recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Wrth i raddfa polynomial Taylor godi, mae'n dod yn nes ac yn nes at y ffwythiant cywir. Yn y diagram yma, gwelir fod: sin *x* a'i frasamcanion Taylor, polynomialau o radd **1**, **3**, **5**, **7**, **9**, **11** a **13**.
Mewn mathemateg, mae **cyfres Taylor** yn cynrychioli ffwythiant fel swm anfeidraidd o dermau a gyfrifir o werthoedd deilliannau'r ffwythiant (*the function's derivatives*) ar un pwynt.

Mae'r defnydd cyntaf o gyfres Taylor i'w ganfod yn India, yng ngwaith y mathemategydd Mādhava o Sangamagrāma (c. 1340 – c. 1425), gwaith sydd bellach ar goll. Dyfynnir llawer o'r gwaith gan fathemategwyr Indiaidd eraill, a gan Ysgol Seryddiaeth Kerala, a gwyddom iddo lunio rhywbeth agos iawn at yr hyn a adnabyddir heddiw fel "cyfres Taylor". Roedd ei ddefnydd o'r gyfres yn berthnasol i ffwythiannau trigonometrig sin, cosin, tangiad, a gwrthdangiad.

Lluniwyd y cysyniad modern o gyfres Taylor gan y mathemategydd Albanaidd James Gregory ond a gyflwynwyd yn ffurfiol gan y mathemategydd Saesneg Brook Taylor yn 1715. Os yw cyfres Taylor yn canolbwyntio ar sero, yna gelwir y gyfres honno hefyd yn "gyfres Maclaurin", a enwir ar ôl y mathemategydd Albanaidd Colin Maclaurin, a wnaeth ddefnydd helaeth o'r achos arbennig hwn o gyfres Taylor yn y 18g.

Diffiniad
---------

Yng nghyfres Taylor, y ffwythiant (real a chymhlyg) *f* (*x*) sy'n ddifferol anfeidraidd (*infinitely differentiable*) ar rif real neu rif cymhlyg *a* yw'r gyfres isradd

{\displaystyle f(a)+{\frac {f'(a)}{1!}}(x-a)+{\frac {f''(a)}{2!}}(x-a)^{2}+{\frac {f'''(a)}{3!}}(x-a)^{3}+\cdots ,}
a ellir ei sgwennu mewn ffurf mwy crynno (nodiant sigma) fel

{\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }{\frac {f^{(n)}(a)}{n!}}(x-a)^{n},}
lle mae *n*! yn dynodi ffactorial n a lle mae *f*(*n*)(*a*) yn dynodi'r nfed deilliant o f a werthuswyd ar bwynt a. Mae deilliant trefn sero f yn cael ei ddiffinio i fod yn f ei hun ac mae (*x* − *a*)0 a 0! ill dau yn cael eu diffinio i fod yn 1. Pan fo *a* = 0, yna gelwir y gyfres yn "gyfres Maclaurin".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Neither Newton nor Leibniz – The Pre-History of Calculus and Celestial Mechanics in Medieval Kerala" (PDF). *MAT 314*. Canisius College. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2015-02-23. Cyrchwyd 2006-07-09. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  S. G. Dani (2012). "Ancient Indian Mathematics – A Conspectus". *Resonance* **17** (3): 236–246. doi:10.1007/s12045-012-0022-y.
3. ↑  Thomas & Finney 1996, §8.9
Roedd Cicero yn trafod dull loci yn ei waith *De Oratore*.
Mae **dull loci** (*loci* yw'r gair Lladin am "lleoedd") yn ddull o wella'r cof sy'n cyfuno llygad y dychymyg a chof gofodol, gwybodaeth gyfarwydd am amgylchedd yr unigolyn, i gofio gwybodaeth yn gyflym ac effeithlon. Mae dull loci hefyd yn cael ei adnabod fel **taith y dychymyg**, **palas y cof**, neu **dechneg palas y meddwl**. Mae'r dull hwn yn ddyfais cofeiriol gafodd ei fabwysiadu mewn traethodau rhethregol Rhufain hynafol a Groeg yr Henfyd (yn *Rhetorica ad Herennium*, *De Oratore* gan Cicero, ac *Institutio Oratoria* gan Quintilian). Mae nifer o bencampwyr cystadlaethau cof yn honni eu bod yn defnyddio'r dechneg hon i gofio wynebau, digidau, a rhestrau o eiriau.

Mae'r eitemau sy'n cael eu cofio yn y system gofeiriol hon yn cael eu cysylltu yn feddyliol â lleoliadau ffisegol penodol. Mae'r dull yn dibynnu ar berthynas ofodol i sefydlu trefn a chreu atgofion. Defnyddir y syniad o 'daith' i gofio trefn benodol, tra bod 'ystafell' neu 'balas' yn cael ei ystyried fwy effeithiol ar gyfer cofio darnau o wybodaeth heb berthynas â'i gilydd.

Ceir portreadau o ddull loci ym mytholeg Roeg. Yn fwy diweddar, roedd dull loci yn amlwg yng nghyfres deledu *Sherlock* fel y techneg a ddefnyddiai Sherlock Holmes - ar ffurf 'palas y meddwl' - i storio gwybodaeth. Yn straeon gwreiddiol Arthur Conan Doyle, roedd Sherlock Holmes yn cyfeirio at ei ymennydd fel atig. Yn *Hannibal Rising* gan Thomas Harris, ceir disgrifiad manwl o balas cof y cymeriad Hannibal Lecter.

Cyfeiriadau
-----------


1. ↑  Carlson, Neil R. (2010). *Psychology the science of behaviour*. Pearson Canada Inc. t. 245. ISBN 9780205645244.
2. ↑  "The Roman Room Technique". *AcademicTips.org*. Cyrchwyd 24 Hydref 2013.
3. ↑  Zielinski, Sarah. "The Secrets of Sherlock's Mind Palace". *Smithsonian* (yn Saesneg). Cyrchwyd 6 Mawrth 2018.
4. ↑  Harris, Thomas (2006). *Hannibal Rising*. United States: Delacorte Press. tt. 1–2, 167, 178–179. ISBN 978-0385339414.
5. ↑  Martinez-Conde, Susana (26 Ebrill 2013). "Neuroscience in Fiction: Hannibal Lecter's Memory Palace". *Scientific American* (yn Saesneg).
Fforiwr a morwr o Sais oedd Syr **Francis Drake** (tua 1540 – 28 Ionawr 1596).

Bywyd cynnar a theulu
---------------------

Cafodd ei eni yn Tavistock, Dyfnaint. Ei dad oedd Edmund Drake, ond nid yw unrhyw un yn siwr o enw cyntaf ei fam er tybir mai Mary Mylawye ydoedd. Priododd Mary Newman ym 1569; bu farw Mary ym 1581. Priododd Elizabeth Sydenham ym 1585.

Prynodd Drake ei gartref, Abaty Buckland, ym 1580.

Teithiau i'r Caribî
-------------------

Teithiodd Drake i'r Caribî pedwar gwaith, y tro cyntaf gyda'i gyfyrder John Hawkins yn 1567.

Y fordaith o amgylch y byd (1577–80)
------------------------------------

Yn 1577 hwyliodd Drake i ynysoedd Cabo Verde oddi ar arfordir Gorllewin Affrica, ac oddi yno i dde'r Iwerydd a thrwy Gulfor Magellan. Fforiodd ar hyd arfordir Califfornia, gan hawlio'r tir i Loegr, a cheisiodd hwilio am Dramwyfa'r Gogledd Orllewin. Teithiodd i'r gorllewin, ar draws y Cefnfor Tawel, trwy India'r Dwyrain ac ar draws Cefnfor India, o amgylch Penrhyn Gobaith Da ac yn ôl i Loegr. Drake oedd y Sais cyntaf, a'r ail forlywydd o unrhyw wlad, i hwylio o amgylch y byd, a phan dychwelodd i Loegr cafodd ei urddo'n farchog gan y Frenhies Elisabeth ar fwrdd ei long, y *Golden Hind*.

Cyrchoedd yn erbyn Sbaen
------------------------

Yn ystod y 1580au, arweiniodd Drake sawl cyrch ar longau Sbaen. Yn 1587 ymosododd ar longau Sbaenaidd ym Mae Cádiz, mewn brwydr a elwir "llosgi barf Brenin Sbaen".

Ei fordaith olaf
----------------

Bu farw o ddysentri ger Puerto Bello, Panama.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  William W. Lace (2009). *Sir Francis Drake*. Infobase Publishing. t. 100. ISBN 978-1-4381-2888-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100250627
* LCCN: n79008204
* ISNI: 0000 0001 2145 2514
* GND: 118527207
* SELIBR: 184021
* SUDOC: 030012775
* BNF: cb121516476 (data)
* NLA: 36089437
* NDL: 00620597
* NKC: jn20000700429
* BNE: XX823432
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Cyfrifiadur NeXTstation (1990)
Cyfrifiadur Zuse Z3 yn y *Deutsches Museum* ym München
Dyfais raglenadwy electronig yw **cyfrifiadur** sy'n cynnwys uned brosesu ganolog (CPU) a chof, y gellir ei ddefnyddio fel prosesydd geiriau neu i gadw cronfa ddata a myrdd o ddibenion eraill. Y ffordd fwyaf cyffredin o gysylltu â'r rhyngrwyd yw trwy gyfrifiadur. Gellir chwarae gemau ar gyfrifiadur neu ei raglennu i wneud pethau'n otomatig.

Ceir cyfrifiadur llai, cludadwy ers tua 2000 (sef y gliniadur) a ffurf cludadwy llai byth, sef y cledrydd.

Rhannau
-------

Ceir y canlynol mewn rhai cyfrifiaduron: 

* mamfwrdd
* bysiau
* perifferolion
* disgyrrwr caled
* uned brosesu ganolog (CPU)
* monitor neu sgrin
* bysellfwrdd
* Cof: Cof RAM, co-bach, Cof ROM

Y Cyswllt Cymreig
-----------------

Yn 1965 cyhoeddodd Donald Davies ei waith pwysicaf a oedd yn egluro sut y datblygodd system a oedd yn galluogi i gyfrifiaduron ddanfon pecynnau o wybodaeth ei gilydd drwy rwydwaith. Defnyddiwyd ei gynllun gan yr Asiantaeth Cynlluniau Ymchwil Blaengar (*The Advanced Research Project Agency*) yn yr Unol Daleithiau a'i ymgorffori yn ARPANET. Mae "Packet Switching" (fel y gwyddwn amdano bellach), yn dal yn un o gonglfeini'r Rhyngrwyd a'r we fydeang.

Cyfeirir at yr hyn rydym ni heddiw'n ei adnabod fel cyfrifiadur (ac nid 'cyfrifydd' / 'accountant') gyntaf yn y Gymraeg yn Y Cymro ar y 23 Gorffennaf 1969 gan Owain Owain pan ysgrifennodd, *Yn syml, mae'r cyfrifiadur yn ei gwneud hi'n bosib i gofnodi y cyfan o wybodaeth yr hil ddynol drwy'r oesau mewn un lle, mewn modd sy'n galluogi unrhyw unigolyn - o'i gartref ei hun er enghraifft - archebu a derbyn unrhyw ran o'r wybodaeth honno. Rydych am weld cerflun mwyaf o geffyl sydd mewn bod? Yna, o'ch cadair freichiau, a chyn i'r bys olaf adael y botwm olaf, fe fydd llun y ceffyl ar y llen deledu yn eich ystafell.' Neu gynllun pensaernïol Eglwys St Pedr yn Rhufain? Pwyswch fotymau eraill a dyna'r cynllun pensaernïol yn dilyn y ceffyl mewn llai na chwinciad!*

Meddalwedd
----------

* Fformatau ffeil
* Rhaglen gyfrifiadurol
* System weithredu

Gweler hefyd
------------

* Gliniadur
* Joi Ito
* Lecsicon cyfrifiadurol Saesneg-Cymraeg
* Perl

Dolenni allanol
---------------

* Termau Cyfrifiadurol Cymraeg
* Porth iaith Microsoft

Chwiliwch am ***cyfrifiadur***  
yn Wiciadur.
Lleoliad Dir yn NWFP.
*Gweler hefyd Dir (gwahaniaethu).*
Ardal hanesyddol a dosbarth gweinyddol yw **Dir** a leolir yn Khyber Pakhtunkhwa, Pacistan. Ers 1996 mae'r hen ddosbarth wedi cael ei rannu yn ddau, def Dir Uchaf a Dir Isaf. Hyd at y 1960au roedd Dir yn dywysogaeth fechan gyda chryn raddau o annibyniaeth. Dir yw'r brif dref a'r hen brifddinas.

Gorwedd Dir yn rhanbarth hanesyddol Malakand am y ffin ag Affganistan i'r gorllewin, rhwng Chitral i'r gogledd, Swat i'r dwyrain a Mohmand i'r de.

Mae Bwlch Malakand yn cysylltu Dir a Swat. Yn y gogledd ceir Bwlch Lowarai, bwlch uchel dros 10,500 troedfedd sy'n cynnig y brif lwybr i mewn i Chitral.

Yn ddiweddar cipwyd rhan helaeth Dir gan y Taliban Pacistanaidd a'u cynghreiriaid. Gwelodd Dir Isaf ymladd trwm yn Ebrill a Mai 2009, fel rhan o'r hyn a elwir yn Rhyfel Gogledd Orllewin Pakistan, rhwng y llywodraeth ganolog a'r gwrthryfelwyr Islamig, a bu'n rhaid i filoedd lawer o bobl ffoi o'u cartrefi.

Dolenni allanol
---------------

* Oriel: Pobl yn ffoi o Dir Isaf Archifwyd 2009-05-01 yn y Peiriant Wayback. DawnNews.com (Pacistan), 27.04.2009

Chwiliwch am ***Dir***  
yn Wiciadur.
|  |
| --- |
| **Cyfnodau cynhanes** |
| **H** |   La Tène |   | Rhaghanes |
|   Hallstatt |
| **Oes yr Haearn** |
|   Oes ddiweddar yr Efydd |   |
|   Oes ganol yr Efydd |
|   Oes gynnar yr Efydd |
| **Oes yr Efydd** |
|     Chalcolithig |   |   |
|   Neolithig | Cynhanes |
| Mesolithig |
| **P** |     Paleolithig Uchaf |   |
|     Paleolithig Canol |
|     Paleolithig Isaf |
|   Hen Oes y Cerrig |
| **Oes y Cerrig** |

Roedd **Diwylliant La Tène** yn ddiwylliant o Oes yr Haearn a gafodd ei enwi ar ôl safle archaeolegol La Tène ar ochr ogleddol Llyn Neuchâtel yn y Swistir, lle cafwyd hyd i gasgliad mawr o eitemau nodweddiadol o'r diwylliant yma gan Hansli Kopp yn 1857.

Datblygodd diwylliant La Tène yn ddiweddar yn Oes yr Haearn, o tua 450 CC hyd at y goncwest gan y Rhufeiniad yn y ganrif gyntaf CC.. Mae'n nodweddiadol o ddwyrain Ffrainc, y Swistir, Awstria, de-orllewin yr Almaen, y Weriniaeth Tsiec, Slovakia a Hwngari. I'r gogledd roedd diwylliant Jastorf yng ngogledd yr Almaen. Datblygodd diwylliant La Tène o'r diwylliant Hallstatt, efallai dan ddylanwad diwylliannau o gwmpas Môr y Canoldir, yn enwedig diwylliant Groeg ac eiddo'r Etrwsciaid.

Drych o'r ganrif 1af CC o Desborough, Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yn dangos arddull La Tène.
Yn draddodiadol mae'r diwylliant La Tène yn cael ei gysylltu â'r Celtiaid. Yn sicr, roedd yn yr ardaloedd lle ceir y diwylliant yma bobloedd a ddisgrifid gan awdurol clasurol fel *keltoi* (Celtiaid) a *galli* (Galiaid). Yn ôl Herodotus roedd mamwlad y Celtiaid ger tarddiad Afon Donaw, yn agos iawn i ganol yr ardal lle ceir y diwylliant La Tène. Fodd bynnag, mae'n ymddangos fod Herodotus yn credu fod Afon Donaw yn tarddu lawer ymhellach i'r gorllewin nag y mae mewn gwirionedd, yn ne-orllewin Ffrainc neu ogledd Sbaen.

Mae gan waith metel y diwylliant yma arddull nodweddiadol, yn llawn o linellau'n troi trwy'i gilydd ac anifeiliad a phlanhigion mewn arddull unigryw. Ymledodd y diwylliant yn ddiweddarach, ac mae eitemau yn yr arddull yma i'w cael yn Ngâl, gogledd Sbaen, Prydain ac Iwerddon. Ystyrir y casgliad o eitemau a ddarganfuwyd yn Llyn Cerrig Bach ar Ynys Môn yn un o'r casgliadau pwysicaf o gelfi La Tène yn Ynysoedd Prydain. Credid ar un adeg fod ymddangosiad eitemau yn arddull La Tène yn dynodi dyfodiad y Celtiaid i'r ynysoedd hyn, gan ddwyn yr ieithoedd Celtaidd gyda hwy. Erbyn hyn, mae'r rhan fwyaf o ysgolheigion o'r farn na fu symudiad mawr o bobl, dim ond lledaeniad ffasiwn newydd mewn celfyddyd.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Disgwylfa Fawr** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN737847. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 355 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd) a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 507 m (1663tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr mynyddoedd uchaf y byd

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-05-24 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **disgo** fel arfer yn fath o gerddoriaeth ddawns, sy'n groes rhwng funk a soul gyda phatrwm rhythmig gyda rhwng 110 a 136 curiad y munud. Gall disgo hefyd gyfeirio at glwb lle mae pobl yn dawnsio i gerddoriaeth. Ceir disgos symudol hefyd, lle chwaraeir cerddoriaeth gyda system sain a ellir ei chludo er mwyn cynnal dawns mewn unrhyw fan.

Hanes Disgo
-----------

Agorwyd y disgo cyntaf ym 1941, yn La Discothèque, Rue de la Huchette, Paris. O amgylch 1950-1951, agorwyd llawer o glybiau disgo ym Mharis, hynny yw, clybiau a oedd yn chwarae recordiau yn hytrach na seindorf ddawns.

Agorwyd y disgo cyntaf yng Nghymru ym 1964; y *Cardiff Discothèque Club*, Stryd Siarl, Caerdydd. Roedd llawer o neuaddau dawnsio yn chwarae recordiau neu yn cynnal "disgo," ond hwn oedd y clwb disgo cyntaf yng Nghymru. Roedden nhw'n chwarae cerddoriaeth fel Soul, Ska, ac R&B.

Ym 1965, fe ddaeth yn ffasiynol i ddawnsio'r Go-go. Roedd dawns y Go-go yn addas iawn i'r disgo gan ei fod yn rhoi cyfle i'r dawnswyr fflawntio arddangos eu hunain. Doedd dim recordiau wedi cael eu gwneud yn arbennig i chwarae mewn disgo tan 1973. Roedd recordiau addas yn bodoli, fel *Shaft* (1971) gan Isaac Hayes. Byddai rhai yn dweud mai *Soul Makossa* (1972) gan Manu Dibango oedd y record ddisgo gyntaf.

Oes y Disgo
-----------

1975 oedd y flwyddyn pan ddaeth disgo yn boblogaidd gyda recordiau fel *The Hustle* gan Van McCoy, *Love to Love You Baby* gan Donna Summer, a *Never Can Say Goodbye* gan Gloria Gaynor. Cafodd *Oes y Disgo* (1977 - 1979) wthiad bach ym 1977 gan y ffilm "Saturday Night Fever," ac yn 1979 gan "The Bitch."

Datblygiadau diweddarach
------------------------

Yn yr 80au, fe ddatblygodd House a Techno o gerddoriaeth ddisgo.

Gweler hefyd
------------

* House
* Techno
* R&B
* Dalida
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Sarcoscyphaceae* yw'r **Disg ffynidwydd** (Lladin: ***Pithya vulgaris***; Saesneg: *Fir Disco*). 'Y Botymau a'r Cwpannau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r enwau hyn yn cael eu defnyddio i ddisgrifio siap y ffwng. Mae'r teulu *Sarcoscyphaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Pezizales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Sarcoscyphaceae
----------------------------------------

Mae gan **Disg ffynidwydd** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Aurophora dochmia* | Aurophora dochmia |  |
|
| *Boedijnopeziza colensoi* | Boedijnopeziza colensoi |  |
|
| *Boedijnopeziza insititia* | Boedijnopeziza insititia |  |
|
| *Boedijnopeziza institia* | Boedijnopeziza institia |  |
|
| Disg merywen | Pithya cupressina |  |
|
| *Pithya cupressi* | Pithya cupressi |  |
|
| *Pithya suecica* | Pithya suecica |  |
|
| *Pseudopithyella minuscula* | Pseudopithyella minuscula |  |
|
| *Rickiella edulis* | Rickiella edulis |  |
|
| *Thindia cupressi* | Thindia cupressi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Disg ffynidwydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Dinas fechan sydd â hanes hir iddi sy'n gorwedd yn ardal delta mewndirol Afon Niger yng nghanolbarth Mali, gorllewin Affrica yw **Djenné** (hefyd **Dienné** neu **Jenne**). Mae'n ganolfan masnach leol bwysig sy'n gorwedd fymryn i'r gorllewin o'r Afon Bani (llifa'r Niger heibio i'r gorllewin a'r gogledd). Mae ganddi boblogaeth o tua 12,000 (1987) o sawl grŵp ethnig.

Mae'r ddinas hynafol hon yn enwog am ei phensaernïaeth bric mwd (*adobe*) drawiadol, yn enwedig Mosg Mawr Djenné, a godwyd yn wreiddiol yn 1220 ac a gafodd ei aildeiladu yn 1907. Yn y gorffennol, roedd Djenné yn ganolfan dysg a masnach a fu'n adnabyddus ar draws gorllewin Affrica a hyd yn oed yn y byd Arabaidd dros y Sahara i'r gogledd gan denu ysgolheigion o sawl rhan o fyd Islam. Dyma'r ddinas hynaf a wyddys yn yr Affrica is-Saharaidd ; cyhoeddwyd ei chanol hanesyddol, yn cynnwys y Mosg Mawr, yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1988. Yn weinyddol mae'n rhan o ranbarth Mopti.

Mosg Mawr Djenné

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Djenné ar wefan UNESCO
Mae ***Donald Duck*** yn gymeriad cartŵn a grëwyd ym 1934 gan gwmni  *Walt Disney Productions*. Mae Donald yn hwyaden wen anthropomorffig gyda phig, coesau a thraed melyn-oren. Yn nodweddiadol mae'n gwisgo crys a chap morwr gyda thei bô. Mae Donald yn enwog am ei leferydd lled ddealladwy a'i bersonoliaeth ddrygionus a gwamal. Ynghyd â'i ffrind *Mickey Mouse*, mae Donald yn un o'r cymeriadau mwyaf poblogaidd Disney ac fe'i cynhwyswyd yn rhestr *Tv Choice* o'r 50 o gymeriadau cartŵn gore erioed yn 2002. Mae wedi ymddangos mewn mwy o ffilmiau nag unrhyw gymeriad Disney arall, ac ef yw'r cymeriad llyfr comic sydd wedi ymddangos yn y nifer fwyaf o gyhoeddiadau yn y byd y tu allan i'r genre uwch-arwyr.

Cododd Donald Duck i enwogrwydd gyda'i rolau comedi mewn cartwnau animeiddiedig. Roedd ymddangosiad cyntaf Donald yn 1934 yn *The Wise Little Hen*, ond ei ail ymddangosiad yn *Orphan's Benefit* a'i cyflwynodd fel ffoil comig gwamal i *Mickey Mouse*. Drwy gydol y ddwy ddegawd nesaf, ymddangosodd Donald mewn dros 150 o ffilmiau theatrig, a chafodd nifer ohonynt eu cydnabod yng Ngwobrau'r Academi. Yn y 1930au, fel arfer roedd yn ymddangos fel rhan o driawd comic gyda Mickey a *Goofy* a rhoddwyd ei gyfres ffilm ei hun iddo ym 1937 gan ddechrau gyda *Don Donald*. Cyflwynodd y ffilmiau cariad Donald, *Daisy Duck*, ac yn aml roeddynt yn cynnwys ei dri nai *Huey, Dewey a Louie*. Ar ôl y ffilm 1956 *Chips Ahoy*, ymddangosodd Donald yn bennaf mewn ffilmiau addysgol cyn dychwelyd i'r theatr animeiddiad yn y ffilm *Mickey's Christmas Carol* (1983). Ei ymddangosiad diweddaraf mewn ffilm theatrig oedd *Fantasia 2000* ym *1999*. Mae Donald hefyd wedi ymddangos mewn ffilmiau syth i fideo megis *Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers* (2004), cyfres deledu megis *Mickey Mouse Clubhouse* (2006-2016 ), a gemau fideo megis *QuackShot* (1991).

Y tu hwnt i ffilmiau animeiddiad, mae Donald yn adnabyddus yn bennaf am ei ymddangosiadau mewn comics. Cafodd ei darlunio yn bennaf gan Al Taliaferro, Carl Barks, a Don Rosa. Mae Barks, yn arbennig, yn cael ei gredydu am ehangu'r "bydysawd Donald Duck", y byd y mae Donald yn byw ynddo, a chreu nifer o gymeriadau ychwanegol megis ewythr cyfoethog Donald *Scrooge McDuck*. Mae Donald wedi bod yn gymeriad poblogaidd iawn yn Ewrop, yn enwedig mewn gwledydd Nordig lle'r oedd ei gylchgrawn wythnosol *Donald Duck & Co* y cyhoeddiad comic mwyaf poblogaidd o'r 1950au hyd 2009. Mae Donald hefyd yn boblogaidd iawn yn yr Eidal, lle mae'n gymeriad mawr mewn llawer o gomics a lle crëwyd ei fersiwn ieuanc ohono  *Paperino Paperotto* a'i hunan arall uwcharwrol *Paperinik* (*Duck Avenger* yn UDA a *Superduck* yn y DU).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Disney wikia Donald Duck adalwyd 26 Medi 2018
2. ↑  TV Guide's 50 greatest cartoon characters of all time Archifwyd July 16, 2011, yn y Peiriant Wayback.. CNN. 2002-06-30, retrieved 2011-06-04.
3. ↑  Britannica Donald Duck adalwyd 26 Medi 2018
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys twyllodrus** (enw gwyddonol: *Adelanthus decipiens*; enw Saesneg: *deceptive featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Mae'n blanhigyn prin iawn.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Ngwynedd.

Disgrifiad
----------

Ceir sbrigau bychan tua 3 cm, a'u lled yn 3mm. Mae'n clustogau'n sgleiniog, yn ddu, gwyrdd neu weithiau'n hynod o dywyll. Mewn maint, mae'nt yn debyg i rywogaethau o'r grŵp Plagiochila, ond mae eu dail yn geugrwm, a dwy ddant bychan arnynt. Mae'r dail oddeutu 2 mm o led, gyda'r dail agosaf at y pigyn yn nes at ei gilydd.

Cynefin
-------

Mae'r Dueglys twyllodrus i'w chanfod mewn coetiroedd llaith, ar ochr boncyffion. Yn aml, mae'n tyfu ar lethrau carregog (mewn coetiroedd).

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Dueglys twyllodrus** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  species.nbnatlas.org; adalwyd 2 Mai 2019.
2. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 2 Mai 2019.
3. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Eididh nan Clach Geala - Meall Glac an Ruighe** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Broom i Strath Oykel yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH265861. Y fam-fynydd yw Eididh nan Clach Geala.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Awdurdod unedol yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Dorset**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 2,491 km², gyda 378,508 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag awdurdod unedol Bournemouth, Christchurch a Poole i'r de-ddwyrain, yn ogystal â siroedd Dyfnaint i'r gorllewin, Gwlad yr Haf i'r gogledd-orllewin, Wiltshire i'r gogledd-ddwyrain, Hampshire i'r dwyrain, a'r Môr Udd i'r de.

Awdurdod unedol Dorset yn sir seremonïol Dorset
Crëwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 2019 trwy cyfuno y pum ardal an-fetropolitan Dwyrain Dorset, Gogledd Dorset, Gorllewin Dorset, Purbeck, a Weymouth a Portland.

Ardaloedd an-fetropolitan Dorset cyn newidiadau 2019: 1. Ardal Weymouth a Portland; 2. Ardal Gorllewin Dorset; 3. Ardal Gogledd Dorset; 4. Ardal Purbeck; 5. Ardal Dwyrain Dorset. Dangosir hefyd: 6. Ardal Christchurch; 7. Bwrdeistref Bournemouth; 8. Bwrdeistref Poole. Cyfunwyd y tri olaf yn awdurdod unedol Bournemouth, Christchurch a Poole
Lleolir pencadlys yr awdurdod yn nhref Dorchester. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys y trefi a ganlyn:

* Beaminster
* Blandford Forum
* Bridport
* Chickerell
* Ferndown
* Gillingham
* Lyme Regis
* Portland
* Shaftesbury
* Sherborne
* Stalbridge
* Sturminster Newton
* Swanage
* Verwood
* Wareham
* Weymouth
* Wimborne Minster

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 31 Hydref 2020
Clogwyn sylweddol yn Nant Peris, Eryri yw **Dinas y Gromlech** (hefyd **Dinas Cromlech**) sydd wedi chwarae rhan bwysig yn natblygiad dringo yng Nghymru a Phrydain. Cyfeirnod OS: SH629569.

Lleolir y graig ar lethrau gogleddol cwm Nant Peris tua hanner ffordd i fyny rhwng pentref Nant Peris a Phen-y-Pass ar ben Bwlch Llanberis. Tu ôl i'r graig ceir Esgair Felen, braich dde-orllewinol mynydd Glyder Fawr. Enwir y graig ar ôl Y Gromlech, carreg naturiol wrth ei throed. Cysylltir y Gromlech â chwedl werin am Ganthrig Bwt, gwrach neu gawres ofnadwy oedd yn byw dan y gromlech ac yn bwyta plant. Mae'r gair 'dinas' yn golygu "caer" yma.

Mae'r graig yn wynebu'r de ac felly'n denu'r haul. Mae'n tua 1,400 troedfedd uwch lefel y môr ac mae ei uchder yn amrywio o tua 150 hyd at 350 troedfedd. Mae'r dringo yn syrth ond mae'r garreg yn dda a diogel. Ceir sawl llwybr dringo adnabyddus arno, yn cynnwys:

* *Flying Buttress* (dringwyd am y tro cyntaf yn 1931); y dringo hawsaf ar y Gromlech)
* *Ivy Sepulchre* (1947)
* *Cemetry Gates* (1951 gan Joe Brown a Don Whillans)
* *Cenotaph Corner* (1952 gan Joe Brown a Don Whillans)
* *Spiral Stairs* (1931)
* *Sabre Cut* (1935)
* *Pharaoh's Wall* (1933)

Mae Dinas y Gromlech yn gorwedd tua 200 metr o'r ffordd sy'n dringo'r cwm a gellir ei gyrraedd o fan parcio sydd yno, ger Pont y Gromlech.

Ffynhonnell
-----------

* Ron James, *Rock Climbing in Wales* (Constable, 1970; sawl argraffiad ers hynny).
Tywysoges o Bowys oedd **Efa ferch Madog** (bl. 1160). Mae hi'n adnabyddus yn hanes llenyddiaeth Gymraeg fel gwrthrych y gerdd enwog 'Rhieingerdd Efa ferch Madog' gan Cynddelw Brydydd Mawr (bl. tua 1155-1195).

Hanes
-----

Merch i'r Brenin Madog ap Maredudd o Bowys oedd Efa. Roedd ganddi bedwar brawd, sef Llywelyn ap Madog (m. 1160), Gruffudd Maelor (m. 1191), Owain Fychan ap Madog (m. 1187), ac Owain Brogyntyn.

Y cwbl a wyddys gyda sicrwydd am hanes Efa yw iddi briodi â Chadwallon ap Madog ab Idnerth, Tywysog Maelienydd. Awgrymir fod Cynddelw wedi canu 'Rhieingerdd Efa ferch Madog' cyn 1160 pan oedd Efa eto'n forwyn neu ar fin priodi. Byddai hynny'n awgrymu iddi gael ei geni tua 1140-45 (roedd merched yn cael eu rhoi mewn priodas mor ifanc â 12-14 oed yng Nghymru'r Oesoedd Canol, a gwledydd eraill).

Cafodd o leiaf un mab, sef Maelgwn, a etifeddodd Faelienydd ar ôl marwolaeth Cadwallon.

Rhieingerdd Efa
---------------

Y bardd a gysylltir yn arbennig â Madog ap Maredudd a'i deulu yw Cynddelw Brydydd Mawr. Canodd Cynddelw ddwy gerdd i Fadog ei hun, dwy i'w fab Llywelyn a thair i Owain Fychan, a chanodd hefyd i lys Madog, ei osgordd a sawl perthynas iddo. Ond mae ei gerdd enwog i Efa yn sefyll allan am ei bod yn cynrychioli un o'r enghreifftiau mwyaf adnabyddus o'r ffurf arbennig o ganu serch canoloesol a elwir yn rhieingerdd, a ystyrir yn rhagflaenydd i'r canu serch llawn dychymyg a welir yng ngwaith y Cywyddwyr o'r 14g ymlaen.

Mae D. Myrddin Lloyd yn awgrymu i'r gerdd gael ei chyfansoddi yn y cyfnod pan fu Efa yn byw yn un o lysoedd Powys, cyn priodi Cadwallon.

Cymeriad delfrydol, teip llenyddol, yw Efa yn y gerdd. Confensiwn oedd hyn a welir yng ngwaith y Trwbadwriaid hefyd, gyda'r gerdd yn canolbwyntio ar deimladau'r carwr yn hytrach na'r gariadferch. Yn y gerdd mae'r bardd wedi'i yrru yn alltud o lys y ferch am iddo ei digio ac mae'n anfon march fel negesydd ('llatai' y Cywyddwyr) i ymbil arni i adfer ei ffafrau.

Ffynhonnell
-----------

* Nerys Ann Jones ac Ann Parry Owen (gol.), *Gwaith Cynddelw Brydydd Mawr*, cyfrol I (Caerdydd, 1991), tt. 55-75.
System ar gyfer rhoi seddi i ymgeiswyr mewn etholiadau rhestrau plaid cynrychiolaeth gyfrannol yw **dull D'Hondt**.

Defnydd yng Nghymru
-------------------

Mabwysiadwyd y dull gan Gymru ar gyfer etholiadau Senedd Cymru a Senedd Ewrop[1].

O gwmpas y byd
--------------

Mabwysiadwyd y dull gan sawl gwlad eraill, gan gynnwys, Yr Ariannin, Awstria, Gwlad Belg, Bwlgaria, Chile, Colombia, Croatia, Gweriniaeth Tsiec, Denmarc, Ecwador, Ffindir, Hwngari, Israel, Japan, Macedonia, Yr Iseldiroedd, Gogledd Iwerddon, Paragwâi, Gwlad Pwyl, Portiwgal, Yr Alban, Slofenia, Serbia, Sbaen, Y Swistir, Twrci, Gwlad yr Iâ ac Wrwgwái. Mae addasiad o system D'Hondt yn cael ei defnyddio ar gyfer etholiadau i Gynulliad Llundain, Lloegr.

Dyraniad
--------

Ar ôl i'r holl bleidleisiau cael eu cyfrif, mae cyfres o gyniferyddion yn cael eu cyfrif fesul plaid. Dyma fformiwla ar gyfer cyniferydd[2]

{\displaystyle cyniferydd={\frac {P}{s+1}}}
lle mai:

* *P* yw cyfanswm nifer o bleidleisiau mae'r blaid wedi derbyn
* *s* yw nifer o seddi mae'r blaid wedi cyfrif hyd yn hyn, 0 i bob plaid ar ddechrau'r broses

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  bbc.co.uk; adalwyd 6 Mai 2016.
2. ↑  Lijphart, Arend (2003), "Degrees of proportionality of proportional representation formulas", in Grofman, Bernard; Lijphart, Arend, *Electoral Laws and Their Political Consequences*, Agathon series on representation, **1**, Algora Publishing, pp. 170–179, ISBN 9780875862675. Gweler yr adran "Sainte-Lague" yn enwedig, pp. 174–175.
Brenin teyrnasoedd Deifr a Brynaich, a ddaeth yn ddiweddarach yn deyrnas Northumbria oedd **Edwin**, hefyd **Eadwine** neu **Æduini** (tua 586 - 12 Hydref 632/633). Daeth yn Gristion, ac ystyrid ef yn sant Cristnogol wedi iddo gael ei ladd mewn brwydr.

Roedd Edwin yn fab i Ælle, brenin Deifr. Wedi marwolaeth ei dad, daeth Æthelfrith yn frenin Northumbria, a bu Edwin mewn alltudiaeth. Mae traddodiad, er enghraifft gan Sieffre o Fynwy, iddo gael nodded gan Cadfan ap Iago, brenin Teyrnas Gwynedd. Mae Trioedd Ynys Prydain yn ei enwi fel "un o dri gormeswr ar Fôn a fagwyd ar yr ynys".

Lladdwyd Æthelfrith mewn brwydr gan Raedwald, brenin East Anglia tua 616, a daeth Edwin yn frenin Northumbria. Tua 616 neu 626, goresgynnodd deyrnas Frynthonig Elfed, ac ymosododd ar Ynys Manaw. Erbyn tua 627, ef oedd y mwyaf grymus o frenhinoedd yr Eingl-Sacsoniaid, a dywedir iddo feddiannu Ynys Môn am gyfnod. Ymddengys iddo orchfygu Cadwallon ap Cadfan, brenin Gwynedd, a'i orfodi i ffoi i Ynys Lannog ac yna i Iwerddon. Yn ôl yr *Annales Cambriae* digwyddodd hyn yn 629.

Yn 632 gwnaeth Cadwallon gynghrair gyda Penda, brenin Mersia yn erbyn Edwin. Gorchfygwyd Edwin ganddynt ym Mrwydr Meigen, a lladdwyd ef ar faes y frwydr.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 201378149
* LCCN: n83177778
* ISNI: 0000 0000 9925 4326
* GND: 102450137
* NLA: 36048137
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Edwin Lutyens***

Pensaer o Sais oedd Syr **Edwin Landseer Lutyens** (29 Mawrth 1869 – 1 Ionawr 1944). Roedd yn ffigwr blaenllaw yn y Mudiad Celf a Chrefft ac yn Arlywydd Academi Frenhinol y Celfyddydau o 1938 hyd ei farwolaeth. Roedd ganddo ddealltwriaeth gref o draddodiadau adeiladu gwerinol yn ogystal â phensaernïaeth glasurol. Ym marn llawer o feirniaid mae ei weithiau yn crynhoi'r feddylfryd Edwardaidd, Seisnig i'r dim, ac mae'r plastai cynnar a gynlluniwyd ganddo'n cyfuno rhamantiaeth â chlasuriaeth mawreddog. Yn dilyn chwalu'r byd hwn yn y Rhyfel Byd Cyntaf cynlluniodd Lutyens rai o gofadeiladau mwyaf cofiadwy ei oes, yn enwedig y Senotaff yn Llundain a Chofeb Thiepval i Golledigion y Somme.

Ymhlith ei gynlluniau mwyaf uchelgeisiol roedd prifddinas newydd ar gyfer India, Delhi Newydd, a chadeirlan Gatholig enfawr yn Lerpwl; dim ond crypt yr adeilad hwn a adeiladwyd i'w gynlluniau. Canmolwyd Lutyens fel "pensaer gorau [Prydain] ers Wren" ac ef oedd y dylanwad mwyaf ar bensaernïaeth clasurol yng ngwledydd Prydain yn yr 20g cynnar, ond ystyrir hefyd ei fod wedi bod yn ddylanwad ceidwadol iawn ar adeg pan oedd pensaernïaeth fodern yn datblygu ar y cyfandir.

Nododd Lutyens fod Capel y Rug, ger Corwen yn Sir Ddinbych, wedi dylanwadu ar ei gynlluniau ar gyfer Tŷ'r Llywodraethwr (a elwir bellach yn Rashtrapati Bhavan) yn Delhi Newydd.

Oriel
-----

* Castle DrogoCastle Drogo
* Rashtrapati Bhavan (Tŷ'r Llywodraethwr gynt), Delhi NewyddRashtrapati Bhavan (Tŷ'r Llywodraethwr gynt), Delhi Newydd
* Porth India, Delhi NewyddPorth India, Delhi Newydd
* Cofeb Thiepval i Golledigion y SommeCofeb Thiepval i Golledigion y Somme
* Y Senotaff, LlundainY Senotaff, Llundain
*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Stamp, Gavin. Lutyens, Edwin. *Oxford Art Online*. Gwasg Prifysgol Rhydychen. Adalwyd ar 11 Tachwedd 2014.
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-04-10. Cyrchwyd 2018-03-27.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64048126
* LCCN: n81094255
* ISNI: 0000 0001 2136 4653
* GND: 118869752
* SUDOC: 027571726
* BNF: cb12173135q (data)
* BIBSYS: 1523345890407
* ULAN: 500008276
* NLA: 36318749
* NKC: ntk2012690151
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Aelod o deulu brenhinol Deheubarth oedd **Edwin ab Einion** neu **Edwin ab Einon** (bu farw c. 1018); efallai iddo fod yn gyd-frenin Deheubarth rhwng 1005 a 1018.

Bywgraffiad
-----------

Roedd Edwin yn fab i Einion ab Owain, oedd yn reolwr *de facto* teyrnas Deheubarth yn henaint ei dad, Owain ap Hywel. Fodd bynnag, lladdwyd Einion ar gyrch yng Ngwent yn 984, a phan fu farw Owain, dilynwyd ef ar yr orsedd gan fab arall iddo, Maredudd ab Owain. Roedd un blaid yn cefnogi hawliau Edwin i'r orsedd, a gwnaethant ymdrech i ddisodli Maredudd yn 992, ond ymddengys i Maredudd eu gorchfygu.

Mae'r cyfnod yn dilyn marwolaeth Maredudd yn 999 yn un tywyll yn hanes Deheubarth, oherwydd ychydig iawn o wybodaeth a gofnodir yn y brutiau am y blynyddoedd nesaf. Credir fod Edwin wedi dod yn frenin Deheubarth ar y cyd a'i frawd Cadell ab Einion yn 1005. Daeth ei feibion, Hywel ab Edwin a Maredudd ab Edwin, yn frenhinoedd Deheubarth yn 1033.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.).
Clerigwr Cymreig a fu'n Esgob Bangor o 1309 hyd ei farwolaeth oedd **Einion Sais** (neu **Anian Sais**) neu **Anian II** (bu farw 1328). Cyfeiria'r "Sais" yn ei enw at y ffaith ei fod yn medru'r iaith Saesneg (ond gweler isod hefyd).

Bywgraffiad
-----------

Cofnodir i'r cabidwl ofyn am hawl i ethol Esgob ym Mangor ar 2 Mai 1309, ac i Archesgob Caergaint gadarmhau etholiad Einion ar 18 Medi yr un flwyddyn. Cysegrwyd ef yng Nghaergaint gan yr Archesgob ar 9 Tachwedd.

Y farn gyffrediniol ymhlith ysgolheigion bellach yw mai ef oedd yr *aniani bangor epicopi* y cyfeirir ato yn Esgoblyfr Bangor, ac mai ei eiddo ef ydoedd ym wreiddiol, yn hytrach nag eiddo Anian I.

Mae'n bosibl mai Anian oedd yr esgob y cwynir am y ffaith ei fod yn noddi cerddorion Seisnig iselradd yn lle'r beirdd Cymraeg mewn cerdd unigryw gan Iorwerth Beli. Os felly, priodol oedd y llysenw 'Sais' arno.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*.
2. ↑  N.G. Costigan (Bosco) ac eraill (gol.), Gwaith Gruffudd ap Dafydd ap Tudur, Gwilym Ddu o Arfon, Trahaearn Brydydd Mawr ac Iorwerth Beli (Aberystwyth, 1995).

Dolen allanol
-------------

* (Saesneg) Esgobion Bangor o www.british-history.ac.uk
Un o daleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Guangdong**, hefyd **Canton** (Tsieineeg wedi symleiddio: 广东; Tsieineeg traddodiadol: 廣東; pinyin: *Guǎngdōng*). Saif yn ne-ddwyrain y wlad, ger yr arfordir. Y brifddinas yn Guangzhou, a adwaenir hefyd fel dinas Canton. Mae'n ffinio ar Hong Cong, Macau, Guangxi, Hunan, Jiangxi a Fujian, gydag ynys Hainan gerllaw, yr ochr draw i Gulfor Hainan.

Guangdong yw talaith fwyaf poblog GPT, gyda phoblogaeth barhaol o 79 miliwn yn ogystal â 31 miliwn o fewnfudwyr dros dro yn byw yno yn 2005. Mae'r brifddinas, Guangzhou, a dinas Shenzhen ymysg dinasoedd mwyaf poblog a phwysicaf y wlad. Tsineaid Han yw mwyafrif y boblogaeth, gyda lleiafrif o'r Miao. Mae llawer o bobl wedi ymfudo o Guangdong i rannau eraill o'r byd, er enghraiift o Guangdong y daw mwyafrif Tsineaid Cymru yn wreiddiol.

Mae Guangdong yn un o daleithiau cyfoethogaf Tsieina, ac mae'n gyfrifol am tua 12% o gynnyrch economaidd y wlad. Yn 2008 roedd economi'r dalaith tua'r un faint ac economi Sweden.

|  | Israniadau gweinyddol Gweriniaeth Pobl Tsieina |
| --- | --- |
| Taleithiau | Anhui • Fujian • Gansu • Guangdong • Guizhou • Hainan • Hebei • Heilongjiang • Henan • Hubei • Hunan • Jiangsu • Jiangxi • Jilin • Liaoning • Qinghai • Shaanxi • Shandong • Shanxi • Sichuan • Yunnan • Zhejiang |
| Taleithiau dinesig | Beijing • Chongqing • Shanghai • Tianjin |
| Rhanbarthau ymreolaethol | Guangxi • Mongolia Fewnol • Ningxia • Tibet • Xinjiang |
| Rhanbarthau Gweinyddol Arbennig | Hong Cong • Macau |

 gw • sg • go**Dinasoedd Guangdong**

Guangzhou ·Shaoguan ·Shenzhen ·Zhuhai ·Shantou ·Foshan ·Jiangmen ·Zhanjiang ·Maoming ·Zhaoqing ·Huizhou ·Meizhou ·Shanwei ·Heyuan ·Yangjiang ·Qingyuan ·Dongguan ·Zhongshan ·Chaozhou ·Jieyang ·Yunfu
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwregys y rhos**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwregysau'r rhos**; yr enw Saesneg yw *Heath Rivulet*, a'r enw gwyddonol yw *Perizoma minorata*. Gellir ei ganfod yn y rhan fwyaf o Ewrop.

Treulia'r gaeaf fel chwiler.

16–20 mm yw lled ei adenydd. Un genhedlaeth sydd o oedoilion ac maen nhw i'w gweld rhwng Mehefin ac Awst. Mae'r siani flewog yn hoff iawn o fwyta *Euphrasia*, yn enwedig yr hadau.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwregys y rhos yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Fauna Europaea
2. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
3. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Hanesydd economaidd Seisnig oedd **Donald Norman Winch** (15 Ebrill 1935 – 12 Mehefin 2017).

Ganwyd yn Llundain, a chafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Sutton. Astudiodd yn Ysgol Economeg Llundain (LSE) ac enillodd ei ddoethuriaeth o Brifysgol Princeton. Addysgodd ym Mhrifysgol Califfornia, Berkeley am flwyddyn cyn iddo ddychwelyd i Brydain i ddarlithio ar bwnc economeg ym Mhrifysgol Caeredin ac yna Prifysgol Sussex. Cyhoeddwyd ei lyfr cyntaf, *Classical Political Economy and Colonies*, ym 1965. O 1969 hyd 2000, Winch oedd athro hanes meddwl economaidd ym Mhrifysgol Sussex. Ymhlith ei lyfrau eraill mae *Economics and Policy* (1969), *Adam Smith's Politics* (1978), *That Noble Science of Politics: A Study in Nineteenth-Century Intellectual History* (gyda John Burrow a Stefan Collini; 1983), *Riches and Poverty: An Intellectual History of Political Economy in Britain, 1750-1834* (1996), a *Wealth and Life: Essays on the Intellectual History of Political Economy in Britain, 1848-1914* (2009). Ysgrifennodd hefyd *Malthus: A Very Short Introduction* yng nghyfres Gwasg Prifysgol Rhydychen yn 2013.

Etholwyd yn aelod o'r Academi Brydeinig ym 1986, ac roedd yn ysgrifennydd cyhoeddi'r Gymdeithas Economaidd Frenhinol o 1971 i 2016.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Stefan Collini. Donald Winch obituary, *The Guardian* (23 Mehefin 2017). Adalwyd ar 23 Mehefin 2017.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys y gorllewin** (enw gwyddonol: *Plagiochila heterophylla*; enw Saesneg: *western featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Dueglys y gorllewin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys Iwerydd** (enw gwyddonol: *Plagiochila bifaria*; enw Saesneg: *Killarney featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Yr hen enw ar y rhywogaeth hon oedd *Plagiochila killarniensis*.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru yn enwedig ar dir sydd ychydig yn galchog.

Disgrifiad
----------

Mae P. killarniensis fel arfer yn ffurfio twmpathau neu glytiau gwyrdd tywyll, brown golau neu borffor-frown, er y gall haenau mwy helaeth ddatblygu mewn safleoedd ffafriol. Mae 'r coesynnau'n tyfu hyd at 3 mm o led, ac mae'r dail bob yn ail ac fel arfer yn cael eu gorchuddio ac yn gorgyffwrdd, gyda dau ddant mawr ar y pigyn a dannedd pigog afreolaidd ar yr ymyl gefn.

Cynefin
-------

Mae Dueglys iwerydd (*P. killarniensis*) fel arfer yn tyfu ar greigiau a choed yng nghoetiroedd yr Iwerydd, ond gall gyrraedd llethrau ar dir uwch os gall ddod o hyd i gysgod a lleithder.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Dueglys Iwerydd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys mawr** (enw gwyddonol: *Plagiochila asplenioides*; enw Saesneg: *greater featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth cyffredin hon i’w chanfod yng Nghymru a gwledydd eraill Prydain a ac Ewrop. Gellir dod o hyd iddo ar dywarchen llaith ar bridd calchaidd ac asidig, mewn coetir cysgodol ac mewn lleoedd mwy agored fel llethrau sialc.

Disgrifiad
----------

Mae gan y Dueglys mawr (*P. asplenioides*) goesynnau cadarn hyd at 12 cm o hyd a 5–9 mm o led, a dail amgrwm, gwyrdd llachar neu welw gyda sglein tryloyw. Mae'r dail yn 2.5–4.5 mm o led, 3–4.5 mm o hyd, ac yn gorwedd yn agos at ei gilydd mewn rhes dwt ar hyd pob ochr i'r coesyn.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Dueglys mawr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Offeiriad, geiriadurwr a bardd oedd **Daniel Silvan Evans** (11 Ionawr 1818 – 13 Ebrill 1903).

Bywgraffiad
-----------

Ganed ef yn Llanarth, Ceredigion, yn fab i Silvanus a Sarah Evans. Wedi cyfnod yn ysgol Neuaddlwyd, dechreuodd bregethu gyda'r Annibynwyr ac yn 1840 aeth i Goleg yr Annibynwyr yn Aberhonddu am gyfnod byr, cyn gweithio fel athro ysgol. Ymunodd â'r Eglwys, ac aeth i Goleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan yn 1845-6, gan ddod yn ddarlithydd yn y Gymraeg yno yn 1847. Yn 1848 daeth yn gurad Llandegwning, ac ordeiniwyd ef yn offeiriad yn 1849.

Ymhlith y gweithiau a olygwyd gan D. Silvan Evans mae ei argraffiad o *Gweledigaethau y Bardd Cwsc* gan Ellis Wynne. Dechreuodd gyhoeddi *An English and Welsh Dictionary* yn 1847, gan orffen y gyfrol gyntaf yn 1852 a chyfrol 2 yn 1858. Bu'n olygydd *Y Brython* o 1858 i 1860. Bu'n gurad Llangian o 1852 hyd 1862, cyn cael ei benodi yn ficer Llanymawddwy, ac yn 1876 symudodd i fywoliaeth Llanwrin. Bu'n cynorthwyo yr ysgolhaig Albanaidd William Forbes Skene gyda *Four Ancient Books of Wales*, a chredir mai Evans a wnaeth lawer o'r gwaith mewn gwirionedd. Parhaodd i weithio ar ei Eiriadur, a chyhoeddwyd y gyfrol cyntaf, hyd y llythyren C, erbyn 1893 gyda chymorth ariannol Arglwyddes Llanover. Ni allodd orffen ei eiriadur; cyhoeddwyd y pumed rhan, yr olaf, hyd at y llythyren E, wedi ei farw.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Blodeu Ieuainc* (1843)
* *Telynegion* (1846)
* *Elfennau Gallofyddiaeth* (1850)
* *Elfennau Seryddiaeth* (1851)
* *Llythyraeth yr Iaith Gymraeg* (1856)
* *Telyn Dyfi: Manion ar Fesur Cerdd*

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Daniel Silvan Evans***

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Daniel Silvan Evans** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 45058628
* LCCN: n87113499
* ISNI: 0000 0000 8378 6280
* GND: 11661126X
* BIBSYS: 11075144
* NLA: 35116192
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |