recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cadfridog Rhufeinig oedd **Nero Claudius Drusus Germanicus**, ganed **Decimus Claudius Drusus** ac a elwir fel rheol yn **Drusus**, neu **Drusus yr Hynaf** (14 Ionawr 38 CC - 9 CC). Ef oedd mab ieuengaf Livia, yn ddiweddarach yn wraig yr ymerawdwr Augustus, a'i gŵr cyntaf, Tiberius Claudius Nero.

Ganed ef ychydig cyn i Livia ysgaru Tiberius Claudius Nero er mwyn priodi Augustus. Magwyd ef yn nhŷ Claudius Nero gyda'i frawd Tiberius, a ddaeth yn ymerawdwr yn ddiweddarach.

Priododd Antonia Minor, merch Marcus Antonius a chwaer Augustus, Octavia Minor. Roedd y briodas yn un nodedig o glos, ac wedi marw Drusus bu Antonia yn weddw am bron hanner canrif hen ail-briodi. Cawsant bump o blant; bu dau farw yn ieuanc. Y tri arall oedd Germanicus, Livilla a Claudius, a ddaeth yn ymerawdwr.

Bu'n ymladd yn yr Alpau, cyn cael ei benodi'n llywodraethwr Gâl yn 13 CC. Pan ymosododd llwyth Almaenig ar ei dalaith, gwrth-ymosododd Drusus tu hwnt i Afon Rhein, gan orfodi'r Ffrisiaid i dalu teyrnged flynyddol. Parhaodd i ymgyrchu yn yr Almaen dros y blynyddoedd nesaf, gan ennill buddugoliaethau dros y Chatti a'r Sicambri.

Bu farw yn 9 CC o ganlyniad i ddisgyn oddi ar ei geffyl, er iddo fyw am fis ar ôl y ddamwain. Ysgrifennodd yr ymerawdwr Augustus fywgraffiad iddo, ond nid yw wedi goroesi.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 305405952
* LCCN: n91011284
* ISNI: 0000 0000 7995 9986
* GND: 119241811
* SUDOC: 084677147
* BNF: cb146418210 (data)
* HDS: 010323

 |
**Y Llethr** yw copa uchaf y Rhinogydd yng ngogledd Cymru; cyfeiriad grid SH661257. Saif i'r de o Rhinog Fach, gyda Llyn Hywel rhyngddynt, ac i'r gogledd o Diffwys dros Grib-y-rhiw. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 195metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Gellir dringo'r mynydd o'r gorllewin, gan gychwyn yng Nghwm Nantcol, naill ai'n uniongyrchol neu drwy ddringo i Fwlch Drws Ardudwy ac i gopa Rhinog Fach yn gyntaf.

Dosbarthu copaon
----------------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd), Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 756 metr (2480 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-07-28 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Neil Warnock** (ganwyd 1 Rhagfyr 1948) yn rheolwr pêl-droed o Loegr, a reolodd tîm Dinas Caerdydd rhwng 2016 a 2019. Mae ei yrfa fel rheolwr pêl-droed wedi para 35 mlynedd hyd yn hyn. Mae e hefyd yn gyn-chwaraewr pêl-droed, ac yn gweithio fel pyndit ar y teledu ac ar y radio. Mae'n meddu ar y record am y nifer fwyaf o ddyrchafiadau (8) ym mhêl-droed yn Lloegr.

Chwaraeodd Warnock fel asgellwr i Chesterfield, Rotherham United, Hartlepool United, Scunthorpe United, Aldershot, Barnsley, York City a Crewe Alexandra, a sgoriodd 36 gôl mewn 327 ymddangosiad cynghrair yn ei yrfa. Ymddeolodd fel chwaraewr yn 30 oed yn 1979 er mwyn dechrau hyfforddi.

Gyrfa fel rheolwr
-----------------

Dechreuodd Warnock ei yrfa fel rheolwr gyda Gainsborough Trinity (1980-1981) a Burton Albion (1981-1986), cyn iddo ennill dyrchafiad i'r Gynghrair Bêl-droed yn 1987 gyda Scarborough yn ystod ei amser yna (1986-1989). Yna, rheolodd Notts County (1989-1993), a'u harwain nhw o'r Drydedd Gynghrair i'r Gynghrair Gyntaf mewn tymhorau olynol. Ar ôl cyfnod byr gyda Torquay United (1993), symudodd i Huddersfield Town (1993-1995) ac enillodd ddyrchafiad i'r Gynghrair Gyntaf newydd. Ymddiswyddodd ac ymunodd â Plymouth Argyle (1995-1997) a'u harwain nhw at yr Ail Gynghrair. Ar ôl iddo gael ei ddiswyddo, treuliodd amser gyda Oldham Athletic (1997-1998) a Bury (1998-1999).

Ym 1999, Ymunodd Warnock â chlwb ei blentyndod, Sheffield United, a'u harwain nhw at rownd gynderfynol Cwpan y Gynghrair a'r Cwpan FA yn 2003, a dyrchafiad i'r Uwchgynghrair yn 2006. Ymddiswyddodd yn 2007 ar ôl i'r clwb ostwng i'r Bencampwriaeth. Rheolodd Crystal Palace rhwng 2007–2010, a'u hachub rhag gostwng i Gynghrair Un. Ymunodd â Queens Park Rangers (2010–2012), ac enillant ddyrchafiad i'r Uwchgynghrair yn 2011. Cafodd ei ymddiswyddo, ac yna ymunodd â Leeds United (2012–2013). Ar ôl iddo gael ei ymddiswyddo gan Leeds roedd e heb glwb am bron i bymtheg mis cyn iddo ddychwelyd i Crystal Palace, a oedd yn yr Uwchgynghrair erbyn hyn, ym mis Awst 2014. Ym mis Rhagfyr 2014, cafodd ei ymddiswyddo gan Crystal Palace ar ôl dechreuad gwael i'r tymor. Ar ôl mis fel rheolwr dros dro gyda Queens Park Rangers, dychwelodd Warnock i Rotherham United fel rheolwr ym mis Chwefror 2016.

### Clwb pêl-droed Dinas Caerdydd

Ymunodd Warnock â Dinas Caerdydd ym mis Hydref 2016, a'u harwain at ddyrchafiad i'r Uwchgynghrair yn 2018. Er hynny, disgynnodd y clwb yn ôl i'r Bencampwriaeth y flwyddyn ganlynol. Roedd Warnock eisoes wedi cyhoeddi y byddai'n gadael ar ddiwedd y tymor. Er hynny, wedi dechrau siomedig i ddechrau tymor 2019, gadawodd y clwb ar 11 Tachwedd 2019

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Neil Warnock". *Wikipedia*. Cyrchwyd 22/05/2018. Check date values in: `|access-date=` (help)
2. ↑  *Neil Warnock yn gadael ei swydd fel rheolwr Caerdydd*  , BBC Cymru Fyw, 11 Tachwedd 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 53961936
* LCCN: no2008088488
* ISNI: 0000 0000 4686 9837

 |
Etholaeth seneddol yn Swydd Hertford, Dwyrain Lloegr, yw **Welwyn Hatfield**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Welwyn Hatfield yn Swydd HertfordEtholaeth Welwyn Hatfield yn Swydd Hertford
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

Aelodau Senedol
---------------

* 1974: Robert Lindsay, Arglwydd Balniel (Ceidwadol)
* 1974–1979: Helene Hayman (Llafur)
* 1979–1987: Christopher Murphy (Ceidwadol)
* 1987–1997: David Evans (Ceidwadol)
* 1997–2005: Melanie Johnson (Llafur)
* 2005–presennol: Grant Shapps (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Mae **Mynydd Penarfynydd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1957 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 161.15 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ôl-adain loerol**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **ôl-adenydd lloerol**; yr enw Saesneg yw *Lunar Underwing*, a'r enw gwyddonol yw *Omphaloscelis lunosa*.

Darlun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology Volume 5*
Ei diriogaeth yw Ewrop a Llychlyn.

32–38 mm ydy lled ei adenydd, ar eu heithaf, ac mae'n hedfan yn y nos rhwng Awst a Hydref. Caiff ei ddenu, fel y rhan fwyaf o wyfynod, gan olau a'r siwgwr mewn blodau.

Ar ffurf siani flewog mae'r ôl-adain loerol yn gaeafgysgu a'i fwyd ydy gwahanol fathau o weiriau.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ôl-adain loerol yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Gwyfyn mawr iawn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ôl-adain goch**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **ôl-adenydd coch (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Red Underwing*, a'r enw gwyddonol yw *Catocala nupta*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

Wedi'i fframio
Darlun o lyfr John Curtis: *British Entomology Volume 5*
Caiff ei ddenu gan olau a siwgwr ac mae ei guddliw yn anghyffredin iawn. Pan mae'r gwyfyn hwn yn cael seibiant, ni ellir gweld ei ôl adenydd. Fel llawer o wyfynod, ei fwytawr pennaf ydy adar.

Mae lled ei adenydd, ar eu heithaf, yn 80 mm, sy'n eitha mawr.

Bwyd
----

Prif fwyd yr oedolyn ydy dail helygen a phoplysen.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ôl-adain goch yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Un o arweinwyr Terfysg Casnewydd yn 1839 oedd **Zephaniah Williams** (1795 - 8 Mai 1874). Yn enedigol o Argoed, Sir Fynwy. Cafodd peth addysg a hefyd addysgodd ei hun, yn arbennig mewn daeareg. Yn 25ain oed priododd Joan. Roedd ganddo syniadau radical cryf. daeth yn golier ac wedyn yn brif golier a byddai yn talu ei lowyr yn y dafarn yr oedd yn ei gadw, sef y Royal Oak, yn Nantyglo.

Siartwyr
--------

Dyn annibynnol ei farn, oedd Zephaniah Williams, ac roedd yn cynnal cyfarfodydd 'Cymdeithas y Gweithwyr' yn ei gartref. Daeth yn arweinydd naturiol i ymgyrch y siartwyr yn Ne Cymru.

Terfysg Casnewydd
-----------------

Arweiniodd torf o ddynion o ardal Nantyglo i lawr i Gasnewydd, ac at Westy'r Westgate ble roedd rhai o hoelion wyth y siartwyr wedi eu dal gan dros 30 o filwyr. Ei gyd-arweinwyr oedd John Frost a William Jones (Siartydd). Yn ôl rhai haneswyr, dyma'r gwrthryfel mwyaf a chryfaf yng ngwledydd Prydain yn y 19g..

Alltudiaeth i Awstralia
-----------------------

Cafodd ef a'r ddau arweinydd arall eu dedfrydu i'w crogi a'i chwarteru ar 16eg o Ionawr 1840, ond ar ôl protest gryf iawn, newidiwyd hyn i alltudiaeth i Van Diemen's Land (Tasmania, heddiw) yn Awstralia.

Gwneud ei ffortiwn
------------------

Ar un cyfnod, gwyddom iddo gynllunio i ddianc o'r cyfandir ond cafodd bardwn amodol yn 1854 yn gadael iddo fyw unrhyw le yn y Deyrnas Unedig. Penderfynodd aros yn Tasmania a daeth ei wraig a'i blant i fyw gyda fe. Wrth ddarganfod glo a'i fwyngloddio gwnaeth ffortiwn wrth sefydlu masnach lo Tasmania.

Bu farw'n ŵr cefnog iawn yn Launceston, Tasmania ym Mai, 1874.

Ffynonellau
-----------

1. ↑  Edward Royal, *Chartism*, Longman, London: 1996

Dolenni allanol
---------------

* Saesneg: Contemporary portrait of Zephaniah in the dock on trial[*dolen marw*]

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 75872458
* LCCN: no89014659
* ISNI: 0000 0000 3957 2453
* SUDOC: 099032074
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Mynydd Pencoed** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH704117. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 753m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 765 metr (2510 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Mynydd Tir y Cwmwd a'r Glannau hyd at Garreg yr Imbill** ar arfordir penrhyn Llŷn, ger Pwllheli, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Ionawr 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 164.64 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Mae'r SoDdGA yn cynnwys Carreg yr Imbill, ar yr arfordir tua 1 km i'r de o Bellheli.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Chwaraewr pêl-droed Cymreig yw **Neil Taylor** (ganwyd 7 Chwefror 1989), sydd fel arfer yn chwarae mewn safle amddiffynnwr i dîm Abertawe a thîm pêl-droed cenedlaethol Cymru. Mae'n enedigol o dref Rhuthun, Sir Ddinbych. Cafodd ei addysg uwchradd yn Ysgol Brynhyfryd, Rhuthun.

Cychwynodd ei yrfa gyda Manchester City ond gadawodd y clwb pan oedd yn bymtheg oed. Cyn hynny roedd wedi chwarae cryn dipyn o griced gan gynnwys bod yn aelod o dîm Gogledd Ddwyrain Cymru. Symudodd o Fanceinion i Wrecsam pan oedd yn 16, gan gychwyn efo'r tîm iau ac arwyddo'n broffesiynol iddyn nhw yng Ngorffennaf 2007. Llwyddodd i gyrraedd y tîm cyntaf yn ystod tymor 2007-8 pan ymddangosodd 27 o weithiau yng ngemau'r Gynghrair. Arwyddodd estyniad i'w gytundeb ym Mawrth 2008 ac arhosodd yn Wrecsam tan 2010.

Ar ddiwedd tymor 2009–10, ymunodd Taylor efo Tîm pêl-droed Abertawe ar *free transfer*. Talwyd £150,000 a 10% o unrhyw elw a oedd i ddod fel rhan o'r gytundeb. Cafwyd tribiwnlys i drafod y mater ychydig wedyn. Roedd ei gêm cyntaf yn erbyn Norwich City. Erbyn iddo droi ei figwrn wrth chwarae yn erbyn Reading ar ddydd Calan 2011 roedd wedi chwarae 15 o gemau'r gynghrair. Wedi seibiant o fis, ar 19 Chwefror chwaraeodd yn erbyn Doncaster Rovers - yn yr un wythnos daeth yn dad. 

Oherwydd ei sgiliau diamheuol, cafwyd sawl cais i'w brynnu am dros filiwn o bunnoedd, gan Newcastle United ond daliodd yn driw i Abertawe a chafodd estyniad i'w gytundeb ganddynt. Roedd hynny'n beth da iddo ef ac i'r clwb a chafodd dymor arbennig wrth helpu'r Elyrch i gyrraedd yr 11fed safle yn yr Uwchgynghrair.

Ar 1 Medi 2012 torrodd ei figwrn wrth gwympo yn drwsgwl mewn gem yn erbyn Sunderland. O ganlyniad nid yw'n debyg o chwarae am weddill y tymor.

Cymru
-----

Ar y 23ain o Fai 2010 y chwaraeodd ei gêm gyntaf dros ei wlad, a hynny yn erbyn Croatia yn Stadion Gradski vrt. Chwaraeodd bedair gwaith yng ngemau Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop 2012.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Search 1984 to 2006 – Birth, Marriage and Death indexes". Findmypast.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-07-02. Cyrchwyd 2009-06-16.
2. ↑  "Swans agree terms with Neil Taylor". Swansea City A.F.C. 2010-06-30. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-07-03. Cyrchwyd 2010-07-01.
3. ↑  "Neil Taylor". Wrexham F.C. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-05-15. Cyrchwyd 2008-06-07.
4. ↑  "Neil Taylor". *Soccerbase*. Racing Post. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-01-06. Cyrchwyd 2008-06-07.
5. ↑  "Games played by Neil Taylor in 2007/2008". *Soccerbase*. Racing Post. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-11. Cyrchwyd 2008-06-07.
6. ↑  "Wrexham rookies sign new deals". BBC Sport. 2008-03-13. Cyrchwyd 2008-06-07.
7. ↑
8. ↑  "Swansea defender Taylor out for rest of the season with broken ankle". Goal.com/en. Cyrchwyd 2012-09-02.
Gwleidydd o'r Alban yw **Neil Gray** (ganwyd 16 Mawrth 1986) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Airdrie a Shotts; mae'r etholaeth yn Nwyrain Swydd Dunbarton a Gogledd Swydd Lanark, yr Alban. Mae'n cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i magwyd yn Kirkwall, Ynysoedd Erch. Graddiodd ym Mhrifysgol Stirling ble astudiodd y Gyfraith a Newyddiaduraeth ac wedi graddio, gweithiodd fel cynhyrchydd a gohebydd BBC Radio'r Ynysoedd Erch rhwng 2003 hyd 2008. Wedi hynny, bu'n swyddog y wasg ac ymchwilydd i'r SNP yn Senedd yr Alban, cyn cael ei benodi'n rheolwr swyddfa i Alex Neil MSP - a bu yno hyd nes y cafodd ei ethol yn AS yn 2015.

Mae'n athletwr cryf, a chynrychiolodd yr Alban mewn cystadleuthau rhedeg 400m tan iddo niweidio'i ben-glin yn ddifrifol.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Neil Gray 23,887 o bleidleisiau, sef 53.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 30.4 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 8,779 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Roedd **Y Blaid Democrataidd, Cenedlaethol a Llafur** (Saeneg: *National Democratic and Labour Party*) a adweinir wrth y llythyrau NDP yn blaid wleidyddol fyrhoedlog yn y Deyrnas Unedig.

Gwreiddiau'r Blaid
------------------

Cododd y blaid allan o rwyg yn y Blaid Sosialaidd Brydeinig, yn bennaf oherwydd agweddau tuag at y Rhyfel Byd Cyntaf. Ym 1915 ffurfiwyd Pwyllgor Amddiffyn Cenedlaethol Sosialaidd gan y sosialwyr blaenllaw Victor Fisher, Alexander M. Thompson a Robert Blatchford. Bwriad y pwyllgor oedd cefnogi *y syniad tragwyddol o genedligrwydd* a hyrwyddo *mesurau sosialaidd yn ymdrech y rhyfel*.

Ym 1916, ffurfiodd y pwyllgor Cynghrair Gweithwyr Prydain a oedd yn disgrifio ei hun fel grŵp *llafur gwladgarol* ac yn canolbwyntio ar enyn cefnogaeth i'r rhyfel a'r Ymerodraeth Brydeinig. Roedd y Gynghrair yn cael ei ariannu gan yr Arglwydd Milner, ac yn cael ei gefnogi gan Aelodau Seneddol Llafur megis William Abraham, James O'Grady a Stephen Walsh. Nod y Gynghrair oedd herio heddychwyr a oedd am fod yn ymgeiswyr Seneddol Llafur. Roedd un ar ddeg o'r 38 AS Llafur yn rhoi eu cefnogaeth i Gynghrair Gweithwyr Prydain, gan achosi rhwyg yn y Blaid Lafur er bod y mwyafrif wedi aros yn driw i Lafur pan drodd y pwyllgor yn blaid wleidyddol.

Ym 1918 penderfynodd y Blaid Lafur i ymadael a'r Llywodraeth Clymblaid a fu'n llywodraethu ar adeg y Rhyfel, ond fe wrthododd George Barnes, AS Glasgow Blackfriars ac arweinydd y Blaid Lafur i ymadael gan ymddiswyddo o'r Blaid Lafur swyddogol a sefyll fel Llafur y Glymblaid yn Etholiad Cyffredinol 1918

Er mwyn dangos eu cefnogaeth i Barnes trodd Cynghrair Gweithwyr Prydain i mewn i'r Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur. Enillodd y grŵp gefnogaeth Undeb y Cerddorion a rhannau o undebau eraill, gan gynnwys rhai adrannau o Ffederasiwn Glowyr Prydain.

Yn etholiad cyffredinol 1918 safodd wyth ar hugain o ymgeiswyr yn enw'r Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur neu yn enw Llafur y Glymblaid gan gipio deg sedd.

Aelodau Seneddol
----------------

* Aberdâr - Charles Stanton
* Birmingham Duddeston - Eldred Hallas
* De East Ham - Allen Clement Edwards
* Don Valley - James Walton
* Dwyrain Bradford - Charles Edgar Loseby
* Glasgow Blackfriars - George Barnes
* Gorllewin Caerlŷr - Joseph Frederick Green
* Gorllewin Walthamstow - Charles Jesson
* Stoke-on-Trent Hanley - James Andrew Seddon
* Wallsend - Matthew Turnbull Simm

Diwedd y Blaid
--------------

Etholiad Cyffredinol 1922 penderfynodd Barnes i beidio ac amddiffyn ei sedd a safodd gweddill yr Aelodau Seneddol yn enw'r Blaid Ryddfrydol Genedlaethol. Cafodd y blaid ei ddirwyn i ben yn ffurfiol ym 1923.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Callaghan, *Socialism in Britain* (1990), t. 74.
2. ↑  By any other Name LLGC Papurau Cymru arlein Merthyr Pioneer 8 Mehefin 1918  Adalwyd 21 Rhagfyr 2014
3. ↑  Peter Barberis, John McHugh, Mike Tyldesley entry on British Workers League *Encyclopedia of British and Irish Political Organizations* (Continuum International Publishing Group, 2005), t. 274.
Camlas Mortagne o'r awyr
*Erthygl am y dref yn Charente-Maritime yw hon. Gweler hefyd Mortagne (gwahaniaethu).*
Tref a chymuned yn département Charente-Maritime, rhanbarth Poitou-Charentes, gorllewin Ffrainc, yw **Mortagne-sur-Gironde** (enw canoloesol, **Mortagne-sur-mer**, weithiau **Mortagne** yn unig). Mae ganddi boblogaeth o 967 (1999).

Gorwedd y dref hanesyddol ar lan ddwyreiniol Moryd Gironde, ger Royan. Mae'n ganolfan twristiaeth gyda phorthladd a marina ar gyfer 200 o gychod. Ceir cychod pysgota yno hefyd. Mae gweddillion yr hen gastell yn gorwedd yn y dref uchaf, sydd wedi tyfu yn ei furiau ac o'i gwmpas.

Hanes
-----

Ceir cell meudwy fonolithig wedi ei chloddio mewn clogwyn sy'n dyddio o'r 2ail ganrif OC. Fe'i cysylltir â Sant Martial. Ceir hefyd olion tybiedig fila fu'n perthyn i Sant Ausone a nifer o safleoedd eraill o'r cyfnod Rhufeinig.

Yn 1407 creuwyd tywysogaeth fechan Mortagne, a oroesodd hyd y flwyddyn 1789. Un o'i dywysogion enwocaf oedd Cardinal Richelieu. Yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd rhwng Ffrainc a Lloegr, bu Owain Lawgoch yn gwarchae'r dref, oedd yn nwylo'r Saeson. Cafodd ei lofruddio yno gan asiant yn nhal brenin Lloegr. Dadorchuddiwyd cofeb iddo yn Mortagne yn 2003.

Bu farw Agrippa d'Aubigné ym Mortagne yn 1630. Dechreuwyd creu'r harbwr presennol yn y 18g. Bu'n borthladd prysur hyd at 1940.

Dolenni allanol
---------------

* (Ffrangeg) Gwefan swyddogol
* (Ffrangeg) Swyddfa dwristiaeth
Mae **Rhossili Down - The Beacon** yn gopa mynydd a geir rhwng Caerfyrddin a Dyffryn Nedd; cyfeiriad grid SS419888. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 49 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Pentref bychan ym mro Gŵyr, de-orllewin Cymru, yw Rhosili. Mae'n gorwedd ar ben gorllewinol Penrhyn Gŵyr, tua 14 milltir i'r gorllewin o ddinas Abertawe. Saif y mynydd hwn i'r dwyrain o Rosili, yn Sir Abertawe.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Farilyn a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 193 metr (633 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Mynydd Tywi (copa gogleddol Pen y Maen)** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN773605. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 458 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 548 metr (1798 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Mynydd Uchaf** yn gopa mynydd a geir rhwng Gwaun-Cae-Gurwen ac Ystalyfera; cyfeiriad grid SN715103. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 175 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Saif ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 357 metr (1171 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Mynydd Twyn-glas** yn gopa mynydd a geir rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; cyfeiriad grid ST259978. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 219 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 472 metr (1549 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/{{taxonomy/Nodyn:Taxonomy/Narcissus|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} 

Planhigyn oddfog, lluosflwydd sy'n frodorol i fynyddoedd gogledd Portiwgal ac Astwrias gan gynnwys cadwyn fynyddoedd Cantabria (cordal Cantábricu yn Astwrieg), ac o fynyddoedd Leon hyd at fynyddoedd Hijar yw'r ***Narcissus asturiensis***, hefyd a elwir yn y **cenhinen Pedr y corrach**,  neu **genhinen** **Pedr Astwrias** yn y Gymraeg.Mae'n tyfu ar uchderau hyd at 2000 m. Ers mis Mawrth 2022, ystyrwyd ffynonellau o Kew mai'r enw cywir ddylai fod yn y ***Narcissus cuneiflorus***. 

Uchsafswm maint y *Narcissus* hwn yw 7–12 cm ac mae iddo flodau bach melyn yn tyfu'n unigol.

Mae hwn yn rhywogaeth dan fygythiad yn y gwyllt, ond mae'n hawdd ei dyfu.  Gellir ei dyfu fel planhigyn gwydn mewn gardd, sydd angen ei wanwyneiddio (cael cyfnod o dywydd oer) er mwyn blodeuo. Fel planhigyn gardd, bydd yn blodeuo ddiwedd mis Ionawr neu ddechrau mis Chwefror ar diroedd isel.

Mae'r planhigyn hwn yn cynnwys nifer o alcaloidau gan gynnwys hemanthamin, hemanthidin, tasetin ac epimacronin.

Delweddau pellach
-----------------

* 
* 
*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "*Narcissus asturiensis* (Jord.) Pugsley". *Plants of the World Online*. Royal Botanic Gardens, Kew. Cyrchwyd 2022-03-15.
2. 1 2  "*Narcissus cuneiflorus* (Salisb. ex Haw.) Link". *Plants of the World Online*. Royal Botanic Gardens, Kew. Cyrchwyd 2022-03-15.
3. ↑  "Narcissus asturiensis (13) | pygmy daffodil Bulbs/RHS Gardening". *www.rhs.org.uk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-03-15.
4. ↑  Santos, A.; Fidalgo F.; Santos I.; Salema R. (2002). "In vitro bulb formation of *Narcissus asturiensis*, a threatened species of the Amaryllidaceae". *Journal of Horticultural Science & Biotechnology* **77** (2): 149–152. doi:10.1080/14620316.2002.11511471.
5. ↑  Lewis, John R. (2000). "Amaryllidaceae, muscarine, imidazole, oxazole, thiazole and peptide alkaloids, and other miscellaneous alkaloids". *Nat. Prod. Rep.* **17** (1): 57–84. doi:10.1039/a809403i. PMID 10714899. .
Llenor Wcreinaidd a ymfudodd i Ganada oedd **Yar Slavutych** (11 Ionawr 1918 – 4 Gorffennaf 2011). Roedd yn un o lenorion trydydd cyfnod llenyddiaeth Wcreineg Canada.

Ganwyd yn Blahodatne yng nghanolbarth yr Wcráin. Bu farw ei daid, ei nain, a'i chwaer ieuangaf yn newyn 1932–33. Wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd, roedd ganddo statws person wedi ei ddadleoli yn yr Almaen, a chafodd ei dderbyn i ymfudo i'r Unol Daleithiau. Astudiodd am radd meistr a doethuriaeth ym Mhrifysgol Pensylfania a symudodd i Monterey, Califfornia, i addysgu yn Ysgol Iaith y Fyddin. Symudodd gyda'i deulu yn ddiweddarach i Edmonton, Alberta, yng Nghanada ac yno bu'n athro yn Adran Ieithoedd Slafonaidd Prifysgol Alberta o 1960 nes iddo ymddeol yn 1988. Roedd yn llenor ac yn ysgolhaig torieithog yn yr Wcreineg a'r Saesneg, ac ymhlith ei weithiau mae'r gyfrol o farddoniaeth *Zavojovnyky prerij* (1968) a chyfres boblogaidd o werslyfrau Wcreineg.

Bu farw yn Edmonton yn 93 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Obituary: Yar Slavutych", *Edmonton Journal* (9 Gorffennaf 2011). Adalwyd ar 1 Rhagfyr 2018.

Darllen pellach
---------------

* Wolodymyr T. Zyla (gol.), *Postscript to Posterity: Writings by and about Yar Slavutych* (Edmonton: Slavuta, 2003).
**Naruhito** (Siapanëeg: 徳仁?) / Na'ɺ̠ɯçito / Tôcio, 23 Chwefror 1960), yw **Ymerawdwr Siapan**. Ei llawn yn Hiro-no-miya Naruhito Shinnō (浩 宮 徳 仁 親王?), Ef yw mab hynaf yr cyn-Ymerawdwr Akihito a'r Ymerodres Michiko. Naruhito yw'r cyntaf mewn olyniaeth i ddod yn 126fed ymerawdwr *Gorsedd yr Eurflodyn* (neu Gorsedd Chrysanthemum) a'r cyntaf i'w enw wedi'r Ail Ryfel Byd. Mae'n briod â Masako Owada, merch cyn-Weinidog Materion Tramor Siapan ac wyres i'r dyn busnes Yutaka Egashira.

Gorseddwyd Naruhito ar 1 Mai 2019 wedi i'w dad, yr Ymeradwr Akihito ymddeol o'r cyfrifoldeb o'i wirfodd. Cyferchir ef bellach fel 'Ei Fawrhydi Imperialaidd'.

Bywgraffiad
-----------

Naruhito yn fabi yn 1961
Ganwyd Naruhito yn Ysbyty Asiantaeth y Tŷ Ymerodrol yn y Palas Ymerodrol yn y brifddinas, Tokyo. O'i enedigaeth cafodd ei ddysgu beth fyddai ei rôl yn y dyfodol. Ef yw'r unig etifedd i orsedd Siapan sydd wedi derbyn addysg mor ofalus a byd-eang. Addysgwyd ef ym Mhalas Tsugo dan archebion llym. Gyda'i oed yn cyrraedd, anfonodd yr ymerawdwyr ef i astudio Hanes yng Coleg Merton, Rhydychen, Lloegr, lle bu'n amddiffyn ei draethawd ymchwil ar longau ar Afon Tafwys yn y 18g. Ar ôl dychwelyd i Siapan, ymrestrodd ym Mhrifysgol Gakushūin, gan ennill gradd Hanes ac arbenigo mewn Hanes Canoloesol Siapan. Yn ogystal, â siarad Siapanëeg a Saesneg mae'n siarad Tsieinëeg, Almaeneg a pheth Sbaeneg. Yn ogystal, mae Naruhito yn canu'r fiola a'r ffidil.

Ers oed ifanc bu Naruhito yn cynrychioli ei dad sawl gwaith. Yn ei ddyddiau myfyrwyr, teithiodd yn eang ond dywedir ei fod yn cadw'n ffyddlon at draddodiadol cynhenid Siapan.

Etifeddodd yr orsedd ar 1 Mai 2019 a hynny wedi dwy flynedd o rybudd wedi i'w dad, Ymerawdwr Akihito, gyhoeddi yn 2017 y byddai'n ymddiswyddo ar 30 Ebrill 2019 oherwydd ei broblemau oedran a gwendid iechyd.

Priodas ac etifedd
------------------

Priododd Naruhito ei wraig, Masako Owada, 9 Mehefin 1993 mewn ddefod Shinto; parhaodd y dathliadau ar gyfer yr uniad priodasol am dri diwrnod. Er iddo ddewis ei wraig o blith nifer o fenywod ar restr, mae wedi datgan ei fod mewn cariad llwyr â hi. Ar 31 Rhagfyr 1999, cafodd y Dywysygoes (fel oedd hi ar y pryd) Masako erthyliad.

### Aiko, a aned ar 1 Rhagfyr 2001

Yn 2001 ganed Aiko, merch i'r pâr brenhinol. Roedd y ffaith bod merch wedi ei geni yn codi dadl genedlaethol gref dros newid Cyfraith Olyniaeth i'r Orsedd, gan na all menywod deyrnasu teyrnas Siapan. Ond penderfynwyd peidio newid rheol llinach y teulu brenhinol wedi igenedigaeth Hisahito, wyr gyntaf y cyn-Ymeradwr Akihito a chefnder i Aiko.

Teyrnasiad
----------

Ar adeg ei orseddi gelwir ei gyfnod fel Ymeradwr yn swyddogol fel 'Oes *Reiwa'* gan y Prif Weinidog Shinzo Abe. Ystyr Reiwa yw "harmoni prydferth"..

Nawdd
-----

* Llywydd Anrhydeddus Bwrdd Cynghori Ysgrifenyddiaeth Gyffredinol y Cenhedloedd Unedig dros Ddŵr a Glanweithdra.
* Is-lywydd Anrhydedd y Groes Goch Siapan

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "Japan assures world that Reiwa is all about 'beautiful harmony' and has nothing to do with 'command'", *Japan Times*, 3 Ebrill 2019; adalwyd 13 Hydref 2022
Ysgol uwchradd yn Abertawe oedd **Ysgol Dinefwr, Abertawe**. Fe'i caewyd yn 2002. Bellach mae safle'r ysgol wedi'i ail-ddatblygu ac yn cael ei ddefnyddio gan Brifysgol Fetropolitan Abertawe.

Hanes
-----

Agorwyd yr ysgol yn 1883 a symudodd i Dynevor Place yn 1894 lle roedd yn gallu dal 500 o ddisgyblion. Yn 1907 daeth yn Ysgol Uwchradd Trefol Abertawe. Yn 1930 newidiodd ei enw i Ysgol Dinefwr (Saesneg: *Dynevor School*) ac o 1942 fe'i adnabuwyd fel Ysgol Uwchradd Ramadeg Dinefwr (Saesneg: *Dynevor Secondary Grammar School*). Yn Medi 1971 daeth yn ysgol gyfun a fe'i gyfunwyd a Ysgol Ferched Llwyn-y-Bryn yn 1978.

Cyn-ddisgyblion enwog
---------------------

* Rowan Williams - Archesgob Caergrawnt
* Douglas Simons - pensaer ysgolion ac ysbytai lleol
* Harry Secombe
* Mal Pope
* Spencer Davis
* Nigel Evans - AS Ceidwadol
* Julian Lewis - AS Ceidwadol
* Anthony Edward Pierce, Esgob Abertawe ac Aberhonddu o 1998 a 2008.
* Dewi Pws - awdur, digrifwr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dynevor School History at Dynevor Revisited Archifwyd 2016-01-24 yn y Peiriant Wayback.. Retrieved 29 December 2014

Dolenni allanol
---------------

* Swansea Heritage: Dynevor School Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.
Arlunydd Cymreig oedd **Nicholas Evans** (10 Ionawr 1907 – 5 Chwefror 2004) , yn fwyaf adnabyddus yn y byd celf fel **Nick Evans**. Roedd e'n beintiwr hunanddysgedig. Dylanwadwyd ei waith gan ei ddaliadau ysbrydol fel Pentecostiad.

Cafodd Evans ei eni yn Aberdâr, Rhondda Cynon Taf. Cydnabuwyd dawn Evans mewn arlunio gan un o'i athrawon ysgol gynradd. Rhoddodd y gorau iddi ar ôl ychydig, fodd bynnag, am nad oedd e'n gallu fforddio prynu papur. Dechreuodd weithio fel glöwr, ond ni pharhaodd hyn ond am dair blynedd, yn dilyn marwolaeth ei dad yn 1923, a effeithiodd yn fawr ar Evans. Roedd ei fam hefyd wedi gweithio yn y pyllau glo.

Dychwelodd Evans i hobi ei blentyndod o arlunio yn ei chwedegau, ar ôl ymddeol. Arddangoswyd ei waith yn 1972. Yn 1978, yn 71 oed, cynhaliodd arddangosfa unigol yn Oriel Caerdydd. Yn dilyn yr ymateb cadarnhaol arweiniodd hyn at arddangosfa arall, mewn oriel yn Mayfair Llundain. 

Ceir ei luniau mewn sawl oriel gyhoeddus, gan gynnwys y Tate Modern ac Oriel Gelf Glynn Vivian Abertawe. Yn 1987 cydweithiodd gyda'i ferch, Rhoda, i gynhyrchu llyfr am ei gelfyddyd. 

Bu farw Evans yn 2004 yn 96 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Frances Spalding; Judith Collins, gol. (1990). *20th century painters and sculptors*. Antique Collectors' Club. t. 161. ISBN 9781851491063.
2. ↑  Steven Felix (2015). *Pentecostal Aesthetics: Theological Reflections in a Pentecostal Philosophy of Art and Aesthetics* (yn Saesneg). Brill. t. 85. ISBN 9789004291621.
3. 1 2 3  Peter Wakelin (9 Chwefror 2004). "Nicholas Evans". *The Guardian* (yn Saesneg). Cyrchwyd 8 Awst 2022.
4. ↑  Meic Stephens (9 Chwefror 2004). "Nicholas Evans". *The Independent* (yn Saesneg). Cyrchwyd 8 Awst 2022.
5. 1 2  "Nicholas Evans - Pilgrim & Painter". *BBC Wales - Radio Wales*. 13 Mehefin 2010.
6. ↑  Russell Davies (2015). *People, Places and Passions: A Social History of Wales and the Welsh 18701948 Volume 1* (yn Saesneg). University of Wales Press. t. 151. ISBN 9781783162383.
7. ↑  *Symphonies in Black* (1987) by Rhoda Evans. ISBN 978-0862431358
Esgob ac offeiriad yw'r Gwir Barchedig **Wenceslao Selga Padilla** (ganwyd 29 Medi 1949, Tubao; m. 25 Medi 2018). Cafodd ei urddo'n esgob Lodi ar 2 Awst, 2003 ac ers 2 Awst 2003 daeth yn offeiriad Scheut ar ddinas Apostolaidd Ulaanbaatar, sef esgobaeth ym Mongolia.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd ef yn Tubao yn ardal La Union o'r Philipinau yn 1949, i deulu o Babyddion ac ordeiniwyd ef yn offeiriad yn 1976.

Roedd yn genhadwr yn Taiwan am gyfnod am gyfnod o chwe blynedd. Ar 2 Awst 2003, penododd y pab Ioan Pawl II ef yn esgob newydd ar Mongolia.;

Yn 1991 fe'i danfonwyd fel cenhadwr i Urga (enw newydd: Ulaanbaatar), ble y bu'n cynorthwyo plant tlawd, yr hen a'r digartref ar y strydoedd.

Bu farw Padilla o drawiad calon ar 25 Medi 2018 yn Ulanbataar ac olynwyd ef gan y Tad Giorgio Marengo ar 2 Ebrill 2020.

Gweler hefyd
------------

* Basilica Sant Pedr

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Religious Freedom Association Forming in Mongolia
2. ↑  "Catholic Charity helping those suffering Christian persecution worldwide". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-10-26. Cyrchwyd 2016-07-15.
3. ↑  Shepherding the flock in Mongolia
4. ↑  "Catholic World : Catholics in Mongolia: Steady growth in difficult territory | Catholic Charity helping those suffering Christian persecution worldwide". members4.boardhost.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-10-26. Cyrchwyd 2016-07-01.

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Catholic-Hierarchy
Ffilm ddrama sydd hefyd yn ffilm hanesyddol gan y cyfarwyddwr Pablo Larraín yw ***No*** a gyhoeddwyd yn 2013. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***No*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Pablo Larraín yn Unol Daleithiau America, Mecsico, Ffrainc a Tsili; y cwmni cynhyrchu oedd Participant. Lleolwyd y stori yn Tsili. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Antonio Skármeta a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Carlos Cabezas. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Patricio Aylwin, Gael García Bernal, Richard Dreyfuss, Antonia Zegers, Paulo Brunetti, Amparo Noguera, César Caillet, Claudia Cabezas, Patricio Achurra, Alejandro Goic, Diego Muñoz, Elsa Poblete, Francisca Castillo, Jaime Vadell, Luis Gnecco, Marcial Tagle, Pablo Ausensi, Pablo Krögh, Paloma Moreno, Roberto Farías Morales, Sergio Hernández, Íñigo Urrutia, Néstor Cantillana, Pedro Peirano ac Alfredo Castro. Mae'r ffilm *No (ffilm o 2013)* yn 118 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *12 Years a Slave* sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Sergio Armstrong oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pablo Larraín ar 19 Awst 1976 yn Santiago de Chile. Derbyniodd ei addysg yn University for the Arts, Sciences, and Communication.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 93% (Rotten Tomatoes)
* 7.7/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pablo Larraín nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 18 Awst 2016. iaith y gwaith neu'r enw: Saesneg. .
2. 1 2  "No". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 316753053
* LCCN: no2013032669
* GND: 1075475511

 |
Ysgol gydaddysgol, gymunedol i ddisgyblion 11-18 oed yw **Ysgol Cil-y-Coed** (Saesneg: *Caldicot School*) a leolir ar gyrion tref Cil-y-Coed, Sir Fynwy, de-ddwyrain Cymru ar lan Môr Hafren. Mae'n sefyll mewn 50 erw o dir a cheir pedwar prif bloc lle addysgir y disgyblion yn ogystal â bloc gwyddoniaeth a dwy gampfa. Cyngor Sir Fynwy yw'r awdurdod addysg sy'n gofalu am yr ysgol.

Mae ei gwefan yn uniaith Saesneg. Dywed ei Pholisi Dwyieithrwydd fod yr ysgol wedi'i ymrwymo i hyrwyddo gweledigaeth ac amcanion Cynulliad Cenedlaethol Cymru i ddatblygu dwyieithrwydd. Dywedodd hefyd ei bod yn cytuno fod y Gymraeg yn perthyn i holl drigolion Cymru, boed yn siarad yr iaith neu beidio. Mae pob plentyn yn astudio'r Gymraeg hyd at TGAU.

Yn Nhachwedd 2013, dywedir fod gan 11% o'r disgyblion yr hawl i ginio am ddim, o'i gymharu ag 17.7% yn genedlaethol. Roedd perfformiad yr ysgol, yn addysgol, yn 'Dda'.

Penaethiaid
-----------

* Mr W.A Silk 1958-1975
* Mr C.A. Vanloo 1975-1980
* Mr J. Norwood 1981-2002
* Mrs S. Gwyer-Roberts 2002–

Gweler hefyd
------------

* Castell Cil-y-coed
* Ysgol Trefynwy
* Ysgol y Brenin Harri VIII, Y Fenni

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  caldicotschool.com; adalwyd 2 Chwefror 2017; *We agree with the statement that "the Welsh language belongs to all the people of Wales, be they Welsh speakers or non-Welsh speakers"*.
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-05-12. Cyrchwyd 2017-02-28.
3. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-05-22. Cyrchwyd 2017-02-28.
Seiclwr ffordd proffesiynol o Gymru ydy **Yanto Barker** (ganwyd 6 Ionawr 1980 yng Nghaerfyrddin). Ef orffenodd yn y safle uchaf y Tour of Britain, 2005, o drigolion gwledydd Prydain. Er iddo fod yn llwyddiannus iawn tra yng nghategori Iau rasio (16-18), dim ond 15 oed oedd Yanto pan ddechreuodd rasio, ymunodd â *Mid Devon Cycling Club*. Cyd-ddigwyddiad ydyw mai llywydd y clwb hwnnw ydy Colin Lewis, Cymro a chyn seiclwr proffesiynol.

Wedi ennill Pencampwriaeth Cenedlaethol Iau, Rasio Ffordd Prydain, dewiswyd ef i gynyrchioli Prydain ym Mhencampwriaethau Iau'r Byd a gorffennodd yn yr 11eg safle. Bu'n byw yng Nghymru fel plentyn ond symudodd ei deulu i Ddyfnaint. Yn 1999, wrth droi'n 19 oed, symudodd i'r categori hŷn a dewiswyd ef i reidio dros Dîm Cenedlaethol Prydain dan 23 oed. Cafodd ei dalu am hyn a symudodd o Ddyfnaint i Fanceinion i fod yn nes i'r trac a'r tîm meddygol. Erbyn 2000, roedd llai o arian ar gael felly ar gyngor hyfforddwr, symudodd i fyw i Ffrainc, tra'n 20 oed, i allu ennill profiad o rasio tramor. Cynrychiolodd Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad yn Melbourne yn 2006 ond ymddeolodd o seiclo proffesiynol yn 2007, a dychwelodd i fyw i Ddyfnaint.

Canlyniadau
-----------

1998
1af Pencampwriaeth Cenedlaethol Iau, Rasio Ffordd Prydain
2il Pencampwriaeth Cenedlaethol Cymru, Rasio Ffordd
11fed Pencampwriaethau Iau'r Byd, Rasio Ffordd
2002
12fed Pencampwriaethau Odan 23'r Byd, Rasio Ffordd
2003
1af Cyfres Cwpan Mavic (DIV 1, FRA)
2il Course La Ville, Cyfres Cwpan Mavic (DIV 1, FRA)
1af Cam 1, Circuit Des Mines (FRA 2.5)
2il Cam 3, Circuit Des Mines (FRA 2.5 UCI)
2004
1af Cyfres Cwpan Mavic (DIV 1, FRA)
5ed GP Rougy, Cyfres Cwpan Mavic (FRA 1.6 UCI)
1af GP Carelleur
2il Tour De Franch Compte (4 diwrnod)
4ydd G.C Nord Isaire (FRA 2.6 UCI)
8ed Cam 1, Circuit Des Mines (FRA 2.5 UCI)
8ed Cam 1, Tour of Britain (Manceinion - Manceinion)
9ed Cam 5, Tour of Britain (San Steffan - Llundain)
13ydd Cam 3, Tour of Britain (Bakewell - Nottingham)
2005
3ydd Pencampwriaeth Cenedlaethol, Rasio Ffordd Prydain
1af Ras Sawl Cam Surrey Pum Diwrnod
2il East Yorkshire Classic
2il Havant GP (GB 1.2 UCI)
3ydd Pencampwriaeth Cenedlaethol, Rasio Ffordd Prydain
3ydd Cymal o Gyngrhair Surrey, 'Eastway Classic'/'Taunton Criterium'
4ydd Cam 4, Circuit des Ardennes (Charleville-Mézières)
4ydd FBD Insurance Rás (IRE 2.2 UCI)
3ydd Cam 7 FBD Insurance Rás (Rathdrum - Wicklow)
5ed Cam 6, FBD Insurance Rás (Abbeyleix - Rathdrum)
6ed Paris Troyes (FRA 1.2 UCI)
6ed Rout Tourangelle (FRA 1.2 UCI)
8fed Lincoln International Grand Prix
9fed Tour of Britain
6ed Cam 1, Tour of Britain (GB 2.1 UCI)
10fed Hel Nan Het Mergelland (NED 1.1 UCI)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  *MOTIVATION: Get your kit on* BBC Wales[*dolen marw*]
2. ↑  Cyfweliad gyda Shane Stokes, cyclingnews.com 21 Medi 2005