recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Refferendwm** yw pleidleisio ar ddeddfwriaeth benodol gan yr etholaeth gyfan i'w derbyn neu'i gwrthod. Gall fod ar lefel cenedlaethol, rhanbarthol neu leol.

Yn y DU cafwyd refferendwm ar aelodaeth o'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd (yr *EEC*, rhagflaenydd yr Undeb Ewropeaidd bresennol). Yng Nghymru a'r Alban cynhaliwyd refferenda ar sefydlu siambrau etholedig datganoliedig yn 1979 a 1997. Yng Nghymru ei hun cafwyd sawl 'refferendwm' neu bôl lleol (ar lefel y sir) dros y blynyddoedd ar bwnc llosg Cau'r Tafarnau ar y Sul.

Yn yr Unol Daleithiau mae rhai taleithiau yn caniatau math o refferendwm a elwir yn *initiative*, lle gall unigolyn neu grŵp o ddinesyddion ddrafftio cynnig ar bwnc penodol yn ymwneud â llywodraeth y dalaith ac, os ceir digon o lofnodion ar ddeiseb, ei roi o flaen yr etholwyr i bleidleisio arno.

Gweler hefyd
------------

* Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017
* Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2014
* Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014
* Refferendwm Catalwnia 2014
* Refferendwm ar bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011
* Refferendwm datganoli i Gymru, 1997
* Refferendwm datganoli i Gymru, 1979
* Polau yfed ar y Sul yng Nghymru
Gall **pla** olygu:

* Clefyd peryglus a heintus a all ysgubo drwy ranbarth daearyddol gan effeithio ar gyfran sylweddol o'r boblogaeth.
* Pla (organeb), anifail neu blanhigyn sy'n boendod oherwydd ei nifer a'i effaith ar yr amgylchedd a/neu amaethyddiaeth.

Ceir sawl enghraifft o bla yn yr ystyr gyntaf. Dyma rai a gafodd effaith fawr ar hanes Cymru, Prydain ac Ewrop:

* Y Pla Du - dyma'r Pla mwyaf cyfarwydd, a drawodd Ewrop ganol y 14g
* Y Fad Felen neu'r Pla Melyn - pla a ddaeth i Gymru yn y 6g
* Pla Mawr Llundain - 1665-66

Gweler hefyd:

* *La Peste* (*Y Pla*) - nofel gan Albert Camus
* *Y Pla* - nofel gan William Owen Roberts


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Meddyg, athronydd naturiol, ac esoterydd Eidalaidd oedd **Pietro d'Abano** (Lladin: Petrus de Apono neu Petrus Aponensis (Pedr o Abano); 1250au – 1316).

Ganed yn Abano Terme, yng Nghomiwn Padova. Astudiodd yn gyntaf ym Mhrifysgol Padova. Aeth i'r Ymerodraeth Fysantaidd i ddysgu'r iaith Roeg, a thrigodd yng Nghaergystennin hyd at 1300, pryd teithiodd i Ffrainc i gyflawni ei astudiaethau ym Mhrifysgol Paris. Mae'n bosib iddo ysgrifennu ei draethawd *Conciliator differentiarum philosophorum et praecipue medicorum* ym Mharis. Dychwelodd Pietro i Brifysgol Padova ym 1307 ac yno fe addysgai athroniaeth a meddygaeth. Ymddiddorai hefyd mewn sêr-ddewiniaeth ac alcemi.

Enillodd enw mawr fel athro meddygaeth, ac o'r herwydd fe'i cyhuddwyd gan ei gyfoedion a genfigenasant wrtho o alw ar gythreuliaid i drin ei gleifion. Byddai'n ennyn ofnau'r Eglwys yn ogystal â'r athrawon eraill yn Padova, a galwyd Pietro gan y Chwilys ar amheuaeth ei fod yn eugredwr neu'n anffyddiwr am iddo wadu yr enedigaeth wyryfol a gwyrthiau'r Iesu. Cafwyd yn ddieuog yn yr achos cyntaf, o heresi, ond bu farw Pietro yn y ddalfa cyn iddo wynebu ei ail dreial. Rhyw ddeugain mlynedd wedi ei farwolaeth, fe'i cafwyd yn euog gan y Chwilys a chodwyd ei gorff o'r pridd er mwyn ei losgi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  DeHaan, Richard (1997). "Abano, Pietro D'". In Johnston, Bernard (gol.). *Collier's Encyclopedia* (yn Saesneg). I A to Ameland (arg. First). New York, NY: P.F. Collier. tt. 6–7.
2. ↑  (Saesneg) Loris Premuda, "Abano, Pietro D'", *Complete Dictionary of Scientific Biography*. Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 3 Gorffennaf 2021.
Dyma **restr o ganeuon** a recordiwyd gan **Gôr Meibion y Phoenix**. Nid yw'r rhestr yn orffenedig, ac mae'r ffeiliau yn dameidiau i aros pryd, sef y 30 eiliad cyntaf o'r traciau a recordiwyd ar label/i Cwmni Recordiau Sain.

Ffurfiwyd Côr y Phoenix yn 2007 gan grwp o ddynion oedd am symud canu corawl Cymru ymlaen ar gyfer cynulleidfaoedd y dyfodol. Roedden nhw’n benderfynol o ehangu’r repertoire a chanu trefniannau newydd, ac felly gofynnwyd i Siân Pearce fod yn Gyfarwyddwr Cerdd.

Daw teitl yr albym gyntaf hon o gân y Queen "Don’t stop me now", a gyflwynwyd i’r Phoenix gan y trefnydd, gan fod yr ymadrodd "Having a good time" yn crynhoi holl agwedd y côr at eu celfyddyd.

| Teitl y gân | Clip sain | Blwyddyn cyhoeddi | Rhif Catalog |
| --- | --- | --- | --- |
| Big Girl |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| Calon Lan |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| Cwm Rhondda |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| Gwahoddiad |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| Heal the World |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| Mack the Knife |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| Praise |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| Rhythm of Life |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| Total Eclipse of the Heart |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |
| You Were My Dance |  | 2009 | SAIN SCD 2612 |

Gweler hefyd
------------

* Pop Cymraeg
* Cerddoriaeth Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  sainwales.com; adalwyd 29 Awst 2017.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn y cen**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl y cen**; yr enw Saesneg yw *Brussels Lace*, a'r enw gwyddonol yw *Cleorodes lichenaria*. Mae i'w ganfod yn Ewrop.

Siani flewog
31–38 mm ydy lled yr adenydd agored ac fe welir yr oedolyn ar ei adain rhwng Mehefin ac Awst.

Cen carreg ydy prif fwyd y siani flewog, fel yr awgryma'r enw.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn y cen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
**Promethëws** yw'r drydedd o loerennau Sadwrn a wyddys:

* Cylchdro: 139,350 km oddi wrth Sadwrn
* Tryfesur: 91 km (145 x 85 x 62)
* Cynhwysedd: 2.7e17 kg

Un o'r titaniaid oedd Promethëws. Dygodd dân o Olympws a'i roi i ddynion. Am hynny fe gafodd ei gosbi gan Zews. "Rhagwelediad" ydy ystyr yr enw yn y Roeg.

Darganfuwyd y lloeren gan S. Collins ac eraill ym 1980 o ffotograffau Voyager.

Lloeren fugeiliol fewnol modrwy F Sadwrn yw Promethëws.

Mae gan Promethëws nifer o esgeiriau a chymoedd a sawl crater tuag 20 km eu tryfesur, ond mae ganddi lai o graterau na'r lloerennau Pandora, Ianws ac Epimethëws. Oherwydd eu cynhwysedd isel iawn a'u halbedo uchel, mae Promethëws, Pandora, Ianws ac Epimethëws yn cael eu hystyried yn gyrff rhewllyd sydd yn fandyllog iawn.

Ym 1995/6 sylwodd arsylwadau modrwyau Sadwrn ar y ffaith bod Promethëws rhyw 20 gradd tu ôl i lle dylai bod yn ôl data 1981 Voyager. Mae'n bosibl bod ei chylchdro wedi cael ei newid yn sgil rhyw wrthdaro gyda modrwy F, neu fod ganddi loeren fach fel cymar sy'n rhannu ei chylchdro.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn yr helyg**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl yr helyg**; yr enw Saesneg yw *Willow Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Peribatodes rhomboidaria*. Mae'n eithaf cyffredin drwy Ewrop, y Dwyrain Agos a Maghreb.

Pen gwryw *Peribatodes rhomboidaria*
Lindys
Lled adenydd agored y gwryw ydy 40–48 mm ac yng ngwledydd Prydain mae'r oedolyn i'w weld ar ei adain rhwng Mehefin a Medi.

Er gwaethaf ei enw mae'r siani flewog yn bwyta amrywiaeth o blanhigion gan gynnwys:

* *Betula* (bedwen)
* *Camellia sinensis* (te)
* *Clematis*
* *Crataegus* (draenen wen)
* *Hedera* (iorwg)
* *Ligustrum* (privet)
* *Malus* (afallen)
* *Prunus*
* *Taxus* (yr ywen)
* *Vitis* (y winwydden)

Isrywogaethau
-------------

* *Peribatodes rhomboidaria corsicaria* (Schawerda 1931)
* *Peribatodes rhomboidaria defloraria* (Dannehl 1928)
* *Peribatodes rhomboidaria rhomboidaria* (Denis & Schiffermüller, 1775)
* *Peribatodes rhomboidaria sublutearia* (Zerny 1927)

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn yr helyg yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn smotyn sgwâr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl smotyn sgwâr**; yr enw Saesneg yw *Square Spot*, a'r enw gwyddonol yw *Paradarisa consonaria*. Mae i'w ganfod yn Ewrop.

Darlun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology Volume 6*
Mae'n eithaf hawdd adnabod yr oedolyn oherwydd fod ganddo smotyn sgwâr, tywyll ar ei flaenasgell.

40–45 mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Ebrill a Mehefin.

Deilach a rhisgl coed ydy prif fwyd y siani flewog.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn smotyn sgwâr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Map o ardal Phrygia.
Arysgrif Phrygeg ar Fedrodd Midas yn olion Dinas Midas.
Teyrnas hynafol yng ngorllewin canolbarth Anatolia oedd **Phrygia** a ddominyddodd Asia Leiaf yn y cyfnod rhwng cwymp yr Hethiaid a goruchafiaeth Lydia (tua 1200–700 CC).

Ymsefydlodd y Phrygiaid yng ngogledd-orllewin Anatolia yn yr ail fileniwm CC. Daethant o'r Balcanau, ac mae'n bosib yr oeddynt yn hanu o'r Thraciaid. Yn sgil cwymp teyrnas Heth, ymfudodd y Phrygiaid i ucheldiroedd y canolbarth gan sefydlu'r brifddinas Gordium a'r ganolfan grefyddol yn Ninas Midas. Rhwng y 12fed a'r 9g CC, Phrygia oedd ardal orllewinol conffederasiwn y "Mushki", yn ôl croniclau'r Asyriaid. Llwyddodd y gwareiddiad hwn i reoli holl Anatolia drwy fabwysiadau arferion yr Hethiaid cynt ac adeiladu ffyrdd ar draws yr orynys. Tua'r flwyddyn 730 CC, rhannwyd dwyrain y conffederasiwn gan Asyria ac Urartu a symudodd canolfan grym i ardal Phrygia ei hun dan deyrnasiad y Brenin Midas. Cwympodd teyrnas Midas yn sgil goresgyniadau'r Cimeriaid yn y cyfnod 695–585 CC. Daeth gorllewin Anatolia dan dra-arglwyddiaeth y Lydiaid, a pharhaodd Phrygia yn enw daearyddol yn unig. Yn hwyrach daeth yr ardal dan reolaeth Persia, y teyrnasoedd Helenistiaid, y Rhufeiniaid, a'r Bysantiaid. Cymhathodd y Phrygiaid yn llwyr erbyn dechrau'r cyfnod canoloesol, a diflanodd yr enw Phrygia wedi concwest y Tyrciaid.

Ychydig a wyddom am gymdeithas y Phrygiaid. Cwlt y famdduwies Cybele oedd y grefydd fwyaf. Mae'n debyg taw ffurf ar ffiwdaliaeth oedd trefn y gymdeithas, gydag phendefigaeth o farchogion llythrennog yn rheoli'r bobloedd frodorol o'u canolfannau yn Gordium a Dinas Midas. Rheolid rhai o'r tiroedd gan archoffeiriaid y cysegrfeydd mawr megis Pessinus. Yn y canol oedd y crefftwyr a'r masnachwyr, a rhai ohonynt siŵr o fod yn dramorwyr: Groegiaid, Ffeniciaid, Syriaid, ac Urataeaid. Ffermio defaid oedd un o'r prif ddiwydiannau, a roedd gwlân Phrygia yn werthfawr gan fasnachwyr Groegaidd ym Miletus a Pergamum. Roedd y Phrygiaid yn weithwyr metel ac yn gerfwyr pren o fri, ac hefyd yn y brodwyr cyntaf ac yn enwog am eu carpedi. Roeddynt yn siarad Phrygeg, iaith Indo-Ewropeaidd sydd o bosib yn perthyn yn agos i'r Roeg.

Goroesoedd enwau'r brenhinoedd Phrygiaidd mewn straeon arwrol y Groegiaid: Gordias a'r Cwlwm Gordiaidd, y Midas chwedlonol a drodd popeth yn aur, a Mygdon gelyn yr Amasoniaid. Sonir amdanynt yn gynghreiriaid y Caerdroeaid yn yr Iliad.
Mae "**Play That Funky Music**" yn gân a ysgrifennwyd gan Rob Parissi ac a recordiwyd gan y band Wild Cherry. Roedd y perfformwyr ar y recordiad yn cynnwys y prif ganwr Parissi, y gitarydd Bryan Bassett, y basydd Allen Wentz a'r drymiwr Ron Beitle, ynghyd â chwaraewyr sesiwn Chuck Berginc, Jack Brndiar (trympedi), a Joe Eckert a Rick Singer (sacsoffonau) ar y riff sy'n rhedeg trwy gydol penillion y gân. Roedd y sengl yn rhif un ar y siart *Billboard* Hot 100 ar 18 Medi 1976, ac roedd hefyd yn rhif un ar y siart Hot Soul Singles. Dyfarnwyd y sengl yn sengl blatinwm gan y Recording Industry Association of America am werthu dros 2 filiwn o recordiau. Yn y pen draw, gwerthasant 2.5 o recordiau yn yr Unol Daleithiau.

Rhyddhaodd y rapiwr Americanaidd Vanilla Ice gân a oedd yn cynnwys dehongliad o felodi "Play That Funky Music". Yn seiliedig ar y sengl hon, rhoddwyd cytundeb recordio i Vanilla Ice, a rhyddhaodd yr albwm *Hooked* ym mis Ionawr 1989, a oedd yn cynnwys "Play That Funky Music" yn ogystal â'i 'B-side', "Ice Ice Baby".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  
"Platinum Singles Top '76–'77 Years". *Billboard* (yn Saesneg). Cyf. 90 rhif. 34. t. 114.
2. ↑  *Behind The Music: Vanilla Ice*. Moment occurs at 10:45
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn minfylchog bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl minfylchog bach**; yr enw Saesneg yw *Small Engrailed*, a'r enw gwyddonol yw *Ectropis crepuscularia*. Ei diriogaeth yw'r rhan fwyaf o Ewrop.

Dywed rhai naturiaethwyr mai'r un rhywogaeth ydy'r rhisglyn minfylchog.

38–45 mm ydy lled yr adenydd agored ac fe'i ganfyddir wr ei adain rhwng Mawrth ac Awst.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn minfylchog bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Philip II ar fedal o Tarsus
**Philip II, brenin Macedon** (Groeg: **Φίλιππος Β'** (383 CC - 336 CC) oedd brenin (basileus) teyrnas Macedon o 359 CC hyd ei farwolaeth. Ef a osododd sylfeini grym Macedonia, a ddefnyddiwyd gan ei fab, Alecsander Fawr, i goncro Ymerodraeth Persia.

Roedd Philip yn fab ieuengaf i Amyntas III, brenin Macedon ac Eurydice. Bu'n wystlon yn Thebai pan oedd yn ieuanc, yn y cyfnod pan oedd Thebai yn ddinas gryfaf Groeg, a chafodd ei addysgu yno gan y cadfridog enwog Epaminondas. Dychwelodd i Facedonia yn 364 CC, ac wedi marwolaeth ei frodyr Alexander II a Perdiccas III, daeth yn frenin yn 359 CC.

Canolbwyntiodd Philip ar gryfhau'r fyddin, ac enillodd nifer o fuddugoliaethau dros y bobloedd o'i amgylch. Yn 355 CC, priododd Olympias, merch brenin y Molossiaid. Ganed Alecsander iddynt y flwyddyn wedyn. Yn 354 CC, collodd un llygad wrth warchae ar ddinas Methone, oedd ym meddiant Athen. Yn raddol, ymestynnodd ei awdurdod dros ddinasoedd Groeg, er gwaethaf ymdrechion y gwladweinydd Athenaidd Demosthenes i ffurfio cynghrair yn ei erbyn. Yn 342 CC ymgyrchodd yn erbyn y Scythiaid, gan gipio Eumolpia a'i hail-enwi yn *Philippopolis* (Plovdiv heddiw).

Gorfchygodd gynghrair y Thebaid a'r Atheniaid yn Mrwydr Chaeronea yn 338 CC, ac yn 337 CC sefydlodd Gynghrair Corinth. Yn 336 CC, roedd yn paratoi ar gyfer ymosodiad ar Ymerodraeth Persia, ond ym mis Hydref 336 CC, llofruddiwyd ef yn Aegae, hen brifddinas Macedon, gan Pausanias o Orestis, un o'i warchodlu ei hun.

Carnedd Philip II yn Verginia
-----------------------------

Tref fechan yng ngogledd Gwlad Groeg ydy Veronica. Yn 1977 darganfyddodd yr archaeolegydd Groegaidd Manolis Andronikos, yn nhref Verginia, garnedd a man claddu posibl Philip. Mewn un ystafell darganfuwyd beddfaen brenhinol (*larnax*) a oedd yn aur pur (24 carat) ac yn pwyso 11 kilogram. O fewn y beddfaen cafwyd hyd i esgyrn a choron neu dorch aur ac arni 313 deilen derw bregus a thenau wedi'u cefio'n hynod o gywrain ac yn pwyso 717 gram. Ar y ceuad roedd symbol o haul, symbol sydd bellach wedi'i mabwysiadu bron fel symbol cenedlaethol gan Wlad Groeg.

### Amheuaeth

Darganfuwyd tair carnedd arall faes o law a hynny o fewn tafliad carreg i'r brif Garnedd Fawr. Ond bellach mae sawl archaeolegydd yn amau pwy mewn gwirionedd sydd wedi cael eu claddu ynddyn nhw. Mynegodd Andronikos ei hun mai brenhinoedd Macedon oeddent, gan gynnwys Philip II, tad Alecsander Fawr. Dywedodd hefyd fod Carnedd III yn dal gweddillion Alecsander IV, mab Alexander Fawr a'i wraig Roxana. Mae cryn wahaniaeth barn ynghylch hyn oll.

* Haul VerginiaHaul Verginia
* "Y Garnedd Fawr" yn Verginia: man claddu Philip"Y Garnedd Fawr" yn Verginia: man claddu Philip
* Arch garreg posibl Philip, yn VerginiaArch garreg posibl Philip, yn Verginia

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Perdiccas III** | **Brenin Macedon**359 CC - 336 CC | Olynydd:**Alecsander Fawr** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 262339539
* LCCN: n50078537
* ISNI: 0000 0003 8172 7246
* GND: 118593838
* SELIBR: 186868
* SUDOC: 027521869
* BNF: cb119544270 (data)
* BIBSYS: 90326344
* ULAN: 500323993
* NLA: 67241038
* NKC: jx20041012004
* BNE: XX1217983
* CiNii: DA14612311

 |
Tref arfordirol a chymuned (*comune*) yn ardal fetropolitanaidd Genova yn rhanbarth Liguria, yr Eidal, yw **Rapallo**. Mae ganddi boblogaeth o 29,711. Mae diffiniad confesiynol o'i hardal drefol yn ymestyn dros ei holl gwlff, gan gynnwys y bwrdeistrefi cyfagos Santa Margherita Ligure a Portofino i'r gorllewin a Zoagli i'r dwyrain. Mae'r ystyr ehangach hon yn cynnwys poblogaeth o 43,000, ac felly dyma'r ardal drefol ddegfed fwyaf yn Liguria.

Dyma'r fwrdeistref chweched fwyaf yn Liguria yn ôl nifer ei thrigolion, ar ôl Genova, La Spezia, Savona, Sanremo, ac Imperia.

Yn draddodiadol, dau enw lleol sydd ar drigolion Rapallo: y *rapallini* (*rapallin* yn Ligwreg) ydy brodorion y dref, a'r *rapallesi* ydy'r rhai sydd wedi symud i fyw yno. Defnyddir yr enw tafodieithol ruentini, sydd yn fwy cyffredin yn Tigullio a dinas Genova, i gyfeirio at y clwb pêl-droed hanesyddol Rapallo Ruentes.

Mae'r dref yn enwog am fod yn safle i ddau gytundeb heddwch pwysig yn y cyfnod ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, un rhwng Teyrnas yr Eidal a Theyrnas Iwgoslafia yn 1920 a'r llall rhwng Gweriniaeth Weimar a'r Undeb Sofietaidd yn 1922.

Y dref hon a roddai ei henw i'r term *rapallizzazione*, sy'n cyfeirio at drefoli gwyllt a digynllun, yn enwedig yr hyn a ddigwyddodd yn ardaloedd twristaidd yr Eidal yn y 1960au a'r 1970au.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Ambito 2 "Golfo" dal Piano Territoriale di Coordinamento della Provincia di Genova".
2. 1 2  "Fonte dal sito del Comune di Rapallo-Storia".
3. ↑  "negrarizzazione in Vocabolario - Treccani".
Hynafiaethwr Cymreig oedd **Philip Yorke** (29 Gorffennaf 1743 – 19 Mawrth 1804), a aned yn Erddig, ger Wrecsam. Mae'n adnabyddus fel awdur y gyfrol *The Royal Tribes of Wales* (1799), sy'n drysorfa o wybodaeth i achyddwyr.

Bywyd a gwaith
--------------

Ar ôl astudio ym Mhrifysgol Caergrawnt a Lincoln's Inn, etifeddodd ystâd Erddig yn 1767. Daeth yn gymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr yn 1768. Priododd â merch Piers Wyn o Ddyffryn Aled yn 1782.

Am ei fod yn hannu o linach arglwyddi Uwch Dulas, daeth i ymddiddori yn achau teuluoedd uchelwrol y Gororau a Gogledd Cymru a'u hanes. Ffrwyth gyntaf ei ymchwil oedd y gyfrol *Tracts of Powys* (1795), gwaith sy'n cynnwys ymosodiad ar farn Polydore Vergil ar ddilusrwydd hanes traddodiadol Cymru fel y'i ceir yng ngwaith Sieffre o Fynwy.

Ond prif waith Yorke yw'r gyfrol *The Royal Tribes of Wales*, sy'n dal i fod yn ffynhonnell bwysig i haneswyr. Mae'n cynnwys achau a hanes Pymtheg Llwyth Gwynedd a'u disgynyddion.

Roedd Yorke yn rhigymwr medrus hefyd; cyhoeddwyd ei gasgliad o rigymau doniol fel *Crude Ditties* ymhell ar ôl ei farwolaeth, yn 1914.

Llyfryddiaeth
-------------

### Gwaith Yorke

* *Tracts of Powys* (Llundain, 1795)
* *The Royal Tribes of Wales* (Llundain, 1799; ail argraffiad gan Isaac Foulkes, Lerpwl, 1887)
* *Crude Ditties* (1914)

### Llyfrau amdano

* Albinia Cust, *Chronicles of Erthig on the Dyke* (1914)

Dolenni allanol
---------------

* *The Royal Tribes of Wales*, argraffiad Isaac Foulkes, ar gael fel testun neu ffeil PDF ar wefan Internet Archives.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 5773375
* LCCN: nr93043445
* ISNI: 0000 0000 5043 086X
* GND: 12086469X
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Daw'r enw **Philip**, hefyd **Phylip**, **Ffilip** neu **Ffylip**, o'r Groeg ***Φίλιππος***, *Philippos*, gyda'r ystyr "carwr ceffylau" neu "ffrind ceffylau". Daeth yr enw yn adnabyddus gyntaf fel enw nifer o frenhinoedd Macedonia, yn enwedig Philip II.

Gall yr enw gyfeirio at:

Seintiau
--------

* Philip yr Apostol, un o'r Deuddeg Apostol
* Philip yr Efengylwr
* Philip Neri, Apostol Rhufain

Brenhinoedd Macedon
-------------------

* Philip I, brenin Macedon
* Philip II, brenin Macedon
* Philip III, brenin Macedon
* Philip IV, brenin Macedon
* Philip V, brenin Macedon

Ymerawdwr Rhufain
-----------------

* Philip yr Arab, ymerawdwr o 244 hyd 249

Brenhinoedd Castillia a Sbaen (yn y ffurf Sbaeneg "Felipe")
-----------------------------------------------------------

* Felipe I, brenin Castillia
* Felipe II, brenin Sbaen
* Felipe III, brenin Sbaen
* Felipe IV, brenin Sbaen
* Felipe V, brenin Sbaen

Brenhinoedd Ffrainc
-------------------

* Philippe I, brenin Ffrainc
* Philippe II, brenin Ffrainc
* Philippe III, brenin Ffrainc
* Philippe IV, brenin Ffrainc
* Philippe V, brenin Ffrainc
* Philippe VI, brenin Ffrainc

Llenorion Cymreig
-----------------

* Phylip Brydydd (fl. 1222), bardd
* Phylipiaid Ardudwy, teulu o feirdd o ardal Ardudwy

Gweler hefyd
------------

* Philipiaid
* Teulu Philipps


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |

 |

*Tudalen wahaniaethu yw hon, sef cymorth cyfeirio sy'n rhestru tudalennau sy'n gysylltiedig â'r un teitl ond yn trafod pynciau gwahanol.   
Os cyrhaeddoch yma drwy glicio ar ddolen fewnol, gallwch newid y ddolen fel ei bod yn cysylltu'n uniongyrchol â'r erthygl gywir. I wneud hynny ewch yn ôl at yr erthygl honno a newid y ddolen.*
Eilunod 'bhudevi' a 'shridevi'.
Gŵyl pedwar niwrnod ydy **Raja Parba** (*Raja Parba*, *Mithuna Sankrant* neu *Mithuna Sankranti* (Oriya: ***ରଜ ପର୍ବ***), ble mae'r ail ddiwrnod yn dynodi dechrau'r mis (solar) Mithuna, sef 'mis y glaw'. Yn amaethyddol, felly, mae'n ddechrau blwyddyn newydd ar hyd a lled Odisha, India ac yn ddelweddol, mae'n ymwneud â diferion a gwlybaniaeth yn llygad yr haul a chawodydd cyntaf y monsŵn, yng nghanol Gorffennaf, gan baratoi'r pridd ar gyfer blwyddyn newydd o hau a medi.

Credir fod y Fam Ddaear neu wraig dwyfol Arglwydd Vishnu yn cychwyn ar ei gwaedlif am dridiau cynta'r ŵyl. Baddon seremoniol yw'r 4ydd diwrnod a elwir yn *Vasumati gadhua*. Daw'r term 'Raja' o 'Rajaswala' sy'n golygu 'merch yn ei misglwyf'. Yn ystod yr Oesoedd Canol, roedd yr ŵyl yn canolbwytio ar addoli Bhudevi, gwraig yr Arglwydd Jagannath, ac mae elfen o hyn yn dal i fodoli heddiw.

Merched mewn gwisgoedd traddodiadol yn dathlu'r ŵyl.
Yn ystod y tridiau hyn, mae menywod yn cael seibiant o waith tŷ, a chânt amser i chwarae gemau y tu fewn, neu ar sigleni y tu allan. Mae'r gwragedd hŷn, yn aml, yn chwarae cardiau neu gemau bwrdd. Mae'r merched ifanc yn addurno eu hunain yn ogystal a'i gilydd, gyda'r ffasiwn diweddaraf neu yn draddodiadol, gyda'r Saree (gwisg liwgar o Dde Asia) ac Alatha am eu traed. Am y cyfnod hwn maen nhw'n atal rhag cerdded yn droednoeth ar wyneb y ddaear. Gwneir math o fara o'r enw 'pitha' (Odia: ପିଠା) - y ddau fath mwyaf poblogaidd yw'r Podopitha a'r Chakuli. Mae'r dynion hefyd yn dathlu, gan chwarae 'Kabbadi', gêm draddodiadol Bangladesh a thaleithiau India, gan gynnwys Odisha.

Cenir y gân werin ganlynol gan bobl o bob oed:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ,ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ,ଆସିଛି ରଜ ଲୋ ଘେନି ନୂଆ ସଜବାଜ ॥ରଜ ଦୋଳି କଟ କଟ,ମୋ ଭାଇ ମଥାରେ ସୁନା-ମୁକୁଟ,ସୁନା ମୁକୁଟ ଲୋ  ହେଉଥାଏ ଝକମକ ॥ | "|
|  |

*(Banaste dakila Gaja,barasake thare aasichhi Raja, asichi raja lo gheni nua sajabaja' (Cyfieithiad: mae carnifal Raja wedi cyrraedd, gyda'r rhwysg a'r mwynhad a geir gyda phethau newydd)*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| ପାନ ଖିଆ ରସିକ ପାଟି,ଖୋଜି ବୁଲୁଥିଲା ରାଜାଙ୍କ ହାତୀ,ଢାଳି ଦେଇଗଲା ଶିରରେ,ରାଜା ହୋଇଗଲେ ରଜରେ ॥ | "|
|  |

*(Pana khia Rasika Pati, khoji buluthila Rajanka hati, dhali deigala sirare, raja hoigale rajare* (Cyfieithiad: mae'r dynion dymunol yn cnoi betel, a gwyn ei fyd... ac yma ac acw mae'r eliffant yn cerdded.)

Raja Doli o ardal Kendujhar

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
Gwladwriaeth rymus yng ngogledd Yr Almaen ar lan y Môr Baltig oedd **Prwsia**, a sefydlwyd gan y Marchogion Tiwtonaidd yn y 13g.

Daeth Prwsia'n ddugiaeth yn 1525 dan reolaeth y frenhinllin Hohenzollern. Unodd â Brandenburg yn 1618 ac erbyn diwedd yr 17g, dan reolaeth Ffrederic Wiliam (1620 - 1688), Etholwr Mawr Prwsia, roedd wedi datblygu i fod y wladwriaeth rymusaf yng ngorllewin yr Almaen.

Tiriogaeth Prwsia ar ei ehangaf fel rhan o Ymerodraeth yr Almaen
Yn y 18g dan reolaeth Ffrederic Fawr (1712 - 1786), Brenin Prwsia (o 1740 hyd ei farwolaeth), ehangwyd ei thiriogaeth. Yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd (1756-1763) roedd Prydain Fawr, Prwsia a Hanofer ar y naill ochr yn brwydro yn erbyn Ffrainc, Awstria, Sweden a Sacsoni ar y llall. Cipiodd Prwsia Silesia a rhan o Wlad Pwyl gan wneud Prwsia yn un o'r gwledydd grymusaf yn Ewrop. Ychwanegwyd rhagor o diriogaeth yng Nghynhadledd Vienna (1815) yn sgîl trechu Napoleon gan y cynghreiriad.

Yn ail hanner y 19g reolai Otto von Bismarck (1815 - 1898) ym Mhrwsia. Gorchfygodd Awstria a'i chynghreiriaid Almaenig yn 1866 ac ychwanegwyd Schleswig-Holstein i diriogaeth Prwsia a ffurfiodd Ffederaliaeth Gogledd yr Almaen. Dyma hedyn Ymerodraeth yr Almaen a sefydlwyd ar ôl i Brwsia ennill Rhyfel Ffrainc a Phrwsia (1870-71) gyda Bismarck yn Brif Ganghellor.

Yn 1918, ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth Prwsia yn weriniaeth annibynnol o fewn Gweriniaeth Weimar, ond roedd wedi colli llawer o'i grym a'i dylanwad. Cafodd Prwsia ei diddymu gan y Cynghreiriaid buddugoliaethus ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd.

Daeth yr enw 'Prwsia' a'r ymadrodd 'gwerthoedd Prwsaidd' i ddynodi effeithiolrwydd, disgyblaeth a hunan-aberth.
Nofel a ysgrifennwyd gan Seamus Deane yn 1996 yw ***Reading in the Dark***. Mae'r nofel wedi'i gosod yn Derry, Gogledd Iwerddon ac yn rhychwantu mwy na pum mlynedd ar hugain (Chwefror 1945 drwy Orffennaf 1971).

Plot
----

Mae'r stori yn cael ei adrodd o safbwynt fachgen dienw ifanc Catholig Gwyddelig. Mae'r nofel-yn-straeon yn ymwneud a'r bachgen yn dod i oed ac yr "Helyntion" yng Ngogledd Iwerddon o raniad yr ynys yn y 1920au cynnar drwy i adeg y trais "Bloody Sunday" yn y 1970au cynnar-canol. Cafodd Readin in the Dark ei ychwanegu at restr fer ar gyfer y Wobr Booker 1996.

Mae'r lleoliad yn ddrychau Derry yn ganol yr 20g sy'n arwain i mewn i'r Helyntion. Er bod y lleoliad o gwmpas yr adroddwr yn cynnwys trais, anhrefn, a rhannu sectyddol, mae Derry yn gwasanaethu fel lle i'r adroddwr i dyfu, yn gorfforol ac yn feddyliol. Er gwaethaf yr amgylchedd allanol, mae naws yr adroddwr byth yn llithro i mewn anobaith cyflawn, ond yn cynnal ymdeimlad o obaith a hiwmor drwyddi draw.

Prif ffocws y nofel yw'r adroddwr yn darganfod ei "cudd" deuluol o'r gorffennol a'r effaith y mae'r darganfyddiad yn ei gael ar ei hun a'i deulu.

Mae'r llyfr wedi'i adeiladu o straeon byrion dyddiedig sy'n cael eu casglu yn benodau mwy o faint, mae'r penodau hyn wedyn yn cael ei rhannu ymhellach i mewn i "achosion" llai gyda theitlau fel: "Feet"; "Father"; "Mother"; a "Crazy Joe". Mae'r strwythur yn rhoi i'r darllenydd cipolwg byr o wahanol agweddau o fywyd yr adroddwr. Mae'r straeon byrion yn rhannu thema gyffredin drwy gynnwys euogrwydd a chywilydd teulu'r adroddwr yn y gorffennol. Mae pwyslais cryf yn cael ei roi ar sut mae rhaniad Catholigion a'r Protestaniaid yn effeithio ar fywyd teuluol yn Derry. Mae cyfrinachau teulu, y gymuned, yr amgylchedd, straeon faer, ac anobaith economaidd, i gyd yn themâu canolog y nofel ac i gyd yn ffactorau sy'n cyfrannu at sut y mae'r adroddwr yn barnu'r byd o'u cwmpas.
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Rossendale a Darwen** (Saesneg: *Rossendale and Darwen*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Rossendale a Darwen yn Swydd GaerhirfrynEtholaeth Rossendale a Darwen yn Swydd Gaerhirfryn
* Swydd Gaerhirfryn yn LloegrSwydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: David Trippier (Ceidwadol)
* 1992–2010: Janet Anderson (Llafur)
* 2010–presennol: Jake Berry (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Cysyniad yn namcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol yw **pegynedd** neu **bolaredd** sydd yn disgrifio sut y dosrennir grym o fewn y system ryngwladol. Mae'n awgrymu bod rhai gweithredyddion mor bwysig eu bod yn "begynau" ac mae'n rhaid i weithredyddion eraill ymateb iddynt trwy ymuno â hwy mewn clymbleidiau (megis cynghrair milwrol neu floc), ymuno â chlymbleidiau gwrthwynebol, neu ddatgan eu hunain yn amhleidiol. Mae cyflwyniad ac ymadawiad gwethredyddion pegynol ar y llwyfan ryngwladol, gan amlaf o ganlyniad i ryfel, yn newid amlinellau'r system.[1]

Yr achos amlycaf o ddeubegynedd yng nghysylltiadau rhyngwladol yw trefn ryngwladol y Rhyfel Oer, pan gafodd y ddau uwchbwer yr Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd feysydd dylanwad eang eu hunain.

Gweler hefyd
------------

* Cydbwysedd grym yng nghysylltiadau rhyngwladol
* Hegemoni

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Evans a Newnham (1998), tt. 438–9.

Ffynonellau
-----------

* Evans, G. a Newnham, J. *The Penguin Dictionary of International Relations* (Llundain, Penguin, 1998).
Rheolir rygbi'r undeb yng Nghymru gan Undeb Rygbi Cymru. Yr haen uchaf o rygbi Cymru yw'r pedwar tim rhanbarthol a ffurfiwyd yn 2003, sy'n chwarae yn y Gynghrair Geltaidd.

O dan y rhain mae'r Principality Premiership, yna Adran Un Asda. Rhennir Adran 2 Asda yn ddaearyddol i Adran 2 Dwyrain ac Adran 2 Gorllewin. Rhennir Adran 3 yn bedwar: Dwyrain, De-ddwyrain, De-orllewin a Gorllewin tra mae Adran 4 a 5 ill dau yn cael eu rhannu yn bump, Dwyrain, De-ddwyrain, De-orllewin, Gorllewin a Gogledd. Dyma'r sefyllfa ar gyfer y tymor 2005-06 ond disgwylir y bydd newidiadau ar gyfer 2006-07.

Guinness Pro12
--------------



Pedwar Rhanbarth Rygbi'r Undeb yng Nghymru

 

Gleision Caerdydd
Caerdydd
Sgarlets Llanelli
Llanelli
Y Gweilch
Abertawe
Castell-
Nedd
Dreigiau Casnewydd Gwent
Casnewydd


* Scarlets Llanelli
* Y Gweilch
* Dreigiau Casnewydd Gwent
* Gleision Caerdydd

Principality Premiership
------------------------

* Aberafan
* Abertawe
* Bedwas
* Caerdydd
* Casnewydd
* Castell Nedd
* Cigfrain Penybont-ar-Ogwr
* Cross Keys
* Glyn Ebwy
* Llanymddyfri
* Llanelli
* Maesteg
* Crwydriaid Morgannwg
* Pontypridd

Adran Un Asda
-------------

* Beddau
* Blackwood
* Bonymaen
* Builth Wells
* Caerffili
* Caerfyrddin
* Cwmllynfell
* Fleur De Lys
* Llangennech
* Llanharan
* Merthyr
* Narberth
* Newbridge
* Pontypŵl
* UWIC
* Waunarlwydd
* Hen Dy Gwyn ar Daf
* Ystrad Rhondda
Mae "rhesymyddiaeth" yn ailgyfeirio i'r erthygl hon. Am ddefnyddiau eraill, gweler rheswm.
Paentiad olew gan Ludwig Seitz (1844–1908) *Ffydd a rheswm yn un*. Sylwer ar Sant Thomas Aquinas yn addysgu yn y cefn a'r ysgrifen: "divinarum veritatum splendor, animo exceptus, ipsam juvat intelligentiam", gan Pab Leo XIII (Aeterni Patris). Galleria dei Candelabri, y Fatican. 
Gallu dyn i feddwl mewn ffordd arbennig ydy **rhesymeg**; troi tybiaethau a damcaniaethau'n gasliad neu'n benderfyniad. Mewn geiriau eraill, dyma'r drefn mae pobl rhesymol yn cynnig rhesymau neu eglurhad dros "achos ac effaith".

Defnyddir y gair "rheswm" hefyd yn fwy llac, fel gair sy'n cyfiawnhau rhywbeth sydd wedi'i ddweud neu ei wneud, e.e. "Dyna'r rheswm pam nad af yno." 

Mae rhesymu'n unigryw i'r natur ddynol ac yn un o ddiffiniadau'r bod dynol. Bellach, cysylltir y gair gyda'r arferiad o ddod i'r penderfyniad cywir gan gyrff sydd mewn awdurdod a sefydliadau addysg. Oherwydd hyn, mae llawer o gyrff eraill yn ceisio hawlio eu defnydd o reswm er mwyn gwella eu delwedd neu fod yn rhan dderbyniol o gymdeithas e.e. cyrff sy'n ymwneud g emosiwn, Yr Ocwlt a ffydd. Gellir edrych ar y tair disgyblaeth hyn fel gwrthwyneb i reswm.

Yr hyn sy'n gwneud rhesymeg yn wahanol i weddill ffurfiau o ymwybyddiaeth yw'r dull gwyddonol bron o fedru cyfiawnhau'r modd mae person wedi dod i gasgliad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Merriam-Webster.com Merriam-Webster Dictionary definition of reason
*Promethëws yn dod a thân i ddynoliaeth*, gan Heinrich Füger, (1817).
*Gweler hefyd Promethëws (gwahaniaethu).*
Ym mytholeg Roeg, un o'r Titaniaid oedd **Promethëws** (Groeg: Προμηθεύς *Prometheus*). Roedd yn enwog am ei gyfrwysdra, ac yn arbennig am ddwyn tân oddi wrth Zeus a'i roi i ddynoliaeth.

Ymddengys y chwedl gyntaf yng ngwaith Hesiod, tua diwedd yr 8fed ganrif CC. Roedd Promethëws yn fab i Iapetus, un o'r titaniaid, a Themis neu Clymene, un o'r Oceanides. Roedd felly yn frawd i Atlas, Menoetius ac Epimethëws.

Roedd Zeus wedi gwrthod tân i'r ddynoliaeth oherwydd ei dwyllo gan un o ystrywiau blaenorol Promethëws. Aeth Promethëws i Olympia, cymerodd dân a'i drosglwyddo i ddynoliaeth. Fel cosb, cadwynwyd ef werth graig, lle roedd eryr yn bwyta ei iau bob dydd; bydda'r iau yn ail-dyfu yn ystod y nos. Gyrrodd Zeus y ferch gyntaf, Pandora, ar frawd Promethëws, Epimethëws, gyda blwch oedd yn cynnwys pob afiechyd a phoen i boeni dynoliaeth.

Y ddrama enwocaf ar y pwnc yw trasiedi *Promethëws yn Rhwym*, a briodolir i Aeschylus; yn ôl pob tebyg y rhan gyntaf o drioleg *Prometheia*, er nad yw'r rhannau eraill wedi eu cadw.

Enwir y lloeren Promethëws ar ôl y cymeriad mytholegol.
Croniclydd o Sais oedd **Raphael Holinshed** (tua 1525 – tua 1580) sydd yn nodedig am ei hanesion o Loegr, yr Alban, ac Iwerddon a elwir *Holinshed's Chronicles*, a fyddai'n gloddfa o ddeunydd hanesyddol i Shakespeare a llenorion eraill yr oes.

Hannodd ei deulu o Swydd Gaer, mae'n debyg, ac yn ôl yr hynafiaethydd Anthony Wood, gweinidog ydoedd. Ymsefydlodd yn Llundain ar ddechrau teyrnasiad y Frenhines Elisabeth, oddeutu 1560, a fe'i huriwyd fel cyfieithydd gan yr argraffwr Reginald Wolfe. Bwriadai Wolfe gyhoeddi gwaith hanes cyffredinol, ac yn sgil ei farwolaeth ym 1573 aeth Holinshed ati i gyfyngu ar destun arfaethedig y cywaith a chynllunio cyfres o groniclau o Brydain ac Iwerddon.

Cyhoeddwyd y *Chronicles of England, Scotlande, and Irelande* mewn dwy gyfrol ym 1577, wedi ei gyflawni gan Holinshed gyda chymorth awduron eraill. Dyma'r hanes di-dor, ac awdurdodol, cyntaf o Loegr yn iaith y werin. Ysgrifennodd Holinshed *The Historie of England* ar ben ei hunan. William Harrison yw awdur *The Description of England*, a bu'r *Description of Ireland* yn gyfraniad o Richard Stanyhurst ac Edmund Campion. Cyfieithiadau ac addasiadau yw'r *History of Ireland*, *History of Scotland*, a *Description of Scotland*. Cafodd rhannau o'r *History of Ireland* eu sensro gan y Cyfrin Gyngor.

Ailargraffwyd y *Chronicles*, gyda diweddariad, ym 1587 dan olygyddiaeth John Hooker (ffugenw: Vowell), gyda rhannau gwleidyddol sensitif unwaith eto wedi eu dileu. Dyma'r argraffiad poblogaidd a ddefnyddiwyd yn fynych gan William Shakespeare, Edmund Spenser, Samuel Daniel, a Christopher Marlowe. Hon oedd un o brif ffynonellau Shakespeare ar gyfer *Macbeth*, *King Lear*, a *Cymbeline*, a nifer o'i ddramâu hanes am frenhinoedd Lloegr.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Margaret Drabble (gol.), *The Oxford Companion to English Literature* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1995), t. 475.
Un o dri math o bla a achosir gan facteria *Yersinia pestis* yw **pla biwbonig** neu **pla llinorog**. ("Pla septisemig" a "phla niwmonig" yw'r ddau arall.) Lledaenir pla bubonig fel arfer gan chwain heintus o anifeiliaid bach (yn enwedig o lygod mawr). Ar ôl i chwain heintus frathu bod dynol, mae'r bacteria'n teithio trwy'r pibellau lymff i nod lymff, gan beri iddo chwyddo. Un i saith diwrnod ar ôl i'r dioddefwr gael ei heintio, bydd ef neu hi'n profi symptomau gan gynnwys twymyn, cur pen, a chwydu. Mae'r nodau lymff yn yr ardal agosaf at y brathiad chwain yn mynd yn chwyddedig ac yn boenus, ac efallai y byddant yn torri ar agor.

Heb driniaeth, mae pla yn arwain at farwolaeth o 30% i 90% o'r rhai sydd wedi'u heintio. Fel arfer mae marwolaeth, os yw'n digwydd, yn digwydd o fewn deg diwrnod. Nid oes brechlyn effeithiol i atal pla. Mae sawl gwrthfiotig yn effeithiol ar gyfer triniaeth, ond hyd yn oed gyda thriniaeth, mae tua 10% o ddioddefwyr yn marw.

Rhwng 2010 a 2015 roedd 3,248 o achosion wedi'u dogfennu ledled y byd, a arweiniodd at 584 o farwolaethau. Y gwledydd sydd â'r nifer fwyaf o achosion yw Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo, Madagasgar a Periw.

Y pla biwbonig oedd achos y Pla Du a ysgubodd trwy Asia, Ewrop ac Affrica yn y 14g gan ladd amcangyfrif o 50 miliwn o bobl. Roedd y clefyd hefyd yn gyfrifol am y Pla Iwstinian yn yr Ymerodraeth Fysantaidd yn y 6g, yn ogystal â'r epidemig enfawr a effeithiodd ar Tsieina, Mongolia ac India a ddechreuodd yn nhalaith Yunnan ym 1855.

Mae'r term "biwbonig" yn deillio o'r gair Groeg βουβών, sy'n golygu "arffed".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Plague"; Cyfundrefn Iechyd y Byd; adalwyd 19 Awst 2020
Chogyal (brenin) cyntaf Teyrnas Sikkim, sydd yn un o daleithiau India heddiw, oedd **Phuntsog Namgyal** (1604–1670). Cafodd ei gysegru yn chogyal yn 1642 yn 38 oed. Roedd Phuntsog yn ddisgynnydd yn y bumed ach o Guru Tashi, tywysog o'r 13g yn Nhŷ Mi-nyak yn Kham, dwyrain Tibet.

Yn ôl y chwedl, roedd Guru Rinpoche, sant Bwdhaidd Tibetaidd o'r 9g, wedi rhagweld y byddai un "Phuntsog o'r dwyrain" yn dod yn chogyal Sikkim. Yn 1642, daeth tri lama o Dibet i chwilio amdano. Ger safle y Gangtok bresennol daethant ar draws dyn yn gwneud iogwrt. Cawsant groeso anrhydeddus a daethant i sylweddoli mae hwn oedd y dyn roeddent yn chwilio amdano. Coronwyd Phuntsog ar safle chorten Norbughang yn Yuksom, yn y bryniau coediog, lle sefydlodd ei brifddinas.

Gyda chymorth y tri lama, aeth Phuntsog ati i droi'r bobl Lepcha leol yn Fwdhyddion ac ehangodd ei deyrnas i gyfeiriad y dwyrain i fyny i Ddyffryn Chumbi yn Nhibet, dros y Nathu La, i'r de i gynnwys ardal bresennol Darjeeling, a rhannau o ddwyrain Nepal.

Rhanwyd y deyrnas newydd yn ddeuddeg Dzong (ardal) dan reolaeth dzongpon (llywodraethwr) Lepcha. Cofir Phuntsog heddiw fel y brenin a sefydlodd yr enwad Nyingmapa ("Yr Hetiau Cochion") yn Sikkim. Cafodd ei olynu gan ei fab Tensun Namgyal in 1670.
Mae ***Rocky*** (1976) yn ffilm a ysgrifennwyd gan ac yn serennu Sylvester Stallone. Cyfarwyddwyd y ffilm gan John G. Avildsen. Adrodda hanes Rocky Balboa, sy'n dilyn y Freuddwyd Americanaidd. Chwarae Stallone rhan casglwr dyledion caredig sy'n gweithio i fenthyciwr arian diegwyddor yn Philadelphia. Mae Balboa hefyd yn ymladdwr mewn clybiau sy'n cael cyfle ym mhencampwriaeth pwysau trwm y byd pan mae'r cystadleuydd arall yn torri ei law.

Gwnaed y ffilm am $1.1 miliwn, swm cymharol fechan, ac fe'i ffilmiwyd mewn 28 niwrnod. Gwnaeth y ffilm dros $117.2 miliwn yn y swyddfa docynnau, ac enillodd dair Oscar gan gynnwys y Ffilm Orau. Derbyniodd y ffilm feirniadaethau canmoladwy a daeth Stallone yn un o brif ser Hollywood. Arweiniodd y ffilm at bum ffilm ddilynol: Rocky II, III, IV, V, a Rocky Balboa.

Dolenni Allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol Cefnogwyr Rocky
* *Rocky* @ Rotten Tomatoes
* *Rocky* @ yn y Sports Movie Guide Archifwyd 2010-10-08 yn y Peiriant Wayback.
* ESPN.com Erthyglau Tudalen 2:
	+ Reel Life *Rocky* gan Jeff Merron
	+ The Making of *Rocky* gan Sylvester Stallone
	+ A Movie of Blood, Spit and Tears gan Royce Webb
	+ Six Little Known Truths about *Rocky* gan Ralph Wiley
	+ Which *Rocky* is the real champ? gan Bill Simmons

Chwiliwch am ***Rocky***  
yn Wiciadur.
Pysgodyn sy'n byw yn y môr ac sy'n perthyn i deulu'r Sebastinae ydy'r **pysgodyn coch** sy'n enw gwrywaidd; lluosog: **pysgod coch(ion)** (Lladin: *Sebastes marinus*; Saesneg: *Rose fish*).

Mae ei diriogaeth yn cynnwys Môr y Gogleddac mae i'w ganfod ar arfordir Cymru.

Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Heb ei gwerthuso' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth gan nad oes data digonol.

Mae'r math yma o bysgodyn yn cael ei bysgota ar gyfer y bwrdd bwyd.

Cysylltiadau â phobl
--------------------

Roedd Peter Benoit o’r Bermo yn edrych ymlaen yn ddiweddar at gael tamaid o bysgodyn coch i de. Mi brynodd ddarn o bysgodyn coch wedi ei rewi mewn paced yn yr archfarchnad leol. Sylwodd ar y paced fod y darn o bysgodyn wedi ei ddal yng ngogledd Môr yr Iwerydd. "Mi wnaiff hwnna'r tro" meddai gan hanner meddwl am effaith ei ddewisiadau siopio ar yr amgylchedd - dydi Spitzbergen neu Ynysoedd y Ffaero ddim yn ben draw'r byd, ond tybed?
Ar ôl cyrraedd adref darllenodd y print mân:

*PACKED IN CHINA*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan www.marinespecies.org; adalwyd 4 Mai 2014
2. ↑  Bwletin Llên Natur Rhif 10

* Termau safonol Gwefan Llên Natur
Cynhaliwyd **refferendwm y Bleidlais Amgen i'r Deyrnas Unedig** ar 5 Mai 2011 lle bwrwyd pleidlais dros neu yn erbyn newid y dull presennol o bleidleisio. Ar yr un pryd ag etholiad y Cynulliad 2011 cafwyd pleidlais a ddylai Aelodau Seneddol Tŷ'r Cyffredin gael eu hethol trwy system bleidleisio y bleidlais amgen (AV), neu i aros gyda system y cyntaf i'r felin (FPTP).

Cytunwyd ar y refferendwm fel rhan o Gytundeb Clymblaid y Ceidwadwyr - Democratiaid Rhyddfrydol a luniwyd ar ôl etholiad cyffredinol 2010. Cyflwynwyd y syniad o refferendwm gerbron y Senedd ym mis Gorffennaf 2010 a chafodd ei ddyrchafu ar 16 Chwefror 2011 fel rhan o'r Ddeddf System Pleidleisio Seneddol ac Etholaethau 2011. Dyma oedd yr ail dro yn unig i refferendwm gael ei chynnal yn holl wledydd y Deyrnas Unedig yn hanes gwledydd Prydain, gyda'r tro cyntaf yn cael ei chynnal yn refferendwm y Gymuned Ewropeaidd ym 1975. Fodd bynnag, dyma oedd y refferendwm cenedlaethol cyntaf nad oedd yn ymgynghorol yn unig; roedd yn refferendwm ôl-ddeddfwriaethol, yn gyfreithiol ar ran y llywodraeth, beth bynnag fo'r canlyniad.

Canlyniadau
-----------

Cyfrif o'r pleidleisiau yn ôl "Rhanbarth". Pinc: Yn erbyn; Melyn: O blaid. Ni phleidleisiodd yr un rhanbarth o blaid newid y system.
Yng Nghymru pleidleisiodd 325,349 o blaid newid a 616,307 yn erbyn. Ledled gwledydd Prydain pleidleisiodd 69% yn erbyn unrhyw newid a 31% o blaid.

Pleidleisiodd 0.95 miliwn o bobl yng Nghymru, sef 41.7% oedd â'r hawl i bleidleisio, o'i gymharu â 9.8 miliwn (41.8%) ledled gwledydd Prydain. Yn ôl sawl sylwebydd gwleidyddol, roedd pobl yn pleidleidio yn erbyn Nick Clegg.

### Y pleidiau gwleidyddol

| Barn y pleidiau gwleidyddol ynglŷn â'r Refferendwm | Dros Pleidlais Amgen (Ie) | Dim barn swyddogol | Dros system bresennol "y cyntaf i'r felin" (Na) |
| --- | --- | --- | --- |
| Pleidiau sy'n cael eu cynrychioli yn Nhŷ'r Cyffredin | Y Democratiaid RhyddfrydolPlaid Genedlaethol yr AlbanSinn FéinPlaid CymruSDLPPlaid Werdd Cymru a LloegrAlliance Party of Northern Ireland | Y Blaid Lafur | Y Blaid GeidwadolPlaid yr Unoliaethwyr Democrataidd |
| Pleidiau a gynrychiolir yn Senedd Ewrop neu gynulliad rhanbarthol | UKIPPlaid Werdd yr Alban |  | BNPPlaid Unoliaethol UlsterPlaid Werdd Gogledd Iwerddon |
| Pleidiau llai | Y Blaid RyddfrydolDemocratiaid LloegrY Blaid GristnogolCyngrair Cristnogion (DU)Plaid y Môr LadronUnited Kingdom Libertarian Party | Y Blaid Dros BarchPlaid Sosialaidd Gwledydd Prydain | Traditional Unionist VoicePlaid Gomiwnyddol Gwledydd PrydainSocialist Party of England and Wales |

Dolennau allanol
----------------

* Gwefan Saesneg *Electoral Reform Society* Archifwyd 2010-08-31 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Referendum on voting system goes ahead after Lords vote". *BBC News*. 17 February 2011. Cyrchwyd 17 February 2011.
2. ↑  Gwefan Gymraeg y BBC
Ffilm wyddonias gan y cyfarwyddwr Carlos Atanes yw ***Próxima*** a gyhoeddwyd yn 2007. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Próxima*** ac fe’i cynhyrchwyd yn Sbaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Carlos Atanes. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hans Richter, Arantxa Peña ac Abel Folk. Mae'r ffilm *Próxima (ffilm o 2007)* yn 116 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2007. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *300* sef ffilm ryfel llawn cyffro gan Zack Snyder. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Carlos Atanes ar 8 Tachwedd 1971 yn Barcelona. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1987 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Carlos Atanes nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Ebrill 2016.