recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Deuodau allyrru golau (LED) lliwgar
Bylbiau LED, 2010
Sgidiau dawnsio, 2014
Mae **deuod allyrru golau** (**DAG** neu **LED** - *light-emitting diode*) yn fath o ddeuod ac yn rhan-ddargludydd (*semiconductor*) sy'n goleuo pan fo cerrynt trydanol yn llifo drwyddo. Fe'i cynrychiolir gan y symbol .

Cafodd ei ddyfeisio yn Rwsia gan Oleg Vladimirovich Losev yn 1927 ac yna'i gyflwyno yn ymarferol i'r Unol Daleithiau yn 1962. Roedd y DAGau gwreiddiol yn rhoi'r lliw coch, ond cynhyrchir heddiw DAGau gwyn, gwyrdd, glas a myrdd o liwiau eraill. Nid yw'r gwyn yn wyn pur, ond cymysgedd sy'n ymddangos yn wyn i'r llygad. Cyn 1962 roedd y golau'n olau anweledig, sef golau is-goch. Defnyddiwyd hwy ar raddfa eang gan Hewlett-Packard yn eu cyfrifianellau yn 1968.

Mae ganddo ddwy weiren, ac fel pob deuod, dim ond pan gysylltir y foltedd yn y cyfeiriad cywir mae'r ddyfais yn caniatau i'r cerrynt lifo; tipyn bach yn anghymesur ydy DAG felly (er bron yn gylchol yn amlaf), er mwyn helpu ei gysylltu'n gywir.

Mae'r math yma o fwlb yn defnyddio egni yn fwy effeithlon na bwlb ffilament neu bwlb "ynni isel". Defnyddir ef yn aml felly mewn dyfeisiau sy'n cael eu pweru gan fatri gwan, megis goleuadau ar gyfer beiciau.

Datblygiadau lampau a bylbiau LED
---------------------------------

Cafwyd datblygiad sylweddol yn y dechnoleg o greu bylbiau a lampau yn ystod y ddegawd diwethaf, gyda rhai mathau yn defnyddio cyn lleied ag 1W o drydan ond yn rhoi golau eitha cryf. Mae pris y math hwn o fylb yn eitha uchel - tua degpunt y bwlb yn 2009; erbyn Rhagfyr 2010 roedd yn bosibl prynnu bwlb 1W yn Tesco am £4. Mae golau stryd sy'n cael ei bweru gan gelloedd solar yn dechrau dod yn boblogaidd mewn rhai gwledydd.

### Ffilament

Bwlb ffilament amlwg, ar ddull retro
Yn rhyfeddol, wrth i dechnoleg yr LED ddatblygu, daeth bylbiau retro gyda ffilament amlwg yn ffasiynol. Copiwyd arddull Fictorianaidd a bylbiau gwreiddiol Edison yn ystod y 2010au, ond yn wahanol i'r bylbiau gwreiddiol, mae'r bylbiau hyn yn defnyddio llawer llai o drydan gan fod llai o wres yn cael ei gynhyrchu (80% yn llai) a mwy o olau. Mae'r gost felly yn llawer llai. Yn wahanol i lawer o fylbiau 'sbot' mae rhain yn goleuo 360 gradd, gan eu gwneud yn addas iawn yng nghanol ystafell, yn hytrach nag yn y nenfwd neu ar wal.

Erbyn 2015 gwelwyd ffilamentau hyblyg yn cael eu cynhyrchu yn ogystal â rhai syth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas M. Okon; James R. Biard (2015). "The First Practical LED" (PDF). *EdisonTechCenter.org*. Edison Tech Center. Cyrchwyd 2 Chwefror 2016.
2. ↑  "The life and times of the LED — a 100-year history" (PDF). The Optoelectronics Research Centre, University of Southampton. Ebrill 2007. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2012-09-15. Cyrchwyd 4 Medi 2012.
| Llenyddiaeth Saesneg Canol |
| --- |
| Darluniad o Chaucer yn llawysgrif Ellesmere |
| Barddoniaeth gynnar
* *Ormulum*
* *Cursor Mundi*

 |
| Y rhamant
* *King Horn*
* *Floris and Blancheflour*
* *Of Arthour and of Merlin*
* *Ywain and Gawain*
* *The Siege of Troy*
* *King Alisaunder*

 |
| Yr adfywiad cyflythrennol
* William Langland (*Piers Plowman*)

 |
| Oes Chaucer
* Geoffrey Chaucer (*The Canterbury Tales*)
* John Gower

 |
| * ← Hen Saesneg
* Llên Lloegr
* 16g →
 |
| * v
* t
* e
 |

Cerdd Saesneg Canol yw ***Cursor Mundi*** a ysgrifennwyd yn Northymbria tua 1300. Aralleiriad Beiblaidd ydyw sy'n cyflwyno cronicl cyfanfydol ar sail hanesion y Beibl a ffynonellau Cristnogol eraill. Mae'n seiliedig ar weithiau ffug-hanes gan awduron Lladin yn niwedd y 12g, y rheiny sy'n tynnu ar fucheddau'r saint, chwedloniaeth, a'r Beibl. Mae *Cursor Mundi* yn olrhain hanes y ddynolryw o'r Creu hyd at Ddydd y Farn, wedi ei rannu yn saith oes.

Mae'n goroesi mewn saith llawysgrif. Mae ganddi 24,000 o linellau byrion, ac yn y mwyafrif o'r llawysgrifau ychwanegir rhyw 6000 o linellau o ddeunydd defosiynol. Dyma esiampl lwyddiannus a darllenadwy o lên ddidactig boblogaidd y cyfnod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Margaret Drabble (gol.), *The Oxford Companion to English Literature* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1995), t. 249.
Pysgodyn sy'n byw yn y môr ac sy'n perthyn i deulu'r Lamnidae ydy'r **corgi môr** sy'n enw gwrywaidd; lluosog: **corgwn môr** (Lladin: *Lamna nasus*; Saesneg: *Porbeagle*).

Mae ei diriogaeth yn cynnwys Ewrop ac mae i'w ganfod ym Môr y Gogledd ac arfordir Cymru.

Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Bregus' (*Vulnerable*) o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth.

Cofnodion o Gymru
-----------------

* Weekly Mail 14 Medi 1907

*SHARKS IN CARDIGAN BAY TWO CAUGHT IN THE NETS BY ST DOGMAELS FISHERMEN.*
*Some years ago the herring fishery of Cardigan Bay was one of the staple industries of St. Dogmael`s during the salmon close time. Of late years, however, this has failed, but on Tuesday night shoals of herrings again suddenly appeared in the bay, just outside the estuary of the Teifi, and five maze (2,500) fish were caught. On Wednesday morning* [11 Medi] *eight maze (4,000) fish were caught, and. strange to say, the herrings were followed by a number of bottle-nose sharks, two being captured in the nets. One measured three feet in length, and the other was much larger.*

Enwau
-----

### Gwyddonol

*Lamna nasus* (*Lamna* [G] = siarc, pysgodyn bwyteig, *nasus* [L] = trwyn (mae i’r siarc hwn drwyn amlwg) 

### Saesneg

*porbeagle*, *bottle nosed shark*, *Beaumaris shark* (Thomas Pennant), *mackerel shark*

### Cymraeg

corgi môr, morgi mawr, morgi trwynog

### Llydaweg

*soner* = un a wna swn, cerddor.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
* Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
* Llwybr yr Arfordir
* Cadwraeth

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan www.marinespecies.org adalwyd 4 Mai 2014
2. ↑  Codwyd y cofnod hwn trwy wasanaeth chwilio ar lein y Llyrgell Genedlaethol

* Gwefan Llên Natur; termau safonol.
Diaffram
Mae'r **diaffram** yn ddull rhwystr o atal cenhedlu. Mae'n gymharol effeithiol, gyda chyfradd methiant blynyddol o tua 12% gyda defnydd cyffredinol

Defnydd
-------

Fe'i gosodir dros wddf y groth gyda sberm laddwr cyn cael cyfathrach rywiol ac yn cael ei adael yn ei le am o leiaf chwe awr ar ôl rhyw.

Yn gyffredinol, mae angen ei osod am y tro cyntaf gan ddarparwr gofal iechyd.

Sgil effeithiau
---------------

Ar y cyfan prin iawn yw'r sgil effeithiau. Gall y defnydd gynyddu'r risg o faginosis bacteriol a heintiau'r llwybr wrinol. Os caiff ei adael yn y wain am fwy na 24 awr gall syndrom sioc wenwynig ddigwydd. Er y bydd y defnydd yn lleihau'r risg o heintiau a drosglwyddir yn rhywiol, nid yw'n effeithiol iawn wrth wneud hynny.

Mathau
------

Mae yna nifer o fathau o ddiafframau gyda dyluniad gwahanol i natur y sbring a'r rhimyn. Maent ar gael wedi eu cynhyrchu o latecs, silicon neu rwber naturiol. Maent yn gweithio trwy rwystro mynediad at, a chadw sberm oddi wrth, gwddf y groth.

Hanes
-----

Dyfeisiwyd y diaffram tua 1882. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd.

Yn y Deyrnas Unedig maent yn costio llai na £10. Mae'n ddull atal genhedlu sy'n cael ei ddefnyddio gan tua 0.3% o ferched y byd. Nid yw'r gost yn cynnwys cost y sberm laddwr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Planned Parenthood - Diaphragm[*dolen marw*] adalwyd 30/03/2018
2. ↑  NHS UK - Contraceptive diaphragm or cap adalwyd 30/03/2018
3. ↑  Family Planning NZ - DIAPHRAGM adalwyd 30/03/2018
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Pasquale Festa Campanile yw ***L'emigrante*** a gyhoeddwyd yn 1973. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***L'emigrante*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Carlo Ponti yn yr Eidal. Lleolwyd y stori yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Castellano and Pipolo a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Carlo Rustichelli. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Herbert Fux, Sybil Danning, José Calvo, Adriano Celentano, Claudia Mori, Gigi Reder, Manuel Zarzo, Nino Vingelli, Isa Danieli, Giacomo Rizzo, Lino Toffolo, Ria De Simone, Rosita Pisano a Tommaso Bianco. Mae'r ffilm *L'emigrante (ffilm o 1973)* yn 98 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1973. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Exorcist* sef ffilm arswyd Americanaidd gan William Friedkin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Mario Morra sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pasquale Festa Campanile ar 28 Gorffenaf 1927 ym Melfi a bu farw yn Rhufain ar 11 Mehefin 2014. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1949 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pasquale Festa Campanile nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 29 Ebrill 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. .. .
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 29 Ebrill 2016.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **corrach rhesog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **corachod rhesog**; yr enw Saesneg yw *Middle-barred Minor*, a'r enw gwyddonol yw *Oligia fasciuncula*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r corrach rhesog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Bardd a hanesydd Cymreig oedd **David Watkin Jones** (14 Chwefror 1832 – 25 Ebrill 1905), sy'n fwy adnabyddus wrth ei enw barddol **Dafydd Morganwg** (*sic* gyda un 'n'). Fe'i cofir yn bennaf fel awdur y gwerslyfr poblogaidd ar brydyddiaeth Gymraeg, *Yr Ysgol Farddol*.

Bywgraffiad
-----------

Roedd yn frodor o dref Merthyr Tudful ym Morgannwg, lle y'i ganed yn 1832. Fel nifer o'i gydfrodorion, cafodd waith fel glöwr yn y pyllau glo lleol ac yn nes ymlaen daeth yn oruchwyliwr dros gwmni masnach o Ffrainc. Ymgartrefodd yng Nghaerdydd lle bu'n byw yn ei gartref Morganwg House am weddill ei oes. Bu farw yn 1905.

Gwaith llenyddol
----------------

Ysgrifennodd gyfrol ar hanes Morgannwg (1874), ond ei brif waith oedd *Yr Ysgol Farddol*, a gyhoeddodd yn 1869. Bwriadwyd y llyfr i fod yn ganllaw safonol i ddeall a chyfansoddi barddoniaeth Gymraeg ar y mesurau caeth. Mae ar ffurf 'holi ac ateb' rhwng disgybl ('Ifor') ac athro ('Arthur'). Bu'n llyfr poglogaidd gan redeg i bedwar argraffiad yn oes yr awdur ei hun. Nid yw'n llyfr safonol erbyn heddiw, fodd bynnag. Un o'i ddiffygion yw'r ffaith fod yr awdur yn derbyn ffugiadau Iolo Morganwg ac yn rhoi pwyslais mawr ar "Ddosbarth Morgannwg" fel y'i ceir yn y gyfrol *Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain* gan Iolo. Er hynny, cymeradwyd y llyfr gan rai o feirdd amlycaf y 19eg ganrif, yn cynnwys Mynyddog a Hwfa Môn.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Yr Ysgol Farddol* (1869)
* *Hanes Morganwg* (1874)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*.
2. ↑  *Yr Ysgol Farddol* (4ydd argraffiad, 1904), tt. xiv-xvi.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 29302571
* LCCN: no2007019483

 |
Baner MERCOSUL

Baner desg
Baner desg
Mae **baner Mercosur** yn symbol ar gyfer cymuned economaidd 'Mercosur' yn Ne America (**mercosur** yw'r talfyriad yn Sbaeneg, **mercosul** yw'r talfyriad yn Portiwgaleg). Mae MERCOSUR yn gyfunair am MERC (marchnad) a SUR (y de) ac yn debyg i'r Undeb Ewropeaidd. Yr aelodau yw Brasil, Wrwgwái, Paragwâi a'r Ariannin.

Hanes
-----

Dewiswyd y symbol a'r faner wedi cystadleuaeth a hyrwyddwyd gan adran gyfathrebyg Llywyddion y Cenedl Aelodau. Cyflwynwyd 1,412 cynnig a dewiswyd cynllun y dylunydd o'r Ariannin, Carlos Varau. Cymerdwywyd y cynllun buddugol yn XI Cyfarfod Cyngor y Farchnad Gyffredin, a gynhaliwyd ar 16 ac 17 Rhagfry 1996 yn ninas Fortaleza, Ceará, Brasil. Yn 2002, rheoleiddiwyd y talfyriad 'MERCOSUR' ac arwyddlun MERCOSUR, drwy Penderfyniad Rhif 17/02 y Cyngor. O hynny ymlaen, roedd y symbol yma i'w ddefnyddio pan fyddai cyrff a grwpiau sy'n gysylltiedig a gellir eu defnyddio heb caniatâd blaenorol gan gyrff cenedlaethol ac unigolion ond iddynt fod yn gyson â daliadau MERCOSUR.

Dyluniad
--------

Mae baner Mercosur yn cynnwys llain wen ac arno symbol MERCOSUR sef pedair seren las wedi eu lleoli uwchben llinell cromlin werdd. Mae'r sêr yn cynrychioli cytser y De wrth iddo ymddangos dros y gorwel. Yn hynny o beth, mae'n debyg i'r sêr sydd ar faner Seland Newydd.

Mae'r sêr hefyd yn cynrychioli y gwledydd sefydlodd y Gymuned: yr Ariannin, Brasil, Paragwâi ac Wrwgwâi

Baneri Cytsêr y De
------------------

Mae sawl baner yn cynnwys cytser y De yn eu dyluniad. Yn eu mysg mae:

* Baner MERCOSUL
* Baner Seland Newydd
* Baner Awstralia
* Baner Ynysoedd y Cocos (Keeling), Môr Tawel
* Baner Ynys y Nadolig, Môr India

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cuál es el significado del logo del Mercosur? Archifwyd 2016-07-10 yn y Peiriant Wayback.Nodyn:Es. In 10 july 2018
2. ↑  MERCOSUR/CMC/DEC Nº 17/02 MERCOSUR/CMC/DEC Nº 17/02 SÍMBOLOS DEL MERCOSUR Archifwyd 2018-07-11 yn y Peiriant Wayback. Nodyn:Es

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goBaneri De America |
| --- |
|  |
| Gwladwriaethau sofranaidd | 

Yr Ariannin **·** 
Bolifia **·** 
Brasil **·** 
Colombia **·** 
Ecwador **·** 
Feneswela **·** 
Gaiana **·** 
Paragwâi **·** 
Periw **·** 
Swrinam **·** 
Trinidad a Thobago1 **·** 
Tsile **·** 
Wrwgwái
 |
|  |
| Tiriogaethau dibynnol,ardaloedd ymreolaethol,a thiriogaethau eraill | 

Arwba1 **·** 
Bonaire1 **·** 
Curaçao1 **·** 
De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De **·** 
Guyane **·** 
Ynysoedd y Falklands
 |
|  |
| 1 Ystyrid weithiau fel rhan o Ogledd America neu Ganolbarth America. |

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Delor cnau Algeria** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: delorion cnau Algeria) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sitta ledanti***; yr enw Saesneg arno yw *Kabylie nuthatch*. Mae'n perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. ledanti*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r delor cnau Algeria yn perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Delor Cnau Talcenddu | Sitta frontalis |  |
|
| Delor cnau Corsica | Sitta whiteheadi |  |
|
| Delor cnau aeliog | Sitta victoriae |  |
|
| Delor cnau bach | Sitta pygmaea |  |
|
| Delor cnau brongoch | Sitta canadensis |  |
|
| Delor cnau bronwyn | Sitta carolinensis |  |
|
| Delor cnau glas | Sitta azurea |  |
|
| Delor cnau hardd | Sitta formosa |  |
|
| Delor cnau’r graig | Sitta neumayer |  |
|
| Delor y Cnau | Sitta europaea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Delor cnau Algeria** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Delor cnau Corsica** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: delorion cnau Corsica) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sitta whiteheadi***; yr enw Saesneg arno yw *Corsican nuthatch*. Mae'n perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. whiteheadi*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ewrop.

Teulu
-----

Mae'r delor cnau Corsica yn perthyn i deulu'r Delorion cnau (Lladin: *Sittidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Delor Cnau Talcenddu | Sitta frontalis |  |
|
| Delor cnau Corsica | Sitta whiteheadi |  |
|
| Delor cnau aeliog | Sitta victoriae |  |
|
| Delor cnau bach | Sitta pygmaea |  |
|
| Delor cnau brongoch | Sitta canadensis |  |
|
| Delor cnau bronwyn | Sitta carolinensis |  |
|
| Delor cnau glas | Sitta azurea |  |
|
| Delor cnau hardd | Sitta formosa |  |
|
| Delor cnau’r graig | Sitta neumayer |  |
|
| Delor y Cnau | Sitta europaea |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Delor cnau Corsica** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Coetir Nant Whitton** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 21.53 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Santes Gymreig o ddechrau'r 6g oedd **Cwyllog** (neu **Cywyllog**). Ychydig a wyddys amdani ond mae ei henw anghyffredin yn awgrymu tarddiad Celtaidd. Fel oedd yn arferol yn Oes y Seintiau roedd hi yn perthyn i nifer o seintiau eraill. Dywedir iddi sefydlu Eglwys St Cwyllog ym mhentref Llangwyllog, yng nghalon Ynys Môn. Dethlir ei dydd gŵyl yn flynyddol ar 7 Ionawr.

Bywgraffiad
-----------

Roedd Cwyllog yn ferch i Caw neu Coel o Rheged un o penaethiaid yr Hen Ogledd a gollodd ei diroedd ac a ddihangodd i ogledd-ddwyrain Môn gyda'i deulu, lle cafodd dir yn anrheg gan Faelgwn Gwynedd ar yr amod eu bod yn canolbwyntio ar grefydd a pheidio a cheisio gwladfa iddynt eu hunain; sefydlodd ar y tir a elwir yn Twrcelyn.. Roedd gan Cwyllog dair chwaer: Cain, Peithien a Gwenafwy a sawl brawd gan gynnwys y seintiau Gildas, Allgo ac Eugrad. Mae'r union nifer o frodyr a chwiorydd (rhwng 10 a 21) yn dibynnu ar ba femrwn a ddarllenir.

Gŵr Cwyllog oedd Medrod, nai i'r Brenin Arthur ac yn ôl yr hanesydd Angharad Llwyd yn ei llyfr *Hanes Môn*, trodd at yr eglwys wedi marwolaeth Medrawd ym Mrwydr Camlan oddeutu 537.

Gweler hefyd
------------

* Dylid darllen yr erthygl hon ynghyd-destun "Santesau Celtaidd 388-680"
* Rhestr o seintiau Cymru
* Gorsaf Reilffordd Llangwyllog

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Baring-Gould, t. 279.
2. ↑  Baring-Gould, S a Fisher,J. gol. Bryce, 1990, *Lives of the British Saints*, Llanerch
3. 1 2  Baring-Gould, pp. 92–94
4. ↑  Baring-Gould, p. 55.
Gwarchodfa Natur Genedlaethol yn ne-orllewin Ynys Môn i'e de o Niwbwrch yw **Cwningar Niwbwrch** (Saesneg: *Newborough Warren*). Saif yng nghymuned Rhosyr. Mae'r cwningar yng ngofal Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Gwnaed Cwningar Niwbwrch yn warchodfa ar sail yr amrywiaeth o blanhigion yn y twyni tywod a ger glan y môr, rhai ohonynt yn brin. Ceir hefyd amrywiaeth o loÿnnod byw ac adar.

Enwyd yr ardal yn Warchodfa Natur Genedlaethol yn 1953. Yr adeg honno, roedd yn bennaf yn ardal o laswellt a gedwid yn fyr gan ei fod yn cael ei bori gan y cwningod. Yn fuan wedyn, o 1956 ymlaen, cafodd haint mycsomatosis effaith ddifrifol ar niferoedd y cwningod. Gerllaw mae Coedwig Niwbwrch, coedwig o goed bytholwyrdd y dechreuwyd ei phlannu yn 1946. Mynegwyd pryderon fod y goedwig yma yn cael effaith andwyol ar y warchodfa, gan ei bod yn gostwng lefel y dŵr yn y ddaear.

Mae'r warchodfa yn ymestyn o aber Afon Braint hyd at aber Afon Cefni, ac yn cynnwys Bae Llanddwyn Bay a Bae Malltraeth, gydag Ynys Llanddwyn thwng y ddau. Mae rhan o Lwybr Arfordirol Ynys Môn yn arwain trwy'r warchodfa. Mae'n cynnwys twyni tywod, ardaloedd glaswelltog, coed gwasgaredig a llyn, Llyn Rhos-ddu. Mae yna 10 milltir o llwybrau cyhoeddus yn ymestyn trwy's cwningar.

Mae gan y warchodfa hanes diddorol o fewn y diwydiant Morhesg.

Cyn yr Ail Ryfel Byd roedd merched Niwbwrch yn rhentu darnau o'r tywyn i hel morhesg i'w blethu. Enw ar y darn yma oedd "clwt" a rhentu clwt o'r tywyn y byddent. I ddangos perchnogaeth o glwt byddent yn rhoi cnoten yn y pedwar congl.

Gyda Llys Rhosyr sef Llys Llywelyn Fawr yn agos at y safle, trwy'r Tywyn (Cwningar Niwbwrch) mae'n debyg y byddai Llywelyn Fawr yn teithio i'r Llys ar ôl glanio yn Abermenai. Y llwybr y byddai'n gymeryd wrth gychwyn o Cae Llys (enw lleol ar safle Llys Rhosyr), mwy na thebyg, fyddai i lawr lôn gul i Ben Lôn Ddŵr ac yna ar draws Rhos Mas Gesdir (talfyrriad o enw fferm - "Maes-y-ceirchdir") a chyrraedd Ponc Lwcus, lle mae'r bobol leol yn dweud eu bod wedi darganfod trysorau lu ar hyd y canrifoedd; a dyma mae'n debyg darddiad yr enw. Ar ôl mynd heibio i Bonc Lwcus rydych yn cyrraedd Pant Lladron lle byddant, yn ôl yr hanesion, yn crogi lladron i ddychryn pobol rhag dwyn! Yna i Bant Mawr ac Abermenai, ac wrth gwrs dyma lle oedd y fferi yn cychwyn am Gaernarfon.

Merlod yn pori ar ran laswelltog o Gwningar Niwbwrch

Gweler hefyd
------------

* Cwningar Niwbwrch - Ynys Llanddwyn (Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig)
Arweinwyr Cynllwyn y Powdwr Gwn, llun gan Crispin de Passe yr Hynaf. Guy Fawkes yw'r trydydd o'r dde.
**Cynllwyn y Powdwr Gwn** (Saesneg: *Gunpowder Plot*) yw'r enw a roddir ar gynllwyn gan grŵp o Gatholigion Rhufeinig, Seisnig yn 1605. Eu bwriad oedd chwythu i fyny Senedd Lloegr a lladd y brenin Iago I o Loegr, a thrwy hynny ddinistrio'r llywodraeth Brotestannaidd trwy ladd y pendefigion Protestannaidd.

Roedd y Catholigion wedi dioddef cryn erlid o dan Elisabeth I, brenhines Lloegr. Roeddynt wedi gobeithio y byddai eu sefyllfa'n gwella wedi i Iago ddod i'r orsedd, ond er ei fod wedi lled-addo hynny cyn dod i'r orsedd, ni newidiodd bolisi Elisabeth. O ganlyniad, dechreuodd Robert Catesby a nifer o Gatholigion ieuanc eraill gynllwynio yn erbyn y brenin a'r llywodraeth. Cyflwynwyd Guto Ffowc, oedd yn filwr profiadol, i Catesby gan y Cymro Hugh Owen.

Gosodwyd nifer o farilau o bowdwr gwn mewn seler dan y Senedd, gyda'r bwriad o'u ffrwydro pan oedd y brenin yno. Fodd bynnag, cafwyd hyd i'r powdwr ar 5 Tachwedd 1605, a chymerwyd y cynllwynwyr i'r ddalfa. Dienyddiwyd nifer ohonynt dri mis yn ddiweddarach.

Cyfeiriadau
-----------
Cynllun y Llywodraeth Lafur (2010)
----------------------------------

Daeth **cynllun Llywodraeth y Deyrnas Unedig i rwystro pornograffi rhyngrwyd** i'r amlwg am y tro cyntaf mewn cyfweliad gydag Ed Vaizey, Gweinidog Busnes, Cyfnewidiad a Sgiliau Llywodraeth y DU, a gyhoeddwyd yn *The Sunday Times* ar 19 Rhagfyr 2010. Dan y cynllun arfaethedig byddai disgwyl i Gyflenwyr Gwasanaeth Rhyngrwyd (CGRhau / ISPau) yn y DU rwystro mynediad at wefannau pornograffi i bawb yn y DU yn ddiofyn. Byddai rhaid i unrhyw rai a ddymunai gael mynediad at ddelweddau a fideos pornograffig wneud cais penodol am hynny i'w CGRhau a phrofi eu bod 18 oed neu'n hŷn.

Yn ôl Ed Vaizey, roedd yn bwysig bod y CGRhau yn darganfod ffyrdd i amddiffyn plant rhag gweld pornograffi ar y rhyngrwyd. Awgrymodd fod y llywodraeth yn ystyried deddfu os nad oedd y CGRhau eu hunain yn barod i gymryd camrau: "*I'm hoping they will get their acts together so we don't have to legislate, but we are keeping an eye on the situation and we will have a new communications bill in the next couple of years.*"

Llugoer fu ymateb y CGRhau ar y dechrau. Dywedwyd bod gan y CGRhau eu cynlluniau eu hunain mewn lle yn barod sy'n caniatau i rieni rwsytro eu plant rhag gweld pornograffi ar y we trwy ddewis ffiltr rhieni. Dywedodd llefarydd ar ran Ispa, y corff sy'n cynrychioli CGRhau'r DU, "*Ispa firmly believes that controls on children's access to the internet should be managed by parents and carers with the tools ISPs provide, rather than being imposed top-down.*" Yn ôl Trefor Davies, prif swyddog technoleg Timico, ni fyddai'n bosibl rhwystro pob enghraifft o bornograffi "am resymau technegol".

### Ofnau am agor y drysau i sensoriaeth ehangach

Dywedodd Trefor Davies, prif swyddog technoleg Timico, y gallai cynllun o'r fath gael ei ehangu i gynnwys copïau "peirat" o ganeuon pop a ffilmiau. Ychwanegodd "*If we take this step it will not take very long to end up with an internet that's a walled garden of sites the governments is happy for you to see*." Dywedodd llefarydd ar ran yr Open Rights Group, sy'n ymgyrchu dros hawliau digidol, "*This is not about pornography, it is about generalised censorship through the back door. This is the wrong way to go. If the government controlled a web blacklist, you can bet that Wikileaks would be on it.*"

Cynllun y Llywodraeth Glymblaid (2013)
--------------------------------------

   *Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.*

Gweler hefyd
------------

* Internet Watch Foundation
* Sensoriaeth

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6  "Internet porn block 'not possible' say ISPs", BBC News, 20.12.2010.
2. ↑  "Government to review access to internet porn", 2DNet.uk, 20.12.2010.
3. ↑  "All internet porn will be blocked to protect children under UK Government plan" Archifwyd 2010-12-20 yn y Peiriant Wayback. News.com.au, 19.12.2010.
Cynllun i sefydlu gwladfa Albanaidd yng Nghanolbarth America ar droad y 18g oedd **Cynllun Darien**.

Hanes y fenter
--------------

Syniad William Paterson – un o sefydlwyr Banc Lloegr - oedd Cynllun Darien. Soniodd am sefydlu gwladfa Albanaidd ym Mhanama er mwyn manteisio ar fasnach rhwng y Cefnfor Tawel a Chefnor yr Iwerydd. Roedd wedi cyfarfod â'r morwr Lionel Wafer yn Llundain ac wedi clywed ganddo am "baradwys" o le ar guldir Panama gyda bae cysgodol, brodorion cyfeillgar a thir ffrwythlon.

Ffurfiwyd Cwmni Albanaidd Masnachu i Affrica a'r India Gorllewinol ym Mehefin 1695. Codiwyd £400,000 mewn chwe mis, a defnyddiwyd yr arian i baratoi pum llong, y *Caledonia*, *St Andrew*, *Unicorn*, *Dolphin* a'r *Endeavour* ar gyfer y fenter. Ymadawodd y llongau o borthladd Leith yn yr Alban ar y 4ydd o Orffennaf, 1698 gyda 1200 o gyfaneddwyr, gan gynnwys Paterson, ei wraig a'u mab. Bu farw ei wraig a'i fab yn ystod y fenter. Yr arweinydd ar y daith oedd Capten Robert Pennecuik. Cyrhaeddon nhw Darien ar yr 2il o Dachwedd; bu farw 70 ar y daith. Enwyd y safle 'New Caledonia' ("Yr Alban Newydd"), ond doedd o ddim yn addas; erbyn Mawrth 1699, roedd dros 200 wedi marw. Sefydlwyd 'New Edinburgh' ("Caeredin Newydd") wedyn, ond darganfuwyd bod y tir yn anaddas i amaethyddiaeth a doedd gan y brodorion ddim diddordeb yn nwyddau'r Albanwyr. Darganfuwyd hefyd bod na chaniatawyd llongau Seisnig na gwladfeydd Seisnig i fasnachu efo'r Albanwyr. Cipiwyd y *Dolphin* gan Sbaenwyr. Daeth newyddion y bwriadodd y Sbaenwyr ymosod ar y wladfa, a ffodd yr Albanwyr yn ôl i'r Alban, gan ymweld â Jamaica ac Efrog Newydd ar y fordaith adref. Ni chyrhaeddodd ond y *Caledonia* adref i'r Alban, gyda 300 o bobl..

Yn Awst 1699, cychwynodd ail lynges o'r Alban, yn gwybod dim byd am dynged y cyrch cyntaf. Aeth tair llong, un ohonynt y *Rising Sun'*, yn cludo 1302 o ymsefydlwyr. Bu farw 160 ar y daith. Darganfuant anheddiad gwag, a dechreuwyd ailadeiladu.

Roedd bygythiad o ymosodiad gan y Sbaenwyr, a threfnwyd rhagymosodiad gan Alexander Campbell o Fonab. Roedd hynny'n llwyddiannus, ond y canlyniad oedd bod y Sbaenwyr yn gwarchae ar Gaer Sant Andreas. Ildiodd yr ymsefydlwyr ym Mawrth 1700. Caniatawyd iddynt adael, ond ni chyrhaeddodd ond ychydig adref.

Adladd
------

Roedd y fenter yn drychineb ariannol i'r Alban. Collwyd dros £230,000 gan bobl yr Alban. Saith mlynedd ar ôl y fenter, daeth yr Alban yn rhan o Deyrnas Prydain Fawr oherwydd Deddf Uno 1707. Rhoddwyd £398,000 i'r Alban gan Loegr, y mwyafrif i dalu colled Cwmni'r Alban.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Banc Lloegr". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-07-03. Cyrchwyd 2014-08-23.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Tudalen hanes Darien ar wefan BBC
3. 1 2 3  Gwefan historytoday
Mae **Corsydd a Rwyth Cilyblaidd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 03 Medi 1987 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.83 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Corwharn** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO288651. Ceir carnedd ar y copa. Gellir ei gymharu gyda Moel Famau sy'n 554 m (1,818 tr).

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Corwharn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2005-12-28 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Canol hanesyddol Avignon a'r *Palais des Papes*
Dinas yn ne-ddwyrain Ffrainc sy'n fwyaf enwog oherwydd iddi fod yn ganolfan rhai Pabau a Gwrth-Babau yn y Canol Oesoedd yw **Avignon** (Provençal: *Avinhon* neu *Avignoun*). Hi yw prifddinas *département* Vaucluse. Roedd y boblogaeth yn 2004 yn 89,300 yn y ddinas ei hun, ac roedd 290,466 yn yr ardal ddinesig yng nghyfrifiad 1999.

Hanes
-----

Saif y ddinas ar lan afon Rhône, ychydig filltiroedd yn uwch na'i chymer gydag afon Durance. Sefydlwyd hi gan lwyth Celtaidd y Cavares, ac yn ddiweddarch roedd ymsefydlwyr Phocaeaidd o Massilia (Marseilles heddiw) yma. Dan y Rhufeiniaid, fel Avenio, roedd yn un o ddinasoedd mwyaf llewyrchus Gallia Narbonensis. Cyhoeddodd Avignon ei hun yn weriniaeth annibynnol ar ddiwedd y 12g, ond yn ystod yr ymgyrch yn erbyn yr Albigensiaid (dilynwyr athrawiaeth y Cathar), cipiwyd y ddinas ar 13 Medi 1226 gan Louis VIII, brenin Ffrainc a legad y Pab. Gorfodwyd y ddinas i ddymchwel eu muriau.

Yn 1309, dewiswyd Avignon gan y Pab Clement V fel canolfan newydd yn lle Rhufain. Bu'r babaeth yma hyd 1377, a gelwir hwn yn gyfnod Pabaeth Avignon. Yn ystod yr Sgism Fawr (1378-1415), dychwelodd y Gwrth-babau Clement VII and Bened XIII i Avignon. Yn 1403, gorfodwyd Bened XIII i ffoi i Aragon.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

Adeilad enwocaf y ddinas yw'r *Palais des Papes* (Palas y Pabau). Dynodwyd canol hanesyddol Avignon a'r *Palais des Papes* yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1995. Mae'r ddinas yn adnabyddus hefyd oherwydd y gân Ffrangeg enwog i blant, "*Sur le pont d'Avignon*".

Enwogion
--------

* Olivier Messiaen (1908-1992), cyfansoddwr
* Mireille Mathieu (g. 1946), cantores
Mae **Creag Meagaidh - Meall a'Mheanbh-chruidh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Lochy i Loch Laggan yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN394894. Y fam-fynydd yw Creag Meagaidh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mynydd sanctaidd 6,638 m (21,778 troedfedd) o uchder yng nghadwyn mynyddoedd Gangdisê yn Himalaya Tibet yw **Kailash** (**Kailāśā**), y cyfeirir ato hefyd fel **Mynydd Kailash** (Devanagari: कैलाश (पर्वत) *Kailāśā (Parvata)*; Tibeteg: **Gangs Rin-po-che**). Wrth odre'r mynydd gorwedd tarddleoedd rhai o'r afonydd mwyaf yn Asia, sef Afon Indus, Afon Sutlej (un o brif lednentydd yr Indus), Afon Brahmaputra (Tsang-po), ac Afon Karnali (un o lednentydd mawr Afon Ganga). Mae'n fynydd sanctaidd i ddilynwyr pedair crefydd, sef Hindŵaeth, Bwdhaeth, Jainiaeth a'r ffydd Bön. Mae Hindŵaid yn credu mai Kailash yw trigfeydd yr Arglwydd Shiva a'i gymar Parvati. Gorwedd y mynydd ger llynnoedd Manasarowar a Rakshastal yn Nhibet.

Does neb wedi ceisio dringo Kailash allan o barch ato fel mynydd sanctaidd. Erbyn heddiw, Kailash yw'r mynydd uchaf yn y byd sydd heb ei ddringo.

Tanka Bwdhaidd o Dibet sy'n dangos Kailash a Llyn Manasarowar
Ystyr y gair Sansgrit *Kailāśā* yw "crisial". Mae'r enw Tibeteg am y mynydd, *Gangs Rin-po-che*, yn golygu "gem werthfawr yr eiraoedd". Enw arall arno yw Tisé (Tibeteg: ཏི་སེ་). Mae'r Jainiaid yn ei law yn *Ashtapada*. Mae enwau eraill arno yn Hindŵaeth yn cynnwys *Rajatadri* ("Mynydd Arian") a *Hemakuta* ("Y Copa Euraidd").

Mae Kailash yn gyrchfan pererindod ers canrifoedd lawer. Fe'i hystyrir yn drigfod Shiva a Parvati (Duwies y Mynyddoedd) ac mae rhai yn credu ei fod yn ffurf ddaearol o'r shivalinga ei hun. I'r Tibetiaid mae'n drigfod daearol y Bwdha Demchog ac fe'i cysylltir â thraddodiadau am Guru Rinpoche a Milarepa. Hyd at y 1950au, pan oresgynnwyd Tibet gan Weriniaeth Pobl Tsieina, arferai pererinion o India groesi'r Himalaya i Dibet i gylchu'r mynydd sanctaidd. Ers 1980 mae awdurdodau Tsieina wedi caniatáu i nifer fechan o bererinion wneud y daith, gan gychwyn o India neu Lhasa, ond dan arolygiaeth fanwl.
Mae **Creigiau Llansteffan**, ger Llansteffan yn Sir Gaerfyrddin, wedi'u dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 08 Tachwedd 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.25 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cutiau** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 18 Gorffennaf 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 9.93 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mewn cemeg, mae **cyfansoddiad ionic** yn gyfansoddyn cemegol sy'n cynnwys ïonau a ddelir gyda'i gilydd gan rymoedd electrostatig a elwir yn "bondio ïonig". 

Cell uned o sffalerit
Mae'n broses lle mae metel ag an-fetel yn adweithio gyda'i gilydd ac mae'r electronnau yn symyd o'r metel i'r an-fetel. Mae hyn yn creu ionau metel positif, ac ionau an-fetel negatif. Mae'r nifer o electronnau mae'r metel yn golli angen bod yn hafal i'r nifer o electronnau mae'r an-fetel yn ennill ac mae'n rhaid i'r taliadau (+ a -) o'r ionau positif a negetif canslo ei gilydd, fel bod y cyfansoddyn yn niwtral ar y cyfan, ond mae'n cynnwys ïonau â gwefr bositif o'r enw cationau ac ïonau â gwefr negatif a elwir yn "anionau". Gall y rhain fod yn ïonau syml fel y sodiwm (Na+) a chlorid (Cl−) mewn sodiwm clorid, neu'n fathau polyatomig fel ïonau yr amoniwm (NH+4) a charbonad (CO2−3) mewn amoniwm carbonad.

Mae cyfansoddion ïonig sy'n cynnwys ïonau hydrogen (H+) yn "asidau", ac mae'r rhai sy'n cynnwys ïonau sylfaenol hydrocsid (OH−) neu ocsid (O2−) yn cael eu galw'n "fas" (*bases*). Gelwir cyfansoddion ïonig heb yr ïonau hyn hefyd yn "halwynau"; ffurfir y rhain drwy adweithiau asid-bas. Gellir cynhyrchu cyfansoddion ïonig, hefyd, o'u ïonau cyfansoddol trwy anweddu eu toddydd (*solvent*), eu dyddodiad (*precipitation*), eu rhewi, adwaith cyflwr solet, neu adwaith a geir wrth drosglwyddo electronau metelau adweithiol gydag anfetelau adweithiol, fel nwyon halogen.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Siko Dolidzė yw ***Cyfarfod Â'r Gorffennol*** a gyhoeddwyd yn 1966. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***შეხვედრა წარსულთან*** ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Undeb Sofietaidd; y cwmni cynhyrchu oedd Gorky Film Studio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwseg a Georgeg a hynny gan Siko Dolidzė a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan David Toradze. Dosbarthwyd y ffilm gan Gorky Film Studio.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Leila Abashidze. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1966. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Good, the Bad and the Ugly* sef ffilm gomedi gowboi gan Sergio Leone. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,700 o ffilmiau Rwseg wedi gweld golau dydd. 
Feliks Vysotsky oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Siko Dolidzė ar 6 Chwefror 1903 yn Ozurgeti a bu farw yn Tbilisi ar 29 Mawrth 1992. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tbilisi.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Wladol Stalin
 * Artist y Bobl (CCCP)
 * Urdd Baner Coch y Llafur
 * Medal "Am Waith Arbennig yn Rhtfel Mawr Gwladgarol 1941–1945"
 * Artiste populaire de la RSS de Géorgie
 * Urdd y Bathodyn Anrhydedd

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Siko Dolidzė nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Cyn chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol i Gymru yw **Arthur Emyr Jones** (ganwyd 27 Gorffennaf 1962). Roedd yn asgellwr, a bu'n chwarae i glwb rygbi Abertawe lle mae'n parhau i ddal record am y sgoriwr ceisiau uchaf, a bu hefyd yn chwarae i glwb rygbi Caerdydd. Bu hefyd yn athletwr yn nhim hynaf Athletau Cymru.

Ganwyd Emyr ym Mangor, Gwynedd. Enillodd 13 o gapiau i Gymru gan sgorio 4 cais rhwng 1989-1991. Roedd y Chwaraewr y Flwyddyn Cymru yn 1990. Cafodd ei ddewis ar gyfer sgwad Cymru yng Nghwpan Rygbi'r Byd 1991.

Ar ôl ymddeol o chwaraeon datblygodd yrfa llwyddiannus yn y cyfryngau, i ddechrau fel cyflwynydd chwaraeon teledu ac yna fel Pennaeth Chwaraeon BBC Cymru rhwng 1994 a 2001, cyn ymuno â Llywodraeth Cymru fel Pennaeth Digwyddiadau Mawr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Frank Keating (7 Tachwedd 2006). "Alas Smith, you'll never be as ubiquitous as Jones". The Guardian. Cyrchwyd 25 Mehefin 2009.
2. ↑  "The Berlin Wall was still standing when Gareth Llewellyn made his Wales debut". *Wales Online*. 20 Tachwedd 2004.
3. ↑  "Walker to lead BBC Wales Sport". *BBC Sport Online*. 13 Gorffennaf 2001.

Dolenni allanol
---------------

* Proffil Undeb Rygbi Cymru[*dolen marw*]
Mae **Corsydd Nug a Merddwr** yn gorsdir ger Pentrefoelas yn Sir Conwy sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 27 Mai 1998 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 128.81 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Disgrifiad
----------

Mae'r corsydd hyn ar lannau Afon Merddwr - un o lednentydd Afon Conwy - a'i llednant fechan Afon Nug wrth ymyl cymer y ddwy afon hynny.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug y Tri Arglwydd**, yng nghymuned Llanddowror, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN243103. Mae'n mesur 30 wrth 1.5 metr.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM140. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug y Tri Arglwydd ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-12.
Hyfforddwr a chyn-chwaraewr pêl-droed yw **Kenneth Francis "Kenny" Jackett** (ganwyd 5 Ionawr 1962). Cafodd ei eni yn Watford, Lloegr. Chwaraeodd dros Gymru am fod ei dad wedi'i eni yno. Bu'n chwarae i Watford trwy gydol ei yrfa, nes i'w yrfa ddod i ben o ganlyniad i anaf.

Ei yrfa fel chwaraewr
---------------------

Chwaraeodd fel amddiffynnwr ac yng nghanol y cae. Llwyddodd Jackett i fod yn rhan o dîm cyntaf Watford ar ddiwedd tymor 1979-80. Yn ystod y 1980au, helpodd y tîm i ddod yn ail yn yr hen Adran Gyntaf, yn ogystal ag ymddangos yn Rownd Derfynol Cwpan yr FA ym 1984. 
Cafodd 31 cap am chwarae dros Gymru.

Daeth ei yrfa i ben yn annisgwyl, pan achosodd anaf difrifol i'w benglin iddo orfod ymddeol ym 1990, pan oedd ond yn 28 oed. Pe na bai wedi ei anafu, mae'n debygol y byddai wedi cipio'r teitl am y chwaraewr a chwaraeodd fwyaf erioed i dîm Watford - teitl sydd gan Luther Blissett ar hyn o bryd.

Ei yrfa fel rheolwr
-------------------

Yn dilyn amser gyda thîm rheoli Watford a QPR fe'i benodwyd yn rheolwr Dinas Abertawe yn 2004. Ar ôl tair blynedd, dewisodd Jackett adael y clwb. Ers 2007 mae wedi bod yn rheolwr Millwall.

### Ystadegau fel rheolwr

*Diweddarwyd diwethaf 30 Mai 2010*

| Tîm | Gwlad | O | Tan | Record |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Gêm | Ennill | Colli | Cyfartal | Ennill % |
| Watford | Baner Lloegr | Mehefin 1996 | Mehefin 1997 | 57 | 22 | 19 | 16 | 38.6 |
| Dinas Abertawe | Baner Cymru | 5 Ebrill 2004 | 15 Chwefror 2007 | 163 | 75 | 48 | 48 | 46.01 |
| Millwall | Baner Lloegr | 6 Tachwedd 2007 | Presennol | 149 | 72 | 44 | 33 | 48.32 |
Mae **Creag Mhor** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Lomond i Strathyre yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN510185. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Enw'r fam fynydd ydy Creag Mhor.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"