Bardd a flodeuodd yn hanner olaf y 6g oedd **Aneirin** (c. 525 – 600), un o'r Cynfeirdd cynnar. Mae'n debyg mai **Neirin** oedd ffurf gynharach ei enw, sy'n tarddu o'r gair Brythoneg tybiedig \**naer* sydd efallai'n gytras â'r gair Gwyddeleg *nár* (naill ai "nobl" neu "wylaidd""), yn ôl Ifor Williams. Ef yw awdur *Y Gododdin*, cyfres o englynion arwrol a gedwir yn Llyfr Aneirin. Mae'r enw personol Cymraeg Aneurin yn ffurf ddiweddarach ar yr enw 'Aneirin'.

*Historia Brittonum*
--------------------

Yn ôl *Historia Brittonum* (tua 830), testun Lladin a briodolir weithiau i Nennius, roedd Aneirin yn enwog am ei ganu yn yr Hen Ogledd (de'r Alban a gogledd Lloegr heddiw), ynghyd â'i gyfoeswr Taliesin a Chynfeirdd eraill:

Yn yr amser hwnnw ymladdai Eudeyrn yn ddewr yn erbyn cenedl y Saeson. Felly hefyd yr oedd Talhaearn Tad Awen yn enwog ar gân; a hefyd y bu Aneirin a Thaliesin a Blwchfardd a Chian, a elwid "Gwenith Gwawd", i gyd yn enwog am eu canu.

Tystiolaeth *Y Gododdin*
------------------------

Tudalen ffacsimili o Lyfr Aneirin (tua 1265), argraffwyd yn 1868
Priodolir y gerdd arwrol hir Y Gododdin iddo. Mae'r testun cynharaf o'r gerdd honno ar glawr yn y llawysgrif Llyfr Aneirin (tua 1265), sy'n dechrau gyda'r datganiad *Hwn yw e gododin. aneirin ae cant* ("Hwn yw Y Gododdin; Aneirin a'i canodd"). Mae'r ffaith fod y gerdd yn coffhau arwyr hen deyrnas Manaw Gododdin, oedd a'i phrifddinas yng Nghaeredin, yn awgrymu bod Aneirin yn perthyn i'r ardal honno. Ceir cyfeiriad at farwolaeth Aneirin mewn pennill o'r *Gododdin* sy'n amlwg yn ychwanegiad diweddarach i'r testun:

er pan aeth daear ar aneirin. / nu neut ysgaras nat a gododdin.  

("Er pan roddwyd daear ar Aneirin / mae Barddoniaeth wedi gadael y Gododdin").

Yn yr un pennill cyfeirir at 'Guarchan mab dwywei' ("Cân mab Dwywei") ac awgryma'r cyd-destun fod hyn yn cyfeirio at Aneirin. Yn yr hen achau Cymreig mae Dwywei yn chwaer i Gwallog mab Llëenog (brenin Elmet, efallai); awgryma Ifor Williams fod Aneirin yn nai Gwallog ac felly'n frawd i Ddeiniol Sant. Mae cyfeiriad arall yn y *Gododdin* yn cyplysu Aneirin â Thaliesin:

Mi na vi aneirin  

ys gwyr talyessin  

ovec kywrenhin  

neu chein(t) e ododin.

O'r Awen daw y *Gododdin* yn hytrach nag o Aneirin ei hun ("Fi-nid fi, Aneirin - mae Taliesin nerthol ei ysbrydoliaeth yn gwybod hyn - fe genais i'r Gododdin").

Y Trioedd a gwaith y beirdd
---------------------------

Coffheir Aneirin yn Trioedd Ynys Prydain fel *Aneirin Gwawdrydd Mechdeyrn Beirdd*, sef "Aneirin Rhwydd-ei-farddoni, Brenin y Beirdd" (Triawd 33, 34). Mae testun Triawd 33 yn llwgr, ond yn Triawd 34 dywedir bod Aneirin wedi cael ei ladd gan Heiddyn â bwyall: *Bvyallavt Eidyn ym pen Aneiryn* yw un o *Teir Anvat Vwyallavt Enys Prydein* ("Tri Thrawiad Bwyall Anffodus Ynys Prydain"). Yn y gerdd *Anrec Uryen* (13g efallai) ceir fformiwla cyffelyb i'r hwnnw yn y Trioedd: *Aneirin gwawdryd awenyd*.

Ceir sawl cyfeiriad ato hefyd yng ngwaith Beirdd y Tywysogion, e.e. Dafydd Benfras sy'n dymuno bendith yr Awen

I ganu moliant mal Aneirin gynt,  

Dydd y cant Ododin.

Serch hynny mae'r cyfeiradau ato yn gymharol brin mewn cymhariaeth â'r rhai niferus at Daliesin a Myrddin.

Llyfryddiaeth
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Aneirin** |

* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Ail arg. diwygiedig, Caerdydd, 1978). ISBN 0-7083-0690-X
* N.G. Costigan ac eraill (gol.), *Gwaith Dafydd Benfras ac Eraill* (Caerdydd, 1995). ISBN 0-7083-1304-3
* John Morris (gol.), *Nennius[:] British History and Welsh Annals* (Llundain, 1980). ISBN 0-85033-297-4
* A.H. Jarman (gol.), *Aneirin: Y Gododdin* (Llandysul).
* Ifor Williams (gol.), *Canu Aneirin* (Caerdydd, 1961).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Canu Aneirin*, rhagymadrodd.
2. ↑  *Historia Brittonum*, pennod 62.
3. ↑  *Canu Aneirin*, pennill LV.
4. ↑  *Canu Aneirin*, llau. 548-51.
5. ↑  *Gwaith Dafydd Benfras*, 25.5-6

Dolenni allanol
---------------

* Llyfr Aneirin, Casgliad y Werin Cymru

  


| * v
* t
* e
Yr Hen Ogledd |
| --- |
| Teyrnasoedd: | 
* **Aeron**
* **Dál Riata**
* **Elmet**
* **Gododdin**
* **Manaw Gododdin**
* **Rheged**
* **Ystrad Clud**

 |
| Pobl: | 
* Aneirin
* Brân Galed
* Clydno Eidyn
* Coel Hen
* Cunedda
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Dyfnwal Frych
* Dygynnelw
* Elidir Lydanwyn
* Eliffer
* Elffin ap Gwyddno
* Fflamddwyn
* Gwallog
* Gwenddolau
* Llywarch Hen
* Mynyddog Mwynfawr
* Myrddin Wyllt
* Nudd Hael
* Owain ab Urien
* Pabo Post Prydain
* Pasgen fab Urien
* Rhiwallon fab Urien
* Rhun fab Urien
* Rhydderch Hael
* Sawyl Ben Uchel
* Talhaearn
* Taliesin
* Tristfardd
* Tudwal Tudclyd
* Urien Rheged

 |
| Lleoedd: | 
* Arfderydd
* Argoed Llwyfain
* Alclut
* Catraeth
* Caer Liwelydd
* Coed Celyddon
* Din Eidyn
* Dunragit
* Pen Rhionydd
* Ynys Metcaud

 |
| Gweler hefyd: | 
* Bonedd Gwŷr y Gogledd
* Brynaich
* Brythoniaid
* Canu Llywarch Hen
* Deifr
* Y Gododdin
* Yr Hengerdd
* Llyfr Aneirin
* Pictiaid
* Trioedd Ynys Prydain
* Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 14848295
* LCCN: n88202260
* ISNI: 0000 0000 6646 4589
* GND: 118952145
* SUDOC: 03260047X
* BNF: cb12359921m (data)
* BIBSYS: 90614657
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |