**Maes Awyr Rhyngwladol y Frenhines Alia** (IATA: **AMM**, ICAO: **OJAI**) (Arabeg: مطار الملكة علياء الدولي‎ ; wedi'i drawslythrennu : Matar Al-Malikah Alia Ad-Dowali) yw prif faes awyr Gwlad Iorddonen. Mae wedi'i leoli yn Zizya 30 kilometre (20 mi)
 i'r de o'r brifddinas, Amman. Fe'i henwyd ar ôl y Frenhines Alia, a fu farw mewn damwain hofrennydd ym 1977. Mae'r maes awyr yn gartref i awyrennau sy'n hedfan dan faner genedlaethol y wlad: *Cwmni Hedfan Frenhinol yr Iorddonen* ac mae'n gweithredu fel canolbwynt mawr i *Awyrennau Gwlad Iorddonen*.

Cafodd terfynell newydd o'r radd flaenaf ei sefydlu ym mis Mawrth 2013 i ddisodli dwy derfynfa teithwyr hŷn y maes awyr ac un derfynfa cargo. Cafodd y tri therfyn gwreiddiol eu darfod unwaith i'r derfynfa newydd ddechrau gweithredu'n swyddogol. Yn 2014, derbyniodd y maes awyr newydd y wobr "Gwelliant Gorau yn ôl Rhanbarth: y Dwyrain Canol" a gwobr "Maes Awyr Gorau yn ôl Rhanbarth: Dwyrain Canol" gan y Cyngor Maes Awyr Rhyngwladol. Rhoddir y gwobrau i'r meysydd awyr a darparodd y boddhad cwsmeriaid uchaf yn yr Arolwg ASQ.

Ystadegau
---------

Gweld ymholiadau Wicidata a chyfieithu.

Hanes
-----

Cafodd Maes Awyr Rhyngwladol y Frenhines Alia (QAIA) ei adeiladu ym 1983  mewn ymateb i'r cynnydd mewn traffig y maes awyr. Doedd Maes Awyr Sifil Amman yn methu darparu ar ei gyfer. Ar y pryd, roedd traffig teithwyr yn cynyddu uwchlaw'r cyfartaledd rhyngwladol, gan gofnodi twf 25-30% y flwyddyn a rhoi pwysau sylweddol ar gyfleusterau'r maes awyr er gwaethaf ehangu a datblygu parhaus. Ym 1981, roedd nifer y teithwyr a oedd yn cyrraedd, yn gadael ac yn teithio dros 2.3 miliwn, tra bod traffig cargo wedi cyrraedd 62,000 o dunelli a thraffig awyrennau, ar ei frig, wedi cyrraedd 27,000 o symudiadau.

Ymgymerodd Gweinidogaeth Trafnidiaeth Gwlad Iorddonen i adeiladu maes awyr rhyngwladol newydd gyda digon o gapasiti i ymdopi â'r galw yn y dyfodol agos. Cafodd QAIA ei adeiladu ar amcangyfrif o gyfanswm cost o 84 miliwn doller Iorddonaidd. Cynlluniwyd cyfleusterau teithwyr i wasanaethu 3.5 miliwn o deithwyr y flwyddyn.

Ers hynny mae QAIA wedi tyfu i fod yn brif borth rhyngwladol y deyrnas ac yn fan sefyll i gwmnïau hedfan rhyngwladol yn y Dwyrain Canol. Erbyn 2012, roedd QAIA yn gwasanaethu dros 6 miliwn o deithwyr a 40 o gwmnïau hedfan ar draws y byd ar gyfartaledd.

Yn 2007 dewisodd Llywodraeth Gwlad Iorddonen Grŵp Maes Awyr Rhyngwladol (AIG) drwy dendr agored i weithredu, ailsefydlu a rheoli QAIA dan gytundeb consesiwn 25 mlynedd. Mewn ymateb i'r ymchwydd parhaus mewn traffig teithwyr ar y pryd, bu AIG hefyd yn gyfrifol am adeiladu terfynell newydd. Terfynell byddai, nid yn unig yn ehangu capasiti blynyddol y maes awyr o 3.5 miliwn o deithwyr, ond byddai hefyd yn cyflwyno "profiad teithio unigryw" i helpu i hyrwyddo sefyllfa QAIA fel canolbwynt tramwy arbenigol yn y rhanbarth.

Yn unol â hynny, buddsoddodd AIG amcangyfrif o US $ 750 miliwn wrth adeiladu'r derfynfa newydd.

Mae'r derfynfa newydd hefyd yn addas ar gyfer traffig teithwyr blynyddol cynyddol, gan gymryd capasiti gwreiddiol y maes awyr o 3.5 miliwn o deithwyr y flwyddyn i 7 miliwn.

Wedi'i sefydlu ar 14 Mawrth 2013, gan y Brenin Abdullah II, lansiwyd y maes awyr newydd yn swyddogol yn dilyn trosglwyddiad gweithredol dros nos. Gadawodd yr awyren olaf o'r hen derfynfa am 10:05 pm ar 20 Mawrth 2013, wedyn symudwyd yr holl weithrediadau i'r derfynfa newydd, lle gadawodd yr hediad cyntaf am 2:30 am ar 21 Mawrth 2013.

Ar 20 Ionawr 2014, lansiodd AIG ail gam ehangu QAIA, wedi'i brisio ar gyfanswm cost o fwy nag US $ 100 miliwn. Wedi'i gwblhau yn 2016, cododd yr ail gam ehangu capasiti traffig teithwyr blynyddol QAIA i hyd at 12 miliwn ac fe'i prisiwyd yn $ 1 biliwn, gan ddilyn hynny trwy gefnogi nodau strategaeth twristiaeth Iorddonen i fod yn ganolbwynt tramwy rhanbarthol ar gyfer teithio hamdden a busnes. Y nod yw galluogi'r hwb ymdopi a 16 miliwn o deithwyr yn flynyddol erbyn diwedd y cyfnod amser consesiwn yn 2032. Yn dilyn ehangu'r maes awyr, gweithredodd Emirates wasanaeth Airbus A380 i Amman, gan ddathlu 30 mlynedd o weithrediad Emirates i'r Iorddonen. Roedd y super jumbo (rhif cofrestru A6-EUC) yn gweithredu EK901 / EK902 ar Fedi 25, 2016, a hwn oedd y gwasanaeth A380 cyntaf erioed i'r Lefant.

Terfynell
---------

Crëwyd dyluniad newydd QAIA gan benseiri Foster and Partners. Ei brif nodwedd yw'r to a ysbrydolwyd gan bebyll Bedouin ac mae'n cynnwys 127 cromen goncrid, pob un yn pwyso hyd at 600 tunnell fetrig.

Mae gan y maes awyr dair lolfa. Gweithredir un gan Awyrennau Brenhinol Gwlad Iorddonen ar gyfer teithwyr busnes a dosbarth cyntaf. Mae un yn cael ei weithredu gan *Airport Hotel* wrth ymyl Cynulliad y Gogledd. Mae'r olaf a redir gan y gweithredwr telathrebu Zain Jordan ar gyfer ei gwsmeriaid VIP. Ehangwyd gofod manwerthu o 25% yn y derfynfa newydd, gan gynnwys dros 6,000 square metre (65,000 tr sg)
. Mae'r derfynfa yn cynnwys nifer o leoliadau bwyd a diod ryngwladol sy'n cynnwys bwytai, archfarchnadoedd a rhostir cnau; ardal fwy di-doll; lle chwarae i blant; siopau ychwanegol; a chysylltedd rhyngrwyd.

Rheolaeth y maes awyr
---------------------

Mae Grŵp Rhyngwladol yr Iorddonen (AIG) yn gwmni Iordonaidd a ffurfiwyd i adsefydlu, ehangu a gweithredu Maes Awyr Rhyngwladol y Frenhines Alia o dan gytundeb consesiwn Adeiladu-Gweithredu-Trosglwyddo 25 mlynedd o hyd. Dyfarnwyd y consesiwn i AIG yn 2007 gan Lywodraeth Gwlad Iorddonen ar ôl tendr rhyngwladol agored a oruchwyliwyd gan Gorfforaeth Cyllid Rhyngwladol Banc y Byd yn gweithredu fel cynghorydd i'r Llywodraeth. Mae cyfranddeiliaid AIG yn bartneriaid Ffrengig, Gwlff Persia, a Phalestina. O 2018, mae 51% o'r cyfranddaliadau yn eiddo i Aéroports de Paris (ADP). Y cyfranddeiliaid eraill yw Buddsoddiadau Meridiam Gorllewin Ewrop (32%), Mena Airport Holding Ltd (a ariennir gan yr IDB; 12.75%) a'r Grŵp EDGO (sy'n eiddo i'r teulu al-Masri; 4.75%).

Drwy'r fframwaith partneriaeth cyhoeddus-preifat, mae'r Llywodraeth yn cadw perchnogaeth y maes awyr ac yn derbyn 54.47% o refeniw gros y maes awyr am y chwe blynedd gyntaf, a 54.64% o'r refeniw gros ar gyfer y 19 mlynedd sy'n weddill o dymor 25 mlynedd y cytundeb .

Fel rhan o'i bartneriaeth gyhoeddus-breifat â Llywodraeth Gwlad Iorddonen, mae AIG yn cydweithio'n agos â'r Llywodraeth o ddydd i ddydd ar yr holl faterion sy'n ymwneud â'r maes awyr. Mae uned rheoli prosiect penodol o fewn Gweinidogaeth Trafnidiaeth Gwlad Iorddonen yn goruchwylio'r prosiect ar gyfer y Llywodraeth. Mae'r Weinyddiaeth Drafnidiaeth yn derbyn datganiadau ariannol blynyddol llawn yn ogystal ag adroddiadau ariannol a gweithredol chwarterol.

Cargo
-----

Mae gan Faes Awyr y Frenhines Alia symiau amrywiol o draffig cargo, heb eu trefnu a'u trefnu. Mae amryw o gwmnïau awyrennau, gan gynnwys Cwmni Cargo Brenhinol Gwlad Iorddonen, yn gweithredu teithiau awyrennau heb eu trefnu i mewn ac allan o Faes Awyr y Frenhines Alia i wahanol rannau o'r byd. O 2015, daeth y Frenhines Alia yn ganolbwynt i rai o deithiau contract milwrol yr Unol Daleithiau a oedd yn cyflenwi peiriannau ac offer i'r rhanbarth.

Ystadegau
---------

Y maes awyr newydd
Gellir gweld trosolwg ffedog gyda'r hen derfynell yn weladwy

**Niferoedd Teithwyr**| Blwyddyn | Cyfanswm teithwyr | Twf |
| --- | --- | --- |
| 2002 | 2,334,779 |  |
| 2003 | 2,358,475 | 1% |
| 2004 | 2,988,174 | 21% |
| 2005 | 3,301,510 | 9% |
| 2006 | 3,506,070 | 6% |
| 2007 | 3,861,126 | 9% |
| 2008 | 4,477,811 | 14% |
| 2009 | 4,770,769 | 6% |
| 2010 | 5,422,301  | 12% |
| 2011 | 5,467,726 | 1% |
| 2012 | 6,250,048 | 13% |
| 2013 | 6,502,000  | 4% |
| 2014 | 7,089,008  | 9% |
| 2015 | 7,095,685  | 0% |
| 2016 | 7,410,274  | 4.4% |
| 2017 | 7,914,704  | 6.8% |
| 2018 | 8,425,026  | 6.5% |

**Symudiad awyrennau**| Blwyddyn | Cyfanswm symudiadau Awyrennau |
| --- | --- |
| 2007 | 44,672 |
| 2008 | 51,314 |
| 2009 | 57,726 |
| 2010 | 62,863 |
| 2011 | 63,426 |
| 2012 | 67,190 |
| 2014  | 73,125 |
| 2015 | 73,584 |
| 2016 | 73,784 |
| 2017  | 74,044 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ghazal, Mohammad (14 Mawrth 2013). "King Abdullah Opens New Queen Alia Airport Terminal". *The Jordan Times*. Amman, Jordan: Jordan Press Foundation. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 11 Mai 2014. Cyrchwyd 4 Chwefror 2014.
2. ↑  "Middle East". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-03-14. Cyrchwyd 4 Mehefin 2015.
3. ↑  "Arab Passengers' Airlines Framework and Performance" (PDF). Economic Research Forum. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 23 Ebrill 2014. Cyrchwyd 4 Chwefror 2014.
4. 1 2 3  *Tribute to King Abdullah II of Jordan – Celebrating 15 Years of Leadership, "Celebrating 30 Years of Queen Alia International Airport"*.
5. 1 2  "QAIA Project". Airport International Group. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-04-12. Cyrchwyd 4 Chwefror 2014.
6. ↑  "Queen Alia International Airport Takes Jordan's Aviation Industry to New Horizons" (Press release). Amman, Jordan: Airport International Group. 14 Tachwedd 2011. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2019-04-12.. Adalwyd 4 Chwefror 2014.
7. 1 2  Maslen, Richard (27 Mawrth 2013). "New Terminal Opening Boosts Queen Alia Airport's Capacity". *Routesonline*. Manchester, United Kingdom: UBM Information Ltd. Cyrchwyd 4 Chwefror 2014.
8. ↑  "AIG Makes Substantial Headway in the Renovations of QAIA's Warehouses" (Press release). Amman, Jordan: Airport International Group. 28 Awst 2012. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2019-04-12.. Adalwyd 4 Chwefror 2014.
9. ↑  "New QAIA Terminal Officially Launches Full Operations" (Press release). Amman, Jordan: Airport International Group. 21 Mawrth 2013. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2019-04-12.. Adalwyd 4 Chwefror 2014.
10. ↑  "Upgraded airport greets 8m passengers". The Business Report. Cyrchwyd 14 Tachwedd 2018.
11. ↑  "New phase of airport expansion completed, inaugurated". 6 Medi 2016. Cyrchwyd 20 Mai 2018.
12. ↑  "Queen Alia International Commences Second Phase of US$100m Expansion Project". Passenger Terminal Today.Com. Cyrchwyd 20 Mai 2014.
13. ↑  "Official Opening of Queen Alia International Airport in Amman, Jordan" (Press release). Amman, Jordan: Foster + Partners. 21 Mawrth 2013.. Adalwyd 4 Chwefror 2014.
14. ↑  Dalgamouni, Rand (9 Mawrth 2013). "New QAIA Terminal Gears Up for Opening Day". *The Jordan Times*. Amman, Jordan: Jordan Press Foundation. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 11 Mawrth 2014. Cyrchwyd 4 Chwefror 2014.
15. ↑  "Queen Alia International Airport Project, Jordan" (PDF). Norton Rose Fulbright. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 22 Ebrill 2014. Cyrchwyd 4 Chwefror 2014.
16. ↑  "Jordan Times". *www.jordantimes.com*. Cyrchwyd 20 Mai 2018.
17. ↑  "Queen Alia International Airport (QAIA)". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-01-07. Cyrchwyd 4 Mehefin 2015.
18. 1 2  "خبرني : أسواق : مطار الملكة علياء يستقبل 7 ملايين مسافر بـ 2014". Cyrchwyd 4 Mehefin 2015.
19. ↑  "خبرني : أسواق : مطار الملكة علياء يستقبل 7 ملايين مسافر بـ 2014".
20. ↑  "مطار الملكة علياء الدولي يسجل أعلى حركة مسافرين في تاريخه". Cyrchwyd 20 Mai 2018.
21. 1 2 3  "Queen Alia International Airport Welcomes Over 7.9 Million Passengers in 2017". *Airline International Group*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-08-03. Cyrchwyd 20 Mai 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 235537214
* SUDOC: 031864449

 |