recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pentref bychan yng nghymuned Llangernyw, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Pandy Tudur** neu **Pandytudur**. Saif lle mae'r ffordd B5384 i gyfeiriad Gwytherin yn gadael y briffordd A548 rhwng Llanrwst a Llangernyw.

Mae Eisteddfod Pandy Tudur yn cael ei chynnal yn flynyddol; dathlodd ei phen blwydd yn gant a hanner oed yn 2006. Cynhaliwyd yr eisteddfod gyntaf ar 26 Mehefin, 1856, gydag Eben Fardd yn beirniadu. Roedd yn arfer cael ei chynnal yn ysgol Pandy Tudur, sydd yn awr wedi cau, ond ers y 1970au mae'n cael ei chynnal yng Nghanolfan Addysg Bro Cernyw, Llangernyw.

Pandy Tudur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 22 Tachwedd 2021
2. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
Mae **Foel Wen** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn rhwng Llandrillo a Llanarmon Dyffryn Ceiriog; cyfeiriad grid SJ099333. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 633 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 691 metr (2267 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Fraith** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SN756183. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 525 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 602 metr (1975 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Boeth** yn gopa mynydd a geir yn Arenig rhwng y Bermo a Betws-y-Coed a'r Bala - i'r de o Gwm Prysor; cyfeiriad grid SH779342. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 598.6 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 615.4 metr (2019 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel-ganol** yn gopa mynydd a geir yn y Carneddau yn Eryri, hanner ffordd rhwng Abergwyngregyn (Gwynedd) a Llanfairfechan (Sir Conwy); cyfeiriad grid SH688715. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 496 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 536 metr (1759 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Foel Uchaf** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon i'r dwyrain o Fachynlleth, rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN802911. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 531 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 565 metr (1854 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Ispri** yn fryn 321m ger Llanelltud yn ne Gwynedd sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Tachwedd 1996 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 19.96 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Foel Fawr (Mynydd Maentwrog)** yn gopa mynydd a geir yn Arenig i'r de-ddwyrain o Lan Ffestiniog, Gwynedd; cyfeiriad grid SH726394. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 486m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 528 metr (1732 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ffilm gyffro seicolegol am drosedd yw ***Forensic*** a gyhoeddwyd yn 2020. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Forensic*** ac fe’i cynhyrchwyd yn India. Lleolwyd y stori yn Thiruvananthapuram. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a Malayalam. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mamta Mohandas, Prathap K. Pothan, Rajesh Hebbar, Renji Panicker, Saiju Kurup, Anil Murali, Mohan Sharma, Ramu, Tovino Thomas, Devi Ajith, Reba Monica John, Anjali Nair a Rony David. Mae'r ffilm *Forensic (ffilm o 2020)* yn 134 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2020. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Run*. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi: "Forensic (2020): Release Info". *Internet Movie Database* (yn Saesneg). Cyrchwyd 4 Ebrill 2021.
Term a ddefnyddir yn y Deyrnas Unedig i ddisgrifio papurau newydd difrif sy'n sylwi'n drwyadl ar wleidyddiaeth, economeg, a newyddion tramor yw **papurau newydd safonol** (Saesneg: *quality press*). Fe'u gelwir hefyd yn "y trymion" (Saesneg: *the heavies*), sy'n cyfeirio at faint a phwysau'r papurau eu hun yn ogystal â'u cynnwys difrif.

Y papurau cenedlaethol a gynhwysir gan amlaf yn y categori hwn yw *The Times*, *The Daily Telegraph*, *The Guardian*, *The Independent*, a'u hargraffiadau cyfatebol ar Ddydd Sul, a'r *Financial Times*. Arferid cyhoeddi'r rhain i gyd mewn fformat yr argrafflen, ond newidodd y *Times* a'r *Independent* i faint tabloid yn 2004, a'r *Guardian* yn faint Berliner yn 2005. Cyferbynnir y rhain gyda'r tabloidau (megis *The Sun* a'r *Daily Mirror*) a phapurau canol y farchnad (megis y *Daily Mail* a'r *Daily Express*), sy'n fwy tebygol, yn enwedig yn achos y tabloidau, o ganolbwyntio ar enwogion a straeon cyffrous a chynhyrfus.

Anelir y papurau newydd safonol at gynulleidfa o ddarllenwyr sy'n llai o faint ond o "ben ucha'r farchnad". Cyhuddir yr adran hon o'r wasg o elitiaeth gan rai o newyddiadurwyr y papurau sy'n fwy poblogaidd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Papurau newydd safonol", *Esboniadur* (Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol). Adalwyd ar 19 Mawrth 2021.
2. 1 2  Tony Harcup. *A Dictionary of Journalism* (Rhydychen: Oxford University Press, 2014), t. 256.
3. 1 2  Harcup. *Dictionary of Journalism* (2014), t. 125.
Athronydd a chymdeithasegydd o Awstria oedd **Otto Neurath** (10 Rhagfyr 1882 – 22 Rhagfyr 1945). Dadleuodd dros "Undod y Gwyddorau" a chymwyso athroniaeth er budd gwyddoniaeth. Defnyddiodd positifiaeth resymegol i lunio sail i ddamcaniaeth economaidd ymddygiadol.

Cafodd ei addysg yn Fienna a Berlin. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf bu'n rhan o weriniaeth gomiwnyddol Bafaria, a chafodd ei garcharu am hynny. Dychwelodd i Fienna i ymgyrchu dros ddiwygiadau Marcsaidd, ac yno bu'n rhan o Gylch Fienna. Fe drefnodd cynadleddau rhyngwladol mewn ymdrech i hybu'r cyfathrebu rhwng disgyblaethau'r gwyddorau, a golygodd y gwyddoniadur *International Encyclopedia of Unified Science* (1937). Symudodd i'r Iseldiroedd ym 1934, ac i Loegr ym 1941 i ffoi o'r Natsïaid.

Ysgrifennodd Neurath ar amryw bynciau, gan gynnwys systemau dosbarthu, cymdeithaseg gymharol, ac economeg.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd yn Fienna yn fab i'r economegydd Iddewig Wilhelm Neurath a'i wraig Gertrud Kaempffert. Cafodd Otto ei fagu'n Gatholig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Otto Neurath. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Hydref 2017.
2. ↑  (Saesneg) Otto Neurath, *Stanford Enyclopedia of Philosophy*. Adalwyd ar 11 Hydref 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 24164
* LCCN: n82043653
* ISNI: 0000 0001 0860 8561
* GND: 118587420
* SELIBR: 261166
* SUDOC: 028400496
* BNF: cb120243072 (data)
* ULAN: 500222826
* MGP: 206951
* NLA: 35380830
* NDL: 00524743
* NKC: jn20000720193
* BNE: XX1047615

 |
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Leotiaceae* yw'r **Pennau jeli** (Lladin: ***Leotia lubrica***; Saesneg: *Jellybaby*). 'Pennau Jeli' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r teulu *Leotiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Helotiales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop, Awstralia, Asia a Gogledd America. Fe'i ceir hefyd yn Seland Newydd.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Leotiaceae
-----------------------------------

Mae gan **Pennau jeli** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Alatospora acuminata* | Alatospora acuminata |  |
|
| *Alatospora crassipes* | Alatospora crassipes |  |
|
| *Alatospora flagellata* | Alatospora flagellata |  |
|
| *Alatospora pulchella* | Alatospora pulchella |  |
|
| *Halenospora varia* | Halenospora varia |  |
|
| *Pezoloma petiolatum* | Pezoloma petiolatum |  |
|
| *Pezoloma rhodocarpa* | Pezoloma rhodocarpa |  |
|
| *Pezoloma scanicum* | Pezoloma scanicum |  |
|
| *Pezoloma websteri* | Pezoloma websteri |  |
|
| *Potridiscus polymorphus* | Potridiscus polymorphus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Pennau jeli** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr William Beaudine yw ***Foreign Agent*** a gyhoeddwyd yn 1942. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Herbert Rawlinson, Gale Storm, Fee Malten, Kenneth Harlan, Ivan Lebedeff, Edward Peil, Boyd Irwin a David Clarke. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1942. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Casablanca* sy’n glasur o ffilm Americanaidd am ramant a rhyfel, gan y cyfarwyddwr ffilm Michael Curtiz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William Beaudine ar 15 Ionawr 1892 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Canoga Park ar 3 Medi 1947. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* seren ar Rodfa Enwogion Hollywood

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd William Beaudine nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.
Dogfen (bil gwerthiant) a ysgrifennwyd yn Hen Roeg ar bapyrws (126 OC)
Deunydd i ysgrifennu arno sy'n debyg i bapur yw **papyrws**. Mae wedi'i wneud o graidd coesau'r planhigyn papyrws, *Cyperus papyrus*, sy'n tyfu mewn dŵr bas ac sy'n frodor o Affrica. Yn yr Henfyd byddai dalennau o'r deunydd yn cael eu huno i ffurfio sgroliau, a oedd yn cyflawni swyddogaeth llyfrau bryd hynny.

Roedd papyrws yn cael ei ddefnyddio yn yr Hen Aifft ers o leiaf 2550 CC. Arferai'r planhigyn papyrws fod yn doreithiog ledled delta Afon Nîl. Defnyddiodd Eifftiaid yr Henfyd y deunydd nid yn unig i ysgrifennu arno, ond i wneud rhaff, matiau, sandalau, basgedi a hyd yn oed cychod.

Roedd papyrws yn rhad ac yn hawdd i'w wneud, ond roedd yn fregus ac yn hawdd i'w ddifrodi. Yn y pen draw, cafodd ei ddisodli fel deunydd ysgrifennu gan femrwn ac yn ddiweddarach gan bapur.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pierre Tallet, "Ayn Sukhna and Wadi el-Jarf: Two newly discovered pharaonic harbours on the Suez Gulf", *British Museum Studies in Ancient Egypt and Sudan* 18 (2012): 147–68; adalwyd 3 Mehefin 2021
2. ↑  Thomas F. X. Noble (9 Chwefror 2004). *Noble-Western Civilization: The Continuing Experiment* (yn Saesneg). Houghton Mifflin. t. 14. ISBN 978-0-618-43277-6.

*Cyperus payrus*, y planhigyn payrws yn tyfu yn Sisili

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* LCCN: sh85080781
* GND: 4044571-9
* BNF: cb119323254 (data)
* NDL: 00616829

 |
Criw o feibion sy'n ymarfer, dan arweiniad Menna Thomas, yn Efail Isaf ger Pontypridd, Rhondda Cynon Taf, yw **Parti'r Efail**.

Maen nhw wedi ennill saith gwaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Llanelli (2000), Maldwyn a'r Gororau (2003), Casnewydd (2004), Bala (2009), Glyn Ebwy (2010), Wrecsam (2011) a'r Fenni (2016) a phum gwaith yng Ngŵyl Gerdd Dant Cymru - Yr Wyddgrug (1998), Llandudno (2004), Abergwaun (2005), Casnewydd (2009) a Bangor (2010). Maen nhw hefyd wedi ennill yn yr Ŵyl Ban Geltaidd a chanu yn Llydaw a De Ffrainc – ac yn ymddangos yn rheolaidd ar hyd a lled De Cymru, gan gynnwys cynadleddau rhynglwadol sy'n ymweld â'r brifddinas. Maen nhw hefyd wedi cyflwyno rhaglen o ganeuon Plygain yn hen Eglwys Llandeilo Talybont, Amgueddfa Werin Sain Ffagan ar sawl achlysur ynghŷd â chanu'n flynyddol ym mhlygeiniau eglwysi a chapeli'r ardal, ym Mhentyrch, Gwaelod-y-Garth a Chaerffili. Mae eu rhaglen gyngerdd yn gymysgedd o'r ysgafn a'r safonol - y gwamal a'r swmpus - gwerin, cyfoes, sioeau cerdd a cherdd dant. Maen nhw i'w clywed hefyd ar rai o ddisgiau goreuon gwerin a cherdd dant Cwmni Sain. Yn 2011 cyhoeddwyd eu CD cyntaf,"Ambell i Gân" , Recordiau Parti'r Efail CD001, gyda'r traciau i gyd wedi eu recordio yn stiwdio Acapela, Pentyrch. Ar y CD honno mae gosodiad Menna Thomas o eiriau Rhys Dafis, "Y Parti Cerdd Dant", cyflwyniad sydd bellach wedi tyfu'n 'arwydd-dôn' y parti, lle mae'n nhw'n cymryd golwg braidd yn wamal o'u hunain fel cerdd dantwyr. Ffurfiwyd y Parti ar gyfer yr Ŵyl Cerdd Dant yn Mhen-y-bont ar Ogwr (1995) ac maen nhw wedi cystadlu'n ddi-fwlch ymhob Gŵyl a Phrifwyl ers hynny, naill ai ar y gân werin neu ar y cerdd dant. Un o'r perfformiadau roddodd fwyaf o fwynhad i Barti'r Efail oedd hwnnw yng Nghynhadledd Flynyddol Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru ym mhresenoldeb y diweddar Ddr. Meredydd Evans, lle roedd y Parti wedi paratoi cyflwyniad 'tra symudol' o un o ganeuon Merêd, 'Band Pres Cwmrhydycorcyn'.
Sant Cymreig oedd yn byw tua diwedd y 5g oedd **Peulin** (Lladin: **Paulinus**). Yn draddodiadol, cyfeirir ato fel **Pawl Hen** hefyd. Cysylltir ef yn arbennig â Sir Gaerfyrddin.

Hanes a thraddodiad
-------------------

Nid oes unrhyw fuchedd i Beulin ei hun wedi goroesi, ond mae cyfeiriad ato ym *Muchedd Dewi Sant* o waith Rhygyfarch ap Sulien, lle dywedir i Dewi dael ei addysgu gan Peulin. Dywedir yno fod Peulin yn ddisgybl i Garmon; dywedir hefyd iddo gael ei daro'n ddall ac i Dewi gyflawni gwyrth i adfer ei olwg. Ceir cyfeiriad ato ym Muchedd Teilo hefyd, lle dywedir i Teilo gael ei addysgu ganddo.

Roedd "Paulinus" yn enw cyffredin, a gall fod yn anodd bod yn siwr am ba un y sonir. Mae *Buchedd Illtud* yn crybwyll "Paulinus" oedd yn ddisgybl i Illtud ac yn gyfoeswr i Ddewi, ond mae'n debyg mai Paulinus Aurelianus oedd hwn, ychydig yn iau na Peulin, er fod rhai ysgolheigion yn credu mai'r un yw'r ddau.

Darganfuwyd carreg ac arysgrif arni ym Maes Llanwrthwl ym mhlwyf Caeo yn Sir Gaerfyrddin yn coffáu un Paulinus, efallai Peulin. Disgrifir ef ar y garreg fel "Ceidwad y ffydd a charwr cyson ei wlad":

SERVATVR FIDAEI PATRIAEQUE SEMPER AMATOR HIC PAULINUS IACIT CVLTOR PIENTISIMVS AEQVI
Mae eglwys Llangors yn Sir Frycheiniog wedi ei chysegru iddo. Credir mai 22 Tachwedd yw dyddiad cywir ei ŵyl.

Mae'n debyg mai ef oedd ym meddwl Saunders Lewis wrth greu'r cymeriad Paulinus yn y ddrama *Buchedd Garmon*.

Llyfryddiaeth
-------------

* G. H. Doble. (1971). *Lives of the Welsh Saints*, gol. D. Simon Evans.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Cudoniaceae* yw'r **Pennau-jeli sinamon** (Lladin: ***Cudonia confusa***; Saesneg: *Cinnamon Jellybaby*). 'Pennau Jeli' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r teulu *Cudoniaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Rhytismatales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop ac Asia.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Cudoniaceae
------------------------------------

Mae gan **Pennau-jeli sinamon** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Pennau-jeli sinamon** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwledydd lle ceir gwleidyddion, swyddogion cyrff cyhoeddus ac eraill a gysylltir gyda Phapurau Panama, a ryddhawyd 3 Ebrill 2016
Casgliad o 11.5 miliwn o ddogfennau cyfrinachol sy'n cynnwys gwbodaeth manwl am dros 214,000 o gwmniau hafan treth yw **papurau Panama**. Cofrestrwyd y cwmniau gan gwmni gwasanaethau Mossack Fonseca, o Banama, ac roedd y manylion yn cynnwys enwau cyfranddalwyr a chyfarwyddwyr y cwmniau.

Datguddiodd y papurau sut mae pobl gyfoethog yn 'cuddio' arian rhag y cyhoedd. Pan gyhoeddwyd y papurau ar y we, roedd pum pennaeth gwladwriaeth yn cael ei enwi, sef yr Ariannin, Gwlad yr Iâ, Sawdi Arabia, Wcrain a'r 
Yr Emiradau Arabaidd Unedig yn ogystal â swyddogion llywodraethau gwledydd eraill, perthnasau a chyfeillion agos i bennaethiaid dros 40 o wledydd eraill. Roedd dros hanner y cwmniau a enwyd ar y rhestr wedi'u cartrefu ar Ynysoedd y Wyryf (*British Virgin Islands*) ac roedd mwy o fanciau, swyddfeydd cyfreithwyr a'r 'dyn canol' yn gysylltiedig gyda Hong Kong nac unman arall.

Er nad yw'r defnydd o fusnesau alltraeth ddim yn anghyfreithiol cyhoeddodd rhai ymchwilwyr fod rhai o'r cregyn-gwmniau o bosib wedi cael eu defnyddio i bwrpas anghyfreithiol, gan gynnwys twyll ariannol, gwyngalchu arian, cyffuriau ac osgoi treth.

Rhyddhaodd canwr cloch dienw, y dogfennau i bapur newydd Almaenig (*Süddeutsche Zeitung*), dan lysenw "John Doe" bob yn swp gan ddechrau ar y gwaith o'u rhyddhau yn nechrau 2015.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "David Cameron urged to act on Panama Papers as UK named 'at heart of super-rich tax-avoidance network'". *The Independent* (yn Saesneg). 5 Ebrill 2016. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-04-04. Cyrchwyd 7 Ebrill 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  "Panama Papers: How Nuix Helped Uncover the Facts". *Nuix*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-04-08. Cyrchwyd 6 Ebrill 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
Cadfridog Macedonaidd dan Alecsander Fawr, ac yn ddiweddarach rheolwr teyrnas Macedon, oedd **Perdiccas**, Groeg: *Περδίκας*, *Perdikas* (bu farw 321 CC neu 320 CC).

Yn ôl yr hanesydd Arrian roedd yn fab i Orontes. Daeth i sylw yn ystod concwest Thebai yn 335 CC, pan glwyfwyd ef yn ddifrifol. Roedd yn bennaeth rhan o'r fyddin yn ystod ymgyrchoedd Alecsander yn India, a phan fu farw Hephaestion yn 324 CC penodwyd ef yn bennaeth marchogion y Cymdeithion.

Wedi marwolaeth Alecsander, yn Rhaniad Babilon, cytunodd cadfridogion Alecsander i dderbyn 
Philip III, hanner brawd Alecsander, yn frenin, ar y cyd a phlentyn gweddw Alecsander, Roxana, oedd heb ei eni eto. Penodwyd Perdiccas i reoli'r deyrnas ar eu rhan.

Cymerodd Meleager, pennaeth y gwŷr traed, i'r ddalfa a'i ladd. Yn 322 CC, torrodd ei ddyweddïad a Nicaea, merch Antipater, pan gynigiodd mam Alecsander, Olympias, iddo briodi ei merch Cleopatra, chwaer Alecsander. Cyn hir bu rhyfel rhwng Perdiccas a'i gyngheiriad Eumenes ar un ochr, ac Antigonus, Antipater, Craterus a Ptolemi ar yr ochr arall.

Gan adael Eumenes i ymgyrchu yn Asia Leiaf, aeth Perdiccas i ymosod ar Ptolemi yn yr Aifft. Cyrhaeddodd Pelusium, ond methodd a chroesi Afon Nîl. Gwrthryfelodd ei fyddin, a llofruddiwyd ef gan ei swyddogion, Peithon, Antigenes a Seleucus.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 30648003
* LCCN: n2006014162
* ISNI: 0000 0000 8771 6466
* GND: 130522341
* SELIBR: 262758
* SUDOC: 098651218
* NKC: jx20060302004

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin llygadfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid llygadfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megadyptes antipodes***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-eyed penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. antipodes*, sef enw'r rhywogaeth.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.

Teulu
-----

Mae'r pengwin llygadfelyn yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin llygadfelyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin ymerodrol** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid ymerodrol) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aptenodytes forsteri***; yr enw Saesneg arno yw *Emperor penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. forsteri*, sef enw'r rhywogaeth. Yr Antartig

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.Ni all hedfan, er fod ganddo adenydd.

Teulu
-----

Mae'r pengwin ymerodrol yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin ymerodrol** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Darlun cynnar o Peter Pan gan Oliver Herford, 1907
Cymeriad ffuglennol a grëwyd gan y nofelydd a'r dramodydd o'r Alban J. M. Barrie yw **Peter Pan**. Mae Peter Pan yn fachgen direidus a bywiog sy'n gallu hedfan a byth yn tyfu i fyny, ac mae'n treulio ei ieuenctid di-ddiwedd yn mynd ar anturiaethau ar ynys fytholegol o'r enw 'Neverland' yn arwain y Bechgyn Colledig ac yn cymdeithasu neu ymrafael gyda thylwyth teg, môr-ladron, môr-forwynion, Americaniaid brodorol, ac yn achlysurol blant o'r byd y tu hwnt i Neverland.

Mae Peter Pan wedi dod yn symbol o ddiniweidrwydd ieuenctid a dihangdod. Mae'n gymeriad mewn dau brif waith gan Barrie - y nofel *The Little White Bird*, a gyhoeddwyd yn 1902 a'r ddrama *Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up*, a lwyfannwyd am y tro cyntaf yn 1904. Cafodd y penodau o *The Little White Bird* a oedd yn cynnwys Peter Pan eu cyhoeddi ar wahan yn 1906 o dan y teitl *Peter in Kensington Gardens*, a chafodd y ddrama ei haddasu a'i datblygu i'w chyhoeddi fel nofel o dan y teitl *Peter and Wendy* yn 1911. Ers hynny, mae'r cymeriad wedi bod yn destun i nifer o weithiau mewn gwahanol gyfryngau, gan gynnwys ffilm animeiddiedig yn 1953, ffilm gydag actorion byw yn 2003, a chyfres deledu. 

* Cerfluniau o Peter Pan
* Kirriemuir, yr AlbanKirriemuir, yr Alban
* Perth, AwstraliaPerth, Awstralia
* St. John's, CanadaSt. John's, Canada
* Dunedin, Seland NewyddDunedin, Seland Newydd
* Parc Egmont, Brwssel, Gwlad BelgParc Egmont, Brwssel, Gwlad Belg
* Sefton Park, LerpwlSefton Park, Lerpwl
* Ysbyty Great Ormond StreetYsbyty Great Ormond Street
* Parc Carl Schurz, Efrog NewyddParc Carl Schurz, Efrog Newydd

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 94145541772196600392
* LCCN: nb2016002053
* GND: 120436477
* SELIBR: 330657
* SUDOC: 028094557
* BNF: cb119997851 (data)
* NLA: 57352802

 |
Mae **Foel Hafod-fynydd** yn un o is-gopaon Aran Fawddwy, tua 6 km i'r dwyrain o Lanuwchllyn, ger y Bala, Gwynedd. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 84m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf (Erw y Ddafad-ddu).

Ceir carnedd fechan o gerrig ar y copa. Saif Esgeiriau Gwynion i'r gogledd, Llechwedd Du i'r dwyrain, a Gwaun Lydan i'r de.

Dosbarthu'r copaon
------------------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 612.65 metr (2010 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nuttall, John & Anne (1999). The Mountains of England & Wales - Volume 1: Wales (2nd edition ed.). Milnthorpe, Cumbria: Cicerone. ISBN 1-85284-304-7.
2. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Dawnswraig fodern, cyfarwyddwraig bale, coreograffydd, athrawes ddawns a pherfformwraig o'r Almaen oedd **Philippina** "**Pina**" **Bausch** (27 Gorffennaf 1940 – 30 Mehefin 2009). Gyda'i steil unigryw, ei dawn o symud, sain, a llwyfannu diddorol, yn ogystal â chydweithio gyda pherfformwyr yn ystod y broses datblygu (steil a elwir *Tanztheater),* fe ddaeth yn arweinydd dylanwadol ym maes y ddawns fodern o'r 1970au ymlaen. Fe greodd hi'r cwmni *Tanztheater Wuppertal Pina Bausch* (de) sy'n perfformio yn rhyngwladol.

Blynyddoedd Cynnar
------------------

Ganwyd Bausch yn Solingen, y trydydd a'r ieuengaf o blant Awst ac Anita Bausch, a oedd yn berchen ar fwyty gydag ystafelloedd cysgu. Roedd y bwyty yn lle delfrydol iddi ddechrau perfformio - o oedran ifanc iawn. Roedd hi'n perfformio i'r gwesteion yn y gwesty, yna fe sylweddolodd ei rhieni fod ganddi botensial.

Gyrfa
-----

Pan yn 15 mlwydd oed, cafodd Pina ei derbyn i astudio yn *Folkwangschule* (Academi Folkwang). Roedd yr ysgol yn cael ei gyfarwyddo gan Kurt Jooss, un o arloeswyr math newydd o theatr ddawns o'r enw *Tanztheater*, oedd yn cysylltu dawns, gwaith dramatig neu theatr.

Ar ôl graddio yn 1959, gadawodd Bausch yr Almaen gydag ysgoloriaeth gan y German Academic Exchange Service er mwyn parhau gyda'i hastudiaethau yn Juilliard School yn Efrog Newydd yn 1960, ble roedd Antony Tudor, José Limón, Alfredo Corvino, a Paul Taylor yn dysgu yno. Roedd Bausch yn perfformio gyda Tudor yn y Metropolitan Opera Ballet Company, a gyda Paul Taylor yn y *New American Ballet*. Cafodd Taylor ei wahodd yn 1960 i berfformio darn newydd o waith o'r enw *Tablet* yn Spoleto, yr Eidal, fe aeth a Bausch gydag ef. Yn Efrog Newydd, fe berfformiodd Bausch gyda Chwmni Ddawns Paul Sanasardo a Donya Feuer ac fe gyd-weithiodd ar ddau ddarn gyda nhw yn 1961. Yn Efrog Newydd, fe ddatganodd Pina "Mae Efrog Newydd fel jwngl ond ar yr un pryd, mae'n rhoi'r ymdeimlad o ryddid. Yn y ddwy flynedd diwethaf, rwyf wedi darganfod fy hunan."

Yn 1962, ymunodd Bausch a sioe newydd Jooss, *Folkwang-Ballet* (Ballet Folkwang) fel unawdydd a chynorthwyodd Jooss ar nifer o'i ddarnau. Yn 1968, fe aeth ati i goreograffi ei darn cyntaf  *Fragmente* (Darnau), i gerddoriaeth Béla Bartók. Yn 1969, fe ddilynodd Jooss fel cyfarwyddwr artistig y cwmni.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 79040630
* LCCN: n80001908
* ISNI: 0000 0001 2282 2302
* GND: 118507680
* SELIBR: 309433
* SUDOC: 028187520
* BNF: cb12007333x (data)
* BIBSYS: 90408279
* ULAN: 500351671
* NDL: 00760275
* NKC: js20011212039
* BNE: XX1309001
* CiNii: DA16308537

 |
Mae **Foel y Ddinas** yn gopa mynydd a geir i'r de-ddwyrain o'r Bala; cyfeiriad grid SH952304. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 369 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 489 metr (1604 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ail-greu ymosodiad y Pengryniaid ar Gastell Cil-y-coed gan actorion y *Sealed Knot*
**Pengryniad** (lluosog: **Pengryniaid**) neu **Seneddwyr** oedd y term a roddwyd ar gefnogwyr Llywodraeth Lloegr yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr rhwng 1642 a 1651, a therm sy'n dal i gael ei ddefnyddio i ddisgrifio'r bobl hyn. Eu gwrthwynebwyr oedd y Brenhinwyr (Saesneg: *Cavaliers* neu *Royalists*), sef cefnogwyr Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban. Nod y Pengryniaid oedd trosglwyddo pwer y wlad o ddwylo'r Brenin i'r Llywodraeth a'r Senedd.

Cyn hyn, credai llawer yn y Fonarchiaeth Ddwyfol a bod gan y Brenin yr hawl absoliwt a dwyfol i reoli ac roedd y mwyafrif yn dymuno gweld y frenhiniaeth yn parhau i fodoli, ond yn atebol i'r cyfansoddiad. Ond erbyn diwedd y Rhyfel Cartref trodd y mwyafrif yn erbyn y Brenin a gwelwyd Oliver Cromwell yn dileu'r frenhiniaeth yn gyfangwbwl a sefydlu Gwerinlywodraeth Lloegr (*the Commonwealth of England*).

Pencadlywydd y Pengryniaid oedd Thomas Fairfax, a daliai ef ynghyd ag Edward Montagu, ail iarll Manchester a Robert Devereux, 3ydd iarll Essex yn dynn yn y gred sylfaenol o freniniaeth gyfansoddiadol. Fodd bynnag, roedd Cromwell yn llawer mwy hyddysg yn y Gyfraith, a gyda chefnogaeth y Fyddin Fodel Newydd trechodd Fairfax a'i ddilynwyr.

Roedd y rhan fwyaf o Biwritaniaid a Phresbyteriaid Cymru a Lloegr hefyd yn cefnogi'r Pengryniaid.

Rhai Pengryniaid Cymreig
------------------------

* John Trevor (1596–1673)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Macaulay 1856, t. 105.
Mae **Foel Figenau** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn tua dwy gilometr i'r dwyrain o Lanuwchllyn, ger y Bala, Gwynedd; cyfeiriad grid SH916284. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 485 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 590 metr (1936 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Fynyddau** yn gopa mynydd a geir rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; cyfeiriad grid SS782935. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 148 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 370 metr (1214 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Cwmni Seisnig sy'n gwerthu teils yn bennaf ydy **Fired Earth**. Maent wedi ehangu i werthu ystod eang o gynnyrch ar gyfer gwella'r tŷ, gan gynnwys ceginau, ystafelloedd ymolchi, paent, rygiau a lloriau. Mae'n hefyd yn cynnig gwasanaeth dylunio a gosod.

Sefydlwyd y cwmni ym 1984, gan Nicholas Kneale, gyda'r bwriad o darddu a gwerthu teils o waith llaw. Dechreusont mewnt cornel buarth wedi ei logi, gyda ond llond llaw o deils llawr terracotta. Erbyn haf 1984, roedd ganddynt arddangosle fechain yn Llundain, a dechreuodd ystod cynnyrch y cwmni gynnyddu gyda ychwanegiad teils wal gwydrog. O fewn pum mlynedd, Fired Earth oedd prif werthwr teils yn y farchnad-uwch, yn ogystal â fod yn brif brynwyr mewn 20 gwlad yn fyd eang.

Prynwyd Fired Earth oddi wrth ei gyfranddalwyr am £20.6 miliwn ym 1998, gan grŵp buddsoddiad a oedd yn rhan o gwmni yswiriant Prudential. Yn 2001, prynwyd y gadwyn o 55 siop gan Aga Foodservice Group am £29.5 miliwn.

Cynnyrch
--------

Rhestrir isod gynnyrch Fired Earth yn ôl y flwyddyn y'u gyflwynwyd:

* 1984 Teils llawr Clasurol o Waith Llaw
* 1985 Teils llawr Llechi Amryliw
* 1986 Teils wal Delft Seisnig Cynnar
* 1987 Teils wal Valencia
* 1988 Teils wal Haute Provence
* 1989 Teils llawr Encaustic
* 1990 Teils Mosaig Marmor Venetiaidd
* 1991 Teils wal Ironbridge
* 1992 Teils llawr Roman Mosaic
* 1993 Tribal Handwoven Rugs
* 1994 Dewis o baent
* 1995 Teils llawr Umbria
* 1996 Teils llawr Old Tuscan travertine
* 1997 Teils llawr geometrig
* 1998 Teils wal Natural History
* 1999 Teils wal Mosaig Gwydr Symudliw
* 2000 Dewis o loriau llawr pren
* 2001 Versailles Console
* 2002 Le Bain de Bateau Bath
* 2003 Dodrefn cegin Bastide
* 2004 Teils llawr Bric Lubelska
* 2005 Dewis paent Elements of Colour
* 2006 Dodrefn ystafell ymolchi Bastide
* 2007 Teils wal Chantilly
* 2008 Dodrefn cegin Jura
* 2009 Architectural Stone

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Fired Earth Celebrates its 25th Anniversary. The Good Web Guide (2009). Adalwyd ar 16 Ionawr 2010.
2. ↑   Aga cooks up Fired Earth takeover. BBC (21 Gorffennaf 2001).

Dolenni allanol
---------------

* Fired Earth
Seiclwr proffesiynol Slofacaidd ydy **Peter Sagan** (ganed 26 Ionawr 1990). Cafodd Sagan yrfa iau llwyddiannus fel beiciwr mynydd, gan ennill Bencampwriaethau Iau y Byd yn 2008, cyn troi ei law at rasio ffordd.

Ganed Sagan yn Žilina, Tsiecoslofacia (Slofacia erbyn hyn), yn ifengaf o bump o blant. Magwyd gan ei unig chwaer am y ran helaeth, gan y treuliodd ei rieni gryn amser yn rhedeg eu siop groser. Mae ei frawd Juraj Sagan hefyd yn rasio dros dîm Liquigas.

Canlyniadau
-----------

2012
Tour of Oman
1af  Dosbarthiad bwyntiau
1af Cymal 2
Tirreno–Adriatico
1af Cymal 4
Drei Daagse De Panne
1af Cymal 1
Tour of California
1af  Dosbarthiad bwyntiau
1af Cymal 1
1af Cymal 2
1af Cymal 3
1af Cymal 4
1af Cymal 8
Tour de Suisse
1af  Dosbarthiad bwyntiau
1af Cymal 1 (TTU)
1af Cymal 3
1af Cymal 4
1af Cymal 6
Tour de France
1af Cymal 1
1af Cymal 3
1af  Pencampwr Rasio Ffordd Slofacia
4ydd Milan – San Remo
2il Gent–Wevelgem
5ed Ronde Van Vlanderen
3ydd Ras Amstel Gold

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   The Terminator. ROAD Magazine.
2. ↑   Young Slovakian Star Sagan Celebrates 20th Birthday. Cyclingnews.com.
3. ↑   Mehefin 2012. Velonews.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Peter Sagan***

* Gwefan swyddogol
* Proffil ar wefan swyddogol Liquigas Archifwyd 2012-03-17 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 51145067176966630616
* LCCN: n2018056684
* GND: 1143151496
* SUDOC: 240084047
* NKC: mzk2017963393

 |
Pedwarawd Amadeus, o'r chwith i'r dde: Martin Lovett, Norbert Brainin, Siegmund Nissel, Peter Schidlof.
Pedwarawd llinynnol Prydeinig oedd **Pedwarawd Amadeus** (Saesneg: *Amadeus Quartet*).

Roedd tri o'i aelodau, Norbert Brainin (feiolinydd cyntaf), Siegmund Nissel (ail feiolinydd) a Peter Schidlof (fiolydd), yn ffoaduriaid Iddewig ifainc o Fienna a fu'n cyfarfu â'i gilydd mewn gwersyll caethiwo ar Ynys Manaw. Ffurfiodd y pedwarawd ym 1947 gyda'r sielydd Martin Lovett, a pherfformiodd yn gyhoeddus yn gyntaf yn Llundain ar 10 Ionawr 1948. Daeth y pedwarawd i ben yn sgil marwolaeth Schidlof ym 1987.

Daeth enw'r pedwarawd o enw canol Wolfgang Amadeus Mozart. Rhoddwyd hefyd yr enw *the Wolf Gang* ar y grŵp. Recordiodd tua 200 o berfformiadau, gan gynnwys holl bedwarawdau Mozart, Ludwig van Beethoven a Johannes Brahms.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Ayto, John a Crofton, Ian. *Brewer's Dictionary of Modern Phrase and Fable*, ail argraffiad (Llundain, Weidenfeld & Nicolson, 2006), t. 23.
2. ↑  (Saesneg) Amadeus Quartet. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 29 Medi 2014.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Pedwarawd Amadeus ar wefan AllMusic
* (Saesneg) Pedwarawd Amadeus ar wefan y BBC
*Am ystyron eraill, gweler Pantheon (gwahaniaethu)*
Teml, a drowyd yn eglwys, yn Rhufain yw'r **Pantheon** (Lladin *Pantheon*, o'r Groeg Πάνθεον *Pantheon*, yn golygu "Teml yr holl dduwiau"). Adeiladwyd y Pantheon fel teml i saith duw y saith planed yng ngrefydd wladwriaethol Rhufain. Mae'n parhau mewn cyflwr da, wedi ei gadw'n well nag unrhyw adeilad Rhufeinig arall ac efallai'n well nag unrhyw adeilad arall o'i oed yn y byd.

Adeiladwyd yr adeilad presennol ar seiliau adeilad blaenorol, a godwyd gan Agrippa tua 27 CC. Llosgwyd yr adeilad hwn yn 80 OC. a thua 117 dechreuwyd ar y gwaith o godi adeilad newydd. Nid oes sicrwydd pwy oedd y prif bensaer, ond credir mai pensaer yr ymerawdwr Trajan, Apollodorus o Ddamascus, ydoedd. Gorffennwyd y gwaith tua 125 OC, yn ystod teyrnasiad yr ymerawdwr nesaf, Hadrian.

Ers cyfnod y Dadeni, mae wedi ei ddefnyddio fel man claddu i nifer o bobl enwog, yn arbennig yr arlunydd Raffael. Mae dau o frenhinoedd yr Eidal, Vittorio Emanuele II a Umberto I, wedi eu claddu yno hefyd.
Mae **Foel Goch** weithiau **Moel Goch** yn fynydd sy'n rhan o fynyddoedd Yr Wyddfa yn Eryri. Saif i'r gogledd-orllewin o gopa'r Wyddfa ei hun, rhwng Moel Cynghorion i'r dwyrain a Foel Gron, a Moel Eilio i'r gogledd-orllewin. Mae Bwlch Maesgwm yn ei wahanu oddi wrth Moel Cynghorion, a saif Llyn Dwythwch i'r gogledd-orllewin ohono.

Gellir ei ddringo ar hyd nifer o lwybrau, ond fel rheol cyrhaeddir i'r copa wrth fynd ar hyd y grib i gyd. Mae modd cyrraedd Bwlch Maesgwm o Lwybr Llyn Cwellyn neu o Lanberis ar draws Cwm Brwynog, ac yna dringo i'r copa.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 605 metr (1985 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"