recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys Mueller** (enw gwyddonol: *Calypogeia muelleriana*; enw Saesneg: *Mueller's pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Disgrifiad
----------

O'r dair rhywogaeth o fewn y genws Calypogeia, dyma'r lleiaf cyffredin, er hynny, mae i'w chael drwy wledydd Prydain ac Iwerddon ar wahân i ardal i'r gogledd ac i'r gorllewin o Lundain. Mae'n llai cyffredin gan ei bod yn dewis ei chynefin yn ofalus. Mae'n edrych yn eitha tebyg i Godlys cyffredin, ond ei bod yn fwy llwytlas, ac mae ei dail yn fwy crwm, ac nid oes ganddi riciau ar y llabedi. Ceir llawer o flagur. Mae'r coesynnau fel arfer yn 1.5–3.5 mm o led, ac mae'r dail ychydig llai na 2 mm o hyd a lled.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys Mueller** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cragen felen**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **cregyn melyn (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Yellow Shell*, a'r enw gwyddonol yw *Camptogramma bilineata*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r cragen felen yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

* gwrywgwryw
* benywbenyw
* Siani flewogSiani flewog

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De Ribble** (Saesneg: *South Ribble*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Ribble yn Swydd GaerhirfrynEtholaeth De Ribble yn Swydd Gaerhirfryn
* Swydd Gaerhirfryn yn LloegrSwydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: Robert Atkins (Ceidwadol)
* 1997–2010: David Borrow (Llafur)
* 2010–2015: Lorraine Fullbrook (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Seema Kennedy (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Corditw** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: corditwod) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Psaltria exilis***; yr enw Saesneg arno yw *Pygmy tit*. Mae'n perthyn i deulu'r Titwod cynffonhir (Lladin: *Aegithalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. exilis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r corditw yn perthyn i deulu'r Titwod cynffonhir (Lladin: *Aegithalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw bochwyn | Aegithalos leucogenys |  |
|
| Titw clustddu | Psaltriparus melanotis |  |
|
| Titw cynffonhir | Aegithalos caudatus |  |
|
| Titw cynffonhir Blyth | Aegithalos iouschistos |  |
|
| Titw cynffonhir du | Aegithalos fuliginosus |  |
|
| Titw pengoch | Aegithalos concinnus |  |
|
| Titw-delor Severtzov | Leptopoecile sophiae |  |
|
| Titw-delor cribog | Leptopoecile elegans |  |
|
| Titw’r prysgwydd | Psaltriparus minimus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Corditw** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Craig-las (Tyrrau Mawr)** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH677135. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 558 m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt, Nuttall a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 661 metr (2169 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **dermatillomania** yn gyflwr sy’n cymell person i bigo a chrafu ei groen nes iddo greu briwiau gweladwy. Mae’n anhwylder rheoli cymhelliad (impulse-control disorder); cyflwr seicolegol lle nad yw person yn gallu atal ei hun rhag cyflawni’r weithred.

Bydd person â dermatillomania yn pigo, crafu neu wasgu croen sydd fel arall yn iach. Bydd yn gwneud hyn yn aml ac i’r eithaf. Fel arfer, mae pobl sy’n dioddef â’r cyflwr yn pigo’r croen ar eu wynebau a’u gwefusau, ond fe all fod yn unrhyw ran o’r corff, megis y dwylo, croen y pen a’r breichiau. Caiff y cyflwr hwn ei ystyried yn ffurf ar Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD). Gall dermatillomania hefyd achosi teimladau negyddol megis euogrwydd, cywilydd ac embaras. Yn aml bydd pobl sy’n dioddef yn ceisio gwadu’r broblem neu’n ceisio cuddio’r croen â cholur.

Achosion
--------

Nid ydym yn sicr beth yn union sy’n achosi dermatillomania ond mae sawl theori. Mae rhai arbenigwyr o’r farn bod y cyflwr yn fath o ddibyniaeth. Po fwyaf y mae’r person yn pigo ei groen, y mwyaf y mae’r awydd i barhau yn cynyddu. Gall dermatillomania fod yn adlewyrchiad o broblem iechyd meddwl. Yn ôl theoriau seicolegol ac ymddygiadol, gall pigo’r croen fod yn ffordd o liniaru straen neu gorbryder. Mewn rhai achosion, gall dermatillomania hefyd fod yn ffurf ar hunan-niweidio, pan fydd person yn brifo ei hun yn fwriadol er mwyn teimlo rhyddhad dros dro rhag eu gofid emosiynol.

Cyflwr tebyg arall yw trichotillomania – pan fydd person yn teimlo’r angen i dynnu ei wallt o’r gwraidd. Nid yw’n anghyffredin i berson ddioddef ag OCD ac i bigo ei groen yn ogystal â thynnu ei wallt yn orfodol.

Triniaeth
---------

Fel arfer bydd meddyg teulu yn eich cyfeirio at seicolegydd neu seiciatrydd ar gyfer ryw fath o therapi siarad. Os oes niwed difrifol i’r croen, efallai y bydd angen gweld ddermatolegydd (arbenigwr ar y croen) yn gyntaf.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol yn unig. Allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi.* 
*Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o’r dudalen **Dermatillomania** ar wefan* 
, sef gwefan at y diben o ddarparu gwybodaeth a chefnogaeth am iechyd meddwl yn y Gymraeg. Mae gan y dudalen penodol hwnnw drwydded agored ***CC BY-SA 4.0***; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio’r gwaith.
***Am driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall*** |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Codlys glas** (enw gwyddonol: *Calypogeia azurea*; enw Saesneg: *blue pouchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru reit i fyny i Cumbria, gogledd-ddwyrain Lloegr, ac Iwerddon; ond y wlad lle mae fwyaf cyffredin yw'r Alban.

Mae'r coesynnau yn 1.5–3.5 mm o led, ac mae'r dail yn 2 mm o led ac o hyd.

Cynefin
-------

Mae'r Codlys glas (*C. azurea*) yn tyfu mewn cynefinoedd amrywiol, ond yn anaml iawn y gellir ei ganfod. Mae ganddo gwawr las ac fe'i ceir ar dir nad yw'n galchaidd. Mae'n tyfu mewn ardaloedd ucheldirol, fel y Codlys cyffredin (*C. fissa*) a'r Codlys mueller (*C. muelleriana*), gan gynnwys ymylon y ffyrdd ac ar lethrau creigiog, neu ar rostiroedd, rhostiroedd neu gors, neu lethrau o fawn a thywod.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Codlys glas** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  rbg-web2.rbge.org.uk; adalwyd 14 Mai 2019.
2. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Carn Ban - Craggan a'Chait** neu **Craggan a' Chait** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Broom i Strath Oykel yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH325880.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map Archifwyd 2011-09-22 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cyfraith sy'n deillio o awdurdod eglwysig yw **cyfraith ganonaidd** neu **gyfraith ganon** (Lladin: *jus canonicum*) sy'n berthnasol i gyfundrefn a disgyblaeth yr eglwys a hefyd materion ffydd. Cedwir cyfreithiau o'r fath gan yr Eglwys Gatholig neu Babyddol, yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol, ambell eglwys annibynnol yn y traddodiad Dwyreiniol, a'r Cymundeb Anglicanaidd. Sail y gyfraith ganonaidd yw rheolau ffurfiol yr eglwys, megis gorchmynion ac ordeiniadau'r cynghorau a'r esgobion, yn ogystal â defodau ac agweddau o ddeddf Duw a ymgorfforir i'r deddfau cyfundrefnol. Er ei bod yn aml yn adlewyrchu rhywfaint o ddogma, nid yw'r gyfraith ganonaidd yn anhyblyg: bu'n rhaid iddi ymateb i ddadleuon athrawiaethol ac ymaddasu i newidiadau cymdeithasol, gwleidyddol ac economaidd.

Gellir olrhain y gyfraith canonaidd yn ôl at yr eglwys Gristnogol gynnar. Tua'r 4g, datblygodd yn system gyfreithiol aeddfed dan ysbrydoliaeth y gyfraith sifil Rufeinig. Yn y 5ed, 6ed a 7ed ganrif dechreuodd ambell gymunfa ddwyreiniol hollti ar reolaeth yr eglwys yng Nghaergystennin gan sefydlu cyfraith ganonaidd annibynnol ac yn adlewyrchu meddylfryd cenedlaetholgar. Roedd cyfraith ganonaidd Eglwys y Gorllewin ac Eglwys y Dwyrain bron yn unfath nes y Sgism Fawr ym 1054. Ers hynny datblygodd y gyfraith ganonaidd Babyddol yn ystod oes tra-arglwyddiaeth yr Eglwys Gatholig yng ngorllewin Ewrop, hyd y Diwygiad Protestannaidd. Gwrthododd y mwyafrif o Brotestaniaid y gyfraith Babyddol, ond cadwodd Eglwys Loegr y cysyniad gan ddatblygu cyfraith ganonaidd ei hunan, a dderbynir heddiw gan eglwysi'r Cymundeb Anglicanaidd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) canon law. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 8 Ionawr 2017.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cocaco** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cocacoaid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Callaeas cinerea***; yr enw Saesneg arno yw *Kokako*. Mae'n perthyn i deulu'r Adar tagellog (Lladin: *Callaeidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. cinerea*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r cocaco yn perthyn i deulu'r Adar tagellog (Lladin: *Callaeidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn tagellog | Philesturnus carunculatus |  |
|
| Cocaco | Callaeas cinereus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Cocaco** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **coeswyntyll gyffredin**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **coeswyntyllau cyffredin**; yr enw Saesneg yw *Common Fan-foot*, a'r enw gwyddonol yw *Pechipogo strigilata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r coeswyntyll gyffredin yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Pechipogo strigilata***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **coeswyntyll loerol**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **coeswyntyllau lloerol**; yr enw Saesneg yw *Jubilee Fan-foot*, a'r enw gwyddonol yw *Zanclognatha lunalis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r coeswyntyll loerol yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Roedd **Y Parch David Davies** (2 Mawrth 1794 - 19 Mawrth 1856 yn weinidog gyda'r Bedyddwyr ac yn bennaeth cyntaf Athrofa'r Bedyddwyr yn Hwlffordd.

Cefndir
-------

Ganwyd Davies yn Steynton, Aberdaugleddau yn blentyn i'r Parch Benjamin Davies, gweinidog cyntaf y Bedyddwyr yn y dref  a Mary (née Owen) ei wraig. Cafodd ei enw ei gofrestru gan ei dad yng nghofrestr plant aelodau enwad y Bedyddwyr cylch Arberth ar 20 Ebrill 1794. Cafodd ei addysg yn Athrofeydd y Bedyddwyr yn y Fenni a Stepney, Swydd Middlesex (Llundain Fwyaf, bellach).

Gyrfa
-----

Wedi gorffen ei addysg ragbaratoawl bu Davies yn gwasanaethu fel cyd weinidog i'r Parch Laurence Butterworth yn Evesham, Swydd Gaerwrangon, lle cafodd ei ordeinio ym 1822. Roedd angen cynorthwyydd ar Butterworth gan ei fod wedi cyrraedd 84 mlwydd oed a bu Davies yn gyfrifol am lawer o waith ymarferol yr eglwys. Pan fu farw'r hen weinidog ym 1828  penodwyd Davies yn weinidog llawn yno.

Ym 1837 derbyniodd Davies alwad i'w fam eglwys yn Hwlffordd i wasanaethu Bedyddwyr Saesneg Sir Benfro (er ei fagu yng Nghymru roedd Davies yn Gymro di-gymraeg ). Ym 1839 fe'i penodwyd yn bennaeth ac athro Diwinyddol yr athrofa oedd newydd ei sefydlu yn y dref. Gwasanaethodd fel pennaeth yr athrofa a gweinidog Hwlffordd hyd ei farwolaeth.

Teulu
-----

Ym 1823 priododd Davies â Sophia Elizabeth Hayward. Bu iddynt fab a thair merch. Bu farw Sophia ym 1843, ail briododd a gwraig o'r enw Elizabeth.

Marwolaeth
----------

Bu farw o'r *dropsi* (oedema oherwydd methiant gorlenwad y galon, yn nhermau meddygol cyfoes) yn Hwlffordd yn 62 mlwydd oed, a chladdwyd ei weddillion ym mynwent ei gapel.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  DAVIES, DAVID (1800? - 1856), gweinidog ac athro gyda'r Bedyddwyr. Y Bywgraffiadur Cymreig adalwyd 23 Hydref 2020
2. 1 2  Yr Athraw at wasanaeth yr Ysgolion Sabbathol Gorphenaf 1907 Y Parch. David Davies, Evesham a Hwlffordd adalwyd 23 Hydref 2020
3. ↑  Trawsgrifiad o gofrestr enwau plant Bedyddwyr Arberth ar Family Search, safle hel achau'r Mormoniaid adalwyd 23 Hydref 2020
4. ↑  The Baptist Magazine, Volume 20 adalwyd 23 Hydref 2020
5. ↑  Seren Gomer Cyf. XXVI - Rhif. 334 - Gorphenaf 1843 - Bu Farw adalwyd 23 Hydref 2020
6. ↑  Y Greal Mai 1856 Marwgoffa Y Parch David Davies, Hwlffordd adalwyd 23 Hydref 2020

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Cyfansoddiad anorffenedig gan Johann Sebastian Bach yw ***Die Kunst der Fuge*** ("*Celfyddyd y Ffiwg*"). Fe'i ysgrifennwyd ym 1748 a 1749, ac fe'i gyhoeddwyd yn 1751 ar ôl iddo farw. Fe'i ystyriwyd yn un o uchafbwyntiau arddull gwrthbwyntiol cyfnod y baróc.

Seilwyd yr holl waith, i ryw raddau, ar y thema (neu *pwnc*) syml canlynol:

Mae'r symudiadau fel a ganlyn:

Ffiwgiau cyffredin:

1. *Contrapunctus I* a
2. *Contrapunctus II*: ffiwgiau 4-llais ar y prif bwnc.
3. *Contrapunctus III*, a
4. *Contrapunctus IV*: ffiwgiau 4-llais ar wrthdröad y prif bwnc, h.y. y pwnc a'i ben i lawr.
Ffiwgiau lle defnyddir y pwnc ynghŷd â'i wrthdröad:

5. *Contrapunctus V*:
6. *Contrapunctus VI, a 4 in Stylo Francese*:
7. *Contrapunctus VII, a 4 per Augmentationem et Diminutionem*: Mae hefyd yn defnyddio'r dull o hanneri neu ddyblu hyd nodau'r pwnc
Ffiwgiau deublyg a thrifflyg, efo dau neu dri pwnc yn ôl eu trefn:

8. *Contrapunctus VIII, a 3*: trifflig.
9. *Contrapunctus IX, a 4 alla Duodecima*: deublyg
10. *Contrapunctus X, a 4 alla Decima*: deublyg.
11. *Contrapunctus XI, a 4*: trifflig.
Ffiwgiau drych, lle gellir gwrthdroi'r sgôr cyfan, gan rhoi fel, petai, dau ffiwg am bris un:

12. *Contrapunctus XII, a 4*:
13. *Contrapunctus XIII, a 3*:
Canonau:

14. *Canon alla Octava*:
15. *Canon alla Decima in Contrapunto alla Terza*:
16. *Canon alla Duodecima in Contrapunto alla Quinta*:
17. *Canon per Augmentationem in Contrario Motu*:
Ffiwg anorffenedig:

18. *Fuga a 3 Soggetti* (*Contrapunctus XIV*): Ffiwg trifflig, pedwarblyg o bosib, mewn 4 llais. Seilir y drydedd pwnc ar enw Bach: B♭–A–C–B♮.
Mae **Cnicht (copa gogleddol)** yn gopa mynydd a geir yn y Moelwynion yn Eryri; cyfeiriad grid SH648468. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 18 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 685 metr (2247 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Coed Pengelli a Choed Pant-teg** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1977 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 66.32 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cors Tŷ-llwyd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 4 Rhagfyr 1990 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.71 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coed Plas Machen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1981 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 3.76 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coed Tyddyn-du** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 29 Rhagfyr 1982 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 18.71 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cors Llanllyfni** yng nghymuned Llanllyfni, Dyffryn Nantlle, Gwynedd, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 07 Mehefin 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.09 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coed Tŷ-canol** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1977 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 72.75 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Craig
Mewn daeareg mae **craig** neu **greigiau** yn globynfaen naturiol wedi ei ffurfio o fwynau. 
Cânt eu eu dosbarthu yn greigiau igneaidd sy'n cael eu ffurfio gan llosgfynyddoedd, creigiau gwaddod a chreigiau metamorffig. Creigiau metamorffig yw creigiau igneaidd neu waddodol wedi'u newid gan wres neu wasgfa. Creigiau sy'n dod o'r gofod y tu hwnt i'r ddaear yw Sêr gwib.

Gellir dosbarthu creigiau yn *greigiau crynion*, neu *hen greigiau* a *chreigiau newydd*, yn ogystal.

Gweddillion anifeiliaid a phlanhigion mewn creigiau yw ffosilau.

Mathau o Greigiau
-----------------

**Mathau o Greigiau Igneaidd**

* Basalt
* Creigiau crisialaidd
* Dïorit
* Doleryt
* Gwenithfaen (e.e. Microgwenithfaen gwyn)
* Microdiorite
* Peridotit
* Rhyolitau

**Mathau o Greigiau Gwaddod**

* Calchfaen (e.e. Calchfaen carbonifferaidd)
* Callestr (neu fflint)
* Cerrig llaid
* Glo
* Graenfaen
* Siâl
* Sialc
* Tywodfeini (e.e. Hen Dywodfaen Coch)

**Mathau o Greigiau Metamorffig**

* Carreg las
* Llechfaen (e.e. Llechau duon)
* Marmor

Gweler hefyd
------------

* Daeareg
* Mwynyddiaeth
* Paleontoleg
* Tywod

Chwiliwch am ***craig***  
yn Wiciadur.
Mae **Cors Penally** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 10.15 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Dione
**Dione** yw'r ddeuddegfed o loerennau Sadwrn a wyddys:

* Cylchdro: 377,400 km oddi wrth Sadwrn
* Tryfesur: 1120 km
* Cynhwysedd: 1.05e21 kg

Ym mytholeg Roeg roedd Dione yn fam i Aphrodite gan Zews.

Darganfuwyd y lloeren gan Cassini ym 1684.

Dione yw'r fwyaf dwys o loerennau Sadwrn (ac eithrio Titan: cynyddir dwysedd Titan gan wasgedd dwysterol). Mae Dione wedi ei chyfansoddi'n bennaf gan iâ dŵr ond rhaid iddi hefyd gynnwys cryn dipyn o ddeunydd mwy dwys fel craig silicaidd.

Mae Dione yn debyg iawn i'r lloeren Rhea, er bod Rhea yn fwy. Mae gan ill dwy gyfansoddiadau tebyg, nodweddion albedo (nodweddion tywyll neu rai golau ar yr arwyneb sydd ddim o reidrwydd yn nodweddion daearyddol neu dopograffig) a thirweddau amrywiol. Mae'r ddwy loeren yn cylchdroi'n gydamserol (hynny yw: bydd yr un hemisffer yn wynebu Sadwrn trwy'r amser, fel mae'r un hemisffer o'r Lleuad bob amser yn wynebu'r Ddaear. Bydd yr un hemisffer bob amser yn wynebu cyfeiriad symudiad y lloeren -yr hemisffer arweiniol- tra bo'r hemisffer arall -yr hemisffer llusgol- bob amser yn wynebu'r tu ôl) ac mae ganddynt hemisfferau arweiniol sydd yn wahanol iawn i'w hemisfferau llusgol.

Ar hemisffer llusgol Dione ceir rhwydwaith o resi disglair ar gefndir tywyll a cheir ychydig iawn o graterau gweladwy.

Mae ffotograffau a dynnwyd gan y chwiliedydd Cassini yn 2004 yn dangos bod y rhesi'n rhwydwaith cymhleth o doriadau tectonig sydd yn iau na'r rhan fwyaf o'r craterau.

Ar hemisffer arweiniol Dione ceir craterau ym mhobman ac mae'r cefndir yn ddisglair.

Mae Helene yn bwynt Lagrange arweiniol i Ddione. Mae'r lloeren fach Polydeuces, a ddarganfuwyd gan y chwiliedydd Cassini yn 2004, yn bwynt Lagrange llusgol i Ddione.
Mae **Coed Pentre** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ebrill 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 13.52 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Cors y Llyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1970 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 24.76 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion yn ogystal â’r stratigraffeg ei hun (h.y. haenau o greigiau o bwys cenedlaethol).

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Coed y Bedw** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Tachwedd 1982 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 16.31 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Craig Berwyn** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn rhwng Cadair Bronwen a Chadair Berwyn, ; cyfeiriad grid SJ077335. Saif ar y ffiniau rhwng tair sir: Sir Ddinbych, Powys a Wrecsam tuag 8 km i'r de o Gorwen.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 790 metr (2592 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Corsdir Llwyn y Celyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 08 Tachwedd 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 10.42 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Copa yn y Fforest Fawr, sy'n rhan o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, yw **Craig Cerrig-gleisiad**. Saif yn sir Powys; cyfeiriad grid SN960217. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 580metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Gyda chopa Fan Frynych gerllaw, mae'n ffurfio Gwarchodfa Natur Genedlaethol Craig Cerrig-gleisiad a Fan Frynych. Ceir planhigion arctig-alpaidd ar ei glogwyni, un o'u safleoedd mwyaf deheuol ym Mhrydain.

fideo o'r ardal.
Mae'r nentydd ar ei lechweddau deheuol yn llifo i Afon Dringarth.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 629 metr (2064 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Cors Gyfelog** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1981 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 74.9 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Denise Lewis**, OBE (ganwyd 27 Awst 1972), yn gyflwynydd chwaraeon Prydeinig ac yn gyn -athletwr trac a maes, a oedd yn arbenigo yn yr heptathlon. Enillodd Lewis y fedal aur yn yr heptathlon yng Ngemau Olympaidd Sydney 2000. Roedd hi'n bencampwr Gemau'r Gymanwlad ddwywaith, Pencampwr Ewropeaidd 1998 ac enillodd fedalau arian Pencampwriaethau'r Byd ym 1997 a 1999. Roedd hi'r fenyw Ewropeaidd gyntaf i ennill yr heptathlon Olympaidd.

Cafodd Lewis ei geni yn West Bromwich, i rhieni o Jamaica. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Regis, Tettenhall. Priododd Steve Finan O'Connor, mab i'r comediwr Tom O'Connor, yn 2006. Mae ganddyn nhw tri fab. Mae ganddi hefyd ferch o'i pherthynas flaenorol â'r athletwr Patrick Stevens.

Cafodd Lewis ei anrhydeddu fel Swyddog Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (OBE) yn yr Anrhydeddau Blwyddyn Newydd 2001. Ers ymddeol o athletau, mae hi'n cyflwynydd teledu sy'n gweithio i'r BBC, gan gynnwys yn ystod Llundain 2012, Rio 2016 a Tokyo 2020.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Midlands' Olympic legends: Denise Lewis" (yn Saesneg). itv.com. 6 Gorffennaf 2016. Cyrchwyd 14 Awst 2016.
2. ↑  Traynor, Luke (19 Gorffennaf 2021). "Olympian Denise Lewis pays tribute to father-in-law Tom O'Connor". *Liverpool Echo* (yn Saesneg). Cyrchwyd 22 Gorffennaf 2021.
3. ↑  "Celebrity Health – Denise Lewis". *Your Healthy Living* (yn Saesneg). Cyrchwyd 6 Awst 2021.
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **De Caerlŷr** (Saesneg: *Leicester South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Caerlŷr yn Swydd GaerlŷrEtholaeth De Caerlŷr yn Swydd Gaerlŷr
* Swydd Gaerlŷr yn LloegrSwydd Gaerlŷr yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn bwrdeistrefol sirol yn 1974.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1974: Tom Boardman (Ceidwadol)
* 1974–1983: Jim Marshall (Llafur)
* 1983–1987: Derek Spencer (Ceidwadol)
* 1987–2004: Jim Marshall (Llafur)
* 2004–2005: Parmjit Singh Gill (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2005–2011: Peter Soulsby (Llafur)
* 2011–presennol: Jonathan Ashworth (Llafur-Cydweithredol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough
Mae **Cors y Sychnant** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1979 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 21.64 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013