Ffeminist, swffragét ac addysgwraig Americanaidd oedd **May Eliza Wright Sewall** (27 Mai 1844 - 22 Gorffennaf 1920) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ymgyrchu dros y bleidlais i ferched.

Fe'i ganed yn Greenfield, Milwaukee County, Wisconsin a bu farw yn Indianapolis, Indiana, eto yn yr Unol Daleithiau, ac fe'i claddwyd yn y ddinas - ym Mynwent Crown Hill.

Crynodeb o'i chyrhaeddiadau
---------------------------

Gwasanaethodd Sewall fel cadeirydd pwyllgor gwaith y Gymdeithas Genedlaethol i Fenywod (iaith wreiddiol: *the National Woman Suffrage Association*) o 1882 i 1890, ac hi oedd ysgrifennydd cofnodi cyntaf y sefydliad. Bu hefyd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Menywod yr Unol Daleithiau o 1897 i 1899, ac yn llywydd Cyngor Rhyngwladol Menywod o 1899 i 1904. Yn ogystal, bu'n helpu i drefnu Ffederasiwn Cyffredinol Clybiau Menywod, ac yn gwasanaethu fel is-lywydd cyntaf. Roedd Sewall hefyd yn drefnydd y World's Congress of Representative Women, a gynhaliwyd ar y cyd â Arddangosfa Columbian y Byd yn Chicago yn 1893 (sef yr *the World's Columbian Exposition*). Penododd Llywydd U. William McKinley hi fel cynrychiolydd benywaidd yr U.D.A. i'r *Exposition Universelle* (1900) ym Mharis.

Daeth Sewall yn gadeirydd pwyllgor sefydlog Cyngor Cenedlaethol y Menywod ar heddwch a chyflafareddu yn 1904 a chadeiriodd a threfnodd Gynhadledd Ryngwladol Gweithwyr Menywod i Hyrwyddo Heddwch Parhaol yn Arddangosfa Ryngwladol Panama-Pacific yn San Francisco ym 1915. 

Roedd Sewall hefyd ymhlith y chwe-deg o gynrychiolwyr a ymunodd â *Peace Ship* Henry Ford, taith heddwch answyddogol ar fwrdd yr Oscar II mewn ymgais aflwyddiannus i atal y rhyfel yn Ewrop yn 1915.

Yn ogystal â'i gwaith ar hawliau menywod roedd Sewall yn addysgwr ac yn ddarlithydd, yn drefnydd dinesig ac yn ysbrydolwr. Yn 1882 sefydlodd hi a'i hail ŵr, Theodore Lovett Sewall, Ysgol Clasurol y Merched yn Indianapolis. Roedd yr ysgol yn adnabyddus am ei chyrsiau paratoadol trylwyr, addysg gorfforol i fenywod a rhaglenni arloesol addysg oedolion a gwyddoniaeth ddomestig. Cynorthwyodd Sewall i sefydlu nifer o sefydliadau dinesig, gan gynnwys Clwb Menywod Indianapolis, Indianapolis Propylaeum, Cymdeithas Gelf Indianapolis (a elwir yn ddiweddarach yn Amgueddfa Gelf Indianapolis), Clwb Cyfoes Indianapolis, a Sefydliad Celf John Herron a ddaeth i'w adnabod fel *Herron School of Art and Design* ym Mhrifysgol Indiana - Purdue University Indianapolis (IUPUI).

Magwraeth
---------

Ganwyd **Mary Eliza Wright** ar 27 Mai 1844, yn Greenfield, Milwaukee County, Wisconsin. Hi oedd yr ail ferch a'r ieuengaf o bedwar o blant a anwyd i Philander Montague Wright a'i wraig, Mary Weeks (Bracket) Wright. Ymfudodd rhieni Mary Eliza o Loegr Newydd i Ohio, lle cyfarfu'r ddau a phriodi, yna symudodd y pâr i Wisconsin, lle daeth Philander, cyn athro, yn ffermwr. Fel plentyn galwai Mary Eliza hi ei hun **May**, enw y byddai'n ei gadw drwy gydol ei hoes.

Addysgodd Philander Wright ei blant gartref, ond aeth Mai hefyd i ysgol gyhoeddus yn Wauwatosa, Wisconsin, a Bloomington, Wisconsin. Credai Philander mewn cyfle cyfartal ymysg dynion a menywod, ac anogodd ei blant i ddilyn addysg uwch.

Roedd gŵr cyntaf mis May, Edwin W. Thompson, yn addysgwr, felly hefyd ei hail ŵr, Theodore Lovett Sewall. Nid oedd ganddi unrhyw blant o'r naill briodas na'r llall.

Addysg
------

Ar ôl dysgu yn Waukesha County, Wisconsin, rhwng 1863 a 1865, gadawodd Mai y dalaith i astudio yng Ngholeg Menywod Northwestern yn Evanston, Illinois. Roedd y coleg yn cynnig addysg o safon uchel i fenywod, ac fe gafodd ei uno'n ddiweddarach â Phrifysgol Northwestern. Enillodd Mai radd mewn gwyddoniaeth yn 1866 a gradd Meistr yn y celfyddydau yn 1871.

Swffragét
---------

Mae Sewall yn fwyaf adnabyddus am ymgyrchu dros bleidlais i fenywod, sef yr hyn a elwir yn etholfraint, yn enwedig ei gallu i drefnu ac uno grwpiau menywod. Daeth y cynghorau cenedlaethol a rhyngwladol a gynorthwyodd ati i ddod â menywod o gefndiroedd amrywiol at ei gilydd i weithio tuag at ddiddordebau ehangach. Gan ddechrau yn 1878, pan gyd-sefydlodd Gymdeithas Hawliau Cyfartal Indianapolis (*the Indianapolis Equal Suffrage Society*), daeth Sewall yn weithgar mewn ymgyrchoedd dros etholfraint i fenywod yn Indiana ac ar lefel genedlaethol.

Ymunodd Sewall â mudiad etholfraint y menywod yn Mawrth 1878, pan oedd hi ymhlith y naw menyw ac un dyn a gyfarfu'n gyfrinachol i drafod ffurfio Cymdeithas Dioddefwyr Cyfartal Indianapolis (*the Indianapolis Equal Suffrage Society*). Daeth gwaith Sewall gyda'r grŵp hwn â chydnabyddiaeth genedlaethol iddi gan fudiadau menywod, yn fwyaf nodedig ei chysylltiad â'r Gymdeithas Genedlaethol i Etholfraint Menywod.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Disgrifiwyd yn: .
2. ↑  Rhyw: Anhysbys; Frances Willard (1893), Frances Willard; Mary Livermore, eds. (yn en), *A Woman of the Century* (1st ed.), Buffalo, Efrog Newydd: Charles Wells Moulton, LCCN ltf96008160, OL13503115M, Wikidata Q24205103
3. ↑  Dyddiad geni: "May Eliza Wright Sewall". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "May Eliza Wright Sewall". Cyrchwyd 9 Hydref 2017.
4. ↑  Dyddiad marw: "May Wright Sewall".
5. ↑  Alma mater: .
6. ↑  Ray E. Boomhower (2007). *Fighting for Equality: A Life of Mai Wright Sewall*. Indianapolis: Indiana Historical Society Press. t. 11. ISBN 978-0-87195-253-0.
7. 1 2  Edward T. James, Janet Wilson James, and Paul S. Boyer, eds. (1971). *Notable American Women 1607–1950: A Biographical Dictionary*. **3**. Cambridge, MA: Belknap Press. t. 269. ISBN 0-67462-731-8.CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: extra text: authors list (link)
8. ↑  Boomhower, p. 16.
9. 1 2  Robinson, p. 39.
10. ↑  Jane Stephens (1982). "May Wright Sewall: An Indiana Reformer". *Indiana Magazine of History* (Bloomington: Indiana University) **78** (4): 274.. Adalwyd 2015-04-16.
11. ↑  Stephens, tud. 281.
12. ↑  Boomhower, tud. 68.
13. ↑  James, James, and Boyer, tud. 269.
14. ↑  "Biographical Sketch" in "May Wright Sewall, Avowed Feminist, by Hester Anne Hale, Collection Guide" (PDF). Indiana Historical Society. 1993-01-11. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2015-12-21. Cyrchwyd 2015-04-21.
15. ↑  Boomhower, tud. 23.
16. ↑  Stephens, tt. 285–86.