Mae **Saoi O'Connor** (ganwyd: 2003) yn ymgyrchydd hinsawdd Gwyddelig *nonbinary* a ddechreuodd streic *Fridays For Future* ('Gwener y Dyfodol') yng Nghorc, Iwerddon yn Ionawr 2019. Fel *nonbinary*, nid yw ei hunaniaeth rhywedd yn fenyw nac yn wryw; yn yr erthygl hon, ar adegau, cyfeirir at Saoi yn y lluosog.

Gweithredu dros yr hinsawdd
---------------------------

Dechreuodd Saoi O'Connor streic 'Gwener y Dyfodol' yn ninas Corc ar 11 Ionawr 2019 y tu allan i Neuadd y Ddinas Cork gan ddal poster a oedd yn dweud "Nid oes gan yr Ymerawdwr Ddillad". Gwnaeth O'Connor yr ymddangosiad cyntaf yn y cyfryngau pan oedd yn 3 oed fel rhan o ymgyrch masnach deg yn ystod Dydd Gŵyl Padrig. Rhoddodd y gorau i addysg prif ffrwd Ysgol Gymunedol Skibbereen ac fe'u haddysgwyd gartref er mwyn caniatáu iddyn nhw ymgyrchu'n llawn amser. Yn Chwefror 2019, teithiodd O'Connor i Senedd Ewrop yn Strasbwrg i ymuno â chyd-weithredwyr yn yr ymgyrch yn erbyn newid hinsawdd.

Roedd O'Connor yn un o'r 157 o gynrychiolwyr i Gynulliad Ieuenctid RTÉ ar Hinsawdd 2019, a mynychodd Gynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig ym Madrid yr un flwyddyn. Yn Rhagfyr 2019, dyfarnwyd yr Unigolyn Eithriadol i O'Connor yn seremoni Wobrwyo Fforwm Amgylcheddol Corc. Yn ystod y seremoni, gwnaeth sylwadau ar gyn lleied oedd wedi newid o ran polisi newid hinsawdd ers iddynt ddechrau eu streic hinsawdd. Derbyniodd y grŵp Gwener y Dyfodol, Cork, y mae O'Connor yn aelod ohono, ganmoliaeth gan y Fforwm.

Oherwydd y Pandemig COVID-19, ataliwyd y streiciau ysgolion yn gynnar yn 2020, ond ailgychwynodd O'Connor y streicio yng Ngorffennaf 2020. Yn Rhagfyr 2020 roedd O'Connor yn rhan o grŵp byd-eang o 9 o ferched ac actifyddion nad ydynt yn ddeuaidd a gyhoeddodd lythyr at arweinwyr byd-eang ar o'r enw "Gan fod Cytundeb Paris ar Newid Hinsawdd yn bump oed mlynedd, mae angen gweithredu brys ar fygythiadau i'r hinsawdd, nawr". Roedd y grŵp rhyngwladol yn cynnwys Mitzi Jonelle Tan, Belyndar Rikimani, Leonie Bremer, Laura Muñoz, Fatou Jeng, Disha Ravi, Hilda Flavia Nakabuye a Sofía Hernández Salazar.

Ysgrifennodd O'Connor erthygl a gyhoeddwyd yn *The Irish Times* ym mis Ionawr 2021 yn myfyrio ar yr anawsterau wrth baratoi ar gyfer arholiadau yn ystod y pandemig. Roedd O'Connor yn un o'r cyfranwyr at flodeugerdd, *Empty House*, a gyd-olygwyd gan Alice Kinsella a Nessa O'Mahony ac roedd yn cynnwys cyfraniadau gan Rick O'Shea a Paula Meehan. Roedd O'Connor yn un o drefnwyr digwyddiad rhithwir Gwener y Dyfodol, Iwerddon, ar Ddiwrnod y Ddaear 2021; galwodd ar y Gweinidog Gweithredu dros yr Hinsawdd, Eamon Ryan, i weithredu ar unwaith i atal newid hinsawdd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Saoi's climate contribution honoured at Cork Environmental Forum awards". *The Southern Star* (yn Saesneg). 11 December 2019. Cyrchwyd 27 April 2021.
2. ↑  Meath, Aisling (7 Mai 2019). "A Saoi of change". *The Southern Star*. Cyrchwyd 28 April 2021.
3. ↑  O'Byrne, Ellen (13 December 2019). "Cork teen climate activist: 'Terrifying' to have protested for a year with no change". *Echo Live*. Cyrchwyd 29 April 2021.
4. ↑  Dunphy, Liz (5 Hydref 2019). "Cork climate activist Saoi O'Connor says act now or 'we Mai not have a future'". *Irish Examiner* (yn Saesneg). Cyrchwyd 27 April 2021.
5. ↑  Sheridan, Colette (20 April 2021). "Climate change alarm bells prompt author into action with Irish anthology". *Irish Examiner* (yn Saesneg). Cyrchwyd 27 April 2021.
6. ↑  "Saoi O'Connor". *RTÉ News* (yn Saesneg). 12 Hydref 2019. Cyrchwyd 27 April 2021.
7. ↑  O'Sullivan, Kevin (10 December 2019). "Climate striker hits out at deliberate jargon and confusion at UN talks". *The Irish Times*. Cyrchwyd 28 April 2021.
8. ↑  "Saoi's climate contribution honoured at Cork Environmental Forum awards". *The Southern Star* (yn Saesneg). 11 December 2019. Cyrchwyd 27 April 2021."Saoi's climate contribution honoured at Cork Environmental Forum awards". *The Southern Star*. 11 December 2019. Retrieved 27 April 2021.
9. ↑  O'Sullivan, Kevin (2 Gorffennaf 2020). "Young Cork climate strikers resume outdoor protest". *The Irish Times*. Cyrchwyd 28 Ebrill 2021.
10. ↑  Foundation, Thomson Reuters. "There's no time left for diplomacy. Now it's time for action". *news.trust.org*. Cyrchwyd 2021-04-27.
11. ↑  O'Connor, Saoi (5 Ionawr 2021). "A Leaving Cert student writes: 'This is not a normal year. It's taking a huge toll on us'". *The Irish Times*. Cyrchwyd 28 Ebrill 2021.
12. ↑  Sheridan, Colette (20 April 2021). "Climate change alarm bells prompt author into action with Irish anthology". *Irish Examiner* (yn Saesneg). Cyrchwyd 27 Ebrill 2021.Sheridan, Colette (20 Ebrill 2021). "Climate change alarm bells prompt author into action with Irish anthology". *Irish Examiner*. Retrieved 27 Ebrill 2021.
13. ↑  Sheridan, Colette (20 Ebrill 2021). "Climate change alarm bells prompt author into action with Irish anthology". *Irish Examiner* (yn Saesneg). Cyrchwyd 27 April 2021.
14. ↑  "Youth climate strikers demand more from world leaders". *Green News Ireland*. 24 Ebrill 2021. Cyrchwyd 27 Ebrill 2021.