recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr moelydd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr y moelydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Burhinus oedicnemus***; yr enw Saesneg arno yw *Stone-curlew*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain, ond nid yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. oedicnemus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr moelydd yn perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rhedwr Awstralia | Burhinus grallarius |  |
|
| Rhedwr Senegal | Burhinus senegalensis |  |
|
| Rhedwr brych | Burhinus capensis |  |
|
| Rhedwr mawr y moelydd | Esacus recurvirostris |  |
|
| Rhedwr rhesog | Burhinus bistriatus |  |
|
| Rhedwr y dŵr | Burhinus vermiculatus |  |
|
| Rhedwr y moelydd | Burhinus oedicnemus |  |
|
| Rhedwr y traeth | Esacus magnirostris |  |
|
| Rhedwr yr Andes | Burhinus superciliaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
*Burhinus oedicnemus saharae*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr moelydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Sonic
***Sonic the Hedgehog*** yw'r cymeriad sy'n rhoi ei enw i deitl, a'r prif arwr, cyfres o gemau fideo a gyhoeddwyd gan gwmni Sega. Mae o hefyd wedi ymddangos mewn nifer o gyhoeddiadau comic, animeiddiadau, a chyfryngau eraill.
Mae Sonic yn ddraenog glas anthropomorffig sy'n gallu rhedeg ar gyflymder uwchsonig ac yn cyrlio i mewn i bêl i nyddu'n gyflym, a gwneud "ymosodiad troellog" i ymosod ar ei elynion. Trwy gwrs y gemau fideo mae Sonic, fel arfer, yn gorfod rasio drwy lefelau'r gêm. Mae ceisio ennill modrwyau cynyddu grym ac yn ceisio goroesi yn erbyn y llu o rhwystrau naturiol ac is elynion i gyflawni ei nod.
Cafodd y gêm gyntaf ei ryddhau i ddarparu cwmni Sega gyda masgot i gystadlu a Mario, prif gymeriad cwmni Nintendo ym 1991. Ers hynny, mae cymeriadau gêm fideo Sonic wedi dod yn un o'r mwyaf adnabyddus trwy'r byd, gyda gemau'r gyfres yn gwerthu mwy na 80 miliwn o gopïau.

Dyma **restr o'r gemau** Mae Sonic wedi ymddangos ynddynt:

* Sonic the Hedgehog
* Sonic the Hedgehog CD
* Sonic the Hedgehog 2
* Sonic the Hedgehog 3
* Sonic & Knuckles
* Sonic 3D Blast
* Sonic R
* Sonic Adventure
* Sonic Adventure DX
* Sonic Battle
* Sonic Adventure 2
* Sonic Adventure 2 Battle
* Sonic Advance
* Sonic Advance 2
* Sonic Advance 3
* Sonic Heroes
* Shadow the Hedgehog
* Sonic Rivals
* Sonic the Hedgehog (2006)
* Sonic and the Secret Rings
* Sonic and the Black Knight
* Sonic Unleashed
* Sonic and Sega All-Stars Racing
* Mario & Sonic At The Winter Olympic Games
* Sonic Generations
* Mario & Sonic At The London 2012 Olympic Games
* Sonic All-Stars Racing Transformed
* Sonic Lost World

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kennedy, Sam. "The Essential 50: Sonic the Hedgehog". 1up.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 August 2004. Cyrchwyd 8 March 2015. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Smith, Jamin (2011-06-23). "*Sonic the Hedgehog* celebrates his 20th birthday". *VideoGamer.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-08. Cyrchwyd 2016-09-08.
Mae **Samira Makhmalbaf** (ganwyd 15 Chwefror 1980) yn gyfarwyddwraig ffilm sydd wedi ennill nifer o wobrau mawr sinema rhyngwladol yn cynnwys wobr ffilm Cannes. Mae Samira yn ferch i Mohsen Makhmalbaf, un o gyfawryddwyr ffilm enwocaf Iran .

Gyrfa a ffilmiau
----------------

Yn 17 oed wnaeth Makhmalbaf ei ffilm hir cyntaf *The Apple* (1998). Hanes gwir dwy ferch fach a gadwyd yn gaeth yn y tŷ gan ei thad am 11 o flynyddoedd, yn wyrthiol berswadiodd Makhmalbaf y ddwy ferch a'r tad chwarae eu hunain yn y ffilm. Enillodd y ffilm ganmoliaeth fawr gan feirniad ffilm ar draws y byd ac fe'i gwahoddwyd i'w dangos mewn dros 100 o wyliau ffilm ar draws y byd.
Yn 1999, wnaeth hi ei hail ffilm hir *Blackboards* yn Kurdistan am ffoaduriaid, yn cynnwys criw o athrawon yn dal eu byrddau duon ar ei chefnau, yn dianc ymosodiadau. Enillodd y ffilm wobr Gŵyl Cannes a gwobr anrhydedd Federico Fellini gan UNESCO. 

Gyda nifer o gyfarwyddwyr enwog gyfrannodd hi ffilm fer ar gyfer un o'r 11 pennod i'r ffilm *September 11.*

Ffilmiwyd ei thrydydd ffilm *At Five in the Afternoon* yn Afghanistan eto am ffoaduriaid, y prif gymeriad yn ferch ifanc sydd yn ceisio mynd i'r ysgol yn gudd am fod addysg i ferched yn groes i syniadaeth y Taliban. Enillodd hi wobr Gŵyl Cannes am yr ail dro.

Dychwelodd hi i Afghanistan am ei phedwaredd ffilm  *Two-Legged Horse* (2007).

Mae Makhmalbaf wedi brwydro'n gyson dros hawliau merched yn Iran. Yn 2005 gadewodd ei thad Mohsen Makhmalbaf Iran yn wyneb gwrthynebiad gan y llyodaeth a charchariad y cynyrchydd Jafaar Panahi. Yn 2013 ysgrifennod Samira lythyr agored i Lywodraeth Iran yn cwyno am ddiflaniad gwobrau ffilm y theulu o amgueddfa ffilm Tehran.

Ffilmiau Samira Makhmalbaf
--------------------------

* *Two-legged Horse* (2007)
* *At Five in the Afternoon* (2003)
* *September 11* (Ffilm fer) (2002)
* *Blackboards* (1999)
* *The Apple* (1998)

##### Gwler hefyd

* Asghar Farhadi
* Jafar Panahi
* Abbas Kiarostami

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 51920117
* LCCN: no2004085647
* ISNI: 0000 0001 1642 157X
* GND: 140095772
* SUDOC: 077719654
* BNF: cb14498509p (data)
* BNE: XX4914159

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr yr Andes** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr yr Andes) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Burhinus superciliaris***; yr enw Saesneg arno yw *Peruvian stone-curlew*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. superciliaris*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr yr Andes yn perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rhedwr Awstralia | Burhinus grallarius |  |
|
| Rhedwr Senegal | Burhinus senegalensis |  |
|
| Rhedwr brych | Burhinus capensis |  |
|
| Rhedwr mawr y moelydd | Esacus recurvirostris |  |
|
| Rhedwr rhesog | Burhinus bistriatus |  |
|
| Rhedwr y dŵr | Burhinus vermiculatus |  |
|
| Rhedwr y moelydd | Burhinus oedicnemus |  |
|
| Rhedwr y traeth | Esacus magnirostris |  |
|
| Rhedwr yr Andes | Burhinus superciliaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr yr Andes** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Cenedlaetholwr Gwyddelig oedd **Roger David Casement** (Gwyddeleg: *Ruairí Mac Easmainn*) (1 Medi 1864 – 3 Awst 1916).

Ganed Casement yn ninas Dulyn. Protestant oedd ei dad, ond Catholig oedd ei fam, a dywedir iddi hi drefnu i'w ail-fedyddio yn eglwys Gatholig y Rhyl pan oedd yn dair oed. Roedd ei rieni ill dau wedi marw erbyn iddo gyrraedd deg oed.

Aeth Casement i Affrica yn 1883 pan oedd yn 19 oed. Yn y Congo, bu'n gweithio i nifer o gwmnïau, yn cynnwys yr *Association Internationale Africaine* a sefydlwyd gan Leopold II, brenin Gwlad Belg. Cyfarfu a Henry Morton Stanley a Joseph Conrad tra'r oedd yno.

Pan adawodd Casement y Congo,aeth i weithio dros Swyddfa Drefedigaethol y Deyrnas Unedig yn Nigeria. Yn 1895 daeth yn gonswl Prydeinig yn Lourenço Marques (yn awr Maputo). Yn 1892 dychwelodd i'r Congo a dod yn gonswl Prydeinig yno. Rhoddodd gyhoeddusrwydd i'r modd yr oedd y brodorion yn cael eu camdrin gan system Leopold II o waith gorfodol. Yn 1903, gofynnodd y Senedd iddo ymchwilio i'r mater. Cyhoeddwyd ei adroddiad yn 1904, a chafodd effaith fawr ar y farn gyhoeddus. Yn 1906 gyrrwyd ef i Dde America, a daeth yn gonswl yn Rio de Janeiro. Tra yno, tynnodd sylw at gamdriniaeth brodorion Periw gan y *Peruvian Amazon Company* Prydeinig, oedd yn gweithredu system debyg i gaethwasiaeth ar gyfer cynhyrchu rwber. Gwnaed ef yn farchog am ei waith yn 1911.

Yn 1912 gadawodd y gwasanaeth trefedigaethol, a daeth yn aelod o'r Irish Volunteers dan Eoin MacNeill. Pan oedd Gwrthryfel y Pasg yn cael ei baratoi, aeth i'r Almaen i geisio cefnogaeth. Ni chafodd lawer o lwyddiant, ond gyrrodd yr Almaenwyr long, yr *Aud Norge*, yn cario arfau i Iwerddon. Wedi i'r llong hwylio, aed a Casement i Iwerddon mewn llong danfor a'i ollwng ar draeth Banna yn Swydd Kerry. Dymunai Casement atal y gwrthryfel, gan nad oedd wedi cael digon o gefnogaeth iddo fedru llwyddo. Cymerwyd ef yn garcharor yn fuan wedi iddo lanio.

Rhoddwyd ef ar ei brawf yn Llundain am deyrnfradwriaeth, a dedfrydwyd ef i farwolaeth. Roedd ganddo nifer o gefnogwyr amlwg, yn cynnwys George Bernard Shaw ac Arthur Conan Doyle, ond llwyddodd y llywodraeth Brydeinig i leihau y gefnogaeth iddo trwy gyhoeddi ei ddyddiaduron personol. Roedd y rhain yn dangos fod Casement yn gyfunrywiol gyda hoffder o fechgyn cynharol ieuainc, rhywbeth hollol annerbyniol yn y cyfnod. Mae rhai wedi awgrymu fod y rhannau yma yn y dyddiaduron wedi eu ffugio gan y llywodraeth.

Crogwyd Casement yn ngharchar Pentonville yn Llundain ar 3 Awst, 1916, a chladdwyd ef o fewn y carchar. Yn 1965, dychwelwyd ei gorff i Iwerddon, a'i gladdu ym Mynwent Glasnevin.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64062958
* LCCN: n50034455
* ISNI: 0000 0001 2136 4995
* GND: 117648035
* SELIBR: 182764
* SUDOC: 031308287
* BNF: cb12254829q (data)
* NKC: xx0059299
* BNE: XX5272086
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Pentref bychan yng nghymuned Helygain, Sir y Fflint, Cymru, yw **Rhosesmor** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Saif tair milltir i'r gogledd o'r Wyddgrug. Ceir ynddo swyddfa bost, eglwys, tafarn, parc, ysgol gynradd a neuadd pentref. Gorwedd y pentref yn agos i bentrefi Rhyd-y-mwyn, Llaneurgain ac Helygain. I'r gogledd-orllewin cyfyd llethrau Mynydd Helygain.

Caerfallwch oedd yr hen enw ar y pentref cyn iddo dyfu yn y 19g; mae'r enw yn cael ei ddefnyddio ar gyfer y plwyf newydd a greuwyd y 1870au.

Mae gan y pentref hanes hir o fwyngloddio plwm ac mae'n cynnwys sawl adeilad sydd dros 300 mlynedd oed, yn arbennig yn ardal Wern-y-Gaer o'r pentref. Ceir nifer o dwneli ac ogofâu - naturiol neu o waith dyn - dan y ddaear o gwmpas y pentref, sy'n dyst i'r hanes hir o gloddio yn yr ardal, efallai mor gynnar â chyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru.

I'r dwyrain o Rosesmor saif bryngaer Moel y Gaer rhan o Fryniau Clwyd, a godwyd yn Oes yr Haearn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Hannah Blythyn (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Rob Roberts (Ceidwadwyr).

Rhosesmor

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 15 Ionawr 2022
3. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
4. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir y Fflint**

**Trefi**  

Bagillt  **·** Bwcle  **·** Caerwys  **·** Cei Connah  **·** Y Fflint  **·** Queensferry  **·** Saltney  **·** Shotton  **·** Treffynnon  **·** Yr Wyddgrug
  
**Pentrefi**  

Abermor-ddu  **·** Afon-wen  **·** Babell  **·** Bretton  **·** Brychdyn  **·** Brynffordd  **·** Caergwrle  **·** Carmel  **·** Cefn-y-bedd  **·** Cilcain  **·** Coed-llai  **·** Coed-talon  **·** Cymau  **·** Chwitffordd  **·** Ewlo  **·** Ffrith  **·** Ffynnongroyw  **·** Gorsedd  **·** Gronant  **·** Gwaenysgor  **·** Gwernymynydd  **·** Gwernaffield  **·** Gwesbyr  **·** Helygain  **·** Higher Kinnerton  **·** Yr Hôb  **·** Licswm  **·** Llanasa  **·** Llaneurgain  **·** Llanfynydd  **·** Llannerch-y-môr  **·** Maes-glas  **·** Mancot  **·** Mostyn  **·** Mynydd Isa  **·** Mynydd-y-Fflint  **·** Nannerch  **·** Nercwys  **·** Neuadd Llaneurgain  **·** Oakenholt  **·** Pantasaph  **·** Pant-y-mwyn  **·** Penarlâg  **·** Pentre Helygain  **·** Pen-y-ffordd  **·** Pontblyddyn  **·** Pontybotgyn  **·** Rhes-y-cae  **·** Rhosesmor  **·** Rhyd Talog  **·** Rhyd-y-mwyn  **·** Sandycroft  **·** Sealand  **·** Sychdyn  **·** Talacre  **·** Trelawnyd  **·** Trelogan  **·** Treuddyn  **·** Ysgeifiog
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr twyni** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr twyni) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Cursorius cursor***; yr enw Saesneg arno yw *Cream-coloured courser*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwtiad-wenoliaid (Lladin: *Glareolidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. cursor*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr twyni yn perthyn i deulu'r Cwtiad-wenoliaid (Lladin: *Glareolidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwtiad-wennol Awstralia | Stiltia isabella |  |
|
| Cwtiad-wennol Madagasgar | Glareola ocularis |  |
|
| Cwtiad-wennol adeinddu | Glareola nordmanni |  |
|
| Cwtiad-wennol bach | Glareola lactea |  |
|
| Cwtiad-wennol dwyreiniol | Glareola maldivarum |  |
|
| Cwtiad-wennol torchog | Glareola pratincola |  |
|
| Rhedwr Burchell | Cursorius rufus |  |
|
| Rhedwr India | Cursorius coromandelicus |  |
|
| Rhedwr Jerdon | Rhinoptilus bitorquatus |  |
|
| Rhedwr Temminck | Cursorius temminckii |  |
|
| Rhedwr gwregysog | Rhinoptilus cinctus |  |
|
| Rhedwr mygydog | Rhinoptilus chalcopterus |  |
|
| Rhedwr torchog | Rhinoptilus africanus |  |
|
| Rhedwr y twyni | Cursorius cursor |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr twyni** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Rhostir Plas Iolyn**, a leolir o gwmpas Plas Iolyn ger Pentrefoelas yn Sir Conwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 15 Awst 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 6.28 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
* Plas Iolyn
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn gwythiennau duon**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion gwythiennau duon**; yr enw Saesneg yw *Black-veined White*, a'r enw gwyddonol yw *Aporia crataegi*. Mae i'w ganfod mewn perllannoedd a llwyni yn y rhan fwyaf o Ewrop, gogledd Affrica, Asia, Korea a Japan.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Prunus*. Mae'r oedolyn ar ei adain rhwng Ebrill a Gorffennaf a lled ei adain ydy rhwng 56-68mm a gellir ei ganfod hyd at 2000 metr uwchlaw lefel y môr.

* Aporia crataegi ♂*Aporia crataegi* ♂
* Aporia crataegi ♂ △*Aporia crataegi* ♂ △
* Aporia crataegi  ♀ *Aporia crataegi* ♀
* Aporia crataegi  ♀ △ *Aporia crataegi* ♀ △

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn gwythiennau duon yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Oriel luniau
------------

* ŵyŵy
* siani flewogsiani flewog
* chwilerchwiler
* cartref dros y gaeafcartref dros y gaeaf
* enghraifft o Tuscanyenghraifft o Tuscany

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Aporia crataegi***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Information on *Aporia crataegi*
Siroedd Califfornia
Dyma restr o'r 58 rhanbarth gweinyddol sy'n cael eu hadnabod wrth yr enw *County* yn **Nhalaith Califfornia** yn yr Unol Daleithiau yn nhrefn yr wyddor

1. Alameda
2. Alpine
3. Amador
4. Butte
5. Calaveras
6. Colusa
7. Contra Costa
8. Del Norte
9. El Dorado
10. Fresno
11. Glenn
12. Humboldt
13. Imperial
14. Inyo
15. Kern
16. Kings
17. Lake
18. Lassen
19. Los Angeles
20. Madera
21. Marin
22. Mariposa
23. Mendocino
24. Merced
25. Modoc
26. Mono
27. Monterey
28. Napa
29. Nevada
30. Orange
31. Placer
32. Plumas
33. Riverside
34. Sacramento
35. San Benito
36. San Bernardino
37. San Diego
38. San Francisco
39. San Joaquin
40. San Luis Obispo
41. San Mateo
42. Santa Barbara
43. Santa Clara
44. Santa Cruz
45. Shasta
46. Sierra
47. Siskiyou
48. Solano
49. Sonoma
50. Stanislaus
51. Sutter
52. Tehama
53. Trinity
54. Tulare
55. Tuolumne
56. Ventura
57. Yolo
58. Yuba

Cyfeiriadau
-----------

 gw • sg • go**Rhestrau o Siroedd Baner Unol Daleithiau America Unol Daleithiau America yn ôl talaith**

 Alabama  **·**  Alaska  **·**  Arizona  **·**  Arkansas  **·**  Califfornia  **·**  Colorado  **·**  Connecticut  **·**  De Carolina  **·**  De Dakota  **·**  Delaware  **·**  Efrog Newydd  **·**  Florida  **·**  Georgia  **·**  Gogledd Carolina  **·**  Gogledd Dakota  **·**  Gorllewin Virginia  **·**  Hawaii  **·**  Idaho  **·**  Illinois  **·**  Indiana  **·**  Iowa  **·**  Kansas  **·**  Kentucky  **·**  Louisiana  **·**  Maine  **·**  Maryland  **·**  Massachusetts  **·**  Mecsico Newydd  **·**  Michigan  **·**  Minnesota  **·**  Mississippi  **·**  Missouri  **·**  Montana  **·**  Nebraska  **·**  Nevada  **·**  New Hampshire  **·**  New Jersey  **·**  Ohio  **·**  Oklahoma  **·**  Oregon  **·**  Pennsylvania  **·**  Rhode Island  **·**  Tennessee  **·**  Texas  **·**  Utah  **·**  Vermont  **·**  Virginia  **·**  Washington  **·**  Wisconsin  **·**  Wyoming  **·** Rhestr cyfansawdd o bob sir yn yr UD
Mae **Rhosgyll Fawr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1981 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 17.2 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr rhesog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr rhesog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Burhinus bistratus***; yr enw Saesneg arno yw *Double-striped stone-curlew*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. bistratus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr rhesog yn perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rhedwr Awstralia | Burhinus grallarius |  |
|
| Rhedwr Senegal | Burhinus senegalensis |  |
|
| Rhedwr brych | Burhinus capensis |  |
|
| Rhedwr mawr y moelydd | Esacus recurvirostris |  |
|
| Rhedwr rhesog | Burhinus bistriatus |  |
|
| Rhedwr y dŵr | Burhinus vermiculatus |  |
|
| Rhedwr y moelydd | Burhinus oedicnemus |  |
|
| Rhedwr y traeth | Esacus magnirostris |  |
|
| Rhedwr yr Andes | Burhinus superciliaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr rhesog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr Senegal** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr Senegal) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Burhinus senegalensis***; yr enw Saesneg arno yw *Senegal stone-curlew*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. senegalensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr Senegal yn perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rhedwr Awstralia | Burhinus grallarius |  |
|
| Rhedwr Senegal | Burhinus senegalensis |  |
|
| Rhedwr brych | Burhinus capensis |  |
|
| Rhedwr mawr y moelydd | Esacus recurvirostris |  |
|
| Rhedwr rhesog | Burhinus bistriatus |  |
|
| Rhedwr y dŵr | Burhinus vermiculatus |  |
|
| Rhedwr y moelydd | Burhinus oedicnemus |  |
|
| Rhedwr y traeth | Esacus magnirostris |  |
|
| Rhedwr yr Andes | Burhinus superciliaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr Senegal** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Rhedwr y traeth** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr y traeth) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Esacus magnirostris***; yr enw Saesneg arno yw *Great Australian stone plover*. Mae'n perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *E. magnirostris*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r rhedwr y traeth yn perthyn i deulu'r Rhedwyr (Lladin: *Burhinidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Rhedwr Awstralia | Burhinus grallarius |  |
|
| Rhedwr Senegal | Burhinus senegalensis |  |
|
| Rhedwr brych | Burhinus capensis |  |
|
| Rhedwr mawr y moelydd | Esacus recurvirostris |  |
|
| Rhedwr rhesog | Burhinus bistriatus |  |
|
| Rhedwr y dŵr | Burhinus vermiculatus |  |
|
| Rhedwr y moelydd | Burhinus oedicnemus |  |
|
| Rhedwr y traeth | Esacus magnirostris |  |
|
| Rhedwr yr Andes | Burhinus superciliaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Rhedwr y traeth** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
*Erthygl am Iarll 1af March yw hon. Am bobl eraill o'r un enw, gweler Roger Mortimer.*

Un o Arglwyddi'r Mers ac aelod o deulu pwerus Mortimer oedd **Roger de Mortimer, Iarll 1af March** (25 Ebrill 1287 – 29 Tachwedd 1330). Am dair blynedd ef oedd rheolwr *de facto* Lloegr.

Ganed ef yng Nghastell Wigmor, Swydd Henffordd, yn fab i Edmund Mortimer, 2il Farwn Mortimer a'i wraig, Margaret de Fiennes. Priododd Joan de Geneville yn 1301, priodas a ddaeth a thiroedd ychwanegol ar y gororau iddo.

Lladdwyd ei dad mewn ysgarmes ger Llanfair ym Muallt yn 1304, a chan fod Roger dan oed, rhoddodd y brenin Edward I ef dan oruchwyliaeth Piers Gaveston hyd 1306. Yn 1308 aeth i Iwerddon, lle bu'n ymladd yn erbyn Edward Bruce, brawd Robert Bruce, brenin yr Alban.

Yn 1318, ymunodd Mortimer a charfan oedd yn gwrthwynebu'r brenin Edward II. Bu raid iddo ildio i'r brenin yn 1322 a charcharwyd eg yn Nhŵr Llundain, ond gallodd ddianc trwy roi cyffur i'r cwnstabl, a ffôdd i Ffrainc. Y flwyddyn wedyn, daeth Isabelle o Ffrainc, gwraig Edward II, i Ffrainc i ddianc rhag ei gŵr, a dechreuodd carwriaeth rhyngddi hi a Mortimer. Cawsant gymorth yn Fflandrys i godi byddin, a glaniasant yn Lloegr ym Medi 1326, gan orfodi Edward II i ffoi. Daliwyd ef yng Nghymru a'i garcharu. Coronwyd ei fab, Edward III yn 1327, ond Mortimer ac Isabella oedd yn rheoli mewn gwirionedd. Ym mis Hydref 1330 llwyddodd Edward III i gipio'r grym oddi arnynt, a chrogwyd Mortimer yn Tyburn ar 29 Tachwedd 1330.

Am dair blynedd olaf ei oes, bu Arglwyddiaeth Dinbych, yng ngogledd-ddwyrain Cymru, ym meddiant Roger Mortimer.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64950742
* LCCN: n83177897
* ISNI: 0000 0000 5186 0386
* GND: 124849776
* SELIBR: 218739
* SUDOC: 081074646
* BNF: cb14528696f (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Un o Arglwyddi'r Mers ac aelod o deulu pwerus Mortimer oedd **Roger Mortimer** (1231 – 30 Hydref 1282), Barwn 1af Mortimer.

Ganed ef yn 1231, yn fab i Ralph de Mortimer a'i wraig Gwladus Ddu, merch Llywelyn Fawr. Yn 1256 aeth Roger i ryfel yn erbyn Llywelyn ap Gruffydd am feddiant o arglwyddiaeth Gwrtheyrnion, ymladd a fyddai'n parhau yn ysbeidiol hyd farwolaeth yn ddau yn 1282. Ymladdodd dros Harri III, brenin Lloegr yn erbyn Simon de Montfort ym Mrwydr Lewes, pan orchfygwyd y bewnin gan de Montfort. Yn 1265 cynorthwyodd Mortimer i achub y Tywysog Edward o afael de Montfort, a gwnaethant gynghrair yn ei erbyn. Ymladdodd Morimer ym Mrwydr Evesham pan orchfygwyd de Montfort.

Plant
-----

Priododd Mortimer Maud de Braose, un o ferched Gwilym Brewys, yn 1247. Cawsant nifer o blant:

1. Ralph Mortimer, bu farw 1276.
2. Edmund Mortimer, 2il Farwn Mortimer (1251-1304)
3. Isabella Mortimer, bu farw 1292.
4. Margaret Mortimer, bu farw 1297.
5. Roger Mortimer o'r Waun, bu farw 1326.
6. Geoffrey Mortimer
7. William Mortimer

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
**Heledd ferch Cyndrwyn** (ganwyd tua 610) oedd y ferch gyntaf i gael ei henwi o fewn llenyddiaeth Gymraeg. Ni wyddwn ai merch real ynteu merch dychmygol ydoedd. Mae'n ymddangos fel tywysoges Teyrnas Powys ac Amwythig yng Nghanu Heledd, sy'n disgrifio Brwydr Maes Cogwy lle bu farw ei brawd Cynddylan (m. 655). Wedi'r frwydr enbyd hon, daeth terfyn ar reolaeth y teulu dros yr ardal. O'i genau hi y daw wylofain Canu Heledd.

Cysylltir hi a Phengwern, a chred rhai haneswyr fod ei theulu hefyd wedi rheoli Dogfeiling. Yn y mynegai hwnnw a elwir yn Drioedd Ynys Prydain, caiff ei henwi fel 'un o dair gwestai llys Arthur', ond Heledd arall yw hon, sydd a'i gwreiddiau mewn chwedloniaeth llawer hŷn. Craidd Trioedd Ynys Prydain yw chwedlau neu draddodiadau am gymeriadau Cymreig neu Frythonaidd sy'n perthyn i fyd mytholeg, hanes traddodiadol Cymru ac Ynys Prydain o safbwynt Cymreig.

Teulu
-----

Mab Cynan Garwin oedd ei thad, Cyndrwyn ap Cynan Garwin, fel yr awgryma ei enw; credir iddo gael ei eni tua 580 a'i fod yn Arglwydd Tren, ardal rhwng Caer a'r Hafren. Dywedir iddo frwydr ym Mrwydr Caer yn 616. Ni wyddom ble yn union ym mhle mae 'Tren' nac a fu iddo fyw wedi'r frwydr. Roedd ganddo bedwar mab a thair merch:

Elfan Powys ap Cyndrwyn, ganwyd c. 610
Cynwraith ap Cyndrwyn, ganwyd c. 615
Cynon ap Cyndrwyn, ganwyd c. 615
Heledd ferch Cyndrwyn, ganwyd c. 610
Ffeuer ferch Cyndrwyn, ganwyd c. 610
Medlan ferch Cyndrwyn, ganwyd c. 615

Tarddiad y gair 'Heledd'
------------------------

Ystyr y gair 'Heledd' yn wreiddiol yw pwll o ddŵr hallt neu aber afon; ceir 'Ynysoedd Heledd' yn yr Alban. Mae'n bosib fod y gair yn dod o 'halen'. Yn ôl Koch, gall fod cysylltiad Celtiaid ag afonydd a llynnoedd a'u duwiesau. Yn ‘Englynion y Clyweid’ (Llanstephen MS.27) defnyddir y sillafiad **Hyledd**.

Gweler hefyd
------------

* Merched eraill o'r un cyfnod: Lluan, Gwenffrewi a Melangell.

Llyfryddiaeth
-------------

* Jenny Rowland *Early Welsh Saga Poetry: a study and edition of the englynion* (Caergrawnt: D.S. Brewer, 1990)
* Ifor Williams (gol.) *Canu Llywarch Hen: gyda rhagymadrodd a nodiadau* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1935)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  ancientwalesstudies.org; adalwyd Ebrill 2016.
2. ↑  *Celtic Culture: Aberdeen breviary-celticism* gan John T. Koch; Google Books.
3. 1 2  *A Welsh Classical Dictionary* (LLGC); adalwyd 8 Hydref 2017.

Dolen allanol
-------------

* Testun *Marwnad Cynddylan* a *Canu Heledd*, gyda chyfieithiad Saesneg
Nodyn:Sport overview

Corff Llywodraethol
-------------------

Er y nodir mai o dan mantell Ffederasiwn Rygbi y Swistir bydd llawer o gemau clwb rygbi yn Liechtenstein, mae gan y Dywysogaeth Undeb Rygbi Liechtenstein ei hun, Liechtenstein Rugby Union Archifwyd 2017-06-13 yn y Peiriant Wayback.. Serch hynny, mae'r ddau dîm, (dim ond dau sydd) yn chwarae o fewn strwythur y Swistir.

Mae Undeb Rygbi Liechtenstein yn aelod o Rugby Europe (yr hen FIRA-AER) ond nid o'r corff byd-eang, World Rugby.

Hanes
-----

Gêm leiafrifol yw rygbi yn Liechtenstein ac mae poblogaeth fechan y wlad, llai na 50,000 o bobl, yn golygu mai bychan iawn yw'r nifer o chwaraewyr posib sydd ar gael.

Rhoddwyd seiliau i rygbi yn Liechtenstein yn yr 1980au wrth i fyfyrwyr brwdfrydig yn ysgolion uwchradd Gymnasiwm Liechtenstein a'r Realschule Vaduz gymryd profion hyfforddi yn y gêm. Ymhen ugain mlynedd, yn 2005, sefydlwyd y clwb rygbi cyntaf, Clwb Rygbi Lynx, ei ffurfio yn Liechtenstein i chwarae'n rheolaidd yng nghynghrair y Swistir.

Sefydlwyd Undeb Rygbi Liechtenstein (meu Liechtenstein Rugby Union, LRU, fel yr adnebir yn swyddogol) ar 10 Rhagfyr 2010. Rhoddwyd cais i ymuno â'r FIRA-AER (a adnebir bellach fel 'Rugby Europe') ei gyflwyno i'r Llywydd, Mr Baque yn Chwefror 2011 wrth iddo yntau ymweld â Liechtenstein. Ym mis Mai 2011, chwaraeodd y tîm cenedlaethol yn eu twrnament gyntaf, a hwnnw mewn twrnament 7 bob ochr yn Bournemouth, Lloegr.
 
Derbyniwyd Liechtenstein i Gymdeithas Rygbi Ewrop ym mis Rhagfyr 2011 gan yr FIRA-AER mewn cyfarfod ym Mharis.

Roedd yn fwriad gan Liechtenstein gymryd rhan yng nghymalau cynnar Cwpan Clybiau Ewrop, ond ddigwyddodd hyn ddim oherwydd bu'n rhaid i'r Dywysogaeth dynnu nôl oherwydd prinder chwaraewyr. Yn 2013 bu i'r tîm cenedlaethol chwarae yng nghystadleuaeth FIRA Sevens GPS yn Latfia gan golli i Norwy 34-0, Slofacia 26-10 ac Estonia 29-15.
 Wedi ail-frandio yn 2014, adnebir FIRA (Fédération Internationale de Rugby Amateur) bellach fel 'Rugby Europe'.

Dau Glwb
--------

Dim ond dau glwb sydd yn y wlad, Lynx RC, a leolir Sportpark Eschen-Mauren, yn Eschen, a arferau chwarae yng nghynghreiriau'r Swistir, a FC Vaduz Red Pride Rugby, a leolir ym mhrifddinas Liechtenstein, Vaduz ac sy'n rhan o strwythur clwb pêl-droed FC Vaduz.

1. ↑  European Rugby, retrieved 19 August 2009
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-06-17. Cyrchwyd 2017-06-23.
Mathemategydd Americanaidd oedd **Helen Brewster Owens** (2 Ebrill 1881 – 6 Mehefin 1968), a oedd hefyd yn ymgyrchydd dros etholfraint a hawliau merched.

Manylion personol
-----------------

Ganed Helen Brewster Owens ar 2 Ebrill 1881 yn Pleasanton, Kansas; Ei rhieni oedd Clara (g. Linton) a Robert Edward Brewster. Wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Cornell, Prifysgol Kansas a Phrifysgol Chicago. Priododd ffrind ysgol iddi, y mathemategydd Frederick William Owens, yn 1904. Ganwyd iddynt ferch a alwyd hefyd yn "Helen" wedi iddynt symud i Chicago flwyddyn yn ddiweddarach.

Fe'i claddwyd yn Martinsburg, West Virginia.

Ymgyrchydd
----------

Ysgogwyd Helen gan ei mam, a oedd yn athrawes ac yn llywydd Cymdeithas Menywod Sir Lincoln (*Lincoln County Women's Suffrage Association*), i gymryd diddordeb yn y mudiad o oedran ifanc. Fel merch ifanc, aeth i Ffair Sir 1893 gyda'i mam lle bu'n helpu i ddosbarthu taflenni Frances Willard.

Yn 1910, cafodd ei hethol i fwrdd Pwyllgor Penderfyniadau Cymdeithas Merched Talaith Efrog Newydd (*State Woman Suffrage Association*). Yn 1911, dychwelodd i Kansas am gyfnod i barhau â'r frwydr dros bleidlais i ferched. Yn fuan wedyn, gofynnodd Anna Howard Shaw, llywydd Cymdeithas Genedlaethol Merched Menywod America, i Brewster Owens ddychwelyd i Kansas fel ei chynrychiolydd personol. Gan weithio yno trwy gydol 1912, tystiodd Brewster Owens i gadarnhad y dalaith o welliant y bleidlais - gan 16,000 o bleidleisiau, y mwyafrif mwyaf o unrhyw dalaith hyd at y pwynt hwnnw. Yna dychwelodd i Efrog Newydd i ymladd dros bleidlais yno.

Gyrfa
-----

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol Cornell
 * Prifysgol Talaith Pennsylvania

Gweler hefyd
------------

* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑ . dyddiad cyrchiad: 5 Mai 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 637146936832913782860
* LCCN: no2016086958
* MGP: 9297

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **hen wrach**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **hen wrachod**; yr enw Saesneg yw *Mother Shipton*, a'r enw gwyddonol yw *Callistege mi* (neu *Euclidia mi*). Cafodd ei adnabod a'i ddosbarthu gyntaf gan Carl Alexander Clerck yn 1759. Mae ei diriogaeth yn cwmpasu llawer o Ewrop, Siberia, y Dwyrain Pell ac Asia Leiaf. Yn ynysoedd Prydain, mae'n eitha niferus yn Lloegr a Chymru; a cheir heidiau bychan yn yr Alban ac Iwerddon.

Yn ystod y dydd mae'n hedfan: teithiau byr a chwim fel arfer a hynny ar dir gwastraff, agored.

Rhwng Mai a Medi mae'r wyau'n cael eu dodwy. O Fehefin i Fedi fe'i gwelir ar ffurf siani flewog a rhwng Gorffennaf a Mai fel chwiler. Rhwng Mai a Gorffennaf, yn ddibynol ar leoliad, daw'r oedolyn allan o'i blisg. Fel chwiler mae'n cysgu'r gaeaf a hynny ar lafn o laswellt neu yn y pridd.

Bwyd
----

Y prif fwyd ydy teulu'r meillionen.

Yr enw
------

Mae'r patrwm ar adenydd yr oedolyn yn symbol eiconig o Ursula Southeil, a adnabyddwyd hefyd dan yr enw "Mother Shipton", hen wrach chwedlonol. Yn ôl y traddodiad fe ragwelodd hi farwolaeth Thomas Wolsey yn 1530.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r hen wrach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kellett, Arnold. *The Yorkshire Dictionary of Dialect, Tradition and Folklore* (arg. 2nd). Otley: Smith Settle. tt. 117–8. ISBN 1-85825-016-1.
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
4. ↑  Kimber, Ian. "Mother Shipton Callistege mi". UK Moths. Cyrchwyd 2008-10-23.
Hyfforddwr tîm '100% ME' Academi Odan 23 British Cycling yn Tuscany, Yr Eidal ydy **Rod Ellingworth** (ganwyd 11 Awst 1972, Grantham, Swydd Lincoln). Cystadlofdd Ellingworth competed fel reidiwr proffesiynal rhwng 1995 a 1997 a cynyrchiolodd ei wlad sawl gwaith mewn rasus rhyngwladol.

Mark Cavendish yw un o'r reidwyr sydd wedi cael ei ddylanwadu gan Ellingworth, dywedodd Cavendish mewn sawl cyfweliad ei fod wedi dysgu llawer gan Ellingworth, ac nid yn unig am seiclo. Mae Ellingworth hefyd wedi arwain y tîm i nifer o fuddugoliaethau yng nghymalau'r Tour of Britain yn 2007.

Canlyniadau
-----------

1995
2il Ras goffa Tom Simpson
9fed Ras *Premier Calendar* 3 diwrnod Girvan
1af Cymal 2, Ras *Premier Calendar* 3 diwrnod Girvan
1996
1af Cystadleuaeth Bwytiau, Ras *Premier Calendar* 3 diwrnod Girvan
3ydd Cymal 2, Ras *Premier Calendar* 3 diwrnod Girvan
2000
1af Tour of the Kingdom, Dunfermline
1af Cymal 1, Tour of the Kingdom, Dunfermline
2il Ras *Premier Calendar* East Riding of Yorkshire Classic (2 diwrnod)
3ydd Cymal 1, Ras *Premier Calendar* East Riding of Yorkshire Classic (2 diwrnod)
2il Cymal 2, Ras *Premier Calendar* East Riding of Yorkshire Classic (2 diwrnod)
3ydd Ras *Premier Calendar* 3 diwrnod Girvan
2il Cymal 1, Ras *Premier Calendar* 3 diwrnod Girvan
3ydd Cymal 3, Ras *Premier Calendar* 3 diwrnod Girvan

Dolenni Allanol
---------------

* Cyfweliad gyda Ellingworth ar wefan British Cycling[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

* Proffil ar cyclingwebsite.net[*dolen marw*]
* Canlyniadau ar ukcycling.rivals.net Archifwyd 2012-02-09 yn y Peiriant Wayback.

1. ↑  *Cycling sets gold standard* BBC 12 Mawrth 2007
2. ↑  *Cavendish takes twin-track approach to Tour de France and Olympic success*, Simon Hart[*dolen marw*] The Telegraph, 3 Mehefin 2007
3. ↑  "Rhestr o dimau ToB, 2007". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-07-17. Cyrchwyd 2007-11-23.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 310520513
* LCCN: nb2014013189

 |
Grŵp ethnig sydd yn frodorol i Ddagestan a rhanau eraill o Aserbaijan yng ngogledd y Cawcasws yw'r **Rwtwliaid**. Maent yn siarad Rwtwleg, un o ieithoedd gogledd-ddwyreiniol y Cawcasws. Mae'r mwyafrif helaeth ohonynt yn Fwslimiaid Swnni.

Hanes
-----

Credir bod y Rwtwliaid yn ddisgynyddion i'r Albaniaid. Erbyn canol y seithfed ganrif, roedd y Mwslimiaid Rwtwlaidd y brwydro'n ffyrnig yn erbyn goresgyniadau Rwsia yn y 18fed ganrif. Lansiwyd y Shîc Mansur jihad yn 1785 i yrru byddinoedd Catrin Fawr yn eu hôl. Wedi cyfnod hir o ymdrechion milwrol i orchfygu'r Cawcasws, ildiodd y Rwtwliaid o'r diwedd yn 1864.

Yn sgil Chwyldro Rwsia, gwrthryfelodd y Rwtwliaid yn 1930. Cymerodd llawer ohonynt ran yn yr Ail Ryfel Byd fel rhan o'r Fyddin Goch.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Yurkov, Y.A.; Sokolin, V.L. (1998). *Population of Russia: 1897-1997. Statistical Abstract* (PDF). State Committee of the Russian Federation on Statistics (Goskomstat of Russia). t. 213. ISBN 5-89476-014-3. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2018-10-24. Cyrchwyd 2023-02-01.
2. ↑  James B. Minahan. *Encyclopedia of Stateless Nations* (Santa Barbara: Greenwood, 2016).
Bardd a chyfieithydd i'r Gymraeg oedd **Rowland Vaughan** (c. 1587 - 18 Medi, 1667). Roedd yn frenhinwr ac eglwyswr selog yn y Rhyfeloedd Cartref.

Bywgraffiad
-----------

Ganed Rowland Vaughan tua 1587 yn fab i John Vaughan a'i wraig Elin, perchnogion plasdy hanesyddol Caer Gai, plwyf Llanuwchllyn, Meirionnydd. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Rhydychen ond does dim cofnod i ddangos iddo raddio yno. Priododd Jane ferch Edward Price o Dref-pysg yn Llanuwchllyn. Cawsant nifer o blant, hyd at wyth efallai.

Cymerodd Vaughan ran flaenllaw yn y cyntaf a'r ail o'r Rhyfeloedd Cartref. Roedd yn Uchel Siryf Meirionnydd yn 1642-43. Dywedir iddo ymladd fel capten ar ochr y brenin Siarl ym Mrwydr Naseby. Pan ddaeth lluoedd y Werinlywodraeth i Feirion llosgwyd Caer Gai i'r llawr ganddynt i ddial arno. Cafodd loches yng Nghilgellan ar lethrau Aran Benllyn. Yn 1650 fe'i dalwyd a chafodd ei garcharu yng Nghaer am gyfnod. Roedd bywyd yn galed arno ar ôl y rhyfel a bu rhaid iddo fenthyg arian gan berthnasau ar fwy nag un achlysur. Bu farw ar 18 Medi, 1667.

Gwaith llenyddol
----------------

Ymddiddorai Rowland Vaughan mewn barddoniaeth a chanai ar y mesurau caeth a rhydd (cyfansoddai ei wraig Jane o leiaf un gerdd ac roedd ei fab hynaf John yn fardd yn ogystal). Cyhoeddwyd detholiad o'i gerddi rhydd ar ôl ei farwolaeth, yn 1729. Ond fel cyfieithydd rhyddiaith dduwiol rhwydd a chain ei arddull y cofir Rowland Vaughan heddiw. Ei waith mwyaf adnbayddus yw ei *Yr Ymarfer o Dduwioldeb* (1630), cyfieithiad o *The Practice of Piety* gan Lewis Bayly.

Ceir llech gofeb iddo yn eglwys Llanuwchllyn.

Llyfryddiaeth
-------------

### Llyfrau Rowland Vaughan

* *Yr Ymarfer o Dduwioldeb* (1630)
* *Eikon Basilike* (c. 1650)
* *Yr Arfer o Weddi yr Arglwydd* (1658)
* *Pregeth yn Erbyn Schism* (1658)
* *Prifannau Sanctaidd neu Lawlyfr o Weddiau* (1658)
* *Ymddiffyniad Rhag Pla o Schism* (1658)
* *Prifannau Crefydd Gristnogol* (1658)
* *Evchologia: neu Yr Athrawiaeth i arferol weddio* (1660)
* *Carolau a Dyriau Duwiol* (1729)

### Llyfryddiaeth

Cyhoeddwyd adargraffiad o'r *Ymarfer o Dduwioldeb* gan John Ballinger yn 1930. Ceir pennod ar Vaughan gan Gwyn Thomas yn *Y Traddodiad Rhyddiaith*, cyf. 2 (gol. Geraint Bowen, 1970).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Rhostir Trefeiddan** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1966 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 21.61 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Rhostir Wallis** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 19 Mawrth 1998 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 63.22 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Dau rombws, gyda rhai o'u nodweddion wedi'u hamlygu.
Mae'r rhombws yn perthyn yn agos i'r sgwâr, y barcud a'r paralelogram.
Yn y Plân geometraidd Ewclidaidd, siâp syml yw'r **rhombws** (ll. **rhombi**), sy'n betryal. Mae ganddo bedair ochr o'r un hyd, ac oherwydd hyn, gelwir ef weithiau'n **bedrochr hafalochrog**. Yn achlysurol, gelwir ef yn 'ddiamwnt', gan ei fod mor debyg i'r symbol o ddiamwnt octahedrol ar gardiau chwarae.

Mae pob rhombws yn baralelogram ac yn farcut. Pe bai gan rombws ongl sgwâr, yna byddai hefyd yn sgwâr.

Geirdarddiad
------------

Daw'r gair 'rhombws' o'r Groeg ῥόμβος (*rhombos*), sy'n golygu rhybeth sy'n troelli, sy'n tarddu o'r gair ferf ῥέμβω (*rhembō*), sef "troi a throi". Defnyddiai Euclid ac Archimedes y gair. Mae'r arwyneb a adnabyddwn ni heddiw fel 'rhombws' yn groestoriad o rombws solid (tri dimensiwn) a ddisgrifiwyd gan Euclid ac Archimedes.

Arwynebedd
----------

Fel gyda phob paralelogram, mae arwynebedd *K* y rhombws yw lluoswm ei sylfaen a'i uchder (*h*). Y sylfaen yw unrhyw ochr (*a*):

{\displaystyle K=a\cdot h.}
Gellir hefyd mynegi'r arwynebedd fel y sylfaen wedi'i luosi gyda sin unrhyw ongl:

{\displaystyle K=a^{2}\cdot \sin \alpha =a^{2}\cdot \sin \beta ,}
neu yn nhermau ei uchder ac ongl fertig:

{\displaystyle K={\frac {h^{2}}{\sin \alpha }},}
neu hanner lluoswm y croesliniau *p*, *q*:

{\displaystyle K={\frac {p\cdot q}{2}},}
neu fel rhan-berimedr wedi'i luosi gyda radiws mewngylch y rhombws:

{\displaystyle K=2a\cdot r.}

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nodyn: mae diffiniadau gwreiddiol Euclid o'r rhombws yn eithrio'r sgwâr, ond mae mathemategwyr heddiw'n ei dderbyn.
2. ↑  Weisstein, Eric W. "Square". *MathWorld*. inclusive usage
3. ↑  ῥόμβος, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, ar Perseus
4. ↑  ρέμβω, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, ar Perseus
5. ↑  "The Origin of Rhombus". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-04-02. Cyrchwyd 2018-09-25.