recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Newyddiadurwraig a chyflwynydd radio Cymreig ydy **Kate Crockett**. Mae hi'n un o dîm y *Post Cyntaf* ar BBC Radio Cymru.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Crockett yn Aberdâr a'i magwyd yng Nghaerdydd, Ceredigion a Merthyr Tudful. Aeth i astudio ym Mhrifysgol Cymru Aberystwyth.

Gyrfa
-----

Ar ôl graddio aeth i weithio fel newyddiadurwraig, i ddechrau gyda cylchgrawn Golwg. Ers hynnu bu'n cyflwyno ar nifer o raglenni radio a theledu gan gynnwys *Hacio*, *Y Byd ar Bedwar*, *Taro 9 ar S4C*; a *Manylu*, *Stiwdio* a'r *Silff Lyfrau* ar BBC Radio Cymru. Mae Kate wedi bod yn cyflwyno'r rhaglen radio foreol *Post Cyntaf* ers mis Ionawr 2013. Ar 25 Ionawr 2021 newidiwyd enw y rhaglen i *Dros Frecwast* ac ymunodd Dylan Ebenezer fel cyflwynydd.

Cyhoeddodd lyfr *Mwy na Bardd: Bywyd a Gwaith Dylan Thomas* yn 2014 a roedd ar rhestr fer Llyfr y Flwyddyn 2015.

Llyfrau
-------

* *Cyfres Hwylio 'Mlaen: Y Sîn Roc*, Ionawr 1995 (Y Lolfa), ISBN 9780862433703
* *Mwy Na Bardd: Bywyd a Gwaith Dylan Thomas*, Mawrth 2014, (Cyhoeddiadau Barddas), ISBN 9781906396688

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Post Cyntaf - Kate Crockett". bbc.co.uk. Cyrchwyd 20 Ionawr 2016.
2. ↑  *Cyflwynydd ac enw newydd i raglen newyddion Post Cyntaf*  , BBC Cymru Fyw, 11 Rhagfyr 2020.  Cyrchwyd ar 15 Ionawr 2021.

Dolenni allanol
---------------

* Kate Crockett, Radio Cymru Archifwyd 2013-07-07 yn Archive.is
* Kate Crockett, Twitter
Santes oedd Ilud, un o 24 o ferched Brychan Brycheiniog

### Cysegriadau

Gwyddom fod Ilud wedi sefydlu dwy Llanilud, yn naill ger Pontsenni a'r llall ym Mro Morgannwg. Mae'n bosibl fod eglwys Jwlian yn yr Amwythig, a adeiladwyd a seiliau o'r 5ed canrif hefyd yn un o'i llannau hithau.

### Cymysgiadau

Mae ffurf Lladin o'i henw Julietta neu Juliana yn peri fod llannau a chysylltir a Ilud yn cael ei dehongli fel eglwysi wedi cysegru i santes arall, Julietta, a merthyrwyd yn Rhufain tua dechrau y 4g er mae safleoedd eglwysi o Oes y Seintiau, yn coffáu sant leol yn wreiddiol. Cymysgir Ilud hefyd gyda santes o Gernyw, Juliot, oedd yn perthyn i dylwyth Brychan.

### Llanilltud Fawr

Treuliodd Ilud amser yn Llanilltud Fawr. Dwedir mynaich yr Oesoedd Canol fod y llan a dyfodd i fod y clas enwocaf Oes y Seintiau wedi sefydlu gan Illtud. Maen nhw yn niwlog iawn am rhieni Illtud (wrth cymharu â'r manylion a rhoddir am saint enwog eraill) Dywed rhai fod Illtud wedi geni ym Mrycheiniog tua'r 450 yn blentyn i dad o Lydaw a sefydlodd Llanilltud  rhwng 470-480 gyda cymorth Garmon (bu farw 480) Mae eraill yn dweud fod Illtud yn ddisgybl i Peulin (ganwyd tua 480) a pan oedd yn ifanc aeth i gwasanaethu Arthur fel milwr cyn troi at fywyd crefyddol, sy'n awgrymu ei fod wedi geni ar ddiwedd y 5g. Mae hefyd dau ddyddiad ar gyfer marwolaeth Illtud 537 a 545 a dau le a cofnodir fel man ei farwolaeth, Aberhonddu a Llydaw. Mae'n debyg fod hanes Illtud yn cymysgiad o hanesion am o leiaf dau berson. Buasai'r hynaf wedi cyfoesi a merched Brychan ar ieuengaf, efallai, yn fab neu 'fab yn y ffydd' i'r hynaf. Bu gan Illtud, fel Ilud, cysylltiadau agos â Aberhonddu. Gelwir cromlech ger y dref a defnyddiwyd ganddo am gyfnodau fel meudwy yn Tŷ Illtud a cysegrwyd eglwys Libanus iddo.

Ni buasai mynaich yr Oesoedd Canol wedi medru meddwl fod clas mor pwysig â Llanilltud Fawr wedi sefydlu gan ddynes. Hyd yn oedd heddiw buasai'n anodd i rhai ystyried gall yr Illtud hynaf bod yn ddynes.

Dylid darllen yr erthygl hwn ynghyd-destun "Santesau Celtaidd 388-680"

1. 1 2  Jones, T.T. 1977, The Daughters of Brychan, Brycheiniog XVII
2. 1 2  Spencer,S. 1991, Saints of Wales and the West Country, Llannerch
Paffiwr Cymreig fu'n bencampwr pwysau plu y byd oedd **Howard Winstone** (15 Ebrill 1939 - 30 Medi 2000).

Ganed Winstone ym Merthyr Tydfil. Wedi iddo enill medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad yng Nghaerdydd yn 1958, daeth yn baffiwr pwysau plu proffesiynol. Eddie Thomas oedd ei reolwr. Enillodd bob un o'i 34 gornest gyntaf, gan ddod yn bencampwr Prydain yn 1961, ac wedyn yn bencampwr Ewrop. Methodd yn ei dair ymgais gyntaf i ddod yn bencampwr y byd; cafodd ei guro dair gwaith gan y pencampwr Vicente Saldivar, ond ar y pedwaredd cynnig gorchfygodd Mitsunori Seki o Japan ym mis Mehefin 1968. Collodd ei deitl i Jose Legra mewn gornest ym Mhorthcawl ychydig fisoedd wedyn, a chyhoeddodd ei ymddeoliad.

Enwyd ef fel Personoliaeth Chwaraeon Cymreig y Flwyddyn BBC Cymru yn 1963. Yn 2005, curodd Owen Money, Richard Trevithick, Joseph Parry a'r Arglwyddes Charlotte Guest am y teitl "Dinesydd Mwyaf Merthyr Tydfil" mewn pleidlais gyhoeddus.

Gweler hefyd
------------

* Reaching for the Stars gan Brian Hughes; cyhoeddwyd 2009

| Gwobrau |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Dai Rees** | **Personoliaeth Chwaraeon Cymreig y Flwyddyn BBC Cymru**1958 | Olynydd:**Graham Moore** |
|
| Rhagflaenydd:**Ivor Allchurch** | **Personoliaeth Chwaraeon Cymreig y Flwyddyn BBC Cymru**1963 | Olynydd:**Lynn Davies** |
|
| Rhagflaenydd:**Lynn Davies** | **Personoliaeth Chwaraeon Cymreig y Flwyddyn BBC Cymru**1967 | Olynydd:**Martyn Woodroffe** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 48715554
* LCCN: nb91469621
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Jigglypuff
Un o rywogaethau ffuglennol y fasnachfraint Pokémon a grewyd gan Satoshi Tajiri yw **Jigglypuff** (Japaneg: プリン - *Purin*). Mae Jigglypuff yn un o'r cymeriadau mwyaf adnabyddadwy o fewn y gyfres, o ganlyniad i'w rôl bwysig yn yr anime, y manga, y gemau fideo, a ddiolch i ei ymddangosiad anarferol.

Cymeriad
--------

Daw'r enw *Jigglypuff* o'r geiriau Saesneg *jiggle* (siglo) a *puff* (pwff/chwyth). Daw'r enw Siapanëeg *Purin* o enw am fath o bwdin Siapaneaidd. Fel Pikachu cafodd Jigglypuff ei ddylunio gan Ken Sugimori (ffrind agos i Satoshi Tajiri, crëwr Pokémon) ac mae'n cael ei leisio yn yr anime gan Mika Kanai (Japaneg) a Rachael Lillis (Saesneg).

Ffisioleg
---------

Mae Jigglypuff (fel pob Pokémon mae'r enw yn lluosog ac unigol) yn Pokémon teg (normal hyd at y chweched genhedlaeth o gemau) sydd yn edrych fel pêl pinc gyda llygaid mawr glas, clustiau mawr, a cudyn o wallt ar ei dalcen. Gall Jigglypuff ehangu ei gorff fel balŵn i dimensiynau enfawr neu gwastatáu'n hollol fflat. Mae hefyd gan Jigglypuff y pŵer i gwneud eu elynion gysgu wrth ganu hwiangerdd a mesmereiddio'r gwrthwynebydd gyda'u lygaid mawr tywynnog.

Ymddygiad
---------

Jigglypuff a'i meicroffon
Mae Jigglypuff yn hoff iawn o berfformio o flaen gynulleidfa. Yn yr anime, bydd un Jigglypuff yn defnyddio meicroffon i berfformio ac i gyflawni ei freuddwyd o fod yn cantor enwog, yn anffodus bu'r gwrandawyr yn syrthio i gysgu yn syth. Mae'r Jigglypuff hyn yn cario ysgrifbin er mwyn tynnu llun ar wynebau'r cynulleidfa fel dial am syrthio i gysgu yn ystod y perfformiad.

Cynefin
-------

Caiff Jigglypuff eu ffeindio o fewn ogofâu neu gwastatiroedd gwelltog. Hefyd caiff Jigglypuff eu ffeindio yn strydoedd trefi neu ddinasoedd.

Deiet
-----

Mae Jigglypuff yn llysysyddion sydd yn bwyta aeron, ffrwythau a llysiau.

Effaith Diwyllianol
-------------------

Unwaith cafodd Jigglypuff ei sôn ar CNN yn America yn ystod stori newyddion am Pokémon. Yn Ionawr 2006 canodd Donnell Bolton cân y Jigglypuff ar American Idol, ond ni enillodd Mr.Bolton rhan yn y sioe.

Ieithoedd Gwahanol
------------------

* Almaeneg: *Pummeluff* - o *pummelig* (tew) a *puff* (pwff)
* Ffrangeg: *Rondoudou* - o *rond* (crwn) a *doudou* (tedi)
* Coreeg: 푸린 *Purin*
Aristocratiaeth
Pwnc yr erthygl hon yw'r ffurf o lywodraeth. Am y dosbarth cymdeithasol, gweler pendefigaeth.
Ffurf o lywodraeth sy'n rhoi grym i'r bendefigaeth, dosbarth a honnir eu bod yn oreuon cymdeithas, yw **aristocratiaeth**. Daw'r term yn y bôn o'r geiriau Groeg ἄριστος (*aristos*), sef "gorau" neu "ardderchog", a κράτος (*kratos*), sef "rheolaeth" neu "lywodraeth".

Yn *Y Wladwriaeth*, dadleuai'r hen Roegwr Platon taw'r dynion doeth ydy'r rhai a ddylent llywodraethu cymdeithas. Elît o ddinasyddion diwylliedig, hyddysg a rhesymol oedd y llywodraeth orau yn ôl Aristoteles. Canolbwyntiodd meddylwyr yr Oesoedd Canol ar faterion crefyddol yn bennaf, ac iddynt hwy y llywodraeth orau oedd arweinyddiaeth o Gristnogion duwiol, os nad seintiau. Ysgrifennodd Thomas Jefferson am "aristocratiaeth naturiol" sy'n dyrchafu unigolion rhinweddol a doniog i frig y gymdeithas.

Gweler hefyd
------------

* Brenhiniaeth
* Democratiaeth
* Meritocratiaeth
* Oligarchiaeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   aristocratiaeth. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 19 Ebrill 2019.
2. ↑  Garrett Ward Sheldon, *Encyclopedia of Political Thought* (Efrog Newydd: Facts On File, 2001), tt. 18–19.

Darllen pellach
---------------

* Samuel Clark, *State and Status: The Rise of the State and Aristocratic Power in Western Europe* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1995).
* Ellis Wasson, *Aristocracy and the Modern World* (Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan, 2006).
Grŵp o ardal Bethesda yw **Hogia'r Bonc** sydd yn mynd o gwmpas tafarndai, clybiau a neuaddau yn canu caneuon gwerin a phoblogaidd Cymraeg.

Maent wedi recordio dwy CD ar label Sain; *Y Rheol Bump* oedd y cyntaf ac *Un Cam yn Nes* yw'r ail. Mae *Un Cam yn Nes* yn cynnwys caneuon gan Meic Stevens, Dafydd Iwan, Mim Twm Llai, yn ogystal â chaneuon gwreiddiol gan aelodau'r grŵp.

Mae 11 aelod yn y grŵp, gydag 10 ohonynt yn aelodau hefyd o Gôr Meibion y Penrhyn, ac eleni (2018) maent yn. dathlu eu penblwydd yn 20 oed.

Maent yn canu i gyfeiliant gitar Acwstig a gitar fas. Gellir eu clywed yn canu caneuon gwerin a chaneuon poblogaidd o'r 70au - 90au, yn ogystal â chaneuon poblogaidd cyfoes a chaneuon gwreiddiol.

Mae'r hogia wedi rhyddhau 3 CD: *Y Rheol Bump*, *UnCam yn Nes*, *Pesda Bach Ni* (2018).

Aelodau
-------

* Alun Davies (gitâr acwstig a llais)
* Alwyn Jones (gitâr fas)
* Bryn Evans
* Ieuan Hughes
* Brynmor Jones
* Gwyn Burgess
* Tom Williams
* Gareth Hughes
* Brian Pritchard
* Maldwyn Pritchard
* Walter Williams

Mae'n draddodiad i'r grŵp deithio i'r Iwerddon yn flynyddol. Maent eisoes wedi bod yn Galway, Rosslare, Mulingar, Maynooth, yn ogystal a chanu mewn cyngherddau yn yr Unol Daleithiau.

Dolenni allanol
---------------

* Safle'r grŵp Archifwyd 2007-03-10 yn y Peiriant Wayback.
* Safle Côr Meibion y Penrhyn Archifwyd 2011-10-13 yn y Peiriant Wayback.
Tri hobo yn eistedd gyda'i gilydd yn Chicago, Illinois, ym 1929.
Yn yr Unol Daleithiau, gweithiwr ymfudol neu grwydryn digartref, yn aml heb yr un geiniog, yw **hobo**. Mae'n teithio er mwyn chwilio am waith, tra bo trampiaid yn teithio i osgoi gwaith a *bums* yn tinymdroi yn yr unfan ac yn cardota. Yn aml maent yn teithio drwy sleifio ar drên, a chysylltir hobos yn gryf â'r rheilffyrdd Americanaidd.

Mae gan hobos isddiwylliant eu hunain, sy'n cynnwys iaith gymunedol, côd o arwyddion i roi gwybodaeth i hobos eraill, cynhadledd genedlaethol flynyddol yn Britt, Iowa, a safonau moesegol.

Bu nifer o unigolion enwog yn hobos ar ryw bryd, gan gynnwys Jack Dempsey, Jack London, Woody Guthrie, Boxcar Willie, Louis L'Amour, a Seasick Steve. Delwedd ystrydebol o hobo yw'r dyn mewn dillad anniben yn dal *bindle*, sef sach fechan wedi'i chlymu ar ffon a gaiff ei chario dros yr ysgwydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lennon, John. "*Ridin’ the Rails: The Place of the Passenger and the Space of the Hobo*"*,* Americana *3(2) Tymor yr hydref 2004.*
Gwleidydd Llafur Prydeinig yw **Anna McMorrin** (ganwyd 1971), ac yr AS dros Ogledd Caerdydd.

Bywyd cynnar
------------

Magwyd McMorrin ger Aberhonddu. Wedi ymuno â'r Blaid Lafur eisoes, graddiodd o Brifysgol Southampton ym 1994 â gradd BA mewn Ffrangeg a Gwleidyddiaeth. Yn 1997, graddiodd o Brifysgol Caerdydd, gyda diploma ôl-radd mewn newyddiaduraeth.

Gyrfa
-----

Wedi graddio, gweithiodd McMorrin yn y maes  cysylltiadau cyhoeddus a chyfathrebu. Ar ôl gweithio yn rhan-amser fel swyddog cyfathrebu ar gyfer y Blaid Lafur yn 1996/7, bu'n gweithio fel ymgynghorydd materion cyhoeddus ar gyfer Hill a Knowlton. Yn 2006, daeth yn gyfarwyddwr ymgyrchoedd a chyfathrebu Cyfeillion y Ddaear Cymru. Yn 2008, ymunodd â Llywodraeth Cymru, gan ddod yn ymgynghorydd arbenigol i'r Gweinidog Cyfoeth naturiol, Alun Davies. Yn 2014, symudodd o'r swydd yna i un arall o fewn Llywodraeth Cymru, cyn gadael i ddod yn gyfarwyddwr Llais Cyf. Ym mis Hydref 2016 ymunodd a Invicta Public Affairs.

Bywyd personol
--------------

Roedd McMorrin yn briod, ac mae ganddi ddwy ferch o'r berthynas honno. Ar ôl gwahanu o'i gŵr, yn 2014, cafodd ei symud o'i swydd yng ngweinyddiaeth Adnoddau Naturiol Llywodraeth Cymru, wedi cychwyn perthynas gyda'r gweinidog ar y pryd, ac ei bos, Alun Davies, a bellach mae'r ddau yn cyd-fyw yng Nghaerdydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Parliament UK
2. ↑  Ruth Mosalski (9 Mehefin 2017). "Who is Cardiff's new Labour MP Anna McMorrin?". Wales Online. Cyrchwyd 9 June 2017. More than one of `|author=` a `|last=` specified (help)
3. ↑  "Labour's Anna McMorrin takes Cardiff North from the Tories - BBC News". Bbc.co.uk. Cyrchwyd 9 Mehefin 2017.
4. ↑  Mosalski, Ruth (9 Mehefin 2017). "Who is Cardiff's new Labour MP Anna McMorrin?".
5. ↑
6. ↑  Shipton, Martin (20 Mai 2014). "Revealed: Concern over Minister, his specialist adviser and their relationship".

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Craig Williams** | **Aelod Seneddol dros Ogledd Caerdydd**2017 – | Olynydd:***deiliad*** |
"St Awstin a Monica" (1846), gan Ary Scheffer.
Roedd **Awstin o Hippo** neu **Sant Awstin** (Lladin: Aurelius Augustinus; 13 Tachwedd 354 - 28 Awst 430) yn o'r ffigyrau pwysicaf yn natblygiad Cristionogaeth yn y gorllewin. Ystyrir ef fel sant gan yr Eglwys Gatholig ac mae llawer o enwadau Protestannaidd hefyd yn ei ystyried fel un o dadau'r ffydd. Mae barn yr eglwysi Uniongred amdano yn fwy amrywiol.

Ganed Awstin yn 354 yn Tagaste (Souk Ahras, Algeria heddiw), o deulu Berber. Addysgwyd ef ym Madaurus, ac yna yn Carthago. Roedd ei fam, Monica, yn Gristion a'i dad Patricius yn bagan. Am gyfnod, gadawodd Awstin yr eglwys i ddilyn Manicheaeth, er mawr ofid i'w fam. Ffurfiodd berthynas a merch a barhaodd am bymtheng mlynedd, a ganwyd mab, Adeodatus, iddo. Yn 383 symudodd i Rufain ac yn 384 cafodd swydd athro rhethreg ym Milan.

Perswadiwyd ef gan esgob Milan, Emrys, i ymuno a'r Eglwys Gatholig. Bedyddiwyd ef a'i fab Adeodatus gan Emrys yn ystod Pasg 387, ac yn 388 dychwelodd i Affrica. Ar y ffordd bu farw ei fam yn Ostia, ac yn fuan wedyn ei fab. Creodd fynachlog yn Tagaste, ac yn 391 ordeiniwyd ef yn offeiriad yn Hippo Regius, (yn awr Annaba, yn Algeria). Daeth yn bregethwr enwog, ac yn 396 gwnaed ef yn esgob Hippo. Bu farw yno yn 75 oed yn 430, pan oedd y ddinas dan warchae gan y Fandaliaid.

Ysgrifennodd Awstin nifer fawr o weithiau yn Lladin, yn cynnwys gweithiau yn dadlau yn erbyn Ariadaeth, Donatiaeth, Manicheaeth a Pelagiaeth. Y mwyaf enwog o'i weithiau yw *Confessiones* (*Cyffesiadau*), a ystyrir weithiau fel yr hunangofiant modern cyntaf, a *De civitate Dei* (*am ddinas Dduw*).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 66806872
* LCCN: n80126290
* ISNI: 0000 0001 2137 6443
* GND: 118505114
* SELIBR: 174788
* SUDOC: 027280896
* BNF: cb11889551s (data)
* BIBSYS: 90579045
* ULAN: 500104317
* NLA: 35010207
* NDL: 00431905
* NKC: xx0003884
* The SBN id CFIV004595 is not valid.
* BNE: XX978571
* CiNii: DA00262357

 |
*Photographic Studies in Hypnosis, Abnormal Psychology* (1938)
Cyflwr meddyliol (theori cyflwr) neu set o gredoau ac agweddau (theori di-gyflwr) ydy **hypnosis**. Gan amlaf, caiff hypnosis ei achosi gan anwythiad hypnotig, sy'n cynnwys cyfres o gyfarwyddiadau ac awgrymiadau rhagarweiniol fel arfer. Gellir cyflwyno'r awgrymiadau hypnotig yng ngwydd y person, neu gellir eu hunan-weinyddu ("hunan-awgrymu" neu "awtoawgrymu"). Cyfeirir at ddefnyddio hypnosis at ddibenion triniaethol fel "hypnotherapi" neu "gwsgdriniaeth".

Yn groes i'r gred boblogaidd - fod hypnosis yn debyg i fod yn anymwybodol fel pan yn cysgu - awgryma ymchwil diweddar ei fod yn gyflwr effro o sylw wedi'i ffocysu ac hygoeledd amlycach, gyda llai o ymwybyddoaeth o'r hyn sy'n digwydd o'ch amgylch. Yn y llyfr cyntaf ar y pwnc hwn, *Neurypnology* (1843), disgrifiodd Braid "hypnotiaeth" fel cyflwr o ymlacio corfforol a anwythir gan ganolbwyntio meddyliol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "New Definition: Hypnosis" Division 30 of the American Psychological Association
2. ↑  ""Information for the Public. American Society of Clinical Hypnosis."". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-08-05. Cyrchwyd 2010-04-21.
3. ↑  Lyda, Alex. "Hypnosis Gaining Ground in Medicine." Columbia News
4. ↑  p. 22, Spiegel, Herbert and Spiegel, David. Trance and Treatment. Basic Books Inc. New York. 1978. ISBN 0-465-08687-X
5. ↑  Braid, J. (1843) Neurypnology.
Corffluniwr yn arddangos hypertrofedd cyhyrol sylweddol.
Cynyddu maint cell cyhyrol ydy **Hypertrofedd cyhyrol**. Mae'n wahanol i ordyfiant cyhyrol, sef y ffurfiant o gelloedd cyhyrol newydd.

Mathau o hypertrofedd
---------------------

Ceir dau prif fath o hypertrofedd cyhyrol: sarcoplasmig a myoffibrilaidd. Gyda hypertrofedd sarcoplasmig, mae cyfaint yr hylif sarcoplasmig yn y gell cyhyrol yn cynyddu heb unrhyw gynnydd cyfatebol o ran cryfder cyhyrol. Gyda hypertrofedd myofibrilaidd, mae proteinau cyfangol actin a myosin yn cynyddu o ran nifer ac yn ychwanegu at gryfder cyhyrol yn ogystal â gwneud cynnydd bach ym maint y cyhyr. Mae hypertrofedd sarcloplasmig yn nodweddiadol o gyhyrau rhai corfflunwyr tra bod hypertrofedd myofibrilaidd yn nodweddiadol o godwyr pwysau Olympaidd. Pur anaml y bydd yr addasiadau hyn i'w gweld yn gwbl annibynnol o'i gilydd; gellir profi cynnydd mawr o ran hylif gyda chynnydd bach o ran proteinau, cynnydd mawr o ran proteinau gyda chynnydd bach o ran hylif, neu gyfuniad cymharol gyfartal o'r ddau.

Hyfforddi cryfder
-----------------

 *Prif erthygl: Hyfforddi cryfder*
Yn nodweddiadol, mae hyfforddi cryfder yn gyfuniad o ddau fath o hypertrofedd gwahanol; mae cyfangiad yn erbyn 80 i 90% o'r uchafswm un rep am 2-6 *rep* (i ailwneud yr un symudiad gyda phwysau) yn achosi hypertrofedd myofibrilaidd i ddominyddu (fel a welir gyda chodwyr pŵer, codwyr Olympaidd ac athletwyr cryfder), tra bod nifer o *reps* (yn gyffredinol tua 12 neu fwy) yn erbyn llwyth is-fwyafsymaidd yn hybu hypertrofedd sarcoplasmig yn fwy na dim (corfflunwyr proffesiynol ac athletwyr dygnwch. Yr effaith mesuradwy cyntaf yw cynnydd yn yr ysfa niwral sy'n ysgogi cyfangiad cyhyrol. O fewn ychydig ddyddiau, gall unigolyn heb hyfforddiant wneud cynnydd mesuradwy o ran cryfder o ganlyniad i "ddysgu" sut i ddefnyddio'r cyhyr. Wrth i'r cyhyr barhau i dderbyn fwy o ofynion, mae'r peirianwaith synthetig yn cael ei reoli. Er nad yw'r holl gamau yn gwbl glir eto, mae'r rheolaeth hwn yn dechrau gyda'r ail system negeseua (yn cynnwys ffosffolipasau, protein kinase C, tyrosie kinase, ac eraill). Mae rhain, yn eu tro, yn actifadu'r gennynau uniongyrchol-cynnar, yn cynnwys c-fos, c-jun a myc. Ymddengys fod y genynnau hyn yn achosi ymateb y genyn protein cyfangol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kraemer, William J.; Zatsiorsky, Vladimir M. (2006). *Science and practice of strength training*. Champaign, IL: Human Kinetics. ISBN 0-7360-5628-9
Mae **Jonjoe Kenny** (ganwyd 15 Mawrth 1997) yn bêl-droediwr sy'n chwarae i Everton F.C. a Lloegr dan 21. Mae'n enedigol o Lerpwl, Lloegr.

Ymddangosodd yn gyntaf yn yr Uwch Gynghrair i Everton F.C. gan ddod yn lle Matthew Pennington yn erbyn Norwich City, ar 15 Mai 2016. Roedd ei ail ymddangosiad yn yr uwch gynghrair yn eilydd eto, ar gyfer Mason Holgate yn erbyn C.P.D. Dinas Abertawe ar 6 Mai 2017.

Mae Jonjoe Kenny wedi bod yn rhan o dimau Lloegr dan 16,17,18,19,20 a 21. Chwaraeodd tair waith i Loegr dan 16, 10 gwaith i Lloegr dan 17 gan sgorio unwaith, tair gwaith i Loegr dan 18, 10 gwaith i Loegr dan 19, 14 gwaith i Loegr dan 20 ac 13 gwaith i Loegr dan 21.

Bu'n chwarae pêl-droed yn proffesiynol ers Gorffennaf 2014 ac ymunodd gydag academi Everton pan oedd yn naw oed.

Gwobrau
-------

Oxford United

* Yr Ail Adran(ail): 2015/2016
* Cwpan EFL

Lloegr dan 17

* Ewros dan 17 (enillydd): 2014

Lloegr dan 20

* Cwpan y Byd dan 20 (enillydd): 2017

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Everton 3 Norwich City 0". BBC Sport. 15 Mai 2016. Cyrchwyd 15 Mai 2016.
Pensaer a dramodydd o Sais oedd Syr **John Vanbrugh** (Ionawr 1664 – 26 Mawrth 1726).

Ganwyd yn Llundain, yn fab i farsiandïwr o Gaer, a chafodd ei fedyddio ar 24 Ionawr 1664. Roedd ei dad-cu yn hanu o Fflandrys. Mynychodd Ysgol y Brenin, Caer, cyn iddo dderbyn gomisiwn mewn catrawd o droedfilwyr yn 1686. Tra'n ymweld â Calais yn 1690 cafodd ei arestio ar sail amheuaeth ei fod yn ysbïwr. Fe'i carcharwyd yn y Bastille, ac yno ymdrechodd i ysgrifennu comedi. Cafodd ei ryddhau yn 1692, a gwasanaethodd yn filwr am chwe mlynedd arall, er na bu'n ymladd ar faes y gad.

Dilyniant i *Love's Last Shift* gan Colley Cibber oedd comedi gyntaf Vanbrugh, *The Relapse: Or Virtue in Danger* (1696). Cafodd ragor o lwyddiant gyda *The Provok'd Wife* (1697). Yn y 1700au addasodd sawl ffars o'r Ffrangeg ar gyfer y theatr Saesneg, gan gynnwys *The Country House* (1703) a *The Confederacy* (1705).

Fel pensaer, ei adeilad cyntaf oedd Castell Howard yn Swydd Efrog. Dyluniodd gyda chymorth Nicholas Hawksmoor, clerc Syr Christopher Wren, ac mae adeiladau'r bartneriaeth hon yn esiamplau o bensaernïaeth Faróc Lloegr ar ei hanterth. Penodwyd Vanbrugh yn oruchwyliwr gweithiau'r Frenhines Anne yn 1702, a'r flwyddyn ddilynol fe ddyluniodd Theatr y Frenhines yn stryd yr Haymarket. Fe'i dewiswyd gan John Churchill, Dug 1af Marlborough yn 1705 i ddylunio Palas Blenheim yn Woodstock, Swydd Rydychen. Ymhlith ei blastai eraill yn y cyfnod hwn mae Castell Kimbolton yn Huntingdon a Kings Weston ger Bryste.

Fe'i urddwyd yn farchog gan y Brenin Siôr yn 1714, a chafodd ei benodi'n oruchwyliwr unwaith eto yn 1715. Prif weithiau Vanburgh yng nghyfnod diweddar ei yrfa ydy Eastbury yn Dorset, Seaton Delaval yn Northumberland, a Chastell Grimsthorpe yn Swydd Lincoln. Bu farw yn Llundain yn 62 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  (Saesneg) Sir John Vanbrugh. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 15 Awst 2019.
Mae'r hyperbola yn gromlin agored gyda dwy gangen; mae'n gymesur ym mhob ffordd.
Mewn mathemateg, mae **hyperbola** (lluosog: **hyperbolâu**) yn fath o gromlin llyfn sy'n gorwedd mewn plân, wedi'i ddiffinio gan ei nodweddion geometrig neu gan hafaliadau. Mae ganddo ddwy ran, a elwir yn "gydrannau neu ganghennau cysylltiedig".

Gwahanol fathau o drychiadau conig:  

1. Parabola  

2. Cylch ac elíps  

3. Hyperbola
Mae'r hyperbola yn un o'r tri math o drychiad conig, a ffurfiwyd gan groestoriad plân a chôn dwbl. Ceir dau drychiad arall, sef y parabola a'r elíps.

Os yw'r plân yn croestori drwy ddau hanner y côn dwbl, ond nid yw'n mynd trwy apig y conau, yna mae'r conig yn hyperbola .

Maen'r hyperbola i'w gael mewn sawl lle:

* y gromlin sy'n cynrychioli'r ffwythiant {\displaystyle f(x)=1/x} yn y system gyfesurynnol Cartesaidd.
* llwybr cysgod yr haul ar gloc haul
* llwybr llong ofod wrth gylchdroi (drwy gymorth sdisgyrchiant) mewn bwa o amgylch planed
* taith neu wasgariad gronyn isatomig, a gaiff ei wrthyrru

Mae gan bob cangen o'r hyperbola ddwy fraich sy'n sythu (yn dod yn fwy syth; cromlin is) wrth fynd ymhellach o ganol yr hyperbola.

Geirdarddiad
------------

Mae'r gair "hyperbola" yn tarddu o'r Groeg ὑπερβολή, sef "gormod"; fe'i defnyddir hefyd yn Saesneg mewn gair arall, sy'n perthyn yn agos i hyperbola, sef *"hyperbole"* (gormodiaith).

Disgrifiwyd yr hyperbola yn gyntaf gan Menaechmus (Μέναιχμος, 380–320 CC)ond bu'n rhaid aros tan Apollonius o Berga (c. 2g CC cyn bathu'r term.

Diffiniad o'r hyperbola fel locws pwyntiau
------------------------------------------

* Hyperbola: diffiniad drwy bellter y pwyntiau i ddau bwynt sefydlog (y *foci*)
* Hyperbola: diffiniad drwy gylch

O fewn geometreg, gellir diffinio'r hyperbola fel set o bwyntiau (locws y pwyntiau) ar blân Ewclidaidd:

* Set o bwyntiau yw'r **hyperbola**, ac i bob pwynt {\displaystyle P} o'r set, mae gwahaniaeth y pellter absoliwt {\displaystyle |PF\_{1}|,\ |PF\_{2}|} i ddau bwynt sefydlog {\displaystyle F\_{1},F\_{2}} (y *foci*), yn gyson, ac a ddynodir fel arfer gan {\displaystyle 2a,\ a>0\ :}

{\displaystyle H=\{P\mid ||PF\_{2}|-|PF\_{1}||=2a\}\ .}
Gelwir canolbwynt {\displaystyle M} y segment-linell sy'n ymuno â'r ffocws yn 'ganol' yr hyperbola. Gelwir y linell drwy'r ffocws yn 'echelin fawr' (*major axis*). Mae'n cynnwys y 'fertigau' {\displaystyle V\_{1},V\_{2}}, sydd â pellter {\displaystyle a} i'r canol. Gelwir y pellter {\displaystyle c} o'r ffocws i'r canol yn 'bellter ffocal'.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr Géza von Bolváry yw ***Hochzeitsnacht Im Paradies*** a gyhoeddwyd yn 1950. Fe'i cynhyrchwyd gan Heinrich Jonen yn yr Almaen. Lleolwyd y stori yn Fenis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Ernst Marischka a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Friedrich Schröder. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Johannes Heesters, Joseph Egger, Claude Farell, Fritz Odemar a Ferruccio Biancini. Mae'r ffilm *Hochzeitsnacht Im Paradies* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1950. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *All About Eve* sy’n ffilm gomedi
Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Joseph L. Mankiewicz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Herbert Körner oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Rudolf Schaad sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Géza von Bolváry ar 26 Rhagfyr 1897 yn Budapest a bu farw ym München ar 14 Awst 1956. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1920 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Géza von Bolváry nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 18 Ebrill 2016.
Mae **Hock** yn derm Prydeinig ar gyfer gwin gwyn Almaeneg. Weithiau y mae'n cyfeirio a gwin gwyn o'r rhanbarth Rhine (Riesling), ac weithiau i bob gwin gwyn Almaeneg.

Mae'r enw yn fyr am y gair hynafol "hockamore", o "Hochheimer", sy'n tarddu o'r dref Hochheim am Main yn yr Almaen. Defnyddir y term yn yr 17g yn y lle gyntaf am winoedd gwyn (yn bennaf Riesling) o ardal y Rhein, ond yn yr 18g dechreuwyd defnyddio'r term ar gyfer unrhyw win gwyn a werthir ym Mhrydain o'r Almaen, er mwyn cysylltu ansawdd uchel gwinoedd y Rhein gyda gwinoedd eraill (o ansawdd llau) Almaeneg. Mae'n debygol bod ymweliad y Frenhines Victoria i Hochheim a'i winllannoedd yn 1850 wedi cyfrannu at dwf defnydd y gair "hock". Erbyn hyn roedd gwinoedd o ardal y Rhein yn gwerthu am brisoedd uchel, cywerth â - ac weithiau'n uwch na - y gwinoedd gorau o Bordeaux a Bwrgwyn.

Mae nifer o winllannoedd yn gysylltiedig â Hock, er enghraifft Hochheimer, Rüdesheimer, Marcobrunner a Johannisberger.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Winepros - Oxford Companion to Wine - Entry". *web.archive.org*. 20 Awst 2008. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-08-20. Cyrchwyd 2 Tachwedd 2019.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
2. ↑  "DAILY MENU [held by] BATTLE HOUSE [at] "MOBILE,AL." (HOTEL)". *NYPL Digital Collections*. Cyrchwyd 2 Tachwedd 2019.
Dramodydd o Sais oedd **John Webster** (tua 1580 – tua 1632) a flodeuai yn ystod Oes Iago. Ystyrir ei ddramâu *The White Devil* a *The Duchess of Malfi* yn enghreifftiau rhagorol o'r drasiedi Saesneg ac yn ail yn llên Lloegr yn yr 17g dim ond i weithiau William Shakespeare.

Ni wyddys llawer am fywyd Webster. Cafodd ei eni yn Lundain tua 1580. Yn ôl ei ragair i *Monuments of Honor*, cafodd ei eni'n rhyddfreiniwr i Gwmni Anrhydeddus y Teilwriaid Masnachol, un o gwmnïau lifrai Dinas Llundain. Mae'n debyg iddo weithio'n saer cerbydau, ac o bosib yn actor yn ogystal â dramodydd.

Ysgrifennodd Webster dair drama ar ben ei hunan: ei ddau gampwaith *The White Devil* (1612) a *The Duchess of Malfi* (tua 1613), a'r drasicomedi *The Devil's Law-Case* (tua 1620). Cydweithiodd gyda dramodwyr eraill ar weddill ei weithiau i'r theatr. Gyda Thomas Dekker oedd ei brif bartneriaeth, ac ymhlith eu cyweithiau mae *Westward Ho* (1604) a *Northward Ho* (1605). Credir hefydd iddo gydysgrifennu dramâu â William Rowley, Thomas Middleton, John Fletcher, John Ford, ac o bosib Philip Massinger.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) John Webster. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 11 Awst 2019.
Asbestos Glas (Cricodolit)
Grŵp o chwech o fwynau naturiol yw **asbestos**. Mae'r chwech mwyn wedi eu gwneud o elfennau gwahanol ac yn amrywio'n sylweddol yn gemegol; fodd bynnag yr hyn sy'n eu cysylltu yw'r ffaith eu bod wedi'u ffurfio o grisialau ffibrog mân iawn. Adnabyddir y mathau mwy cyffredin gwahanol o asbestos gan eu lliwiau:

* *Crysotil* - Asbestos gwyn
* *Amosit* - Asbestos brown
* *Cricodolit* - Asbestos glas

Defnydd a Hanes
---------------

Mae mathau gwahanol o asbestos, yn enwedig asbestos gwyn, brown a glas, wedi cael eu defnyddio fel deunyddiau adeiladu ac fel ynysydd am filoedd o flynyddoedd, ond dechreuwyd eu defnyddio ar raddfa ddiwylliannol yn ystod y 19g. Roedd asbestos yn ddeniadol fel deunydd am nifer o resymau: mae'n gryf, yn gymharol rhad, yn anfflamadwy, yn wrth-ddŵr ac yn ynysu gwres a trydan. Roedd asbestos yn hyblyg hefyd: roedd modd cymysgu asbestos gyda deunyddiau eraill megis plaster neu sement, neu ei blethu i greu matiau. Oherwydd y nodweddion hyn defnyddiwd asbestos mewn ystod eang iawn o gynhyrchion gan gynnwys panelau adeiladu neu doeau; plaster addurniadol (er enghraifft *Artex*); i ynysu adeiladau a phibellau dŵr; mewn cynhyrchion megis blancedi, matiau, neu fenig ac mewn brêcs ceir ymysg eraill. Asbestos gwyn a ddefnyddiwyd gan amlaf.

Peryglon Iechyd
---------------

Mae crisialau bychain asbestos yn ffurfio llwch pan gaiff deunyddiau sy'n cynnwys asbestos eu symud neu eu torri. Pan gaiff y llwch hwn ei fewnanadlu, mae'r crisialau yn gallu ymsefydlu yn yr ysgyfaint, sy'n gallu arwain at ystod o broblemau iechyd gan gynnwys asbestosis, mesothelioma (cancr yn leinin yr organau mewnol) a chancr yr ysgyfaint. Mae'r perygl yn cynyddu pan fo rhagor o asbestos yn yr awyr, neu pan fo unigolion yn agored iddo am gyfnodau hir. Yn gyffredinol, mae asbestos brown a glas yn fwy peryglus nag asebstos gwyn.

Oherwydd y peryglon hyn, mae defnyddio asbestos yn y D.U. wedi'i wahardd yn gyfan gwbl ers 1999 (gwaharddwyd asbestos brown a glas yn gynharach). Fodd bynnag gan y bu i'r deunydd gael ei ddefnyddio cymaint yn y gorffennol mae'n parhau'n hynod gyffredin mewn adeiladau a adeiladwyd cyn 1999. Fel arfer bydd nifer o flynyddoedd neu hyd yn oed ddegawdau yn mynd heibio ar ôl bod yn agored i'r asbestos cyn i gancr ddatblygu, oherywdd hyn er gwaethaf y gwaharddiad mae'r defnydd helaeth o asbestos yn y gorffennol yn parhau i achosi problemau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Occupational Safety and Health Administration, U.S. Department of Labor (2007). 29 C.F.R. 1910.1001.
2. ↑  Institut national de recherche sur la sécurité (1997). "Amiante Archifwyd 2008-06-25 yn y Peiriant Wayback.." *Fiches toxicologiques.* n° 167. (yn y Ffrangeg)
3. 1 2  Robinson, BM (Tachwedd 2012). "Malignant pleural mesothelioma: an epidemiological perspective.". *Annals of cardiothoracic surgery* **1** (4): 491–6. doi:10.3978/j.issn.2225-319X.2012.11.04. PMC 3741803. PMID 23977542. .

Gweler hefyd
------------

* Asbestos a’ch ysgyfaint
Roedd **Henry George Allen** (29 Gorffennaf 1815 – 20 Tachwedd 1908) yn fargyfreithiwr a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Penfro o 1880 i 1885 a Phenfro a Hwlffordd o 1885 i 1886.

Bywyd Personol
--------------

Roedd Henry George Allen yn perthyn i deulu hynafol Allen o'r Creseli, Sir Benfro, roedd y teulu yn olrhain ei hach yn ôl i'r Frenin Iorwerth III. Roedd Henry George yn ail fab i John Hensleigh Allen a'r Ledi Gertrude Seymour, merch yr Arglwydd Robert Seymour. Fe fu John Hensleigh Allen yn AS Penfro o 1818 i 1826 a bu taid mamol Henry, yr Arglwydd Seymour, yn AS Sir Gaerfyrddin o 1807 i 1820.

Derbyniodd Allen ei addysg yn Ysgol Rugby ac yn Eglwys Crist, Rhydychen, gan enill gradd BA ym 1837 ac MA yn 1840

Gyrfa
-----

Cafodd Allen ei alw i'r bar yn Lincoln's Inn ym 1841 a chafodd ei godi'n Gwnsler y Frenhines ym 1880 (Cwnsler y Brenin o 1901) ac yn Feinciwr ym 1881. Fe fu'n gweithio fel bargyfreithiwr ar gylchdaith Deheudir Cymru. Gwasanaethodd fel Cofiadur Andover yn swydd Caint ac yn Gadeirydd Llys Chwarter Sir Benfro, roedd yn gwasanaethu fel Ynad Heddwch yn Sir Benfro.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Etholwyd Allen yn aelod seneddol dros Benfro ym 1880, gan dal y sedd hyd nes ei ddiddymu dan y Deddf Ailddosbarthu Seddi 1885. Yn etholiad cyffredinol 1885 cafodd ei ethol yn AS dros etholaeth Penfro a Hwlffordd. Penderfynodd beidio amddiffyn ei sedd yn etholiad 1886 o herwydd ei anghytundeb a pholisïau'r Blaid Ryddfrydol parthed ymreolaeth i'r Iwerddon a Datgysylltu Eglwys Lloegr yng Nghymru.

Pan grëwyd Cynghorau Sir yng Nghymru ym 1888 etholwyd Allen fel cynghorydd ward Caeriw ar gyngor newydd Sir Benfro gan gael ei ethol yn gadeirydd cyntaf y cyngor.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref, Paskeston, ar 20 Tachwedd 1908 yn 93 mlwydd oed, roedd yn dibriod. Claddwyd ei wedddillion ym mynwent Eglwys Caeriw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cardiff Times 28 Tachwedd 1908, *Mr H G Allen KC*  adalwyd 14 Mawrth 2015
2. ↑  Tenby Observer, 17 Rhagfyr 1885, *H G Allen Esq MP*  adalwyd 14 Mawrth 2015
3. ↑  Weekly Mail 28 Tachwedd 1908 *Mr H G Allen Dead*  adalwyd 14 Mawrth 2015
4. ↑  Cardiff Times 5 Rhagfyr 1908 *The Late Mr H G Allen KC*  adalwyd 14 Mawrth 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Edward James Reed** | **Aelod Seneddol Penfro**1880 – 1885 | Olynydd:***diddymu'r etholaeth*** |
| Senedd y Deyrnas Unedig |
|
| Rhagflaenydd:***etholaeth Newydd*** | **Penfro a Hwlffordd**1885 – 1886 | Olynydd:**Richard Charles Mayne** |
**Anubis** (ffurf Groeg ar yr enw Eiffteg *Anpu*) oedd hebryngwr eneidiau'r meirw ym mytholeg yr Aifft. Mae'n cael ei bortreadu fel siacal du gyda chynffon flewog neu ffigwr dynol gyda phen siacal; roedd yr anifail hwnnw'n gysegredig iddo. Roedd y Groegiaid yn ei uniaethu â Hermes, negesydd y duwiau. Roedd ganddo deml anferth yn Cynopolis ('Dinas y Ci').

Fe'i cysylltir ag embalmio o gyfnod cynnar iawn yn hanes yr Aifft. Roedd yn arfer gweddïo iddo ar ran y meirw.

Yn y cyfnod cynharaf roedd yn bedwerydd fab i Ra a'i ferch oedd Kebehut. Ond yn ddiweddarach ymunodd â theulu Osiris a thyfodd traddodiad iddo gael ei eni'n fab gordderch i Nepthys, gwraig Set. Cafodd ei fagu gan y dduwies Isis. Aeth allan gydag Osiris i oresgyn y byd.

Pan 'lofruddiwyd' Osiris dyfeisiodd Anubis y defodau angladd cyntaf erioed. Lapiodd gorff Osiris mewn cadachau - yr enghraifft gyntaf o wneud *mummy* - ac fe'i enwyd 'Arglwydd y Lapiau Mummy' oherwydd hynny. Roedd y duw llai Upuaut yn ei gynorthwyo yn y gwaith hynny yn ddiweddarach.

Yn nes ymlaen mae Anubis yn cael ei bortreadu yn arwain eneidiau gerfydd y llaw o flaen Osiris yn ei lys.

Yn y cyfnod Helenistaidd a Rhufeinig cafodd yr enw Hermanubis. Mae gan yr awdur Apuleius ddisgrifiad trawiadol ohono yn ei lyfr *Yr Asyn Euraidd*.

### Cyfeiriadau

* amryw awduron, *Egyptian Mythology* (Hamlyn, Llundain, 1966)
* amryw awduron, *Larousse Encyclopedia of Mythology* (Llundain, sawl argraffiad)
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gyddf-frown** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gyddf-frown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima corvina***; yr enw Saesneg arno yw *Brown-throated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. corvina*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r barbed gyddf-frown yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gyddf-frown** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd Ymerodraeth yr Hyniaid yn ymestyn o ganolbarth Asia hyd yr Almaen.
Roedd yr **Hyniaid** (Lladin: *Hunni*) yn nifer o bobloedd nomadig, o ganolbarth Asia yn wreiddiol, efallai o'r ardal sy'n awr yn wlad Mongolia. Yn 139 OC, cyfeiriodd Ptolemi at y Khuni oedd yn byw ar lannau Afon Dnieper. Mae'r hanesydd Armenaidd Moses o Khorene, yn y 5g, yn cyfeirio at yr *Hunni* yn byw yn agos at y Sarmatiaid ac yn dweud iddynt gipio dinas Balkh yng nghanolbarth Asia rhwng 194 a 214.

Ymsefydlodd yr Hyniaid yn y gorllewin yn nhalaith Rufeinig Pannonia trwy gytundeb yn 361, ac yn 372 gorchfygasant yr Alaniaid dan eu brenin Balimir. Rhwng tua 400 a 410, ymfudodd llawer o'r Hyniaid tua'r gorllewin. Dan eu brenin enwocaf, Attila, enillasant ymerodraeth fawr. Roedd byddinoedd Attila yn cynnwys cryn nifer o bobloaeth gwahanol, nid Hyniaid yn unig. Roedd yr Hyniaid eu hunain yn enwog yn enwog am eu gallu fel marchogion, ac roedd eu bwa yn fwy effeithiol na'r eiddo eu gwrthwynebwyr.

Yn dilyn marwolaeth Attila, gorchfygwyd ei feibion gan Ardaric ger Afon Nedao yn 454, a daeth Ymerodraeth yr Hyniaid i ben.
Map o Iran a'r gwledydd o'i chwmpas (yn cynnwys Tyrcmenistan), sy'n dangos lleoliad Hyrcania 
Cwpan aur Hyrcanaidd a ddarganfuwyd yn Kalardasht, Mazandaran. Hanner cyntaf y mileniwm cyntaf OC.
**Hyrcania** oedd enw satrapi a orweddai yn nhiriogaethau presennol Golestan, Mazandaran a Gilan yn Iran a rhan o Tyrcmenistan, i'r de o Fôr Caspia. Enw'r Groegiaid hynafol ar Fôr Caspia oedd "Môr Hyrcania".

"Hyrcania" yw'r enw am yr ardal yn y cofnodion hanes Groeg. Addasiad yw'r enw Groeg o'r enw Hen Berseg *Verkâna*, a gofnodir ar arysgrif Behistun a wnaed ar orchymyn Darius Fawr, ynghyd ag ar arysgrifau *cuneiform* cynnar. Ystyr y gair Hen Berseg *verkā* yw "blaidd" (Perseg Diweddar: *gorg*) ac felly mae "Hyrcania" yn golygu "Gwlad y Bleiddiaid".

Gorweddai Hyrcania rhwng Môr Caspia, 'Môr Hyrcania' y Groegiaid, i'r gogledd a mynyddoedd Alborz i'r de a'r gorllewin. Roedd yr ardal yn adnabyddus am ei hinsawdd cynnes a'i ffrwythlondeb. I'r Persiaid hynafol roedd yn un o'r "gwledydd braf" a grewyd gan y duw goruchaf Ahura Mazda ei hun. I'r gogledd-ddwyrain, trwy Byrth Caspia, roedd Hyrcania yn agor ar wastadiroedd uchel Canolbarth Asia, cartref i lwythau nomadig, ac yn cael ei gwarchod o'r cyfeiriad hwnnw gan waith amddiffynnol Mur Mawr Gorgan.

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Hyrcania Archifwyd 2011-06-04 yn y Peiriant Wayback.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed gyddfddu Affrica** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau gyddfddu Affrica) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Tricholaema melanocephala***; yr enw Saesneg arno yw *African black-throated barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *T. melanocephala*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed gyddfddu Affrica yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed gyddfddu Affrica** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Fadil Hadžić yw ***Angylion Gwyllt*** a gyhoeddwyd yn 1969. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Divlji anđeli*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Iwgoslafia. Lleolwyd y stori yn Zagreb a Kraljevica. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Croateg a hynny gan Fadil Hadžić. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Neda Arnerić, Semka Sokolović-Bertok, Relja Bašić, Karlo Bulić, Ilija Ivezić, Igor Galo, Božidar Orešković, Mladen Crnobrnja, Veronika Durbešić, Duša Počkaj a Vojislav Mićović. Mae'r ffilm *Angylion Gwyllt* yn 100 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1969. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Midnight Cowboy* sef ffilm am ddau gyfaill gan y cyfarwyddwr ffilm John Schlesinger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 400 o ffilmiau Croateg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Fadil Hadžić ar 23 Ebrill 1922 yn Bileća a bu farw yn Zagreb ar 3 Ionawr 2011. Derbyniodd ei addysg yn Academi'r Celfyddydau Cain.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Fadil Hadžić nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Angylion Gwyllt |  | Iwgoslafia | Croateg | 1969-01-01 |
| *Back of the Medal* |  | Iwgoslafia | Croateg | 1965-01-01 |
| Desant Na Drvar |  | *Gweriniaeth Ffederal Sosialaidd Iwgoslafia* | Serbo-Croateg | 1963-01-01 |
| *Did a Good Man Die?* |  | Iwgoslafia | Croateg | 1962-01-01 |
| *Journalist* |  | Iwgoslafia | CroategSerbo-Croateg | 1979-01-01 |
| Lladron O'r Radd Flaenaf |  | Croatia | Croateg | 2005-01-01 |
| Mae'r Dyddiau'n Dod |  | Iwgoslafia | Croateg | 1970-01-01 |
| *Protest* |  | Iwgoslafia | Serbo-CroategCroategSerbeg | 1967-01-01 |
| *The Ambassador* |  | Iwgoslafia | Croateg | 1984-01-01 |
| Yr Wyddor Ofn |  | Iwgoslafia | Serbo-CroategCroateg | 1961-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Barbed lliwgar** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: barbedau lliwgar) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Megalaima mystacophanos***; yr enw Saesneg arno yw *Gaudy barbet*. Mae'n perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. mystacophanos*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r barbed lliwgar yn perthyn i deulu'r Barbedau (Lladin: *Capitonidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Barbed amryliw America | Eubucco versicolor |  |
|
| Barbed coronog | Capito aurovirens |  |
|
| Barbed cyflgoch | Eubucco tucinkae |  |
|
| Barbed du a melyn | Capito niger |  |
|
| Barbed gwregysog | Capito dayi |  |
|
| Barbed gyddf-felyn | Eubucco richardsoni |  |
|
| Barbed mantell wen | Capito hypoleucus |  |
|
| Barbed penfrith | Capito maculicoronatus |  |
|
| Barbed pengoch | Eubucco bourcierii |  |
|
| Barbed pumlliw | Capito quinticolor |  |
|
| Barbed talcen oren | Capito squamatus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Barbed lliwgar** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Triongl ongl sgwâr a'i hypotenws *h* (gyferbyn) a'r ddau goesyn *c1* ac *c2*.
Mewn geometreg, yr **hypotenws** yw ochr hiraf triongl ongl sgwâr, a'r linell sydd gyferbyn â'r ongl sgwâr ei hun. Gellir canfod hyd hypotenws triongl sgwâr gan ddefnyddio theorem Pythagoras, sy'n nodi bod sgwâr hyd yr hypotenuse yn cyfateb i gyfansswm sgwariau hyd y ddwy ochr arall (y 'coesynau'). Er enghraifft, os oes gan un o'r ochrau eraill hyd o 3 (sgwâr 3 = 9) ac mae gan y coesyn arall hyd o 4 (4 x 4 = 16), yna cyfanswm eu sgwariau yw 25. Hyd yr hypotenws yw ail isradd 25, hynny yw, 5.

Geirdarddiad
------------

Daw'r gair 'hypotenws' o'r Lladin *hypotēnūsa* a oedd yntau yn fenthyciad o'r Groeg am "y linell cyferbyn i'r ongl sgwâr", sef ὑποτείνουσα [πλευρά] (*hypoteínousa [pleurá]*). Plato, yn ei ddeialog *Timaeus* ddefnyddiodd y gair yn gyntaf (i ddisgrifio'r hyn mae'n ei olygu heddiw) a hynny yn c. 360 CC.

Cyfrifo'r hypotenws
-------------------

Nodir yr hypotenws yn y diagram, sef y linell sylfaen. Tafluniad orthograffig **b** yw **m**, ac **c** yw **n**. Dangosir hefyd y prif ongl sgwâr ar fertic ucha'r diagram.
Cyfrifir yr hypotenws drwy ddefnydio'r ffwythiant ail isradd, fel yr esbonir yn Theorem Pythagoras.

Gan ddefnyddio'r nodiant mathemategol cyffredin bod hyd dwy goesyn y triongl (yr ochrau sy'n berpendicwlar i'w gilydd) yn *a* a *b*, ac mai *c* yw'r hypotenws, mae gennym

{\displaystyle c={\sqrt {a^{2}+b^{2}}}.}
Gwelir drwy ddeddf cosin a'r llygad ei hun bod yr ongl gyferbyn a'r hypotanws yn 90° gan nodi hefyd bod cosin yn 0:

{\displaystyle c^{2}=a^{2}+b^{2}-2ab\cos 90^{\circ }=a^{2}+b^{2}\therefore c={\sqrt {a^{2}+b^{2}}}.}
Mae sawl cyfrifiannell yn derbyn y ffwythiant safonol ISO C hypot(*x*,*y*), sy'n dychwelyd y gwerth uchod.

Nodweddion
----------

Mae'r tafluniad orthograffig yn:

* Mae hyd yr hypotanws yn hafal i gyfanswm hyd y coesynau.
* Mae sgwâr hyd y coesyn yn hafal i luoswm hyd tafluniad orthograffig yr hypotanws wedi'i luosi gyda'r hyd yma.

**b² = a · m**
**c² = a · n**
* Hefyd: hyd y coesyn **b** yw'r cymedr cyfrannol rhwng hyd ei dafluniad **m** a'r hypotenws **a**.

**a/b = b/m**
**a/c = c/n**

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Harper, Douglas. "hypotenuse". *Online Etymology Dictionary*.
2. ↑  u(potei/nw, u(po/, tei/nw, pleura/. Liddell, Henry George; Scott, Robert; *A Greek–English Lexicon* at the Perseus Project
3. ↑  Anderson, Raymond (1947). *Romping Through Mathematics*. Faber. t. 52.