yn yr hinsawdd ac addasu i effeithiau newid hinsawdd. Mae erthygl 4(7) yn nodi:

> Bydd i ba raddau y bydd Partïon gwledydd sy’n datblygu yn gweithredu eu hymrwymiadau o dan y Confensiwn yn dibynnu ar i Bartïon gwledydd datblygedig weithredu eu hymrwymiadau nhw’n effeithiol o dan y Confensiwn sy’n ymwneud ag adnoddau ariannol a throsglwyddo technoleg, ac a byddant yn rhoi ystyriaeth lawn i’r datblygiad economaidd a chymdeithasol hwnnw gan wneud dileu tlodi y blaenoriaeth cyntaf a phwysicaf y gwledydd sy'n datblygu.
> 
> 

Mae'r Confensiwn Fframwaith yn pennu nod i Bartïon Atodiad I, sef i sefydlogi eu hallyriadau nwyon tŷ gwydr (carbon deuocsid a nwyon tŷ gwydr anthropogenig eraill nad ydynt yn cael eu rheoleiddio o dan Brotocol Montreal) ar y lefel yr oedd yn 1990, a hynny erbyn 2000.

"UNFCCC" hefyd yw enw Ysgrifenyddiaeth y Cenhedloedd Unedig sy'n gyfrifol am gefnogi gwaith y confensiwn, gyda swyddfeydd yn Haus Carstanjen, a Champws y Cenhedloedd Unedig (a elwir yn Langer Eugen) yn Bonn, yr Almaen. O 2010 i 2016 pennaeth yr ysgrifenyddiaeth oedd Christiana Figueres. Yng Ngorffennaf 2016, fe'i holynwyd hi gan Patricia Espinosa. Nod yr Ysgrifenyddiaeth, a ychwanegwyd trwy ymdrechion cyfochrog y Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd (IPCC), yw cael consensws trwy gyfarfodydd a thrafod amrywiol strategaethau. Ers llofnodi cytundeb UNFCCC, mae Cynadleddau'r Partïon (COPs) wedi trafod sut i gyflawni nodau'r cytundeb.

#### Gweithredu dros Rymuso Hinsawdd (ACE)

 
Mae Gweithredu dros Rymuso Hinsawdd (ACE) yn derm a fabwysiadwyd gan yr UNFCCC yn 2015 i gael enw gwell ar y pwnc hwn nag "Erthygl 6". Mae'n cyfeirio at Erthygl 6 o destun gwreiddiol y confensiwn (1992), gan ganolbwyntio ar chwe maes blaenoriaeth: addysg, hyfforddiant, ymwybyddiaeth y cyhoedd, cyfranogiad y cyhoedd, mynediad cyhoeddus at wybodaeth, a chydweithrediad rhyngwladol ar y materion hyn. Mae gweithredu pob un o’r chwe maes wedi’i nodi fel un ffactor hollbwysig i bawb ddeall a chymryd rhan mewn datrys yr heriau a gyflwynir gan newid hinsawdd. 

Mae ACE yn galw ar lywodraethau i ddatblygu a gweithredu rhaglenni addysgiadol ac ymwybyddiaeth y cyhoedd, hyfforddi personél gwyddonol, technegol a rheoli, meithrin mynediad at wybodaeth, a hyrwyddo cyfranogiad y cyhoedd wrth fynd i'r afael â newid hinsawdd a'i effeithiau. Mae hefyd yn annog gwledydd i gydweithredu yn y broses hon, trwy gyfnewid arferion da a gwersi a ddysgwyd, a chryfhau sefydliadau cenedlaethol. Mae’r cwmpas eang hwn o weithgareddau'n cael ei arwain gan amcanion penodol sydd, gyda’i gilydd, yn cael eu hystyried yn hanfodol ar gyfer gweithredu camau addasu a lliniaru hinsawdd yn effeithiol, ac ar gyfer cyflawni amcan terfynol yr UNFCCC.

### Protocol Kyoto

Penderfynodd Cynhadledd 1af y Partïon (COP-1) fod nod Partïon Atodiad I i sefydlogi eu hallyriadau ar lefelau 1990 erbyn 2000 "ddim yn ddigonol", ac arweiniodd trafodaethau pellach mewn cynadleddau diweddarach at Brotocol Kyoto ym 1997. Daeth Protocol Kyoto i ben a sefydlodd rwymedigaethau cyfreithiol o dan gyfraith ryngwladol, i wledydd datblygedig leihau eu hallyriadau nwyon tŷ gwydr yn y cyfnod 2008-2012."What is the UNFCCC & the COP". *Climate Leaders*. Lead India. 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 March 2009. Cyrchwyd 5 December 2009."What is the UNFCCC & the COP". *Climate Leaders*. Lead India. 2009. Archived from the original on 27 March 2009. Retrieved 5 December 2009.</ref> Cynhyrchodd Gynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig 2010 gytundeb yn nodi y dylid cyfyngu cynhesu byd-eang yn y dyfodol i lai na 2. °C (3.6 °F) o'i gymharu â'r lefel cyn-ddiwydiannol. Roedd gan Brotocol Kyoto ddau gyfnod-ymrwymiad, a pharhaodd y cyntaf o 2008 i 2012. Diwygiwyd y Protocol yn 2012 i gynnwys yr ail ar gyfer y cyfnod 2013-2020 yng 'Ngwelliant Doha'.

### Cytundeb Paris

Cyfarfu'r pleidiau yn Durban, De Affrica yn 2011 a mynegwyd "pryder difrifol" bod ymdrechion i gyfyngu cynhesu byd-eang i lai na 2 neu 1.5 °C, o'i gymharu â'r lefel cyn-ddiwydiannol, yn ymddangos yn annigonol. Ymrwymodd y gwledydd i ddatblygu "canlyniad y cytunwyd arno gyda grym cyfreithiol o dan y Confensiwn sy'n berthnasol i bob Parti" (hy pob gwlad).

Yng Nghynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig ym Mharis yn 2015  cytunodd y 196 gwlad i anelu at gyfyngu cynhesu byd-eang i lai na 2. °C, a cheisio gyfyngu'r cynnydd i 1.5 °C. Daeth Cytundeb Paris i rym ar 4 Tachwedd 2016 yn y gwledydd hynny oedd wedi cadarnhau'r Cytundeb.

Gweler hefyd
------------

* Cyfiawnder newid hinsawdd
* Colled a difrod
* Dyled hinsawdd
* Menter y Ddaear i Bawb

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Article 2" (PDF). *The United Nations Framework Convention on Climate Change*. Cyrchwyd 23 May 2016.
2. ↑  "About the Secretariat". *unfccc.int*. Cyrchwyd 2022-12-03. The secretariat was established in 1992 when countries adopted the UNFCCC. The original secretariat was in Geneva. Since 1996, the secretariat has been located in Bonn, Germany.
3. 1 2  "United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)". *World Health Organization (WHO)*. Cyrchwyd 22 October 2020.
4. 1 2  H.K. Jacobson (2001). "United Nations Framework Convention on Climate Change: Climate Policy: International". *Science Direct*. Cyrchwyd 22 October 2020.
5. ↑  "About UNFCCC". *United Nations Global Market place (ungm)*. Cyrchwyd 22 October 2020.
6. ↑  Jepsen, Henrik; et al. (2021). *Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories*. Cambridge University Press. ISBN 9781108886246.
7. 1 2  "What is the UNFCCC & the COP". *Climate Leaders*. Lead India. 2009. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 March 2009. Cyrchwyd 5 December 2009.
8. ↑  Schiermeier, Quirin (2012). "The Kyoto Protocol: Hot air". *Nature* **491** (7426): 656–658. Bibcode 2012Natur.491..656S. doi:10.1038/491656a. PMID 23192127.
9. ↑   *Status of Ratification of the Convention*, United Nations Framework Convention on Climate Change, adalwyd 10 May 2015
10. ↑  
 *UNFCCC Article 3: Principles*, in United Nations 1992
11. ↑  
 *UNFCCC Article 4: Commitments*, in United Nations 1992
12. ↑  
 *UNFCCC Article 4: Commitments, paragraph 7*, in United Nations 1992
13. ↑  
 *UNFCCC Article 4: Commitments: 2a, b*, in United Nations 1992
14. ↑  UNESCO and UNFCCC (2016). *Action for climate empowerment: Guidelines for accelerating solutions through education, training and public* (PDF). UNESCO and UNFCCC. t. 6. ISBN 978-92-3100-182-6.
15. ↑  
Depledge, J. (25 November 2000), *United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) Technical paper: Tracing the Origins of the Kyoto Protocol: An Article-by-Article Textual History*, UNFCCC, p. 6,
16. ↑  King, D. (July 2011), "Copenhagen and Cancun", *International climate change negotiations: Key lessons and next steps*, Oxford, UK: Smith School of Enterprise and the Environment, University of Oxford, p. 12,
17. 1 2  Art. 2.1 (a) of Paris Agreement: Holding the increase in the global average temperature to well below 2 °C above pre-industrial levels and pursuing efforts to limit the temperature increase to 1.5 °C above pre-industrial levels, recognizing that this would significantly reduce the risks and impacts of climate change;
18. ↑  COP 2012, t. 2
19. ↑  Paragraphs 2-4, in COP 2012, t. 2
20. ↑  Jepsen, Henrik; et al. (2021). *Negotiating the Paris Agreement: The Insider Stories*. Cambridge University Press. ISBN 9781108886246.
21. ↑  "COP21 | United nations conference on climate change". *www.cop21.gouv.fr*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 December 2015. Cyrchwyd 2015-12-07.

Dolenni allanol
---------------

* Ystafell Newyddion UNFCCC
* Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd
* Cadarnhadau
* Bwletin Trafodaethau'r Ddaear Archifwyd 2017-01-09 yn y Peiriant Wayback. Archived  : crynodebau manwl o bob COP a SB
* Road to Doha, prosiect yn dilyn COP18 yn Qatar gan Carboun
* UNFCCC ar Borth Amgylchedd India
* Cynhadledd y Pleidiau (COP)
* Nodyn rhagarweiniol gan Laurence Boisson de Chazournes, nodyn hanes gweithdrefnol a deunydd clyweledol ar *Gonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd* yn Archifau Hanesyddol Llyfrgell Clyweled y Cenhedloedd Unedig ar Gyfraith Ryngwladol
* Testun yr UNFCCC

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 186985968
* ISNI: 0000 0001 1140 6565
* GND: 4376987-1
* SELIBR: 228680
* NKC: ko2018979491

 |