Bardd o Gymru a dyngarwraig oedd **Emily Jane Pfeiffer** (26 Tachwedd 1827 – 23 Ionawr 1890). Roedd hi'n cefnogi'r ymgyrch dros y bleidlais i fenywod ac addysg uwch i fenywod, ynghyd â chynhyrchu cerddi ffeministaidd.

Blynyddoedd cynnar ac addysg
----------------------------

Ganwyd Emily Jane Davis Sir Drefaldwyn, 26 Tachwedd 1827. Treuliodd ei phlentyndod yn y wlad yn Swydd Rydychen, Lloegr. Datblygodd natur ei dychymyg, ynghyd â'r elfen dyngarol sy'n amlwg yn ei gwaith. Dylanwad ei thad oedd ei thueddiadau creadigol, a oedd yn ddyn dawnus iawn. 

Ar ôl cwymp ariannol banc ei thaid in 1831, nid oedd gan deulu Pfeiffer ddigon o arian i'w hanfon i'r ysgol, ond anogodd ei thad, Thomas Richard Davis, hi i baentio ac ysgrifennu cerdd. Yn 1842, cyhoeddodd ei llyfr cyntaf, *The holly branch, an album for 1843*.

Gyrfa
-----

Yn 1850, priododd Jurgen Edward Pfeiffer, a oedd yn werthwr te. Cyn ei phriodas, cwympodd Emily i gyfnod o lethdod corfforol, a oedd â pherygl o fod yn barhaol, ac fe barodd yn rhannol am ddeng mlynedd ar ôl hynny. Yn ystod y cyfnod hwn, roedd pob math o ymdrech o'r ymenydd, gan gynnwys darllen, wedi'i wahardd. Pan y daeth i iechyd - diolch i ofal ei gŵr, roedd yn amlwg bod y cyfnod hir hwn o wella wedi cynorthwyo yn natblygu ei phwerau.

Roedd Emily yn awdur toreithiog, a chyhoeddodd nifer o lyfrau a chasgliadau o gerddi. Arweiniodd *Gerard's Monument* (1878) at Emily i ddod yn adnabyddus ymhlith beirdd Lloegr. Ar ôl hynny, daeth cyfnod o weithgarwch hapus. Daeth hi'n hyrwyddwraig frwdfrydig dros fenywod. Er ei bod hi'n awdur cydwybodol, roedd hi'n ysgrifennu â rhwyddineb. Roedd hi'n ffurfio mwyafrif ei cherddi yn ei meddwl cyn eu rhoi ar bapus; ac yn aml roedd ei cherddi'n cael eu hanfon ar lawysgrif i'r argraffydd, heb fawr ddim cywiriadau, fel yr ysgrifennwyd nhw'n wreiddiol.

Cyfrol o gerddi y cyhoeddodd hi ar ôl *Gerard's Monument,* yn cynnwys oddeutu 30 o sonedau, a sefydlodd enw iddi fel bardd sonedau ar un adeg. *Glan Alark* ddaeth nesaf, ac yna *Quarterman's Grace*. Mewn ychydig llai na blwyddyn, daeth *Ender the Aspens*, ac yna *Songs and Sounds* yn fuan wedyn. Yn 1884, cyhoeddodd *The Rhyme of the Lady of the Rock*. Rhwng y cyfrolau hyn o gerddi, ysgrifennodd Pfeiffer y llyfr on *Women and Work*, a oedd yn cynnwys amryw o draethodau ar hyn a phynciau eraill, a gyhoeddwyd yn y *Contemporary Review*, ynghyd â *Flying Leaves from East and West.* Mae'n bosib mae dyma ei llyfr mwyaf adnabyddus ymhlith darllenwyr America. Ei chyfrol o sonedau, a gyhoeddwyd 1887, ddaeth â'r mwyaf o enwogrwydd iddi.

Roedd *Flowers of the night* casgliad o sonedau a gyhoeddwyd yn 1889, ar ôl marwolaeth ei gŵr, yn ymdrin â galar ynghyd â safle cyfreithiol anfanteisiol menywod. Roedd ganddynt ddiddordeb dwfn a theimladwy. Roedd y cerddi'n gynnyrch nosweithiau o ddiffyg cwsg, o ganlyniad i or-bryder parhaus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  H. Marshall & Son 1899, t. 139.
2. ↑  Blain 2014, t. 85.
3. ↑  Olverson 2009, t. 84.
4. ↑  (Saesneg) Hinings, Jessica. "Pfeiffer, Emily Jane". *Oxford Dictionary of National Biography* (arg. online). Gwasg Prifysgol Rhydychen. doi:10.1093/ref:odnb/22084. `|access-date=` requires `|url=` (help)CS1 maint: ref=harv (link) (mae angen tanysgrifiad neu aelodaeth o lyfrgell gyhoeddus i ddarllen yr erthygl)`|access-date=` requires `|url=` (help)
 (Subscription or UK public library membership required.)
5. 1 2 3 4  Moulton 1890, t. 287.
6. ↑  "Emily Jane Pfeiffer". *Orlando: women's writings in the British Isles from the beginnings to the present*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-07-27. Cyrchwyd 8 March 2013.

### Llyfryddiaeth

* Blain, Virginia (21 January 2014). *Victorian Women Poets: An Annotated Anthology*. Routledge. ISBN 978-1-317-86294-9.CS1 maint: ref=harv (link)Check date values in: `|date=` (help)
* Olverson, T. (19 November 2009). *Women Writers and the Dark Side of Late-Victorian Hellenism*. Palgrave Macmillan UK. ISBN 978-0-230-24680-5.CS1 maint: ref=harv (link)Check date values in: `|date=` (help)

Dolenni allanol
---------------

* Nodyn:Internet Archive authorInternet ArchiveNodyn:Internet Archive author