recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etholaeth seneddol yn Swydd Hertford, Dwyrain Lloegr, yw **Hertford a Stortford** (Saesneg: *Hertford and Stortford*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Hertford a Stortford yn Swydd HertfordEtholaeth Hertford a Stortford yn Swydd Hertford
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

Aelodau Senedol
---------------

* 1983–2001: Bowen Wells (Ceidwadol)
* 2001–2019: Mark Prisk (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Julie Marson (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Diagram Argand yn dangos mewn ffurf geometrig cynrychiolaeth o *z* a'i gyfiau (*conjugate*) *z̅* yn y plân cymhlyg. Gellir canfod y cyfiau cymhlyg drwy adlewyrchu *z* ar draws yr echelin real.
Mewn mathemateg **cyfiau cymhlyg** (Saesneg: *complex conjugate*) unrhyw rif cymhlyg yw'r rhif gyda rhan real hafal, a rhan dychmygol sy'n hafal mewn maint, ond ag arwydd cyferbyniol. Er enghraifft, cyfiau cymhlyg 3 + 4*i* yw 3 − 4*i*.

Yn eu ffurf polar, cyfiau {\displaystyle re^{i\varphi }} yw {\displaystyle re^{-i\varphi }}. Gellir dangos hyn drwy ddefnyddio fformiwla Euler.

Mae cyfiau cymhlyg yn bwysig wrth geisio canfod isradd y polynomal (sero'r ffwythiant).

Nodiant
-------

Ysgrifennir cyfiau cymhlyg rhif cymhlyg {\displaystyle z} fel {\displaystyle {\overline {z}}} neu {\displaystyle z^{\*}\!}. Mae'r nodiant cyntaf (y *vinculum*) yn fwy trefnus. Mewn ffiseg, mae'r ail nodiant yn cael ei ffafrio. Os yw rhif cymhlyg yn cael ei gynrychioli gan fatrics 2x2, mae'r nodiant yr un peth (yn unfath). Mewn rhai testunnau, mae cyfiau cymhlyg rhif a oedd yn wybyddus cyn hynny yn cael ei dalfyrru fel "c.c.". Er enghraifft, mae sgwennu {\displaystyle e^{i\varphi }+{\text{c.c.}}} yn golygu {\displaystyle e^{i\varphi }+e^{-i\varphi }}

Nodweddion
----------

Mae'r nodweddion cynlynol yn gymwys ar gyfer pob rhif *z* a *w*, oni nodir yn wahanol, a gellir profi hyn drwy sgwennu *z* a *w* yn y dull *a* + *ib*.

Nodwedd arall o gyfiau cymhlyg, ac sy'n hynod o bwysig, yw fod rhif cymhlyg yn hafal i'w gyfiau cymhlyg os yw ei ran ddychmygol yn sero, h.y. os yw'r rhif cymhlyg yn real.

Ar gyfer unrhyw ddau rif cymhlyg *w,z*:

{\displaystyle {\begin{aligned}{\overline {z+w}}&={\overline {z}}+{\overline {w}}\\{\overline {z-w}}&={\overline {z}}-{\overline {w}}\\{\overline {zw}}&={\overline {z}}\;{\overline {w}}\\{\overline {\left({\frac {z}{w}}\right)}}&={\frac {\overline {z}}{\overline {w}}},\quad {\text{if }}w\neq 0\\{\overline {z}}&=z~\Leftrightarrow ~z\in \mathbb {R} \\{\overline {z^{n}}}&=\left({\overline {z}}\right)^{n},\quad \forall n\in \mathbb {Z} \\\left|{\overline {z}}\right|&=\left|z\right|\\{\left|z\right|}^{2}&=z{\overline {z}}={\overline {z}}z\\{\overline {\overline {z}}}&=z\\z^{-1}&={\frac {\overline {z}}{{\left|z\right|}^{2}}},\quad \forall z\neq 0\end{aligned}}}
Y berthynas olaf ond un yw infolytedd h.y. cyfiau cyfiau y rif cymhlyg *z* yw *z*.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Weisstein, Eric W. "Complex Conjugates". *MathWorld*.
2. 1 2  Weisstein, Eric W. "Imaginary Numbers". *MathWorld*.
3. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; adalwyd 7 Rhagfyr 2018.
4. ↑  O'r Saesneg: *The conjugate of the conjugate of a complex number z is z.*
Y Beibl Cyntaf yn Gymraeg, 1588
Dywedir i'r Beibl Cymreig carpiog hwn o 1620 yn Eglwys Llanwnda gael ei achub o ddwylo goresgynwyr Ffrainc ym 1797
Cafodd rhannau o'r Beibl eu cyfieithu i'r Gymraeg yn y 15fed ganrif, ond y cyfieithiad a deyrnasodd am bedair canrif oedd cyfieithiad William Morgan (esgob), *Y Beibl cyssegr-lan sef Yr Hen Destament, a'r Newydd* a gyhoeddwyd yn 1588 ac a ddiwygiwyd gan Dr John Davies, Mallwyd, yn bennaf, yn 1620.

Cyhoeddwyd *Y Beibl Cymraeg Newydd* yn 1988 a'i adolygu yn 2004.

Mae beibl.net, a gyhoeddwyd yn 2015, yn gyfieithiad newydd i Gymraeg mwy llafar ei naws.

Yn 1551 roedd William Salesbury yn gyfrifol am gyhoeddi'r gyfran sylweddol gyntaf o'r Ysgrythurau i ymddangos yn Gymraeg, *Kynniver llith a ban,* ac ef a oedd yn gyfrifol, yn bennaf, am y cyfieithiad Cymraeg o'r Testament Newydd a'r Salmau a gyhoeddwyd yn 1567, ac a ddiwygiwyd gan William Morgan ar gyfer ei gyfieithiad ef o'r Beibl cyfan yn 1588, Felly, mewn un ystyr byddai'n gywirach galw 'Beibl William Morgan' yn 'Feibl William Morgan a William Salesbury'.

Hanes y Fersiynau
-----------------

### Fersiynau'r 15eg ganrif

Mae sawl ffynhonnell o'r 19eg ganrif yn dyfynnu'r stori bod cyfieithiad o'r Lladin Vulgate yn bodoli ym 1470. Fodd bynnag, mae’r Athro Glanmor Williams wedi wfftio’r syniad bod y Beibl cyfan wedi’i gyfieithu i’r Gymraeg cyn i Feibl William Morgan ymddangos ym 1588.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Isaac Thomas, *William Morgan a'i Feibl* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1988)
2. ↑  D. Densil Morgan (15 Ebrill 2018). *Theologia Cambrensis: Protestant Religion and Theology in Wales, Volume 1: From Reformation to Revival 1588-1760*. Gwasg Prifysgol Cymru. t. 8. ISBN 978-1-78683-239-9. (Saesneg)
Mae **Gweiriau Bryncarnau, Llwydcoed** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 24 Awst 1993 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 25.02 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Hanes am gyfnodau cynnar sy'n seiliedig ar draddodiadau, mytholeg a chof cenedl neu bobl neilltuol yn hytrach na chofnodion hanesyddol dilys yw **hanes traddodiadol**.

Fel yn achos mytholeg a chwedlau, nid yw hanes traddodiadol o reidrwydd yn annilys. Mae'n gallu ymgorffori nifer o ffeithiau sy'n deillio o ffynonellau coll am hanes go iawn, neu'n cynnwys cof cenedl am ddigwyddiadau hanesyddol, wedi ei drosglwyddo ar lafar am genedlaethau. Ond mae'n cynnwys yn ogystal chwedlau o bob math, am dduwiau a gyfrifir yn frenhinoedd neu arwyr, er enghraifft, a thraddodiadau a motifau o fyd llên gwerin. Weithiau, yn nwylo llenor ymwybodol, mae hanes traddodiadol yn gallu cynnwys elfen sylweddol o ffug hanes, fel yn achos gwaith enwog Sieffre o Fynwy, yr *Historia Regum Britanniae*, a gyfieithwyd i'r Gymraeg fel *Brut y Brenhinedd*.

Ceir hanes traddodiadol yn perthyn i sawl gwlad a diwylliant, e.e. Cymru, Iwerddon, Tsieina, Tibet, a Rwsia.

Gweler hefyd
------------

* Hanes traddodiadol Cymru
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gweirlöyn y perthi**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gweirloynnod y perthi**; yr enw Saesneg yw *Hedge Brown, Gatekeeper*, a'r enw gwyddonol yw *Pyronia tithonus*.

*Pyronia tithonus*
Mae'n debyg iawn i weirlöyn y ddôl ond gellir dweud y gwahaniaeth gan fod gweirlöyn y perthi yn cael seibiant gyda'i adenydd wedi'u ar agor a gweirlöyn y ddôl yn aros â'i ddwy adain wedi'u cau. Mae glöyn y perthi, hefyd, ychydig yn llai.

Bwyd
----

Mae'r Siani flewog yn hoff iawn o fwyta gweiriau megis: *Agrostis*, *Festuca*, *Poa* ac *Elymus repens*.

*Pieris rapae* a *Pyronia tithonus*
Mae'r oedolyn, ar y llaw arall, yn cael ei neithdar o flodau *Rubus fruticosus* (sef mwyar duon), *Carlina vulgaris* (ysgall), *Succisa pratensis*, *Pulicaria dysenterica*, *Eupatorium cannabinum*, *Ligustrum vulgare* (prifed), *Jacobaea vulgaris*, *Trifolium pratense* (meillionen) a *Thymus praecox* (teim)

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloÿnnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gweirlöyn y perthi yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd gloÿnnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloÿnnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Pyronia tithonus***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Anon. "Gatekeeper". *A-Z of butterflies*. Butterfly Conservation. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-05-11. Cyrchwyd 8 Awst 2011.
Sgandal wleidyddol yn y Deyrnas Unedig ym 1963 oedd **Helynt Profumo**, yn ymwneud â'r Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel ar y pryd, John Profumo. Datblygodd yr helynt ar ôl i Profumo gael perthynas fer gyda sioeferch, Christine Keeler. Honwyd hefyd ei bod hi'n feistres i ddyn a oedd yn ysbïwr Rwsiaidd; dywedodd Profumo gelwydd yn Nhŷ'r Cyffredin pan holwyd ef am hyn. Gorfodwyd i Profumo ymddeol oherwydd yr helynt, a niweidwyd enw da llywodraeth y Prif Weinidog Harold Macmillan yn ddifrifol. Ymddeolodd Macmillan ychydig fisoedd yn ddiweddarach oherwydd salwch.

Perthynas Profumo â Keeler
--------------------------

Yn ystod yr 1960au cynnar, roedd Profumo, yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel yn llywodraeth Geidwadol Harold Macmillan, yn briod i'r actores Valerie Hobson. Ym 1961, cyfarfu Profumo â Christine Keeler, sioeferch o Lundain, mewn parti tŷ yn Cliveden, y plasdy yn Swydd Buckingham a oedd yn eiddo i'r Arglwydd Astor. Sawl blwyddyn yn ddiweddarach, honodd mewn sgwrs gyda'i fab, David, ei fod wedi cyfarfod â Keeler cyn hynny mewn clwb nos yn Llundain, sef Murray, ac mae'n debygol ei fod wedi yfed gyda hi. Hefyd yn bresennol yn y parti yn Cliveden, oedd gwraig Profumo a'r osteopath ffasiynol, Dr Stephen Ward, a oedd yn adnabod Keeler ers cryn amser.

Ni pharhaodd y berthynas gyda Keeler fwy nag ychydig wythnosau cyn i Profumo ddod ag ef i ben. Ond, daeth sôn am y berthynas yn gyhoeddus ym 1962, yr un adeg a'r honiadau i Keeler gael perthynas gyda Yevgeny "Eugene" Ivanov, uwch-attaché llyngesol yn llysgenadaeth yr Undeb Sofietaidd yn Llundain. Oherwydd safle Profumo yn y llywodraeth, a sefyllfa'r Rhyfel Oer ar y pryd, roedd y canlyniadau posibl yn nhermau diogelwch y genedl yn rai difrifol. Oherwydd hyn, a natur godinebus perthynas Profumo gyda Keeler, daeth yr achos yn fuan yn helynt cyhoeddus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  David Profumo (2006). *Bringing the House Down*

Dolenni allanol
---------------

* Fideo You Tube, Dusty Springfield yn canu "Nothing has Been Proved"
* Lewis Morley (1963). *Christine Keeler astride a copy of an Arne Jacobsen chair*. Victoria and Albert Museum. URL
Roedd **John Robert Jones (Alltud Glyn Maelor)** ( tua 1800 – 11 Mai, 1881) yn emynydd gwerinol.

Cefndir
-------

Ganwyd Alltud Glyn Maelor yn Llanarmon yn Iâl, mae'n debyg ei fod yn perthyn i Ehedydd Iâl. Symudodd i Frymbo ym 1834 ac yno fu'n byw am weddill ei fywyd.

Gyrfa
-----

Gweithiodd fel crydd am y rhan fwyaf o oes cyn mynd i weithio i'r gwaith haearn fel torrwr sgriwiau.

Roedd yn emynydd toreithiog. Cyhoeddwyd nifer ohonynt mewn dwy gyfrol: *Y Fodrwy Aur* ym 1866 a *Y Rhosyn Diweddaf (1889)*. Yn ystod Diwygiad Cymru 1904 - 1905 cyhoeddwyd llyfr o emynau a fu'n boblogaidd yn ystod Diwygiad Cymru 1859 *Gwreichion y Diwygiadau* o dan olygyddiaeth Carneddog. Roedd y gyfrol yn cynnwys nifer o emynau poblogaidd Alltud Glyn Maelor.

Yn ôl W. Eifion Powell ym Mwletin Cymdeithas Emynau Cymru:

> 
> *Meddai ar ddiwylliant a diddordeb crefyddol dwfn a hoffai fydryddu rhai o'r ymadroddion a'r syniadau trawiadol a glywai o bulpud ac mewn seiat yn ogystal â mydryddu darnau o'r Ysgrythur.* 
> 
> 
> 

Ei emyn enwocaf oedd:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Cofio'r wyf yr awr ryfeddol,
Awr wirfoddol oedd i fod;
Awr a nodwyd cyn bod Eden, 
Awr a'i dyben wedi dod;
Awr wynebu ag un aberth,
Awr fy Nuw i wirio'i nerth;
Hen awr annwyl prynu enaid, 
Awr y gwaed - Pwy wyr ei gwerth? | "|

Roedd rhai o'i emynau yn Llyfr Emynau'r Bedyddwyr *Y Llawlyfr Moliant Newydd*. Ond ni chafodd ei gynnwys yn y llyfr emynau cyd enwadol *Caneuon Ffydd* a disodlodd y llyfrau emynau enwadol yn 2001.

Teulu
-----

Cafodd Alltud Glyn Maelor a Mary ei wraig o leiaf 6 o feibion roedd ei fab hynaf Noah yn fardd gwlad hefyd ond bu farw yn 26ain oed. Roedd dau arall o'i feibion y Parch John R Jones, Pontypridd a'r Parch William Jones, Abergwaun  yn weinidogion gyda'r Bedyddwyr.

Marwolaeth
----------

Bu farw ym Mrymbo yn 81 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Eglwys Brymbo.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Robert Jones (Alltud Glyn Maelor) yn y Bywgraffiadur ar-lein
2. ↑  Awdwyr Emynau Cymraeg - Y wawr cylchgrawn misol y Bedyddwyr Cymreig yn America Cyf. XIX rhif. 8 - Awst 1894
3. ↑  Bwletin Cymdeithas Emynau Cymru Cyf. 2, rh. 1, Gorffennaf 1978; "Emynwyr Bro Maelor (1500-1900)" gan W. Eifion Powell
4. ↑  William Jones, Abergwaun. Y Bywgraffiadur ar-lein
5. ↑  Y wawr cylchgrawn misol y Bedyddwyr Cymreig yn America, - *Marwgoffa*. Cyf. VI rhif. 4 – Gorffennaf 1881

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 139162062
* LCCN: nb2015020608
* SUDOC: 250969939

 |
Ymosodiad terfysgol yn erbyn Mwslimiaid oedd **cyflafan Christchurch** a darodd dau fosg yn ninas Christchurch, Seland Newydd, ar 15 Mawrth 2019. Saethwyd 50 o bobl yn farw gan ddyn arfog oedd yn arddel goruchafiaeth y gwynion ac ideoleg wrth-Islamaidd.

Bu farw 42 o addolwyr ym Mosg Al Noor a'r ardal o'i amgylch ym maestref Riccarton yn ystod gweddi'r Gwener. Defnyddiodd yr ymosodwr ddrylliau lled-awtomatig, ac roedd ganddo sawl arf arall yn ei gar. Dechreuodd yr ymosodiad tua 13:40 (Amser Haf Seland Newydd) a barodd tua chwe munud cyn i'r llofrudd yrru i Ganolfan Islamaidd Linwood, rhyw 5 km i ffwrdd, a saethwyd 7 yn farw yn y mosg hwnnw. Cafodd yr ymosodwr ei wrthsefyll gan Abdul Aziz, a lwyddodd i hel y dyn ymaith a chipio'i wn haels. Ym Mosg Al Noor, ceisiodd Naeem Rashid daclo'r ymosodwr, ond cafodd ei saethu a bu farw ef yn ddiweddarach yn yr ysbyty.

Cyhuddir dinesydd Awstralaidd 28 oed o'r enw Brenton Tarrant o gyflawni'r troseddau. Cafodd yr ymosodiad ym Mosg Al Noor ei ffrydio'n fyw drwy gyfrwng Facebook Live gan ddefnyddio camera ar ben yr ymosodwr, a chyhoeddwyd maniffesto ar-lein a briodolir iddo.

Profiad Cymraes
---------------

Yn ôl Cymraes oedd yn y ddinas, Elliw Alaw Watts, roedd y gyflafan yn "erchyll". Ategodd ""Mae jest yn ofnadwy meddwl bo rhwbath felly 'di digwydd mewn dinas ddistaw fel hyn."

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2
2. ↑  (Saesneg) "Mosque shooter brandished material glorifying Serb nationalism", Al Jazeera (15 Mawrth 2019). Adalwyd ar 16 Mawrth 2019.
3. ↑  (Saesneg) "Christchurch mosque terrorist shootings: What you need to know", Stuff.co.nz (16 Mawrth 2019). Adalwyd ar 17 Mawrth 2019.
4. ↑  (Saesneg) "Christchurch mosque shootings: He ran towards the gunman armed only with a credit card machine", *The New Zealand Herald* (17 Mawrth 2019). Adalwyd ar 16 Mawrth 2019.
5. ↑  (Saesneg) "Trapped in Christchurch Mosque, Worshiper Attempted to Disarm Shooter", *The Wall Street Journal* (16 Mawrth 2019). Adalwyd ar 19 Mawrth 2019.
6. ↑  "Christchurch: cyhuddo dyn, 28, o lofruddio", Golwg360 (16 Mawrth 2019). Adalwyd ar 16 Mawrth 2019.
7. ↑  (Saesneg) "Christchurch mosque shootings: Gunman livestreamed 17 minutes of shooting terror", *The New Zealand Herald* (15 Mawrth 2019). Adalwyd ar 16 Mawrth 2019.
Lleoliad Penrhyn Kanin.
Penrhyn Kanin - map Byddin yr UDA o 1956.
Mae **Penrhyn Kanin**  (Rwseg: Канин полуостров) yn benrhyn mawr ynOkrug Hunanlywodraethol Nenets, Rwsia. Lledred: 68° hydred: 45°

Mae wedi'i amgylchynu gan y Môr Gwyn i'r gorllewin a Môr Barents i'r gogledd a'r dwyrain. Shoyna yw un o'r ychydig gymunedau ar y penrhyn.

Ffawna
------

O ran morfilod, morfilod beluga yw'r mwyaf cyffredin a welir. Gwelir hefyd morfilod sberm gwryw yn ogystal ar brydiau.

### Ieir bach yr haf/glöynnod byw

Mae 29 math o löyn byw yn y twndra goedwigol a 14 rhywogaeth yn y twndra îs-arctig. Mae'r data ar y ffawna a dosbarthiad y rhywogaethau twndra goedwigol  Penrhyn Kanin yn gyffredinol yn nodweddiadol o'r parth naturiol hyn. Y rhywogaethau mwyaf niferus yw'r *Erebia disa*, *Oeneis norna*, *Clossiana freija*, *Bag napi*, a'r *Vacciniina optilete*. Y rhywogaethau amlycaf yn yr ardaloedd twndra deheuol yw'r *Erebia euryale*, *Erebia pandrose*, a *Boloria aquilonaris*, sy'n cyd-fynd â chanlyniad ymchwil a wnaed yn 1903. Mae niferoedd uchel o *E. pandrose* yn un o nodweddion penodol rhan ogleddol Penrhyn Kanin ac Ynys Kolguev, gan dynnu sylw at y cysylltiad ym miota'r tiriogaethau hyn â rhanbarthau îs-artig Fennoscandia.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  Bolotov, I. N. (2012). "The Fauna and Ecology of Butterflies (Lepidoptera, Rhopalocera) of the Kanin Peninsula and Kolguev Island". *Entomological Review* **92** (3): 296–304. doi:10.1134/S0013873812030062.
3. ↑  Poppius, B. (1906). "Beiträge zur Kenntniss der Lepidopteren-Fauna der Halbinsel Kanin". *Acta Soc. Fauna Flora Fennica B* **28** (3): 1–11.
Ŵy
Siani flewog
Dau chwiler
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gweirlöyn yr Alban**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gweirloynnod yr Alban**; yr enw Saesneg yw *Scotch Argus*, a'r enw gwyddonol yw *Erebia aethiops*. Mae i'w weld mewn gwledydd megis Alpau, Ffrainc, yr Almaen ac Asia. Ceir dwy isrywogaeth ym Mhrydain: *E. a. caledonia* yng ngorllewin yr Alban ac *E. a. aethiops* yng ngogledd-ddwyrain yr Alban (e.e. Fowlsheugh) a Cumbria. Fel arfer mae i'w ganfod ar ymyl coedwig a hynny hyd at 2,400m uwch lefel y môr ac ar ei adain rhwng Mehefin ag Awst. Mae'r siani flewog yn hoff iawn o fwyta gweiriau e.e. *Agrostis*, *Dactylis*, a *Poa*.

Yn gyffredinol
--------------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gweirlöyn yr Alban yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Erebia aethiops***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
John Redmond tua 1916
Gwleidydd Gwyddelig oedd **John Edward Redmond** (Gwyddeleg: *Seán Éamonn Mac Réamoinn*) (1 Medi 1856 – 6 Mawrth 1918) .

Ganed Redmond yn ninas Dulyn a magwyd ef yn Swydd Wexford. Roedd ei dad, William Archer Redmond, yn Aelod Seneddol dros Wexford ac yn gefnogwr mudiad ymreolaeth Isaac Butt. Aeth Redwood i Lundain i weithredu fel clerc i’w dad, a daeth yn un o gefnogwyr Charles Stewart Parnell. Wedi marwolaeth ei dad yn 1880 daeth yn Aelod Seneddol dros New Ross. Carcharwyd ef am bump wythnos am araith a draddododd yn 1888.

Pan rannwyd y Blaid Seneddol Wyddelig oherwydd perthynas Parnell a Katharine O'Shea,, arhosodd Redmond yn deyrngar i Parnell, ac wedi marwolaeth Parnell yn 1891 daeth yn arweinydd y rhan o’r blaid oedd wedi cefnogi Parnell.

Pan ail-unwyd y ddwy ran o’r blaid yn 1900, daeth Redmond yn arweinydd y Blaid Seneddol Wyddelig, swydd a ddaliodd hyd 1918. Ei nôd oedd ennill ymreolaeth i Iwerddon o fewn y Deyrnas Unedig. Erbyn 1910 roedd y Blaid Seneddol Wyddelig mewn sefyllfa gref yn Nhy'r Cyffredin, gyda'r Rhyddfrydwyr yn dibynnu ar eu cefnogaeth i barhau mewn grym. Yn 1912 cyflwynwyd mesur arall i roi hunanlywodraeth i Iwerddon o fewn y Deyrnas Gyfunol, ond gwrthwynebwyd hyn yn gryf gan y Protestaniaid yn y gogledd-ddwyrain. Yn 1914, pasiwyd Mesur Ymreolaeth Iwerddon, ond gyda’i weithrediad yn cael ei ohirio hyd ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf.

Cefnogodd Redmond ymgyrch y Deyrnas Unedig yn y rhyfel, ond newidiodd yr awyrgylch yn Iwerddon yn dilyn Gwrthryfel y Pasg yn 1916, a saethu arweinwyr y gwrthryfel gan lwwodraeth y Deyrnas Unedig. Lladdwyd brawd Redmond, Willie, yn y rhyfel yn 1917, ac enillwyd ei sedd wag yn Nhy’r Cyffredin gan Eamon de Valera dros Sinn Féin. Bu Redmond farw yn Llundain ym Mawrth 1918 yn dilyn llawdriniaeth.

Yn etholiad cyffredinol Rhagfyr 1918, collodd y Blaid Seneddol Wyddelig eu holl seddau bron i Sinn Féin, a oedd o blaid annibyniaeth yn hytrach nag ymreolaeth. Yn Ionawr 1919 cyfarfu’r Dáil Cyntaf a chyhoeddi annibyniaeth Iwerddon.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 42621549
* LCCN: no91025847
* ISNI: 0000 0001 2278 9100
* GND: 117695386
* SUDOC: 089825861
* BNF: cb14615498t (data)
* NLA: 36508626
* CiNii: DA11115842
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod el wen**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau el wen**; yr enw Saesneg yw *L-album Wainscot*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna l-album*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod el wen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Gwent - Llansanffraid Gwynllŵg** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 21 Mai 1991 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1305.89 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Gwent - Trefonnen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Awst 1987 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 760.65 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Etholaeth seneddol yn Swydd Hertford, Dwyrain Lloegr, yw **Hemel Hempstead**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Hemel Hempstead yn Swydd HertfordEtholaeth Hemel Hempstead yn Swydd Hertford
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Senedol
---------------

* 1997–2005: Tony McWalter (Llafur-Cydweithredol)
* 2005–presennol: Michael Penning (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwanwr India** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanwyr India) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Anhinga melanogaster***; yr enw Saesneg arno yw *Indian darter*. Mae'n perthyn i deulu'r Gwanwyr (Lladin: *Anhingidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. melanogaster*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r gwanwr India yn perthyn i deulu'r Gwanwyr (Lladin: *Anhingidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwanwr Affrica | Anhinga rufa |  |
|
| Gwanwr America | Anhinga anhinga |  |
|
| Gwanwr Awstralia | Anhinga novaehollandiae |  |
|
| Gwanwr India | Anhinga melanogaster |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwanwr India** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Arlunydd a chartwnydd o Gymro yw **Harry Hambley** (ganwyd 1999). Mae'n adnabyddus am greu y cymeriad cartŵn "Ketnipz". Roedd ganddo dros 560,000 o ddilynwyr ar Instagram a thros 122,000 ar Twitter yn Mehefin 2018. Mae'n gwerthu nwyddau gyda brand Ketnipz ar ei wefan, yn cynnwys dillad, cerdiau, sticeri a gwaith celf.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Magwyd Harry yn ardal Llandaf, Caerdydd. Aeth i Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr ac mae'n siarad Cymraeg.

Yn disgrifio ei hun yn fewnblyg, roedd gan Harry ddiddordeb mewn darlunio ers yn ifanc. Penderfynodd beidio fynd i'r brifysgol yn groes i ddymuniadau ei athrawon. Roedd yn arfer gwneud lluniau a phortreadau realistic ond penderfynodd symleiddio ei waith a chreodd y cymeriad Ketnipz. Mae'r cymeriad sydd mewn siap ffeuen yn portreadu sefyllfaoedd bob dydd ac yn hoff o odli. Mae Harry yn defnyddio tabled digidol i ddylunio'r cartwnau. Rhannodd ei gartwn cynta drwy Instagram ar 7 Mehefin 2016.

Drwy ei lwyddiant rhyngwladol ar y cyfryngau cymdeithasol, mae wedi cael cyfleoedd i weithio dros y byd mewn llefydd fel Los Angeles, Dinas Efrog Newydd a Mexico. Cafodd ei wahodd gan gwmni Instagram i greu 'sticer' o gymeriad Ketnipz ar gyfer eu ap.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) A teenager who snubbed university is now a successful designer working with Instagram. WalesOnline (30 Medi 2017).
2. ↑  (Saesneg) Ketnipz: Teenage cartoonist takes Instagram by storm. BBC News (4 Chwefror 2018).

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol Ketnipz
* Ketnipz ar Instagram
* Harry Hambley ar Twitter
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen ysbigog borffor** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex spicata* a'r enw Saesneg yw *Spiked sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Dywysennog Borffor.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen ysbigog borffor***
Safle archaeolegol yw **Cytiau Tŷ Mawr**, a elwir hefyd yn **Grŵp Cytiau Mynydd Twr** neu **Cytiau'r Gwyddelod**, lle ceir olion nifer o dai crwn o Oes yr Efydd, Oes yr Haearn a'r cyfnod Rhufeinig ac a leolir ar Fynydd Tŵr gerllaw Caergybi, Ynys Môn.

Disgrifiad
----------

Ceir gweddillion 10 o dai crwn o faint sylweddol, tua 7m ar draws, ar hyd y llethr, gydag olion adeiladau llai, petrual. Mae llawr rhai o'r adeiladau petrual yn is na lefel y ddaear, a grisiau yn mynd i lawr iddynt.

Rhan o Gytiau Tŷ Mawr
Un o Gytiau Tŷ Mawr
Bu cloddio archaeolegol yma gan W.O. Stanley yn 1862-8, a bu cloddio eto yn 1978-82. Darganfuwyd ar y safle dystiolaeth fod pobl wedi byw yma am gyfnod maith, yn dechrau yn y cyfnod Mesolithig a thrwy'r cyfnod Neolithig ac Oes yr Efydd. Mae'r adeiladau a welir ar y safle yn dyddio o Oes yr Haearn, a pharhawyd i'w defnyddio hyd y 6g.

Llyfryddiaeth
-------------

Frances Lynch, *Gwynedd*, A Guide to Ancient and Historic Wales (Llundain: HMSO, 1995)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Lynch, Frances (1995) *Gwynedd* (*A guide to ancient and historic Wales*).

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Cytiau Tŷ Mawr***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen-yr-heli bractau hir** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex extensa* a'r enw Saesneg yw *Long-bracted sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Hirian, Hesgen Ddeiligol Hirian, Hesgen Hirfain, Hesgen Morfa-hallt.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen-yr-heli bractau hir***
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen lwydlas** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex panicea* a'r enw Saesneg yw *Carnation sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Benigen-ddail.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen lwydlas***
Defnydd adeiladu yw **haearn gwrymiog** neu **haearn rhychog**. Fel arfer mae'n cynnwys dalennau o ddur meddal sydd wedi'u galfaneiddio dip poeth, yna eu rholio yn oer i gynhyrchu patrwm rhychog llinol. Er gwaethaf yr enw, ac eithrio'r enghreifftiau cynharaf, nid haearn yw'r defnydd a ddefnyddir, ond dur.

Mae'r rhychau yn cynyddu cryfder ac anhyblygedd y dalennau i'r cyfeiriad sy'n rhedeg ar hyd y rhychau. Fel rheol mae dalennau'n cael eu cynhyrchu fel petryalau gyda'r ochrau hir yn gryf a'r ochrau byr yn hyblyg.

Dyfeisiwyd haearn gwrymiog ym Mhrydain yn y 1820au gan y pensaer a pheiriannydd Henry Robinson Palmer. Fe'i gwnaed yn wreiddiol o haearn gyr. Profodd y defnydd i fod yn ysgafn, yn gryf, yn gwrthsefyll cyrydiad, ac yn hawdd ei gludo. Roedd yn addas ar gyfer strwythurau parod a gwaith byrfyfyr gan weithwyr lled-fedrus. Mae'r defnydd bob amser wedi cael ei ddefnyddio'n ledled y byd mewn adeiladau gwledig a milwrol fel siediau a thanciau storio. 

Yn raddol disodlwyd haearn gyr gan ddur meddal o tua'r 1890au, ond ni newidiodd yr enw. Yn fwy diweddar, mae dalennau galfanedig â rhychiadau syml wedi cael eu disodli'n raddol gan haenau amddiffynnol mwy datblygedig a phroffiliau mwy cymhleth.

Neuadd eglwys yn Glenorchy, Argyll a Bute, yr Alban, wedi'i hadeiladu o haearn gwrymiog

Gweler hefyd
------------

* Cwt Nissen
* Tabernacl tun
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen rafunog fach** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex diandra* a'r enw Saesneg yw *Lesser tussock-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Rafunog Leiaf, Hesgen Dwybrigerog.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen rafunog fach***
Athro Cymraeg yng ngholeg Llanbedr Pont Steffan ac Esgob Tyddewi oedd **John Owen** (24 Awst 1854 – 4 Tachwedd 1926).

Ganed ef yn Ysgubor Wen, Sir Gaernarfon (Gwynedd). Roedd ei rieni yn Fethodistiaid Calfinaidd. Yn 1872, enillodd Owen ysgoloriaeth i Goleg yr Iesu, Rhydychen, i astudio'r clasuron a mathemateg. Daeth yn athro yn ysgol ramadeg Botwnnog, a thra yno, datblygodd ddiddordeb yn yr Eglwys Anglicanaidd.

Apwyntiwyd ef yn Athro Cymraeg yn Llanbedr yn 1879, ac ordeiniwyd ef yn ddiacon yr un flwyddyn, yna'n offeiriad yn 1880. Yn 1889, daeth yn ddeon Llanelwy, dan yr Esgob Alfred Edwards. Dychwelodd i Lanbedr fel Prifathro yn 1892, a bu'n brwydro'n hir i geisio cael Llanbedr i fod yn rhan o Brifysgol Cymru. Ni lwyddodd yn hyn, ac ni ddaeth Llanbedr yn rhan o'r Brifysgol hyd 1971.

Yn 1897, apwyntiwyd ef yn Esgob Tyddewi i olynu William Basil Jones. Bu ganddo ran amlwg yn y dadleuon a arweiniodd at ddatgysylltu'r eglwys Anglicanaidd yng Nghymru a ffurfio yr Eglwys yng Nghymru. Bu farw yn 1926, a chladdwyd ef yn Abergwili.

Llyfryddiaeth
-------------

* Y Bywgraffiadur ar-lein

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 39150117
* LCCN: no2007037029
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Dramodydd Cymraeg sy'n adnabyddus am ei dramâu arloesol sy'n perthyn i genre Theatr yr Abswrd oedd **Gwenlyn Parry** (8 Mehefin 1932 - 5 Tachwedd 1991).

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd William Gwenlyn Parry ym mhentref Deiniolen (neu Llanbabo), Gwynedd. Roedd ei dad, William John Parry, yn chwarelwr yn y chwarel lechi cyfagos yn Dinorwig; roedd ei fam Katie Parry (née Griffiths) yn gweithio am sawl blwyddyn fel nyrs yn Ysbyty Eryri yng Nghaernarfon. Roedd ganddo un chwaer, Margaret, oedd yn bum mlynedd yn iau.

Cafodd ei addysg yng Ngholeg y Normal, Bangor. Ar ôl cyfnod yn Llundain lle daeth i adnabod Rhydderch Jones a Ryan Davies a chyfnod fel athro ym Methesda, cafodd swydd fel sgiptiwr gyda BBC Cymru. Ar ôl cyfnod o salwch bu farw yn ardal Caerdydd ar 5 Tachwedd 1991; cafodd ei gladdu ym mynwent Pen-y-groes, Gwynedd.

Ysgrifennodd nifer o benodau i'r gyfres *Pobol y Cwm* a rhaglenni eraill ar y teledu yn cynnwys *Fo a Fe* a'r ffilm *Grand Slam*. Fe'i cofir fel dramodwr yn bennaf am ei ddramâu arloesol o'r 1960au hyd y 1980au. Mae'r rhain yn cynnwys *Saer Doliau* (1966) ac *Y Tŵr* (1978). Cryfder y dramâu hyn yw eu cyfuniad o elfen Abswrd, gwrthnaturyddol, a deialog dafodieithol naturiol a chredadwy sy'n creu gwaith arbennig ac unigryw.

Cyfranodd i sgript y ddrama deledu *Grand Slam* a'r ffilm o *Un Nos Ola Leuad* (seiliedig ar y nofel o'r un enw gan Caradog Prichard).

Bywyd personol
--------------

Roedd yn briod ddwywaith, yn gyntaf i Joy a roedd ganddynt ddau ferch, Sian Elin (ganwyd 1969) a Catrin Lynwen (ganwyd 1971). Yna fe briododd Ann Beynon a cafodd merch a mab o'i ail briodas.

Dramâu
------

* *Tair Drama* (1965)
* *Y Ddraenen Fach* (1961)
* *Poen yn y Bol* (1963)
* *Hwyr a Bore* (1964)
* *Saer Doliau* (1966)
* *Tŷ ar y Tywod* (1968)
* *Y Ffin* (1973)
* *Y Tŵr* (1978)
* *Sál* (1982)
* *Panto* (1986)

Gweler hefyd
------------

* Y Ddrama yn Gymraeg

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Llyfr 'The Writers of Wales' gan Roger Owen; JSTOR; Adalwyd 5 Ionawr 2016
2. ↑  Gwenlyn Parry, BBC Cymru Bywyd; Adalwyd 5 Ionawr 2016

Dolenni allanol
---------------

* Dramâu Gwenlyn Parry ar wefan BBC Cymru
* Gwenlyn Parry ar wefan yr Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 85088289
* LCCN: n97117318
* ISNI: 0000 0001 2385 2263
* GND: 1045214809
* NKC: pna2005301638

 |
Awdur a chyfarwyddwr plant oedd **John Owen** (1952 – Hydref 2001). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei ddrama deledu Gymraeg Pam fi Duw, cyfres o lyfrau a rhaglenni teledu a ysgrifennodd a gyfarwyddodd. Ym 1995, 1997 a 1999 enillodd Wobr Tir na n-Og am y llyfr ffuglen Cymraeg gorau i Blant. 

Roedd Owen yn gyn-athro Drama ac yn is-bennaeth yn Ysgol Gyfun Rhydfelen ger Pontypridd, De Cymru. Cafodd ei arestio am bum trosedd rhyw ddifrifol yn 2001 ar ôl i bedwar cyn-ddisgybl ddod ymlaen. Lladdodd ei hun cyn wynebu achos llys.

Addysg
------

Roedd John Owen yn gyn-ddisgybl ac yn brif swyddog yn Ysgol Gyfun Rhydfelen. Cwblhaodd ei radd Baglor mewn Addysg ym 1974 yng Ngholeg y Drindod yng Nghaerfyrddin; yn yr un flwyddyn ymgymerodd â'i apwyntiad dysgu cyntaf yn ei gyn ysgol uwchradd.

Cam-drin plant yn rhywiol
-------------------------

Ym mis Medi 2001, arestiwyd John Owen a'i gyhuddo o droseddau difrifol yn erbyn plant yn Ysgol Gyfun Rhydfelen. Ar 4 Hydref 2001 daethpwyd o hyd i John Owen yn farw yn ei garafán ym Mhorthcawl ar ôl iddo fethu ag ymddangos yn y llys. Roedd wedi cyflawni hunanladdiad.

Credai llawer mai'r rheswm pam y llwyddodd John Owen i ddianc rhag y gweithredoedd difrifol cyhyd â pharhau i gyflawni oedd oherwydd bod yr ysgol yn cuddio'r gwir (heb roi'r holl dystiolaeth i'r heddlu  ), i atal y cyhoedd rhag colli hyder yn addysg cyfrwng Cymraeg.

Yn ddiweddarach lansiwyd ymchwiliad gan y Comisiynydd Plant Peter Clarke o’r enw "Adroddiad Clywch" a oedd hefyd yn rhestru’r rhestr fawr o honiadau yn erbyn John Owen, ac yn rhoi argymhellion y dylid eu gweithredu i atal rhywbeth tebyg rhag digwydd eto. Dywedodd Clarke yn yr adroddiad "Ni all unrhyw un a glywodd y dystiolaeth a glywais i yn fy Ymchwiliad amau, â didwylledd, fod Mr John Owen yn euog o weithredoedd o anweddustra rhywiol difrifol yn erbyn rhai disgyblion yn Ysgol Gyfun Rhydfelen. Mae’r dystiolaeth a glywais wedi dangos i Mr Owen, yn ôl pwysau tebygolrwydd, gam-drin disgyblion yn ei ofal yn rhywiol dros nifer o flynyddoedd." 

Ym mis Ebrill 2021 daeth cyn-ddisgybl i John Owen, Gareth Potter, ymlaen i siarad yn gyhoeddus mewn rhaglen ddogfen S4C, *Cadw Cyfrinach*. Rhannodd ef a dau arall a weithiodd gyda John Owen ar gyfres Pam Fi Duw eu profiad o gael meithrin perthynas amhriodol a gweld bechgyn eraill yn cael meithrin perthynas amhriodol ac yn cael eu hecsbloetio'n rhywiol.

Cyfeiriadau
-----------

 



1. ↑  "Pam Fi Duw? At IMDB". Cyrchwyd 2008-11-15.
2. ↑  "THE TIR NA N-OG AWARDS: PAST WINNERS". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-03-10. Cyrchwyd 2010-10-20.
3. 1 2 3  "Dioddefwr John Owen: Dim syniad 'pa mor sinistr oedd y trap'". *BBC Cymru Fyw*. 2021-04-05. Cyrchwyd 2021-04-08.
4. ↑  Adroddiad Clywch Comisiynydd Plant Cymru
5. ↑  "Timeline: Clywch inquiry" (yn Saesneg). 2004-07-01. Cyrchwyd 2021-04-08.
6. ↑  "The Clywch Report" (PDF)."The Clywch Report" (PDF).
7. ↑  Shipton, Martin (2012-10-25). "'Broadcasters refused to commission documentary on paedophile John Owen'". *WalesOnline* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-04-08.
8. ↑  "The Clywch Report" (PDF)."The Clywch Report" (PDF).
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen dywysennog America** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex vulpinoidea* a'r enw Saesneg yw *American fox-sedge*.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Hesgen dywysennog America***
Roedd **Cynan Dindaethwy ap Rhodri**  (bu farw 816) yn frenin Gwynedd.

Bywgraffiad
-----------

Yn ôl yr achau, yr oedd Cynan yn fab i Rhodri Molwynog. Bu Rhodri farw yn 754 ac nid oes sôn am Cynan hyd 813, felly awgrymir yn *Y Bywgraffiadur Cymreig* fod gwall yn yr achau. Daeth Cynan yn frenin Gwynedd ar farwolaeth Caradog ap Meirion, y dywedir ei fod yn gefnder iddo. Bu Cynan yn ymladd a Hywel, ei frawd yn ôl Dr. David Powel, er ei fod yn cael ei alw yn Hywel ap Caradog ambell dro. Yn 814 llwyddodd Hywel i gipio Ynys Môn oddi wrth Cynan. Yn 816 enillodd Cynan yr ynys yn ôl, ond bu farw'r flwyddyn honno.

Mae'r gair *Dindaethwy* yn ei enw yn gyfeiriad at gwmwd Dindaethwy (*Tindaethwy*), un o ddau gwmwd cantref Rhosyr, yn ne-ddwyrain Môn. Gorweddai cwmwd Dindaethwy rhwng Afon Menai a Traeth Lafan i'r de a'r Traeth Coch ar Fôr Iwerddon i'r gogledd. Posiblrwydd arall yw mai Castell Dindaethwy a olygir wrth y "Dindaethwy" yn ei enw, a chredir mai caer ar fryn ger Plas Cadnant, Porthaethwy ar Ynys Môn ydoedd. Gellir derbyn yn bur hyderus felly mai brodor o'r rhan yma o Fôn oedd Cynan.

Daeth ei ferch Esyllt yn fam i Merfyn Frych, tad Rhodri Mawr.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  *Y Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940* (Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **O'i flaen :**Caradog ap Meirion | **Brenhinoedd Gwynedd** | **Olynydd :**Hywel ap Rhodri Molwynog |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |