Symudiad tuag at ail uno Gweriniaeth Iwerddon a Gogledd Iwerddon yw'r mudiad **Iwerddon Unedig.**

Amser a meini prawf posibl y refferendwm
----------------------------------------

### Cynigion amserlen

Yn 2020, dywedodd Taoiseach Iwerddon, Micheál Martin, na ddylid cynnal refferendwm ar undod Gwyddelig am 5 mlynedd, gan ychwanegu, "Unwaith i Brexit ddigwydd, ni ddylai fod yn gatalydd ar gyfer rhywbeth fel arolwg ffin. Roeddwn i'n meddwl y byddai hynny'n rhy ymrannol a byddai ond yn gwaethygu'r tensiynau yno oherwydd Brexit ei hun".

Yn 2020, dywedodd llywydd Sinn Fein, Mary Lou McDonald, "Gadewch i ni gael Fforwm Gyfan-Iwerddon ar Undod i gynllunio ar gyfer pob agwedd ar ailuno, gan gynnwys refferendwm erbyn 2025. Yn 2022, dywedodd y byddai refferendwm yn bosibl o fewn 5 mlynedd. Ym mis Mawrth 2023, dywedodd ei bod yn disgwyl refferendwm ar undod Gwyddelig o fewn degawd. Ym mis Awst 2021, dywedodd Gerry Adams wrth Lywodraeth Iwerddon y dylai ddechrau cynllunio ar gyfer refferendwm ac y gallai un ddigwydd o fewn tair blynedd. Lawnsiodd y prif weinidog etholedig Gogledd Iwerddon, Michelle O'Neill faniffesto Sinn Fein yng Ngwesty'r Canal Court yn Newry ar 9 Mawrth 2023 a oedd yn ddogfen 16 tudalen yn cynnwys ymrwymiad i bennu dyddiad ar gyfer refferendwm undod.

Yn 2022, dwedodd arweinydd y DUP, Jeffrey Donaldson, nad oedd angen refferendwm o gwbl ar Ogledd Iwerddon ac y byddai’n hollti barn.

### Meini prawf

Ym mis Mai 2022, dywedodd y Tánaiste Leo Varadkar nad oedd y meini prawf ar gyfer refferendwm wedi'u bodloni eto a galwodd hefyd am eglurder ar y mecanwaith ar gyfer refferendwm. Galwodd Michelle O'Neill hefyd am eglurder ar y meini prawf ar gyfer refferendwm. Ym mis Medi 2022, dywedodd ysgrifennydd yr wrthblaid yng Ngogledd Iwerddon, Peter Kyle (o'r blaid Lafur) y byddai'n pennu meini prawf pleidleisio ar y ffin.

Yn etholiadau lleol Gogledd Iwerddon ym mis Mai 2023, derbyniodd y tair plaid unoliaethol fwyaf dros 38% o’r bleidlais a chafodd y pleidiau o blaid Iwerddon unedig 41% o’r bleidlais. Awgrymodd Jeffrey Donaldson nad oedd y meini prawf ar gyfer arolwg ffiniau wedi eu bodloni oherwydd bod gan unoliaethwyr fwy o seddi. Fodd bynnag, roedd hyn ond yn wir wrth eithrio unigolion annibynnolo blaid undod Iwerddon a People Before Profit. Pan ofynnwyd iddo am y meini prawf, dywedodd ysgrifennydd Gogledd Iwerddon, Chris Heaton-Harris, fod angen i’r rhai sydd â diddordeb "ddarllen Cytundeb Belfast/Gwener y Groglith, bydd yn rhoi cliw da i chi".

Ym mis Mehefin 2023, awgrymodd arweinydd yr UUP Doug Beattie hefyd nad yw'r meini prawf wedi'u bodloni ar gyfer refferendwm. Ychwanegodd y byddai adfer Cynulliad Gogledd Iwerddon yn Stormont yn atal swing o blaid Sinn Féin ac Iwerddon Unedig. Awgrymodd Ian Paisley jr nad yw'r gefnogaeth i uno Iwerddon yn ddigonol a phe bai pleidlais yn digwydd, y dylai fod angen uwch-fwyafrif a chwota o bleidleiswyr. Mae John Major hefyd wedi galw ar lywodraeth y DU i "sillafu allan" y meini prawf ar gyfer refferendwm.

1. ↑  "No Irish unity referendum for five years because of Brexit". *POLITICO* (yn Saesneg). 2020-10-22. Cyrchwyd 2023-05-10.
2. ↑  "Sinn Féin call for a United Ireland referendum by 2025 ahead of general election". *IrishCentral.com* (yn Saesneg). 2020-01-22. Cyrchwyd 2023-05-10.
3. ↑  "Irish reunification referendums 'possible in next five years', Sinn Fein leader says". *The National* (yn Saesneg). 6 May 2022. Cyrchwyd 2023-05-10.
4. ↑  "Referendum on Irish unity within a decade, Mary Lou McDonald says". *The Irish Times* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-05-10.
5. ↑  Manley, John (23 August 2021). "Gerry Adams urges Dublin to prepare for a united Ireland and says border poll could happen within three years". *The Irish News* (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 24 August 2021. Cyrchwyd 23 August 2021.
6. ↑  "Sinn Fein unveils border poll pledge at local election manifesto launch". *BelfastTelegraph.co.uk* (yn Saesneg). ISSN 0307-1235. Cyrchwyd 2023-05-10.
7. ↑  "Donaldson tells News Letter: I would stay if a united Ireland ever happened – 400 years of our blood is in Ulster's soil".
8. ↑  "Michelle O'Neill calls for clarity on criteria for calling Irish unity poll". *BelfastTelegraph.co.uk* (yn Saesneg). 2022-05-18. ISSN 0307-1235. Cyrchwyd 2023-06-10.
9. ↑  "Labour would set out border poll criteria - Peter Kyle". *BBC News* (yn Saesneg). 2022-09-25. Cyrchwyd 2023-06-10.
10. ↑  McAleer, Ryan (2023-05-23). "Heaton-Harris ducks question on criteria for border poll". *The Irish News* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-06-10.
11. ↑  "Doug Beattie: A fully functioning Stormont will stop the swing to Sinn Féin dead in its tracks".
12. ↑  "Ian Paisley: We are nowhere near the risk of a border poll - but if one ever happened there should be a turnout quota and supermajority". *News Letter*. 29 May 2023.
13. ↑  Paul, Mark (25 May 2023). "John Major: terms for UK calling Border poll in North should be spelled out". *The Irish Times* (yn Saesneg). Cyrchwyd 19 June 2023.