recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Haf Llewelyn yw ***Diffodd y Sêr***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2013. 
Yn 2014 enillodd y llyfr Wobr Tir na n-Og.
Yn 2015 cafodd ei gynnwys yn y fanyleb TGAU Llenyddiaeth Gymraeg.
Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Disgrifiad byr
--------------

Nofel hanesyddol yw *Diffodd y Sêr*. Mae'r stori wedi'i seilio ar hanes Hedd Wyn ac mae'r Rhyfel Byd Cyntaf yn gefndir i'r digwyddiadau; mae'n cychwyn yn Ionawr 1917 ac yn gorffen ym Medi 1918. *Hanes Hedd Wyn* yw'r is-deitl ar y clawr ac mae'n dechrau gydag Ellis (a elwir weithiau'n 'Elsyn') yn enlistio yn y fyddin ac ar y diwedd caiff ei ladd. Mae'r stori yn cael ei hadrodd o safbwynt Anni, un o chwiorydd Ellis. Ceir tri is-blot yn y nofel: stori Ifor, tad Lora, sy'n cael ei glwyfo, stori garu Hywel a Lora
ac yn drydydd - stori garu Ellis a Jini Owen.

Ceir sawl cyfeiriad i fannau yn Ewrop gan gynnwys: Litherland (Lerpwl), Coedwig Mametz, y Somme, Passchendaele ac Ieper.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan CBAC adalwyd Medi 2015
2. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 3 Medi 2017
Mae **Coed yr Esgob** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 20 Mawrth 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 9.85 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Coeden ellyg** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pyrus communis* a'r enw Saesneg yw *Pear*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gellygen.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Coeden ellyg***
Arwres Weriniaethol o Wlad y Basg, yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen, oedd **Isidora Dolores Ibárruri Gómez** (9 Rhagfyr 1895 – 12 Tachwedd 1989) – a alwyd hefyd yn **"La Pasionaria"** (Sbaeneg am Flodyn y dioddefaint); roedd hefyd yn wleidydd comiwnyddol o dras Basgaidd, a oedd yn enwog am ei slogan *¡No Pasarán!* ("Gwnawn nhw ddim mynd heibioǃ") yn ystod Brwydr Madrid yn Nhachwedd 1936.

Hunangofiant a gyhoeddwyd mewn clawr caled yn gyntaf yn 1966.Cofeb yng Nghymru i Dolores Ibarruri (gwall sillafu yn y Sbaeneg).
Bedd Dolores Ibarruri, Madrid.carreg fedd.
Ymunnodd â Phlaid Comiwnyddol Sbaen (*Partido Comunista Español*, neu'r PCE)  pan sefydlwyd y blaid yn 1921. Daeth yn ysgrifenwraig i'r *Mundo Obrero*,  sef cyhoeddiad gan y PCE, ac yn Chwefror 1936 fe'i hetholwyd i'r Cortes Generales fel dirprwy i'r PCE tros Asturias. Yn dilyn ei halltudiaeth o Sbaen ar ddiwedd y Rhyfel Carterf, fe'i pennwyd yn Ysgrifennydd Cyffredinol i Bwyllgor Canolog Plaid Comiwynyddol Sbaen, ac arhosodd yn y safle hon o 1942 hyd at 1960. Fe'i gelwid yn Arlywydd Anrhydeddus y PCE, safle y cadwodd hyd ddiwedd ei hoes. Pan ddychwelodd i Sbaen yn 1977, fe'i hail-etholwyd fel dirprwy i'r Cortes i gynrychioli'r un rhanbarth a chynrychiolai yn ystod yr Ail Weriniaeth.

Adeiladwyd cerflun i Dolores Ibarruri'n Glasgow, a chofeb syml iddi'n Tudweiliog yn Pen Llŷn. Coelir mai'r rhain yw'r unig gofebion i Dolores Ibarruri. Mae Dolores wedi ei chladdu'n mynwent La Almudena, Pueblo Nuevo, Madrid, Sbaen.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 109366304
* LCCN: n79066727
* ISNI: 0000 0001 1479 8736
* GND: 118555197
* SELIBR: 63235
* SUDOC: 027765474
* BNF: cb121308233 (data)
* BIBSYS: 10026413
* NLA: 35828136
* NDL: 00444177
* NKC: jn19990210294
* BNE: XX956783
* CiNii: DA01950060

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys Nees** (enw gwyddonol: *Calypogeia neesiana*; enw Saesneg: *Nees' pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Yng ngwledydd Prydain, mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, gogledd-orllewin Lloegr a'r Alban a cheir un neu ddau o lefydd hefyd ar arfordir deheuol Lloegr. Mae hefyd i'w chael yn Iwerddon.

Disgrifiad
----------

Er mwyn adnabod y rhywogaeth hon, mae'n rhaid edrych arni drwy feicrosgop. Mae coesynnau'r Codlys nees yn 1.5–3 mm o led, gyda dail 1.5 mm o hyd a 1.3 mm o led.

Cynefin
-------

Fel y Codlys meylan, mae'n blanhigyn sy'n hoffi tir asidig e.e. cors a gall hefyd dyfu ar lethrau mawnog neu ar glogwyni sydd wedi'u gorchuddio â hwmws. Yn fwy anaml fe'i ceir yn y cysgod ar foncyffion sy'n pydru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys Nees** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Dolydd Kingswood** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 21 Rhagfyr 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.48 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys wilson** (enw gwyddonol: *Acrobolbus wilsonii*; enw Saesneg: *Wilson's pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Nghymru, ond mae i'w chanfod yng ngogled yr Alban ac yng Ngweriniaeth Iwerddon.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys Wilson** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------


1. ↑  species.nbnatlas.org; adalwyd 2 Mai 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
3. ↑  *Synopsis Hepaticarum 1: 5. 1844*, 1844
4. ↑  "ELPT: Early Land Plants Today - Uniting Taxonomy, Nomenclature & Geography (liverworts and hornworts)". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-08-08. Cyrchwyd 2021-04-22.
Mae **Coed y Gaer**, ger pentref Llangofen yn Sir Fynwy, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1971 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 14.39 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Dalen o'r Codex Ambrosianus
Enw a roddir ar gyfres o bump llawysgrif a ysgrifennwyd yn y 6ed a'r 7g gan amryw o lawiau ac mewn sawl gwyddor yw'r **Codex Ambrosianus**. Mae'r llawygrifau hyn yn cynnwys detholiad o adnodau a phennodau o'r Hen Destament Apocryffaidd (Llyfr Nehemiah) a'r Testament Newydd (yn cynnwys rhannau o'r Efengylau a'r Epistolau), ynghyd â rhai sylwebau diweddarach a adwaenir fel y *Skeireinau*.

Testunau
--------

Mae'r Codex Ambrosianus yn cynnwys pum llawysgrif a adwaenir fel Codex Ambrosianus A, Codex Ambrosianus B, Codex Ambrosianus C, Codex Ambrosianus D a Codex Ambrosianus E. Cedwir Codex Ambrosianus A, B ac C yn y Biblioteca Ambrosiana ym Milan, yr Eidal.

Mae Codex Ambrosianus A yn cynnwys rhannau o Lythyrau'r Apostolion a'r Calendar Gothig. Ceir ynddo 204 tudalen, 190 yn ddarllenadwy, 2 yn anarllenadwy a 12 yn wag.

Yn Codex Ambrosianus B ceir rhannau o'r Epistolau ar 156 tudalen, 2 ohonynt yn wag. Ysgrifennwyd y Codex Ambrosianus B.21 yn ysgrifen Syriac. Mae'n cynnwys llyfrau'r Apocrypha, Llyfrau 4 Ezra, Ail Lyfr Baruch, Trydydd a Pedwerydd Lyfr y Macabeaid, a rhan o lyfr Josephus am y Macabeaid.

Dim ond dwy ddalen a geir yn Codex Ambrosianus C sy'n cynnwys darnau o'r Efengyl yn ôl Mathew.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Antonio Maria Ceriani, *Translatio syra pescitto Veteris Testamenti: ex codice Ambrosiano sec. fere VI, photolithographice edita, curante et adnotante* (Milan, 1876).
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys traphlith** (enw gwyddonol: *Saccogyna viticulosa*; enw Saesneg: *straggling pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys traphlith** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Roedd **Chwarel y Cilgwyn** yn chwarel yn Nyffryn Nantlle, Gwynedd, ar lethrau Mynydd Cilgwyn. Credir mai'r chwarel hon yw'r hynaf yng Nghymru, yn dyddio o'r 12g. Roedd yn un o'r chwareli pwysicaf yn ystod cyfnod dechrau tŵf diwydiant llechi Cymru yn y 18g.

Hanes
-----

Hyd ddiwedd y 18g, yr oedd y llechi’n dod o chwareli bychain a weithid gan bartneriaethau o ddynion lleol, nad oedd ganddynt y cyfalaf i weithio ar raddfa fwy. Fel rheol byddent yn talu rhent i’r tirfeddiannwr neu’n talu yn ôl nifer y llechi, ond nid oedd chwarelwyr Cilgwyn yn gorfod talu i neb. Mae llythyr gan asiant Ystad y Penrhyn, John Paynter, yn 1738 yn cwyno fod cystadleuaeth o’r Cilgwyn yn effeithio ar werthiant llechi’r Penrhyn. Gellid cynhyrchu llechi’r Cilgwyn yn rhatach a’u gwerthu am bris uwch. Yn y 1760au dechreuodd Methusalem Jones, gynt yn chwarelwr yn y Cilgwyn, weithio chwarel Diffwys ym Mlaenau Ffestiniog, a bu gan chwarelwyr o'r Cilgwyn ran amlwg yn natblygiad y diwydiant yn ardal Ffestiniog yn y cyfnod hwn.

Ffurfiwyd Cwmni Llechi Cilgwyn a Chefndu gan bedwar o bobl leol i weithio Chwarel y Cilgwyn yn 1800. Yn ystod y chwe blynedd yn diweddu 31 Ionawr 1812, gwnaeth y chwarel elw o £2,861. Caewyd y chwarel yn 1914, er iddi ail-agor yn ddiweddarach. Erbyn 1923 roedd gan y chwarel gysylltiad i Dramffordd Nantlle ac i Reilffordd Eryri.

Y chwarel heddiw
----------------

Wedi i'r chwarel gau yn 1956 cafodd ei throi yn domen sbwriel, ac mae'r rhan fwyaf o'r hen weithfeydd o'r golwg erbyn hyn.

Mae'r rhan fwyaf o'r chwarel yn domen sbwriel bellach. Gan fod y chwarel ar dir y Goron, nid oedd y chwarelwyr yn gorfod talu dim i feistr tir.
Llun allan o'r clasur 'Gray's Anatomy' yn dangos lleoliad y chwarren bitwidol.
Sleisen denau drwy'r ymennydd yn dangos y lleoliad.
Prif chwarrennau'r endocrin: (Gwryw ar y chwith, benyw ar y dde)  

**1** Corffyn pineol
**2** **Chwarren bitwidol**
**3** Y chwarren theiroid
**4** Hypothalmws
**5** Chwarren adrenal
**6** Pancreas
**7** Ofari
**8** Y ceilliau
Mae'r **chwarren bitwidol** (neu'r hypoffeisis) yn un o'r chwarrennau endocrin - tua'r un faint â phusen. O ran siap, mae'n ymwthio allan o waelod yr hypothalmws ar waelod isaf yr ymennydd. Saif yn y *fosa' o fewn asgwrn y sffenoid.*

Mae'n secredu (neu'n chwysu) hormonau gan reoli'r homeostasis, gan gynnwys yr hormonnau sy'n ysgogi chwarrennau endocrin eraill. Mae'n cysylltu i'r hypothalmws drwy'r 'median eminence'.

Pwrpas
------

Pwrpas yr hormonnau pitwidol ydy rheoli rhai o'r prosesau hyn:

* Datblygiad y corff dynol
* Pwysau gwaed
* Rhai agweddau o feichiogrwydd a genedigaeth
* Llaeth y fron
* Yr organau rhyw
* Chwarrennau'r theiroid
* Trosglwyddo ynni o fwyd yn ynni metabolig
* Rheoli dŵr ac osmolaredd yn y corff
Ideoleg economaidd a gwleidyddol sydd yn gysylltiedig â sosialaeth a'r mudiad llafur yw **democratiaeth gymdeithasol** sydd yn cydnabod strwythur ddemocrataidd y wladwriaeth ac yn dadlau dros ei newid drwy ddiwygio yn lle chwyldro.

Mae democratiaeth gymdeithasol a chomiwnyddiaeth yn rhannu'r un gwreiddiau, sef sosialaeth y 19g ac ysgrifau Karl Marx a Friedrich Engels. Mae democratiaeth gymdeithasol yn osgoi'r ysbryd milwriaethus a llywodraeth dotalitaraidd sydd yn nodweddion o gomiwnyddiaeth. Yn hytrach, dadleuodd dros drawsnewidiad heddychlon o gyfalafiaeth i sosialaeth drwy'r broses wleidyddol ac ymgyrchoedd cymdeithasol.

Yn ail hanner yr 20g, datblygodd athrawiaeth gymedrol o ddemocratiaeth gymdeithasol sydd yn arddel rheoleiddio yn hytrach na pherchenogaeth gan y wladwriaeth. Mae'r ffurf hon felly yn derbyn y system gyfalafol ond yn ceisio ei rheoli. Y prif nodwedd arall ohoni yw'r bwriad i gynnal y boblogaeth drwy'r wladwriaeth les. Mae democratiaeth gymdeithasol yn wahanol i sosialaeth ddemocrataidd, sydd yn debyg i Farcsiaeth-Leniniaeth yn ei gwrth-gyfalafiaeth ond nid yn ei agwedd tuag at ddemocratiaeth.

Darllen pellach
---------------

* J. Vaizey, *Social Democracy* (Llundain, 1971).
Mae **Cronfeydd Pandora** (Saesneg: *Pandora Reservoirs*) yn dair cronfa ddŵr yng Nghoedwig Gwydyr, ger Betws-y-Coed, Sir Conwy, sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1960 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 6.87 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Disgrifiad
----------

Yn ôl Cyfoeth Naturiol Cymru, mae'r cronfeydd hyn, a adeiladwyd yn y 19eg ganrif, "yn cynnal amrywiaeth o blanhigion dyfrol gan gynnwys yr ysbigfrwynen, dyfrllys llydanddail, y frwynen gymalog, y frwynen oddfog, y llafnllys bach a migwynau."

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
2. ↑  "Pandora Reservoirs"[*dolen marw*], gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Dolydd Goleudy Nash** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1972 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.36 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Cadfridog Macedonaidd a ddaeth yn frenin Macedonia oedd **Demetrius Poliorcetes** (337-283 CC, Groeg: *Δημήτριος Πολιορκητής*). Roedd yn fab i Antigonos I Monophthalmos, un o'r *Diadochi*, olynwyr Alecsander Fawr.

Yn 307 CC, arweiniodd fyddin tuag Athen, a gorfodi Demetrius Phalereus, unben Athen, i ffoi i Alexandria. Ail-sefydlodd Demetrius hen gyfansoddiad Athen, a barodd i'r dinasyddion ei gyfarch ef a'i dad fel *theoi soteres*, "gwaredwyr dwyfol". Yn 306 CC, gorchfygodd Menelaus, brawd Ptolemi I Soter, brenin yr Aifft, ym Mrwydr Salamis ger arfordir Cyprus, gan adael ei dad, Antigonos, yn feistr ar ran ddwyreinol y Môr Canoldir a'r Dwyrain Canol heblaw Babylonia. Cyhoeddodd Antigonos ei hun yn frenin Asia Leiaf a gogledd Syria, ac enwodd Demetrius yn gyd-frenin.

Yn 305 CC, bu Demetrius yn gwarchae ar ddinas Rhodos, oedd wedi gwrthod cynorthwyo Antigonos yn erbyn Ptolemi I Soter. Enillodd Demetrius yr enw "Poliorcetes" ("y gwarchaewr dinasoedd") am ei ymdrechion, oedd yn cynnwys adeiladu tŵr gwarchae 40 medr o daldra ac 20 medr o led, a elwid yn "Helepolis" ("Y cipiwr dinasoedd"), ond er gwarchae ar y ddinas am flwyddyn, ni allodd ei chipio.

Ym Mrwydr Ipsus yn 301 CC, gorchfygwyd byddin Antigonos a Demetrius gan fyddin Lysimachus a Seleucus I Nicator, oedd wedi gwneud cynghrair yn eu herbyn, a lladdwyd Antigonus yn y frwydr. Bu raid i Demetrius ffoi, ond yn 297 CC, cafodd Alexander V, brenin Macedonia ei ddiorseddu gan ei frawd Antipater II. Troes Alexander at Demetrius Poliorcetes am gymorth, ond gwnaeth Demetrius ei hun yn frenin Macedonia, a llofruddiodd Alexander V.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 42629081
* LCCN: nr91012570
* ISNI: 0000 0000 6318 5998
* GND: 118524623
* SELIBR: 183037
* SUDOC: 031331718
* BNF: cb12256716k (data)
* BIBSYS: 1615358755638
* NKC: jn20000700395
* BNE: XX4420898

 |
Grŵp Cymraeg oedd **Chwarter i Un** neu **12:45** a ffurfiwyd yn wreiddiol ar gyfer yr Eisteddfod Ryng-golegol ym Mangor yn 1979. Yn cystadlu o dan yr enw MAC, enillwyd cystadleuaeth y gân roc gyda "K.O yn y Fro".

Egni'r perfformiadau oedd prif nodwedd y dyddiau cynnar.

Yn Noson Wobrwyo gyntaf y cylchgrawn Sgrech enillodd Chwarter i Un y wobr am "Grŵp Addawol 1979". Yn raddol, dros y blynyddoedd bu cryn newid yn yr arddull a'r aelodaeth.

Yr aelodau gwreiddiol oedd Tim Hartley - Llais, Gwyn 'Scrots' Elfyn-Llais, Gron Edwards - Gitâr Flaen, Dafydd Rhys- Gitâr,Trwmped, Dominic Griffiths-Bâs, Geraint 'Tonto' Jones - Drymiau. Bu Owen Owens a Rhys Powys hefyd yn drymio i'r band yn ystod y cyfnod coleg.

Aelodau
-------

* Tim Hartley - Llais
* Gwyn Elfyn - Llais (1979-81)
* Gron Edwards - Gitâr Flaen
* Dafydd Rhys - Gitâr, Trwmped
* Dominic Griffiths - Bâs (1979-1983)
* Geraint Jones - Drymiau (1979)
* Owen Owens - Drymiau (1980-1981)
* Rhys Powys - Drymiau (1981-1983)
* Kevin 'Taff' Roberts - Drymiau (1984)
* Neil Williams - Bâs (1984)

Disgyddiaeth
------------

* *Twrw Tanllyd* - LP aml-gyfrannog "Tin Traddodiadol" (1981)
* *Dôp ar y Dôl* - EP (label Recordiau 123, 1981)
* "Philistiaid/Pry yn y Pren" - Sengl (label Pesda Roc, 1982)
* *Ti'n Gyrru fi Lan y Wal* Caset aml-gyfrannog Teulu Huw Tan Voel (1983)
* *Gobaith Llosg* Caset aml-gyfrannog Cadw Reiat (1986)
* *Cofnod 12:45* - CD, casgliad o ganeuon Chwarter i Un (Anhrefn 019, 2009)
Arweinydd llafur Americanaidd a gweithredwraig hawliau sifil yw **Dolores Clara Fernández Huerta** (ganwyd yn Dawson, Mecsico Newydd, 10 Ebrill 1930). Dolores Huerta a Cesar Chavez oedd cyd-sylfaenwyr y National Farmworkers Association, a ddaeth yn yr United Farm Workers (UFW) yn ddiweddarach. Bu Huerta'n cynorthwyo i drefnu streic grawnwin Delano yng Nghaliffornia yn 1965 ac yn arwain y trafodaethau ynghylch y cytundeb gweithwyr a grewyd yn dilyn y streic.

Mae Huerta wedi derbyn nifer o anrhydeddau am ei gwaith cymunedol a'i heiriolaeth dros hawliau gweithwyr a menywod, gan gynnwys anrhydedd 'Outstanding American' Ymddiriedolaeth Eugene V. Debs, Anrhydedd Eleanor Roosevelt am Hawliau Sifil a Medal Rhyddid yr Arlywydd. Yn 1993, daeth yn yLatina gyntaf i'w chynnwys yn y National Women's Hall of Fame.

Huerta wnaeth gyflwyno'r ymadrodd "Sí, se puede". Fel model rôl i nifer yn y gymuned Latino, mae Huerta yn destun nifer o corridos (baledi) a murluniau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Dolores Huerta". National Women's History Museum. Cyrchwyd 31 May 2017.
2. ↑  "Biography: Dolores Clara Fernandez Huerta". *National Women's History Museum*. Cyrchwyd July 11, 2018.
3. ↑  "Remarks by the President at Presidential Medal of Freedom Ceremony". Obama White House Archives. May 29, 2012. Cyrchwyd 31 May 2017.
4. ↑  "Meet the 20 MAKERS Inducted Into the National Women's Hall of Fame". Makers. October 5, 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-03-26. Cyrchwyd 31 May 2017.
5. ↑  "Dolores Huerta". The Adelante Movement. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-03-20. Cyrchwyd 31 May 2017.
6. ↑  "Sí Se Puede". Makers. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-03-25. Cyrchwyd 31 May 2017.
7. ↑  "Dolores Huerta". Gale Group. Cyrchwyd 31 May 2017.
Mae **Cnicht** yn fynydd yn y Moelwynion yn Eryri. Gellir ei ddringo'n weddol hawdd o bentref Croesor. Ambell dro caiff yr enw "Matterhorn Cymru", gan ei fod o'r de-orllewin (ardal Porthmadog neu Groesor) yn edrych yn bur debyg i'r mynydd hwnnw. O'r cyfeiriad arall (wrth ddilyn y llwybr hir sy'n cychwyn gerllaw Nantmor, er enghraifft), prin y mae'n edrych fel mynydd o gwbl, dim ond lle mae'r grib uchel yn gorffen.

Tarddiad yr enw
---------------

Mae'n debyg fod enw'r mynydd yn tarddu o'r cyfenw Saesneg *Knight* – bu teulu o'r enw hwnnw yn fasnachwyr yng Nghaernarfon ac yn berchen ar dir yn yr ardal. Pan fenthyciwyd yr enw i'r Gymraeg, roedd y cytseiniad a gynrychiolir gan <K> a <gh> yn dal yn cael eu hynganu yn Saesneg ac fe'u cadwyd yn yr enw Cymraeg *Cnicht* fel <C> (/k/) a <ch> (/χ/).

Yn lleol, dywedir weithiau fod y mynydd yn edrych yn debyg i farchog ('knight' yn Saesneg) neu i helmed marchog.

Rhestru copaon
--------------

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt, Nuttall a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 689 metr (2260 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Bod an Deamhain (Codiad y Daifol: mynydd yn yr Alban)
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Owen, Hywel Wyn a Richard Morgan, *Dictionary of the Place-Names of Wales* (Llandysul: Gomer, 2007), t. 91.
2. ↑  Prysor, Dewi, *100 Cymru [:] Y Mynyddoedd a Fi* (Talybont: Y Lolfa, 2021), t. 179.
3. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Cronfa Talybont** yn ne Powys wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1975 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 196.46 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **coeswyntyll**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **coeswyntyllau**; yr enw Saesneg yw *Fan-foot*, a'r enw gwyddonol yw *Zanclognatha tarsipennalis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r coeswyntyll yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **coeswyntyll bluog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **coeswyntyllau pluog**; yr enw Saesneg yw *Plumed Fan-foot*, a'r enw gwyddonol yw *Pechipogo plumigeralis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r coeswyntyll bluog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Cors Sontley** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 28 Ionawr 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 12.98 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Corsfrwynen lem** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Cladium mariscus* a'r enw Saesneg yw *Great fen-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Corsfrwynen, Hesgen y Gors, Llemfrwynen, Llymdreiniog, Pibfrwynen.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Corsfrwynen lem***
Mae **Douarnenez** (Ffrangeg: *Douarnenez*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Le Juch, Kerlaz, Pouldregad, Poullan-sur-Mer ac mae ganddi boblogaeth o tua 13,956 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Porthladd yw **Douarnenez**. Saif ar Fae Douarnenez, 25 km (15 milltir) i'r gogledd-orllewin o ddinas Kemper.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29046

Diwidiant
---------

Pysgota yw'r prif ddiwydiant, ac mae ffatrioedd i roi pysgod mewn caniau yma, ond erbyn hyn mae twristiaeth wedi dod yn bwysig hefyd.

Chwedloniaeth
-------------

Yn ôl y chwedl, safai dinas Kêr-Ys yn yr hyn sy'n awr yn Fae Douarnenez, chwedl debyg i chwedl Cantre'r Gwaelod. Enwyd yr ynys yn y bae yn wreiddiol yn Ynys Sant Tutuarn, ond yn ddiweddarach cafodd ei henwi ar ôl Trystan o chwedl Trystan ac Esyllt. Adeiladwyd priordy ar yr ynys yn gynnar yn y 12g.

Iaith Llydaweg
--------------

Ymunodd Douarnenez a chynllun ieithyddol Ya d'ar Brezhoneg ar 22 Rhagfyr, 2004. Yn 2008 bu 7.97% o blant ysgol gynradd yn mynychu ysgolion dwyieithog

Cysylltiadau Rhyngwladol
------------------------

Mae Douarnenez wedi'i gefeillio â:

* Baner Cernyw Aberfal, Cernyw
* Rwsia Murmansk, Rwsia

Diwilliant
----------

Canodd Meic Stevens y gitarydd o Solfa gân am y dref.

Ers diwedd y 20g, bu-bu adfywiad yn y diwylliant Llydewig. Mae gan y gymuned Bagad llwyddiannus. Mae Gŵyl Ffilm Douarnenez wedi ei ysbrydoli gan y diwygiad Llydewig, ac yn arbenigo mewn ffilm ieithoedd llai

Gweler hefyd
------------

* Cymunedau Penn-ar-Bed
* Rhestr trefi a phentrefi Llydaw
* Trefi o Gymru wedi eu gefeillio a threfi o Lydaw
* Cymdeithas Cymru-Llydaw

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Ffrangeg) *Ofis ar Brezhoneg*: *Enseignement bilingue*
2. ↑  "Администрация города Мурманска - официальный сайт :: Структурные подразделения". Cyrchwyd 26 May 2016.

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Douarnenez***
Mae **Cors Goch, Llanllwch** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1973 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 40.23 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Nodir dosbarthiad tebygolrwydd y swm *S* (cyfanswm y rhifau a fwrir gyda dau ddeis) gan "ffwythiant màs y tebygolrwydd" (*probability mass function*, neu "pmf"). Dengys y diagram fod *p*(11) = 2/36 = 1/18. Mae'r pmf yn caniatáu cyfrifiant digwyddiadau fel *P*(*S* > 9) = 1/12 + 1/18 + 1/36 = 1/6, a phob tebygolrwydd arall o fewn y dosbarthiad.
Mewn damcaniaeth tebygolrwydd, mae **dosbarthiad tebygolrwydd** yn ffwythiant mathemategol sy'n darparu'r tebygolrwydd o ganlyniadau gwahanol posibl mewn arbrawf. Mewn geiriau eraill, mae dosbarthiad tebygolrwydd yn ddisgrifiad o ffenomen ar hap o ran tebygolrwydd y digwyddiadau. Er enghraifft, os yw'r hapnewidyn (*random variable*) X yn cael ei ddefnyddio i nodi canlyniad darn arian sy'n cael ei daflu (sef "yr arbrawf"), yna byddai dosbarthiad tebygolrwydd X yn cymryd y gwerth 0.5 ar gyfer X = pen, a 0.5 ar gyfer X = cynffon (gan dybio fod y darn arian yn ddiduedd). Gall enghreifftiau o ffenomenau ar hap gynnwys canlyniad arbrawf neu arolwg.

Nodir dosbarthiad tebygolrwydd yn nhermau gofod sylfaenol, sef y sampl, sy'n set o holl bosibiliadau / canlyniadau. Fe all mai set o rifau real yw'r gofod-sampl, neu efallai set o fectorau, neu fe all fod yn rhestr o werthoedd anrhifiadol (*non-numerical*); er enghraifft, y gofod sampl pan fwrir darn arian yw {pen, cynffon}  .

Gellir rhannu'r maes yn ddwy ran: arwahanol a di-fwlch:

* **dosbarthiad tebygolrwydd arwahanol**: e.e. tafu neu fwrw ceiniog, rhowlio deis. Yma, mae'r canlyniadau posibl wedi'u ffinio'n bendant, ac ar wahân i'w gilydd. Gelwir y rhestr cofnodi'r canlyniadau yn "ffwythiant màs y tebygolrwydd".
* **dosbarthiad tebygolrwydd di-fwlch**: e.e. cyfres o rifau di-dor, megis cofnodi tymheredd y tu allan i'r labordy am gyfnod o 24 awr. Disgrifir y cofnod hwn fel "ffwythiant dwysedd y tebygolrwydd" (*probability density function*).

Gelwir y dosbarthiad tebygolrwydd lle mae ei ofod-sampl yn y set o rifau real yn *univariate*, a gelwir y dosbarthiad lle mae ei ofod-sampl yn ofod fector yn "amlamrywedd" (*multivariate*).

Diffiniad
---------

Mae'r hapnewidyn {\displaystyle X\colon \Omega \to E} yn ffwythiant y gellir ei fesur (sef "mesuradwy"), o set o ganlyniadau posib {\displaystyle \Omega }, i ofod a ellir ei fesur {\displaystyle E}. Mae'r diffiniad gwirebol, technegol, yn mynnu fod {\displaystyle \Omega } yn ofod-sampl o driawd-tebygolrwydd. Fel arfer mae {\displaystyle X} yn werth real (h.y. {\displaystyle E=\mathbb {R} }).

Mae'r tebygolrwydd fod {\displaystyle X} yn cymryd gwerth mewn set mesuradwy {\displaystyle S\subseteq E} yn cael ei sgwennu fel:

{\displaystyle \operatorname {Pr} (X\in S)=P(\{\omega \in \Omega |X(\omega )\in S\})},
lle mae {\displaystyle P} yn fesuriad y tebygolrwydd wedi'i gynorthwyo gan {\displaystyle \Omega }.

Gweler hefyd
------------

* Hapnewidyn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  1941-, Çınlar, E. (Erhan), (2011). *Probability and stochastics*. New York: Springer. t. 51. ISBN 9780387878591. OCLC 710149819.CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: numeric names: authors list (link)
Mae **Cors y Wlad** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 5 Hydref 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 26.11 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cors Tŷ-gwyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.06 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Carwyn Ellis
Band roc Cymreig o Gaerdydd, yw **Colorama**.

Ffurfiwyd Colorama yn 2005 - yn greadigaeth Carwyn Ellis, cerddor a hyfforddwyd yn Academi Brenhinol Llundain ac a fu'n perfformio gyda rhai o enwau mwyaf y byd pop a roc - o Oasis i Paul Weller a Neil Young. Ymunodd ei ffrind pennaf a hen gyfaill o ddyddiau Coleg, David Fletcher, meistr ar y bas-dwbl, â'r band gan ddechrau eu gyrfa fel 'Colorama' yn gigio yn Lerpwl.

Ar ôl dwy flynedd, symudodd y band i Gymru ac yn Ebrill 2088 rhyddhawyd yr albwm cyntaf, yn Siapan yn unig, sef *Cookie Zoo* ar Noise McCartney / Bad News Records (Victor Entertainment).

Cynyddodd poblogrwydd y band seicadelig a melodaidd wrth iddynt swyno'r torfeydd yng Ngwyliau Glastonbury, Latitude, Home Game, Sŵn ac eraill. Ond yn 2009, ar ôl perfformiad grymus yn Glastonbury, bu farw David Fletcher yn sydyn o drawiad y galon ac yntau ond yn 37 oed, oedd yn golled enbyd i'r band.

Ym mis Medi 2009, rhyddhawyd albwm cyntaf y band yn y DU, *Magic Lantern Show* ar Redbricks Recordings, yn cynnwys caneuon yn y Gymraeg a'r Saesneg. Erbyn hyn roedd Luca Guernieri wedi ymuno ar y drymiau a David Page ar y gitar fas. Un o'r caneuon mwyaf trawiadol oedd y swynol 'Dere Mewn', sydd yn glasur erbyn hyn. Disgrifiwyd hi yn "gân anhygoel" gan Huw Stephens ac yn "Soft Psych Classic" gan Sean Rowley. Cafodd yr albwm ei chwarae yn gyson gan y prif orsafoedd radio gan godi proffil y band yn sylweddol.

Yn 2010, rhyddhawyd yr albwm *Box*, ar labelau Noise McCartney / Bad News Records (Victor Entertainment) yn Siapan a See Monkey Do Monkey Recordings yn y DU. Yn fuan wedi hyn, rhyddhawyd sengl Nadoligaidd ganddynt, 'Cerdyn Nadolig', unwaith eto yn waith arbennig o felodig, ag enillodd y safle cyntaf iddynt ar Siart C2

Yn 2016, rhyddhawyd yr albwm Bendith, prosiect cerddorol ar y cyd rhwng Carwyn Ellis a'r band Plu. Roedd y gwaith celf gan yr artist Asami Fukuda. Yn ogystal, fe ryddhawyd y Bendith ep ar vinyl 12" gan y label Aficionado, y label rhyddhaodd y sengl Hapus gan Colorama.

Disgyddiaeth
------------

* *Cookie Zoo* (2008)
* *Magic Lantern Show* (2009)
* *BOX* (2010)
* *Llyfr Lliwio / Colouring Book* (2011)
* *Good Music* (2012)
* *Heaven's Hotel EP* (2014)
* *Temari* (2014)
* *Dere Mewn* (2014)

Cyfeiriadau
-----------

Proffil y band gan BBC Cymru

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* ISNI: 0000 0004 6966 6580

 |
Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Corsfrwynen ddu** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Schoenus nigricans* a'r enw Saesneg yw *Black bog-rush*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Corsfrwynen Ddu, Brwyn Du y Gors, Brwynwellt Du, Corsfrwynen, Llymddreiniog, Pibfrwyn.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  "*Grasslike non-grasses* ".
3. ↑  Peter W. Ball, A. A. Reznicek & David F. Murray. "210. Cyperaceae Jussieu". In *Flora of North America Editorial Committee* (gol.). Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae. Flora of North America. **23**. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515207-4.

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Corsfrwynen ddu***
Mae ***Cofiant y diweddar a'r parchedig William Prytherch, o Sir Gaerfyrddin***, gan Y Parch Thomas Edwards, Cwmafon yn gofiant a gyhoeddwyd gan fab y gwrthrych, Y Parch Samuel Elcanah Prytherch, ac a argraffwyd gan Wasg Gee, Dinbych ym 1894. Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*.

Cefndir
-------

Mae'r cyfrol yn adrodd hanes, William Prytherch (1804 - 1888)  gweinidog cynnar a phoblogaidd gyda'r Methodistiaid Calfinaidd.

Cynnwys
-------

Mae'r cofiant yn sôn am hanes ei blentyndod trist yn colli ei dad ac yn cael ei fagu gan gefnder. Mae'n trafod ei addysg yng Nghaerfyrddin a'i dröedigaeth i'r achos Cristionogol. 
Mae penodau am ei dderbyn yn aelod o'r Methodistiaid Calfinaidd a'i esgyn o fod yn aelod, yn bregethwr ar brawf ac yn y pendraw yn weinidog gyda'i enwad.

Mae llawer o sôn am ei gyfeillgarwch arbennig a'r Parch John Jones, Llangyndeyrn, a'r triciau chwaraees bu rhyngddynt. Mae hanes, ei deulu, ei ddwy wraig a'i ddau fab a'i dilynodd i'r weinidogaeth.

Mae'r llyfr hefyd yn cynnwys nifer o lythyrau a derbyniodd yr awdur, er cof amdano a cherddi coffa.

Dolenni allanol
---------------

* Cofiant y diweddar a'r parchedig William Prytherch, o Sir Gaerfyrddin, ar lein
* P. H. Griffiths, Y Parchedig W. E. Prytherch (dyn un peth) cofiant, 1937

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Internet Archive: Digital Library of Free & Borrowable Books, Movies, Music & Wayback Machine". *archive.org*. Cyrchwyd 2019-12-11.
2. ↑  William Prytherch - Y Bywgraffiadur Cymreig
3. ↑  Edwards, T. E.; Prytherch, William (1894). *Cofiant y diweddar a'r parchedig William Prytherch, o Sir Gaerfyrddin*. Dinbych : T. Gee.
**Y Drum** yw'r mynydd sydd bellaf i'r gogledd-ddwyrain ar brif grib y Carneddau yn Eryri. Saif 2 km i'r gogledd-ddwyrain o Foel-fras yn Sir Conwy. Ymhellach i'r gogledd mae Tal y Fan, sy'n cael ei wahanu oddi wrth y brif grib gan Fwlch y Ddeufaen.

Mae Afon Tafolog yn tarddu ar ei lechweddau dwyreiniol, ac yn ymuno ag Afon Roe sy'n llifo trwy bentref Rowen cyn ymuno ag Afon Conwy. I'r de-orllewin mae Llyn Anafon. Gellir ei ddringo yn weddol hawdd ar hyd ffordd drol ar hyd y llechweddau gogleddol sydd bron yn cyrraedd y copa; mae hon yn fforchio oddi ar y trac rhwng Bwlch y Ddeufaen ac Abergwyngregyn.

Ceir carnedd sylweddol o faint, Carnedd Pen-y-dorth Goch, ar y copa. Rhyw 1 km i'r gogledd o'r copa mae carnedd arall, Carnedd y Ddelw, lle dywedir i groes neu ddelw aur gael ei darganfod yn 1812.

Y Drum o Garnedd y Ddelw.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jones, Iwan Arfon (1998). *Enwau Eryri = Place-names in Snowdonia* (arg. Arg. 1). Talybont, Ceredigion: Y Lolfa. ISBN 0-86243-374-6. OCLC 38591003.