Bardd Americanaidd oedd **Irwin Allen Ginsberg** (yngenir/ˈɡɪnzbərɡ/) (3 Mehefin 1926 – 5 Ebrill 1997). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gerdd 'Howl' (1956), a ddathlai ei ffrindiau a oedd yn aelodau o Genhedlaeth y Bitniciaid ac yn beirniadu'r hyn yr ystyriai fel grymoedd dinistriol materoliaeth a chydymffurfiaeth yn yr Unol Daleithiau.

Fel nifer o'r ysgrifenwyr 'Beat' eraill, parhaodd ei ddylanwad trwy gyfnod gwrth-ddiwylliant y 60au a 70au gan ddod yn arwr i lawer o ysgrifenwyr, beirdd a cherddorion heddiw.

Bywyd Cynnar
------------

Ganwyd Allen Ginsberg i deulu Iddewig yn Newark, New Jersey, ac wedyn bu'n fyw fel plentyn yn nhref Paterson gerllaw. Yn ei arddegau ysgrifennodd llythyron i'r *New York Times* am faterion gwleidyddol a hawliau gweithwyr. Tra yn yr ysgol uwchradd dechreuodd darllen llyfrau Walt Whitman.

Yn ôl y *The Poetry Foundation*, treuliodd Ginseberg rhai misoedd mewn ysbyty meddwl wedi iddo bledio'n wallgof mewn achos llys ar gyhuddiad o gael eiddo wedi'i dwyn.

Gyrfa
-----

Yn ei flwyddyn gyntaf ym Mhrifysgol Colombia cyflwynodd Ginsberg gan ei gyd-fyfyriwr Lucien Carr i nifer o ysgrifenwyr ifanc arbrofol yn cynnwys Jack Kerouac a William S. Burroughs. Fel rhan o'r grŵp yma fe ddaeth Ginsberg i fod yn un o sylfaenwyr y mudiad llenyddol avant garde *Beat.* 
Datblygodd y beirdd ac ysgrifenwyr *Beat* arddull newydd o ysgrifennu gan dorri'n rhydd o gyfyngiadau a chonfensiynau bywyd Americanaidd y cyfnod.

Mewn fflat yn Harlem (ardal Affro-Americaniadd Efrog Newydd) dywedodd Ginsberg wrtho gael ei *Weledigaeth Blake* – gan fynnu iddo glywed llais Duw wrth ddarllen gwaith y bardd William Blake. Wedyn eglurodd ni fu'r weledigaeth yn ganlyniad i ddefnyddio cyffuriau ond roedd am ail-greu'r teimladau trwy arbrofi gyda chyffuriau.

Symudodd Ginsberg i San Francisco ac ym 1954 cyfarfu â Peter Orlovsky (1933–2010), a fu'n bartner iddo hyd ddiwedd ei fywyd.

Argraffiad cyntaf y gyfrol yr ymddangosodd 'Howl' ynddi yn 1956
Ym 1956 cyhoeddwyd ei waith enwocaf y gerdd *Howl*. Cafodd y llyfrau eu cipio gan yr heddlu ym 1957 a bu achos llys i wahardd y gwaith am iddo gynnwys sôn am gariad hoyw ar adeg pab fu'n anghyfreithlon. Bu'r cyhoeddusrwydd i 'Howl' yn gymorth mawr i ennill diddordeb i'r gwaith a chynyddu gwerthiant..

*Gwelais feddyliau gorau fy nghenhedlaeth wedi’u dinistrio gan wallgofrwydd* 
*newynog lloerig noeth*
*yn llusgo eu hunain trwy strydoedd duon y wawr yn chwilio am ffics blin*
*hipsters pen-angylaidd* *ar dân am y cysylltiad nefol hynafol i’r dynamo serennog ym mheirianwaith y nos...*
...Cyfieithiad llinellau agoriadol *Howl*
Ym 1957 symudodd i Baris i fyw mewn fflat rhad uwchben bar yn 9 rue Gît-le-Coeur. Ymunodd William Burroughs ac ysgrifenwyr *Beat* eraill ac fe enillodd y fflatiau'r enw 'Beat Hotel'. Yma ysgrifennodd Ginseberg ei gerdd epig *Kaddish*. Yn ddiweddarach ymwelodd â William Burroughs yn Tangiers, Moroco a gyda Jack Kerouac gynorthwyodd Burroughs gyhoeddi ei waith enwog *The Naked Lunch*.

Yn ystod 1962-3 teithiodd Ginsberg ac Orlovsky ar draws India gan fyw yn Kolkata (Calcutta) a'r ddinas sanctaidd Benares er awdurdodau India ceisio eu taflu o'r wlad.

Daeth Ginsburg yn Fwdhydd ac astudiodd crefyddau dwyreiniol yn frwd. Er yr holl sylw a llwyddiant bu'n byw mewn fflatiau digon syml yn East Village, Efrog Newydd ac yn prynu ei ddillad o siopau ail-law.

Bu'n rhan o ddegawdau o brotestiadau gwleidyddol di-drais yn erbyn rhyfel Fietnam a nifer fawr o achosion eraill. Mae ei gerdd *September on Jessore Road*, yn tynnu sylw i ddioddefaint pobl ffoaduriad Bangladeshi. Yn ôl y beirniad llenyddol Helen Vendler mae hyn yn nodweddiadol o ymroddiad Ginsberg i wrthwynebu gwleidyddiaeth imperialaidd a gormesi'r difreintiedig.

Er i'w waith cael ei wahardd a bu'n ran o'r is-ddiwylliant a heriodd syniadau poblogaidd y cyfnod erbyn diwedd ei oes bu Allen Ginsberg un o lenorion enwocaf yr iaith Saesneg. Roedd newyddion ei farwolaeth ym 1997 yn newyddion ymhlith prif penawdau yr newyddion a thalwyd teyrngedau llu iddo.

Dylanwad crefydd ddwyreiniol ar boster noson Allen Ginsberg gyda phrif grwpiau seicedelig, 1967

Llyfryddiaeth
-------------

* *Howl and Other Poems* (1956)
* *Kaddish and Other Poems* (1961)
* *Empty Mirror: Early Poems* (1961)
* *Reality Sandwiches* (1963)
* *The Yage Letters* (1963) – gyda William S. Burroughs
* *Planet News* (1968)
* *First Blues: Rags, Ballads & Harmonium Songs 1971 - 1974* (1975),
* *The Gates of Wrath: Rhymed Poems* 1948–1951 (1972)
* *The Fall of America: Poems of These States* (1973)
* *Iron Horse* (1972)
* *Sad Dust Glories: poems during work summer in woods* (1975)
* *Mind Breaths* (1978)
* *Plutonian Ode: Poems 1977–1980* (1981)
* *Collected Poems 1947–1980 (1984)*
* *White Shroud Poems: 1980–1985* (1986)
* *Cosmopolitan Greetings Poems: 1986–1993* (1994)
* *Howl Annotated* (1995)
* *Illuminated Poems* (1996)
* *Selected Poems: 1947–1995* (1996)
* *Death and Fame: Poems 1993–1997* (1999)
* *Deliberate Prose* 1952–1995 (2000)
* *Howl & Other Poems 50th Anniversary Edition* (2006)
* *The Book of Martyrdom and Artifice: First Journals and Poems 1937-1952*
* *The Selected Letters of Allen Ginsberg and Gary Snyder*
* *I Greet You At The Beginning of a Great Career: The Selected Correspondence of Lawrence Ferlinghetti and Allen Ginsberg*, 1955-1997

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 108417923
* LCCN: n79109040
* ISNI: 0000 0001 0931 2869
* GND: 11853940X
* SELIBR: 188251
* SUDOC: 026892162
* BNF: cb119049903 (data)
* BIBSYS: 90063291
* ULAN: 500330914
* NLA: 35125925
* NDL: 00440967
* NKC: jn19990002692
* The SBN id RAVV027487 is not valid.
* BNE: XX1154822
* CiNii: DA00621336

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Ginsberg, Allen (1926-1997)". *glbtq.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2007-03-13. Cyrchwyd 9 Awst 2015. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Ginsberg, Allen (2000), *Deliberate Prose: Selected Essays 1952–1995*. Rhagair gan Edward Sanders (Efrog Newydd: Harper Collins), tt. xx–xxi.
3. ↑  de Grazia, Edward. (1992) *Girls Lean Back Everywhere: The Law of Obscenity and the Assault on Genius* (Efrog Newydd: Random House), tt. 330–31.
4. ↑  About Allen Ginsberg. pbs.org. 29 Rhagfyr 2002
5. ↑  Pacernick, Gary. "Allen Ginsberg: An interview by Gary Pacernick" (10 Chwefror 1996), The American Poetry Review, Jul/Aug 1997. "Yeah, I am a Jewish poet. I'm Jewish."
6. ↑  Allen Ginsberg." Allen Ginsberg Biography. Poetry Foundation, 2014. Web. 6 Tachwedd 2014.
7. ↑  Miles, Barry (2001), *Ginsberg: A Biography* (London: Virgin Publishing)
8. ↑  Ginsberg, Allen (3 Ebrill 2015). "The Vomit of a Mad Tyger". Lion's Roar. Adalwyd 3 Ebrill 2015.