recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ysgolhaig, geiriadurwr, awdur a gweinidog oedd **Dr John Davies** (tua 1567–1644), a adwaenir fel **Dr John Davies, Mallwyd**, am iddo dreulio'r rhan fwyaf o'i oes yn rheithor Mallwyd yn yr hen Sir Feirionnydd (de Gwynedd).

Bywgraffiad
-----------

Fe'i ganed yn Llanferres, yn yr hen Sir Ddinbych (Sir y Fflint heddiw). Roedd yn gyfaill i Esgob William Morgan a chredir mai ef a wnaeth y rhan fwyaf o'r waith o ddiwygio testun cyfieithiad newydd William Morgan o'r Beibl (1620) ar gyfer y wasg. Yn 1621 cyhoeddodd ei waith pwysicaf, sef y gramadeg o'r iaith Gymraeg *Antiquae Linguae Britannicae ... Rudimenta*. Cyhoeddodd ddau eiriadur, yn cynnwys ei eiriadur Lladin-Cymraeg seiliedig ar waith Thomas Wiliems o Drefriw, y *Dictionarum Duplex* (1632), a sawl cyfrol arall.

Yn ogystal â'i waith fel awdur ac ysgolhaig, roedd John Davies yn gopïwr llawysgrifau diwyd ac rydym yn ddyledus iddo heddiw am ddiogelu sawl testun Cymraeg Canol. Cyhoeddwyd detholiad o rai o'r cerddi canoloesol a gopïwyd ac a olygwyd gan John Davies ar ôl ei farwolaeth yn y flodeugerdd *Flores Poetarum Britannicorum* (1710), sy'n cynnwys yn ogystal y casgliad cyntaf mewn print o'r Hen Benillion.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Antiquae Linguae Britannicae ... Rudimenta* (1621)
* *Llyfr y Resolusion* (1632)
* *Antiquae Linguae Britannicae ... Dictionarum Duplex* (1632)

### Astudiaethau

* Ceri Davies, *Llên y Llenor: John Davies o Fallwyd* (Gwasg Pantycelyn, 2001)

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 64045128
* LCCN: nr91029118
* ISNI: 0000 0000 7141 1852
* GND: 131629530
* SUDOC: 030085098
* BNF: cb12157245v (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Rheithor ac Archddiacon Llandaf o 1877 i 1897 oedd **John Griffiths**, BD (1820–1897), a fu hefyd yn Rheithor Castel-Nedd .

Ganed John Griffiths ym Mharc-y-neuadd, ger Aberaeron, Sir Aberteifi.

Cafodd ei addysg yng Ngholeg Dewi Sant, Llanbed. Daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Aberteifi a bu'n Llywydd Eisteddfod Genedlaethol Cymru chwe gwaith.

Gyrfa
-----

Urddwyd ef yn ddiacon yn 1843 a'i drwyddedu i guradiaeth Aberystruth, Sir Fynwy, a derbyniodd urddau offeiriad yn 1844. Bu'n gurad wedyn yn Nant-y-glo, ac yn 1846 penodwyd ef yn ficer Llansanwr, Sir Forgannwg; yn 1847 derbyniodd reithoraeth Eglwys Fair y Mynydd yn ogystal. Yn 1855 penodwyd ef yn rheithor Castell Nedd, a daliodd y swydd honno hyd 1896. Yn 1877 penodwyd ef yn archddiacon Llandaf a rhoddwyd iddo radd B.D. gan archesgob Caergaint.

Bu'n archddiacon Llandaf hyd ei farw ar 1 Medi 1897.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Erthygl goffa Archddiacon Griffiths,* The Times (Llundain, Lloegr), dydd iau, Medi 02, 1897; tud. 8; Mater 35298
2. ↑  "WEbtrees". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-03. Cyrchwyd 2017-11-16.
3. ↑  Ellis, Thomas Iorwerth (1953). "Y Bywgraffiadur Cymreig". *LlGC*. Cyrchwyd 16 Tachwedd 2017.
4. ↑  'GRIFFITHS, Ven. John', A Oedd yn A, & C Black, argraffnod o Bloomsbury Publishing plc, 1920-2007; ar-lein argraffiad, Gwasg Prifysgol Rhydychen, Rhagfyr 2007 adalwyd 14 Chwefror 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Pierre Tchernia yw ***Jean Carmet, La Liberté D'abord*** a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Gérard Depardieu, Pierre Richard, Francis Veber, Jean-Claude Carrière, Jean Carmet, Daniel Gélin ac Yves Robert. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Titanic* sef ffilm ramant
Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pierre Tchernia ar 29 Ionawr 1928 ym Mharis a bu farw yn yr un ardal ar 1 Mawrth 1987. Derbyniodd ei addysg yn Institut des hautes études cinématographiques.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Commandeur de la Légion d'honneur‎
 * Commandeur de l'ordre national du Mérite

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pierre Tchernia nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
J. Gwyn Griffiths (1911-2004) a'i wraig Käte Bosse-Griffiths (1910-1998) yn 1939.
Roedd **John Gwyn Griffiths** (enw llawn: **John Gwynedd Griffiths**; 7 Rhagfyr 1911 - 15 Mehefin 2004) yn ysgolhaig, yn feirniad, yn olygydd ac yn genedlaetholwr Cymreig a aned yn y Porth, y Rhondda.

Bywgraffiad
-----------

Cyhoeddodd J. Gwyn Griffiths astudiaethau ar destunau Groeg a Lladin ac ar grefydd yr Aifft. Bu'n athro yn y Clasuron ac Eifftoleg yng ngholeg Prifysgol Cymru, Abertawe.

Roedd yn fab i'r Parchedig Robert Griffiths, gweinidog gyda'r Bedyddwyr yn eglwys Moreia, yn y Pentre, Rhondda. Cafodd ei addysg yn Ysgol Sir y Bechgyn, yn y Porth, graddio mewn Lladin a Groeg yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd. Yna astudiodd Eiffteg a Hebraeg ym Mhrifysgol Lerpwl am dair blynedd, cyn bod yn fyfyriwr ymchwil yn Rhydychen. Bu'n athro Lladin yn ei hen ysgol yn y Porth ac yn y Bala cyn cael ei apwyntio yn 1946 yn ddarlithydd cynorthwyol yn Adran y Clasuron yng Ngholeg y Brifysgol, Abertawe.

Roedd yn llenor ac yn un o sylfaenwyr Cylch Cadwgan gan gyhoeddi cyfrolau o farddonaieth ac astudiaethau llenyddol. Roedd yn genedlaetholwr brwd a safodd etholiadau dros Blaid Cymru.

Roedd yn briod â'r llenor a'r arbenigwraig ar Eifftoleg, sef Kate Bosse Griffiths a chawsant ddau fab, yr awduron Robat Gruffudd (ganwyd 1943), sefydlydd Gwasg y Lolfa, a Heini Gruffudd (ganwyd 1946), awdurdod ar ddysgu'r Gymraeg i oedolion ac ymgyrchydd brwd.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Conflict of Horus and Seth* (1961)
* *Origins of Osiris* (1966)
* *Plutarch's de Iside et Osiride* (1970)
* *Metamorphoses, Apuleius* (1975)
* *The Origins of Osiris and Isis Cult* (1980)
* *The Divine Verdict* (1991)
* *Barddoneg Aristoteles* (1978, 2001) - cyfieithiad o Barddoneg gan Aristoteles
* barddoniaeth:
	+ *Yr Efengyl Dywyll* (1944)
	+ *Ffroenau'r Ddraig* (1961)
	+ *Cerddi Cairo* (1969)
	+ *Cerddi'r Holl Eneidiau* (1981)
* *Anarchistiaeth* (1944)
* *Y Patrwm Cydwladol* (1949)
* *I Ganol y Frwydr* (1970)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Y Bywgraffiadur Cymreig Arlein; Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Dolenni allanol
---------------

* Llith goffa gan Heini Griffiths (darllenwyd 9 Gorffennaf 2006)
* Meic Stevens ar wefan BBC Cymru (darllenwyd 9 Gorffennaf 2006)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 55219
* LCCN: n50031072
* ISNI: 0000 0000 8078 9080
* GND: 119209535
* SUDOC: 030455685
* BNF: cb12186650x (data)
* BIBSYS: 90171264
* NLA: 36553934
* The SBN id CFIV090036 is not valid.
* BNE: XX958715
* CiNii: DA05244159

 |
Llenor yn yr iaith Gymraeg oedd **John Griffith Williams** neu **J.G. Williams** (1915 - 1987), a aned yn Llangwnadl yn yr hen Sir Gaernarfon (Gwynedd).

Bywgraffiad
-----------

Saer coed oedd o wrth ei grefft. Gadawodd yr ysgol yn bymtheg oed a mynd i weithio fel prentis ar stad y Gwynfryn a Thalhenbont. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd hyfforddodd yn athro yng Ngholeg yr Heath, Caerdydd. Ar ôl cyfnodau byr mewn ysgolion yng Nghaerdydd a'r Trallwng fe'i penodwyd yn athro Gwaith Coed a Metel yn Ysgol Ramadeg Pwllheli yn 1952, ac yno y bu tan ei ymddeoliad yn 1976.

Llenor ei fro yw J.G. Williams yn anad dim, ond mae ei fro yn cynnwys holl ramant hanes Cymru a rhyfeddodau natur. Ei lyfr mwyaf adnabyddus yw'r hunangofiant telynegol *Pigau'r Sêr* (1969), sy'n digrifio ei blentyndod yn Llŷn ac Eifionydd a'r bywyd ar y stad wledig drwyadl Gymraeg.

Cafodd yr awdur ei garcharu yn ystod yr Ail Ryfel Byd am, yn ei eiriau ei hun yn ei gyfrol *Maes Mihangel* (1974), "wrthod cydnabod hawl Llywodraeth Lloegr i osod gorfodaeth filwrol ar Gymru."

Mae ei nofel hanesyddol *Betws Hirfaen* (1978) yn adrodd helyntion dyn ifanc o Eifionydd yng nghyfnod Owain Glyndŵr, pan losgwyd castell Cricieth. Cyhoeddodd yn ogystal astudiaeth gymharol o fersiynau gwahanol o *Rubayat* Omar Khayyam.

Roedd hefyd yn arlunydd medrus ac ef a luniodd gloriau chwech o gyfrolau Islwyn Ffowc Elis, yn eu plith *Cysgod y Cryman*, yn ogystal â'r lluniau yn *Cyn Oeri'r Gwaed*.

Brawd iddo oedd Robin Williams.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Pigau'r Sêr* (Gwasg Gee, Dinbych, 1969)
* *Maes Mihangel* (Gwasg Gee, Dinbych, 1974)
* *Betws Hirfaen* (Gwasg Gee, Dinbych, 1978)
* *Omar* (1981)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Maes Mihangel* (Gwasg Gee, Dinbych, 1974).
Etholaeth seneddol yn Swydd Hertford, Dwyrain Lloegr, yw **St Albans**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth St Albans yn Swydd HertfordEtholaeth St Albans yn Swydd Hertford
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1554. Cyn 1885 dychwelyd 2 Aelod Seneddol.

Aelodau Senedol
---------------

ar ôl 1885

* 1885–1892: James Grimston (Ceidwadol)
* 1892–1904: Vicary Gibbs (Ceidwadol)
* 1904–1906: John Slack (Rhyddfrydol)
* 1906–1919: Hildred Carlile (Ceidwadol)
* 1919–1943: Francis Fremantle (Ceidwadol)
* 1943–1945: John Grimston (Ceidwadol)
* 1945–1950: Cyril Dumpleton (Llafur)
* 1950–1959: John Grimston (Ceidwadol)
* 1959–1983: Victor Goodhew (Ceidwadol)
* 1983–1997: Peter Lilley (Ceidwadol)
* 1997–2005: Kerry Pollard (Llafur)
* 2005–2019: Anne Main (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Daisy Cooper (Democratiaid Rhyddfrydol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Gangster Americanaidd a phennaeth y teulu Mafia Gambino yn Ninas Efrog Newydd oedd **John Joseph Gotti, Jr** (27 Hydref 1940 – 10 Mehefin 2002). Gorchmynnodd fradlofruddiaeth Paul Castellano, pennaeth y teulu Gambino, ym 1985 gan adael Gotti i gipio'r arweinyddiaeth. Daeth yn enwog fel *The Dapper Don* am ei bersonoliaeth a'i ddillad, ac er gwaethaf ei droseddau roedd yn boblogaidd â'r cyhoedd yn Efrog Newydd, yn bennaf trigolion Queens. Galwyd hefyd yn *The Teflon Don* am iddo osgoi ei gael yn euog mewn tri achos llys yn y 1980au, o ganlyniad i Gotti a'i gyd-droseddwyr yn ymyrryd â rheithwyr.

Llwyddodd yr FBI ac Heddlu Dinas Efrog Newydd i ddymchwel Gotti ar ddechrau'r 1990au. Cyhuddwyd o racetirio, llofruddiaeth, cynllwynio i lofruddio, usurio, gamblo anghyfreithlon, rhwystro cyfiawnder, llwgrwobrwyo, cribddail, ac osgoi treth. Cafwyd yn euog o bob cyhuddiad ar 2 Ebrill 1992, ac ar 23 Mehefin 1992 dedfrydwyd i garchar am oes heb bosibilrwydd parôl a dirwy o $250,000. Bu farw Gotti yn y carchar o ganser yr oesoffagws yn 2002.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***John Gotti***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) 'Dapper Don' John Gotti dead. CNN (11 Mehefin 2002). Adalwyd ar 19 Awst 2012.
2. ↑  Davis, John H. *Mafia Dynasty: The Rise and Fall of the Gambino Crime Family*. Efrog Newydd: HarperCollins, 1993, tt.370–371
3. 1 2  (Saesneg) "UNITED STATES OF AMERICA, Appellee, v. FRANK LOCASCIO, and JOHN GOTTI, Defendants-Appellants". *ispn.org*. United States Court of Appeals for the Second Circuit. October 8, 1993. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-03-15. Cyrchwyd March 9, 2012.
4. ↑  Davis, tt. 486–487

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 25151776774018011156
* LCCN: n88117456
* ISNI: 0000 0000 1350 6060
* GND: 11917037X
* SUDOC: 035295589
* BNF: cb13179879v (data)

 |
Y Kyuubi o fewn isymwybod Naruto
Yn y gyfres manga ac anime *Naruto*, un o'r naw bwystfil cynffonnog, a hefyd rhai o dargedau yr Akatsuki yw **Jinchūriki** (人柱力 Japaneg). Mae ganddyn nhw bwêrau cryf iawn, gan fod chakra y bwystfil wedi'i selio tu fewn iddynt.

Fel arfer, pobl unig iawn ydyn nhw. Fel Naruto, roedd pobl y dref yn eu hofni, ac felly yn eu hosgoi pan yn blentyn. Enghraifft arall yw'r cymeriad Killer Bee - Jinchūriki y Hachibi yw e, a gafodd ei drin yn gwael gan bawb ond y Raikage, sef ei frawd.

### Effeithiau

Mae yna sawl mantais ac anfantais wrth ddod yn Jinchūriki. Nid Jinchūriki ydynt o enedigaeth - mae'n rhaid cael ninja galluog iawn er mwyn selio'r bwystfil y tu fewn i gorff yr unigolyn. Fel gyda Naruto, fe wnaeth Minato defnyddio'r *Dead Demon Consuming Seal* er mwyn rhoi'r Kyuubi y tu fewn i gorff Naruto. O ganlyniad i hynny, bu farw Minato ac fe gafodd Naruto gynhwysydd newydd, sef y Kyuubi.
O achos hynny, roedd gan Naruto fynediad i chakra y Kyuubi. Yn y manga diweddarach, llwyddodd Naruto i darwthio personoliaeth cas y Kyuubi ac yna cymryd y cyflenwad chakra heb i'r Kyuubi geisio cymryd drosodd ei gorff.

Mantais arall yw'r ffaith bod anafiadau Jinchūriki yn gwella yn gyflymach nag arfer. Rydym yn gweld wrth i'r Kyuubi ceisio cymryd dros corff Naruto, bod gwaed wedi'i gymysgu gyda'r chakra o ganlyniad y niwed mae'r newidiad yn gwneud i'r corff - roedd hynny yn digwydd yn aml yn y gorffennol, a fe wnaeth Naruto gwella'n berffaith.
Gall y bwystfil cael ei rheoli fel yn yr achos Killer Bee. Er hynny, dim ond unigolion gyda calon pur gall dysgu'r dechneg yma.

Chiyo yn atgyfodi Gaara Er y manteision, mae yna anfanteision mawr. Os yw'r bwystfil yn cael ei dynnu o gorff y Jinchūriki, mi fydd y Jinchūriki yn marw o'r effeithiau. Rydym yn gweld sawl enghraifft gyda cynlluniau Akatsuki, a Gaara yw'r unig goroeswr oherwydd help Chiyo.

Os yw'r bwystfil yn llwyddo i gymryd drosodd corff y Jinchūriki, yna mae risg eto y bydd y Jinchūriki yn marw ac felly bydd y bwystfil yn rhydd heb gynhwysydd. Dyma ddigwyddodd ar ôl i fam Naruto roi genedigaeth iddo, gan fod rhoi enedigaeth i'r plentyn yn achosi i'r sêl wanhau ar y pwynt uchaf.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Iâr gini ddu** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: ieir gini duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Phasidus niger***; yr enw Saesneg arno yw *Black guineafowl*. Mae'n perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. niger*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r iâr gini ddu yn perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Iâr gini ddu** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Jean-Baptiste Maunier** (ganwyd ar 22 Rhagfyr 1990) yn actor a chantor Ffrangeg ifanc, mwyaf enwog am ei rôl yn y ffilm *Les Choristes*. Mae'n byw yn Lyon, De Ffrainc, gyda'i deulu.

Gyrfa
-----

Enillodd enwogrwydd am ei rôl yn y ffilm *Les Choristes* yn 2004. Chwaraeodd Pierre Morhange, tramgwyddwr gyda llais eithriadol yn yr ysgol breswyl i fechgyn drwg, *Fond de L'Etang*. Mae cerddoriaeth wreiddiol *Les Choristes* yn cynnwys llais Maunier gyda'r côr i blant, *Les Petits Chanteurs de Saint-Marc*. Cafodd Maunier ei ddewis oherwyd ei ddawn leisiol eithriadol "angylaidd" (fel ei disgrifiwyd) yn ogystal â'i bryd a'i wedd.

Yn 2005, canodd yn *Concerto pour deux Voix* (Concerto i ddwy lais), gyda Clémence Saint-Preux. Yn 2006, chwaraeodd löwr ifanc o'r enw Robert yn y gyfres deledu, *Le Cri*.

Yn y ffilm animeiddiedig *Piccolo, Saxo et Compagnie*, rhoddodd ei lais i gymeriad Saxo; offeryn egr sy'n caru byrfyfyrio a sydd yn helpu Piccolo ar antur wyllt.

Yn 2007, büodd yn chwarae'r prif rôl yn nwy ffilm lwyddiannus: *La lettre de Guy Môquet*, ffilm hanesyddol lle chwaraeodd gomiwnydd ifanc o'r Ail Ryfel Byd, a *Hellphone*, ffilm fywiog i blant hŷn lle chwaraeodd fachgen o'r enw Sid.

Ei ffilm ddiweddaraf yw *L'Auberge Rouge* a ddangoswyd yn sinemáu Ffrangeg yn Rhagfyr 2007 lle mae Maunier yn chwarae *Octave*.

Er bod Jean-Baptiste heb roi'r gorau i ganu yn gyfan gwbl, mae'n amlwg bod ei yrfa gerddorol wedi ei gohirio am gyfnod er mwyn iddo ganolbwyntio ar ei actio. Mae ef o hyd yn canu gyda *Les Enfoirés* sef côr o sêr mwyaf Ffrainc sydd yn canu o bryd i'w gilydd (â Maunier yn 2006 a 2008) i godi arian ar gyfer elusennau.

Ar hyn o bryd mae'n treulio blwyddyn yn Ysgol Lee Strasbourg yn Efrog Newydd er mwyn gwella ei Saesneg.

Ei Ffilmiau
-----------

* 2004 : *Les Choristes*, ysgrifennwyd a chynhyrchwyd gan Christophe Barratier.
* 2006 : *Le cri*, ffilm deledu Ffrengig gan Hervé Baslé, mewn 4 rhan.
* 2006 : *Piccolo, Saxo, et Compagnie*, Ffilm CGI animeiddiedig i blant. Maunier yn chwarae rôl Saxo.
* 2006 : *Le Grand Meaulnes*, addasiad o'r nofel gan Alain-Fournier. Maunier yn chwarae rôl y storïwr, François Seurel.
* 2007 : *Hellphone*, cynhyrchwyd gan James Huth. Rhyddhawyd ar Fawrth 28, 2007 yn Ffrainc.
* 2007 : *La lettre de Guy Môquet*, Jean-Baptiste yn chwarae Guy Môquet. Darlledwyd yn Ffrainc yn Hydref 2007.
* 2007 : *L'Auberge Rouge*, Jean-Baptiste fel Octave. Rhyddhawyd ar Ragfyr 5 2007 yn Ffrainc.

Dolen allanol
-------------

* (Ffrangeg) / (Almaeneg) / (Saesneg) / (Sbaeneg) / Gwefan swyddogol Archifwyd 2011-10-01 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 71650110
* LCCN: nr2007010099
* ISNI: 0000 0000 7844 8543
* GND: 140653864
* SUDOC: 123489121
* BNF: cb146334486 (data)

 |
Diwinydd Ffrengig a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Jacques Lefèvre d'Étaples** (Lladin: *Johannes Faber Stapulensis*; tua 1455 – Mawrth 1536).

Ganed yn Étaples yn rhanbarth Picardi, Teyrnas Ffrainc. Cafodd ei ordeinio'n offeiriad ac astudiodd ym Mhrifysgol Paris, ac enillodd ei radd baglor ym 1479 a'i radd meistr ym 1480. Dysgodd yr iaith Roeg ym Mharis dan diwtoriaeth yr ysgolhaig alltud Georgius Hermonymus. Aeth i'r Eidal ym 1492 a 1500 i wella'i wybodaeth o lenyddiaeth Hen Roeg ac i astudio cyfriniaeth y neo-Platoniaid. Ymunodd Lefèvre â chyfadran y celfyddydau breiniol, ac addysgodd athroniaeth i fyfyrwyr o 1490 i 1507.

Yn y cyfnod 1492–1506 ysgrifennodd Lefèvre lawlyfrau i fyfyrwyr ar bynciau ffiseg a mathemateg a chyhoeddodd gyfieithiadau anodiadol ac aralleiriadau o weithiau Aristoteles am foeseg, metaffiseg, a gwleidyddiaeth. Ymdrechai Lefèvre yn ei waith ddatgysylltu astudiaethau crefyddol oddi wrth yr hen ddulliau ysgolaidd. Cafodd ei syniadau ddylanwad ar ddisgyblion a fuasent yn arweinwyr a meddylwyr blaenllaw yn y Diwygiad Protestannaidd, gan gynnwys Guillaume Farel, neu yn ddyneiddwyr o fri megis yr Hebrëydd François Vatable. Dechreuodd gwestiynu yr uniongrededd Gatholig, ac ym 1505, dan ddylanwad daliadau cymunedol ac ysgolheigaidd Brodyr y Bywyd Cyffredin, fe drodd at gyfriniaeth. Cyhoeddodd gyfrolau o fyfyrdodau cyfriniol gan Ramon Llull, Jan van Ruysbroeck, a Nikolaus von Kues. Cafodd dau o weithiau Lefèvre – ei drosiadau o bum Salm i'r Lladin, *Psalterium quintuplex* (1509), a'i esboniad o Lythyrau Paul, *Commentaires sur saint Paul* (1512) – ddylanwad ar Martin Luther.

Ym 1507 symudodd Lefèvre i Abaty Saint-Germain-des-Prés, ym Mharis, lle'r oedd ei gyn-ddisgybl, Guillaume Briçonnet, yn abad. Am ei weithiau *De Maria Magdalena* (1517) a *De tribus et unica Magdalena* (1519), sydd yn honni undod y tair Mair a enwir yn yr Efengylau, cafodd Lefèvre ei gondemnio gan Brifysgol Paris ym 1521. Ymhlith ei weithiau eraill mae ei esboniadau ar yr Efengylau (1522) a'i gyfieithiad cyfan o'r Beibl o fersiwn Lladin y Fwlgat i'r Ffrangeg (1530). Wedi i Briçonnet gael ei benodi'n Esgob Meaux ym 1516, rhoes i Lefèvre swydd ficer cyffredinol ym 1523. Yn sgil diwygiadau Briçonnet yn ei esgobaeth, cyhuddwyd clerigwyr Meaux o Brotestaniaeth a ffoes Lefèvre i Strasbwrg ym 1525. Yn ddiweddarach, dychwelodd i Blois dan nawdd y Brenin Ffransis I. Ym 1531 ffoes Lefèvre i Nérac yn ne-orllewin Ffrainc, gyda chefnogaeth Marguerite de Navarre, ac yno bu farw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Charles G. Nauert, *Historical Dictionary of the Renaissance* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2004), t. 227.
2. 1 2  (Saesneg) Jacques Lefèvre d'Étaples. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 6 Awst 2020.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Iâr gini fwlturaidd** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: ieir gini fwlturaidd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Acryllium vulturinum***; yr enw Saesneg arno yw *Vulturine guineafowl*. Mae'n perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. vulturinum*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r iâr gini fwlturaidd yn perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Telecrex grangeri* | Telecrex grangeri |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Iâr gini fwlturaidd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Iâr gini bluog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: ieir gini pluog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Guttera plumifera***; yr enw Saesneg arno yw *Plumed guineafowl*. Mae'n perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. plumifera*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r iâr gini bluog yn perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Iâr gini bluog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Iâr gini gribog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: ieir gini cribog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Guttera pucherani***; yr enw Saesneg arno yw *Crested guineafowl*. Mae'n perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. pucherani*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

Teulu
-----

Mae'r iâr gini gribog yn perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Iâr gini gribog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Stanner Hill** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO266590. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 234 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 349 metr (1145 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Pentref yng nghymuned Pendyrus, Rhondda Cynon Taf, yw **Stanleytown**. Lleolir nesaf at bentrefi Blaenllechau, Glynrhedynog a Phendyrus.

Hanes
-----

Mae wedi'i lleoli ym mhlwyf hynafol Llanwynno. Caeodd pwll glo olaf y pentref yn y 1960au a dechreuodd cyfnod o ddirywiad economaidd. Gwaethygodd hyn pan gaeodd glofeydd ardaloedd gerllaw (fel y Maerdy) yn dilyn streic y glowyr 1984-85. Yn ychwanegol, daeth cymudo i Gaerdydd yn anoddach ar ôl i doriadau *Beeching* gau'r rheilffordd lleol.

Mae Stanleytown yn rhan o ward etholiadol Pendyrus. Mae ffordd osgoi newydd yn caniatáu trafnidiaeth allanol a buddsoddiad mewnol i'r ardal. Cymerodd y prosiect amser hir i'w gwblhau oherwydd diffyg lle gwastad yn y Rhondda Fach.

Mae gan y pentref dîm pêl-droed ac mae'n rhannu clwb rygbi gyda Phendyrus.

Preswylwyr Nodedig
------------------

* Paul Whitehouse - digrifwr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 7 Rhagfyr 2021
3. ↑  Bevan, Nathan (2007-10-27). "Comic Paul tells of talent change". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-12-06.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Rhondda Cynon Taf**

**Trefi**  

Aberdâr  **·** Aberpennar  **·** Glynrhedynog  **·** Llantrisant  **·** Pontypridd  **·** Y Porth  **·** Tonypandy  **·** Treorci
  
**Pentrefi**  

Aberaman  **·** Abercwmboi  **·** Abercynon  **·** Abernant  **·** Y Beddau  **·** Blaenclydach  **·** Blaencwm  **·** Blaenllechau  **·** Blaenrhondda  **·** Brynna  **·** Brynsadler  **·** Cefn Rhigos  **·** Cefnpennar  **·** Cilfynydd  **·** Coed-elái  **·** Coed-y-cwm  **·** Cwmaman  **·** Cwm-bach  **·** Cwm Clydach  **·** Cwmdâr  **·** Cwm-parc  **·** Cwmpennar  **·** Y Cymer  **·** Dinas Rhondda  **·** Y Ddraenen Wen  **·** Efail Isaf  **·** Fernhill  **·** Ffynnon Taf  **·** Y Gelli  **·** Gilfach Goch  **·** Glan-bad  **·** Glyn-coch  **·** Glyn-taf  **·** Y Groes-faen  **·** Hirwaun  **·** Llanharan  **·** Llanhari  **·** Llanilltud Faerdref  **·** Llanwynno  **·** Llwydcoed  **·** Llwynypïa  **·** Y Maerdy  **·** Meisgyn  **·** Nantgarw  **·** Penderyn  **·** Pendyrus  **·** Penrhiw-ceibr  **·** Penrhiw-fer  **·** Penrhys  **·** Pentre  **·** Pentre'r Eglwys  **·** Pen-yr-englyn  **·** Pen-y-graig  **·** Pen-y-waun  **·** Pont-y-clun  **·** Pont-y-gwaith  **·** Y Rhigos  **·** Rhydyfelin  **·** Ton Pentre  **·** Ton-teg  **·** Tonyrefail  **·** Tonysguboriau  **·** Trealaw  **·** Trebanog  **·** Trecynon  **·** Trefforest  **·** Trehafod  **·** Treherbert  **·** Trehopcyn  **·** Trewiliam  **·** Tynewydd  **·** Wattstown  **·** Ynys-hir  **·** Ynysmaerdy  **·** Ynysybŵl  **·** Ystrad Rhondda
Deuawd o ddiddanwyr a consurwyr Almaenig oedd **Siegfried & Roy** a ddaeth yn enwog am ei perfformiadau gyda teigrod a llewod gwyn. Y ddau aelod oedd **Siegfried Fischbacher** (13 Mehefin 1939 – 13 Ionawr 2021) a **Roy Horn** (ganwyd **Uwe Ludwig Horn**; 3 Hydref 1944 – 8 Mai 2020).

Rhwng 1990 a 3 Hydref 2003 pan gafodd Horn anaf a orffennodd ei yrfa, byddai'r ddau yn perfformio yn eu sioe *Siegfried & Roy at the Mirage Resort and Casino*, a ystyriwyd y sioe mwyaf boblogaidd yn Las Vegas.

Bu farw Horn ar 8 Mai 2020, ar ôl dal coronafirws. Dwedodd Fischbacher: "The world has lost one of the greats of magic, but I have lost my best friend".

Bu farw Fischbacher ar 13 Ionawr 2021 o gancr y pancreas.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Katsilometes, John (8 Mai 2020). "Roy Horn of Siegfried & Roy dies at 75". *Las Vegas Review-Journal* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 9 Mai 2020. Cyrchwyd 8 Mai 2020.
2. ↑  "Roy Horn, part of iconic magician duo, dies with coronavirus; Pence staffer tests positive". *Washington Post* (yn Saesneg). Cyrchwyd 9 Mai 2020.
3. ↑  *Siegfried Fischbacher: Member of magic duo Siegfried & Roy dies aged 81*   (en) , BBC News, 14 Ionawr 2021.

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Siegfried & Roy***

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 121027398
* LCCN: n92054907
* GND: 10322507-9

 |
Bardd ac emynydd o Chwilog, Eifionydd oedd **John Thomas** (17 Medi 1786 – 8 Gorffennaf 1859), sy'n fwy adnabyddus wrth ei enw barddol **Siôn Wyn o Eifion**.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Siôn Wyn ym mhwlyf Chwilog yn 1786. Cafodd ddamwain yn fachgen naw oed a ddilynwyd o fewn tair blynedd gan gyfnod hir o waeledd a bu'n wael ei iechyd am weddill ei oes. Cafodd ei addysg yn ysgol Llanarmon lle daeth i adnabod David Owen (Dewi Wyn o Eifion).

Oherwydd ei iechyd bregus, caethiwid y bardd ifanc i'w wely am gyfnodau hir, ond derbynnai nifer o ymwelwyr o blith llenorion yr hen Sir Gaernarfon a darllenodd yn helaeth. Yn ogystal â Dewi Wyn, ei gyfaill am oes, daeth yn gyfaill i Ddafydd Ddu Eryri. Derbyniodd lawer o garedigrwydd oddi wrth teulu Nannau hefyd.

Cyfansoddodd gryn lawer o farddoniaeth, yn awdlau, pryddestau ac emynau, ond er iddo ennill gydnabyddiaeth gan ei gyd-lenorion nid enillodd wobr yn yr Eisteddfod. Cyhoeddwyd cyfrol o'i waith barddonol gan Robert Isaac Jones (Alltud Eifion), Tremadog yn 1861, dwy flynedd ar ôl marwolaeth Siôn Wyn.

Llyfryddiaeth
-------------

* Siôn Wyn o Eifion, *Gwaith Barddonol Siôn Wyn o Eifion* (Tremadog, 1861). Cyfrol sy'n cynnwys cofiant i'r bardd gan ei nai William Jones (Bleddyn).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  D. Ambrose Jones, *Llenyddiaeth a llenorion Cymreig y bedwaredd ganrif ar bymtheg* (Lerpwl, 1922), tud. 50.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 53936862
* LCCN: no2007114720

 |
Golygydd o Benmorfa oedd **John Thomas (Eifionydd)** (6 Awst 1848 – 19 Tachwedd 1922).

Cefndir
-------

Collodd ei dad pan oedd yn ifanc iawn, heb dderbyn addysg ffurfiol, ac yn 9 mlwydd oed, cyn iddo ddysgu darllen sgript, cafodd ei brentisiaeth yn swyddfa argraffu Robert Isaac Jones (Alltud Eifion), Tremadoc, lle mae'r roedd cyfnodolion llenyddol o'r enw *Y Brython* yn cael eu hargraffu a'u cyhoeddi. Daeth yn gyfansoddwr annormal gyflym a bu'n gweithio wedyn yn ei fasnach ym Mhwllheli, Y Rhyl, a Machynlleth. Yn y cyfamser, datblygodd ddiddordeb brwd mewn llenyddiaeth, yn enwedig barddoniaeth Gymreig. Roedd hefyd wedi dechrau bregethu gyda'r Annibynwyr, a threuliodd gyfnod (1872-4) yn y Coleg Annibynwyr Aberhonddu.

O Lundain aeth i Gaernarfon i swyddfeydd Y Genedl Gymreig - yn gyntaf fel cyfansoddwr, wedyn yn yr adran fusnes a chlercyddol o'r swyddfa honno, yn y pen draw yn dod yn olygydd y papur newydd hwnnw a phapur newydd arall, Y Werin. Yn 1881-1882 cyhoeddodd, mewn dwy ran, Pigion Englynion fy Ngwlad. Yn 1881 sefydlodd Eifionydd *Y Geninen*, cylchgrawn llenyddol y bu'n ei olygu hyd adeg ei farwolaeth.

Daeth y cylchgrawn hwn i gysylltiad, yn enwedig trwy ohebiaeth, gyda nifer fawr o awduron a beirdd. Yr ochr arall o'i waith ar gyfer gweithgareddau diwylliannol Cymreig oedd ei gysylltiad â 'Gorsedd y Beirdd,' y daeth yn recordydd iddo. Roedd yn un o sylfaenwyr 'Cymdeithas Gorsedd y Beirdd', y rheini a luniodd; bu hefyd yn rhan amlwg iawn o ran yr arholiadau ar gyfer 'graddau' amrywiol y 'Gorsedd.' Roedd ef ei hun yn gystadleuydd mewn eisteddfodau, gan ennill sawl gwobr am gerddi. Bu farw yng Nghaernarfon, 19 Tachwedd 1922 a chladdwyd ef yno.

Ffynonellau
-----------

* Y Genedl, 21 and 28 November 1922;
* Y Brython (Liverpool), 23 and 30 November 1922;
* Y Geninen, 1923, 1-15;
* Yr Ymwelydd Misol (Wrexham 1903-14), 1912, 24-5;
* Who's who in Wales.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "THOMAS, JOHN (' Eifionydd '; 1848 - 1922), cychwynnydd a golygydd Y Geninen; | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2021-06-04.
Roedd **John Thomas (Ifor Cwmgwys)** (1813 – 26 Rhagfyr, 1866) yn fardd Cymreig.

Cefndir
-------

Ganwyd Ifor Cwmgwys ym Mhentref Gwenlais, Llandybïe yn blentyn i Evan Davies, amaethwr, a Mary ei wraig. Ni chafodd unrhyw addysg ffurfiol a ni ddysgodd darllen nac ysgrifennu hyd ei fod yn ei 30au.

Gyrfa
-----

Yn fachgen 10 mlwydd oed aeth i weithio i ffatri wlân a oedd yn eiddo i Job Davies (Rhydderch Farfgoch), (tad cu Ann Rees (Ceridwen)). Roedd Rhydderch Farfgoch yn fardd gwlad amlwg yn ei fro ac yn eisteddfodwr brwd.

Yn 16 mlwydd oed ymadawodd a'r ffatri wlân ac aeth i weithio fel glöwr. Bu'n gweithio mewn pyllau yn Nowlais, Aberdâr, Cwm Twrch ac Ystalyfera. O herwydd diffyg anadl, a phriodolwyd i'r clefyd asthma  bu'n rhaid iddo roi'r gorau i weithio yn y pyllau glo.

Teulu
-----

Priododd Ifor Cwmgwys a Rachel, merch ei gyn cyflogwr Job Davies, pan oedd tua 30 mlwydd oed. Ymysg eu plant roedd y Parch Ifor Thomas, gweinidog capel yr Annibynwyr Cymraeg yn ninas Taylor, Pennsylvania.. Rachel ddysgodd Ifor Cwmgwys sut i ddarllen ac ysgrifennu.

Bardd
-----

Mae'n debyg mae Rhydderch Farfgoch bu'n gyfrifol am fagu diddordeb Ifor mewn barddoniaeth ac am ei ddysgu elfennau'r grefft. Fe ddaeth yn rhigymwr galluog yn lled fuan a dod yn dribannwr ac englynwr medrus cyn ei fod yn ugain mlwydd oed. Gan ei fod yn anllythrennog byddai'n cyfansoddi yn ei ben ac yn cadw ei gerddi ar gof hyd gael hyd i rywun byddai'n fodlon eu gosod ar bapur ar ei ran. Wedi gorfod rhoi'r gorau i'w waith yn y pyllau glo gwobrau eisteddfodol oedd ei brif ffynhonnell incwm. Mewn coffa amdano meddai gohebydd Baner ac Amserau Cymru: *Diau na ddarfu i neb yng Nghymru ennill chwaneg o wobrau mewn eisteddfodau nag ef*.

Cyhoeddwyd dwy gyfrol o'i waith: *Ceinion Glan Gwenlais*, 1862, a *Diferion Meddyliol*, 1865.

Marwolaeth
----------

Bu farw yng Nghwm Rhondda yn 53 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Capel Rhondda, Pontypridd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "THOMAS, JOHN ('Ifor Cwmgwys'; 1813 - 1866), bardd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-10-30.
2. ↑  "CYMMER - The Cardiff Times". David Duncan and William Ward. 1867-01-12. Cyrchwyd 2019-10-30.
3. ↑  "Y PARCH IVOR THOMAS TAYLOR PA - Y Tyst". Joseph Williams. 1897-11-17. Cyrchwyd 2019-10-30.
4. ↑  "Marwolaeth Ifor Cwmgwys - Baner ac Amserau Cymru". Thomas Gee. 1867-01-09. Cyrchwyd 2019-10-30.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Mae **Jade Almarie Louise Ewen** (ganed 24 Ionawr 1988 yn Llundain) yn gantores ac actores Seisnig. Dechreuodd Ewen ei gyrfa gyda rôl Nala yn y sioe gerdd *The Lion King* yn West End Llundain. Ers hynny, mae Ewen wedi gweithio ar nifer o gyfresi teledu yn y DU ac Awstralia. Yn 2005 ymunodd Ewen â'r grŵp R&B, "Trinity Stone" a gafodd ychydig o lwyddiant yn y Deyrnas Unedig, Iwerddon a Rwsia. Ar y 31ain o Ionawr, 2009, dewiswyd Ewen i ganu yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision a pherfformiodd yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2009 ym Moscow ar yr 16eg o Fai. Daeth y Deyrnas Unedig yn bumed, a thrwy wneud hynny, Ewen sydd wedi gwneud orau ar ran y DU yn yr Eurovision ers 2002. Yn 2009, disodlodd Ewen Keisha Buchanan yn y grŵp Sugababes.

Disgograffiaeth
---------------

| Blwyddyn | Sengl | Man uchaf yn y siart | Albwm |
| --- | --- | --- | --- |
| DU | IWE | RWS |
| 2008 | "Got You" | - | - | - | *Sengl yn unig* |
| 2009 | "It's My Time" | 50 | - | 264 | *I'w gyhoeddi* |
|

Ffilmograffiaeth
----------------

* *The Bill*
* *Casualty*
* *Out There*
* *Mr Harvey Lights Candles*
* *Myths*
* *Eurovision: Your Country Needs You*

Gweler hefyd
------------

* Cystadleuaeth Cân Eurovision
* Cystadleuaeth Cân Eurovision 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 2145970182032251495
* GND: 1204880026
* BIBSYS: 10049659

 |
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Stockport**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Stockport ym Manceinion FwyafEtholaeth Stockport ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1992: Anthony Favell (Ceidwadol)
* 1992–presennol: Ann Coffey (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Roedd **James Whittaker** (ganwyd **Peter Williams**, 20 Awst 1937 – 14 Mawrth 2018) yn cael ei adnabod wrth ei enw llwyfan **Jim Bowen**; roedd yn gomedïwr ac yn bersonoliaeth teledu yn yr iaith Saesneg. Roedd yn fwyaf adnabyddus fel cyflwynydd y rhaglen cwis a darts *Bullseye* ar ITV rhwng 1981 a 1995.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Bowen yn Heswall, Penbedw. Cafodd ei fabwysiadu gan Joe ac Annie Whittaker (a newidiwyd ei enw i James Whittaker). Cafodd ei fagu yn Clayton-le-Moors, Swydd Gaerhirfyn a'i addysgu yn ysgol ramadeg Accrington gan ymadael efo dim ond un lefel O. Wedi ymadael a'r ysgol bu'n gweithio fel dyn lludw (dyn bins) yn Burnley.

Gyrfa
-----

Cyflawnodd Bowen gyfnod o Wasanaeth Cenedlaethol (gwasanaeth milwrol gorfodol) gyda Chorfflu Brenhinol Ordnans y Fyddin rhwng 1955 a 1957, fel hyfforddwr ymarfer corff. Wedi ymadael a'r fyddin aeth i Goleg Hyfforddi Esgobol Caer i hyfforddi i fod yn athro ymarfer corff.  Cafodd ei benodi'n ddirprwy brifathro ysgol gynradd Caton, Swydd Gaerhirfryn.

Gyrfa teledu
------------

Y tu allan i'w oriau gwaith fel athro bu Bowen yn aelod o gwmni drama lleol, gan fagu diddordeb yn y maes perfformio. Yn y 1960au bu'n gweithio gyda'r nos fel comedïwr mewn clybiau gwaith, gan barhau i weithio fel athro yn ystod y dydd. Ym 1971 dechreuodd cwmni teledu Granada ddarlledu rhaglen gomedi o'r enw *The Comedians* a oedd yn cynnwys slotiau byr gan bron i hanner cant o gomediwyr a oedd yn gweithio'r cylchdeithiau clwb. Bu Bowen yn un o'r rhai hynny a ymddangos ar y rhaglen. Wedi llwyddiant y Comedians rhoddodd y gorau i'w gwaith fel athro gan weithio llawn amser yn y byd adloniant. Ymddangosodd ar nifer o raglenni gan gynnwys *The Wheeltappers and Shunters Social Club*, *The Last of the Summer Wine* a'r gyfres dditectif *Jonathan Creek*.

### Bullseye

Ym 1981 daeth Bowen yn gyflwynydd rhaglen-gêm newydd ar ITV o'r enw *Bullseye* a oedd yn cymysgu cwis gwybodaeth cyffredinol gyda dartiau. Daeth y sioe yn boblogaidd iawn gan ddenu cynulleidfaoedd o 15 i 17 miliwn o wylwyr. Parhaodd y gyfres am 14 mlynedd.

Bywyd Personol
--------------

Ym 1959 priododd Bowen cyd athro iddo Phyllis Owen a bu iddynt fab a merch.

Bu farw o strôc ar 14 Mawrth 2018 yn 80 mlwydd oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  The Guardian 14/3/2018 *Obituary Jim Bowen* adalwyd 14 Mawrth 2014
2. ↑  BBC *Jim Bowen: Comedian and former Bullseye host dies at 80* adalwyd 14 Mawrth 2014
3. ↑  Gwefan Jim Bowen *Biography* adalwyd 14 Mawrth 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 21663059
* LCCN: nb2005018620
* ISNI: 0000 0000 4304 7870

 |
Cyn-chwaraewr criced Awstralaidd yw **Stephen John Rixon** (ganwyd 25 Chwefror 1954).

Ganwyd Rixon yn Albury, De Cymru Newydd. Chwaraeodd mewn 13 Test a 6 gêm Un Dydd Rhyngwladol rhwng 1977 ac 1985. Dechreuodd chwarae ar dîm Awstralia fel ceidwad wiced ym 1977–1978 ar ôl i Rodney Marsh ymuno â Criced Cyfres y Byd, a collodd ei le pan ddychwelodd Marsh i'r tîm. Dychwelodd Rixon i'r tîm yn 1984–1985 wedi ymddeoliad Marsh ac roedd Wayne Phillips wedi ei anafu.

Ymunodd Rixon â taith gwrthryfela De Affrica ym 1985–1986, ond nid oedd yn gallu ail-ymuno â'r tîm cenedlaethol pan ddychwelodd.

Ers ymddeol, mae Rixon wedi bod yn hyfforddwr ar gyfer Tîm criced Seland Newydd, De Cymru Newydd, Surrey, ac yn bresennol, The Scots College, Sydney. Mae hefyd yn hyfforddi'r Hyderabad Heroes yng Nghyngrhair Criced India.

Bu adroddiadau fod ganddo ddiddordeb mewn cymryd drosodd fel hyfforddwr Tîm criced Awstralia pan fyddai'r hyfforddwr, John Buchanan yn gadael ar ôl cyfres Lludw 2006–2007, ond ni apwyntiwyd ef, a cymerodd Tim Nielsen y swydd.

Dolenni allanol
---------------

* Steve Rixon, Cricinfo
Arwr y Nibelungenlied, cerdd Almaeneg sy'n dyddio o'r 13g, yw **Siegfried**. Ymddengys hefyd ym mytholeg y gwledydd Llychlynnaidd fel **Sigurd** (Hen Lychlynneg: **Sigurðr**).

Siegfried yn y Nibelungenlied
-----------------------------

Ar ddechrau'r hanes mae'n Siegfried yn dod i Worms i lys Günther, brenin y Bwrgwyniaid. Gyda Günther mae'n ymladd a'r Sacsoniaid ac yna'n teithio i Wlad yr Ia i ennill Brünhilde fel gwraig i Günther. Mae Siegfried wedi cymryd modrwy oddi wrth Brünhilde wrth iddi gysgu.

Yn ôl yn Worms, mae Siegfried yn priodi Kriemhilt, chwaer Günther, ond cyn hir mae ymryson rhyngddi hi a Brünhilde pwy yw prif wraig y llys. Daw Siegfried dan amheuaeth o fod wedi dwyn modrwy Brünhilde, ac mae'n tyngu llw ar waywffon Hagen, un o wŷr Günther. Penderfyna Hagen ladd Siegfried i amddiffyn anrhydedd y brenin.

Roedd Siegfried wedi lladd draig oedd yn byw mewn ogof ar fynydd y Drachenfels ac wedi ymolchi yn ei gwaed, a thrwy hyn nid oedd modd ei niwedio ag unrhyw arf, heblaw mewn un lle. Mae Hagen trwy ystryw yn perswadio Kriemhilt i nodi'r fan a chroes, yna tra allan yn hela, mae Hagen yn trywanu Siegfried â gwaywffon yn y fan honno.

Defnyddiodd y cyfansoddwr Almaenig Richard Wagner y stori fel sail i'w gylch enwog o operâu, *Der Ring des Nibelungen* ("Modrwy y Nibelung").
Gyrrwr rasio Fformiwla Un o'r Alban oedd **Jim Clark** (4 Mawrth 1936 – 7 Ebrill 1968).

Enillodd bencampwriaeth y byd ddwywaith, yn 1963 a 1965.

Gyrfa
-----

Ganed ef fel James Clark i deulu amaethyddol yn Fife. Yn 1942 symudodd y teulu i fferm ger Duns, yn Swydd Berwick. Dechreuodd rasio ceir yn 1956, ac erbyn 1961 roedd yn gyrru i dîm Lotus yn y bencampwriaeth Fformiwla Un. Yn 1963, enillodd saith allan o'r deg ras yn y bencampwriaeth.

Lladdwyd ef mewn damwain yn ystod ras Fformiwla 2 ar drac yr Hockenheimring yn yr Almaen ar 7 Ebrill 1968. Gadawodd ei gar Lotus 48 y trac a tharo coeden, gan ei ladd yn syth. Nid oes sicrwydd am achos y ddamwain.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 17431973
* LCCN: n98051959
* ISNI: 0000 0001 1600 9454
* GND: 118676288
* SUDOC: 243128371
* BNF: cb141649415 (data)
* NDL: 00520726
* NKC: xx0047469
* The SBN id VIAV165550 is not valid.
* BNE: XX4614921
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |