recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Canfasio** yw mynd ati yn systematig i ddod i gyswllt uniongyrchol ag unigolion, yn aml yn ystod ymgyrchoedd gwleidyddol. Mae gweithgareddau canfasio yn cael eu cynnal at nifer o ddibenion eraill, gan gynnwys codi arian ar lawr gwlad, ymwybyddiaeth gymunedol, ymgyrchoedd aelodaeth, ac yn y blaen. Bydd ymgyrchwyr yn curo ar ddrysau i gysylltu â pherson yn bersonol. Fe'i defnyddir gan bleidiau gwleidyddol a grwpiau materol i nodi cefnogwyr, perswadio'r rhai sydd heb benderfynu, ychwanegu pleidleiswyr i restr pleidleiswyr drwy gofrestru pleidleiswyr, ac mae'n ganolog i ddenu'r bleidlais. 

Daeth canfasio gwleidyddol yn offeryn canolog ar gyfer ymgyrchoedd etholiadol yng ngwledydd Prydain, ac mae wedi aros yn weithgaredd craidd sy'n cael ei gyfawni gan filoedd o wirfoddolwyr cyn pob etholiad, ac mewn nifer o wladwriaethau sydd wedi tarddu o'i system wleidyddol. Mae'n llai cyffredin mewn ymgyrchoedd democrataidd Cyfandir Ewrop a Dwyrain Asia. 

Gall canfasio hefyd gyfeirio at y modd y mae'r heddlu yn mynd ymweld â chartrefi mewn cymdogaeth yn ystod ymchwiliad. Mae canfasio yn y gymdogaeth yn ddull systematig o gyfweld â thrigolion, masnachwyr ac eraill sydd yng nghyffiniau trosedd ac a allai fod ganddynt wybodaeth ddefnyddiol.

Tarddiad y term yw'r weithred o hidlo trwy ysgwyd rhywbeth mewn cynfas, sef trafod yn drylwyr.

Ceir enghreifftiau cynnar o ganfasio yn etholiadau Gweriniaeth y Rhufeiniaid. Yn yr ymgyrchoedd hynny byddai ymgeiswyr yn ysgwyd llaw pob pleidleisiwr cymwys yn y Fforwm. Yn sibrwd yng nghlust rhai ymgeiswyr byddai *enwadur*, sef caethwas a oedd wedi'i hyfforddi i gofio enwau pob pleidleisiwr, fel y gallai'r ymgeisydd eu cyfarch yn ôl eu henwau i gyd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  James-Harvill, Jordan. "What is Canvassing?" (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-07-03. Cyrchwyd 2017-06-30.
2. ↑  Swanson, Chamelin, Territo, Charles R. Neil C. Leonard. *Criminal Investigation, 8/e*. McGraw Hill.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
3. ↑  Wikisource Chisholm, Hugh, gol. (1911). "Canvass". *Encyclopædia Britannica* (arg. 11th). Cambridge University Press.
4. ↑  Vishnia, Rachel Feig (12 March 2012). *Roman Elections in the Age of Cicero: Society, Government, and Voting*. Routledge. t. 112. ISBN 978-1-136-47871-0.
Mae **Arfordir Abereiddi**, ger pentref Abereiddi yng ngogledd Sir Benfro, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Ionawr 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 63.74 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Arfordir Niwgwl - Aber Bach** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 205.78 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brithyn dwy labed**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithion dwy labed**; yr enw Saesneg yw *Double lobed*, a'r enw gwyddonol yw *Apamea ophiogramma*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brithyn dwy labed yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Argae'r Tri Cheunant yw bloc concrit mwyaf y byd.
Argae hydroelectrig mwyaf y byd yw **Argae'r Tri Chuenant**, wedi'i leoli ar ddraws yr Afon Yangtze yn Tsieina. Dechreuodd adeiladwaith yn 1993 a gorffennodd gwaith adeiladol dros ddegawd wedyn ar 20 Mai, 2006, naw mis o flaen ei amserlen, ond mae nifer o generaduron dal angen cael eu gosod a ni ddisgwylir yr argae bod yn hollol weithredol nes 2009.

Mae llywodraeth Gweriniaeth Pobl Tsieina yn honni bydd yr argae yn atal y Yangtze rhag gorlifo, ac felly yn achub bywydau pobl cyfagos. Mantais mawr arall bydd yr 18 000 kW a gynhyrchir pob awr gan dyrbeini yn yr argae. Ond fel y rhan fwyaf o argaeau, mae adeiladiad Argae'r Tri Cheunant wedi bod yn bwnc dadleuol iawn, gan ei fydd yn achosi nifer o broblemau amgylcheddol a chymdeithasol. Bydd cymaint ag 1.2 filiwn o bobl mewn peryg o dod yn ddigartref a bydd nifer o rywogaethau yn wynebu difodiant, yn cynnwys y Baiji, math o ddolffin unigryw gwyn.

Model yr argae
--------------

Dyma'r modelau a adeiladir er mwyn dangos beth bydd yr argae yn edrych fel yn 2009, pryd cwblheir.

* Prif lithrfa wedi'i hymylu gan bwerdai, lifft llongau ar y ddePrif lithrfa wedi'i hymylu gan bwerdai, lifft llongau ar y dde
* Lifft llongau ar y chwith, grisiau cloi dwbl ar y ddeLifft llongau ar y chwith, grisiau cloi dwbl ar y dde
* Golwg y brif argae ar y dde. Argae ategol yn y blaendir gyda chored lywio llong i fyny'r afon yn y cefndirGolwg y brif argae ar y dde. Argae ategol yn y blaendir gyda chored lywio llong i fyny'r afon yn y cefndir

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "BBC Cymru'r Byd — Ffeil – Coblyn o glec!". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-07-21. Cyrchwyd 2006-09-27.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Argae'r Tri Cheunant***
Math arbennig o **awdl** yw **awdl enghreifftiol** sy'n cynnwys pob un o'r pedwar mesur ar hugain.

Yn wreiddiol, *cân ar un mesur oedd awdl*, ond dechreuodd y Gogynfeirdd hwyraf ganu *teirawdl* a *phymawdl*, felly daeth **awdl** yn gyfystyr â cherdd ar fwy nag un mesur. Ers amser Beirdd yr Uchelwyr, mae **awdl** wedi golygu cerdd ar fwy nag un o'r mesurau caeth traddodiadol. Mae **awdl enghreifftiol** yn cynnwys pob un o'r mesurau hyn, boed ddosbarth Dafydd ab Edmwnd neu'r hen fesurau

Yn amlach na pheidio, er gorchest yn unig y canwyd awdlau enghreifftiol fel mesur o fedrusrwydd a deheuigrwydd y bardd caeth wrth drin y mesurau traddodiadol. Cenid awdlau enghreifftiol yn aml gan feirdd ar eu prifiant er mwyn dangos bod ganddynt afael cadarn ar eu crefft.

Yn achlysurol, cyflwynir awdlau enghreifftiol ar gyfer cystadlaethau eisteddfodol, ond nid oes awdl enghreifftiol wedi dod i'r brig yng nghystadleuaeth Y Gadair yn yr Eisteddfod Genedlaethol hyd yn hyn.

Cyflwynwyd awdl enghreifftiol o waith Roy Stephens i gystadleuaeth y gadair ym 1978, ond ataliwyd y wobr. Yn ogystal, cyflwynwyd awdl enghreifftiol i gystadleuaeth y gadair ym 1993 o dan y ffugenw *RHisiart, Gweunydd*, ond gosodwyd yr awdl yn isel yn y gystadleuaeth oherwydd bod cyfyngiadau rhai o'r mesurau yn rhoi straen ar y mynegiant.

Canodd Dafydd Nanmor; gŵr a ystyrid i fod yn arloesol o ran *chware campau â chynghanedd a mydr* yn ei ddydd; awdl enghreifftiol ar yr hen fesurau yn hytrach na dilyn mesurau Dafydd ab Edmwnd. Ceir hefyd awdlau enghreifftiol o waith Gwilym Tew a nifer o feistri mawr cyfnod Beirdd yr Uchelwyr, ond gellir dweud nad yw'r awdlau hyn ymysg eu gweithiau mwyaf arhosol, a bod mwy o werth llenyddol yn eu cywyddau gan mai gorchestion cynganeddol oedd yr awdlau yn bennaf. Dywed y Prifardd Alan Llwyd:

*...unig ddiben yr awdlau hyn oedd profi hyfedredd. Rhyw fath o feini prawf oedd yr awdlau enghreifftiol hyn, a dim arall.*
Ceir copi o awdl enghreifftiol Dafydd Nanmor i Ddafydd ap Tomas ap Dafydd fel atodiad i *Cerdd Dafod* (John Morris-Jones).

Llyfryddiaeth
-------------

* John Morris-Jones, *Cerdd Dafod* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1925)
* Alan Llwyd, *Anghenion y Gynghanedd* (Argraffiad diwygiedig, Cyhoeddiadau Barddas, 2007)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  John Morris-Jones, *Cerdd Dafod*, Rhydychen, 1925
2. ↑  "Clywed Cynghanedd". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-05-27. Cyrchwyd 2010-07-24.
3. ↑  Cyfansoddiadau a Beirniadaethau 1993, Gwasg Dinefwr
4. ↑  Alan Llwyd, *Anghenion y Gynghanedd*, Cyhoeddiadau Barddas, 2007

Gweler hefyd
------------

* Y pedwar mesur ar hugain
* Dafydd ab Edmwnd
Cwch wedi'i gynllunio'n arbennig i achub bywydau pobl mewn trafferth ar y môr yw **bad achub**. Mae badau achub yng ngwledydd Prydain yn cael eu rhedeg gan wirfoddolwyr yr RNLI. Maent yn cael eu cadw mewn gorsafoedd ar yr arfordir yn barod i'w lawnsio'n gyflym er mwyn achub unigolion neu lestri mewn trafferth.

Hwyliodd y cwch cyntaf i gael ei adeiladu fel "bad achub" ar Afon Tyne yng ngogledd-ddwyrain Lloegr ar 29 Ionawr, 1790. Ond doedd o ddim byd tebyg i'r badau achub a geir heddiw. Yn y 19eg ganrif hawliodd William Wouldhave a Lionel Lukin eu bod wedi dyfeisio'r bad achub cyntaf. Enghraifft gynnar o fad achub yw Bad achub Landguard, a gynllunwyd yn 1821 gan Richard Hall Gower. Un o'r badau achub hynaf yng Nghymru yw Bad achub Moelfre.

Ceir badau achub mewn sawl gwlad erbyn heddiw. Yn yr Unol Daleithiau mae achub o'r môr yn un o ddyletswyddau'r Gwasanaeth Gwylwyr Glannau.

* Bad achub yn harbwr Poole, DorsetBad achub yn harbwr Poole, Dorset
* Yr SK John T Essberger, un o fadau achub y DGzRS yn Yr AlmaenYr SK *John T Essberger*, un o fadau achub y DGzRS yn Yr Almaen
Mae **Brynna a Wern Tarw** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 24 Chwefror 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 130.84 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed bronfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau bronfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Trachyphonus margaritatus***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-breasted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. margaritatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed bronfelyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed bronfelyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Bryniau Gleision** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO084160. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 503 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 538 metr (1765 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed Whyte** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau Whyte) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Stactolaema whytii***; yr enw Saesneg arno yw *Whyte’s barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. whytii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed Whyte yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed Whyte** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mynedfa i Troia II
Dinas yn Asia Leiaf (Twrci heddiw) oedd **Caerdroea** (Hen Roeg: Τροία, *Troia*, hefyd Ίλιον, *Ilion*; Lladin: *Trōia* neu *Īlium*, Hetheg: *Wilusa* neu *Truwisa*). Hefyd: 'Caerdroia', 'Caer Droea', 'Caer Droia'. Y ffynhonnell fwyaf adnabyddus ar gyfer hanes y ddinas yw'r *Iliad*, a briodolir i Homeros, sy'n adrodd hanes rhan o Ryfel Caerdroea, pan mae byddin Roegaidd yn gwarchae ar y ddinas. Yn ddiweddarach, adeiladwyd dinas Rufeinig **Ilium** ar y safle yn nheyrnasiad yr ymerawdwr Augustus.

Heddiw, mae'n enw safle archaeolegol, Twrceg *Truva*, yn Hisarlık yn Anatolia, ger arfordir Talaith Çanakkale yng ngogledd-orllewin Twrci, i'r de-orllewin o'r Dardanelles a gerllaw Mynydd Ida.

Yn y 1870au, bu'r archaeolegydd Almaenig Heinrich Schliemann yn cloddio yma, a darganfu olion nifer o ddinasoedd o wahanol gyfnodau ar y safle, un ar ben y llall. Credai ef mai'r ddinas a enwyd yn Troia VII oedd y ddinas yn yr *Iliad*.

Enwyd y safle yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1998.

Cysylltiadau Cymreig
--------------------

Er nad oes unrhyw gysylltiad uniongyrchol rhwng y Gaerdroea hanesyddol a Chymru, diolch i ddylanwad gwaith Sieffre o Fynwy mae ganddi le pwysig yn hanes traddodiadol Cymru. Yn ôl Sieffre, o Gaerdroea y daeth yr arwr Brutus a'i ddilynwyr i Ynys Brydain. Yn yr Oesoedd Canol Diweddar, arweiniodd hynny at y gred fod y Cymry yn etifeddion Caerdroea a cheir sawl cyfeiriad ati yn y Canu Darogan. Fel yn achos sawl diwylliant Ewropeaidd arall yn yr Oesoedd Canol, daeth Elen o Gaerdroea yn symbol o harddwch benywaidd yng ngwaith y beirdd, yn enwedig yn achos Beirdd yr Uchelwyr.

Mae 'Caerdroea' (hefyd 'Caer Droea' a 'Caer Dro') yn enw Cymraeg am fath o labrinth gwerinol hefyd. Ceir cyfeiriadau o'r 16g at fugeiliaid yn dawnsio mewn 'caerdroeau' ar y bryniau: camddeall ystyr yr elfen *troea*, gan ei derbyn fel ffurf ar y gair 'tro'/'troi' sy'n gyfrifol am yr enw, mae'n debyg.

Defnyddiwyd y ffurf "Caerdroia" yn ddiweddar ar gyfres o ffilmiau, llyfrau a thapiau sain *Dr Who* (BBC Cymru).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Caer Droea, Caer Dro" o dan brifair caer. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 21 Ionawr 2021.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed bronfrown** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau bronfrown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius melanopterus***; yr enw Saesneg arno yw *Brown-breasted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. melanopterus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed bronfrown yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed bronfrown** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed Chaplin** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau Chaplin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius chaplini***; yr enw Saesneg arno yw *Chaplin’s barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. chaplini*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed Chaplin yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed Chaplin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gwrychgoch** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gwrychgoch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Psilopogon pyrolophus***; yr enw Saesneg arno yw *Fire-tufted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. pyrolophus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed gwrychgoch yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gwrychgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed Jafa** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau Jafa) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima javensis***; yr enw Saesneg arno yw *Black-banded barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. javensis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r barbed Jafa yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed Jafa** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cadwyn o fryniau yng ngogledd-orllewin Rwsia yw **Bryniau Valdai** (Rwseg: Валда́йская возвы́шенность neu Валда́й) a leolir tua hanner ffordd rhwng St Petersburg a Moscfa gan ymestyn dros rannau o oblastau Novgorod, Tver, Pskov a Smolensk.

Daearyddiaeth
-------------

Mae Bryniau Valdaï yn estyniad i'r gogledd o lwyfandir canol Rwsia. Mae olion rhewlifoedd yn rhan amlwg o'r tirwedd yn ffurf *moraines* a gwaddodiau eraill. Mae'r bryniau yn cyrraedd eu man uchaf ger Vychni Volotchek lle ceir copa 346.9 metr. Bryniau Valdai yw tarddle sawl afon yn cynnwys Afon Volga, Afon Daugava, Afon Dnieper ac eraill. Yma hefyd ceir sawl llyn, er enghraifft Llyn Seliger, Llyn Brosno a Llyn Valdai.

Mae'r bryniau yn gyrchfan sy'n boblogaidd gan dwristiaid ac mae'r afonydd a llynnoedd yn denu nifer o bysgotwyr. Y prif drefi hanesyddol yw Ostachkov a Valdai. Mae rhan ogleddol Bryniau Valdai yn perthyn i warchodfa biosffer Parc Cenedlaethol Valdai.

Gweler hefyd
------------

* Clwb Valdai, fforwm i drafod gwleidyddiaeth Rwsia a'r byd

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Bryniau Valdai***
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed Sladen** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau Sladen) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Gymnobucco sladeni***; yr enw Saesneg arno yw *Sladen’s barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. sladeni*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed Sladen yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed Sladen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed Levaillant** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau Levaillant) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Trachyphonus vaillantii***; yr enw Saesneg arno yw *Levaillant’s barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. vaillantii*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed Levaillant yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed Levaillant** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gwregysog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gwregysog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Capito dayi***; yr enw Saesneg arno yw *Black-girdled barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. dayi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed gwregysog yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gwregysog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ysgythrwr o Fflandrys oedd **Anthony Cardon** (1 Mai 1772 – 16 Ebrill 1813) a wnaeth ei yrfa yn Lloegr a oedd yn nodedig fel darluniwr llyfrau. Cafodd ei eni ym Mrwsel yn 1772 a bu farw yn Llundain.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Anthony Cardon ym Mrwsel tua 1772. Roedd yn fab a disgybl i'r peintiwr Fflemig, Antoine Alexandre Joseph Cardon (1765–1822). Derbyniodd wobrau yn yr Academi ym Mrwsel. Yn ystod y trafferthion yn yr Iseldiroedd cyn Ymgyrch Fflandrys 1793, aeth Cardon yn ŵr ifanc 17 oed, i Loegr, gyda llythyr o gyflwyniad i Paul Colnaghi, a roddodd gyflogaeth iddo. Derbyniodd ei addysg gelf gynnar yn Ysgolion yr Academi Frenhinol a bu'n astudio am dair blynedd o dan ei gyfaill Luigi Schiavonetti.

Ei brif gyfrwng oedd ysgythriad dotwaith a daeth yn un o brif ddehonglwr yr arddull yn ystod ei oes. Fe'i cofir orau am yr ysgythriadau a ddefnyddiwyd i ddarlunio llyfrau. Ymhlith rhai o'r teitlau y bu Cardon yn ysgythru yn cynnwys: *Essays After Cartoons Raphael Windsor* gan Nicholas Joseph Ruyssen ac Anthony Cardon, a gyhoeddwyd ym 1798 ac argraffiad 1811 o'r Llyfr Gweddi Gyffredin, a gyhoeddwyd gan F. & C. Rivington yn Llundain. Gwnaeth Cardon hefyd ysgythru portreadau o George III a chyfoeswyr amlwg.

Bu'n aelod cynnar o'r Gymdeithas Chalcograffig ac yn aelod o Gymdeithas Annog y Celfyddydau a derbyniodd ei fedal aur am ei ysgythriad o Frwydr Alexandria ym 1807.

Bu farw Cardon ar 17 Chwefror 1813, yn London Street, Fitzroy Square. Cafodd ei fab, Philip Cardon, ei hyfforddi fel ysgythrwr a bu farw tua 1817. Mae enghreifftiau o waith Cardon i'w gweld yn yr Oriel Bortreadau Genedlaethol, Llundain, yr Amgueddfa Brydeinig, Amgueddfa Victoria ac Albert, Llyfrgell ac Amgueddfa Morgan ac yn y llyfrau a ddarluniodd, mae llawer ohonynt mewn casgliadau amgueddfa a llyfrgell.

Mae yna enghreifftiau o waith Anthony Cardon yng nghasgliad portreadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru a hefyd yng nghasgliad Yr Oriel Bortreadau Genedlaethol yn Llundain.

Oriel
-----

Dyma ddetholiad o weithiau gan Anthony Cardon:

* 
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

* (Saesneg) *Yr Oriel Bortreadau Genedlaethol* - Anthony Cardon
* (Saesneg) *Oxford Dictionary of National Biography* - Anthony Cardon

1. ↑  Monkhouse, W. (3 Ionawr 2008). "Cardon, Anthony (1772–1813), engraver and print publisher". *Oxford Dictionary of National Biography*. Adalwyd 6 Chwefror 2019, o
2. ↑  Alexander, D. (1 Ionawr 2003). "Cardon, Anthony". *Grove Art Online*. Adalwyd 6 Chwefror 2019, o

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 59157857
* LCCN: n97875899
* ISNI: 0000 0000 7976 1224
* GND: 124999174
* SUDOC: 157360687
* BNF: cb14954179t (data)
* BPN: 18316735
* ULAN: 500041839
* BNE: XX1517911
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Bardd, dramodydd, pamffledwr, a chyfieithydd o Sais yn oesoedd Elisabeth ac Iago oedd **Anthony Munday** (sillefir hefyd **Mundy**; tua 1560 – 1633). Ymhlith ei weithiau mae *John a Kent* a *John a Cumber* (perfformiwyd 1594), sy'n ymwneud â gornest rhwng dau ddewin; a *The Downfall of Robert, Earle of Huntington* a'i dilyniant *The Death of Robert, Earle of Huntington* (perfformiwyd y ddwy ddrama ym 1598), am chwedl Robin Hwd. Cyfansoddodd sawl baled, er nad yw'r un ohonynt yn goroesi. Dan y llysenw "Shepheard Tonie", cyfrannai sawl cerdd i *Englands Helicon* (1600). Cyfieithodd hefyd ramantau poblogaidd, gan gynnwys cylch Palmerin (1581–95), *Palladine of England* (1588), ac *Amadis of Gaul* (tua 1590), ac ysgrifennodd basiantau i Ddinas Llundain o 1605 ymlaen.

Ganed ef yn Llundain, Teyrnas Lloegr, yn fab i frethynnwr, a chychwynnodd ar ei yrfa yn brentis i argraffwr. Aeth i'r Cyfandir ym 1578 i ysbïo ar ffoaduriaid Catholig o Loegr yn Ffrainc a'r Eidal, a dan ffugenw fe gafodd ei dderbyn i'r Coleg Seisnig yn Rhufain am sawl mis. Wedi iddo ddychwelyd i Loegr, gweithiodd yn actor a llenor toreithiog. Ym 1581–82 bu Munday yn flaenllaw wrth erlid y cenhadon o Iesuwyr a ddilynodd Edmund Campion i Loegr. Ym 1582 ysgrifennodd gofiant o'i gyfnod yn Rhufain, *English Romayne Lyfe*. Erbyn 1586 cafodd ei benodi yn un o Genhadon y Frenhines Elisabeth I.

Ysgrifennodd Munday o leiaf 17 o ddramâu, ond dim ond ychydig ohonynt sydd yn goroesi. Mae'n debyg taw efe yw awdur *Fedele a Fortunio* (1584), addasiad o 'r gomedi Eidaleg *Il Fedele* gan Luigi Pasqualigo, a berfformiwyd yn llys y Frenhines Elisabeth ym 1585. Credir hefyd taw Munday yw prif awdur *Sir Thomas More* (tua 1590–93), drama hanes a adolygwyd gan Thomas Heywood, Thomas Dekker, a William Shakespeare.

Wedi 1602, ymddengys i Munday roi'r gorau i fyd y theatr, ac eithrio o leiaf pum pasiant a ysgrifennwyd ganddo ar gyfer Arglwydd Faer Llundain yn y cyfnod 1605–23. Yr oedd yn gyfaill i'r croniclydd John Stow, a fu farw ym 1605, a chyhoeddodd Munday argraffiadau newydd o'i *A Survey of London* ym 1618 a 1633. Cafodd Munday ei ystyried yn grachlenor gan rai, a châi ei watwar fel "Antonio Balladino" yn y gomedi *The Case is Altered* gan Ben Jonson.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Margaret Drabble (gol.), *The Oxford Companion to English Literature* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1995), t. 689.
2. 1 2 3  (Saesneg) Anthony Munday. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 18 Hydref 2022.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed bronflewog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau bronflewog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tricholaema hirsuta***; yr enw Saesneg arno yw *Hairy-breasted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. hirsuta*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r barbed bronflewog yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed bronflewog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed Viellot** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau Viellot) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lybius vielloti***; yr enw Saesneg arno yw *Viellot’s barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. vielloti*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed Viellot yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed Viellot** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed du a melyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau du a melyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Capito niger***; yr enw Saesneg arno yw *Black-spotted barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. niger*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r barbed du a melyn yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed du a melyn** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **John Rackham** ( 26 Rhagfyr, 1682 – 18 Tachwedd, 1720), a oedd yn cael ei adnabod fel **Calico Jack**, yn forleidr Seisnig a oedd yn gweithredu yn y Bahamas ac yng Nghiwba yn gynnar yn y 18g. Roedd ei lysenw'n deillio o'r dillad calico a wisgai, tra bod Jack yn foesenw ar gyfer "John".

Roedd Rackham yn weithgar rhwng 1718 a 1720, yn ystod "Oes Aur y Môr-ladron" a barhaodd rhwng 1650 a 1725. Fe'i cofir yn bennaf am gael dwy aelod benywaidd yn ei griw: Mary Read a'i gariad, Anne Bonny.

Diorseddodd Rackham Charles Vane o'i swydd fel capten y sloop *Ranger*, ac yna mordeithio Ynysoedd Leeward, Sianel Jamaica a'r Windward Passage. Derbyniodd bardwn ym 1719 a symudodd i New Providence, lle cyfarfu ag Anne Bonny, a oedd yn briod â James Bonny ar y pryd. Dychwelodd i fôr-ladrata ym 1720 trwy ddwyn sloop Prydeinig ac ymunodd Anne ag ef. Roedd eu criw newydd yn cynnwys Mary Read, a oedd yn cel-wisgo fel dyn ar y pryd. Ar ôl ychydig o lwyddiant, cipiwyd Rackham gan yr heliwr môr-ladron Llynges Frenhinol Prydain, Jonathan Barnet ym 1720. Cafodd ei roi ar brawf gan Syr Nicholas Lawes, Llywodraethwr Jamaica, a chafodd ei grogi ym mis Tachwedd y flwyddyn honno yn Port Royal, Jamaica.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Charges of Piracy Against Calico Jack and his Crew". *Pirate Documents*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 6 Hydref 2014. Cyrchwyd 14 Mawrth 2014.
2. ↑  "Did English pirate Calico Jack design the Jolly Roger?". *Telegraph*. 5 Rhagfyr 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 39280657
* LCCN: nr97002228
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Awditoriwm Ryman** yn adeilad yn Nashville, Tennessee.
Adeiladwyd yr awditoriwm, yn wreiddiol y 'Union Gospel Tabernacle', gan Thomas Green Ryman i roi lle i'r Parchedig Samuel Porter Jones i bregethu. Cynhaliwyd y wasanaeth gyntaf ar 25 mai 1890 er bod yr adeilad ddim wedi cael ei gwblhau. Cwblhawyd yr adeilad ym 1892, yn costio $2,700 ac yn dal 3755 o bobl. Adeiladwyd balconi ym 1897, yn caniatáu cyfanswm o 6,000 o bobl yn yr adeilad. Adeiladwyd llwyfan ym 1901 ar gyfer operâu. Bu farw Ryman ym 1904 a daeth yr adeilad yr Awditoriwm Ryman. Daeth y Grand Ole Opry i'r awditoriwm ar 5 Mehefin 1943. Symudodd y Grand ole Opry i adeilad newydd, y Tŷ Grand Ole Opry, ym Mawrth 1974. Prynwyd yr awditoriwm gan Gwmni Adloniant Gaylord ym 1989, a dechreuodd gwaith trwsio. Ailagorwyd yr awditoriwm ar 3 Mehefin 1994. Ymysg y bobl sydd wedi bod ar lwyfan yr awditoriwm yw Sarah Bernhardt, Theodore Roosevelt, Helen Keller, Charlie Chaplin, Enrico Caruso, Katherine Hepburn, Bob Hope, Doris Day, Elvis Presley, Johnny Cash, a Dolly Parton.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Tudalen hanes ar wefan yr Awditoriwm

Dolen allanol
-------------

* Gwefan yr Awditoriwm
Arfbais (a baner answyddogol) ynys Saint Barthélemy
Mae **arfbais Sant Barthélemy** yn darian wedi'i rannu'n dair stribed llorweddol. Ar yr haen uchaf ceir tair fleurs-de-lis aur ar gefndir glas. Yn y striben ganol ceir Croes Malteg gwyn ar gefndir coch. Ar y stribed waelod ceir tair coron aur ar gefndir las. Oddi tan y darian ceir rhuban gyda'r gair, "Ouanalao" sef, enw'r bobl frodorol, yr Arawaciaid cyn oes Christopher Columbus ar yr ynys. Ar ben y darian mae coron ar ffurf mur castell gyda tri thŵr.

Mae'r fleurs-de-lis, Croes Malteg a'r coronau aur yn atgof herodraethol o hanes yr ynys fel trefedigaeth a reolwyd yn gyntaf gan Deyrnas Ffrainc, yna'r Knights Templar ac yn ei dro yn deyrnas Sweden. Yn y pen draw, dychwelodd yr ynys i reolaeth Ffrainc. Mabwysiadwyd yr arfbais yn swyddogol ar 15 Chwefror 1794. Ar waelod yr arfbais ceir y gair "Ouanalao" sef y gair gan y bobl frodorol gyntaf, yr Arawak, am yr ynys.

Caiff yr arfbais ei ddefnyddio fel Baner Saint Barthélemy hefyd wrth leoli'r arfbais ar ganol llain wen.

Dolenni
-------

* Saint Barthélemy ar Flags of the World

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-03-11. Cyrchwyd 2019-02-05.

Nodyn:Eginyn arfbais
Nodyn:Saint Barthélemy