recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Batis Ruwenzori** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: batisiaid Ruwenzori) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Batis diops***; yr enw Saesneg arno yw *Ruwenzori puff-back flycatcher*. Mae'n perthyn i deulu'r Llygaid-dagell (Lladin: *Platysteiridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *B. diops*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r batis Ruwenzori yn perthyn i deulu'r Llygaid-dagell (Lladin: *Platysteiridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Batis Angola | Batis minulla |  |
|
| Batis Bioko | Batis poensis |  |
|
| Batis Ituri | Batis ituriensis |  |
|
| Batis Margaret | Batis margaritae |  |
|
| Batis Ruwenzori | Batis diops |  |
|
| Batis Senegal | Batis senegalensis |  |
|
| Batis bach | Batis perkeo |  |
|
| Batis coed | Batis mixta |  |
|
| Batis penddu | Batis minor |  |
|
| Batis penllwyd | Batis orientalis |  |
|
| Batis torchlwyd | Batis minima |  |
|
| Llygad-dagell Bamenda | Platysteira laticincta |  |
|
| Llygad-dagell colerwyn | Platysteira tonsa |  |
|
| Llygad-dagell gwinau | Platysteira castanea |  |
|
| Llygad-dagell torchog | Platysteira peltata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Batis Ruwenzori** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Nid oes gan Gwlad y Basg gydnabyddiaeth ryngwladol i'w **tîm pêl-droed Gwlad y Basg** cenedlaethol gan FIFA nac UEFA. Serch hynny, mae tîm cenedlaethol Ffederasiwn Bêl-droed Gwlad y Basg yn chwarae gemau rhyngwladol â gwledydd cydnabyddedig.

Tîm pêl-droed Gwlad y Basg yn chwarae yn erbyn Tîm pêl-droed Catalonia yn y stadiwm *Camp Nou*
Gan nad oes cydnabyddiaeth ryngwladol llawn i'r tîm fe'i cyfeirir gan sawl enw gan gynnwys **Selección de Euskadi**, **Euskal Selekzio**, **Euskadi XI** a **Basg XI**. Nid yw ei chorff llywodraethol, Euskadiko Futbol Federakundea (EFF), yn aelod o na FIFA na UEFA ac felly ni all gystadlu mewn cystadlaethau rhyngwladol megis Cwpan Ewrop neu Gwpan y Byd. 

Chwaraewyd gêm gyntaf Euskadi XI ar 1 Ionawr 1915 yn erbyn Catalwnia XI, gan ennill 6-1. Yn 1915 a 1916 ac yna yn 1930 a 1931 chwaraeodd y ddwy genedl mewn cyfres o gemau. Bu'n rhaid aros nes 1937 cyn i dîm Euskadi XI chwarae y tu allan i Sbaen. Awgrym José Antonio Aguirre, Llywydd Gwlad y Basg a chyn chwaraewr gydag Athletic Bilbao, oedd y dylai tîm Euskadi XI deithio dramor er mwyn codi arian ar gyfer achos y Basgiaid yn Rhyfel Cartref Sbaen. Teithiodd y tîm ar draws Ewrop a Mecsico gan hyd yn oed ymuno â chynghrair Mecsico. 

Yn ystod teyrnasiad y Ffasgydd Franco rhoddwyd taw ar amrywiaethau cenedlaethol o fewn gwladwriaeth Sbaen a ni chwaraeodd yr Euskadi XI tan 1979. Ers y flwyddyn honno mae Euskadi XI yn dod at ei gilydd fel tîm, fel arfer adeg y Nadolig, i chwarae gemau yn Stadiwm San Mamés. Maent wedi chwarae yn erbyn timau o Affrica, De America ac Ewrop, ond yn wahanol i Gatalwnia, dydynt erioed wedi denu tîm bêl-droed fawr fel Brasil. 

Ar 21 Mai 2006 chwaraeodd Euskadi XI eu gêm gyntaf yn erbyn Cymru. Gêm gyfeillgar oedd hon a ysbrydolwyd i raddau helaeth gan reolwr Cymru, John Toshack, bu ar un adeg yn rheoli'r tîm Basgaidd, Real Sociadad o Donostia (San Sebastian).

Ffurfiwyd Euskal Selekzioa, er mwyn ymgyrchu i Wlad y Basg gael ei chydnabod ym mhob maes chwaraeon. Oherwydd poblogrwydd pêl-droed yn y wlad ac yn rhyngwladol gwelir yr ymgyrch i ennill cydnabyddiaeth gan UEFA a FIFA fel un o'r rhai mwyaf pwysig. Cyfeirir at y ffaith fod sawl tiriogaeth nad sy'n wladwriaethau annibynnol megis, Cymru, Yr Alban, Ynysoedd Ffaroe ac ers Rhagfyr 2006, Gibraltar, gydnabyddiaeth gan UEFA ac/neu FIFA. Mae dyhead nifer o Basgiaid dros gael tîm pêl-droed rhyngwladol gydnabyddedig yn debyg i'r dyhead yn Llydaw a Chatalwnia.

Dolenni allanol
---------------

* Stori newyddion BBC Cymru'r Byd am gêm hanesyddol Euskadi XI v Cymru
Mamal, herbiforaidd yn bennaf, sydd wedi arbenigo i fwyta bambŵ ac sydd i'w cael ym mynyddoedd Asia yw'r **Panda Mawr** neu'r **Panda Anferth** (Lladin: *Ailuropoda melanoleuca*. Caeir dau is-rywogaeth, *Ailuropoda melanoleuca melanoleuca* ac *Ailuropoda melanoleuca qinlingensis*.

Daw'r enw "panda" o'r Nepaleg *poonya*, "Bwytawr bambŵ". Yr enw Tsineëg yw 大熊猫 (dàxióngmāo). Fe'i ceir yn y coedwigoedd bambŵ ar lethrau uchel mynyddoedd rhan orllewinol Gweriniaeth Pobl Tsieina, yn arbennig yn nhalaethiau Sichuan a Yunnan. Maent yn anifeiliaid o faint sylweddol, yn amrywio o 80 kg hyd 100 kg.

Er eu bod yn perthyn i'r *Carnovora*, maent yn fwytawyr planhigion, yn bennaf bambŵ. Nid ydynt yn medru treulio'r bambŵ yn effeithiol iawn, felly rhaid iddynt fwyta rhwng 9 a 14 kg y dydd, sy'n golygu eu bod yn treulio 10 - 12 awr y dydd yn bwyta.

Daeth y Panda Mawr yn symbol o rywogaethau mewn perygl. Y prif berygl i'r rhywogaeth yw colli'r fforestydd bambŵ y maent yn dibynnu arnynt.

Logo'r WWF
----------

Y panda mawr yw logo y mudiad amgylcheddol ac amddiffyn byd natur, y WWF. Dewiswyd y Panda Mawr yn dilyn ymddangosiad y panda Chi-Chi yn Sŵ Llundain gan godi cwestiynau am natur cadwraeth a chynefin naturiol anifeiliaid gwylltion. Roedd lliw du a gwyn y panda hefyd yn gweithio'n dda mewn oes pan oedd y wasg brint fel arfer dim ond mewn du a gwyn.
Economegydd Palestinaidd yw **Leila Farsakh** (Arabeg: **ليلى فرسخ**; ganed 1967 yng Ngwlad Iorddonen) sy'n Athro Cyswllt Gwyddor Gwleidyddol ym Mhrifysgol Boston Massachusetts. Ei maesydd arbenigedd yw Gwleidyddiaeth y Dwyrain Canol, Gwleidyddiaeth Gymharol, a Gwleidyddiaeth y Gwrthdaro Arabaidd-Israel. Mae gan Farsakh MPhil o Brifysgol Caergrawnt, y DU (1990) a PhD o Brifysgol Llundain (2003).

Cynhaliodd Farsakh ymchwil ôl-ddoethurol yng Nghanolfan Astudiaethau Dwyrain Canol Harvard, ac mae hefyd yn gyswllt ymchwil yn y Ganolfan Astudiaethau Rhyngwladol yn Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT). Mae hi wedi gweithio gyda nifer o sefydliadau, gan gynnwys y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd ym Mharis (1993 - 1996) a Sefydliad Ymchwil Polisi Economaidd Palesteina yn Ramallah (1998 - 1999).

Yn 2001 enillodd Leila Farsakh Wobr Heddwch a Chyfiawnder Comisiwn Heddwch Caergrawnt yn Cambridge, Massachusetts.

Farsakh yw Cyd-gyfarwyddwr Prosiect ar gyfer 'Jerusalem 2050', prosiect datrys problemau a noddir ar y cyd gan Adran Astudiaethau Trefol a Chynllunio Sefydliad Technoleg Massachusetts a'r Ganolfan Astudiaethau Rhyngwladol. Mae hi wedi ysgrifennu'n helaeth ar faterion yn ymwneud ag economi Palesteina a phroses heddwch Oslo (Cytundebau Oslo), mudo rhyngwladol ac integreiddio rhanbarthol.

Mae Farsakh yn aelod o Fwrdd RESIST (www.resistinc.org), a sefydlwyd yn 1967 i ddarparu arian a chymorth i fudiadau sy'n dymuno gweld newidiadau cymdeithasol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "UMass Boston Political Scientist Focuses on a New Civic Blueprint for Jerusalem". University of Massachusetts Boston. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-11-04. Cyrchwyd 2007-09-11.
2. 1 2  "Political Science Faculty". University of Massachusetts Boston. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-10-13. Cyrchwyd 2007-09-11.
3. 1 2  "People". Jerusalem 2050. Cyrchwyd 2007-09-11.
4. ↑  "Board & Staff". RESIST. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-07-15. Cyrchwyd 2007-09-11.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 233466945
* LCCN: n97016387
* ISNI: 0000 0003 6793 8194
* GND: 171850947
* SUDOC: 057323887
* BNF: cb130726098 (data)
* BIBSYS: 1701

 |
Wil Cwac Cwac
Cymeriad cartŵn yw **Wil Cwac Cwac**. Fe'i crëwyd mewn cyfres o lyfrau Cymraeg i blant yn y dauddegau a'r tridegau gan yr awduron Jennie Thomas a J. O. Williams (gan gynnwys y clasur *Llyfr Mawr y Plant*).

Crëwyd cyfres cartŵn ar gyfer y teledu, yn seiliedig ar y cymeriad, a ddarlledwyd o ganol yr wythdegau hyd ddechrau'r nawdegau. Lleolir anturiaethau Wil Cwac Cwac a'i ffrindiau yng nghefn gwlad Cymru. Cawsai'r naratif a lleisiau'r cymeriadau i gyd eu lleisio gan yr actores Myfanwy Talog.

Cynhyrchwyd fersiwn Saesneg o'r gyfres deledu o'r enw *Will Quack Quack*. Unwaith eto, Myfanwy Talog oedd yn lleisio'r holl gymeriadau, ac roedd acen Gymraeg y cymeriadau yn drwm. Cafodd y gyfres Saesneg ei darlledu ar The Disney Channel, ynghyd ag ar sianel The Playhouse Disney, ochr yn ochr â rhaglenni plant poblogaidd eraill fel *Dumbo's Circus*, *Paddington Bear*, *Under The Umbrella Tree* a *Welcome to Pooh Corner*.

Mae tair cyfres Wil Cwac Cwac ar fideo a dwy ohonynt ar gael ar DVD; mae hefyd CD-ROM o gemau addysgol.

* **Fideo**
	+ *Anturiaethau Wil Cwac Cwac (1)* (Fideo Sain)
	+ *Wil Cwac Cwac 2* (Fideo Sain)
	+ *Wil Cwac Cwac 3* (Fideo Sain)
* **DVD**
	+ *Wil Cwac Cwac (1): Siop Bob Dim* (Sain)
	+ *Wil Cwac Cwac (2): Bwystfil Llyn y Felin* (Sain)
* **CD-ROM**
	+ *Anturiaethau Wil Cwac Cwac* (gemau addysgol) (Sain)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pwy sy’n cofio’r rhaglenni plant yma? Golwg360 20 Tachwedd Mehefin 2015
Mewn ffiseg, disgyrchiant yw tueddiad gwrthrychau i gyflymu tuag at ei gilydd. Disgyrchiant yw un o'r pedwar grym naturiol sylfaenol. Y lleill yw grym electromagneteg, y grym gwan niwclear a'r grym cryf niwclear. Disgyrchiant yw'r gwanaf o'r pedwar.

Mae disgyrchiant y ddaear yn rhoi pwysau i wrthrychau ag yn achosi iddynt ddisgyn tuag at wyneb y ddaear. Mae'r ddaear yn symud tuag at y gwrthrych hefyd ond mae'r symudiad yn rhy fach i'w sylwi. Mae'r planedau yn trogylchu'r haul oherwydd effaith disgyrchiant. Yn yr un modd y mae'r lleuad yn trogylchu'r ddaear, gellir gweld dylanwad disgyrchiant y lleuad ar y ddaear mewn bodolaeth llanw y môr.

Gwaith Isaac Newton
-------------------

Y **grym disgyrchiant** sydd yn cadw y planedau yn trogylchu yr Haul.
Yn 1678 cyhoeddwyd gwaith Newton ar ddeddfau disgyrchiant yn *Mathematical Principles of Natural Philosophy.* Dywedodd Newton fod *pob gronyn yn y bydysawd yn atynnu pob gronnyn arall gyda grym sydd yn gyfrannol i wrthdroad y sgwar o'r pellter rhyngddynt*. Mae dau ronnyn gyda mâs *m1* a *m2* wedi ei gwahanu gyda pellter *r* (o'i ganolbwynt disgyrchol), maint y grym disgyrchol yw:

{\displaystyle F=G{\frac {m\_{1}m\_{2}}{r^{2}}}}
Lle

*F* yw maint y grym disgyrchol
*G* yw'r cysonyn disgyrchol
Mae'r hafaliaf yma yn dilyn i hafaliad y gwaith a wneir yn symud mâs o radiws (R) i anfeidroledd, drwy integru grym disgyrchian o R i anfeidroledd y canlyniad yw:

{\displaystyle E\_{D}=-{Gm\_{1}m\_{2} \over r}}

Disgyrchiant y ddaear
---------------------

Fel trafodwyd yn gynharach mae gan y ddaear faes disgrychol ei hun sydd yn atynnu gwrthrychau tuag at o. Mae'r maes disgyrchol yn rhifyddol-hafal i'r cyflymu mae gwrthrych yn ei wneud o dan ei ddylanwad, ei werth ar wyneb y ddaear yw 9.81m/e², dynodwyd fel arfer gan y llythyren *g*. Golygir hyn bod gwrthyrch sy'n disgyn yn agos i wyneb y ddaear yn cynyddu ei gyflymder 9.81m/e pob eiliad mae'n disgyn (yn anwybyddu gwrthiant aer).

Ar wyneb y ddaear gellir defnyddio yr hafaliad syml

{\displaystyle F=mg}
i gyfrifo y grym ar wrthrych oherwydd disgyrchiant y ddaear. Diddynwyd y perthynas yma o hafaliad disgyrchol Newton. Gellir defnyddio yr hafaliad yma, drwy integru rhwng *0* a *h* i gyfrifo ynni potential gwrthrych wedi ei leoli yn pwynt *h* uwchben wyneb y ddaear:

{\displaystyle E\_{D}=mgh}

Gweler hefyd
------------

* Ton ddisgyrchol
Mae **Gwarchodfa Natur Genedlaethol Gleann Afraig** (Saesneg: *Glen Affric*) yn un o Gwarchodfeydd cenedlaethol yr Alban. Mae’n cynnwys dyffryn Abhainn Afraig, yn ogystal â dyffrynnoedd gerllaw. Mae’r Afraig yn llifo trwy Loch Beinn a’ Meadhoin ac yn disgyn dros Eas a' Choin (Saesneg: Dog Falls) cyn ymuno ag Abhainn Deabhag i ffurfio Abhainn Ghlais. Mae’r ardal i gyd yn fynyddog a choediog.

Eas a' Choin
Rhaeadrau Ploda
Loch Beinn a’ Meadhoin
Mae’r warchodfa hefyd yn cynnwys Eas Ploda (Saesneg: Plodda Falls), sydd yn 5 cilomedr i’r de-ddwyrain o bentref Tomich. Mae Eos Ploda’n 46 medr o uchder, yn rhan o Allt na Bodachan, sydd yn llifo i’r Abhainn Deabhag. Mae Eos Ploda yn atyniad i dwristiaid ac adeiladwyd gwylfa uwchben Eos Ploda yn 2009.

Roedd Eos Ploda’n rhan o stad Guisachan, eiddo i’r Arglwydd Tweedmouth. Plannwyd ffynidwydd Douglas ar y stad rhwng 1895-1900 a defnyddiwyd y coed fel hwylbrenni ar long Robert Falcon Scott, y Discovery ar gyfer ei thaith i’r Antarctig.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o warchodfeydd natur genedlaethol yr Alban

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Coedwigaeth a Thir yr Alban
2. ↑  Mapiau 'Explorer' yr arolwg Ordnans 309-470
3. ↑  Gwefan britainexpress.com
Ffilm ddrama a seiliwyd ar lenyddiaeth gynharach gan y cyfarwyddwr Bobby Roth yw ***Circle of Power*** a gyhoeddwyd yn 1981. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Beth Sullivan a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Richard Markowitz. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Media Home Entertainment.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Carmen Argenziano, Yvette Mimieux, Christopher Allport, Leo Rossi, Cindy Pickett, Denny Miller, John Considine, Scott Marlowe, Walter Olkewicz, Mary McCusker a Susan Lynch. Mae'r ffilm *Circle of Power* yn 97 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1981. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Raiders of the Lost Ark* sef ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Affonso Beato oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *The Pit: A Group Encounter Defiled*, sef gwaith ysgrifenedig gan yr awdur Gene Church a gyhoeddwyd yn 1972.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bobby Roth ar 1 Ionawr 1950 yn Los Angeles. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol USC yn y Celfyddydau Sinematig.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Bobby Roth nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Baja Oklahoma* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1988-01-01 |
| *Breaking & Entering* |  |  | Saesneg | 2008-09-01 |
| *Dr. Quinn, Medicine Woman* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1993-01-01 |
| *Happy Town* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg |  |
| Heartbreakers |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1984-01-01 |
| *Sundown* |  |  | Saesneg | 2010-03-02 |
| *The Man Behind the Curtain* |  |  | Saesneg | 2007-05-09 |
| The Man Inside |  | Unol Daleithiau AmericaFfrainc | Saesneg | 1990-01-01 |
| *The Price* |  |  | Saesneg | 2008-10-20 |
| *Whatever Happened, Happened* |  |  | Saesneg | 2009-04-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. .. .. .
Mae **Soliman** neu **Slimane** yn dref ger yr arfordir yn Nhiwnisia a leolir yn ne-orllewin Cap Bon (45 km au i'r de-ddwyrain o Diwnis).

Mae'n rhan o dalaith (*gouvernorat*) Nabeul, ac mae'n ganolfan i ardal (*délégation*) o 41,846 o bobl (2006) a bwrdeisdref o 29,060.

Mae Soliman yn gorwedd yng nghanol gwastadedd ffrwythlon, ac mae'n ganolfan masnachu cynnyrch y tir amethyddol oddi amgylch. Yn ogystal mae'n ganolfan diwydiannol gyda ffatrioedd sy'n cynyrchu rhannau ceir a deunydd gwaith adeiladu. Mae'n groesffordd bwysig gyda nifer o wasanethau bws yn rhedeg ohoni.

Pum cilometr i'r gogledd ceir traeth atyniadol, ar lan Gwlff Tiwnis, sy'n cynnig golygfeydd hardd.

Cafodd y dref ei sefydlu, at ddechrau'r 16g, gan filwyr Twrcaidd pan fu Tiwnisia yn rhan o Ymerodraeth yr Otomaniaid. Fe'i henwir ar ôl tirfeddianwr Tyrcaidd lleol (*Soliman/Slimane* = 'Solomon/Selyf'). Ychwanegwyd at ei hetifeddiaeth gan mewnfudwyr o Andalucía, Sbaen, a elwir yn Forisgiaid.

"Digwyddiad Soliman"
--------------------

Ar 3 Ionawr 2007, gorffenodd cyrch gan lluoedd diogelwch Tiwnisia yn erbyn pobl a ddisgrifwyd fel "terfysgwyr Islamaidd" mewn saethu a cholli bywydau. Roedd hyn yn sioc i bobl y wlad, sydd wedi bod yn gymharol rydd o ddigwyddiadau o'r fath yn y gorffennol. Mae adroddiadau am y digwyddiad yn gymysg. Yn ôl rhai ffynonellau roedd y grŵp yn cynnwys sawl dyn o Algeria a chredir gan rai fod cysylltiad â'r grŵp terfysgol Cyfundrefn Al-Qaeda yn y Maghreb Islamaidd (enw newydd y GSPC Salafaidd) sydd wedi bod yn weithgar yn Algeria ac, efallai, ym Moroco. Ond yn ôl ffynhonnell arall, anwysddogol, roeddynt i gyd yn Diwnisiaid ifainc tua 20-25 oed. Roeddent yn bwriadu ymosod ar lysgenhadaethau Israel a'r Unol Daleithiau a sawl targed arall yn Nhiwnis ac roedd ganddynt nifer o arfau, yn cynnwys drylliau kalashnikov a rocedi. Bu brwydr fawr mewn fila ar gyrion Soliman a lladdwyd tua dwsin o'r terfysfgwyr gan y llu o heddweision ac asiantau diogelwch a amgylchynasai'r adeilad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fideo o'r frwydr ar YouTube (ni ddarlledwyd hyn yn Nhiwnisia)
Beirniad llenyddol a golygydd Cymraeg oedd **William Williams** (20 Awst 1814 – 26 Awst 1869), a adnabyddid gan amlaf wrth ei enw barddol **Creuddynfab**. Roedd yn frodor o ardal Y Creuddyn ger Llandudno yn yr hen Sir Gaernarfon (yn Sir Conwy heddiw).

Bywgraffiad
-----------

Ganed Creuddynfab yn 1814. Saer maen oedd ei dad. Ni chafodd ond ychydig o addysg a dechreuodd ei yrfa fel gwas fferm yn y Creuddyn. Yn y cyfnod 1845-1862 bu'n gweithio fel meistr stesion ar y rheilffordd newydd yn ardal y Pennines yng ngogledd Lloegr. Yno daeth yn gyfaill i'r bardd Ceiriog. Cafodd waith i Geiriog ar y rheilffordd a daeth yn ddylanwad mawr ar y bardd ieuanc, megis perthynas athro a disgybl.

Pan ddychwelodd i Gymru daeth yn Ysgrifennydd cyntaf Cymdeithas yr Eisteddfod Genedlaethol ond bu'n rhaid iddo roi'r gorau i'r swydd oherwydd afiechyd. Yn 1864 daeth yn olygydd cylchgrawn *Yr Eisteddfod*.

Roedd cryn fri i Greuddynfab fel beirniad llenyddol yn ei gyfnod. Roedd o blaid y mesurau rhydd newydd yn enwedig y delyneg gan ymosod ar y beirdd Neo-Glasuraidd fel Caledfryn. Gosododd ei feirniadaeth yn ei unig gyhoeddiad, *Y Barddoniadur Cymmreig*; yn ôl Saunders Lewis, hwn oedd "un o'r ychydig bethau pwysig mewn beirniadaeth Gymraeg rhwng Goronwy Owen ac Emrys ap Iwan."

Bu farw yn 1869.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Y Barddoniadur Cymmreig* (2 gyfrol, 1855, 1857)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).
2. ↑  Saunders Lewis, *Ceiriog* (Gwasg Aberystwyth, 1929).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 68738138
* LCCN: no2008056272

 |
Bardd a beirniad llenyddol oedd **William Williams** (enw barddol, **Caledfryn**, hefyd **Gwilym Caledfryn**) (6 Chwefror 1801 - 23 Mawrth 1869), a aned ym Mryn y Ffynnon, Dinbych. Roedd yn un o'r ffigyrau eisteddfodol amlycaf yn ei ddydd a gwnaeth lawer i godi safonau llenyddiaeth Gymraeg ei gyfnod.

Bywgraffiad
-----------

Hanai Caledfryn o deulu o wehyddion ym Mryn y Ffynnon. Cafodd ei addysg uwch yng Ngholeg Rotherham cyn mynd yn ei flaen i gael ei ordeinio fel gweinidog gyda'r Annibynwyr yn 1829. Roedd yn Rhyddfrydwr a Radicalydd brwd a gefnogai achosion fel *Y Gymdeithas Ymryddhau* (*Liberation Society*) a geisiai wahanu'r eglwys oddi wrth y wladwriaeth. Ceisiodd amddiffyn yr Ymneilltuwyr rhag honiadau enllibus y Comisiynwyr Addysg a gyhoeddasant yn y Llyfrau Gleision yn 1847. Treuliodd ddyddiau olaf ei oes yn ne Cymru fel gweinidog yn Y Groes-wen, Morgannwg.

Gwaith llenyddol
----------------

Roedd Caledfryn yn awdwr tair cyfrol o farddoniaeth, *Grawn Awen* (1826), *Drych Barddonol* (1839) a *Caniadau Caledfryn* (1856). Enillodd ei awdl ar ddrylliad y Rothesay Castle oddi ar arfordir Môn y Gadair iddo yn Eisteddfod Biwmares (1832).

Ceisiai safoni'r Gymraeg fel iaith lenyddol ac ysgrifennodd nifer o erthyglau a beirniadaethau eisteddfodol i geisio ryddhau barddoniaeth Gymraeg o'r arddull chwyddedig a ddaeth yn boblogaidd yn hanner cyntaf y 19g. Cyhoeddodd lyfr gramadeg pur bwysig yn 1851. Golygodd sawl cyfrol, gan gynnwys gwaith Eos Gwynedd a Robert ap Gwilym Ddu, a bu'n olygydd cylchgronau llenyddol yn ogystal.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Grawn Awen* (Llanrwst, 1826). Cerddi.
* *Drych Barddonol* (Caernarfon, 1839). Cerddi ac ysgrifau beirniadol.
* *Grammadeg Cymreig* (1851)
* *Caniadau Caledfryn* (1856). Cerddi
* *Cofiant Caledfryn*, gol. Thomas Roberts (1877). Cyfrol gofianol, sy'n cynnwys cerddi ac ysgrifau.
* *Cerddi Caledfryn*, gol. Owen M. Edwards (Cyfres y Fil, 1913). Gyda rhagymadrodd da ar fywyd yr awdwr.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 71161983
* LCCN: no2007015804
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ffilm drosedd gan y cyfarwyddwr Niels Arden Oplev yw ***Portland*** a gyhoeddwyd yn 1996. Fe'i cynhyrchwyd gan Peter Aalbæk Jensen yn Nenmarc; y cwmni cynhyrchu oedd Zentropa. Lleolwyd y stori yn Denmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg a hynny gan Niels Arden Oplev.

 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ulrich Thomsen, Iben Hjejle, Birthe Neumann, Anders W. Berthelsen, Benny Hansen, Bjarne Henriksen, Jens Albinus, Baard Owe, Søren Byder, Edith Thrane, Hans Henrik Clemensen, Hans Henrik Voetmann, Helle Dolleris, Ibi Støvring, Kurt Dreyer, Lars Bjarke, Michael Mansdotter, Karsten Geisnæs, H.C. Rørdam, Rasmus Lange a Per Jensen. Mae'r ffilm yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Scream* sef ffilm arswyd gan Wes Craven. Hyd at 2022 roedd dros fil o ffilmiau Daneg wedi gweld golau dydd. 
Henrik Jongdahl oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Henrik Fleischer sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Niels Arden Oplev ar 26 Mawrth 1961 yn Oue. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ffilm Genedlaethol Denmarc.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Niels Arden Oplev nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Dead Man Down |  | Unol Daleithiau America | 2013-01-01 |
| Drømmen |  | Denmarc | 2006-03-24 |
| *Millennium* |  | Sweden |  |
| Portland |  | Denmarc | 1996-04-19 |
| *Rejseholdet* |  | Denmarc |  |
| *Taxa* |  | Denmarc |  |
| *The Eagle* |  | Denmarc |  |
| The Girl With The Dragon Tattoo |  | SwedenDenmarcyr AlmaenNorwy | 2009-01-01 |
| *Under the Dome* |  | Unol Daleithiau America |  |
| *Worlds Apart* |  | Denmarc | 2008-02-22 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Niels Arden Oplev, director". *DragonTattooFilm.com*. Music Box Films. 2010. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 22 Mai 2010. Cyrchwyd 24 Chwefror 2014.
2. ↑  Holden, Stephen (28 Mai 1997). "Crime, Drugs, Brutality and Love". *The New York Times* (yn Saesneg). Cyrchwyd 24 Chwefror 2014.
Roedd **Syr John Talbot Dillwyn-Llewellyn, Barwnig 1af** (26 Mai 1836 – 6 Gorffennaf 1927) yn Aelod Seneddol Ceidwadol Cymreig a oedd yn nodedig am ei gysylltiadau â chwaraeon yng Nghymru.

Cefndir ac addysg
-----------------

Roedd Llewellyn yn fab i'r ffotograffydd a'r gwyddonydd John Dillwyn Llewellyn ac Emma Thomasina Talbot, merch ieuangaf Thomas Mansel Talbot a'r Fonesig Mary (née Fox Strangways) Pen-rhys, ac yn gefnder i William Henry Fox Talbot. Fe'i addysgwyd yng Ngholeg Eton a Choleg Eglwys Crist, Rhydychen.

Gyrfa wleidyddol
----------------

Roedd Llewellyn yn Uchel Siryf Morgannwg ym 1878 ac yn Faer Abertawe ym 1891.

Ym 1889 cafodd ei ethol yn un o aelodau cyntaf Cyngor Sir Forgannwg a chafodd ei ddyrchafu ar ei union yn henadur gan gael ei eil ethol fel henadur eto ym 1895. Gwnaed ef yn Farwnig, Penllergaer a Llangyfelach ym 1890.

Safodd Llywellyn fel ymgeisydd Ceidwadol yn isetholiad Gŵyr 1888. Roedd rhengoedd y Blaid Ryddfrydol wedi eu heffeithio gan ymgecru parthed dewis ymgeisydd, o'r herwydd llwyddodd Llywellyn i bolio'n dda gan gael ei drechu o drwch blewyn gan David Randell.

Wedi marwolaeth ei ewythr Lewis Llewelyn Dillwyn ym 1892 cafodd Llewellyn ei fabwysiadau fel ymgeisydd Ceidwadol ar gyfer etholaeth Tref Abertawe ond cafodd ei drechu gan yr ymgeisydd Rhyddfrydol Robert John Dickson Burnie. Safodd yn yr un etholaeth yn Etholiad Cyffredinol 1895 gan gipio'r sedd a'i dal hyd 1900, pan gafodd ei drechu eto gan ymgeisydd Rhyddfrydol

Chwaraeon
---------

Roedd cysylltiadau Llewellyn a'r byd chwaraeon yn cynnwys chware fel capten Clwb Criced De Cymru. Ym 1885 fe lwyddodd i ddisodli Iarll Jersey fel llywydd Undeb Rygbi Cymru; swydd y byddai'n dal hyd 1906, pan gafodd ei ddisodli gan Horace Lyne. Dywedodd Lyne ei hun eu bod (URC) '*wedi bod yn hynod o ffodus o gael gŵr bonheddig fel Mr JTD Llewellyn i weithredu fel llywydd* '.

Teulu
-----

Priododd Llewellyn ym 1861 a Caroline Julia, merch Syr Michael Hicks Beach, 8fed Barwnig. Priododd eu mab ieuengaf Charles aeres y teulu Venables gan ychwanegu'r cyfenw Venables at ei enw. Daeth yn aelod seneddol dros sir Faesyfed ac yn Uchel Siryf y sir honno.

Marwolaeth
----------

Bu farw Llewellyn yn 1927 a chafodd ei gladdu gyda'i wraig a wrth ymyl ei dad yn Eglwys Dewi Sant Penlle'r-gaer.

Llyfryddiaeth
-------------

* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Cardiff: University of Wales Press. ISBN 0-7083-0766-3.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Smith (1980), pg 48.

Dolenni allanol
---------------

* Hansard 1803–2005: contributions in Parliament by Sir John Dillwyn-Llewelyn Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Robert John Dickson Burnie** | **Aelod Seneddol Tref Abertawe**1895 – 1900 | Olynydd:**George Newnes** |
| Teitlau Anrhydeddus
 |
|
| Rhagflaenydd:**Herbert Lloyd** | **Uchel Siryf Morgannwg**1878-1879 | Olynydd:**Richard Knight Prochard** |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwyr Franco Citti a Sergio Citti yw ***Cartoni Animati*** a gyhoeddwyd yn 1998. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Eidal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Sergio Citti a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ennio Morricone. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Franco Citti, Olimpia Carlisi, Guerrino Crivello a Pietro De Silva. Mae'r ffilm *Cartoni Animati* yn 90 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1998. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Saving Private Ryan* sef ffilm ryfel gan Steven Spielberg a enillod 5 Oscar. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Franco Citti ar 23 Ebrill 1935 yn Fiumicino a bu farw yn Rhufain ar 11 Hydref 2005. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1961 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Franco Citti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Llinell real, gyda phwynt anfeidredd, a elwir hefyd yn "llinell dafluniol".
Mewn geometreg, pwynt dychymygol ar "ddiwedd" pob llinell yw **pwynt anfeidredd** (neu weithiau: 'pwynt ideal').

Yn y plân affin, gan gynnwys y plân Euclidaidd, ceir un pwynt anfeidredd ar gyfer pob pâr o linellau cyflin (neu 'baralel') y plân.

Mae atgydio'r pwyntiau hyn yn rhoi plân dafluniol, lle na ellir gwahaniaethu rhwng unrhyw bwynt neilltuol, pe "anghofir" pa bwyntiau a ychwanegwyd. Mae hyn yn wir am geometreg dros unrhyw faes, ac yn fwy cyffredinol, dros unhyw 'fodrwy rhannu' (*division ring*).

Yn ymarferol, mae'r pwynt anfeidredd yn cwbwlhau ac yn cau cromlin topolegol. Mewn dimensiynau uwch, mae'r holl bwyntiau anfeidredd yn ffurfio is-ofod tafluniol o un dimensiwn yn llai na'r gofod cyfan maent yn perthyn iddo. Gellir hefyd ychwanegu pwynt anfeidredd at y 'llinell cymhlyg' (sydd mewn gwirionedd yn blân cymhlyg), a thrwy hynny yn ei droi yn arwyneb caeedig a elwir yn "llinell dafluniol cymhlyg", **C**P1. Caiff hefyd ei alw'n "sffêr Riemann" pan o rhifau cymhlyg yn cael eu mapio i bob pwynt.

Yn achos y gofod hyperbolig, mae gan pob llinell ddau bwynt ideal, neilltuol. Yma, mae'r set o bwyntiau ideal yn ffurfio cwadrig.

Geometreg affin
---------------

Mewn gofod affin, neu ofod Euclidaidd o ddimensiynau uwch, pwyntiau anfeidredd yw'r pwyntiau hynny a gaiff eu hychwanegu at y gofod er mwyn cwblhau'r tafluniad cyfan. Yn ddibynnol ar ddimensiwn, gelwir y set o bwyntiau anfeidredd yn "llinell anfeidredd", "plân anfediredd" neu'r "hyper-plân anfeidredd". Ac ym mhob achos, mae'r gofod tafluniol yn un dimensiwn yn llai.

Perspectif

*Prif: Perspectif*
Mewn lluniadau a pherspectif technegol, gelwir y pwynt anfeidredd, ble mae dwy linell gyfochrog (paralel) yn 'cyfarfod' yn "ddiflanbwynt".

Geometreg hyperbolig
--------------------

Mewn geometreg hyperbolig, gelwir y pwyntiau anfeidredd yn aml yn "bwyntiau ideal". Yn wahanol i geometreg Euclidaidd ac eliptig, mae gan pob llinell ddau bwynt anfeidredd.

Mae pob llinell, ar yr anfeidredd, gyda'i gilydd yn ffurfio 'anfeidredd Cayley' neu ymyl y plân hyperbolig.

Gweler hefyd
------------

* Geometreg feidraidd
* Trawsffurfiad geometrig
* Homograffeg
* Rhif aleph

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*; gol. Bruce Griffiths a Dafydd Glyn Jones; adalwyd 11 Ionawr 2019.
2. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; Geiriadur Prifysgol Bangor; adalwyd 11 Ionawr 2019.
3. ↑  Weisstein, Eric W. "Point at Infinity". *mathworld.wolfram.com* (yn Saesneg). Wolfram Research. Cyrchwyd 28 Rhagfyr 2016.
**Umar**, yn llawn **Omar ibn al-Chattab** (Arabeg: عمر بن الخطاب ), hefyd **Omar** (ca. 584 – 3 Tachwedd 644) oedd Califf yr ymerodraeth Arabaidd o 634 hyd 644. Ef oedd yr ail o'r pedwar califf a elwir y *Rashidun*, ac roedd yn un o sahaba (cymdeithion) y proffwyd Muhammad.

Ymerodraeth y Califf Umar
Ganed ef yn Mecca. Ar y cyntaf, roedd yn gwrthwynebu Muhammad, ond yn ôl traddodiad, cafodd droedigaeth at Islam yn 616. Olynodd Abu Bakr fel Califf yn 634. Yn ystod ei deyrnasiad fel Califf, ymestynnwyd yr ymerodraeth yn fawr, trwy feddiannu Palesteina yn 637, Irac (636), Syria (636) a'r Aifft(639-642). Enillodd fuddugoliaethau dros y Sassaniaid hefyd, er mai dim ond dan ei olynydd y meddiannwyd Ymerodraeth Persia yn derfynol. Yn 644, llofruddiwyd ef gan gaethwas Cristnogol, Abu Lu'lu. Olynwyd ef gan Uthman ibn Affan.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 27868234
* LCCN: n81042737
* ISNI: 0000 0001 2125 5289
* GND: 118822810
* SUDOC: 027332578
* BNF: cb11939742h (data)
* NLA: 35881932
* NKC: jn20000701864
* CiNii: DA14825458

 |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Peter F. Bringmann yw ***Die drei Mädels von der Tankstelle*** a gyhoeddwyd yn 1997. Fe'i cynhyrchwyd gan Bernd Eichinger yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Ernst Kahl. 

 Mae'r ffilm yn 85 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1997. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Titanic* sef ffilm ramant
Americanaidd gan y cyfarwyddwr James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Peter F Bringmann ar 1 Awst 1946 yn Hannover. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Teledu a Ffilm Munich.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Peter F. Bringmann nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Aufforderung zum Tanz* |  | yr Almaen | Almaeneg | 1977-01-01 |
| Das Ö |  | yr Almaen | Almaeneg | 1980-01-01 |
| Der Schneemann |  | yr Almaen | Almaeneg | 1984-01-01 |
| Die Heartbreakers |  | yr Almaen | Almaeneg | 1983-01-21 |
| Die Sturzflieger |  | yr Almaen | Almaeneg | 1995-01-01 |
| *Tatort: Der dunkle Fleck* |  | yr Almaen | Almaeneg | 2002-10-20 |
| *Tatort: Verraten und verkauft* |  | yr Almaen | Almaeneg | 2004-09-19 |
| *Tatort: Waidmanns Heil* |  | yr Almaen | Almaeneg | 2004-02-01 |
| *Tatort: Zahltag* |  | yr Almaen | Almaeneg | 2002-03-24 |
| *Wilsberg: Ausgegraben* |  | yr Almaen | Almaeneg | 2005-11-19 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
*Thalasseus sandvicensis*
Mae'r **Fôr-wennol bigddu** (*Thalasseus sandvicensis*) yn aelod o deulu'r Sternidae, y môr-wenoliaid.

Mae tri is-rywogaeth:

* *T. s. sandvicensis* sy'n nythu ar arfordir Ewrop ac yn gaeafu ar arfordir gorllewin Affrica ac Arabia.
* *T. s. acuflavida*, sydd ychydig yn llai ac yn nythu ar arfordir dwyreiniol Gogledd America ac yn gaeafu yn y Caribî. Mae llawer o awduron yn ystyried y math hwn yn rhywogaeth ar wahân, *T. acuflavida*.
* *T. s. eurygnatha* sydd a'r pig yn felyn, yn nythu ar arfordir dwyreiniol De America o'r Ariannin i'r Caribî. Mae llawer o awduron yn ystyried y math yma yn rywogaeth ar wahan, *T. acuflavida eurygnatha*.

Mae'r Fôr-wennol bigddu yn nythu gyda'i gilydd, weithiau gannoedd neu filoedd o adar, ar yr arfordir neu ar ynysoedd. Nid yw'n ymosodol iawn, felly mae'n aml yn nythu gydag adar eraill, fel y Wylan Benddu sy'n fwy tebyg o ymosod ar unrhyw anifail neu aderyn sy'n dod yn rhy agos i'r nythod.

Pysgod bychain yw eu bwyd, sy'n cael eu dal trwy hedfan uwchben y dŵr ac yna plymio i mewn iddo pan welir pysgodyn yn agos i'r wyneb. Mae'n fwy na'r rhan fwyaf o'r môr-wenoliaid eraill, 37–43 cm o hyd a 85–97 cm ar draws yr adenydd. Gellir ei adnabod yn hawdd o'r pig, sy'n ddu gyda blaen melyn (heblaw *S. s. eurygnatha*). Mae'r coesau'n ddu, y cefn a rhan uchaf yr adenydd yn llwyd golau a'r bol yn wyn. Mae'r gynffon yn gymharol fyr, llawer byrrach na chynffon Môr-wennol y Gogledd er enghraifft. Yn yr haf mae cap du ar y pen, ond yn y gaeaf mae'r talcen yn troi'n wyn.

Mae'r Fôr-wennol bigddu yn aderyn gweddol gyffredin o gwmpas arfordir Cymru yn yr haf. Dim ond mewn un lle mae'n nythu yng Nghymru, sef Cemlyn ar Ynys Môn, ond yn y blynyddoedd diwethaf mae tua 1,500 o barau wedi nythu yno.
Mae ***The Agony and the Ecstasy*** yn ffilm ddrama hanesyddol Americanaidd o 1965 a gyfarwyddwyd gan Carol Reed ac sy'n serennu Charlton Heston fel Michelangelo a Rex Harrison fel y Pab Iŵl II. Seiliwyd y ffilm yn rhannol ar nofel fywgraffyddol o'r un enw a chyhoeddwyd ym 1961 gan Irving Stone. Mae'n delio â gwrthdaro rhwng Michelangelo a'r Pab Iŵl II yn ystod1508-1512 pan oedd Michelangelo yn peintio nenfwd y Capel Sistine. Mae hefyd yn cynnwys trac sain gan y cyfansoddwyr toreithiog Alex North a Jerry Goldsmith.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Charlton Heston, Rex Harrison, Diane Cilento, Alberto Lupo, Adolfo Celi, Tomás Milián, Alec McCowen, Andrea Giordana, Maxine Audley, Venantino Venantini, Emma Baron, Harry Andrews, Fausto Tozzi, Furio Meniconi, Marvin Miller a John Stacy. Mae'r ffilm *The Agony and The Ecstasy* yn 138 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1965. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Sound of Music* sef ffilm fiwsical rhamantus gan Robert Wise. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Leon Shamroy oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Samuel E. Beetley sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Carol Reed ar 30 Rhagfyr 1906 yn Putney a bu farw yn Chelsea ar 25 Awst 1999. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1935 ac mae ganddo o leiaf 73 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. Derbyniodd ei addysg yn The King's School Canterbury.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr yr Academi i'r Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr y Bwrdd Adolygu Cenedlaethol am y Ffilm Orau
 * Marchog Faglor

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 86% (Rotten Tomatoes)
* 6.6/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Carol Reed nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Mutiny on the Bounty* |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1962-11-08 |
| Odd Man Out |  | y Deyrnas Gyfunol | Saesneg | 1947-01-01 |
| Oliver! |  | y Deyrnas Gyfunol | Saesneg | 1968-12-17 |
| Our Man in Havana |  | y Deyrnas GyfunolUnol Daleithiau America | Saesneg | 1959-01-01 |
| The Agony and The Ecstasy |  | Unol Daleithiau Americayr Eidal | Saesneg | 1965-10-07 |
| The Man Between |  | y Deyrnas Gyfunol | Saesneg | 1953-12-10 |
| The Stars Look Down |  | y Deyrnas Gyfunol | Saesneg | 1940-01-01 |
| The True Glory |  | y Deyrnas GyfunolUnol Daleithiau America | Saesneg | 1945-01-01 |
| Trapeze |  | Unol Daleithiau America | Saesneg | 1956-01-01 |
| Y Trydydd Dyn |  | y Deyrnas Gyfunol | SaesnegAlmaeneg | 1949-09-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 7 Mai 2016.
2. 1 2  "The Agony and the Ecstasy". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Adwaith un o brif artistiaid Label Libertino
Label recordio cerddoriaeth amgen yw **Recordiau Libertino** (Saesneg: **Libertino Records**). Mae'n rhyddhau caneuon gan artistiaid sy'n canu yn y Gymraeg ac yn y Saesneg. Rhyddhawyd y traciau cyntaf yn 2017. Prif Weithredwr y label yw Gruff Owen. Ceir oddeutu 20 o artistiaid ar lyfrau'r label.

Natur
-----

Mae Libertino yn gartref hollgynhwysol i artistiaid – darperir asiant archebu/cymorth taith, cysylltiadau cyhoeddus mewnol, rheoli artistiaid yn ogystal â chymorth creadigol. Yn ôl y Prif Weithredwr, Gruff Owen, "Credaf yn gryf y dylai celf fod yn gynhwysol ac nid yn gyfyngedig gan greu cymuned ar lawr gwlad. Nod Libertino yw rhoi llwyfan i artistiaid hedfan ohono a’r wybodaeth am sut i hedfan yn llwyddiannus."

Cyd-weithio gyda Phrifysgol De Cymru
------------------------------------

Ym mis Tachwedd 2021 cyhoeddodd Prifysgol De Cymru bartneriaeth diwydiant gyda’r label. Mae'n cynnig mynediad i fyfyrwyr Cerddoriaeth i ddosbarthiadau meistr, briffiau busnes pwrpasol a gwobr i raddedigion am ragoriaeth. Cynorthwyddodd Prif Weithredwr Recordiau Libertino, Gruff Owen, gan ddod â’i brofiad i gwrs MA *Ysgrifennu Caneuon a Chynhyrchu* y Brifysgol, ar ôl helpu’r label i dyfu’n sylweddol yn y blynyddoedd diwethaf i frolio dros 20 o artistiaid o fri rhyngwladol sy’n creu a pherfformio trwy gyfrwng y Gymraeg a Saesneg.

Artistiaid
----------

Mae'r Libertino yn rhyddhau caneuon nifer o artistiaid pop a roc. Dyma'r rhai sy'n canu yn y Gymraeg (yn 2022):

* Adwaith
* Breichiau Hir
* Chroma
* Los Blancos
* Mêl
* Papur Wal
* Rogue Jones
* Sybs
* Ynys

Ymhlith y bandiau eraill mae:

* N'Famady Kouyaté

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Recordiau Libertino ar SoundCloud

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Libertino Records". Gwefan Discogs. Cyrchwyd 10 Tachwedd 2022.
2. ↑  "USW Announces Partnership with Libertino Records". Business News Wales. 23 Tachwedd 2021.
3. ↑  "Gruff Owen (LIBERTINO)". Gwefan Focus Wales. 2022. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-11-10. Cyrchwyd 2022-11-10.
4. ↑  "USW Announces Partnership with Libertino Records". Business News Wales. 23 Tachwedd 2021.
Tudalen deitl *De Revolutionibus Orbium Coelestium* (Nürnberg: Johannes Petreus, 1543), yr argraffiad cyntaf
Tudalen deitl *De Revolutionibus Orbium Coelestium* (Basel: Henricus Petrus, 1566), yr ail argraffiad
Llyfr gan Nicolaus Copernicus o'r pwysigrwydd mwyaf i hanes gwyddoniaeth oedd ***De Revolutionibus Orbium Coelestium*** ("Ynglŷn â chylchdroadau sfferau'r nef"). 
Cyhoeddwyd argraffiad cyntaf yn Nürnberg, Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig, ym 1543. Mae gan y llyfr cyflwyniad i Bab Pawl III.
Yn y gyfrol mae Copernicus yn cyflwyno ei theori heliosentrig ei theori i esbonio symudiadau'r planedau yn lle system geosentrig Ptolemi a dderbyniwyd yn gyffredinol ers oes yr Henfyd.

Dadleuodd Copernicus fod y bydysawd yn cynnwys wyth sffêr. 
Yn y sffêr mwyaf allanol oedd y sêr disymud, sefydlog; yn y canolbwynt oedd yr Haul. 
Roedd y planedau a oedd yn hysbys i seryddwyr ar y pryd yn cylchdroi o amgylch yr Haul, pob un yn ei sffêr ei hun, yn y drefn: Mercher, Gwener, Daear, Mawrth, Iau, Sadwrn. 
Fodd bynnag, roedd y Lleuad yn cylchdroi yn ei sffêr ei hun o gwmpas y Ddaear. 
Yr hyn yr ymddengys oedd chwyldro dyddiol yr Haul a sêr sefydlog o gwmpas y Ddaear mewn gwirionedd oedd cylchdro dyddiol y Ddaear ar ei echelin ei hun.

Diagram Copernicus o'r bydysawd, *De Revolutionibus Orbium Coelestium* (Nürnberg, 1543), ffolio 9v

Dolenni allanol
---------------

* *De Revolutionibus Orbium Coelestium*, argraffiad cyntaf (1543) ym Mhrifysgol Harvard
* *De Revolutionibus Orbium Coelestium*, argraffiad cyntaf (1543) yn Rare Book Room
* *De Revolutionibus Orbium Coelestium* argraffiad cyntaf (1543) yn Llyfrgell y Gyngres
* *De Revolutionibus Orbium Coelestium* ail argraffiad (1566) yn Llyfrgell y Gyngres
* *De Revolutionibus Orbium Coelestium*, trawsgrifiad y testun Lladin yn Wicidestun

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 305991592
* LCCN: n86827078
* GND: 4518712-5
* SUDOC: 061716677
* BNF: cb15103703q (data)
* NLA: 36532295
* BNE: XX3385674

 |
Llyfr Eidaleg o 1632 gan Galileo Galilei yw ***Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*** ("Deialog ynglŷn â dwy brif system y byd") sy'n cymharu system gosmolegol newydd Copernicus â system draddodiadol Ptolemi. Cyhoeddwyd y llyfr yn Fflorens gyda chaniatâd ffurfiol y Chwilys. Fe'i cysegrwyd i noddwr Galileo, Ferdinando II de' Medici, a dderbyniodd y copi printiedig cyntaf ar 22 Chwefror 1632.

Yn system Copernus, mae'r Ddaear a phlanedau eraill yn cylchdroi o gwmpas yr Haul, tra yn system Ptolemi mae popeth yn y Bydysawd yn cylchdroi o amgylch y Ddaear. Ysgrifennir y llyfr fel deialog rhwng tri chymeriad. Mae'r cyntaf, Salviati, o blaid system Copernicus, yr ail, Simplicio, o blaid Aristoteles a system Ptolemi, a'r trydydd, Sagredo, heb farn sefydlog ar y mater. Er bod y llyfr yn cyflwyno ei hun fel ystyriaeth o'r ddwy system, nid oes amheuaeth mai dehongliad Copernicus sy'n cario'r dydd.

Gwelodd yr awdurdodau eglwysig y llyfr fel ymosodiad ar y Pab Urbanus VIII ac yn erbyn dysgeidiaeth uniongred yr Eglwys Gatholig, felly yn 1633 gorfodwyd Galileo i sefyll ei brawf gan y Chwilys. Fe'i dyfarnwyd yn euog o heresi, a dedfrwyd ef i arestiad tŷ, lle bu hyd ei farwolaeth yn 1642. Rhoddwyd y *Diologo* ar *Index Librorum Prohibitorum* ("Rhestr o Lyfrau Gwaharddedig"), lle y bu hyd 1835.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The trial of Galileo: a Chronology". *UMKC* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-02-05. Cyrchwyd 5 Awst 2023.
2. ↑  Arthur Koestler, *The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe* (1959), Penguin Books, 1986 edition: ISBN 0-14-055212-X, 978014055212X 1990 reprint: ISBN 0-14-019246-8, ISBN 978-0-14-019246-9 (Saesneg)

Dolenni allanol
---------------

* *Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*, argraffiad cyntaf (1632) yn Llyfrgell y Gyngres
* *Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*, testun ar Wicidestun Eidaleg

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 173871596
* LCCN: n84211972
* GND: 1088067379
* SUDOC: 028864182
* BNF: cb120611366 (data)
* BNE: XX1922675

 |
Dramodydd, bardd, awdur straeon byrion, ac ysgrifwr o Giwba yn yr iaith Sbaeneg oedd **Virgilio Piñera** (4 Awst 1912 – 18 Hydref 1979) a ystyrir yn un o lenorion pwysicaf Ciwba yn yr 20g. Mae ei ffuglen a'i farddoniaeth yn cyflwyno byd drwy gyfrwng yr absẃrd ac anobaith.

Ganwyd yn Cárdenas yn Nhalaith Matanzas a chafodd ei fagu mewn teulu dosbarth-gweithiol. Peiriannydd rheilffordd oedd ei dad, ac athrawes ysgol oedd ei fam. Astudiodd ym Mhrifysgol La Habana, ond gwrthododd amddiffyn ei draethawd ymchwil. Dyn anodd ei drin oedd Piñera, nad oedd yn hoff o ymaelodi â grwpiau neu fudiadau, a bu'n aml yn dibynnu ar ei deulu a'i gyfeillion am arian.

Cafodd Piñera anghydfod â José Lezama Lima, ac o ganlyniad fe benderfynodd symud i'r Ariannin. Yno, cyfarfu â Jorge Luis Borges a'i gylch, a chyhoeddodd yn y cylchgronau *Anales de Buenos Aires* a *Sur*. Daeth yn gyfeillgar â'r llenor Pwylaidd Witold Gombrowicz, yr hwn a gafodd ddylanwad pwysig ar waith Piñera, er enghraifft ei nofel *La carne de René* (1952). Ymhlith ei weithiau eraill o'r cyfnod hwn mae'r gerdd hir *La isla en peso* (1943), sy'n ymwneud ag argyfwng diwylliannol Ciwba yn yr 20g, a'r gyfrol o straeon *Cuentos fríos* (1956). Roedd yn nodedig yn bennaf am ei ddramâu *avant-garde*, megis *Electra Garrigó* (1943), *Jesús*, ac *Aire frío* (1959).

Dychwelodd Piñera i Giwba yn sgil Chwyldro 1959. Bu'n digio'r awdurdodau Castroaidd yn aml yng Nghiwba am iddo wrthod cydymffurfio ag ideoleg swyddogol y llywodraeth, a chafodd ei garcharu yn 1961 am "droseddau gwleidyddol a moesol", o ganlyniad i'w ysgrifau o blaid hawliau hoywon. Er hynny, enillodd wobr lenyddol bwysicaf y wlad, Gwobr Casa de las Américas, yn 1969 am ei ddrama *Dos viejos pánicos*. Bu farw yn La Habana yn 67 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Virgilio Piñera. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 12 Medi 2019.
2. ↑  Jose Qiuroga, "Piñera, Virgilio" yn *Encyclopedia of Latin American and Caribbean Literature 1900–2003*, golygwyd gan Daniel Balderston a Mike Gonzalez (Llundain: Routledge, 2004), t. 437–8.
Athronydd o Almaenwr oedd **Max Stirner** (Johann Kaspar Schmidt; 25 Hydref 1806 – 26 Mehefin 1856) sy'n nodedig am ei syniadaeth wrth-wladolaidd a gafodd ddylanwad pwysig ar anarchiaeth yn niwedd y 19g a dechrau'r 20g a hefyd ar ddirfodaeth. Ei brif waith ydy'r llyfr *Der Einzige und sein Eigentum* (1844).

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Johann Kaspar Schmidt yn Bayreuth, Bafaria, ar 25 Hydref 1806. Astudiodd ddiwinyddiaeth, ieitheg, ac athroniaeth ym Mhrifysgol Friedrich Wilhelm, Berlin, ac yno mynychodd ddarlithoedd Georg Wilhelm Friedrich Hegel a gafodd ddylanwad mawr arno. Symudodd yn ddiweddarach i Brifysgol Erlangen.

Dychwelodd i Ferlin a gweithiodd yn athro mewn ysgol baratoi i ferched. Bu'n briod ddwywaith: i Agnes Burtz, o 1837 nes ei marwolaeth yn 1838, ac i Marie Dähnhardt o 1843 nes ysgariad yn 1846. Defnyddiodd gyfoeth ei ail wraig i ymddiswyddo a throi ei sylw at roi ei athroniaeth dan glawr. Yn y cyfnod hwn cyflawnodd ei gampwaith, *Der Einzige und sein Eigentum*, a gyhoeddwyd yn 1844 dan y ffugenw Max Stirner. Defnyddiodd arian ei wraig hefyd i hapfuddsoddi yn y diwydiant llaeth, ac o ganlyniad fe'i carcharwyd am fethu talu ei ddyledion. Dyma'r ymddygiad a berodd i Marie gael ysgariad oddi wrtho.

Wedi hynny, enillodd ei damaid yn gyfieithydd, ac efe wnaeth drosi *The Wealth of Nations* gan Adam Smith i'r Almaeneg. Cyfranodd erthyglau at y cyfnodolyn rhyddfrydol *Rheinische Zeitung*. Bu farw ym Merlin ar 26 Mehefin 1856 yn 49 oed, wedi iddo gael ei frathu gan bryf gwenwynig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Max Stirner. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 22 Medi 2019.