Baner Gwlad y Basg
**Annibyniaeth Gwlad y Basg** yw'r egwyddor a'r mudiad dros ymreolaeth neu hunanlywodraeth i Wlad y Basg, sy'n annibynnol o Lywodraeth Sbaen (a Llywodraeth Ffrainc).

Cefndir cyfansoddiadol
----------------------

Delwedd 1937 o Guernica
Wedi cyfnod o hunanlywodraeth, diddymwyd llywodraeth Gwlad y Basg gan lywodraeth Sbaen yn 1839.

O dan gyfundrefn Ffranco Sbaen yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen, gwaharddwyd yr iaith Fasgeg, lleihawyd hawliau'r Basgiaid, a bomiwyd dinas Basgaidd Guernica ar ran Franco gan y Natsïaid. Mewn ymateb, sefydlwyd grŵp cenedlaetholgar Gwlad y Basg, Euskadi Ta Askatasuna (ETA) yn 1959 ac roedd yn gyfrifol am farwolaethau dros 800 o bobl  cyn iddo gael ei ddiddymu ym mis Mai 2018.

Ailsefydlu ymreolaeth
---------------------

Lleoliad Gwlad y Basg a thaleithiau yn Ewrop
Ym 1978 rhoddwyd statws arbennig i "genedlaethau hanesyddol"; gwlad y Basg, Catalwnia a Galicia. Byddai cyrff cyn-ymreolaethol yn ysgrifennu statud ymreolaeth a fyddai'n destun refferendwm.

Cyflwynodd arweinwyr Gwlad y Basg ddrafft o Statud Gernika yn yr un flwyddyn ac yna daeth llywodraeth Sbaen â refferendwm ym mis Hydref 1979. Dychwelodd hunanlywodraeth Gwlad y Basg yn 1979.

Yn unol â'r fuerros, caniateir i wlad y Basg (a Navarre) i gasglu eu trethi eu hunain mewn modd sy'n cydymffurfio'n gyffredinol â chasglu trethi Sbaen. Yn ystod 1979-80, trafodwyd "tarian gyfansoddiadol", lle byddai 6.24% o dreth leol yn cael ei anfon i lywodraeth ganolog Sbaen.

Mae Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg (a elwir yn Euskadi ers 1979) yn cynnwys *herrialdes* Araba, Biscay, a Gipuzkoa. Mae gan y tair herial hyn eu Cymanfa eu hunain. Mae Navarre wedi'i gyfansoddi fel Cymuned Forol ers 1982.

Ers 2017 mae gan y tair heriald arall a elwir yn Iparralde eu corff llywodraethol eu hunain o Gymuned Crynhoad Gwlad y Basg.

Pleidiau gwleidyddol
--------------------

Y ddwy brif blaid wleidyddol Fasgaidd yn Ne Gwlad y Basg (Hegoalde) yw Plaid Genedlaethol y Basgiaid ac Euskal Herria Bildu. Mae'r ddwy yn cefnogi Gwlad Fasgaidd annibynnol o fewn perthynas gydffederal â Sbaen.

Yn Navarre, mae Plaid Genedlaethol y Basgiaid yn un o dair plaid cynghrair Geroa Bai sy'n eiriol dros yr hawl i hawl Navarre i benderfynu ar ei dyfodol ei hun.

Yng Ngwlad y Basg yn Ffrainc (Iparralde), mae Euskal Herria Bai yn galw am sofraniaeth Gwlad y Basg.

Arddangosfeydd cyhoeddus o gefnogaeth
-------------------------------------

Arddangosiad yn Bilbao mewn undod â refferendwm annibyniaeth Catalwnia 2017
Ym 1997, gorymdeithiodd tua 20,000 yn San Sebastián yn galw am annibyniaeth.

Yn 2006, gorymdeithiodd miloedd O Fasgiaid yn Bilbao dros hawliau hunanbenderfynol i Wlad y Basg, Tachwedd 11, 2006. 

Yn 2011, gorymdeithiodd tua 40,000 o bobl drwy Bilbao yn galw am symud carcharorion ETA yn nes at eu cartrefi ac am amnest. 

Yn 2014, gorymdeithiodd 110,000 o bobl yn Bilbao i gefnogi annibyniaeth Gwlad y Basg a dod â charcharorion ETA i’w cadw yn nes adref.

Yn 2017, gorymdeithiodd dros 40,000 o bobl yn Bilbao i gefnogi annibyniaeth Catalwnia.

Ym mis Mehefin 2018, ffurfiwyd cadwyn ddynol gan ddegau o filoedd o Fasgeg, yn ymestyn 202km. Ffurfiodd tua 200,000 o bobl y gadwyn ddynol yn galw am refferendwm annibyniaeth.

Arolygon barn
-------------

Canfu astudiaeth Euskobarómetro yn 2006 gan Brifysgol Gwlad y Basg fod gan 33% o Fasgeg "awydd mawr neu gymedrol" am annibyniaeth. Roedd gan 47% "ychydig neu ddim awydd am sofraniaeth Gwlad y Basg." Yn 2010, newidiodd y ffigyrau hyn i 30% a 55% yn y drefn honno ac yn 2014 i 34% a 52%.

Dangosodd arolwg barn yn 2018 fod 32% yn cefnogi annibyniaeth gyda 39% yn gwrthwynebu.

Dangosodd arolwg barn yn 2019 fod 31% yn cefnogi annibyniaeth gyda 48% yn gwrthwynebu. Roedd gan 27% awydd mawr am annibyniaeth, 29% ychydig o awydd am annibyniaeth a 38% heb awydd am annibyniaeth.

Dangosodd arolwg barn yn 2020 fod 41% yn cefnogi cynnal refferendwm ar annibyniaeth Gwlad y Basg gyda 31% yn gwrthwynebu. Dangosodd arolwg barn cyntaf Naziometroa ar annibyniaeth Gwlad y Basg fod 42.5% o blaid gwladwriaeth Fasgaidd annibynnol gyda 31.5% yn gwrthwynebu.

Dangosodd ail arolwg barn Naziometroa ym mis Mawrth 2021 y byddai 39.5% o blaid Gwladwriaeth Fasgaidd annibynnol gyda 29.5% yn erbyn.

Dangosodd trydydd arolwg barn Naziometroa ym mis Tachwedd 2021 fod 40.5% o blaid gwladwriaeth Fasgaidd annibynnol, gyda 29.2% yn erbyn, "mae pob un neu’r rhan fwyaf o’r pleidiau gwleidyddol wedi cytuno i gynnal refferendwm ar wladwriaeth Fasgaidd annibynnol, mae wedi’i gymeradwyo gan Madrid/Paris, ac felly mae’n gwbl gydnabyddedig ac yn swyddogol".

Gweler hefyd
------------

* Cenedlaetholdeb Basgaidd
* Catalwnia

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The Basques—facts and information". *History* (yn Saesneg). 2019-10-24. Cyrchwyd 2023-10-11.
2. 1 2 3  "The Basques—facts and information". *History* (yn Saesneg). 2019-10-24. Cyrchwyd 2023-10-11.
3. ↑  "The Bombing of Guernica: Could WW2 Have Been Stopped That Day?". *Sky HISTORY TV channel* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-11.
4. ↑  Schrijver, Frans (2006). *Regionalism After Regionalisation: Spain, France and the United Kingdom* (yn Saesneg). Amsterdam University Press. tt. 87–90. ISBN 978-90-5629-428-1.
5. ↑  Hills, George (1980). "Basque Autonomy: Will It Be Enough?". *The World Today* **36** (9): 358–359. ISSN 0043-9134. JSTOR 40395220. .
6. ↑  Kingsley, Patrick (2017-10-28). "As Catalonia Crisis Deepens, Many Basques Wary of New Independence Bid". *The New York Times* (yn Saesneg). ISSN 0362-4331. Cyrchwyd 2023-10-11.
7. ↑  Schrijver, Frans (2006). *Regionalism After Regionalisation: Spain, France and the United Kingdom* (yn Saesneg). Amsterdam University Press. tt. 87–90. ISBN 978-90-5629-428-1.
8. ↑  Gardner, David (2019-07-12). "Why Basques and Catalans see independence differently". *Financial Times*. Cyrchwyd 2023-10-11.
9. ↑  "Basque Country". *Nationalia* (yn Catalan). 2023-11-10. Cyrchwyd 2023-10-11.CS1 maint: unrecognized language (link)
10. ↑  "Basque Country". *Nationalia* (yn Catalan). 2023-11-10. Cyrchwyd 2023-10-11.CS1 maint: unrecognized language (link)
11. ↑  "Basque Country". *Nationalia* (yn Catalan). 2023-11-10. Cyrchwyd 2023-10-11.CS1 maint: unrecognized language (link)
12. ↑  "Basque Country". *Nationalia* (yn Catalan). 2023-11-10. Cyrchwyd 2023-10-11.CS1 maint: unrecognized language (link)
13. ↑  "Basque Country". *Nationalia* (yn Catalan). 2023-11-10. Cyrchwyd 2023-10-11.CS1 maint: unrecognized language (link)
14. ↑  Staff, WIRED. "Basques March". *Wired* (yn Saesneg). ISSN 1059-1028. Cyrchwyd 2023-10-12.
15. ↑  "CNN - Thousands march for Basque independence in Spain - July 27, 1997". *edition.cnn.com*. Cyrchwyd 2023-10-12.
16. ↑  "Basques want peace, maybe independence". *Reuters* (yn Saesneg). 2007-03-27. Cyrchwyd 2023-10-11.
17. ↑  Garma, Jorge; Press, Associated (2011-01-08). "Tens of thousands march in Spain's Basque region". *San Diego Union-Tribune* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-11.
18. ↑  Gastaca, Juan Mari (2014-01-12). "Rare show of Basque nationalist unity in massive Bilbao march". *EL PAÍS English* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-11.
19. ↑  "Basque protesters rally in support of Catalonia – DW – 11/05/2017". *dw.com* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-11.
20. ↑  "Spain's Basques form human chain calling for independence vote". *BBC News* (yn Saesneg). 2018-06-10. Cyrchwyd 2023-10-11.
21. ↑  Smith, Rory (2018-06-11). "125-mile-long human chain calls for Basque independence vote". *CNN* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-11.
22. ↑  Barón, Alejandro (2015). "Why Public Finance Matters: Evolution of Independence Movements in Catalonia and the Basque Country during the Twenty-First Century". *The SAIS Review of International Affairs* **35** (2): 91–103. ISSN 1945-4716. JSTOR 27001000. .
23. ↑  "EUSKO OCTUBRE 2018 BAROMETR".. External link in `|website=` (help)
24. ↑  "EUSKO JUNIO 2019 BAROMETRO Estudio periódico de la opinión pública vasca".. External link in `|website=` (help)
25. ↑  Strategies, Redfield & Wilton (2020-07-29). "Spanish Respondents Deeply Divided About Franco's Legacy". *Redfield & Wilton Strategies* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-11.
26. ↑  "2020-11 Survey". *Telesforo Monzon* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-12.
27. ↑  Villameriel, Miguel (2021-06-09). "El sondeo de Naziometroa apunta que el 39,5% votaría 'sí' a un Estado vasco". *El Diario Vasco* (yn Sbaeneg). Cyrchwyd 2023-10-12.
28. ↑  "2021-11 Survey". *Telesforo Monzon* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-10-11.