recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ffilm ddrama am drosedd gan y cyfarwyddwr Juan José Jusid yw ***Asesinato En El Senado De La Nación*** a gyhoeddwyd yn 1984. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Lleolwyd y stori yng Buenos Aires ac yno hefyd y cafodd ei ffilmio. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Carlos Somigliana. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Villanueva Cosse, Pepe Soriano, Oscar Martínez, Alberto Segado, Ana María Picchio, Arturo Bonín, Juan Leyrado, Juan Manuel Tenuta, Manuel Callau, Manuel Vicente, Marta Bianchi, Mónica Galán, Noemí Frenkel, Osvaldo Santoro, Rita Cortese, Salo Pasik, Selva Alemán, Miguel Ángel Solá, Jorge Abel Martín, Regina Lamm, Víctor Manso, José María López, Diego Varzi, Luis Maria Mathe, Daniel Alvaredo, Paulino Andrada, Tito Haas, Miguel Ángel Paludi, Aldo Piccione, Ricardo Ibarlin a Juan Carlos Ucello. Mae'r ffilm *Asesinato En El Senado De La Nación* yn 105 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1984. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Terminator* sef ffilm apocolyptaidd llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Luis César D'Angiolillo sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Juan José Jusid ar 28 Medi 1941 yn Buenos Aires. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1968 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Juan José Jusid nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Apasionados |  | yr Ariannin | 2002-01-01 |
| Asesinato En El Senado De La Nación |  | yr Ariannin | 1984-01-01 |
| Bajo Bandera |  | yr Arianninyr Eidal | 1997-01-01 |
| Esa Maldita Costilla |  | yr Ariannin | 1999-01-01 |
| La Fidelidad |  | yr Ariannin | 1970-01-01 |
| Los Gauchos Judíos |  | yr Ariannin | 1975-01-01 |
| Mis Días Con Gloria |  | yr Ariannin | 2010-01-01 |
| No Toquen a La Nena |  | yr Ariannin | 1976-01-01 |
| Papá Es Un Ídolo |  | yr Ariannin | 2000-01-01 |
| Un Argentino En Nueva York |  | yr Ariannin | 1998-05-21 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 27 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 27 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 27 Ebrill 2016.
Mae **Caeau Cwm Risca** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.55 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau Troed-rhiw-drain** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1980 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.79 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Brown Cow Hill - Meikle Geal Charn** yn gopa mynydd a geir ym mynyddoedd y Cairngorms yn Ucheldiroedd yr Alban; cyfeiriad grid NJ200052.

Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwybodaeth ar wefan Mountaindays.com". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 2011-02-20.
2. ↑  "Database of British and Irish hills"
Actor o Gymro yw **Aled Pugh** (ganwyd tua 1980. Yng Nghymru daeth i enwogrwydd pan oedd yn blentyn am chwarae'r cymeriad Rhys yn y gomedi sefyllfa *Hapus Dyrfa*. Ar draws gwledydd Prydain mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae Bobby yn y gyfres ddrama *Stella.*

Bywgraffiad
-----------

Magwyd Aled yn Nhŷ-croes ger Rhydaman. Mynychodd Ysgol Gyfun Maes-yr-Yrfa 

Roedd Aled wedi chwarae'r digrifwr Ryan Davies mewn gwahanol gynyrchiadau ers oedd yn ei arddegau ac roedd nifer wedi sylwi ei fod yn debyg o rhan pryd a gwedd. Yn 2005 ymddangosodd Pugh fel Ryan mewn drama am fywyd y ddeuawd comedi Cymreig 'Ryan a Ronnie', ac yn ddiweddarach cymerodd yr un rhan mewn addasiad ffilm deledu. Enillodd Pugh y wobr "Actor Gorau" yn seremoni BAFTA Cymru 2010 am ei rhan yn y ffilm

Ffilmyddiaeth
-------------

### Teledu

| Blwyddyn | Teitl | Rhan | Nodiadau |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990-1992 | *Hapus Dyrfa* | Rhys |  |
| 2007 | *Y Pris* | Bryn |
| 2009 | *Ar Y Tracs* | Gwenci | Ffilm deledu |
| 2009 | *Ryan a Ronnie* | Ryan Davies | Ffilm deledu |
| 2011-2012 | *Alys* | Kevin |  |
| 2012–presennol | *Stella* | Bobby | Sky 1 |
| 2014–2015 | *Gwaith/Cartref* | Dewi | Cyfres 4–5 |
| 2016 | *Ordinary Lies* | Lenny | BBC, Cyfres 2 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfweliad Stella
2. ↑   Sgrîn, Cylchgrawn Gwylwyr S4C - Rhifyn 13. S4C (Rhagfyr 2009).
3. ↑  "Ryan and Ronnie relived on stage". *BBC News* (yn Saesneg). 5 Hydref 2005. Cyrchwyd 9 Mai 2017.
4. ↑  "Ryan and Ronnie are back!". *WalesOnline* (yn Saesneg). 2 Mawrth 2009. Cyrchwyd 9 Mai 2017.
5. ↑  Wales Online (Saesneg).

Dolenni allanol
---------------

* Aled Pugh ar wefan Internet Movie Database
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Byseddlys pearson** (enw gwyddonol: *Lepidozia pearsonii*; enw Saesneg: *Pearson's fingerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae'n debyg iawn i *Lepidozia reptans*, ac fel arfer mae'n tyfu trwy fwsoglau a llysiau'r afu eraill, yn enwedig mewn coetiroedd llaith, ac ar lethrau creigiog mynyddig neu mewn llethrau caregog.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Byseddlys Pearson** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Cadair
Dodrefnyn i un person eistedd arno ydy **cadair**: sedd wedi ei godi o'r llawr. "Stôl" ydy'r term am gadair fechan di-gefn. Yn draddodiadol, mae gan y gadair bedair coes a chefn, er bod gan rhai stolion dair coes yn unig ee stôl odro. Pren oedd ei gwneuthuriad hi am flynyddoedd, er bod ambell i orsedd brenhinol wedi'i gwneud allan o ddefnydd crandiach megis carreg neu farmor. Erbyn heddiw, ceir cadeiriau allan o bob defnydd dan haul, gan gynnwys plastig, metel a lledr.

Gall cadair gael breichiau, (cadair freichiau) ond does dim rhaid. Mae uchter cadair o'r llawr tua'r un faint a hŷd coes dyn o'r droed i'r ben-glin. Ond ceir cadeiriau talach, megis cadair fabi, sy'n caniatau i'r babi fod ar yr un lefel â'r oedolyn sy'n ei fwydo. Ceir hefyd stolion tafarn, sy'n caniatau i berson fod cyfuwch â'r bâr, er mwyn yfed ei ddiod. Mae rhai mathau o gadeiriau wedi eu gosod yn barhaol y yr un lle, ac yn aml yn codi er mwyn i rywun basio heibio ee seddi ar awyren neu mewn pictsiws.

Pan fo cadair ar gyfer mwy nag un person, fe'i gelwir hi'n "fainc".

Mae'n draddodiad yng Nghymru fod prif wobr yr eisteddfod, sef cadair, yn cael ei roi am ddarn o farddoniaeth. Mae'r gair cadair yn Gymraeg hefyd yn golygu mynydd ee Cadair Idris.

Delweddau
---------

* Cadair ysgafn, fodern i'w chario ar daith
* Cyfrwy ceffyl
* Cadair freichiau chaise
* Cadeiriau mewn stadiwm pel-droed
* Cadair bren uchelwrol o'r Eidal
* Cymôd; sef cadair doilet
* Cadair enwog "Barcelona" gan y pensaer Ludwig Mies van der Rohe
* Cadair-godi asgïo
* Hen gadair y deintydd

Gweler hefyd
------------

* Cadair (dodrefn)
* Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol
* Cadair olwyn
* Clustog
* Gorsedd
* Cyfrwy
Baner Belgorod
Cymeradwywyd y faner gyfredol ar Orffennaf 22, 1999 gan benderfyniad Cyngor Dirprwyon Dinas Belgorod Rhif 321 ac fe'i cofnodwyd yng Nghofrestr Heraldig Gwladol Ffederasiwn Rwseg gyda rhif cofrestru 978 yn 2002.

Disgrifiad
----------

Mae baner dinas Belgorod (cynfas glas gyda streipen wen ar y gwaelod) yn darlunio llew melyn yn sefyll ar ei goesau ôl gydag eryr gwyn yn esgyn uwch ei ben. Mae symbolau'r ddinas yn fwy na 300 mlwydd oed ac fe ymddangosodd yn ystod teyrnasiad Pedr I. Cyflwynodd y tsar Rwsiaidd yr arfbais i bobl Belgorod i anrhydeddu'r fuddugoliaeth dros yr Swedeniaid ym mrwydr Poltava (1709). Ym 1712, darluniwyd yr arfbais ar faner catrawd Belgorod, a orchfygodd y gelyn, ac yn 1727 daeth yn symbol o'r dalaith newydd ei ffurfio.

1. ↑  Решение Белгородского городского Совета депутатов от 22.07.1999 № 321 «О внесении изменений в решение городского Совета депутатов от 18 июня 1999 года № 279 „Об утверждении Положения о флаге города Белгорода"» Nodyn:Wayback
2. ↑
Pêl-droediwr yw **Alec Mudimu** (ganwyd ar 8 Ebrill 1995 yn Harare, Simbabwe). Mae’n chwarae fel amddiffynnwr canol dros Simbabwe a chwareuodd yng nghanol y cae dros C.P.D. Derwyddon Cefn yn Uwch Gynghrair Cymru. Symudodd i Sheriff Tiraspol (Moldofa) ym mis Rhagfyr 2019.

Symudodd o Harare i Swydd Hertford pan oedd 5 neu 6 oed. Chwaraeodd dros dîm ieuenctid C.P.D. Sheffield Wednesday, ac ymunodd â C.P.D. Stalybridge Celtic yn 2011. Aeth ar fenthyg i C.P.D. Radcliffe Borough yn 2015. Chwaraeodd dros C.P.D. Northwich Victoria a C.P.D. Stockport Town cyn ymuno â’r Derwyddon yng Ngorffennaf 2017. Cafodd dreialon gyda C.P.D. Fleetwood a C.P.D. Rochdale.

Gyrfa ryngwladol
----------------

Dewiswyd i chwarae dros Simbabwe yng nghystadleuaeth Cwpan COSAFA yn erbyn Angola, De Africa a Sambia ym Mawrth 2018.. Enillodd Simbabwe’r cystadleuaeth, ac aeth Alec ymlaen i gynrychioli ei wlad yng ngemau rhagbrofol Cwpan Cenhedloedd Affrica yn ystod 2018/19.. Cyrhaeddodd Simbabwe'r rowndiau terfynol ar 24 Mawrth 2019, wrth ennill eu grŵp.

Etholwyd Alec ‘Personoliaeth y Flwyddyn’ gan Cyflawnwyr Ifanc Simbabwe yn 2018.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan clwbpeldroed
2. ↑  Gwefan BBC
3. ↑  Gwefan clwbpeldroed.org
4. ↑  Gwefan leaderlive 11 Hydref 2018
5. ↑  Gwefan clwbpeldroed.org, 24 Mawrth 2019
6. ↑  Gwefan CPD Derwyddon Cefn[*dolen marw*]
Roedd **Cadafael ap Cynfeddw** (teyrnasodd 634– c. 655), a adwaenir hefyd fel **Cadafael *Cadomedd***, yn frenin Gwynedd.

Bywgraffiad
-----------

Pan laddwyd Cadwallon ap Cadfan, brenin Gwynedd, yn 634, cipiwyd y deyrnas gan Cadafael ap Cynfeddw. Roedd gan Gadwallon fab, Cadwaladr ap Cadwallon, ond yr oedd yn dal yn blentyn. Mae'n ymddangos nad oedd Cadafael yn aelod o'r teulu brenhinol, a gellir casglu iddo gipio'r orsedd trwy rym.

Gwnaeth gynghrair gyda Mersia ac ymladdodd ochr yn ochr â Penda, brenin Mersia, yn erbyn Northumbria. Pan ymosododd Penda ar Northumbria yn 655, yr oedd Cadafael a'i fyddin gydag ef. Gorchfygwyd byddin Penda gan Oswy ym Mrwydr Winwaed. Roedd Cadafael a'i fyddin wedi troi am adref y noson cynt, ac ni chymerasant ran yn yr ymladd. Mae'n ansicr a oedd Cadafael yn fwriadol yn dymuno osgoi ymladd ynteu nad oedd yn gwybod fod byddin Oswy yn y cyffiniau. Beth bynnag yr eglurhad, enillodd yr enw sarhaus "Cadomedd", hynny yw "gwrthodwr brwydr".

Mae'n debyg na fu Cadafael yn frenin Gwynedd yn hir ar ôl y digwyddiad yma, ond nid oes gwybodaeth beth ddigwyddodd iddo. Rywbryd yn y blynyddoedd nesaf daeth Cadwaladr ap Cadwallon yn frenin.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  John Edward Lloyd (1911) A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest (Longmans, Green & Co.).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **O'i flaen:**Cadwallon ap Cadfan | **Brenhinoedd Gwynedd** | **Olynydd :**Cadwaladr ap Cadwallon |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Byseddlys pêr** (enw gwyddonol: *Kurzia trichoclados*; enw Saesneg: *heath fingerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Mae'n hynod o debyg i ddau lysiau'r afur arall: Mae'n hynod o debyg i Byseddlys y coed a Byseddlys gwrychog, ond yn llawer iawn prinach.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru ac yng ngwledydd eraill Prydain ar wahan i ganolbarth Lloegr. Mae *K. pauciflora* yn blanhigyn main, main iawn sydd a choesynnau 0.25–0.5 mm o led, ac yn 0.25 mm o hyd. Mae'r planhigyn cyfan yn debyg i edau gwyrdd sydd wedi breuo. Rhennir y dail bron i'r gwaelod yn 3 neu 4 llabed cul.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Byseddlys pêr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Arfordir Penarth** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1965 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 87.53 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Penarth
* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Arfordir Penrhyn Angle** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1959 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 133.99 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Arfordir Tyddewi**, ger Tyddewi yn Sir Benfro, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 685.85 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae**afiechydon a gludir gan fwyd** (neu **glefydau a gludir gan fwyd** neu **wenwyn bwyd**) yn cynnwys unrhyw salwch sydd o ganlyniad i fwyd wedi'i ddifetha o fwyd wedi'i halogi, bacteria pathogenig, firysau, neu barasitiaid sy'n halogi bwyd, ynghyd â thocsinau megis madarch gwenwynig a gwahanol rywogaethau o ffa sydd heb eu berwi am o leiaf deg munud.

Mae symptomau'n amrywio yn dibynnu ar yr achos, a chânt eu disgrifio isod yn yr erthygl hon. Mae'r cyfnod datblygu yn amrywio o oriau hyd at ddyddiau, yn dibynnu ar yr achos a faint gafodd ei fwyta. Mae'r cyfnod datblygu yn dueddol o olygu nad yw pobl yn cysylltu'r symptomau â'r eitem a gafodd ei fwyta, ac yn meddwl mai gastroenteritis neu bethau tebyg sydd i'w feio.

Mae symptomau yn aml yn cynnwys chwydu, gwres a pheonau, a gall gynnwys dolur rhydd. Gall cyfnodau o chwydu ddigwydd yn aml gyda chyfnod hir rhynddynt, oherwydd hyd yn oes os yw'r bwyd wedi'i waredu o'r stumog y tro cyntaf, gall microbau (os yn berthnasol) basio trwy'r stumog i'r coluddyn drwy gelloedd sy'n leinio waliau'r coluddyn a dechrau lluosogi. Mae rhai mathau o yn aros yn y coluddyn, ac mae rhai yn cynhyrchu tocsin sy'n cael ei amsugno i'r gwaed, a gall rhai fynd yn uniongyrchol i feinwe dyfnach y corff.

Achosion
--------

Mae afiechyd a gludir gan fwyd fel arfer o ganlyniad i ymdrin, paratoi neu storio bwyd yn amhriodol. Gall arferion hylendid da cyn, yn ystod ac ar ôl paratoi leihau'r tebygolrwydd o gael afiechyd. Mae cydsyniad yn nghymuned iechyd y cyhoedd mai golchi dwylo'n rheolaidd yw un o'r ffyrdd mwyaf effeithiol o atal lledaenu afiechydon a gludir gan fwyd. Gelwir y weithred o sicrhau na fydd bwyd yn achosi afiechyd a gludir gan fwyd yn ddiogelwch bwyd. Gall afiechydon a gludir gan fwyd hefyd gael eu hachosi gan ystod eang o docsinau sy'n effeithio'r amgylchedd.

Ar hynny, gall afiechydon a gludir gan fwyd gael eu hachosi gan blaleiddiaid neu feddyginaethau mewn bwyd, a sylweddau tocsig naturiol megis madarch gwenwynig neu bysgod rîff.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nodyn:DorlandsDict
2. ↑  "Foodborne Illness - Frequently Asked Questions". US Centers for Disease Control and Prevention. Archifwyd o'r gwreiddiol ar March 3, 2011. Cyrchwyd 3 July 2016. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
3. ↑  For foodborne illness caused by chemicals, see Food contaminants.
Mae **Arfordir Cricieth ac Afon Glaslyn** - ardal gadwraethol sy'n cynnwys glan môr Cricieth a'r cylch ac Afon Glaslyn, Gwynedd - wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1957 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 578.15 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Awdurdod unedol yn sir seremonïol Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf** (Saesneg: *Bath and North East Somerset*, B&NES).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 346 km², gyda 193,282 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Gogledd Gwlad yr Haf i'r gorllewin, ac Ardal Mendip i'r de, yn ogystal â siroedd Bryste i'r gogledd-orllewin, Swydd Gaerloyw i'r gogledd]] a Wiltshire i'r dwyrain.

Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf yng Ngwlad yr Haf
Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 1996, pan ddiddymwyd Swydd Avon. Fe'i crëwyd trwy uno dwy ardal an-fetropolitan, sef Ardal Wansdyke a Dinas Caerfaddon, yn y sir honno. Fel awdurdod unedol, mae'n annibynnol ar sir Gwlad yr Haf. 

Rhennir yr ardal yn 51 o blwyfi sifil, gydag un ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys dinas Caerfaddon. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Keynsham, Midsomer Norton a Radstock.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 4 Tachwedd 2020
Gwleidydd Cirgistanaidd yw **Askar Akayevich Akayev** (ganed 10 Tachwedd 1944) a fu'n Arlywydd Cirgistan o 1990 i 2005.

Ganed ym mhentref Kyzyl-Bayrak, Rhanbarth Chuy, yng ngogledd Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Cirgisia, un o weriniaethau'r Undeb Sofietaidd. Gweithiwr ar fferm oedd ei dad. Derbyniodd ddoethuriaeth yn y gwyddorau o Athrofa Mecaneg Fanwl ac Opteg Leningrad. Dychwelodd i Girgisia ym 1972 i weithio'n athro yn Sefydliad Polytechnig Frunze (bellach Bishkek). Ysgrifennodd Akayev ragor na chant o erthyglau academaidd a llyfrau ar bynciau mathemategol a chyfrifiadurol. Ym 1989 fe'i penodwyd yn llywydd ar Academi Gwyddorau Cirgisia. Gwasanaethodd hefyd yn bennaeth ar yr adran wyddonol ym Mhwyllgor Canolog y Blaid Gomiwnyddol yng Nghirgisia ers 1986.

Adeg datsefydlu'r Undeb Sofietaidd, etholwyd Akayev yn Arlywydd Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Cirgisia gan y ddeddfwrfa ym 1990. Enillodd Gweriniaeth Cirgistan ei hannibyniaeth ym 1991, ac etholwyd Akayev yn arlywydd mewn etholiad poblogaidd. Cychwynnodd ar ryddfrydoli bywyd economaidd a gwleidyddol y wlad, a cheisiodd cynnal cysylltiadau cyfeillgar â Ffederasiwn Rwsia ac Unol Daleithiau America. Fe'i ail-etholwyd yn arlywydd ym 1995.

Ar ddechrau ei lywodraeth, cafodd Akayev ei ganmol am ei ymdrechion i ddad-Sofieteiddio'i wlad. Ceisiodd osgoi gwrthdaro ethnig yn y wlad drwy gydnabod hawliau'r lleiafrifoedd megis yr Wsbeciaid, a chyfarwyddodd ymgyrchoedd yn erbyn grwpiau bychain o wrthryfelwyr Islamaidd. Yng nghanol y 1990au, derbyniodd feirniadaeth am iddo fygu newyddiadurwyr, carcharu ei wrthwynebwyr gwleidyddol, a newid y cyfansoddiad i atgyfnerthu ei rym.

Enillodd Akayev ei drydydd etholiad arlywyddol yn Hydref 2000, gyda 75% o'r bleidlais, ond cafodd y canlyniadau ei amau o fod yn llwgr gan arsyllwyr tramor. Gwaethygodd yr economi a llygredigaeth wleidyddol yn y wlad, a chynhaliwyd protestiadau yn ei erbyn yn 2002 a 2003. Yn Chwefror 2003 aeth Akayev ati i gryfhau ac ymestyn pwerau'r arlywyddiaeth, gan beri rhagor o feirniadaeth, er iddo ennill refferendwm i gadarnhau y byddai'n dal yr arlywyddiaeth nes 2005.

Ym Mawrth 2005, ffoes Akayev i Rwsia yn sgil gwrthdystiadau yn ei erbyn. Ar 4 Ebrill 2005, ymddiswyddodd Akayev yn ffurfiol o'r arlywyddiaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) "Profile: Askar Akayev", BBC (4 Ebrill 2005). Adalwyd ar 11 Medi 2020.
2. ↑  (Saesneg) "Akayev quits as Kyrgyz president", BBC (4 Ebrill 2005). Adalwyd ar 11 Medi 2020.
Mae **Stephen Barry Jones, y Barwn Jones**, CC (ganwyd 26 Mehefin, 1938) yn wleidydd y Blaid Lafur yn y Deyrnas Unedig.

Cefndir
-------

Cafodd Jones ei eni ym Mancot, Sir y Fflint ym 1938 a'i addysgu yn Ysgol Ramadeg Penarlâg a Choleg y Normal, Bangor. Cyn cael ei ethol i'r Senedd fe fu'n athro ac yn llywydd Undeb Cenedlaethol yr Athrawon yn Sir y Fflint. Bu hefyd yn gwasanaethu am ddwy flynedd yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig o dan drefn Gwasanaeth Cenedlaethol.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Safodd Jones ar gyfer y Senedd am y tro cyntaf yn Northwich ym 1966 gan fethu cael ei ethol. Ym 1970 safodd yn Nwyrain Sir y Fflint yn etholiad 1970 a bu'n cynrychioli'r sedd fel Aelod Seneddol hyd ddiddymu'r etholaeth ym 1983 pan gafodd ei ethol i sedd newydd Alun a Glannau Dyfrdwy ym 1983.

Roedd yn Is-ysgrifennydd seneddol Gwladol dros Gymru o 1974 hyd 1979.

Ym 1994 cafodd Jones yn ei benodi gan y Prif Weinidog John Major yn aelod o'r Pwyllgor Diogelwch Cudd-wybodaeth newydd gan wasanaethu hyd 2001.

Wedi ei ymddeoliad o Dŷ'r Cyffredin dyrchafwyd Jones i Dŷ'r Arglwyddi gan ddwyn y teitl Y Barwn Jones, o Lannau Dyfrdwy yn Sir Clwyd.

Yn Anrhydeddau Pen-blwydd y Frenhines 1999, cafodd ei ddyrchafu i'r Cyfrin Gyngor.

Swyddi eraill
-------------

Yn 2007 cafodd ei ethol yn Llywydd NEWI (Prifysgol Glyndŵr) a Chafodd ei ddyrchafu'n Ganghellor y brifysgol yn 2009.

Bywyd personol
--------------

Mae'r Barwn Jones yn gefnogwr brwd o Glwb Pêl-droed Everton.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Profile: Insight into life of former Alyn and Deeside MP Lord Barry Jones  adalwyd 10 Rhagfyr 2014
2. ↑  *London Gazette*: no. 56271. p. 8179. 11 July 2001.
3. ↑  The Queen's Birthday Honours: Norma Major honoured for fundraising, BBC News, 12 June 1999. adalwyd 10 Rhagfyr 2014.
4. ↑  "Celebration for newest university", BBC Wales News, 28 February 2009. Retrieved 10 Rhagfyr 2014.
Mae **Cadair Berwyn (copa gogleddol)** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn rhwng Cadair Bronwen a Moel Sych, tua 5 kilometr i'r de-ddwyrain o bentref Llandrillo, Sir Ddinbych; cyfeiriad grid SJ072327. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 812metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Y fam-fynydd ydy Cadair Berwyn. Mae'r mynydd hwn yn pontio rhwng y ddwy sir: Powys a Sir Ddinbych.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 827 metr (2713 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Caeliber Isaf** yn gopa mynydd a geir rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; cyfeiriad grid SO211933. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 183 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 355 metr (1165 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Un o gopaon cadwyn Y Berwyn yw **Cadair Fronwen** (hefyd **Cadair Bronwen, Cader Fronwen**), gydag uchder o 784 metr (2572 troedfedd).

Lleoliad
--------

Mae'n gorwedd rhwng Cadair Berwyn i'r de a Moel Fferna i'r gogledd, ar y ffin rhwng Sir Ddinbych a bwrdeisdref sirol Wrecsam; cyfeiriad grid SJ077346. 

Ceir crug crwn ar y copa, gyda charnedd fodern yn ei ganol. Mae crug Cadair Bronwen yn 23 metr mewn diamedr ac yn ddwy fetr o uchder.

Uchder
------

Uchder y copa o lefel y môr ydy 785m (2575tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 712metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr mynyddoedd uchaf y byd

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Caeau Nantsais** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 21 Medi 2000 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.93 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau a Chwareli Deganwy**, a leolir ger Deganwy yn Sir Conwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1960 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.03 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Lleolir **Caer Rufeinig Pennal** ar gwr pentref Pennal, Gwynedd; cyfeiriad grid SH705000. Mae enw'r Rhufeiniaid am y gaer hon yn anhysbys.

Roedd ffordd Rufeinig Sarn Helen yn mynd heibio'r fan, a chodwyd caer Rufeinig fechan yma, efallai yn gwarchod man croesi Afon Dyfi. Roedd hyn yn nhiriogaeth yr Ordoficiaid.

Ni ellir gweld lawer o weddillion y gaer, mae rhan ohoni wedi ei gorchuddio gan dŷ Cefn Caer i'r de-ddwyrain o'r pentref, yn nes i'r afon. Roedd y gaer yn cynnwys 12 acer o dir, sef tua 670 troedfedd wrth 505 troedfedd, wedi ei chodi ar ben caer gynharach o 4.38 acer. Cafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian ar y safle. Y darganfyddiad mwyaf diddorol oedd teil lleng Rufeinig sy'n darllen LEG II AVG ANTO(ninia), sy'n perthyn i'r cyfnod 212-222 efallai.

Cadw
----

Mae'r safle yng ngofal CADW ac yn agored i'r cyhoedd. Cofrestrwyd yr heneb hon gyda'r rhif SAM unigryw: ME009.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.

  


| Caerau Rhufeinig Cymru |  |
| --- | --- |
| Brithdir | Bryn-y-Gefeiliau | Brynbuga | Cae Gaer | Caer Ffordun | Caer Gai | Caerau | Caerdydd | Caersws | Gelli-gaer | Caer Gybi | Caerhun (Canovium) | Caerllion | Castell Caerdydd | Castell Collen | Y Gaer | Gelligaer | Llanfor | Llanio | Maridunum | Nidum | Pen Llystyn | Pen y Gaer | Pennal | Segontium | Tomen y Mur | Trawscoed | Varis |
Asparukh
Teyrn y Proto-Bwlgariaid yn ail hanner y seithfed ganrif oedd **Asparukh** (tua 641 – tua 702). Credir iddo sefydlu Teyrnas Gyntaf Bwlgaria yn 681. Ar ôl i'r Khazariaid ei yrru allan o ardal gorllewin Wcrain, daeth Asparukh â llu o Broto-Fwlgariaid dros Afon Donwy ym mlynyddoedd cynnar yr 670au, gan anheddu de Bessarabia neu ogledd Dobrudzha. Mewn cynghrair â llwythi Slafonaidd lleol, trechodd luoedd yr Ymerodraeth Fysantaidd o dan Cystennin IV yn 680. Gwthiodd y Bwlgariaid a'r Slafiaid ymlaen i gipio Moesia. Roedd y Bysantiaid yn gorfod gofyn am delerau heddwch yn 681, gan dalu teyrnged flynyddol. Mae haneswyr yn tueddu i weld yn hyn cydnabyddiaeth Teyrnas Gyntaf Bwlgaria, gwladwriaeth newydd â phoblogaeth lethol Slafonaidd â dosbarthiad llywodraethol Proto-Bwlgaraidd (Tyrcig).

  


|  |
| --- |
| **Khaniaid, tsariaid, tywysogion a brenhinoedd Bwlgaria** |
| **Teyrnas gyntaf** 
Asparukh |
Tervel |
Kormisosh |
Sevar |
Vinekh |
Telets |
Sabin |
Umor |
Toktu |
Pagan |
Telerig |
Kardam |
Krum |
Omurtag |
Malmir |
Pressian |
Boris I |
Vladimir |
Simeon I |
Pedr I |
Boris II |
Roman |
Samuil |
Gavril-Radomir |
Ivan-Vladislav
**Ail deyrnas** 
Petar II |
Ivan Asen I |
Kaloyan |
Boril |
Ivan Asen II |
Kaliman I |
Miahil II Asen |
Kaliman II |
Konstantin Asen |
Ivailo |
Ivan Asen III |
Georgi Terter I |
Smilets |
Chaka |
Todor Svetoslav |
Georgi Terter II |
Mikhail Shishman |
Ivan Stefan |
Ivan Aleksander |
Ivan Shishman |
Ivan Stratsimir
**Trydedd deyrnas** 
Alexander |
Ferdinand |
Boris III |
Simeon II |


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 67259179
* LCCN: n81078849
* ISNI: 0000 0000 1050 4588
* GND: 11865070X
* BNF: cb126498100 (data)
* NKC: js2016919597

 |
Balisica Sant Ffransis, Assisi
Tref a chymuned (*comune*) yn nhalaith Perugia yn rhanbarth Umbria, yr Eidal, yw **Assisi** (Lladin: *Asisium*). Mae ganddi boblogaeth o 26,196. Mae’n enwog fel man geni Sant Ffransis o Assisi a Santes Chiara o Assisi.

Sefydlwyd *municipium* Asisium gan y Rhufeiniaid ar lethrau Mynydd Subasio. Gellir gweld llawer o weddillion Rhufeinig yn y dref hyd heddiw. Trowyd trigolion y dref at Gristionogaeth yn 238 OC gan yr esgob Rufino. Yn 545 dinistriwyd rhan helaeth o’r dref gan yr Ostrogothiaid dan eu brenin Totila.
Yn yr 11g daeth yn ddinas annibynnol, a bu llawer o ymladd rhyngddi hi a Periwgia. Dechreuodd ddirywio o ganlyniad i’r Pla Du yn 1348.

Ganed Sant Ffransis yma yn 1186. Yn fuan wedi i’r Eglwys Gatholig ei gyhoeddi yn sant yn 1228, dechreuwyd adeiladu Basilica San Francesco d'Assisi, yn cynnwys mynachlog Ffransiscaidd a dwy eglwys. Enwyd y basilica, sy’n cynnwys arlunwaith ffresco gan Cimabue a Giotto, yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

Effeithiwyd ar Assisi gan y ddaeargryn a darawodd Umbria yn 1997, a wnaeth lawer o ddifrod i adeiladau, ond ers hynny gwnaed llawer o waith adfer.
Mae **Caeau Lotwen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 30 Mawrth 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.5 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau Llwyn Gwrgan** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 13 Chwefror 1987 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 5.78 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau Nant y Llechau** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1978 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 7.58 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Caeau Llety-cybi** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Rhagfyr 1982 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.3 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Pentref yng nghymuned Brychdyn, mwrdeistref sirol Wrecsam, Cymru, yw **Caego**. Lleolir ar ffordd y B5101, tua hanner milltir i'r gollewin o'r A485 tu allan i dref Wrecsam.

Agorwyd pwll glo "Brychdyn, Newydd" yno ym 1883 ar ôl i hen bwll glo Brychdyn gau ym 1878, daeth y cloddio i ben yma hefyd ym 1910.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Ken Skates (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Simon Baynes (Ceidwadwyr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
2. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bwrdeistref Sirol Wrecsam**

**Trefi**  

Y Waun  **·** Wrecsam
  
**Pentrefi**  

Acrefair  **·** Bangor-is-y-coed  **·** Y Bers  **·** Bronington  **·** Brymbo  **·** Brynhyfryd  **·** Bwlchgwyn  **·** Caego  **·** Cefn Mawr  **·** Coedpoeth  **·** Erbistog  **·** Froncysyllte  **·** Garth  **·** Glanrafon  **·** Glyn Ceiriog  **·** Gresffordd  **·** Gwersyllt  **·** Hanmer  **·** Holt  **·** Llai  **·** Llanarmon Dyffryn Ceiriog  **·** Llannerch Banna  **·** Llan-y-pwll  **·** Llechrydau  **·** Llys Bedydd  **·** Marchwiail  **·** Marford  **·** Y Mwynglawdd  **·** Yr Orsedd  **·** Owrtyn  **·** Y Pandy  **·** Pentre Bychan  **·** Pentredŵr  **·** Pen-y-bryn  **·** Pen-y-cae  **·** Ponciau  **·** Pontfadog  **·** Rhiwabon  **·** Rhos-ddu  **·** Rhosllannerchrugog  **·** Rhostyllen  **·** Rhosymedre  **·** Talwrn Green  **·** Trefor  **·** Tregeiriog  **·** Tre Ioan  **·** Wrddymbre
Mae **Caeau Tir-mawr** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 03 Mawrth 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 13.23 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Copa mynydd a saif rhwng Llanymddyfri a Threfynwy yw **Cadair Fawr**; cyfeiriad grid SN977123. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, yw 365 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.
Arferir yr enw Cader Fawr hefyd. 
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 485 metr (1591 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"