Roedd **Penelope Ruth Mortimer** (g. **Fletcher**, 19 Medi 1918 - 19 Hydref 1999) yn newyddiadurwr, cofiannydd a nofelydd o Gymru. Trowyd ei nofel lled-hunangofiannol *The Pumpkin Eater* (1962) yn ffilm ym 1964 a arweiniodd at enwebwyd i Anne Bancroft ar gyfer Gwobr yr Academi am yr Actores Orau am ei pherfformiad o'r cymeriad Jo Armitage, cymeriad sy'n seiliedig ar Mortimer ei hun.

Bywyd personol
--------------

Ganwyd Mortimer fel Penelope Ruth Fletcher yn y Rhyl, Sir y Fflint ( Sir Ddinbych bellach). Roedd hi'n ferch iau Amy Caroline Fletcher a'r Parch A F G Fletcher, clerigwr Anglicanaidd, a oedd wedi colli ei ffydd ac yn defnyddio cylchgrawn y plwyf i ddathlu erledigaeth Sofietaidd ar eglwys Rwsia. Fe wnaeth ei cham-drin yn rhywiol hefyd.

Yn ddiweddarach ysgrifennodd Mortimer am ei thad: "Rwy'n credu ei fod yn glerigwr am un rheswm yn unig; nid oedd unrhyw beth arall - fel ail fab Nellie Fletcher - gallai fod wedi bod o bosibl! Yn fachgen bach, yn cael ei fwlio a'i bryfocio gan chwe chwaer a phedwar brawd, eisteddodd o dan fwrdd y feithrinfa yn llafarganu *'Mama, papa, all the children are disagreeable except me'*, i dôn *Gentle Jesus*." 

Byddai ei thad yn newid ei blwyf yn aml ac roedd hi'n mynychu nifer o ysgolion. Cafodd ei haddysgu ledled y wlad, yn Ysgol Uwchradd Croydon, yr Ysgol Newydd, Streatham, Blencathra, y Rhyl, Ysgol yr Ardd, Lane End, Ysgol St Elphin ar gyfer Merched y Clerigwyr, a'r Swyddfa Addysg Ganolog i Fenywod. Gadawodd Goleg y Brifysgol, Llundain, ar ôl blwyddyn.

Priododd â Charles Dimont, newyddiadurwr, ym 1937  bu iddynt ddwy ferch, gan gynnwys yr actores Caroline Mortimer. Roedd ganddi hefyd ddwy ferch trwy berthnasoedd all-briodasol â Kenneth Harrison a Randall Swingler. Cyfarfu â'r bargyfreithiwr a'r ysgrifennwr John Mortimer tra'n feichiog gyda'r plentyn olaf a'i briodi ar 27 Awst 1949, y diwrnod y daeth ei ysgariad oddi wrth Dimont yn absoliwt. Bu iddynt ferch a mab, Jeremy Mortimer. Yn fuan, tyfodd eu perthynas, y dywedwyd ei bod yn hapus ar y dechrau, yn stormus, ac o ganol y 1950au ymlaen roedd gan John gyfres o berthnasau all-briodasol.

Yn y 1950au a'r 1960au tynnwyd llun y cwpl yn aml mewn digwyddiadau cymdeithas uchel yn Llundain. Fodd bynnag, y tu ôl i'r ffasâd o hapusrwydd, roedd Penelope yn dioddef pyliau o iselder yn aml. Ym 1962, yr un flwyddyn ag ysgrifennwyd *The Pumpkin Eater*, yn feichiog am yr wythfed tro ac eisoes yn fam i chwech yn 42 oed, cytunodd i erthyliad a sterileiddio yn annogaeth John Mortimer. Dywedir ei bod yn hapus gyda'r penderfyniad, ond yn ystod ei chyfnod gwella, darganfu berthynas ei gŵr â Wendy Craig, y cafodd fab ganddo. Fe wnaethant ysgaru ym 1971.

Ysgrifennu
----------

Ysgrifennodd Mortimer dros ddwsin o nofelau yn ystod ei gyrfa, gan ganolbwyntio ar fywyd dosbarth canol uwch yng nghymdeithas Prydain. Roedd ganddi un nofel, *Johanna*, a gyhoeddwyd o dan yr enw Penelope Dimont. Yna fel Penelope Mortimer ysgrifennodd *A Villa in Summer* (1954, Michael Joseph), a gafodd glod beirniadol. Dilynwyd mwy o nofelau, gan gynnwys *Gone A-Hunting* (1958, a ailgyhoeddwyd yn 2008 gan Persephone Books ) a *The Pumpkin Eater* (1962), a ddeliodd â phriodas gythryblus ac a gafodd lwyddiant fel ffilm a ryddhawyd ym 1964 yn serennu Anne Bancroft.

Bu Mortimer hefyd yn gweithio ar ei liwt ei hun fel newyddiadurwr, gyda'i gwaith a'i straeon yn ymddangos yn rheolaidd yn *The New Yorker*. Fel *agony aunt* i'r *Daily Mail*, ysgrifennodd o dan y ffugenw Ann Temple. Ar ddiwedd y 1960au, disodlodd Penelope Gilliatt fel y beirniad ffilm ar gyfer *The Observer*.

Parhaodd Mortimer mewn newyddiaduraeth, yn bennaf ar gyfer *The Sunday Times*, a ysgrifennodd sgriptiau hefyd. Comisiynwyd ei bywgraffiad o'r Frenhines Elizabeth Mam y Frenhines gan Macmillan, ond pan gafodd ei chwblhau cafodd ei gwrthod, a'i gyhoeddi yn y pen draw gan Viking ym 1986.

Ysgrifennodd Mortimer ddwy gyfrol o hunangofiant: *About Time: An Aspect of Autobiography*, a oedd yn ymdrin â’i bywyd tan 1939, ymddangosodd ym 1979 ac enillodd Wobr Whitbread, ac *About Time Too: 1940–1978* ym 1993. Mae trydedd gyfrol, *Closing Time*, heb ei chyhoeddi eto.

Marwolaeth
----------

Bu farw Penelope Mortimer o ganser yn Kensington, Llundain, yn 81 mlwydd oed.

Llyfryddiaeth
-------------

### Nofelau

* *Johanna* (1947, fel Penelope Dimont)
* *A Villa in Summer* (1954)
* *The Bright Prison* (1956)
* *Daddy's Gone A-Hunting* (1958)
* *The Pumpkin Eater* (1962)
* *My Friend Says It's Bulletproof* (1968)
* *The Home* (1971)
* *Long Distance* (1974)
* *The Handyman* (1983)

### Casgliadau straeon byrion

* *Saturday Lunch with the Brownings* (1977)
* *Humphrey's Mother*

### Hunangofiannau

* *About Time: An Aspect of Autobiography* (1979)
* *About Time Too: 1940–78* (1993)

### Bywgraffiad

* *Queen Elizabeth the Queen Mother* (1986), argraffiad diwygiedig 1995 gydag isdeitlau *An Alternative Portrait Of Her Life And Times*

### Ysgrifennu teithio

* *With Love and Lizards* (ar y cyd a John Mortimer, 1957)

### Dramau sgrin

* *Portrait of a Marriage* ( BBC, 1990), addasiad o *Portrait of a Marriage* gan Nigel Nicolson
* *Bunny Lake Is Missing*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Cooke, Rachel (28 June 2015). "Penelope Mortimer – return of the original angry young woman". *The Guardian*. Cyrchwyd 18 Hydref 2019.
2. 1 2 3 4 5  Gordon, Giles (22 Hydref 1999). "Penelope Mortimer". *The Guardian*. Cyrchwyd 18 Hydref 2019.
3. ↑  "Penelope Mortimer | British author". *Encyclopedia Britannica*. Cyrchwyd 2019-10-18.
4. 1 2 3 4  Scholes, Lucy (2 Rhagfyr 2018). "Penelope Mortimer: A Writing Life". The New York Review of Books. Cyrchwyd 18 Hydref 2019.
5. 1 2  Honan, William H. (23 Hydref 1999). "Penelope Mortimer, 81, Author of 'Pumpkin Eater'". *Nytimes.com*. Cyrchwyd 18 Hydref 2019.
6. ↑  Ferri, Jessica (2014-03-25). "The Neglected Penelope Mortimer Was a Novelist Ahead of Her Time". Cyrchwyd 2019-10-18.
7. ↑  Ferri, Jessica (2012-02-08). "Un(der)known Writers: Penelope Mortimer". *The New Inquiry*. Cyrchwyd 2019-10-18.
8. ↑  "Bunny Lake Is Missing". *IMDb.com*. 3 Hydref 1965. Cyrchwyd 18 Hydref 2019.

Dolenni allanol
---------------

* Proffil Awdur yn Persephone Books Archifwyd 2016-04-14 yn y Peiriant Wayback.
* Daddy's Gone A-Hunting *yn Persephone Books*
* *Ysgrif* goffa *New York Times*, 23 Hydref 1999

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 79400741
* LCCN: n79043561
* ISNI: 0000 0001 2141 2387
* GND: 118840924
* SELIBR: 302835
* SUDOC: 126570442
* BNF: cb14123179k (data)
* NLA: 35364591
* NKC: jn19990005851
* BNE: XX875008
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |