Pentref bychan a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Cerrigydrudion** (neu **Cerrig-y-drudion**). Saif yn ne-ddwyrain y sir yn y bryniau ar lôn yr A5, tua 8 milltir i'r gogledd-orllewin o dref Corwen. Yn ogystal â'r A5, mae lôn yn cysylltu'r pentref â Rhuthun i'r gogledd-ddwyrain a Dinbych i'r gogledd. Roedd yn Sir Ddinbych gynt. 

Cerrigydrudion yw'r pentref mwyaf yn ardal Uwchaled, sydd yn cynnwys yn ogystal Llangwm, Pentrefoelas, Pentre-llyn-cymer, Dinmael, Glasfryn, Cefn-brith, Llanfihangel Glyn Myfyr a Cwmpenanner. Yn ôl cyfrifiad 2001 mae 75% o'r boblogaeth o 692 o bobl yn siarad y Gymraeg fel iaith bob dydd.

Yr eglwys

Hanes
-----

Mae rhai o'r bythynnod yn y pentref yn dyddio o 1717. Arosodd George Borrow yn nhafarn y Llew Gwyn ar ei ffordd o Langollen ar ei daith trwy Gymru; wrth ymarfer ei Gymraeg efo'r morwynion cafodd ei gyflwyno i Eidalwr ar daith yn y gogledd a oedd wedi dysgu Cymraeg hefyd (neu rywfaint, o leiaf).

Mae eglwys y plwyf yn gysegredig i Fair Fadlen. Yn y bryniau tua milltir i'r de-ddwyrain ceir bryngaer Caer Caradog, ond mae'n annhebygol iawn fod unrhyw gysylltiad rhyngddi â'r Caradog (Caratacus) hanesyddol.

Yn ôl etymoleg boblogaidd mae'r enw yn golygu "Cerrig y Derwyddon", ond y gwir ystyr yw "Cerrig y Dewrion".

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Cerrigydrudion (pob oed) (740)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Cerrigydrudion) (549)** |    | 77.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Cerrigydrudion) (571)** |    | 77.2% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer dros 16 sydd mewn gwaith (Cerrigydrudion) (96)** |    | 30% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Enwogion
--------

* John Jones (Jac Glan-y-gors), 10 Tachwedd, 1766
* Robert Price (1653-1733), barnwr a gwleidydd

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 20 Tachwedd 2021
3. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
5. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan