recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Senedd genedlaethol Gwlad yr Iâ yw'r **Alþingi** (seinir fel "Althing"). Dyma sefydliad seneddol hyna'r byd, sy'n dal i fodoli. Cafodd ei sefydlu yn 930 yn Þingvellir, (sy'n golygu "maes y senedd") tua 45 km i'r dwyrain o'r hyn a adweinir, bellach, fel y brifddinas, Reykjavík. Hyd yn oed ar ôl yr Undeb gyda Norwy yn 1262 cynhaliodd yr Althing ei sesiynau yn Þingvellir hyd at 1799, pan gafwyd seibiant o 45 mlynedd. Cafodd ei ailgychwyn yn 1844 a'i symud i Reykjavík, sef ei gartref ers hynny. Codwyd adeilad y llywodraeth presennol, sef yr Alþingishús, yn 1881 allan o garreg o Wlad yr Iâ.

Mae cyfansoddiad y wlad yn nodi chwe etholaeth gyda'r posibilrwydd o seithfed, pe bai raid. Maent wedi eu diffinio'n fanwl mewn dogfennau cyfreithiol. Etholir naw cynrychiolydd ym mhob etholaeth ac ychwanegir at y nifer hwn drwy drefn nid annhebyg i'r hyn sy'n bodoli yng Nghymru drwy gynyrchioliad cyfrannol. Er mwyn derbyn aelodau ychwanegol o dan y drefn hon, mae'n rhaid i'r blaid gael dros 5% o'r bleidlais genedlaethol. Yng Ngwlad yr Iâ, mae'r nifer sy'n bwrw eu pleidlais yn uchel, ac fe welir dros 85% yn pleidleisio fel arfer; e.e. yn 2003 bwriodd 87.7% eu pleidlais.

Mae deddfwrfa Gwlad yr Iâ yn un dilyn model unsiambraeth; yr Alþingi yw'r unig siambr, does dim ail siambr fel sydd mewn gwladwriaethau eraill megis Iwerddon lle mae'r Oireachtas yn cynnwys Dáil Éireann a Seanad Éireann.

Y Llywydd presennol yw Einar K. Guðfinnsson.

Mae perthynas agos yn etymolegol a gwleidyddol rhwng yr Alþing a senedd Ynysoedd Ffaröe y Løgting.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Iceland media initiative: Iceland seeks to transform itself into sanctuary for free speech – Los Angeles Times

Gweler hefyd
------------

* Protestiadau argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ (2008–2011)
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Bwbi Periw** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: bwbïod Periw) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Sula variegata***; yr enw Saesneg arno yw *Peruvian booby*. Mae'n perthyn i deulu'r Huganod (Lladin: *Sulidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *S. variegata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.

Teulu
-----

Mae'r bwbi Periw yn perthyn i deulu'r Huganod (Lladin: *Sulidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Bwbi Abbott | Papasula abbotti |  |
|
| Bwbi Periw | Sula variegata |  |
|
| Bwbi brown | Sula leucogaster |  |
|
| Bwbi mygydog | Sula dactylatra |  |
|
| Bwbi troedgoch | Sula sula |  |
|
| Bwbi troedlas | Sula nebouxii |  |
|
| Hugan | Morus bassanus |  |
|
| Hugan Awstralia | Morus serrator |  |
|
| Hugan y Penrhyn | Morus capensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Bwbi Periw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Talaith yn ne Sbaen, yng nghymuned ymreolaethol Andalucía yw **Talaith Granada**. Mae'n ffinio â Môr y Canoldir i'r de a thaleithiau Málaga i'r gorllewin, Córdoba, Jaén ac Albacete i'r gogledd, a Murcia ac Almeria i'r dwyrain. Granada yw ei phrifddinas.

Talaith Granada yn Sbaen
Mae ganddi arwynebedd o 12,647 km². Mae'n cynnwys 170 o fwrdeistrefi.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y dalaith boblogaeth o 925,046.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 22 Medi 2023

 gw • sg • go**Taleithiau Sbaen**

A Coruña **·** 
Albacete **·** 
Alicante **·** 
Almería **·** 
Araba **·** 
Asturias **·** 
Ávila **·** 
Badajoz **·** 
Barcelona **·** 
Biscay **·** 
Burgos **·** 
Cáceres **·** 
Cádiz **·** 
Cantabria **·** 
Castellón **·** 
Ciudad Real **·** 
Córdoba **·** 
Cuenca **·** 
Girona **·** 
Granada **·** 
Guadalajara **·** 
Gipuzkoa **·** 
Huelva **·** 
Huesca **·** 
Jaén **·** 
Las Palmas **·** 
León **·** 
Lleida **·** 
Lugo **·** 
Madrid **·** 
Málaga **·** 
Murcia **·** 
Navarre **·** 
Ourense **·** 
Palencia **·** 
Pontevedra **·** 
La Rioja **·** 
Salamanca **·** 
Santa Cruz de Tenerife **·** 
Segovia **·** 
Sevilla **·** 
Soria **·** 
Tarragona **·** 
Teruel **·** 
Toledo **·** 
Valencia **·** 
Valladolid **·** 
Ynysoedd Balearig **·** 
Zamora **·** 
Zaragoza
Ffilm gomedi llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Adam Rifkin yw ***The Chase*** a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd gan Brad Wyman a Cassian Elwes yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd 20th Century Studios. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Adam Rifkin a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Richard Gibbs. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Charlie Sheen, Flea, Anthony Kiedis, Kristy Swanson, Claudia Christian, Cary Elwes, Henry Rollins, Ron Jeremy, Ray Wise, Rocky Carroll, Marshall Bell, Josh Mostel, Natalia Nogulich, Laure Duthilleul a Wayne Grace. Mae'r ffilm *The Chase* yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Forrest Gump* ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Alan Jones oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Adam Rifkin ar 31 Rhagfyr 1966 yn Chicago. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1988 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Chicago Academy for the Arts.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 40% (Rotten Tomatoes)
* 4.8/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Adam Rifkin nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.
3. 1 2  "The Chase". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Mae **ditectif** yn ymchwilydd, fel arfer yn aelod o asiantaeth gorfodaeth cyfraith. Maent yn aml yn casglu gwybodaeth i ddatrys troseddau trwy siarad â thystion a hysbyswyr, casglu tystiolaeth gorfforol, neu chwilio cofnodion mewn cronfeydd data. Mae hyn yn eu harwain i arestio troseddwyr a'u galluogi i gael eu dyfarnu'n euog yn y llys. Gall ditectif weithio i'r heddlu neu'n breifat.

Trosolwg
--------

Yn anffurfiol, ac yn bennaf mewn ffuglen, mae ditectif yn berson trwyddedig neu heb drwydded sy'n datrys troseddau, gan gynnwys troseddau hanesyddol, trwy archwilio a gwerthuso cliwiau a chofnodion personol er mwyn datgelu hunaniaeth a / neu leoliad y troseddwr.

Mewn rhai adrannau heddlu, cyflawnir swydd dditectif trwy basio prawf ysgrifenedig ar ôl i berson gwblhau'r gofynion ar gyfer bod yn heddwas. Mewn llawer o systemau heddlu eraill, mae ditectifs yn raddedigion coleg sy'n ymuno'n uniongyrchol o fywyd sifil heb wasanaethu fel swyddogion heddlu.

Mae rhai ditectifs yn gweithio'n annibynnol, ac ambell waeth yn cael eu galw'n ymchwilwyr preifat.

Hanes
-----

Cyn y 19eg ganrif, prin oedd yr adrannau heddlu trefol, er bod y cyntaf wedi'i greu ym Mharis ym 1667. Wrth i weithgareddau'r heddlu symud o benodwyr a gynorthwywyd gan wirfoddolwyr i weithwyr proffesiynol, ni chododd y syniad o dditectifs ymroddedig ar unwaith. Sefydlwyd yr asiantaeth dditectif breifat gyntaf gan Eugène François Vidocq ym Mharis yn gynnar yn y 1820au, a oedd hefyd wedi bod yn bennaeth ar asiantaeth heddlu yn ogystal â bod yn droseddol ei hun. Cafodd gweithgareddau ditectif yr heddlu eu harloesi yn Lloegr gan y Bow Street Runners ac yn ddiweddarach y Gwasanaeth Heddlu Metropolitan yn Llundain. Ffurfiwyd uned dditectif gyntaf yr heddlu yn yr Unol Daleithiau ym 1846 yn Boston.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bryce, Robert. "Detective (Bureaus) - NYPDS". *New York Police Department*. City of New York. Cyrchwyd 25 January 2018. Detective work is highly specialized, usually encompassing the examination and evaluation of evidence to apprehend suspects and to build solid cases against them.
2. ↑  "The First English Detectives - History Today". Cyrchwyd 29 October 2016.
3. ↑  "The incredible untold story of America's first police detectives - The Boston Globe". Cyrchwyd 29 October 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Garan Japan** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: garanod Japan) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Grus vipio***; yr enw Saesneg arno yw *Japanese white-naped crane*. Mae'n perthyn i deulu'r garanod (Lladin: *Gruidae*) sydd yn urdd y *Gruiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *G. vipio*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r garan Japan yn perthyn i deulu'r garanod (Lladin: *Gruidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Brolga | Grus rubicunda |  |
|
| Bugeranus carunculatus | Bugeranus carunculatus |  |
|
| Garan Manshwria | Grus japonensis |  |
|
| Garan coronog | Balearica pavonina |  |
|
| Garan coronog y De | Balearica regulorum |  |
|
| Garan cycyllog | Grus monacha |  |
|
| Garan glas | Anthropoides paradiseus |  |
|
| Garan gyddfddu | Grus nigricollis |  |
|
| Garan mursenaidd | Anthropoides virgo |  |
|
| Garan twyni | Grus canadensis |  |
|
| Garan ubanol | Grus americana |  |
|
| Grus grus | Grus grus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Garan Japan** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwladwriaeth yng nghanolbarth yr Eidal oedd **Uchel Ddugiaeth Toscana** (Eidaleg: *Granducato di Toscana*, Lladin: *Magnus Ducatus Etruriae*) a fodolai o 1569 i 1860, ac eithrio'r cyfnod 1801–15 yn ystod Rhyfeloedd Napoleon. Roedd ei thiriogaeth yn cyfateb i raddau helaeth â rhanbarth Toscana heddiw. Fflorens oedd prifddinas yr uchel ddugiaeth trwy gydol ei hoes.

Rhagflaenydd yr uchel ddugiaeth oedd Dugiaeth Fflorens, a ehangodd ei thiriogaeth dan arweiniad y Dug Cosimo I de' Medici. Dyrchafwyd Cosimo yn Uchel Ddug Toscana gan y Pab Pïws V ym 1569, a byddai teulu'r Medici yn teyrnasu ar Toscana nes dechrau'r 18g.

Yr olaf o frenhinllin y Medici oedd Gian Gastone, a fu farw heb etifedd ym 1737. Yn ôl Cytundeb Fienna (1738), bu'n rhaid i Ffransis Steffan o Dŷ Hapsbwrg-Lorraine ildio Dugiaeth Lorraine i Stanisław Leszczyński, wedi i'r hwnnw golli ei goron yn Rhyfel Olyniaeth Gwlad Pwyl (1733−35). Derbyniodd Toscana yn iawndal, ac felly olynwyd Gian Gastone gan yr Uchel Ddug Ffransis Steffan, neu Francesco Stefano yn Eidaleg. Trwy reolaeth Ffransis, a ddaeth hefyd yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig ym 1745, daeth Toscana yn rhan o'r Ymerodraeth Hapsbwrgaidd.

Yn sgil buddugoliaeth Napoleon Bonaparte yn erbyn y Glymblaid yn ystod Rhyfeloedd Chwyldroadol Ffrainc, daeth gogledd a chanolbarth yr Eidal dan dra-arglwyddiaeth y Ffrancod. O ganlyniad i Gytundeb Aranjuez (1801), a arwyddwyd gan Ffrainc a Sbaen, diddymwyd Uchel Ddugiaeth Toscana a sefydlwyd Teyrnas Etruria, un o wladwriaethau dibynnol Ffrainc, yn ei lle. Diddymwyd yr honno yn ei thro ym 1807, a daeth Toscana yn rhan o Ymerodraeth Ffrainc. Wedi cwymp Napoleon, adferwyd Uchel Ddugiaeth Toscana gan Gyngres Fienna ym 1815, gyda Thŷ Hapsbwrg-Lorraine unwaith eto yn teyrnasu.

Yn haf 1859, wedi Ail Ryfel Annibyniaeth yr Eidal, meddianwyd y rhan fwyaf o diriogaeth yr uchel ddugiaeth gan fyddin Vittorio Emanuele II, Brenin Sardinia, a diorseddwyd yr Hapsbwrgiaid yn Toscana. Yn Rhagfyr, unodd â dugiaethau Modena a Reggio a Parma a Piacenza i ffurfio Taleithiau Unedig Canolbarth yr Eidal. Meddianwyd yr undeb hwnnw gan Sardinia ym Mawrth 1860, a chynhaliwyd refferendwm i gyfeddiannu'r diriogaeth yn ffurfiol i Deyrnas yr Eidal fel rhan o'r *Risorgimento*.
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Marcel Jullian yw ***L'été De Nos Quinze Ans*** a gyhoeddwyd yn 1983. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mireille Darc, Michel Sardou, Cyrielle Clair, Robert Dalban, Bernard Alane, Alexandre Sterling, Alain Doutey, Alain Rocca, Benoît Allemane, Camille Raymond, Charles Moulin, Céline Ertaud, Élisa Servier, Henri Courseaux, Jacques Chazot, Jacques Legras, Jean-Louis Rolland, Jean Luisi, Malène Sveinbjornsson, Maïk Darah, Michel Derain, Régis Musset, Serge Sauvion, Cécile Magnet a Guillaume Boisseau. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1983. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Star Wars Episode VI: Return of the Jedi* sef ffilm ffugwyddonol gan y cyfarwyddwr ffilm Richard Marquand, Cymro o Lanishen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Marcel Jullian ar 31 Ionawr 1922 yn Châteaurenard a bu farw ym Mharis ar 11 Mehefin 1984. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1953 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Cazes
 * Gwobr Marcelin Guérin
 * Officier de la Légion d'honneur

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Marcel Jullian nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| L'été De Nos Quinze Ans |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1983-01-01 |
| Les Parents Ne Sont Pas Simples Cette Année |  | Ffrainc |  | 1984-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm am arddegwyr gan y cyfarwyddwr Anna Sokołowska yw ***Esd*** a gyhoeddwyd yn 1987. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***ESD*** ac fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Pwyl. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Pwyleg a hynny gan Małgorzata Musierowicz a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Piotr Marczewski. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Elżbieta Helman. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1987. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Last Emperor* sef ffilm gan Bernardo Bertolucci. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,350 o ffilmiau Pwyleg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Ida sierpniowa*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Małgorzata Musierowicz a gyhoeddwyd yn 1981.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Anna Sokołowska ar 16 Ebrill 1933 yn Warsaw. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ffilm Genedlaethol Łódź.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Anna Sokołowska nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Medwsa gan Gian Lorenzo Bernini, 1630
Cymeriad ym mytholeg Roeg oedd **Medwsa** (Hen Roeg: Μέδουσα) sy'n golygu "gwarchodwr". Roedd yn un o'r tair Gorgon, ac yn ferch i Phorkys a Keto.

Ceir sawl fersiwn o'i stori. Yn ôl un fersiwn, roedd yn ferch anarferol o brydferth ond yn byw mewn ardal lle nad oedd yr haul yn tywynnu. Gofynnodd i Athena adael iddi symud i ardal heulog. Pan wrthododd Athena, dywedododd fod hyn oherwydd na fyddai neb yn sylwi ar Athena oherwydd ei phrydferthwch hi ei hun, gan ddigio'r dduwies. Mewn fersiwn arall, ennynnodd ddicter Athena trwy garu a Poseidon, duw'r môr, yn nheml Athena.

Dialodd Athena arni trwy droi ei gwallt yn nadroedd, a gwyneb fyddai'n troi'r sawl a edrychai arno yn garreg. Yn y diwedd, lladdwyd Medwsa gan Perseus, gyda chymorth Athena. Rhoddodd Athena ddrych i Perseus fel na fyddai edrychiad y gorgon yn ei droi'n garreg. O'i gwaed, fel canlyniad i'w charwriaeth a Poseidon, ganwyd y ceffyl adeiniog Pegasus a'r cawr Chrysaor.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, [Medusa].
2. ↑  Yr un gair â *medein*, "rheoli neu warchod" (*American Heritage Dictionary*; cymharer gyda: Medon, Medea, Diomedes, *ayb.*). Os nad o'r tarddiad hwn yna mae'n sicr o'r un gwraidd. *OED* argraffiad 2001, *s.v.*; medein yn LSJ.

Gweler hefyd
------------

* Slefren fôr
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Mario Sábato yw ***Y Qué Patatín y Qué Patatán*** a gyhoeddwyd yn 1971. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Y que patatín...y que patatán*** ac fe’i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Tata Cedrón. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Fernando Siro, Héctor Alterio, Walter Santa Ana, Sergio Renán, Walter Vidarte, Héctor Calcaño, Julia von Grolman, Cipe Lincovsky ac Elena Cruz. Mae'r ffilm *Y Qué Patatín y Qué Patatán* yn 80 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1971. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Clockwork Orange* sef ffim wyddonias, ddistopaidd am drosedd gan y cyfarwyddwr ffilm Stanley Kubrick. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Mario Sábato ar 15 Chwefror 1945 yn yr Ariannin.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Mario Sábato nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Copog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: copogion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Upupa epops***; yr enw Saesneg arno yw *Hoopoe*. Mae'n perthyn i deulu'r Upupidae (Lladin: *Upupidae*) sydd yn urdd y *Coraciiformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *U. epops*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica.

Teulu
-----

Mae'r copog yn perthyn i deulu'r Upupidae (Lladin: *Upupidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Copog Affrica | Upupa epops |  |
|
| Copog Madagasgar | Upupa marginata |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Copog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm am y Gorllewin gwyllt gan y cyfarwyddwr Mircea Veroiu yw ***Artista, Dolarii Și Ardelenii*** a gyhoeddwyd yn 1979. Fe'i cynhyrchwyd yn Rwmania. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwmaneg a hynny gan Titus Popovici a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Adrian Enescu. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Romana Film.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mircea Albulescu, Marcel Iureș, Mircea Diaconu, Rodica Tapalagă, Ilarion Ciobanu, Ovidiu Iuliu Moldovan, Dan Nasta, Tania Filip, Traian Costea, Zephi Alșec ac Ioana Crăciunescu. Mae'r ffilm *Artista, Dolarii Și Ardelenii* yn 75 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1979. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Apocalypse Now* sy'n seiliedig ar y nofel fer *Heart of Darkness gan Joseph Conrad.*
Hyd at 2022 roedd o leiaf 1650 o ffilmiau Rwmaneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Mircea Veroiu ar 29 Ebrill 1941 yn Târgu Jiu a bu farw yn Bwcarést ar 24 Hydref 1979. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1968 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Caragiale National University of Theatre and Film.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Mircea Veroiu nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 1 Gorffennaf 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tinamŵ bach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tinamŵaid bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Crypturellus soui***; yr enw Saesneg arno yw *Little tinamou*. Mae'n perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*) sydd yn urdd y *Tinamiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. soui*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela.

Teulu
-----

Mae'r tinamŵ bach yn perthyn i deulu'r Tinamŵaid (Lladin: *Tinamidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Tinamŵ adeingoch | Rhynchotus rufescens |  |
|
| Tinamŵ bron llwydfelen | Nothocercus julius |  |
|
| Tinamŵ bychan | Taoniscus nanus |  |
|
| Tinamŵ cycyllog | Nothocercus nigrocapillus |  |
|
| Tinamŵ'r ucheldir | Nothocercus bonapartei |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tinamŵ bach** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwladwriaeth lled-hunanlywodraethol oedd **Uchel Ddugiaeth y Ffindir** (Ffinneg: *Suomen suuriruhtinaskunta*) a fodolai dan dra-arglwyddiaeth Ymerodraeth Rwsia o 1809 i 1917.

Sefydlwyd yr uchel ddugiaeth yn sgil Cytundeb Frederikshamn ar derfyniad Rhyfel y Ffindir (1808–09) a orfododd Teyrnas Sweden i ildio'r Ffindir i Rwsia. Er yr oedd mewn undeb real anffurfiol ag Ymerodraeth Rwsia, a'r Tsar yn dwyn teitl Uchel Ddug y Ffindir, cafodd gradd uchel o ymreolaeth, gan gynnwys cyfansoddiad, llywodraeth, ac arian cyfred ei hun.

Bu'r 19g yn oes euraid i'r Ffindir ar y cyfan, a chafwyd adfywiad diwylliannol a thwf economaidd sylweddol. Dyrchafwyd y Ffinneg yn iaith genedlaethol, a blodeuai llenyddiaeth, cerddoriaeth, a'r celfyddydau.

Ym 1906 sefydlwyd senedd ddemocrataidd yr Eduskunta, a'r Ffindir oedd y wlad gyntaf yn Ewrop i roi i ferched yr hawl i bleidleisio. Er gwaethaf y datblygiadau gwleidyddol hyn, daeth yr uchel ddugiaeth dan bwysau i integreiddio â'r ymerodraeth yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Datganodd y Ffindir ei hannibyniaeth oddi ar Rwsia ym 1917.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Jussi Kurunmäki ac Ilkka Liikanen, "The Formation of the Finnish Polity within the Russian Empire: Language, Representation, and the Construction of Popular Political Platforms, 1863-1906", *Harvard Ukrainian Studies* 35:1–4 (2017–18), tt. 399–416.
Yng Nghalendr Gregori mae mis Chwefror yn cynnwys 28 neu 29 o ddyddiau. Er hynny, tair gwaith yn hanes y byd mewn rhai gwledydd, mae ne **30 Chwefror** wedi bod.

Sweden
------

Bwriadai teyrnas Sweden (yn cynnwys Y Ffindir bryd hynny) newid o Galendr Julian i Galendr Gregori trwy hepgor y dyddiau naid am 40 o flynyddoedd, yn dechrau yn y flwyddyn 1700. Felly doedd 1700 ddim yn flwyddyn naid yn nheyrnas Sweden, er ei bod yn flwyddyn naid yng ngweddill Ewrop. Yn anffodus, anghofiwyd am y cynllun yn 1704 a 1708 gan eu trin fel blynyddoedd naid. Oherwydd hyn roedd Calendr Sweden diwrnod o flaen Calendr Julian ond 10 diwrnod ar ôl Calendr Gregori. Dychwelwyd at Galendr Julian yn 1712 trwy gael dau ddiwrnod naid ym mis Chwefror, sef 29 a 30 Chwefror. Cyfatebai 30 Chwefror i 29 Chwefror yng Nghalendr Julian ac 11 Mawrth yng Nghalendr Gregori. Llwyddwyd i newid i Galendr Gregori yn 1753.

Yr Undeb Sofietaidd
-------------------

Yn 1929, dechreuodd llywodraeth yr Undeb Sofietaidd ddefnyddio Calendr Chwyldroadol y Sofiet. Cynhwysai'r calendr 12 'mis gwaith' o 30 diwrnod yr un. Gwyliau achlysurol heb fod yn perthyn i unrhyw fis oedd y 5 neu 6 diwrnod arall yn y flwyddyn. Yn ôl y calendr hwn roedd yna Chwefror 30 yn ystod y blynyddoedd 1930 a 1931. Ar yr un pryd parhawyd i ddefnyddio Calendr Gregori yn yr Undeb Sofietaidd. Er enghraifft, ceir 28 rhifyn o *Pravda*, sef papur newydd dyddiol swyddogol y blaid gomiwnyddol, ym mis Chwefror 1930 a 1931 a 29 rhifyn yn 1932. Mae hyn yn cyfateb i arfer Calendr Gregori y cyfnod. Yn 1932 dychwelodd yr Undeb Sofietaidd i'r calendr traddodiadol.

Calendr Julian cynnar
---------------------

Honnai'r ysgolhaig Sacrobosco yn y 13g bod gan Galendr Julian 30 diwrnod mewn blynyddoedd naid rhwng 45CC a 8CC. Honnai bod Cesar Awgwstws wedi byrhau mis Chwefror, gan ddechrau yn 8CC, er mwyn ymestyn mis Awst (Lladin: Augustus), a enwyd ar ei ôl, i 31 diwrnod. Byddai hyd fis Awst wedyn yn cyfateb â hyd fis Gorffennaf (Lladin: Iulius), a oedd wedi ei enwi ar ôl ei ewythr Iŵl Cesar. Ond mae'r holl dystiolaeth arall a geir ynglŷn â Chalendr Julian yn gwrthddweud honiad Sacrobosco.

Calendrau artiffisial
---------------------

Ceir calendrau artiffisial â 30 diwrnod ym mis Chwefror. Gellir symleiddio modelau hinsawdd ag ati trwy osod hyd bob mis yn 30 diwrnod. Model Hinsawdd y Byd Canolfan Hadley]

Ffynonellau
-----------

* *The Oxford Companion to the Year*. Bonnie Blackburn & Leofranc Holford-Strevens. Oxford University Press 1999. ISBN 0-19-214231-3. tt 98-99.
* Almanac naturiaethwyr Chwefror 30 Archifwyd 2010-10-10 yn y Peiriant Wayback.
* 30 diwrnod yn Chwefror 1712 Archifwyd 2012-03-03 yn y Peiriant Wayback.
* Newid calendrau yn Sweden Archifwyd 2001-04-18 yn y Peiriant Wayback.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Llwyd Arabia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: llwydiaid Arabia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***P. ocularis fagani***; yr enw Saesneg arno yw *Arabian accentor*. Mae'n perthyn i deulu'r Llwydiaid (Lladin: *Prunellidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. ocularis fagani*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r llwyd Arabia yn perthyn i deulu'r Llwydiaid (Lladin: *Prunellidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Llwyd Arabia | Prunella fagani |  |
|
| Llwyd Gwrych yr Alban | Prunella modularis |  |
|
| Llwyd Himalaia | Prunella himalayana |  |
|
| Llwyd Japan | Prunella rubida |  |
|
| Llwyd Kozlov | Prunella koslowi |  |
|
| Llwyd Radde | Prunella ocularis |  |
|
| Llwyd Siberia | Prunella montanella |  |
|
| Llwyd brongoch | Prunella rubeculoides |  |
|
| Llwyd bronwinau | Prunella strophiata |  |
|
| Llwyd brown | Prunella fulvescens |  |
|
| Llwyd cefngoch | Prunella immaculata |  |
|
| Llwyd gyddfddu | Prunella atrogularis |  |
|
| Llwyd mynydd | Prunella collaris |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Llwyd Arabia** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Diffygion llawn diweddar| 8 Hydref 2014 | 5 Ebrill 2014 |

Pan fo'r Lleuad yn union y tu ôl i'r Ddaear, mae'r Ddaear yn atal golau'r Haul rhag ei chyrraedd ac felly ceir cysgod drosti; gelwir hyn yn **ddiffyg ar y lleuad** (hefyd **clip ar y lleuad** ac **eclips lleuad**). Ceir dau fath o ddiffyg: llawn a rhannol.

Dim ond pan fo'r Haul, y Ddaear a'r Lleuad mewn llinell syth y ceir diffyg llawn a dim ond pan fo'r lleuad yn llawn y gall hyn ddigwydd. Ceir hefyd diffyg rhannol ar y lleuad.

Yn wahanol i ddiffyg ar yr Haul, a ellir ei weld yn unig o un rhan daearyddol o'r Ddaear, gellir gweld diffyg ar y lleuad o unryw ran o'r Ddaear sydd mewn nos. Gwahaniaeth arall yw fod diffyg ar y Lleuad yn para am oriau, eithr nid yw diffyg ar yr Haul yn para mwy nag ychydig funudau. Y rheswm dros hyn yw fod cysgod y Lleuad yn llawer iawn llai. Yn ogystal â hyn mae'n gwbwl ddiogel edrych ar ddiffyg ar y Lleuad heb unrhyw ffiltrau, rhag y pelydrau sy'n niweidiol i'r llygaid.

Bydd y diffyg llawn nesaf, a fydd i'w weld o Ewrop, ar 16 Medi 2016 ac yna 11 Chwefror 2017. Yn flynyddol ceir rhwng dau a phum diffyg rhannol ar y lleuad.

Lleoliadau
----------

Yn lleoliad 1 a 4 mae diffyg ar y Lloer yn bosibl. Yn lleoliad 2 a 3 mae diffyg ar yr Haul yn bosibl.

Diffyg ar y Lleuad ar 3 Mawrth 2007. Yma, gwelir yn glir symudiad cysgod y Ddaear dros y Lloer.

Chwedloniaeth
-------------

Mae sawl diwylliant, dros y canrifoedd, wedi gweld tebygrwydd rhwng y cysgod yn symud dros y Lleuad ag anifail yn ei bwyta. Yn yr Hen Aifft, hwch oedd yr anifail ac yn ôl traddodiad y Maya, jagiwar ydoedd. Yn nhraddodiad Tsieina, llyffant teircoes oedd yn bwyta'r lloer a'r diafol mewn diwylliannau eraill a ellid ei erlid drwy daflu cerrig a rhegfeydd ato.

Ym Mecsico, credent bod diffyg yr Haul a'r Lleuad yn digwydd pan oedd yr Haul a’r Lleuad yn cweryla; ar y llaw arall, credai pobl Tahiti mai syrthio mewn cariad oedd yr Haul a’r Lleuad ar yr adegau yma.

Mewn llenyddiaeth
-----------------

* 689: Cyfeiria Llyfr Coch Hergest at ddiffyg ar y lleuad yn y flwyddyn 689, pan sonir am law lliw gwaed: *A'r lleuat a ymchoelawd yn waedawl liw.*
* 810-810 OC: *Deg mlyned ac wythcant oed oet Crist pan duawd y lleuat dyw Nadolyc. Ac y llosget Mynyw. Ac y bu varwolaeth yr anifeilet ar hyt ynys Brydein.* (Brut y Tywysogion) Mae'n cyfeirio at y diffyg a fu ar 14 Rhagfyr, 810 (Calendr Iwliaidd), mae'n debyg.

Gweler hefyd
------------

* Diffyg modrwyol - *annular eclips* - pan fo'r Lleuad bellaf o'r Ddaear
* Cil y Lleuad - chwarter olaf, pan ei bod yn fain fel gewin bys.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  ar y lleuad Geiriadur Prifysgol Cymru; adalwyd 27 Mawrth 2015
2. ↑  Llyfrau Gwgl; adalwyd 27 Mawrth
3. ↑  Littmann, Mark; Espenak, Fred; Willcox, Ken (2008). "Pennod 4: *Eclipses in Mythology*". Totality Eclipses of the Sun (arg. 3rd). Efrog Newydd: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-953209-4. Cyrchwyd 17 Rhagfyr 2014.
4. ↑  www.jonesbryn.plus.com; Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 31 Mawrth 2015
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Enrique Cahen Salaberry yw ***El Galleguito De La Cara Sucia*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1966. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***El galleguito de la cara sucia*** ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin. 
 Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Horacio Malvicino.

Y prif actorion yn y ffilm hon oedd Fabio Zerpa, Chunchuna Villafañe, Eddie Pequenino, Elena Lucena, Joe Rígoli, Juan Ramón, Julia von Grolman, Nora Cárpena, Eduardo Franco, Mario Savino a Diego Varzi. Mae’r ffilm *El Galleguito De La Cara Sucia* 83 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1966. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Good, the Bad and the Ugly sef ffilm gomedi gowboi gan Sergio Leone. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Américo Hoss oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Enrique Cahen Salaberry ar 12 Hydref 1911 yn yr Ariannin a bu farw yn Buenos Aires ar 29 Awst 1995.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Enrique Cahen Salaberry nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Avivato |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1949-01-01 |
| Cuidado Con Las Mujeres |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1951-01-01 |
| Don Fulgencio |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1950-01-01 |
| Donde Duermen Dos... Duermen Tres |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1979-01-01 |
| El Caradura y La Millonaria |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1971-01-01 |
| El Día Que Me Quieras |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1969-01-01 |
| El Ladrón Canta Boleros |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1950-01-01 |
| La Novela De Un Joven Pobre |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1968-01-01 |
| Las Turistas Quieren Guerra |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1977-01-01 |
| Rodríguez Supernumerario |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 1948-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Calendr** yn system o fesur amser gyda'r uned lleiaf yn un diwrnod, neu gylchdro ein planed.

Yng Nghymru a thros y rhan fwyaf o'r byd fe ddefnyddir y Calendr Gregoraidd sydd wedi'i seilio ar symudiadau'r haul ac sy'n rhannu'r flwyddyn yn 365 neu'n 366 o ddyddiau. Mae 12 mis i bob blwyddyn, a rhwng 28 a 31 o ddyddiau ym mhob mis. Mae wythnos yn 7 diwrnod, gyda phedwar neu fwy o wythnosau mewn mis.

Sail y Calendr Gregoraidd yw'r Calendr Iwliaidd a sefydlwyd yn nheyrnasiad Iwl Cesar.

Mae gan y Calendr Gregoraidd wreiddiau Cristnogol. Cyfeirir at flynyddoedd 'Cyn Crist' (CC) ac 'Oed Crist' (OC). Mae rhai grwpiau - yn arbennig rhai o ddiwyliannau anghristnogol - yn cyfeirio ato fel Calendr yr Oes Cyffredin ac yn defnyddio CE (o'r Saesneg, "Common Era") yn lle OC a BCE (o'r Saesneg, "Before Common Era") yn lle CC. Ffurfiwyd y Calendr Gregoraidd er mwyn cysoni union ddyddiad y Pasg.

Mae yna galendrau eraill sydd mewn defnydd eang, yn cynnwys Y Calendr Iddewig, Calendr Celtaidd a'r Calendr Mwslemaidd. Mae yna hefyd galendrau at ddefnyddiau arbennig, fel crefydd neu'r byd ariannol. Seiliwyd rhai calendrau ar symudiadau'r lleuad.

Defnyddir y gair **calendr** hefyd i ddynodi gwrthrych sy'n dangos manylion y calendr - e.e. calendr wal traddodiadol wedi ei wneud o bapur.

Gweler hefyd
------------

* Calendr Celtaidd
* Calendr Coligny
* Calendr Iddewaidd
* Calendr Tsieineaidd
* Calendr Iwliaidd
* Calendr Gregori

Chwiliwch am ***calendr***  
yn Wiciadur.
Stryd yn Pompeii
Dinas Rufeinig a gladdwyd gan ffrwydrad Mynydd Vesuvius yn 79 OC yw **Pompeii**. Saif gerllaw dinas Napoli yn rhanbarth Campania.

Pan ffrwydrodd Vesuvius ar 24 Awst 79, dinistriwyd Pompeii a thref gyfagos 
Herculaneum. Claddwyd y dref gan lwch a lludw o'r ffrwydrad, a bu ar goll hyd iddi gael ei hail-ddarganfod yn 1748. Oherwydd hyn, mae'r adeiladau wedi eu cadw mewn cyflwr rhyfeddol o dda, ac mae'r gweddillion wedi dod yn Safle Treftadaeth y Byd ac yn un o atyniadau mwyaf yr Eidal i dwristiaid, gydag oddeutu 2.5 miliwn o ymwelwyr bob blwyddyn.

Credir i Pompeii gael ei sefydlu yn y 7fed neu'r 6eg ganrif CC, gan yr Osci, un o bobloedd canolbarth yr Eidal. Daeth dan ddylanwad Rhufain o'r 4 CC ymlaen. Cymerodd ran yng ngwrthryfel dinasoedd Campania yn erbyn Rhufain tua 90 CC, ond yn 89 CC gosodwyd y ddinas dan warchae gan Sulla. Yn 80 CC, wedi i ddinas Nola syrthio, gorfodwyd Pompeii i ildio i Rufain. Sefydlwyd llawer o gyn-filwyr o'r llengoedd yno, a chafodd yr enw *Colonia Cornelia Veneria Pompeianorum*. Datblygodd y ddinas yn ganolfan fasnach bwysig a llewyrchus.

Cedwir llawer o'r gwaith celf a ddarganfuwyd yn Pompeii yn Amgueddfa Archaeolegol Genedlaethol Napoli.

Gweler hefyd
------------

* Cabinet Cudd

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Gerardo Herrero yw ***Malena Es Un Nombre De Tango*** a gyhoeddwyd yn 1996. Fe'i cynhyrchwyd yn Sbaen, Ffrainc a'r Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Senel Paz a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Antoine Duhamel.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mariví Bilbao, Ariadna Gil, Dafne Fernández, Joseba Apaolaza, Ana Milán, Isabel Otero, Alicia Hermida, Ana Otero, Luis Fernando Alvés, Marta Belaustegui, Miguel Palenzuela, Susi Sánchez, Juan Carlos Vellido, José Conde, Roman Luknár a Jesús Ruyman. Mae'r ffilm *Malena Es Un Nombre De Tango* yn 109 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Scream* sef ffilm arswyd gan Wes Craven. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11,800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. 
Alfredo F. Mayo oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Carmen Frías sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Malena c'est un nom de tango*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Almudena Grandes a gyhoeddwyd yn 1994.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Gerardo Herrero ar 28 Ionawr 1953 ym Madrid.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Gerardo Herrero nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| El Misterio Galíndez |  | Ffraincy Deyrnas Gyfunolyr EidalSbaenCanada | Sbaeneg | 2003-01-01 |
| El Principio De Arquímedes |  | Sbaen | Sbaeneg | 2004-03-26 |
| Frozen Silence |  | Sbaen | Sbaeneg | 2012-01-20 |
| *Heroine* |  | Sbaen | Sbaeneg | 2005-05-06 |
| Las Razones De Mis Amigos |  | Sbaen | Sbaeneg | 2000-11-03 |
| Los Aires Difíciles |  | Sbaen | Sbaeneg | 2006-01-01 |
| Malena Es Un Nombre De Tango |  | Sbaenyr AlmaenFfrainc | Sbaeneg | 1996-01-01 |
| *The Night Runner* |  | yr Ariannin | Sbaeneg | 2009-01-01 |
| Una Mujer Invisible |  | Sbaen | Sbaeneg | 2007-05-25 |
| *Unha muller invisible* |  | Sbaen |  | 2007-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Malena es un nombre de Tango".
2. ↑  Gwlad lle'i gwnaed: "MALENA ES UN NOMBRE DE TANGO". "MALENA ES UN NOMBRE DE TANGO".
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 29 Ebrill 2016.
**Ynad Gogledd Cymru** oedd prif swyddog y llywodraeth brenhinol Saesnig yng ngogledd Cymru ar ôl concwest Cymru gan Edward I, brenin Lloegr, a pasio Statud Rhuddlan.

Hanes
-----

Ar ôl concwest Gymru gan Edward I o Loegr a Statud Rhuddlan yn 1284, cyflwynwyd strwythurau Saesnig llywodraethiant i Gymru yn y Gogledd a'r De-Ddwyrain. Rhannwyd Gogledd Cymru am y tro cyntaf i fewn i "shires" a rhannwyd Gwynedd i'r siroedd Sir Ynys Môn, Sir Gaernarfon a Sir Feirionnydd. Yn y Gogledd-Ddwyrain cyflwynwyd sir newydd Sir y Fflint o dan awdurdodaeth Ynad Caer. Yn y De-Orllewin fe grewyd siroedd ers 1241 gyda Deheubarth wedi'i rannu yn Sir Aberteifi a Sir Gaerfyrddin. Roedd siroedd y Gogledd-Orllewin yn ffurfio Tywysogaeth Gogledd Cymru, a'r rhai yn y De-Orllewin yn ffurfio tywysogaeth y De. Mewn effaith fe ddaeth rhain yn diroedd brenin Lloegr.

Yn y De a'r Gogledd, prif swyddog y llywodraeth brenhinol Saesnig oedd yr Ynad (Justiciar) a oedd mewn effaith yn is-reolwr brenhinol. Cynorthwydd yr Ynad oedd y Siambrlen (chamberlain) a reolodd drysorlys y ddau dywysogaeth. Yn is na'r Ynad yr oedd Siryf (Sheriff) yn gwasanaethu yn llysoedd y siroedd a gynhaliwyd yn fisol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Watkin, Thomas Glyn (2007). *The Legal History of Wales* (yn Saesneg). University of Wales Press. t. 107.
Roedd **Gaius Plinius Secundus** (23 OC – 24 Awst 79 OC), mwy adnabyddus fel **Plinius yr Hynaf**, yn awdur a milwr Rhufeinig. Mae'n fwyaf adnabydus am ei waith *Naturalis Historia*.

Ganed Plinius yn Como yng ngogledd yr Eidal. Aeth ei dad ag ef i Rufain, lle'r addysgwyd ef gan gyfaill ei dad, y bardd a milwr Publius Pomponius Secundus. Astudiodd fotaneg yn *topiarius* (gardd) Antonius Castor. Ymhlith ei astudiaethau eraill roedd athroniaeth a rhethreg, a bu'n gyfreithiwr am gyfnod.

Ymunodd â'r fyddin a gwasanaethodd dan Corbulo yn nhalaith Germania Inferior yn 47, gan gymeryd rhan yn yr ymgyrch yn erbyn llwyth y Chauci. Bu yn Sbaen a Gâl, lle dysgodd ystyr nifer o eiriau yn yr ieithoedd Celtaidd. Dan yr ymerawdwr 
Nero roedd yn byw yn Rhufain, gan weithio ar ei lyfr *Hanes y Rhyfeloedd Germanaidd*. Defnyddiwyd hwn fel ffynhonnell gan Tacitus yn ei *Annales* ac yn ôl pob tebyg roedd yn un o brif ffynonellau *Germania* Tacitus. Ysgrifennodd hefyd ar ramadeg a rhethreg, gan gyhoeddi *Studiosus* ac yna *Dubii sermonis* yn 67.

Pan ddaeth ei gyfaill Vespasian yn ymeradwr, bu'n gwasanaethu fel procurator yn nhalaith Gallia Narbonensis yn 70 ac yn Hispania Tarraconensis yn 73, Ymwelodd a thalaith Gallia Belgica yn 74. Ysgrifennodd hanes ei gyfnod ei hun mewn 31 llyfr, gyda'r bwriad y byddai'n cael ei gyhoeddi ar ôl ei farwolaeth. Cafodd hwn ei ddefnyddio gan Tacitus, Suetonius a Plutarch. Ei waith mwyaf oedd y *Naturalis Historia*, gwyddoniadur oedd yn crynhoi llawer o wybodaeth yr oes.

Apwyntiodd Vespasian ef yn *praefect* y llynges Rufeinig yn Misenum. Ar 24 Awst. 79, roedd ym Misenum pan ffrwydrodd llosgfynydd Vesuvius; y ffwydrad enwog a ddinistriodd drefi Pompeii a Herculaneum. Croesodd Plinius y bae i Stabiae (ger tref Castellammare di Stabia heddiw), i astudio'r ffrwydrad yn nes at y mynydd. Bu farw yno; yn ôl ei nai Plinius yr Ieuengaf a ysgrifennodd hanes ei farwolaeth disgynnodd yn farw yn sydyn, efallai oherwydd nwyon gwnwynig o'r llosgfynydd. Er hynny, ni effeithiwyd ar y cyfeillion oedd gydag ef, ac efallai iddo farw o drawiad y galon neu achos naturiol arall.

O'i lyfrau, dim ond y *Naturalis historia* sydd wedi goroesi.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100219162
* LCCN: n79042075
* ISNI: 0000 0001 2321 3947
* GND: 118595083
* SELIBR: 196568
* SUDOC: 026668149
* BNF: cb11887294r (data)
* BIBSYS: 90258260
* ULAN: 500330558
* HDS: 010308
* NLA: 36557178
* NDL: 00452970
* NKC: jn19981002000
* The SBN id CFIV014715 is not valid.
* BNE: XX1722536
* CiNii: DA00344531

 |
Brwydr yn ystod Brwydr Gyntaf y Somme (1916) oedd **Brwydr Coed Mametz**. Rhoddwyd 38ain Adran (Gymreig) y Fyddin Brydeinig y gorchwyl o ymosod ar Goed Mametz. Digwyddodd yr ymosodiad dros gefnen i gyfeiriad y gogledd, a ffocysodd ar safleoedd yr Almaenwyr yn y goedwig rhwng y 7 Gorffennaf a'r 12 Gorffennaf 1916. Rhwystrwyd y milwyr Cymreig rhag cyrraedd y goedwig ar 7 Gorffennaf gan ddrylliau peiriannol yr Almaenwyr. Ni lwyddodd ymosodiadau'r 17eg Adran a ddilynodd ar 8 Gorffennaf i wella'u safle.

Wedi ei gynddeiriogi gan ddiffyg symudiad y fyddin Gymreig, ymwelodd Syr Douglas Haig a Henry Rawlinson â phencadlys yr Adran Gymreig er mwyn mynegi eu hanfodlonrwydd. O ganlyniad cafodd yr Uwchfrigadydd Ivor Phillips, y swyddog a reolai'r Uned Gymreig, ei ryddhau o'i swydd.

Trosglwyddodd Haig reolaeth o'r Adran i'r Uwchfrigadydd Watts, cadlywydd y 7fed Adran, a dywedodd wrtho i ddefnyddio'r adran fel yr oedd angen. Cynlluniodd Watts ymosodiad lawn ar gyfer 9 Gorffennaf ond cymerodd y broses gynllunio ychydig amser yn fwy na'r disgwyl ac ataliwyd yr ymosodiad tan y 10 Gorffennaf 1916. Roedd y gorchymyn gweithredu yn blwmp ac yn blaen, gan ddatgan y byddai'r Adran yn ymosod ar y goedwig gyda'r nod o'i "chipio yn llwyr".

Roedd yr ymosodiad ar 10 Gorffennaf yn fwy nag unrhyw ymosodiad a geisiwyd yn flaenorol. Er gwaethaf anafiadau niferus, cyrhaeddwyd ymylon y goedwig yn fuan a dechreuodd peth brwydro gyda'r bayonet cyn iddynt fynd i mewn i'r goedwig ei hun. Cafwyd brwydo ffyrnig yn y goedwig, gyda'r Almaenwyr yn gwrthod ildio'u tir.

Aeth y 14eg Fataliwn Cymreig (Abertawe) i'r ymosodiad gyda 676 o ddynion a chollwyd dros 400 ohonynt, naill ai drwy farwolaeth neu drwy anafiadau. Dioddefodd bataliynau eraill golledion tebyg. Fodd bynnag, erbyn 12 Gorffennaf roedd yr Almaenwyr wedi eu clirio o'r goedwig. Roedd yr Adran Gymreig wedi colli tua 4,000 o ddynion, wedi'u lladd neu'u hanafu yn y brwydro ffyrnig. Ni fyddai'r Adran Gymreig yn cael ei defnyddio mewn ymosodiad torfol arall tan 31 Gorffennaf 1917.

Ym Mametz y gwnaeth y bardd rhyfel Siegfried Sassoon ei ymosodiad unigol ar ffosydd y gelyn ar 4 Gorffennaf 1916, yn ôl ei gofiannau.

Ceir disgrifiad byw o'r brwydro yng Nghoed Mametz yn *In Parenthesis*, nofel fodernaidd a ysgrifennwyd gan y bardd a'r artist gweledol Seisnig o dras Gymreig, David Jones, a gymrodd ran yn y frwydr.

*Brwydr Coed Mametz*, paentiad gan Christopher Williams, 1918
Saif y goedwig yno heddiw, wedi'i hamgylchynu gan dir amaethyddol. Gellir gweld ffosydd a lle glaniodd bomiau o hyd. Mae yno gofeb i'r 38ain Adran ger lôn gul sydd tua Lat: 50:00:36N (50.0099) Lon: 2:45:02E (2.7504). Gellir cyrraedd y man hwn trwy deithio o bentref Mametz ar yr heol D64. Mae'r gofeb ar ffurf Draig Goch sy'n rhwygo weiren bigog ar ben plinth 3 medr o uchder.

Y gofeb ger Coed Mametz
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Pucciniastraceae* yw'r **Rhwd rhedyn derw** (Lladin: ***Hyalopsora aspidiotus***; Saesneg: *Oak Fern Rust*). 'Y Gwir-Rydau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog y gair 'Rhwd' yw rhydau, gair sy'n cyfeirio at liw'r ffyngau yn y grwp yma. Mae'r teulu *Pucciniastraceae* yn gorwedd o fewn urdd y Pucciniales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Pucciniastraceae
-----------------------------------------

Mae gan **Rhwd rhedyn derw** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Milesia lygodii* | Milesia lygodii |  |
|
| *Milesia macrosperma* | Milesia macrosperma |  |
|
| *Milesia magellanica* | Milesia magellanica |  |
|
| *Milesia marginalis* | Milesia marginalis |  |
|
| *Milesia mayoriana* | Milesia mayoriana |  |
|
| *Milesia mirabilis* | Milesia mirabilis |  |
|
| *Milesia murariae* | Milesia murariae |  |
|
| *Milesia nervisequa* | Milesia nervisequa |  |
|
| *Milesia osmundae* | Milesia osmundae |  |
|
| *Milesia philippinensis* | Milesia philippinensis |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Rhwd rhedyn derw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*