recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Dwyrain Nottingham** (Saesneg: *Nottingham East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Nottingham yn Swydd NottinghamEtholaeth Dwyrain Nottingham yn Swydd Nottingham
* Swydd Nottingham yn LloegrSwydd Nottingham yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1885, fe'i dilewyd ym 1955, ac fe'i ailsefydlwyd ym 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1895: Arnold Morley (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Edward Bond (Ceidwadol)
* 1906–1910: Henry Cotton (Rhyddfrydol)
* 1910–1912: James Morrison (Ceidwadol)
* 1912–1922: John Rees (Ceidwadol)
* 1922–1923: John Houfton (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: Norman Birkett (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Edmund Brocklebank (Ceidwadol)
* 1929–1931: Norman Birkett (Rhyddfrydol)
* 1931–1945: Louis Gluckstein (Ceidwadol)
* 1945–1955: James Harrison (Llafur)
* 1955–1974: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1974–1983: Jack Dunnett (Llafur)
* 1983–1992: Michael Knowles (Ceidwadol)
* 1992–2010: John Heppell (Llafur)
* 2010–2019: Chris Leslie (Llafur-Cydweithredol, wedyn Change UK)
* 2019–presennol: Nadia Whittome (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Drama-gomedi ar ffilm gan y cyfarwyddwr Nikhil Advani yw ***Efallai Na Fydd Yfory Yno*** a gyhoeddwyd yn 2003. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***कल हो ना हो*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Karan Johar a Yash Johar yn India; y cwmni cynhyrchu oedd Dharma Productions. Lleolwyd y stori yn India a chafodd ei ffilmio ym Mumbai. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Hindi a hynny gan Karan Johar. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Shah Rukh Khan, Sonali Bendre, Kajol, Dara Singh, Preity Zinta, Saif Ali Khan, Jaya Bachchan, Rani Mukherjee, Sanjay Kapoor, Lillete Dubey, Reema Lagoo a Sushma Seth. Mae'r ffilm *Efallai Na Fydd Yfory Yno* yn 187 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl* sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf wyth mil o ffilmiau Hindi wedi gweld golau dydd. 
Anil Mehta oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Sanjay Sankla sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Nikhil Advani ar 28 Ebrill 1971 ym Mumbai. Derbyniodd ei addysg yn St. Xavier's College, Mumbai.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 70% (Rotten Tomatoes)
* 7.3/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Nikhil Advani nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Batla House |  | India | Hindi | 2019-01-01 |
| *Chandni Chowk to China* |  | India | HindiCantoneg | 2009-01-01 |
| *D Day* |  | India | Hindi | 2013-01-01 |
| Efallai Na Fydd Yfory Yno |  | India | Hindi | 2003-01-01 |
| *Hero* |  | India | Hindi | 2015-01-01 |
| *Katti Batti* |  | India | Hindi | 2015-01-01 |
| Saffari Delhi |  | India | Hindi | 2012-01-01 |
| *Salaam-e-Ishq* |  | India | Hindi | 2007-01-01 |
| Ty Patiala |  | India | Hindi | 2011-01-01 |
| *Unpaused* |  | India | Hindi | 2020-12-18 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 27 Mawrth 2018.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.
3. 1 2  "Kal Ho Naa Ho". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 196917380
* GND: 4840912-1

 |
Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Dwyrain Hampshire** (Saesneg: *East Hampshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dwyrain Hampshire yn HampshireEtholaeth Dwyrain Hampshire yn Hampshire
* Hampshire yn LloegrHampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–2010: Michael Mates (Ceidwadol)
* 2010–presennol: Damian Hinds (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Mae **Moel yr Henfaes (Pen Bwlch Llandrillo Top)** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn i'r dwyrain o Landrillo rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SJ089369. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 586metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Saif ychydig i'r de o'r fam fynydd: Moel yr Henfaes.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 621 metr (2037 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mauricius ar ddarn arian *solidus*.
Ymerawdwr Bysantaidd rhwng 582 a 602 oedd **Flavius Mauricius Tiberius Augustus**, Groeg: **Maurikios** (539 - 27 Tachwedd 602).

Roedd Mauricius yn frodor o Arabissus, Cappadocia, Profodd ei hun yn gadfridog galluog yn y brwydrau yn erbyn y Persiaid o 579 ymlaen, gan ennill buddugoliaeth fawr yn eu herbyn yn 581. Y flwyddyn wedyn, priododd ferch yn ymerawdwr, Constantina. Daeth yn ymerawdwr ar 13 Awst 582.

Eifeddodd yr ymerodraeth ar gyfnod anodd, gyda thrafferthion ariannol, yr angen i dalu arian i aral yr Afariaid rhag ymosod a't rhyfel yn erbyn Persia yn parhau. Gorchfygodd y Persiaid ger Dara yn 586. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, bu rhyfel catref ym Mhersia, a rhoddodd Mauricius fenthyg byddin i roi Chosroes II ar yr orsedd. Enillodd rannau o Mesopotamia ac Armenia yn gyfnewid am ei gymorth.

Wedi cael heddwch ar ei ffîn ddwyreiniol, bu Mauricius yn ymladd yn y Balcanau, gan ad-ennill Singidunum oddi wrth yr Afariaid yn 592; ac enillodd ei gadfridog Priscus gyfres o fuddugoliaethau yn 593.

Yn 602, gorchymynodd yr ymerawdwr fod ei fyddin i dreulio'r gaeaf tu hwnt i Afon Donaw, a dechreuodd gwrthryfel dan arweiniad Phocas. Bu terfysg yng Nghaergystennin, a chymerwyd Mauricius yn garcharor wrth iddo geisio ffoi. Llofruddiwyd ef ar 27 Tachwedd, 602; dywedir i'w dri mab gael eu lladd o flaen ei lygaid yn gyntaf. Cyhoeddwyd Phocas yn ymerawdwr.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 24734390
* LCCN: n82211141
* ISNI: 0000 0001 0813 9937
* GND: 118579258
* SELIBR: 195404
* SUDOC: 028219333
* BNF: cb129792396 (data)
* BIBSYS: 8042599
* The SBN id SBLV127806 is not valid.
* BNE: XX1154743

 |
Ym maes seicoleg, **effaith Dunning–Kruger** yw'r tuedd gwybyddol mewn pobl o allu isel i dybio eu bod yn rhagorol ac meddwl bod eu gallu gwybyddol yn fwy nag ydyw. Daw'r tuedd hwn o anallu pobl o allu isel i adnabod eu diffyg gallu eu hunain. Heb yr hunanymwybod a ddaw o fetawybyddiaeth, nid yw pobl o allu isel yn gallu gwerthuso'u gallu neu anallu yn wrthrychol.

Fel y cafodd ei ddisgrifio gan y seicolegwyr cymdeithasol David Dunning a Justin Kruger yn eu hastudiaeth a gyhoeddwyd yn 1999, daw tuedd gwybyddol o oruchafiaeth dychmygol o ganlyniad i gamdybiaeth mewnol ymhlith pobl o allu isel a chamganfyddiad allanol mewn pobl o allu uchel; hynny yw, mae camdybiaeth y sawl sy'n ddi-glem o gamgymeriad ynghylch eu hunain, tra bod camganfyddiad y sawl sydd o allu uchel yn tarddu o gamgymeriad ynghylch eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Kruger, Justin; Dunning, David (1999). "Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One's Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments". *Journal of Personality and Social Psychology* **77** (6): 1121–1134. doi:10.1037/0022-3514.77.6.1121. PMID 10626367. .
Awdures o'r Almaen oedd **Emmy Hennings** (17 Ionawr 1885 - 10 Awst 1948) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur a bardd.

Bywyd
-----

Ganwyd Hennings yn Flensburg, yr Ymerodraeth Almaenaidd, ac fe'i disgrifiodd ei hun fel 'plentyn i longwr'. Roedd yn berfformiwr teithiol a fu'n teithio dros rannau helaeth o gyfandir Ewrop ac roedd hefyd yn fardd; pan oedd yn perfformio yn y Cabaret Simplizissimus ym München.

cyfarfu â'r awdur Almaenaidd, Hugo Ball, ac fe briodasant yn ddiweddarach. Ni chawsant blant gyda'i gilydd, ond roedd gan Hennings ferch o berthynas gynharach. Bu'n byw tuag at ddiwedd ei hoes yn Magaliso, y Swistir (o 1942-1948).

Bu farw mewn clinig yn Sorengo, yn y Swistir.

Gyrfa
-----

Roedd Hennings eisoes wedi cyhoeddi nifer o'i gweithiau pan ddechreuodd ei gyrfa fel perfformwraig. Ymddangosodd ei gweithiau mewn cyhoeddiadau asgell chwith megis Pan a Die Aktion. Yn 1913 fe gyhoeddodd gasgliad o straeon byrion yn ogystal o dan y teitl *Ether Poems* (neu *Äthergedichte*). Yn ddiweddarach cyfrannodd at y cylchgrawn *Revolution* a sefydlwyd gan ei gŵr, Hugo Ball, a Hans Leybold. Symudodd Hennings a Ball i Zurich yn 1915 lle bu'r ddau yn gysylltiedig â sefydlu y clwb nos artistig, y *Cabaeret Voltaire*, a oedd yn nodi dechrau mudiad Dada, sef mudiad celf avant-garde.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rugh, Thomas (1981). "Emmy Hennings and the Emergence of Zurich Dada". *Woman's Art Journal* (Woman's Art Inc.) **2** (1). JSTOR 1357892.
2. ↑  Bärbel Reetz. *Emmy Ball-Hennings: Leben im Vielleicht.* Frankfurt: Suhrkamp, 2001, p. 331-332

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 41862035
* LCCN: n50068729
* ISNI: 0000 0001 1821 5366
* GND: 118665855
* SELIBR: 38440
* SUDOC: 02890236X
* BNF: cb12064195f (data)
* BIBSYS: 22042
* ULAN: 500069330
* HDS: 028179
* NKC: mub2016915656
* TLS: Emmy\_Ball-Hennings
* SIKART: 4023638

 |
Bwrdeistref fetropolitan yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Doncaster** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Doncaster*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 568 km², gyda 311,890 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Fetropolitan Rotherham i'r de-orllewin, Bwrdeistref Fetropolitan Barnsley i'r gorllewin, Gorllewin Swydd Efrog, Gogledd Swydd Efrog a Dwyrain Swydd Efrog i'r gogledd, Swydd Lincoln i'r dwyrain, a Swydd Nottingham i'r de-ddwyrain.

Bwrdeistref Fetropolitan Doncaster yn Ne Swydd Efrog
Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan De Swydd Efrog, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Rhennir y fwrdeistref yn 43 o blwyf sifili, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Doncaster, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Askern, Bawtry, Conisbrough, Edlington, Hatfield, Mexborough, Stainforth, Tickhill a Thorne.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 29 Awst 2020
Mae **Glas Tulaichean - Meall a' Choire Bhuidhe** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Pitlochry i Braemar a Blairgowrie yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NO062710. Y fam-fynydd yw Glas Tulaichean.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Marilyn, Corbett Top of Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Glas Tulaichean - Carn Dearg (copa gogleddol)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Pitlochry i Braemar a Blairgowrie yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NO036731. Y fam-fynydd yw Glas Tulaichean.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gair y ffisegydd am **foment** neu **foment o rym** ydy **trorym** (Saesneg: *torque*) sef tueddiad grym i droi gwrthrych o gwmpas echel, ffwlcrwm neu golyn. Gair y peiriannydd mecanyddol ydy "moment", sy'n ein hatgoffa o air tebyg mwy cyffredin sef "momentwm" er bod hwnnw'n gysyniad cwbl wahanol. Caiff ei feur gan yr uned SI rhyngwladol newton-metr (symbol: N m).

Os medrwn ddisgrifio amlygiad grym fel tynnu neu wthio yna medrwn ddisgrifio moment fel dirdroi, troad sgriw neu gylchdroi. Pan ydym yn tynhau neu'n llacio bollt efo sbaner rydym yn defnyddio moment. Gan fod dau enw, ceir hefyd dau symbol. Y symbol am trorym ydy'r llythyren Roegaidd *τ*, a'r symbol am "moment" ydy M. Yn America, dim ond y gair *torque* a ddefnyddir.

Mae'r grym a roddir ar lifer, wedi ei luosi gan y pellter o golyn y lifer yn cael ei ddisgrifio fel moment.

Fe'i cynrychiolir gyda symbolau fel:

{\displaystyle {\boldsymbol {\tau }}=\mathbf {r} \times \mathbf {F} \,\!}
{\displaystyle \tau =rF\sin \theta \,\!}
Yn ôl y Testament Newydd, **Joseff Caiaffas** (fl. 18 - 37 OC) oedd yr archoffeiriad y dygwyd Iesu o Nasareth o'i flaen i sefyll ei brawf. Roedd yn fab-yng-nghyfraith i Annas.

Archoffeiriad Judaea oedd Caiaffas. Yn wreiddiol, prif offeiriad y Lefitiaid, yr offeiriadaeth a oedd yn ddisgynyddion o lwyth Lefi, oedd yr archoffeiriad Iddewig. Erbyn cyfnod y Rhufeiniaid, yr archoffeiriad hwnnw oedd pennaeth gwladwriaeth Judaea. Roedd yn cael ei apwyntio gan y Rhufeiniaid.

Mae Caiaffas yn enwog am ei ran yn hanes croeshoelio Iesu o Nasareth fel y'i adroddir yn y Testament Newydd. Bradychwyd Iesu gan Jiwdas Iscariot a chafodd ei arestio gan heddlu'r archoffeiriad yng ngardd Gethsemane a'i ddwyn o flaen Caiaffas. Fel pennaeth y Sanhedrin, roedd yn awyddus i dawelu'r dyfroedd am fod perygl y byddai'r Iddewon yn codi mewn gwrthryfel yn erbyn y Rhufeiniaid a dwyn dinistr ar y genedl Iddewig. Roedd yn well aberthu un Iddew na gweld colli popeth. Yn ôl y Testament Newydd, ceisiodd Caiaffas ac Annas dwyllo Iesu i ddweud cabledd. Pan gyfaddefodd ei fod "y Meseia a addewyd", rhwygodd Caiaffas ei ddilad fel arwydd o glywed cabledd a farnwyd Iesu yn euog gan y Sanhedrin. Ond doedd ganddynt ddim grym i'w ddeddfrydu ac felly cafodd ei arwain o flaen Pontius Pilat.

Crist o flaen Caiaphas. Paentiad gan Bachiacca, 16g
Ar ôl y Groeshoeliad, dywedir fod Caiaffas wedi parhau i erlid y Cristnogion cynnar. Ymddangosodd y seintiau Pedr ac Ioan o'i flaen am wneud miraglau yn y Deml. Rhoddwyd Sant Steffan i farwolaeth ganddo. Anfonodd Saul (Sant Paul) i Ddamascus i geisio atal ymlediad y grefydd newydd.

Ond ceir anghysondebau mawr yn yr hanes ac mae rhai ysgolheigion Beiblaidd yn amau fod hanes y prawf o flaen Caiaffas, yn enwedig, wedi cael ei ychwanegu yn ddiweddarach er mwyn rhoi'r bai i gyd ar yr Iddewon yn lle'r Rhufeiniaid (roedd nifer o'r Cristnogion cynnar yn ddinesyddion Rhufeinig).

Ffynhonnell
-----------

* J. C. J. Metford, *Dictionary of Christian lore and legend* (Thames & Hudson, 1983).
Rhywogaeth o adar yw **Glas y Dorlan** (*Alcedo atthis*) sy'n gyffredin trwy'r rhan fwyaf o Ewrop a rhannau o Asia ac Affrica. Nid yw'n aderyn mudol fel rheol, ond yng ngogledd Ewrop mae'n symud tua'r de yn y gaeaf. Mae'n perthyn i deulu'r *Alcedinidae* o fewn urdd y *Coraciiformes*. 

Penbwl mewn pig.
*Alcedo atthis*
Fel yr agryma'r enw, mae'r rhan fwyaf o'r aderyn yn las. Mae'n aderyn gweddol fach, gyda hyd o tua 19 cm (7.5 modfedd). Mae'n byw ar bysgod bach ac anifeiliad bychan eraill sy'n cael eu dal trwy blymio i mewn i'r dŵr a dal y pysgod yn ei big. Fel rheol mae'n eistedd ar frigyn neu rywle cyfleus arall uwchben y dŵr i ddisgwyl am gyfle i blymio. Bydd wedyn yn dychwelyd gyda'r pysgodyn i'r brigyn, ei daro amryw o weithiau yn erbyn y brigyn neu rywbeth caled arall i'w ladd os yw'n bysgodyn gweddol fawr, ac yna ei lyncu. Mae'n hoffi afonydd sy'n llifo'n weddol araf neu byllau, ond mae'n rhaid i'r dŵr fod yn weddol glir iddo fedru gweld ei brae.

Mae'n nythu mewn twll yn y dorlan, sy'n cael ei wneud gan yr adar eu hunain fel rheol, er y gall ddefnyddio hen dwll aderyn neu anifail arall os bydd un ar gael. Nid yw'n adeiladu nyth, dim ond dodwy wyau ym mhen pellaf y twll.
Mae **Glas Maol - Meall Odhar** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; cyfeiriad grid NO156773. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae copa Glas Maol - Meall Odhar yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Mam fynydd y copa hwn ydy Glas Maol.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
**Elen Egryn** oedd enw barddol **Elin** (neu **Elinor**) **Evans** (1807–1876), bardd Cymraeg o Lanegryn, Meirionnydd. Hi oedd un o'r menywod gyntaf i gael llyfr wedi ei gyhoeddi yn y Gymraeg.

Bywgraffiad
-----------

Roedd Elen Egryn yn ferch i Ellis Humphrey Evans, ysgolfeistr pentref, a'i wraig. Cafodd ei magu yng ngorllewin Cymru, ym mhentref bach Llanegryn, ac yna yn sir Feirionnydd, lle dysgodd i ysgrifennu barddoniaeth yn blentyn. Symudodd i Lerpwl yn 1840, ond yn fuan dychwelodd i Fachynlleth nid nepell o'i thref enedigol. Yno yn 1850 creodd y casgliad *Telyn Egryn*, gan ddod y ferch gyntaf erioed i gyhoeddi llyfr seciwlar yn y Gymraeg. Er na dderbyniodd yr un faint o sylw a beirdd gwrywaidd y dydd, mae ei gwaith yn cael ei ystyried i fod yn garreg filltir yn hanes llên menywod yng Nghymru. Mae'n cyflwyno ystod eang o gerddi sy'n cwmpasu profedigaeth, cyfeillgarwch, alltud ac iselder, ac yn bwrpasol wedi creu argraff o'r safonau moesol uchel oedd yn cael eu mwynhau gan ferched Cymru. Mae ei barddoniaeth yn nes at waith beirdd o'r 18g na beirdd o oes Fictoria a'i dilynodd hi am ei bod yn defnyddio iaith oedd wedi ei wreiddio yn y cyfnod cyn- canoloesol.

Hefyd yn 1850, mewn ymateb i gyhoeddiad y Llyfrau Gleision oedd yn beirniadu moesau rhydd ac ymddygiad merched Cymru, cyhoeddodd Evan Jones (1820-1852)  *Y Gymraes* a aeth ati i amddiffyn egwyddorion uwch menywod Cymru. Cyfrannodd Elen Egryn gyflwyniad barddol i'r rhifyn cyntaf, lle galwodd i ferched i godi "*goruwch gwarth a dirmyg cas*".

Gwaith
------

* Egryn, Elen (1998). *Telyn Egryn*. Honno. ISBN 978-1-870206-30-3.

Gweler hefyd
------------

* Brad y Llyfrau gleision

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Davies, John; Jenkins, Nigel; Baines, Menna (2008). *The Welsh Academy encyclopaedia of Wales*. University of Wales Press. t. 269. ISBN 978-0-7083-1953-6.
2. ↑  Stephens, Meic (1998). *The new companion to the literature of Wales*. University of Wales Press. t. 229. ISBN 978-0-7083-1383-1.
3. ↑  Gramich, Katie. "Orality and Morality: Early Welsh Women's Poetry". Acume: Oral and Written History. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-04-13. Cyrchwyd 1 April 2016.
4. ↑  "*Telyn Egryn*". Honno. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-04-10. Cyrchwyd 1 Ebrill 2016.
5. 1 2  Aaron, Jane (2010). *Nineteenth-Century Women's Writing in Wales: Nation, Gender and Identity*. University of Wales Press. tt. 94–. ISBN 978-0-7083-2287-1.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 14262556
* LCCN: nb98056365

 |
Prydyddes o Ynys Môn oedd **Elen Gwdman** (fl. 1609). Ychydig iawn a wyddys amdani. Tybir ei bod yn perthyn i is-gangen o deulu'r Woods o ardal Tal-y-llyn, yng ngogledd-orllewin Môn. Mae hi'n enghraifft brin o fardd o ferch yn y cyfnod modern cynnar.

Dim ond un gerdd ganddi sydd wedi goroesi, ond mae ei chrefft sicr yn dangos bod Elen yn arfer cyfansoddi barddoniaeth. Anghyffredin iawn hefyd yw testun y gerdd, sy'n gân serch ddi-flewyn ar dafod i ddyn ifanc o'r enw Edward Wyn (m. 1637) o Fodewryd. Ymddengys fod Edward yn rhy fonheddig i ferch o statws cymdeithasol Elen ac aflwyddiannus fu ei charwriaeth. Cwyna Elen am ei anffawd ar ôl i Edward orfod priodi merch arall oedd yn gymar mwy addas iddo.

Llyfryddiaeth
-------------

* Unig gerdd Elen Gwdman: Nesta Lloyd (gol.), *Blodeugerdd Barddas o'r Ail Ganrif ar Bymtheg*, cyf.1 (Cyhoeddiadau Barddas, 1993), cerdd 9.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Nesta Lloyd (gol.), *Blodeugerdd Barddas o'r Ail Ganrif ar Bymtheg*, Cyfrol I (Cyhoeddiadau Barddas, 1993).
Etholaeth seneddol yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Efrog Allanol** (Saesneg: *York Outer*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Efrog Allanol yng Ngogledd Swydd EfrogEtholaeth Efrog Allanol yng Ngogledd Swydd Efrog
* Gogledd Swydd Efrog yn LloegrGogledd Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Julian Sturdy (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gogledd Warrington** (Saesneg: *Warrington North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Warrington yn Swydd GaerEtholaeth Gogledd Warrington yn Swydd Gaer
* Swydd Gaer yn LloegrSwydd Gaer yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Doug Hoyle (Llafur)
* 1997–presennol: Helen Jones (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Mae **Eleri Morgan** yn actores a chomedïwraig Cymraeg a Saesneg ei hiaith. Magwyd hi yn ardal Aberystwyth ac mae bellach yn byw yng Nghaerdydd ar ôl cyfnod yn Llundain.

Bywgraffiad
-----------

Magwyd Eleri yn ardal Aberystwyth gan fynychu Ysgol Gyfun Gymunedol Penweddig ac yna astudio yn yr Arts Education School yn Llundain. Yn ogystal ag actio a gwaith comedi mae'n athrawes ioga.

Actio
-----

Bu Eleri'n actio mewn amryw o ddramâu llwyfan. Mae wedi actio rhannau 'Alice' yn *Henry V* yn theatr The Globe, Llundain; Masie yn *Honest* yn theatr Alma Vale, Bryste a throsleisio i BBC Wales ymysg rhannau eraill.

Mae hefyd wedi ymddangos ar gyfresi drama teledu, gan gynnwys *Y Gwyll* a *Decline and Fall*.

Comedi
------

Mae wedi perfformio yng Ngŵyl Ffrinj Abertawe 2017 fel rhan o sesiwn gomedi. a Gŵyl Gomedi Caerlŷr gydag Esyllt Sears. Bu'n perfformio set Gymraeg yng Ngŵyl Gomedi Aberystwyth yn 2018. Mae hi hefyd wedi perfformio yn sesiynau comedi Stand Up For Wales.

Mae'n un o gyflwynwyr cyfres pytiau a dramodig arlein BBC Wales, *Sesh*.

Dolenni
-------

* Eleri Morgan ar Facebook
* Eleri Morgan ar Twitter
* Eleri Morgan ar wefan Internet Movie Database
* Golygfeydd Comedi gan Turtle Canyon Comedy, cyfres ymwybyddiaeth 'Who are You Wearing?'

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Gogledd Hackney a Stoke Newington** (Saesneg: *Hackney North and Stoke Newington*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Hackney a Stoke Newington yn Llundain FwyafEtholaeth Gogledd Hackney a Stoke Newington yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1979: David Weitzman (Llafur)
* 1979–1987: Ernie Roberts (Llafur)
* 1987–presennol: Diane Abbott (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Etholaeth seneddol yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Gogledd Stockton** (Saesneg: *Stockton North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd Stockton yn yr hen ardal ClevelandEtholaeth Gogledd Stockton yn yr hen ardal Cleveland
* Cleveland yn LloegrCleveland yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–2010: Frank Cook (Llafur)
* 2010–presennol: Alex Cunningham (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr**

Berwick-upon-Tweed **·** 
Bishop Auckland  **·** 
Blaydon **·** 
Blyth Valley  **·** 
Canol Newcastle upon Tyne **·** 
Canol Sunderland **·** 
Darlington **·** 
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·** 
De Stockton **·** 
Dinas Durham **·** 
Dwyrain Newcastle upon Tyne **·** 
Easington **·** 
Gateshead **·** 
Gogledd Durham **·** 
Gogledd Glannau Tyne **·** 
Gogledd-orllewin Durham **·** 
Gogledd Newcastle upon Tyne **·** 
Gogledd Stockton **·** 
Hartlepool **·** 
Hexham **·** 
Houghton a De Sunderland **·** 
Jarrow **·** 
Middlesbrough **·** 
Redcar **·** 
Sedgefield **·** 
South Shields **·** 
Tynemouth **·** 
Wansbeck **·** 
Washington a Gorllewin Sunderland
Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gogledd St Helens**  (Saesneg: *St Helens North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gogledd St Helens yng Nglannau MerswyEtholaeth Gogledd St Helens yng Nglannau Merswy
* Glannau Merswy yn LloegrGlannau Merswy yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: John Evans (Llafur)
* 1997–2015: Dave Watts (Llafur)
* 2010–presennol: Conor McGinn (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Clawr un o lyfrau yng nghyfres *Llyfrau Lloerig*, sef *Arswyd Fawr!* wedi'i sgwennu a'i ddylunio gan Elwyn Ioan.
Arlunydd, chartwnydd ac awdur yw **Elwyn Ioan** (ganwyd 1947) sy'n adnabyddus am ddarlunio nifer fawr o lyfrau Cymraeg. Dyfeisiodd y gyfres Cadwgan a sawl cyfres arall i blant.

Bywgraffiad
-----------

Cafodd Elwyn ei eni ym Mhen-bont Rhydybeddau ger Aberystwyth. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Trefeurig ac Ysgol Ramadeg Ardwyn, Aberystwyth cyn mynd ymlaen i astudio yng Ngholeg Celf Caerfyrddin. Cychwynnwyd gwasg newydd Y Lolfa yn 1967 gan Robat Gruffudd ac ymunodd Elwyn yn 1968 fel yr aelod cyntaf o'r staff. Am ddegawdau bu'n cyfrannu at gylchgronau fel *Lol*, *Wcw* a chylchgronau'r Urdd a chafodd sawl cartŵn yn y cylchgrawn *Private Eye*.

Wedi 18 mlynedd gyda'r Lolfa mae bellach yn gweithio ar liwt ei hun.

Yn Ngŵyl Bedwen Lyfrau Crymych 2008 cyflwynwyd tlws Cyfraniad Oes i'r Diwydiant Cyhoeddi iddo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Gwobr 'annisgwyl' i Elwyn*  , BBC Cymru, 7 Mai 2008.  Cyrchwyd ar 22 Medi 2016.
2. ↑   Gwobr Cyfraniad Oes i Elwyn Ioan. Cyngor Llyfrau Cymru. Adalwyd ar 22 Medi 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 70505522
* LCCN: n88614952
* ISNI: 0000 0000 2972 5356

 |
Mae’r llyfr **Metamorffosis** yn addasiad o *Die Verwandlung gan* yr awdur Franz Kafka. Mae'r testun wedi'i gyfieithu ac addasu ar gyfer dysgwyr Cymraeg. Fe'i gyhoeddwyd gan Iawn.Cymru.

Y gwaith a’r awdur
------------------

Ysgrifennwyd y gwreiddiol yn Almaeneg ac fe’i cyhoeddwyd yn gyntaf yn 1915 mewn cylchgrawn llenyddol misol. 

Mae'r stori'n adrodd hanes Gregor Samsa sydd yn deffro un bore i ddarganfod ei fod wedi'i newid i mewn i rhyw fath o bryf ffiaidd. Nid yw'r rheswm dros y newid byth yn cael ei egluro. Wrth geisio deall beth sydd wedi digwydd iddo mae Gregor yn disgrifio ymateb ei deulu a sut mae ei gyflwr newydd yn codi arswyd arnyn nhw. Mae’r gwaith wedi profocio dehongliadau di-ri. 

Daeth waith Kafka yn hynod o ddylanwadol yn ystod ail hanner yr 20 ganrif gan ysbrydoli nifer fawr o ysgrifenwyr, beirdd ac artistiad cerddorol.

Cyfieithiadau
-------------

Mae’r *Metamorffosis* yn un o weithiau enwocaf Kafka ac wedi'i gyfieithu i nifer fawr o ieithoedd y byd. 

Mae’n bosib gyfieithu teitl y llyfr *Die Verwandlung* fel 'Y Cyfnewid' neu 'Y Metamorffosis'. 

Cyfieithwyd y fersiwn iaith Sbaeneg yn gyntaf gan yr awdur enwog Jorge Luis Borges yn 1935. 

Mae brawddeg agoriadol y bennod gyntaf yn yr Almaeneg wreiddiol, a sut i gyfieithu i beth mae Gregor bellach wedi newid iddo, wedi cael eu hastudio a'u trafod ledled y byd. Mae llawer o gyfieithiadau yn dweud fod Gregor wedi'i gyfnewid i bryf. Ond yn y fesiwn gwreiddiol mae'r geiriau Almaeneg *ungeheures Ungeziefer* yn awgrymu ei fod yn 'fermin anferthol' neu 'ysglyfaeth enfawr'.

Fersiwn i ddysgwyr Cymraeg
--------------------------

Mae'r addasiad Cymraeg 2021 wedi'i anelu at ddysgwyr Cymraeg lefel ganolradd ac yn defnyddio geirfa a ffurfiau gramadegol wedi'u symleiddio. Mae pob tudalen y llyfr yn cynnwys help i'r dysgwyr deall y geiriau a berfau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-03-06. Cyrchwyd 2021-03-17.
Gwleidydd comiwnyddol o Hwngari oedd **Béla Kun** (20 Chwefror 1886 – 1938?) a fu'n arweinydd ar Weriniaeth Sofietaidd Hwngari (1919).

Ganed i deulu o dras Iddewig mewn pentref ger Szilágycseh yn rhanbarth Transylfania, Awstria-Hwngari, a leolir heddiw yn Rwmania. Yn ei ieuenctid, bu'n weithgar yn y Blaid Ddemocrataidd Gymdeithasol yn Nhransylfania ac yn ddiweddarach ym Mwdapest. Fe'i galwyd i fyddin Awstria-Hwngari ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, ac ym 1916 cafodd ei ddal yn garcharor rhyfel yn Rwsia. Ymunodd â'r Bolsieficiaid a chafodd ei hyfforddi mewn tactegau chwyldroadol gan Lenin, ac yn sgil cwymp y Pwerau Canolog yn Nhachwedd 1918 fe ddychwelodd i Hwngari. Cyhoeddodd Kun bapur newydd comiwnyddol a sefydlodd Plaid Gomiwnyddol Hwngari ar 20 Rhagfyr 1918. Er iddo gael ei garcharu yn Chwefror 1919 gan lywodraeth Mihály Károlyi, Arlywydd Gweriniaeth Gyntaf Hwngari, parhaodd i arwain y Blaid Gomiwnyddol a chyhoeddi propaganda chwyldroadol o'i gell. Yn ystod Rhyfel Hwngari a Rwmania, ceisiodd Kun gynhyrfu'r bobl drwy addo y byddai'n sicrhau cymorth oddi ar yr Undeb Sofietaidd i fwrw lluoedd Teyrnas Rwmania allan o'r wlad.

Rhyddhawyd Kun o'r carchar ar 20 Mawrth 1919 ac ar 21 Mawrth fe'i penodwyd yn gomisâr dros faterion tramor yn llywodraeth glymblaid y Comiwnyddion a'r Democratiaid Cymdeithasol. Kun oedd arweinydd Hwngari am 19 wythnos, ac yn y cyfnod hwnnw fe lwyddodd i adennill tiriogaeth oddi ar Tsiecoslofacia a Rwmania. Gorchmynnai carthiad gwleidyddol i gael gwared ag aelodau cymedrol y llywodraeth, ond collodd Kun gefnogaeth y werin am iddo wladoli ystadau'r bendefigaeth yn hytrach na'u hailddosbarthu. O ganlyniad, methodd y cyflenwad bwyd a throdd y fyddin yn erbyn y llywodraeth, a gwympodd ar 1 Awst 1919. Ffoes Kun i Fienna. Bu i'w gyfnod cythryblus arwain at ddyfodiad y cenedlaetholwr ceidwadol, Miklós Horthy i ddod yn rhaglaw ar Hwngari hyd ddiwedd yr Ail Ryfel Byd.

Symudodd i'r Undeb Sofietaidd a gweithiodd yn un o brif swyddogion y Comintern. Treuliodd Kun y 1920au yn ymgyrchu dros chwyldroadau yn Awstria a'r Almaen. Yn ystod y Carthiad Mawr cafodd ei gyhuddo o "Drotscïaeth" a'i ddienyddio.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Béla Kun. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 28 Mai 2020.
Mae **Moelypenmaen** yn fryn gerllaw pentref Bodfuan yn Llŷn, Gwynedd, sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 27 Tachwedd 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.23 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Roedd **Dorothy Dunnett** OBE (ganwyd Halliday; 25 Awst 1923 – 9 Tachwedd 2001) yn nofelydd ac arlunydd Albanaidd sy'n fwyaf adnabyddus am ei ffuglen hanesyddol. Roedd Dunnett yn fwyaf enwog am ei chwe chyfres nofel a osodwyd yn ystod yr 16eg ganrif, sy'n ymwneud â'r anturiaethwr ffug "Francis Crawford o Lymond". 

Cafodd Dunnett ei geni yn Dunfermline. Addysgwyd hi yn Ysgol Uwchradd i Ferched James Gillespie yng Nghaeredin. Dechreuodd ei gyrfa fel swyddog y wasg yn y gwasanaeth sifil. Cyfarfodd â'i gŵr, Syr Alastair Dunnett, yn y gwaith. Fe briodon nhw ym 1946.

Bu farw Dunnett yng Nghaeredin, yn 78 oed.

Nofelau
-------

Cyfres o chwe nofel yw The *Lymond Chronicles*, wedi'u gosod yn Ewrop a Môr y Canoldir yng nghanol yr unfed ganrif ar bymtheg, sy'n dilyn bywyd a gyrfa uchelwr o'r Alban, Francis Crawford o Lymond, o 1547 hyd 1558. 

Cyfres o wyth nofel hanesyddol yw *Tŷ Niccolò* a osodwyd yn y Dadeni Ewropeaidd o ddiwedd y bymthegfed ganrif. Prif gymeriad y gyfres yw bachgen talentog o enedigaeth ansicr sy'n codi i uchelfannau bancio masnach Ewropeaidd a chynllwynio gwleidyddol rhyngwladol. 

Ysgrifennodd Dunnett *King Hereafter*, nofel hir am Macbeth, brenin yr Alban ym 1982. Fe’i gosodwyd yn Orkney a’r Alban yn y blynyddoedd ychydig cyn goresgyniad Lloegr gan William y Gorchfygwr. 

Ysgrifennwyd y gyfres o wefrwyr dirgel "Johnson Johnson" dros gyfnod hir, rhwng 1968 a 1983. Cyhoeddwyd y llyfrau o dan yr enw Dorothy Halliday.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Magnus Linklater (15 Tachwedd 2001). "Dorothy Dunnett". *The Guardian* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2 Tachwedd 2021.
2. ↑  "The Books". *Cymdeithas Dorothy Dunnett* (yn Saesneg). Cyrchwyd 24 Mehefin 2018.
Carreg hynafol yn Ninas Llundain yw **Carreg Llundain** (Saesneg: *London Stone*), y dywedir y defnyddiai'r Rhufeiniaid hi fel y man cychwyn i fesur pob pellter yn nhalaith Britannia. Mae wedi'i gosod o fewn fframwaith carreg gyda gril haearn arno ar fur adeilad siop yn Stryd Cannon, yn Ninas Llundain.

Hanes a thraddodiad
-------------------

Ni wyddys os ydyw'r stori amdani yn wir neu beidio am fod hanes cynnar y garreg yn ddirgelwch, ond mae gan y garreg hanes a thraddodiad hir. Ers canrifoedd mae wedi cael ei ystyried yn ganolog i fodolaeth Llundain ei hun. Byddai pobl yn trafod busnes a thyngu llwon yno. Roedd datganiadau swyddogol yn cael eu cyhoeddi yno hefyd. Dywedir fod Jack Cade, arweinydd gwrthryfel y werin yn erbyn Harri VI o Loegr yn 1450, wedi taro ei gleddyf ar y garreg fel symbol o sofraniaeth pan gyrhaeddodd ei luoedd y ddinas; ar ôl gwneud hynny, cyhoeddodd ei hun yn "Arglwydd y Ddinas".

Symudwyd y garreg o'i safle gwreiddiol yng nghanol Stryd Canon. Dywedir ei fod yn garreg fwy sylweddol yn y gorffennol. Cafodd ei gosod ym mur Eglwys St Swithin a goroesodd fomio'r eglwys honno yn yr Ail Ryfel Byd, heb niwed.

Cysylltir y garreg â diogelwch dinas Llundain ei hun; yn ôl yr hen ddihareb, "*So long as the stone of Brutus is safe, so long shall London flourish*". Cyfeiriad yw hyn at y chwedl am sefydlu Llundain ('Caerdroea Newydd') gan Frutus, yn ôl yr *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy; daeth pobl i gredu fod y garreg yn perthyn i'r allor a gododd Brutus yn Llundain, yn ôl y ffug-hanes.

Yn ddiweddar, penderfynwyd dymchwel yr adeilad a bu dyfodol y garreg yn ansicr. Bwriedir ei diogelu dros dro yn Amgueddfa Llundain.

Safle'r garreg (2005)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  BBC

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) \*Gwybodaeth a lluniau ar wefan *The Modern Antiquarian*