|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**William Aubrey** |

Roedd **William Aubrey** (tua 1529 – 25 Mehefin 1595) yn Athro Brenhinol y Gyfraith Sifil ym Mhrifysgol Rhydychen rhwng 1553 a 1559, ac roedd yn un o gymrodyr sylfaenol Coleg yr Iesu, Rhydychen. Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Aberhonddu, Bwrdeistref Caerfyrddin a nifer o etholaethau eraill.

Bywyd cynnar a Phrifysgol Rhydychen
-----------------------------------

Ganwyd Aubrey yn Sir Frycheiniog, yn ail fab i Thomas Aubrey, MD, Cefn Cantref.

Ar ôl cael ei addysg yn yr ysgol a enwyd yn ddiweddarach yn 'Goleg Crist', Aberhonddu, aeth Aubrey i Brifysgol Rhydychen, daeth yn gymrawd o Goleg yr Holl Eneidiau, Rhydychen ym 1547. Cafodd radd Baglor y Gyfraith Cyffredin ym 1549 ac fe'i penodwyd yn brifathro New Hall Inn, Rhydychen ym 1550. Ym 1553, olynodd Robert Weston fel Athro Brenhinol y Gyfraith Sifil. Daliodd y swydd hyd 1559, pan gafodd ei olynu gan John Griffith. Gwasanaethodd fel barnwr-marshal y fyddin o dan arweiniad William Herbert, Iarll Penfro yn ymgyrch St Quentin, 1557.

Ym 1571, cafodd ei enwi yn *Siarter y Sylfaenwyr* fel un o'r wyth cymrodor gwreiddiol Coleg yr Iesu, Rhydychen Cafodd y radd o Ddoethur y Gyfraith Cyffredin (DCL) ym 1554 a'r flwyddyn ganlynol cafodd ei wneud Meistr mewn Siawnsri.

Gwasanaeth Gyfreithiol
----------------------

Ym 1562, fe fu Aubrey yn aelod o'r comisiwn a sefydlwyd gan Matthew Parker, Archesgob Caergaint a barnodd bod priodas y Ledi Catherine Grey i Henry Herbert (mab Iarll 1af Penfro) yn anghyfreithlon (bu hyn yn fodd i ddatgysylltu teulu Penfro oddi wrth ymgais aflwyddiannus y Ledi Jane Gray i hawlio Coron Lloegr). Roedd yn un o lofnodwyr y farn gyfreithiol bod John Lesley (Esgob Ross) a llysgennad Mari, brenhines yr Alban yn gallu sefyll ei brawf yn Lloegr am gynllwynio yn erbyn y Frenhines Elisabeth, a thrwy hynny creu'r flaenoriaeth gyfreithiol bod Mari yn gallu sefyll ei phrawf, hefyd, gan greu'r llwybr cyfreithiol i gyfiawnhau ei dienyddio.

Gwasanaeth Seneddol
-------------------

Bu Aubry yn aelod seneddol ar gyfer nifer o etholaethau seneddol gan gynnwys dwy yng Nghymru sef Bwrdeistrefi Caerfyrddin (1554) ac Aberhonddu (1558) yn ogystal â Hindon (1559), Arundel (1563), a Taunton (1592). Roedd yn aelod o Gyngor Cymru a'r Gororau o 1586. Roedd hefyd yn archwilydd a ficer-cyffredinol Caergaint o dan yr Archesgob Grindal, gan gadw ei swydd fel ficer-cyffredinol o dan Archesgob Whitgift.

Marwolaeth
----------

Bu farw Aubrey yn Llundain ym 1595 ac fe'i claddwyd yn Eglwys Gadeiriol wreiddiol San Pawl.

Cyfeiriadau
-----------

* Ian W. Archer; *Religion, Politics, and Society in Sixteenth-Century England*; Cambridge University Press 2004; ISBN 9780521818674

1. ↑  A. H. (1953). AWBREY, (neu AUBREY), WILLIAM (c. 1529-1595), gwr o'r gyfraith sifil]. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 16 Medi 2022
2. ↑  Watkin, T.  Aubrey, William (c. 1529–1595), civil lawyer. Oxford Dictionary of National Biography. Adferwyd 16 Medi 2022
3. ↑  Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I/Aubrey, William  ar Wicidestun

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Gruffydd Hygons** | **Aelod Seneddol Bwrdeistref Caerfyrddin**1554 – 1554 | Olynydd:**John Parry** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:***anhysbys*** | **Aelod Seneddol Aberhonddu**1558 – 1559 | Olynydd:**Roland Vaughan** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 316737614
* ISNI: 0000 0004 5096 9872
* BNF: cb16297198q (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |