Edrych tua'r dwyrain oddi wrth Fan Hir
*Mae hon yn erthygl am y parc cenedlaethol. Am y mynyddoedd yr enwir y parc ar eu hôl, gweler Bannau Brycheiniog.*
Parc cenedlaethol yn ne Cymru yw **Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog**, sy'n un o dri yng Nghymru. Mae'r parc yn gorwedd rhwng trefi Llandeilo, Llanymddyfri, Aberhonddu, Y Gelli, Pont-y-pŵl a Merthyr Tudful. Fe'i ffurfiwyd ym 1957.

Yn Ebrill 2023, cyhoeddwyd y byddai'r awdurdod yn defnyddio ei enw Cymraeg 'Bannau Brycheiniog' yn unig o hyn ymlaen.

Canolbwynt y parc yw mynyddoedd uchel Bannau Brycheiniog. Yng ngorllewin y parc mae'r Fforest Fawr a'r Mynydd Du, rhostir eang, ac yn y dwyrain y tu draw i Fannau Brycheiniog mae mynyddoedd o'r un enw, Mynydd Du, ar y ffin â Lloegr.

Yn y parc mae nifer o lwybrau cerdded a lonydd beicio. Mae arwynebedd o 1344 km² ganddo. Gwelir sawl rhaeadr yn y parc, gan gynnwys Sgŵd Henrhyd sydd 27 medr o uchder. Yn ardal Ystradfellte, ceir sawl ogof nodedig, megis Ogof Ffynnon Ddu. Gwelir merlod mynydd Cymreig yn pori yn y parc.

Enw Cymraeg yn unig
-------------------

Ar 17 Ebrill 2023, 66 mlynedd i'r dydd wedi sefydlu'r Parc, cyhoeddwyd mai yr enw Gymraeg, Bannau Brycheiniog, bydd enw swyddogol y Parc. Yn ôl penaethiaid y parc mae'n gam fydd yn dathlu a hybu diwylliant a threftadaeth yr ardal.

Mae'n rhan o strategaeth newydd ar gyfer dyfodol y parc, sy'n ceisio mynd i'r afael â heriau amgylcheddol difrifol. "Roedd hi just yn teimlo fel amser da i ailafael yn yr hen enw am yr ardal. Mae'n efelychu ein ymrwymiad ni i'r iaith Gymraeg," eglurodd prif weithredwr Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, Catherine Mealing-Jones. Dyma fydd yr ail barc cenedlaethol i hawlio enw Cymraeg yn unig, yn dilyn penderfyniad Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn 2022.

Copaon uchaf
------------

### Mynydd Du (Mynwy)

* Mynydd Llysiau

### Bannau Brycheiniog

* Pen y Fan (886 m)
* Corn Du (873 m)
* Cribyn (795 m)
* Fan y Bîg (719 m)

### Fforest Fawr

* Fan Llia (631 m)
* Moel Feity (591 m)
* Fan Nedd (563 m)

### Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)

* Fan Brycheiniog
* Garreg Lwyd (616m)

Llynnoedd
---------

* Llyn y Fan Fach
* Llyn y Fan Fawr
* Llyn Syfaddan
* Llyn Wysg

Gweler hefyd
------------

* Rhestr mynyddoedd Cymru

  

Panorama 180°: Parc y Deinosoriaid.

Dolen allanol
-------------

* Awdurdod y parc cenedlaethol

| * v
* t
* e
Cymru Ardaloedd Gwarchod Cymru |
| --- |
| 
* Daearyddiaeth Cymru

 |
| Parciau Cenedlaethol | 
* Bannau Brycheiniog
* Eryri
* Arfordir Penfro

|  |  |
| --- | --- |
| Arfaethedig | 
* Mynyddoedd Cambria
* Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy

 |

 |  |
| Harddwch Naturiol | 
* Ynys Môn
* Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy
* Gŵyr
* Llŷn
* Dyffryn Afon Gwy

|  |  |
| --- | --- |
| Arfaethedig | 
* Mynyddoedd Cambria
* Dyffryn Ceiriog and Y Berwyn
* Ehangu ardal Gŵyr
* Morfa Gwent

 |

 |
| Arfordir Treftadaeth | 
* Morgannwg

 |
| Gwarchodfeydd Natur | 
* Lleol
* Cenedlaethol

 |
| Safleoedd gwyddonol | 

|  |  |
| --- | --- |
| Safleoedd gwyddonol | 
* Powys
* Caerfyrddin a Dinefwr
* Ceredigion
* Clwyd
* Dwyrain Gwynedd
* Gwent
* Canol a De Morgannwg
* Trefaldwyn
* Preseli a De Penfro
* Maesyfed
* Gorllewin Morgannwg
* gorllewin Gwynedd

 |

 |
| Llefydd Ewropeaidd (–2020) | 
* Ardaloedd Cadwraeth Arbennig

 |
| Eraill | 
* Cadw
* Ymddiriedolaeth Genedlaethol
* Traethau baner las
* Adeiladau rhestredig
* Cymdeithas Edward Llwyd

 |



1. ↑  "Bannau Brycheiniog: Defnyddio'r enw Cymraeg yn unig yn "rhoi statws i'r iaith"". *Golwg360*. 2023-04-17. Cyrchwyd 2023-04-17.
2. ↑  "Parc Cenedlaethol y Bannau i ddefnyddio enw Cymraeg yn unig". BBC Cymru Fyw. 17 Ebrill 2023.
3. ↑  "Parc cenedlaethol i ddefnyddio enwau Cymraeg yn unig". BBC Cymru Fyw. 16 Tachwedd 2022.