recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Finchley a Golders Green** (Saesneg: *Finchley and Golders Green*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Finchley a Golders Green yn Llundain FwyafEtholaeth Finchley a Golders Green yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2010: Rudi Vis (Llafur)
* 2010–presennol: Mike Freer (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Arlunydd Americanaidd oedd **Paul Peter Piech** (11 Chwefror 1920 – 31 Mai 1996).

Ganed yn Brooklyn, Dinas Efrog Newydd, i rieni Wcreinaidd. Astudiodd yng ngholeg celf y Cooper Union ym Manhattan, ac yn 1937 aeth i weithio yn arlunydd graffig i Dorlands Advertising Agency. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fe wasanaethodd yn Lluoedd Awyr Byddin yr Unol Daleithiau a chafodd ei anfon i Gaerdydd. Yno bu'n paentio lluniau o ferched ar awyrennau'r fyddin. Priododd Piech â nyrs a bydwraig Gymreig o'r enw Irene Tomkins yn 1947, a chawsant un ferch. Arhosodd ym Mhrydain am weddill ei oes ac elwodd ar grant i gyn-filwyr i astudio yng Ngholeg Celf Chelsea.

Gweithiodd Piech yn gyfarwyddwr artistig i W.S. Crawfords Advertising o 1951 i 1968. Yn 1959, sefydlodd Taurus Press i gynhyrchu printiau leino a phosteri a oedd yn llawn testun, nifer ohonynt yn protestio yn erbyn anghyfiawnderau cymdeithasol. Wedi iddo adael W.S. Crawfords, gweithiodd Piech yn arlunydd graffig ar ei liwt ei hun, ac addysgodd mewn sawl ysgol gelf gan gynnwys Chelsea, Coleg Printio Llundain, ac Ysgol Gelf Caerlŷr.

Yn ystod degawd olaf ei fywyd, bu'n byw ym Mhorthcawl ac yno fe gynhyrchodd cyfres o brintiau am lenorion Cymreig, gan gynnwys Saunders Lewis, D. J. Williams, Harri Webb, a Waldo Williams.
Bu farw ym Mhorthcawl yn 76 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  (Saesneg) Lottie Hoare, "Obituary: Paul Peter Piech", *The Independent* (4 Gorffennaf 1996). Adalwyd ar 25 Chwefror 2020.
2. ↑  "Yr artist rhyngwadol ddisgynodd mewn cariad gyda llên Cymru", BBC Cymru Fyw (25 Chwefror 2020). Adalwyd ar 25 Chwefror 2020.
Roedd **Paul Louis Adrien Henri Hymans**, neu'n fwy cyffredin **Paul Hymans** (Ganer Ixelles/Elsene 23 Mawrth, 1865 - marw, Nice, 8 Mawrth 1941) yn wleidydd o Wlad Belg a oedd yn gysylltiedig â'r Blaid Ryddfrydol. Ef oedd ail Lywydd Cynghrair y Cenhedloedd, a dychwelodd i wasanaethu fel Llywydd yn y blynyddoedd 1932-33.

Gyrfa
-----

Daeth yn gyfreithiwr a darlithydd ym Mhrifysgol Rydd Brwsel. Fel gwleidydd penodwyd yn Weinidog Materion Tramor Gwlad Belg o 1918 tan 1920 (ac eto o 1927 i 1935), yn Weinidog Cyfiawnder o 1926 i 1927, ac yn aelod o Cyngor y Gweinidogion o 1935 i 1936 Ym 1919, ynghyd â Charles de Broqueville ac Emile Vandervelde, cyflwynodd bleidlais gyffredinol i bob dyn (dyn, pleidlais) ac addysg orfodol.

Wedi'r Rhyfel Mawr
------------------

Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, bu'n cynrychioli Gwlad Belg yng Nghynhadledd heddwch Paris, 1919-1920. Daeth niwtraliaeth Gwlad Belg i ben a daeth y cyntaf yn y ciw i dderbyn iawndal gan yr Almaen am y Rhyfel. Serch hynny, dim ond darn bychan o dir Almaenig yr enillodd Gwlad Belg wedi'r Rhyfel a gwrthodwyd ei galwad am i'r cyfan o Lwcsembwrg a rhan o'r Iseldiroedd gael eu gwobrwyo i'r wlad, ond fe enillodd Gwlad Belg reolaeth mandad dros drefeigaethau Almaenig Rwanda a Burundi yng Nghanolbarth Affrica.

Helpodd Paul Hymans ffurfio undeb tollau Gwlad Belg a Lwcsembwrg (Undeb Economaidd Gwlad Belg-Lwcsembwrg) yn 1921 (a barhaodd nes 1972 a'i ddiwedaru eto yn 1982 a thrachefn yn 1992) a chwaraeodd ran bwysig yn y broses o negodi Cynllun Dawes ym 1924. Yn 1928, llofnododd y Cytundeb Briand-Kellogg ar gyfer Gwlad Belg.

Rhwng 1920 ac 1921 ac o 1932 hyd 1933 bu'n Llywydd Cynghrair y Cenhedloedd ac yn 1914 fe'i benodwyd yn weinidog Gwladol. O 1924 i 1925, o 1927 i 1934 ac o 1934 i 1935 yr oedd unwaith eto'n Weinidog Materion Tramor, o 1926 i 1927 yn Weinidog Cyfiawnder ac o 1935 hyd 1936 Gweinidog Heb Bortffolio. Fel Gweinidog Tramor cwblhaodd gytundeb milwrol gyda Ffrainc

Roedd yn Brotestant, yn aelod o'r Seiri Rhyddionsaer maen, ac yn aelod o gyfrinfa *Les Amis Philanthropes* yn *Grand Orient Belgique* ym Mrwsel. 

Claddwyd Paul Hymans ym mynwent Ixelles ym Mrwsel.

Hymans a Mudiad Cenedlaethol Fflemeg
------------------------------------

Roedd Hymans yn elyniaethus i'r *Frontbeweging* (Mudiad y Ffrynt) mudiad a dyfwyd gan ddeallusion Fflemeg yn ystod y Rhyfel Mawr oedd yn galw am hawliau ieithyddol, cyfansoddiadol a diwylliannol i siaradwyr Iseldireg Fflandrys. Roedd hefyd yn gwrthwynebu amnest ar gyfer gweithredwyr, rhyddhau August Borms (oedd o blaid cydweithio gyda'r Almaenwyr i ennill hawliau cenedlaethol i'r Fflemiaid). Roedd Hymens yn erbyn gwireddu'r *Minimumprogram* Fflemaidd - sef y galwadau mwyaf sylfaenol i'r iaith ac hunaniaeth Fflemeg yng Nglwad Belg, sef, rhaglen van Cauwelaert´s o statws uniaith Iseldireg i Fflandrys; a pheth hunanlywodraeth i Fflandrys.

Paul Hymans a Chymru
--------------------

Ymatebodd Hymans i Neges Heddwch ac Ewyllus Da Cymru i'r Byd 1925 a drefnwyd gan Gwilym Davies ac Undeb Cymru o Gynghrair y Cenhedloedd. a sydd, ers yr 1950au, yn cael eu drefnu gan yr Urdd.

Dolenni
-------

* Bedd Paul Hymans

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pendew wyneb aur** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pendewion wyneb aur) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pachycare flavogrisea***; yr enw Saesneg arno yw *Golden-faced pachycare*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. flavogrisea*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pendew wyneb aur yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pendew wyneb aur** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Sianel neu ddyffryn afonol nad ydyw bellach yn trosglwyddo arllwysiad, nac yn rhan o’r system ddraenio gyfredol, yw **palaeosianel**. Gall palaeosianeli fodoli fel sianeli sych amlwg ar wyneb y gorlifdir, wedi eu llenwi yn rhannol gyda dyddodion yn ystod llifogydd, neu wedi eu gorchuddio yn llwyr â dyddodion ac i’w gweld fel nodweddion mewn cyfresi dyddodol. Yn aml, datguddir croesdoriadau palaeosianeli wrth i’r afon gyfredol erydu’n ochrol a mudo ar draws y gorlifdir. Mae cyfuniadau o nodweddion sianel a gorlifdir fel barrau, dyddodion croniant ochrol (*lateral accretion deposits*) yn gysylltiedig â’r palaeosianeli hyn. Trwy ddefnyddio perthnasau empirig sydd ar gael ar gyfer afonydd y presennol, mae modd defnyddio mesuriadau o nodweddion y palaeosianeli hyn er mwyn amcangyfrif nodweddion eraill ar gyfer palaeosianeli (Williams, 1988). Er enghraifft, trwy ddefnyddio mesuriadau o led yr afon, tonfedd yr ystum, siâp y croestoriad a natur y dyddodion, mae modd amcangyfrif arllwysiad cyforlan ar gyfer afonydd y gorffennol (i gyfnodau penodol os oes modd defnyddio technegau dyddio fel dyddio radiocarbon neu ymoleuedd i ddyddio’r dyddodion). Datblygodd Dury (1977) hafaliadau er mwyn amcangyfrif arllwysiad cyforlan y gorffennol (Qb) trwy ddefnyddio mesuriadau o led (w) a thonfedd ystumiau (λ) palaeosianeli:

Qb = (w/2.99)1.81
Qb = (λ/32.86)1.81
Newidiwyd y berthynas uchod er mwyn cael cymarebau o werthoedd y newidynnau yn y gorffennol (llythrennau breision) a’r presennol (llythrennau bychain):

Q/q = (W/w)1.81
Trwy hyn gellir cael syniad uniongyrchol o unrhyw newid rhwng y gorffennol a’r presennol. Wedi dweud hyn, gall fod yn anodd mesur lled ac arwynebedd croesdoriad paleosianeli yn ddigon cywir os nad yw’r palaeosianeli wedi eu cadw’n ddigonol.

Yn ogystal, gellir asesu faint o ynni oedd ar gael yn y system afonol yn y gorffennol ac a oedd y sianel wedi ei dominyddu gan lwyth crog neu lwyth garw. Trwy edrych ar strwythurau dyddodol y barrau yn y palaeosianeli gellir amcangyfrif cyfeiriad a chyflymder y llif. Gellir amcangyfrif y straen croesrym ar wely’r afon drwy edrych ar ddosbarthiad maint y dyddodion yn ogystal. Mae technegau arsylwi o bell (er enghraifft *Light Detection and Ranging* – LiDAR, a radar sy’n treiddio i’r ddaear) yn arbennig o ddefnyddiol er mwyn adnabod lleoliad paleosianeli a nodweddion fel lled a dyfnder.

Llyfryddiaeth
-------------

* Charlton, R (2009) *Fundamentals of fluvial geomorphology*, Routledge, Abingdon, 223 tt.
* Dury, G.H. (1977) Underfit streams, retrospect, perspect and prospect, Yn Gregory, K.J. (Gol) *River Channel Changes*, John Wiley and Sons, Chichester, tt. 281–293.
* Knighton, D. (1998) *Fluvial forms and processes: a new perspective*, Arnold, Llundain, 376 tt.
* Nash, D.J. (2000) Palaeochannel, In Thomas, D.G. a Goudie, A. (Gol) *The Dictionary of Physical Geography*, Blackwell, Rhydychen, t. 203.

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod Palaeosianel ar yr Esboniadur, adnodd addysgiadol agored gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY-SA 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pengwin barfog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pengwiniaid barfog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pygoscelis antarctica***; yr enw Saesneg arno yw *Bearded penguin*. Mae'n perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*) sydd yn urdd y *Sphenisciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. antarctica*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pengwin barfog yn perthyn i deulu'r Pengwin (Lladin: *Spheniscidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pengwin barfog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Foel Cae'rberllan** neu **Foel Cae'r Berllan** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH676082. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 169 m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 380 metr (1247 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Logo PartnerIAITH Aman Tawe
Sefydlwyd Cynllun Hybu’r Gymraeg **(PartnerIAITH) Aman Tawe** yn 2011 o ganlyniad i ddadansoddiadau ystadegol ac ymchwil manwl gan y Fwrdd yr Iaith Gymraeg, a chyhoeddwyd adroddiad yn amlinellu’r heriau o ran y Gymraeg o fewn yr ardal, yn ogystal â chynigion ar gyfer camau gweithredu arbennig i adfer y sefyllfa.

Cefndir
-------

Ar ddechrau’r cynllun, bu’r Bwrdd yn gweithio’n agos a’r Mentrau Iaith lleol – Bro Dinefwr, Castell Nedd Port Talbot a Brycheiniog i gynllunio ar gyfer datblygu model newydd o weithio ar y cyd a hynny mewn ardal o arwyddocâd ieithyddol arbennig. Derbyniodd Mentrau Iaith Bro Dinefwr a Chastell Nedd Port Talbot grantiau i gyflogi dau swyddog i weithio’n benodol ar y Cynllun, gyda gyllideb ychwanegol ar gyfer cynnal prosiectau. Cyflogwyd dau swyddog gan Fwrdd yr Iaith yn cwblhau’r tîm o bedwar o swyddogion. Rhannwyd dyletswyddau rheoli’r Cynllun rhwng Rheolwr Rhanbarth y De Orllewin (Bwrdd yr Iaith Gymraeg) a Phrif Swyddogion y Mentrau lleol.

### Amcanion

Seiliwyd y Cynllun ar yr amcanion canlynol:

* Cynllunio a gweithredu’n strategol o fewn ardal o arwyddocâd ieithyddol
* Cynnal ystod o brosiectau ar sail profiad y cyfnod diwethaf ym maes cynllunio ieithyddol a datblygu cymunedol
* Gweithio’n agos a phobl yn eu cymunedau ag ymateb i anghenion a dyheadau lleol
* Gweithio’n agos a’r prif bartneriaid o fewn yr ardal a sicrhau cydweithio effeithiol
* Gweithio’n agos a’r Awdurdodau lleol - creu egni o blaid y Gymraeg ar draws y ffiniau sirol, ac ar wahanol lefelau
* Dylanwadu ac adnabod cyfleoedd o fewn rhaglenni a strategaethau lleol, sirol a chenedlaethol
* Gweithredu ar sail ymchwil a thystiolaeth Meysydd Strategol

Erbyn hyn, mae'r prosiect yn gweithredu ar sail pedwar maes strategol penodol sef;

* Teuluoedd a Phlant
* Pobl Ifanc
* Hamdden a Chymdeithasol
* Y Gweithle

Llwyddiannau
------------

Mae nifer o brosiectau llwyddiannus wedi eu rhedeg o fewn ardaloedd Aman Tawe ers sefydlu'r prosiect. Mae rhai o'r rhai mwyaf llwyddiannus yn cynnwys; ymgyrch Cymraeg yn Gyntaf gyda busnesau; gweithio gyda rhieni i newid eu harferion iaith; cynllun Radio Aman Tawe; a llawer mwy o weithgareddau cymdeithasol.

Ar hyn o bryd, mae swyddogion y Fentrau Iaith lleol yn dal i fod yn weithredu'n dwys yn ardal. Maent yn ceisio annog pontio i ysgolion uwchradd cyfrwng Cymraeg, yn ogystal â chynnig amryw o weithgareddau cymunedol a chymdeithasol er mwyn annog rhieni i barhau i gefnogi addysg cyfrwng Cymraeg i'w plant.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Cynyddu nifer y cymunedau lle defnyddir y Gymraeg fel prif iaith". *Llywodraeth Cymru*. 4 Rhagfyr 2013. Cyrchwyd 10 Mawrth 2020.
Mae **Foel-boeth (596m)** yn gopa mynydd a geir yn Arenig i'r gogledd o Lyn Celyn ger y Bala, Gwynedd; cyfeiriad grid SH864430. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 555metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 596 metr (1955 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Pentref i'r de-ddwyrain o dref Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yn agos i ystad ddiwydiannol y dref, ydy **Pentre Maelor**. Mae'r pentref yn rhan o gymuned Abenbury ac ym Mhentre Maelor y mae mwyafrif poblogaeth y gymuned yn byw. Mae'r afon Clywedog yn llifo ychydig i'r de o'r pentref.

Cafodd Pentre Maelor ei sefydlu ym 1947 fel ystad dai er mwyn darparu llety i weithwyr o ffatrïoedd yn yr ardal. Mae'r pentref wedi cadw ei cynllun gwreiddiol, sy'n cynnwys clo canolog petryalog ac 'adenydd' cysylltiedig o dai, gyda pob un ohonyn yn cael ei hadeiladu o gwmpas gofod gwyrdd.

Roedd yr ardal leol yn cael ei adnabod yn wreiddiol fel 'Pilgrim's Place' oherwydd ei defnydd fel lle claddedigaeth ar gyfer anghydffurfwyr. 'Pilgrim Way' yw enw un o strydedd yr ystad.

Mae 'Maelor' yn enw'r pentref yn cyfeirio at enw hanesyddol yr ardal sydd bellach yn Fwrdeistref Sirol Wrecsam.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, adeiladwyd ffatri a oedd yn cynhyrchu cordit ar gyfer y rhyfel ar ddarpar safle'r pentref.

Yn 2017 adeiladwyd Carchar Berwyn nid nepell o Bentre Maelor, ar safle hen ffatri.  

Cofrestrwyd yr ystad yng Nghofnod Henebion Cenedlaethol Cymru gyda'rhif NPRN 409234.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Pentre Maelor - A Brief History - Abenbury Community Council". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-01-29. Cyrchwyd 2022-05-17.
2. 1 2  "Pente Maelor Housing Estate, Wrexham - Coflein".
Clawr argraffiad poblogaidd o *Fanny Hill* a ddaeth allan yn UDA yn 1910
Nofel erotig yn yr iaith Saesneg gan John Cleland (1709 - 1789) yw ***Fanny Hill*** (teitl llawn arferol: *Fanny Hill, or, Memoirs of a Woman of Pleasure*; hefyd *Memoirs of a Woman of Pleasure*). Mae'n un o'r nofelau erotig enwocaf ac yn garreg filltir yn hanes llenyddiaeth erotig.

Ar ôl cyrraedd sefyllfa o barchusrwydd a moeth, mae arwres y nofel yn edrych yn ôl ar ei gyrfa gynnar a'r anturiaethau amharchus digon a ddaeth i'w rhan. Cyrhaeddasai Fanny Hill strydoedd Llundain yn ferch ifanc unig, tlawd a diniwed. Mae'n syrthio i ddwylo dyn sy'n ei rhoi i weithio mewn puteindy, ond dim ond ar ôl iddi ddianc oddi wrtho i weithio mewn *maison* i bobl dda eu byd y mae hi'n dechrau sylweddoli ei grym ac yn elwa o'i sefyllfa. Erbyn iddi gyrraedd ei deunaw oed mae ganddi ddigon wrth gefn i fedru priodi â'i chariad a byw yn ddedwydd.

Clawr gan Édouard-Henri Avril, Paris 1906
Mae'r fersiwn derfynol o *Fanny Hill* yn ffrwyth carchariad yr awdur yng ngharchar y Fflyd am fod mewn dyled (Chwefror 1748 - Mawrth 1749). Roedd Cleland eisoes wedi ysgrifennu fersiwn ddrafft a gylchredai ymhlith ei gyfeillion. Cafodd y nofel ei chyhoeddi mewn dwy gyfrol dan y teitl *Memoirs of a Woman of Pleasure* yn 1748 a 1749, cyn i Cleland gael ei ryddhau. Bygythwyd mynd â'r awdur a'r cyhoeddwyr i'r gyfraith, ond ar ôl iddynt dalu dirwy o £100 ddaeth y mater i ben. Cyhoeddwyd talfyriad o'r ddwy gyfrol yn 1750 a dyma'r ffurf arferol heddiw. Dim ond yn ddiweddar iawn y mae cyhoeddwyr wedi mentro argraffu'r testun heb ei sensro — cafodd argraffiad ei wahardd mor ddiweddar â 1963 ng ngwledydd Prydain.

Mae'n nofel rymus sy'n cyfuno elfennau llenyddol ac athronyddol ar un llaw gyda delweddu erotig - masweddol weithiau - cofiadwy ar y llaw arall, ac arwres anghyffredin sydd o flaen ei hoes.

Llyfryddiaeth
-------------

Hyd yn hyn (2015), ni chafwyd cyfieithiad Cymraeg.

Yr argraffiad mwyaf cyfleus o'r testun Saesneg llawn efallai, heb ei sensro, yw'r un a geir yn y gyfres 'Penguin Popular Classics' (mewn print).

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Fabian Möhrke yw ***Philipp*** a gyhoeddwyd yn 2010. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Philipp*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Maxim Juretzka yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Fabian Möhrke. 

 Mae'r ffilm *Philipp (Ffilm)* yn 40 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inception* sef ffilm wyddonias
llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Fabian Möhrke ar 26 Chwefror 1980 yn Berlin. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 15 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Fabian Möhrke nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Die Bestatterin – Die unbekannte Tote* |  | yr Almaen | Almaeneg |  |
| *Eichwald, MdB* |  | yr Almaen | Almaeneg |  |
| *Frau Jordan stellt gleich* |  | yr Almaen | Almaeneg | 2019-09-23 |
| *Herr und Frau Bulle: Abfall* |  | yr Almaen | Almaeneg | 2020-05-16 |
| Millionen |  | yr Almaen | Almaeneg | 2013-01-01 |
| *Ms. Temme Is Looking for Happiness* |  | yr Almaen |  |  |
| Philipp |  | yr Almaen | Almaeneg | 2010-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Gwefan rwydweithio cymdeithasol yw **Facebook**, yn debyg i Bebo a MySpace. Yn anffurfiol, defnyddir yr enw **Gweplyfr** arno yn y Gymraeg.

Hanes
-----

Pan lansiwyd Facebook yn 2004 gan Mark Zuckerberg, roedd aelodaeth wedi ei gyfyngu i fyfyrwyr Prifysgol Harvard, ac yna fe ehangwyd i sawl prifysgol arall yn yr Unol Daleithiau. Yn raddol ehangwyd yr aelodaeth i unrhyw un oedd â chyfeiriad e-bost sefydliad addysgol (e.e. .edu, .ac.uk, ayyb) ar draws y byd, ac yn 2006 agorwyd y wefan i unrhyw berson. Mae'r defnyddwyr yn creu pwll o Ffrindiau ac yn danfon gwybodaeth a negeseuon at ei gilydd neu eu gosod ar eu tudalennau.

Ym Medi 2012, roedd gan Facebook dros biliwn o ddefnyddwyr, a chredir bod 8.7% o'r rheiny yn rhai ffug.

### Achos llys

Yn 2007 aed a Mark Zuckerberg i'r llys gan gwmni ConnectU.com gan honni ei fod wedi dwyn eu syniad nhw am y wefan, ac wedi oedi datblygiad eu gwefan nhw'n fwriadol wrth weithio iddynt yn 2003.

Nodweddion
----------

* Mae'n rhaid cofrestru â Facebook cyn cael mynediad i'r wefan.
* Gellir dewis ymuno â rhwydweithiau a seilir ar leoliad daearyddol (gwladwriaeth, gwlad neu ddinas), sefydliad addysg neu gyflogwr.

Ieithoedd Facebook
------------------

Yn 2008 fel rhan o ddatblygiad Facebook ychwanegwyd rhyngwyneb amlieithog o ddewis y defnyddiwr. Ymhlith yr ieithoedd y gellir eu defnyddio mae'r canlynol:

* Cymraeg
* Saesneg
* Sbaeneg
* Catalaneg
* Norwyeg
* Almaeneg
* Tsieceg
* Tsieinëeg
* Daneg
* Ffinneg
* Eidaleg
* Iseldireg
* Pwyleg
* Rwsieg
* Swedeg
* Tyrceg
* Portiwgaleg (Brasil)
* Siapaneg
* Coreg

Preifatrwydd a diogelwch
------------------------

Cafwyd sawl cwyn am ddiffyg preifatrwydd ar Facebook. Yn 2010, datgelwyd fod nifer o raglenni fel gemau ar Facebook yn hel gwybodaeth bersonol a bod rhai'n eu pasio ymlaen (neu eu gwerthu) i gwmnïau eraill. Roedd hyn yn digwydd hyd yn oed ar ôl i ddefnyddwyr Facebook ddewis lefel diogelwch gwybodaeth uchaf posib. Roedd y wybodaeth a "ffermiwyd" felly'n cynnwys enwau go iawn, cyfeiriadau a gwybodaeth bersonol arall. Ym mis Hydref 2010, ar ôl wynebu bygythiad o gael achos llys yn eu herbyn yn yr Unol Daleithiau, mynnodd Facebook eu bod wedi cymryd camau i atal hynny.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gweplyfr y flwyddyn".
2. ↑  Carlson, Nicholas (5 Mawrth 2010). "*At Last – The Full Story Of How Facebook Was Founded*". *Business Insider*.
3. ↑  "*Facebook Tops Billion-User Mark*". *The Wall Street Journal*. New York. 4 Hydref 2012. Cyrchwyd 4 Hydref 2012.
4. ↑  "*Facebook: About 83 million accounts are fake*". *USA Today*. Cyrchwyd 4 Awst 2012.
5. ↑  (Saesneg)  Facebook site faces fraud claim.
6. ↑  "Facebook applications raise new privacy concerns again" Archifwyd 2010-11-19 yn y Peiriant Wayback. ar wefan European Digital Rights, 20.10.2010.

Dolenni
-------

* Gwefan Facebook, fersiwn Cymraeg
* Prif safle Facebook
Diagram o'r ffwythiant *f' o'r parth pinc* X *i'r cyd-barth* Y*. Mae'r hirgrwn melyn o fewn* Y *yn dynodi delwedd o* f*. Gelwir y ddau, y cyd-barth a'r ddelwedd, weithiau'n "yr amrediad o* f*".*
O fewn y ddamcaniaeth setiau anffurfiol (mewn mathemateg), **parth y ffwythiant** neu'n syml, **parth**, yw'r set o fewnbynnau neu werthoedd argiau (*argument values*) sy'n diffinio'r ffwythiant. Hynny yw, mae'r ffwythiant yn darparu allbwn neu werth ar gyfer aelod o'r parth. O droi hyn ar ei sawdl: mae'r set o werthoedd mae'r ffwythiant yn ei gymryd fel allbwn yn cael ei alw'n "ddelwedd o'r ffwythiant", sydd weithiau'n cael ei alw fel "amrediad y ffwythiant".

Er enghraifft, parth cosin yw'r set o bob rhif real; ond, dim ond y rhifau sy'n fwy na sero neu'n hafal i sero yw parth yr ail isradd, (gan anwybyddu rhifau cymhlyg yn y ddwy achos yma).

Os yw parth y ffwythiant yn is-set o rifau real, a bod y ffwythiant yn cael ei gynrychioli mewn system gyfesurynnol Cartesaidd, yna cynrychiolir y parth ar echelin-x.

Diffiniad ffurfiol
------------------

Os yw ffwythiant {\displaystyle f\colon X\to Y}, yna'r set {\displaystyle X} yw **parth** {\displaystyle f}; y set {\displaystyle Y} yw cyd-barth {\displaystyle f}. Yn y mynegiant {\displaystyle f(x)}, {\displaystyle x} yw'r **ymresymiad** a {\displaystyle f(x)} yw'r **gwerth**. Gellir ystyried yr ymresymiad fel aelod o'r parth a ddewisir yn "fewnbwn" i'r ffwythiant, a'r gwerth yn "allbwn" pan gymhwsir y ffwythiant i'r aelod hwnnw o'r parth.

Delwedd (neu amrediad) {\displaystyle f} yw'r set o bob gwerth, a dybir gan {\displaystyle f} am bob {\displaystyle x} posib; dyma'r set {\displaystyle \left\{f(x)|x\in X\right\}}. Gall delwedd {\displaystyle f} fod yr un set a'r cyd-barth neu gall fod yn set briodol (*proper subset*) ohoni. Mae fel arfer yn llai na'r cyd-barth; hi yw'r cyd-barth os a dim ond os yw {\displaystyle f} yn ffwythiant ardafliadol (*surjective function*).

Mae diffiniad da o ffwythiant yn mapio pob elfen o'i barth i elfen o'i gyd-barth. Er enghraifft, nid oes gan y ffwythiant {\displaystyle f} sy'n cael ei ddiffinio gan

{\displaystyle f(x)={\frac {1}{x}}}
unrhyw werth ar gyfer {\displaystyle f(0)}. Felly, ni all y set o bob rhif real, {\displaystyle \mathbb {R} }, fod yn barth iddi. Mewn achosion fel hyn diffinnir y ffwythiant naill ai fel {\displaystyle \mathbb {R} \setminus \{0\}} neu drwy ddiffinio {\displaystyle f(0)} yn fwy penodol.

O ymestyn y diffiniad o {\displaystyle f} i

{\displaystyle f(x)={\begin{cases}1/x&x\not =0\\0&x=0\end{cases}}}
yna diffinnir *f* ar gyfer pob rhif real, a'i barth yw {\displaystyle \mathbb {R} }.

Gellir cyfyngu unrhyw ffwythiant i is-set o'i barth. Ysgrifennir y cyfyngiad {\displaystyle g\colon A\to B} i {\displaystyle S}, lle mae {\displaystyle S\subseteq A}, fel {\displaystyle \left.g\right|\_{S}\colon S\to B}.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Paley, Hiram; Weichsel, Paul M. (1966). *A First Course in Abstract Algebra*. Efrog Newydd: Holt, Rinehart and Winston. t. 16.
Un o wyth cwmwd canoloesol Cantref Gwarthaf yn ne-orllewin Cymru oedd **Peuliniog**. Yn wreiddiol yn rhan o deyrnas Dyfed, daeth yn rhan o deyrnas Deheubarth. Heddiw mae tiriogaeth y cwmwd yn gorwedd yn bennaf yn Sir Gaerfyrddin.

Cantref Gwarthaf a'i gymydau
Gorweddai Peuliniog yng ngogledd-orllewin a chanolbarth Cantref Gwarthaf. Roedd yn ffinio ag Efelffre ac Amgoed i'r gorllewin, rhan o gantref Emlyn i'r gogledd, cymydau Elfed ac Ystlwyf i'r dwyrain, a chwmd Talacharn i'r de, gyda'r tri olaf yn rhan o Gantref Gwarthaf ei hun.

Prif ganolfan y cwmwd yn yr Oesoedd Canol oedd Sanclêr, a ddaeth yn ganolfan strategol bwysig i'r Normaniaid yn ne-orllewin Cymru.

Yn bwysicach o safbwyt Cymreig oedd y ffaith fod clas hynafol yr Hendy-gwyn ar Daf yn gorwedd ym Mheuliniog. Dan nawdd yr Arglwydd Rhys ap Gruffudd, datblygodd abaty Sistersaidd y Tŷ Gwyn i fod yn ganolfan grefyddol a diwylliannol fawr; oddi yno sefydlwyd canghennau Abaty Ystrad Fflur, Abaty Ystrad Marchell ac Abaty Cwm-hir. Claddwyd y bardd Dafydd Nanmor yn y Tŷ Gwyn.

Gweler hefyd
------------

* Cantrefi a chymydau Cymru
* Cantref Gwarthaf
Roedd **Percy Mansell Jones** (11 Ebrill 1889 – 24 Ionawr 1968) yn Athro Ffrangeg o Gymru.

Ganwyd Percy yng Nghaerfyrddin yn fab i Arnaud Johnson Jones a'i wraig. Dechreuodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg y Frenhines Elizabeth yng Nghaerfyrddin cyn mynd ymlaen i ennill gradd anrhydedd o'r radd flaenaf yn Ffrangeg ym 1908 ym Mhrifysgol Aberystwyth. Yn ddiweddarach aeth ymlaen i ennill gradd meistr. Ar ôl ei gyfnod yn Aberystwyth, mynychodd Goleg Balliol, Rhydychen, lle enillodd B.Litt.

Daeth yn ddarlithydd mewn gwahanol brifysgolion, gan arbenigo mewn llenyddiaeth a hanes Ffrengig a barddoniaeth Ffrengig fodern. Fe gafodd swydd fel darlithydd ym Mhrifysgol Aberystwyth, Coleg Prifysgol De Cymru, Prifysgol Caergrawnt a Chaerdydd. Fe'i penodwyd yn Athro Ffrangeg ym Mhrifysgol Bangor ym 1937 ac aeth ymlaen i gynnal swydd yr Athro Llenyddiaeth Ffrengig Fodern cyntaf ym Mhrifysgol Manceinion ym 1951. Ym 1960, cafodd ei anrhydeddu a Gradd Anrhydedd D.Litt o Brifysgol Cymru, a ddyfarnwyd iddo yn fuan wedi iddo ymddeol.

Roedd Percy Jones yn arbenigo mewn barddoniaeth modern Ffrengig a oedd yn darparu sensitifrwydd a dealltwriaeth naturiol i wahanol feirdd Ffrengig. Er enghraifft, bu'n astudio beirdd fel Emile Verhaeren a Baudelaire. Amlygir hyn yn ei lyfr *The Oxford Book of French Verse*, a gyhoeddwyd ym 1957. Yn ogystal ag angerdd am farddoniaeth Ffrengig, ysgrifennodd amryw o draethodau sy'n tynnu sylw at ei ddiddordeb mewn deall meddyliau Ffrangeg a materion cyfoes. Y traethodau hyn yw: *French Introspectives* (1937), *The Background of Modern French Poetry* (1951) a *Tradition and Barbarism* (1930).

Bu farw ar 24 Ionawr 1968.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Jones, P. Mansell (Percy Mansell), 1889-1968 @ SNAC". *snaccooperative.org*. Cyrchwyd 2018-01-03.
2. ↑  "The National Library of Wales :: Dictionary of Welsh Biography". *yba.llgc.org.uk*. Cyrchwyd 2018-01-03.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 27440837
* LCCN: n50041074
* ISNI: 0000 0001 0882 5312
* GND: 172171385
* SUDOC: 080918441

 |
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Schizophyllaceae* yw'r **Ffwng dail arian** (Lladin: ***Chondrostereum purpureum***; Saesneg: *Silverleaf Fungus*). Mae'r teulu *Schizophyllaceae* yn gorwedd o fewn urdd yr Agaricales.

Disgrifiwyd ac enwyd y tacson yma'n wreiddiol gan y naturiaethwr Christiaan Hendrik Persoon.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Schizophyllaceae
-----------------------------------------

Mae gan **Ffwng dail arian** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Chaetocypha oudemansii* | Chaetocypha oudemansii |  |
|
| *Chaetocypha pallida* | Chaetocypha pallida |  |
|
| *Chaetocypha palmarum* | Chaetocypha palmarum |  |
|
| *Chaetocypha paraguayensis* | Chaetocypha paraguayensis |  |
|
| *Chaetocypha parasitica* | Chaetocypha parasitica |  |
|
| *Chaetocypha peckii* | Chaetocypha peckii |  |
|
| *Chaetocypha pelargonii* | Chaetocypha pelargonii |  |
|
| *Chaetocypha pendula* | Chaetocypha pendula |  |
|
| *Chaetocypha perexigua* | Chaetocypha perexigua |  |
|
| *Chaetocypha perpusilla* | Chaetocypha perpusilla |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Ffwng dail arian** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwleidydd o'r Alban yw **Paul Monaghan** (ganwyd 11 Tachwedd 1966) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Caithness, Sutherland ac Easter Ross; mae'r etholaeth yn Ucheldir yr Alban, yr Alban. Cynrychiola Blaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed ym Montrose cyn symud gyda'i deulu i Inverness, yn ddwy oed. Derbyniodd Radd Cyntaf gydag anrhydedd ym Mhrifysgol Sterling am waith ar Gymdeithaseg a Seicoleg, cyn cwbwlhau Doethuriaeth mewn Polisiau Cymdeithasol. Mae'n aelod o Gymdeithas Seicoleg Prydain a Chymrawd o Sefydliad Arweinyddiaeth a Rheolaeth (*Institute of Leadership and Management*)..

Monaghan oedd sefydlydd ymgyrch Ucheldir yr Alban dros Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014. Ar hyn o bryd mae'n byw yn Contin, Swydd Ross gyda'i deulu. Bu'n aelod o'r SNP er 1994.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Paul Monaghan 15831 o bleidleisiau, sef 46.3% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +27.1 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 3,844 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Munro, Ally (8 Mai 2015). "SNP win Caithness, Sutherland and Easter Ross". *The Scotsman*. Johnston Press. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-09-24. Cyrchwyd 9 Mai 2015.
2. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
3. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Diod feddwol sy'n tarddu o Rwsia yw **fodca** (Rwseg: *водка*, *vodka*). Diod ddi-liw ydyw, sy'n cael ei gwneud o rawn megis rhyg a gwenith, neu datws. Caiff y ddiod ei distyllu, a weithiau gwneir hyn sawl tro.

Fel arfer mae gan fodca gynnwys alcohol o rhwng 35% a 50% yn ôl unedau cyfaint. Mae'r fodca Rwsaidd, Lithiwanaidd a Pwylaidd yn 40% (80 prawf alcohol). Gellir priodoli hyn i safonau cynhyrchu fodca Rwsiaidd a gyflwynwyd gan Alexander III ym 1894. Yn ôl yr Amgueddfa Fodca ym Moscow, darganfu'r cemegwr Rwsaidd Dmitri Mendeleev (a oedd yn fwyaf adnabyddus am ei waith yn datblygu'r Tabl Cyfnodol) mai'r canran perffaith o alcohol yn ei farn ef oedd 38. Fodd bynnag, am fod gwirodydd yn cael eu trethu yn ôl canran yr alcohol a oedd ynddynt, aethpwyd a'r rhid i 40 er mwyn hwyluso'r gwaith trethu. Mae rhai llywodraethau wedi gosod lleiafswm cynnwys alcohol ar gyfer diodydd a elwir yn "fodca". Er enghraifft, dywed yr Undeb Ewropeaidd fod yn rhaid cael lleiafswm o 37.5% o alcohol yn ôl unedau cyfaint.

Yn draddodiadol caiff fodca ei yfed ar ei ben ei hun yng ngwledydd Dwyrain Ewrop; deillia ei boblogrwydd mewn gwledydd eraill oherwydd ei addasrwydd ar gyfer coctêls a diodydd cymysg eraill, fel y Bloody Mary, Screwdriver, Fodca Martini neu Fodca Tonic.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  O waith ymchwil a wnaed gan y cemegwr Rwsaidd Dmitri Mendeleev
2. ↑  Recipes4all.com. Adalwyd 19-09-2009
3. ↑  Wineglobe.com Archifwyd 2009-04-26 yn y Peiriant Wayback. Adalwyd 19-09-2009
4. ↑  Gwefan Britannica Adalwyd 03-04-2009

Chwiliwch am ***fodca***  
yn Wiciadur.
Copa uchaf mynyddoedd y Preselau yn Sir Benfro yw **Foel Cwmcerwyn** neu **Foel Cwm Cerwyn**. Saif ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro, i'r gogledd-ddwyrain o bentref Rhos-y-bwlch ac i'r de o bentref Brynberian.

Ceir nifer o garneddi ac olion cynhanesyddol eraill ar y mynydd. Ar y llethrau gorllewinol mae Coedwig Pantmaenog. Ceir cyferiad at yr ardal yn chwedl *Culhwch ac Olwen*, lle mae'r Twrch Trwyth yn glanio ym Mhorth Clais ar ôl anrheithio Iwerddon, ac yna'n mynd i Preselau, gan ladd pedwar o wŷr Arthur yng Nghwm Cerwyn.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 536 metr (1759 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap[*dolen marw*]
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Foel Lwyd** yn un o fynyddoedd y Carneddau, ger Bwlch y Ddeufaen, ac i'r dwyrain o Benmaenmawr cyfeiriad grid SH720723. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 549 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 603 metr (1978 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Ystrodur Fawr** yn gopa mynydd a geir yn Arenig rhwng Llyn Tegid a Llyn Trawsfynydd, Gwynedd; cyfeiriad grid SH814340. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 486m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 518 metr (1699 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Ymerodraeth y Parthiaid tua diwedd y ganrif gyntaf C.C.
Roedd y **Parthiaid** (hen Berseg *Partawa*, Lladin *Parthi*) yn bobl a sefydlodd ymerodraeth yn y wlad sydd nawr yn Iran o'r 3g CC hyd yr 2g OC.

Rhwng 250 CC a 238 CC, dan eu brenin Arsaces, llwyddodd y Parthiaid i gipio tiriogaeth Persia oddi wrth yr ymerodron Seleucid. Yn 141 CC, pan oedd Mithridates I yn frenin, ychwanegasant Fesopotamia at eu hymerodraeth. Cymerodd y brenin y teitl "Sháh an Sháh" (Brenin y Brenhinoedd). Dan Mithridates II (124/123 - 88/87 CC) agorwyd Llwybr y Sidan yn 115 CC a derbyniwyd llysgenhadaeth gan ymerawdwr Tsieina, Wu Ti.

Yn fuan wedyn daeth y Parthiaid i gysylltiad a'r Ymerodraeth Rufeinig. Bu llawer o ymladd rhwng yr ymerodraethau hyn dros y blynyddoedd. Ym mrwydr Carrhae yn 53 CC cafodd y Parthiaid fuddugoliaeth ysgubol dros fyddin Rufeinig dan Marcus Licinius Crassus, gan ladd 20,000 o filwyr Rhufeinig a chymeryd 10,000 yn gaethion. Yn 20 CC, dan Augustus, cytunwyd i dderbyn Afon Ewffrates fel ffin. Bu ymladd eto yn ystod teyrnasiad Nero ac enillodd yr ymerawdwr Trajan fuddugoliaethau pwysig dros y Parthiaid, gan gipio'r brifddinas Ctesiphon yn 116, a chymeryd y cyfenw "Parthicus" i'w nodi. Bu heddwch yn ystod teyrnasiad Hadrian ond yna bu ymladd eto dan Marcus Aurelius pan adenillodd y Parthiaid y tiroedd a gollasant i Trajan. Prif gryfder y Parthiaid mewn rhyfel oedd eu marchogion, oedd yn gallu saethu â'r bwa tra'n carlamu.

Yn ystod y ganrif gyntaf a'r ail OC, gwanychwyd ymerodraeth y Parthiaid gan ryfeloedd cartref. Yn 200 cododd y Persiaid mewn gwrthryfel dan Ardashir I, ac yn 224 lladdwyd Artaban V, brenin olaf y Parthiaid. Coronwyd Ardashir yn frenin, a sefydlwyd tŷ brenhinol y Sassanid.
Mae **Foel Dinas** yn gopa mynydd a geir rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH842143. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 343 m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 478 metr (1568 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Teml yn ninas Athen wedi ei chysegru i'r dduwies Athena yw'r **Parthenon** (Groeg: Παρθενών). Saif ar yr Acropolis uwchben y ddinas.

Y Parthenon yw'r enwocaf o'r adeiladau sydd wedi goroesi o'r cyfnod clasurol yng Ngroeg, ac mae'n symbol o ddinas Athen. Cafodd ei adeiladu i gymeryd lle teml hŷn i Athena a ddinistriwyd gan y Persiaid yn 480 CC. Adeiladwyd y Parthenon dan arolygaeth y cerflunydd enwog 
Phidias, oedd hefyd yn gyfrifol am y cerfluniau o'i gwmpas. Dechreuwyd gweithio ar yr adeilad gan y penseiri Iktinos a Kallikrates, yn 447 CC, ac roedd wedi ei orffen erbyn 432, er i'r gwaith ar y cerfluniau barhau hyd o leiaf 431.

Am gyfnod bu'n gweithredu fel trysorfa i Gynghrair Delos, a ddatblygodd yn ymerodraeth Athen. Yn y 6g daeth yn eglwys Gristionogol, ac yn y 1460au fe'i trowyd yn fosg. Ar 28 Medi 1687, ffrwydrwyd powdwr gwn oedd yn cael ei gadw tu mewn pan daniodd byddin Fenis arno wrth ymladd yr Ottomaniaid. Yn 1806, cymerodd Thomas Bruce, 7fed Iarll Elgin lawer o'r cerfluniau ymaith, trwy gytundeb a'r Ottomaniaid, oedd yn meddiannu Groeg ar y pryd. Yn 1816, gwerthwyd hwy i'r Amgueddfa Brydeinig, lle maent hyd heddiw, er gwaethaf ymdrechion llywodraeth Groeg i'w cael yn ôl.

Ochr orllewinol y Parthenon
Mae **Foel Fadian** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN828953. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 476 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 564 m (1850tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr mynyddoedd uchaf y byd

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Foel Wen (copa deheuol)** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SJ102330. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 666metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 687 metr (2254 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-07-28 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"