recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pentref bychan yng nghymuned Llanwenog, Ceredigion, Cymru yw **Gorsgoch** ("Cymorth – Sain" ynganiad ), sydd 63.2 milltir (101.7 km) o Gaerdydd a 179.8 milltir (289.4 km) o Lundain.

Gerllaw ceir Cors Gorsgoch, cors fechan sy'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

Cynrychiolaeth etholaethol
--------------------------

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Elin Jones (Plaid Cymru) ac yn Senedd y DU gan Ben Lake (Plaid Cymru).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Senedd Cymru
2. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ceredigion**

**Trefi**  

Aberaeron  **·** Aberteifi  **·** Aberystwyth  **·** Ceinewydd  **·** Llanbedr Pont Steffan  **·** Llandysul  **·** Tregaron
  
**Pentrefi**  

Aberarth  **·** Aber-banc  **·** Aber-ffrwd  **·** Abermagwr  **·** Abermeurig  **·** Aber-porth  **·** Adpar **·** Alltyblaca  **·** Betws Bledrws  **·** Betws Ifan  **·** Betws Leucu  **·** Bethania  **·** Beulah  **·** Blaenannerch  **·** Blaenpennal  **·** Blaenplwyf  **·** Blaen-porth  **·** Y Borth **·** Bow Street  **·** Bronant  **·** Bwlch-llan  **·** Capel Bangor  **·** Capel Cynon  **·** Capel Dewi  **·** Capel Seion  **·** Caerwedros  **·** Castellhywel  **·** Cellan  **·** Cilcennin  **·** Ciliau Aeron  **·** Clarach  **·** Cnwch Coch  **·** Comins Coch  **·** Cribyn  **·** Cross Inn (1)  **·** Cross Inn (2)  **·** Cwm-cou  **·** Cwmystwyth  **·** Cwrtnewydd  **·** Dihewyd  **·** Dôl-y-bont  **·** Eglwys Fach  **·** Felinfach  **·** Y Ferwig  **·** Ffair-rhos  **·** Ffostrasol  **·** Ffos-y-ffin  **·** Ffwrnais  **·** Gartheli  **·** Goginan  **·** Y Gors  **·** Gwbert  **·** Henfynyw  **·** Henllan  **·** Horeb  **·** Llanafan  **·** Llanarth  **·** Llanbadarn Fawr  **·** Llandre  **·** Llandyfrïog  **·** Llanddeiniol  **·** Llanddewi Brefi  **·** Llanfair Clydogau  **·** Llanfarian  **·** Llanfihangel y Creuddyn  **·** Llangeitho  **·** Llangoedmor  **·** Llangrannog  **·** Llangwyryfon  **·** Llangybi  **·** Llangynfelyn  **·** Llangynllo  **·** Llanilar  **·** Llanio  **·** Llan-non  **·** Llanrhystud  **·** Llansantffraid  **·** Llanwenog  **·** Llanwnnen  **·** Llechryd  **·** Lledrod  **·** Llundain-fach  **·** Llwyncelyn  **·** Llwyndafydd  **·** Llwyn-y-groes  **·** Morfa  **·** Mwnt  **·** Nanternis  **·** Penbryn  **·** Penparc  **·** Penrhiw-llan  **·** Penrhyn-coch  **·** Penuwch  **·** Pen-y-garn  **·** Plwmp  **·** Pontarfynach  **·** Ponterwyd  **·** Pontgarreg  **·** Pontrhydfendigaid  **·** Pontrhydygroes  **·** Pontsiân  **·** Rhydlewis  **·** Rhydowen, Ceredigion  **·** Rhydyfelin  **·** Rhydypennau  **·** Salem  **·** Sarnau  **·** Southgate  **·** Swyddffynnon  **·** Synod Inn  **·** Talgarreg  **·** Tal-y-bont **·** Temple Bar **·** Trefenter  **·** Trefilan  **·** Tremain  **·** Tre-saith  **·** Tre Taliesin  **·** Troedyraur  **·** Ysbyty Ystwyth  **·** Ystrad Aeron  **·** Ystrad Meurig  **·** Ystumtuen
Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Faversham a Chanol Caint** (Saesneg: *Faversham and Mid Kent*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Faversham a Chanol Caint yng NghaintEtholaeth Faversham a Chanol Caint yng Nghaint
* Caint yn LloegrCaint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2001: Andrew Rowe (Ceidwadol)
* 2001–2015: Hugh Robertson (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Helen Whately (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
**Gilbert, Esgob Llanelwy** (fl. 1140 - 1152) yw'r cyntaf o esgobion Llanelwy i gael ei gofnodi mewn dogfennau cyfoes. Yr unig esgobion a wyddys cyn amser Gilbert yw'r seintiau Cyndeyrn ac Asaph, yn Oes y Seintiau.

Ychydig iawn a wyddys amdano. Fel mae ei enw'n awgrymu, Normaniad oedd Gilbert. Cafodd ei benodi'n esgob Llanelwy tua'r flwyddyn 1141 (y dyddiad mwyaf tebygol) neu 1143.

Dim ond tri chyfeiriad ato sydd wedi goroesi. Daw'r cyfeiriad cyntaf mewn llythyraeth rhwng Bernard, Esgob Tyddewi a'r Pab Ewgeniws III (1145-53) ynglŷn â hawl Esgob Tyddewi i fod yn archesgob Cymru (swydd nad oedd yn bodoli ar y pryd). Dywed y llythyr i Gilbert gael ei urddo'n esgob yn ystod carchariad y brenin Steffan o Loegr (1141). Daw'r ail gyfeiriad mewn cofnod yn archifau Eglwys Gadeiriol Caergaint sy'n honni iddo gael ei benodi yn 1143.

Ni cheir cofnod fod Gilbert wedi tyngu llw o ffydlondeb personol i Archesgob Caergaint, a oedd yn ceisio gosod ei awdurdod ar eglwysi Cymru, ond mae'n bur debygol iddo wneud hynny.

Cafodd Gilbert ei olynu gan Sieffre o Fynwy fel esgob Llanelwy yn 1152, ond nid oes sicrwydd ei fod wedi marw y flwyddyn honno.

Ffynhonnell
-----------

* Michael Richter, *Giraldus Cambrensis[:] The growth of the Welsh Nation* (Aberystwyth, 1976), tt. 36-7.
Foxcote Manor yn cyrraedd Arhosfa Glanddyfrdwy 
Mae **Foxcote Manor** yn locomotif stêm o ddosbarth ‘Manor’, a gynlluniwyd gan Charles Collett[1] ar gyfer Rheilffordd y Great Western ac adeiladwyd yng Ngweithdy Swindon ym 1950.

Treuliodd y locomotif ei amser gyda Rheilffordd Prydeinig i gyd ar hen Reilffordd y Cambrian, yn gweithio o Groesoswallt, Caer, Machynlleth ac Amwythig.

Aeth y locomotif i Iard Sgrap Dai Woodham yn Y Barri ym 1965, ac arhosodd yno tan 1984, pan aeth o i Groesoswallt, ac wedyn ymlaen at Langollen ym 1978.

Mae’r locomotif wedi gweithio ar sawl rheilffordd dreftadaeth: Rheilfordd Swydd Gaerloyw a Swydd Warwig, Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf, Rheilffordd Canol Swydd Hampshire, Rheilffordd y Great Central, Rheilffordd Keighley a Dyffryn Worth, Rheilffordd Rhosydd Gogledd Swydd Efrog[2], Rheilffordd De Swydd Dyfnaint, Rheilffordd Swydd Gaint a Dwyrain Swydd Sussex ac ar Reilffordd Llangollen[3]

Mae’r enw’n dod o blasdy rhestredig Gradd II yn y bryniau Cotswold[4].

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan docbrown.info
2. ↑  Gwefan docbrown.info
3. ↑  Gwefan Cymdeithas Foxcote Manor
4. ↑  Gwefan ‘Country Life’

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Cymdeithas Foxcote Manor
Ym mytholeg Iwerddon, tarw arbennig sy'n perthyn i Ailill mac Mágach, brenin Connacht, yw **Finnbhennach** (mae'r amrywiadau ar sillafiad yr enw yn cynnwys **Findbennach**). Ystyr ei enw yw "Gwyn-gorniog". Gyda'r tarw Donn Cuailgne mae'n ffigwr canolog yn y chwedl Wyddeleg enwog *Táin Bó Cuailgne*.

Ceir hanes geni Finnbhennach yn y chwedl *De chophur in da muccida*, hanes dau feichiad (bugail moch) brenhinoedd Tylwyth Teg taleithiau Connacht a Munster. Mewn ymryson i brofi eu doniau dewinol, â'r ddau feichiad drwy gyfres o rithiadau, gan eu newid eu hunain yn rhith adar, pysgod, ceirw, rhyfelwyr, ysbrydion, dreigiau ac yna yn nadroedd dŵr. Caent eu llyncu yn rhith y nadroedd hynny gan ddwy fuwch sy'n ymfeichiogi ac yn rhoi genedigaeth i ddau lo sy'n tyfu i fod yn Finnbhennach a Donn Cuailgne.

Un diwrnod mae Medb, brenhines Connacht, a'i gŵr Ailill yn cymharu eu cyfoeth. Maent bron yn gyfartal, ond mae Ailill yn berchen ar y tarw Finnbhennach. Ar un adeg roedd y tarw yn perthyn i Medb, ond gan ei fod yn anfodlon cael gwraig yn berchennog arno, crwydrodd i ffwrdd ac ymuno â buches Ailill. I geisio dod yn gyfartal â'i gŵr mae Medb yn codi byddin i ddwyn y tarw enwog Donn Cuailnge o Cúailnge (Cooley) yn Wlster.

Mae melltith ar wŷr Wlster, a'r unig un sydd ar gael i amddiffyn Wlster yw'r arwr dwy ar bymtheg oed Cúchulainn. Llwydda byddin Connacht i gipio'r tarw tra mae Cúchulainn yn cyfarfod merch, ond mae Cúchulainn yn galw ar yr hen hawl i fynnu ymladd un yn erbyn un ger rhyd. Pery'r ymladd am fisoedd, gyda Cúchulainn yn gorchfygu rhyfelwyr gorau Connacht un ar ôl y llall. Pan ddaw Fergus, ei dad-maeth yn ei erbyn, mae Cúchulainn yn cytuno i ildio iddo ar yr amod fod Fergus yn ildio iddo ef yn tro nesaf. Yna mae'n ymladd brwydr hir yn erbyn ei frawd maeth Ferdiad.

Yn y diwedd mae rhyfelwyr Wlster yn dechrau deffro, ac ymleddir y frwydr olaf. Mae Fergus yn cadw ei amod â Cúchulainn ac yn tynnu ei ryfelwyr o'r maes, a gorfodir byddin Medb i encilio. Maent yn llwyddo i ddwyn Donn Cuailnge yn ôl i Connacht, lle mae'n ymladd a Finnbhennach. Lleddir Finnbhennach, ond mae Donn Cuailnge ei hun yn cael ei glwyfo'n farwol.

Llyfryddiaeth
-------------

* Thomas Kinsella (cyf.), *The Tain* (Gwasg y Dolmen, 1969; argraffiad newydd, Prifysgol Pennsylvania, 1985). Gyda lluniau inc gan yr artist Gwyddelig Louis le Brocquy.
* Cecil O'Rahilly (cyf.), *Táin Bó Cúalnge from the Book of Leinster* (Dulyn, 1967)
Mae **Fforest** yn gopa mynydd a geir yn Ne-orllewin Cymru; cyfeiriad grid SN777393. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 199 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Farilyn a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 341 metr (1119 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Fforestganol a Chwm Nofydd** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 19 Chwefror 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 111.45 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Feneteg** yn iaith Indo-Ewropeaidd farw a sieredid yn hen dalaith Rufeinig Venetia (yng ngogledd-ddwyrain yr Eidal heddiw).

Roedd talaith Venetia'n cynnwys gwastadedd Venetia ac Istria ynghyd â'r mynyddoedd Alpaidd i'r gogledd.

Erys peth anghytundeb ymhlith ieithyddwyr ynglŷn â statws Feneteg ond fe'i derbynir gan ganran o ysgolheigion yn gangen ar wahân yn y teulu Indo-Ewropeaidd.

Mae olion yr iaith Feneteg i'w gweld mewn tua 200 o arysgrifau cynnar sy'n dyddio o'r 6ed ganrif C.C. hyd y canrifoedd cyntaf Cyn Crist, y rhan fwyaf ohonynt yn dod o Este (yr Adeste glasurol). Mae'r arysgrifau wedi'u hysgrifennu mewn gwyddor o'r dosbarth Gogledd Etrusgiaidd.

Ildiodd yr iaith yn raddol i'r Lladin ar ôl i'r Rhufeiniad ymsefydlu
yn Aquileia o 183 C.C. ymlaen. Dichon bod tiriogaeth yr iaith wedi'i chrebachu i'r bryniau yn ystod y canrifoedd canlynol ac iddi farw allan yn yr ail a'r 3edd ganrif C.C..

Geirfa'r Feneteg
----------------

* + *zhonasto* "rhoddodd" (cf. Lladin *donare* "rhoi", a Cymraeg *dawn* a Sansgrit *danam* "rhodd")
	+ *vhraterei* "brawd" (cf. Lladin *frater*)
	+ *leuzorophos* "plant"
Roedd **Francis Edgar Dodd** RA (29 Tachwedd 1874 - 7 Mawrth 1949) yn arlunydd portreadau Prydeinig, arlunydd tirluniau a gwneuthurwr printiau.

Bywgraffiad
-----------

 *Portread o Reginald Tyrwhitt* gan Dodd, o *Admirals y Llynges Brydeinig* a gyhoeddwyd yn 1917
Ganwyd Dodd yng Nghaergybi, Ynys Môn, Cymru, yn fab i weinidog Wesleaidd. Hyfforddodd yn Ysgol Gelf Glasgow ochr yn ochr â Muirhead Bone a briododd â chwaer Dodd. Yn Glasgow, enillodd Dodd Ysgoloriaeth Haldane yn 1893 ac yna teithiodd o gwmpas Ffrainc, yr Eidal ac yn ddiweddarach Sbaen. Dychwelodd Dodd i Loegr yn 1895 ac ymgartrefodd ym Manceinion, gan ddod yn ffrindiau gyda Charles Holden, cyn symud i Blackheath yn Llundain yn 1904.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, yn 1916, penodwyd ef yn artist rhyfel swyddogol gan Charles Masterman, pennaeth Biwro Propaganda'r Rhyfel, WPB. Yn gwasanaethu ar Ffrynt y Gorllewin, cynhyrchodd dros 30 o bortreadau o ffigurau milwrol uwch. Fodd bynnag, enillodd enw da dros amser heddwch hefyd am ansawdd ei ddyfrlliwiau a'i gomisiynau portreadau. Fe'i penodwyd yn ymddiriedolwr Tate Gallery yn 1929, swydd a ddaliodd am chwe blynedd, ac fe'i hetholwyd yn Gydymaith yr Academi Frenhinol ym 1927 ac yn Aelod llawn yn 1935.

O 1911 bu Dodd yn byw yn Arundel House (51 Blackheath Park) yn Blackheath, Llundain SE3, nes iddo gymryd ei fywyd ei hun ym 1949.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Francis Dodd (1917). *Admirals of the British Navy*. London: Country Life and George Newnes Ltd.
2. 1 2  Mary Anne Stevens (1988). *The Edwardians And After, The Royal Academy 1900-1950*. Weidenfeld & Nicolson.
3. ↑  Mallalieu, Huon (19 January 1991). "Home-front battle of the war artists". *The Times*. t. 17. Cyrchwyd 3 May 2013.
4. ↑  "Mr. Francis Dodd". *The Times*. 10 March 1949. t. 7. Cyrchwyd 3 May 2013.
5. ↑  Reade, Brian; rev. Ian Lowe (2004). "Dodd, Francis Edgar (1874–1949)". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/32847. Cyrchwyd 3 May 2013.

Cysylltiadau allanol
--------------------

* Gwaith gan Francis Dodd yng nghasgliadau'r Amgueddfa Ryfel Ymerodrol
* Portread o Francis Dodd gan Stephen Bone ar wefan ArtUK Archifwyd 2013-05-04 yn Archive.is

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 69203479
* LCCN: nr2001021781
* ISNI: 0000 0000 7245 7254
* GND: 130840998
* BNF: cb149729898 (data)
* ULAN: 500010173
* BNE: XX4872665
* KulturNav: id
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Fflamingo James** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: fflamingos James) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Phoenicoparrus jamesi***; yr enw Saesneg arno yw *James' flamingo*. Mae'n perthyn i deulu'r Fflamingos (Lladin: *Phoenicopteridae*) sydd yn urdd y *Ciconiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. jamesi*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r fflamingo James yn perthyn i deulu'r Fflamingos (Lladin: *Phoenicopteridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Fflamingo Chile | Phoenicopterus chilensis |  |
|
| Fflamingo James | Phoenicoparrus jamesi |  |
|
| Fflamingo bach | Phoeniconaias minor |  |
|
| Fflamingo'r Andes | Phoenicoparrus andinus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Fflamingo James** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
**Fflandrysiaid neu Ffleminiaid de Penfro** yw'r enw a ddefnyddir i gyfeirio at y Ffleminiaid a ymsefydlodd yn ne Penfro yn y 12g gan drawsnewid iaith a diwylliant yr ardal am byth.

Ceir y cyfeiriad cyntaf atynt ym *Mrut y Tywysogion* am y flwyddyn 1108. Mae'r brut yn cofnodi fel y daeth y Ffleminiaid (pobl "o darddiad ac arferion rhyfeddol") i Ddyfed ar orchymyn y brenin Eingl-Normanaidd Harri I o Loegr. Â'r croniclydd yn ei flaen i ddweud eu bod wedi cipio'r cyfan o gantref Rhos ac wedi gyrru allan y trigolion gwreiddiol i gyd.

Daeth y Ffleminiaid hyn o Loegr, lle ceir cofnodion iddynt ymsefydlu yn rhannau dwyreiniol y wlad yn y ganrif flaenorol. Bwriad Harri I oedd disodli'r Cymry Dyfed o'u tiroedd a chreu "ardal glustog" rhwng Normaniaid y de, bychan mewn nifer, a'r Cymry. Ymddengys fod grwpiau eraill wedi dod drosodd ar ôl hynny yn uniongyrchol o Fflandrys fel y bobl a ddilynai Wizo, a fyddai'n arglwydd cantref Daugleddau yn nes ymlaen.

Roedd ymsefydliad y Ffleminiaid yn ne Penfro yn rhan o bolisi a fyddai'n cael ei disgrifio fel glanhau ethnig neu hil-laddiad heddiw. Mae'r hanesydd Normanaidd Ordericus yn cofnodi fod y Ffleminaid yn "lladd y Cymry (*Guali Britones*) fel cŵn." Nid oedd y Cymry lleol yn barod i ildio heb ymladd a nodweddwyd gweddill y 12g gan ryfel herwfilwrol ar raddfa eang rhang y Ffleminiad a'r Cymry. Ar ddiwedd y ganrif mae Gerallt Gymro yn nodi'r elyniaeth agored rhwng y Cymry a'r Ffleminaid.

Cymuned ar wahân oedd y Ffleminiaid. Ni fu cymathu o gwbl (gwahanol oedd hanes y Normaniaid; roedd Gerallt Gymro yn fab i Gymraes a Normaniad, er enghraifft). Roeddent yn arfer eu hiaith eu hunain (Fflemeg), ac yn cael eu dynodi ar wahân yn y gyfraith. Ymledasant o gantref Rhos i ardal Daugleddau, Talacharn a rhannau eraill o dde Penfro.

Parhaodd y Ffleminiaid yn gymuned ar wahân am rai canrifoedd. Yn ddiweddarach caent eu cofnodi fel unedau arbennig ym myddinoedd y Saeson yn ystod gwrthryfel Owain Glyndŵr, e.e. ym mrwydr Hyddgen yn 1401.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomas Jones (gol.), *Brut y Tywysogyon*, fersiwn Llyfr Coch Hergest (Caerdydd, 1955), tud. 53.
2. ↑  Dyfynnwyd gan Michael Richter yn *Giraldus Cambrensis* (Aberystwyth, 1976)

Llyfryddiaeth
-------------

* John Davies, *Hanes Cymru* (Llundain, 1992)
* Michael Richter, *Giraldus Cambrensis* (Aberystwyth, 1976)
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Ffrydlys y calchfaen** (enw gwyddonol: *Pellia endiviifolia*; enw Saesneg: *endive pellia*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Pelliales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Fel arfer mae gan P. endiviifolia *thalli* gwyrdd neu wyrdd tywyll hyd at tua 1 cm o led. Mae Ffrydlys y calchfaen yn cymryd lle *P. epiphylla* ar dir cyfoethog, ac maent yn tyfu ger ffosydd a phyllau dŵr, ger ffynhonnau, ar lwybrau cysgodol a llwybrau marchogaeth mewn coetiroedd, ac mewn chwareli calch.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Ffrydlys y calchfaen** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ffug-bicwnen dorchog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **ffug-bicwn torchog**; yr enw Saesneg yw *Lunar Hornet Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Sesia bembeciformis*.

Darlun allan o lyfr John Curtis: British Entomology Cyfrol 5, yn dangos*Sesia apiformis* a *Sesia bembeciformis*
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ffug-bicwnen dorchog yn lindysyn sydd yn bwydo tu fewn i foncyffion a gwreiddiau helyg a phoplys, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Sesia bembeciformis***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Digwyddodd **Ffrwydriad Tunguska** ar 30 Mehefin 1908 am 07:14 y bore mewn ardal wledig anghyfanedd ger Afon Podkamennaya Tunguska (sydd yn rhanbarth Crai Krasnoyarsk erbyn hyn) yng ngogledd Siberia, Rwsia.

Roedd rhywbeth wedi ffrwydro ryw dair milltir uwchben y tir gan achosi i 80 miliwn o goed ddisgyn dros 830 milltir sgwar. Roedd y ffrwydriad 1000 gwaith yn gryfach na bom Hiroshima a gafodd ei ollwng ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, a thua treuan o bŵer Tsar Bomba, yr arf niwcliar mwyaf pwerus erioed. Er bod meteor neu gomed wedi ffrwydro yn yr awyr yn hytrach na tharo'r llawr, mae'r digwyddiad hwn dal yn cael ei ddisgrifio fel 'trawiad'. Gallai ffrwydriad o'r fath achosi difrod llethol i ddinas fawr.

Roedd yr ffrwydriad mor gryf buasai wedi mesur 5.0 a'r raddfa uchder Richter. Yn ôl *The Guiness Book of World Records* (1966) dywedir oni bai bod y byd yn troi ar yr raddfa y mae byddai'r ffrwydriad wedi dinistrio prifddinas Rwsia ar yr pryd, sef Saint Petersburg.

Does neb yn gwybod beth ddigwyddodd yn union.
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y De yw **Helyglys hardd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Onagraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Chamerion angustifolium* a'r enw Saesneg yw *Rosebay willowherb*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Helyglys Hardd, Blodau Santes Fair, Helyglys y Coed, Llys y Clochdy, Llysiau St Mair, Milwr Coch, Procer Coch, Tanchwyn, Tanllys.

Fe'i ceir yn rhannau deheuol Hamisffer y De: o'r Isartig i rannau deheuol Affrica, De America ac Awstralia. Mae'n perthyn yn agos i'r olewyddan, yr onnen, jasmin, a'r leilac. Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail.

Hanes ym Mhrydain
-----------------

Roedd hwn yn blanhigyn prin yn y 19g. cynnar, ond erbyn 1962 roedd ei ymlediad, efallai yn tarddu o ffynhonnell dramor, eisoes wedi cychwyn.   

  

Hwn oedd yr unig le y tyfai yn y cwm hwn, ar hen argau concrid:

Helyglys hardd yn ei flodau, Cwm Llafar, Gerlan, yn dangos ffafriaeth i adeiladwaith diweddar
Dywedir iddo hefyd gael ei ffafrio gan mannau tân.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  Anthony Huxley, Mark Griffiths, and Margot Levy (1992). *The New Royal Horticultural Society Dictionary of Gardening*. The Macmillan Press,Limited: London. The Stockton Press: New York. ISBN 978-0-333-47494-5 (set).
3. ↑  Atlas y Fflora Prydeinig

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Helyglys hardd***
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ffenics bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **ffenicsau bach**; yr enw Saesneg yw *Small Phoenix*, a'r enw gwyddonol yw *Ecliptopera silaceata*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ffenics bach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Ffenoleg
--------

Ffenogram gwyfyn y Ffenics bach, trapiau Waunfawr ac Abergwyngregyn, 1996-2009
Mae’r data yn y graff yn dangos y nifer ohonynt a gafwyd wrth drapio’n wythnosol ers 1996 mewn gardd yn y Waunfawr, wedi eu crynhoi i wythnosau’r flwyddyn o 1 i 52. Mae’n dangos yn glir dwy genhedlaeth y gwyfyn hwn, yr ail yn
yr hydref yn llawer mwy na’r gyntaf.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Planhigyn blodeuol ydy **Ffenigl mawr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Apiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Ferula communis* a'r enw Saesneg yw *Giant fennel*.

Mae'r *Ferula communis* yn llysieuyn lluosflwydd tal a gellir ei ganfod mewn coetir neu dir gwastraff yng ngwledydd y Y Môr Canoldir. It was known in antiquity as *narthex*.

Perthynas â Dyn
---------------

*Ferula communis*. Meddai Polunin a Huxley: Defnyddir y craidd wedi ei sychu fel golosged; mae’n llosgi’n araf iawn ac felly gellir ei gludo o gwmpas ynghŷn. Felly disgrifia Hesiod y  duw Prometheus yn cludo tân a ddygodd o‘r Nefoedd "mewn fferwla". Mewn rhai mannau o Fôr y Canoldir defnyddir y coesau i wneud dodrefn. Dywed Mabberley fel hyn: *scapes formerly used for furniture (Cyprus), tipped with a pine cone* [Nodyn: Nid oes cysylltiad yma a'r gair *ferrule* - y peth sydd ar flaen ffon gerdded i'w hamddiffyn. Mae hwnnw’n gytras a’r Ffrangeg *virole*, sef y ’fodrwy’ ar *Bunsen burner* i reoli’r fflam meddai Dominig Kervegant.] *Etre sous la ferule d’une personne* meddai’r Ffrancwr ("i fod dan y lach" meddwn ninnau. *le nom ferule est issue de ferula*..planhigyn meddai’r dyddiaduron Ffrangeg y defnyddir y goes fel ffon i "gywiro" plant anystywallt. Fe’i defnyddir hefyd i awgrymu bod o dan awdurdod creulon teyrn.]

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Flora of Israel Online entry". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-03-14. Cyrchwyd 2014-12-27.
2. ↑  doi:10.1093/jxb/erp041  
This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
3. ↑  Polunin a Huxley Flowers of the Mediterranean
4. ↑  Mabberley's Plant Book, CUP 2008
5. ↑  cys. pers. DB

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Ffenigl mawr***
Portread 1753 gan Emanuel Handmann o Leonhard Euler. Mae'n bosibl fod ganddo broblem ar ei lygad dde (strabismus o bosib)..
Mae **fformiwla Euler** yn nodi fod:

{\displaystyle e^{i\theta }=\cos(\theta )+\sin(\theta )i\,}
ble mae {\displaystyle i} yn rhif dychmygol sydd yn sgwario i roi {\displaystyle -1}.

Daw'r enw "fformiwla Euler" ar ôl y mathemategydd Leonhard Euler.

Prawf
-----

Mae hyn yn deillio o ehangiadau Cyfres Taylor sy'n nodi fod:

{\displaystyle e^{x}=1+x+{\frac {x^{2}}{2!}}+{\frac {x^{3}}{3!}}+{\frac {x^{4}}{4!}}+{\frac {x^{5}}{5!}}+{\frac {x^{6}}{6!}}+{\frac {x^{7}}{7!}}+...+{\frac {x^{p}}{p!}}}
{\displaystyle \cos {\theta }=1-{\frac {\theta ^{2}}{2!}}+{\frac {\theta ^{4}}{4!}}-{\frac {\theta ^{6}}{6!}}+...+{\frac {(-1)^{p}\theta ^{2p}}{(2p)!}}+...}
{\displaystyle \sin {\theta }=\theta -{\frac {\theta ^{3}}{3!}}+{\frac {\theta ^{5}}{5!}}-{\frac {\theta ^{7}}{7!}}+...+{\frac {(-1)^{p}\theta ^{2p+1}}{(2p+1)!}}+...}
Wedyn o gyfnewid {\displaystyle x=i\theta } yn ehangiad Cyfres Taylor ar gyfer {\displaystyle e^{x}} rydym yn cael:

{\displaystyle e^{i\theta }=1+(i\theta )+{\frac {(i\theta )^{2}}{2!}}+{\frac {(i\theta )^{3}}{3!}}+{\frac {(i\theta )^{4}}{4!}}+{\frac {(i\theta )^{5}}{5!}}+{\frac {(i\theta )^{6}}{6!}}+{\frac {(i\theta )^{7}}{7!}}+...}
{\displaystyle =1+(i\theta )+{\frac {i^{2}\theta ^{2}}{2!}}+{\frac {ii^{2}\theta ^{3}}{3!}}+{\frac {i^{2}i^{2}\theta ^{4}}{4!}}+{\frac {ii^{2}i^{2}\theta ^{5}}{5!}}+{\frac {i^{2}i^{2}i^{2}\theta ^{6}}{6!}}+{\frac {ii^{2}i^{2}i^{2}\theta ^{7}}{7!}}+...}
{\displaystyle =1+(i\theta )-{\frac {\theta ^{2}}{2!}}-i{\frac {\theta ^{3}}{3!}}+{\frac {\theta ^{4}}{4!}}+i{\frac {\theta ^{5}}{5!}}-{\frac {\theta ^{6}}{6!}}-i{\frac {\theta ^{7}}{7!}}+...}
{\displaystyle =\{1-{\frac {\theta ^{2}}{2!}}+{\frac {\theta ^{4}}{4!}}-{\frac {\theta ^{6}}{6!}}+...\}+i\{\theta -{\frac {\theta ^{3}}{3!}}+{\frac {\theta ^{5}}{5!}}-i{\frac {\theta ^{7}}{7!}}+...\}}
{\displaystyle =\cos {(\theta )}+\sin {(\theta )i}\,}

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Calinger, Ronald (1996). "Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)". *Historia Mathematica* **23** (2): 154–155. doi:10.1006/hmat.1996.0015.
Roedd **Gallia Aquitania** yn dalaith o'r Ymerodraeth Rufeinig yn cynnwys y tiriogaethau sydd yn awr yn dde-orllewin a chanol Ffrainc. Prifddinas y dalaith oedd *Mediolanum Santonum*, (Saites heddiw), yna o'r 3g *Burdigala* (Burdeos). Ffiniau'r dalaith oedd Afon Loire i'r gogledd, Afon Garonne i'r dwyrain, mynyddoedd y Pyrenées i'r de a'r môr i'r gorllewin.

Talaith Gallia Aguitania yn yr Ymerodraeth Rufeinig
Roedd Gallia Aquitania gyda *Gallia Lugdunensis* a *Gallia Belgica* yn un o dair talaith a grewyd gan Augustus yn 27 CC er mwyn gweinyddu Gâl, oedd wedi ei choncro gan Iŵl Cesar rhwng 58 a 51.

Yn nes ymlaen, yng nghyfnod y Tetrarchiaeth, rhannwyd Galia Aquitania yn dair talaith lai: Aquitania Primera, Aquitania Secunda a Novempopulania. Tua dechrau'r 5g meddianwyd Aquitania Secunda a Novempopulania gan y Visigothiaid, ac yn 475 cipiasant Aquitania Primera hefyd. Yn y 6g daeth y diriogaeth yn rhan o deyrnas y Ffranciaid.


|  **Taleithiau'r Ymerodraeth Rufeinig tua 120 OC** |  |
| --- | --- |
| Achaea | Aegyptus | Affrica | Alpes Cottiae | Alpes Maritimae | Alpes Poenninae | Arabia Petraea | Armenia Inferior | Asia | Assyria | Bithynia | Britannia | Cappadocia | Cilicia | Commagene | Corsica et Sardinia | Creta et Cyrenaica | Cyprus | Dacia | Dalmatia | Epirus | Galatia | Gallia Aquitania | Gallia Belgica | Gallia Lugdunensis | Gallia Narbonensis | Germania Inferior | Germania Superior | Hispania Baetica | Hispania Lusitania | Hispania Tarraconensis | Italia | Iudaea | Lycaonia | Lycia | Macedonia | Mauretania Caesariensis | Mauretania Tingitana | Moesia | Noricum | Numidia | Osroene | Pannonia | Pamphylia | Pisidia | Pontus | Raetia | Sicilia | Sophene | Syria | Thracia |
Roedd talaith Rufeinig **Gallia Belgica** (yn llythr. ‘Gâl Felgig’) yn cynnwys y tiriogaethau sydd nawr yn rhan ddeheuol Yr Iseldiroedd, Lwcsembwrg, gogledd-ddwyrain Ffrainc a rhan o orllewin Yr Almaen. Roedd y trigolion, y Belgae, yn gymysgedd o Geltiaid a llwythau Almaenaidd.

Talaith Gallia Belgica yn yr Ymerodraeth Rufeinig
Gorchfygwyd y Belgae gan Iŵl Cesar yn ystod ei ryfeloedd yng Ngâl. Yn 27 CC rhannodd yr ymerawdwr Augustus y tiriogaethau i'r gogledd o'r Alpau yn dair talaith: Gallia Aquitania, Gallia Lugdunensis, a Gallia Belgica.

Yn 17 CC gorchfygwyd rhaglaw y dalaith, Marcus Lollius, gan y Sugambres a chipiwyd eryr y bumed lleng Alaudae. Gyrrodd Augustus Tiberius a Drusus i Germania, ac wedi iddynt orchfygu'r llwythau Almaenaidd crewyd dwy dalaith filitaraidd ar lan orllewinol Afon Rhein i amddiffyn Gallia Belgica. Daeth y rhain yn daleithiau Germania Inferior a Germania Superior. Enillodd talaith Gallia Belgica diriogaeth oddi wrth Gallia Lugdunensis, a daeth Rheims yn brifddinas.

Rhwng 268 a 278 torrodd y llwythi Almaenaidd dros y ffin i ysbeilio Gâl, ond yn 278 llwyddodd yr ymerawdwr Probus i ail-sefydlu'r ffin. Erbyn y 5g nid oedd Gallia Belgica dan lywodraeth Rhufain, a daeth yn rhan o deyrnas y Merofingiaid. Yn yr 8g, y dalaith hon oedd calon ymerodraeth Siarlymaen.


|  **Taleithiau'r Ymerodraeth Rufeinig tua 120 OC** |  |
| --- | --- |
| Achaea | Aegyptus | Affrica | Alpes Cottiae | Alpes Maritimae | Alpes Poenninae | Arabia Petraea | Armenia Inferior | Asia | Assyria | Bithynia | Britannia | Cappadocia | Cilicia | Commagene | Corsica et Sardinia | Creta et Cyrenaica | Cyprus | Dacia | Dalmatia | Epirus | Galatia | Gallia Aquitania | Gallia Belgica | Gallia Lugdunensis | Gallia Narbonensis | Germania Inferior | Germania Superior | Hispania Baetica | Hispania Lusitania | Hispania Tarraconensis | Italia | Iudaea | Lycaonia | Lycia | Macedonia | Mauretania Caesariensis | Mauretania Tingitana | Moesia | Noricum | Numidia | Osroene | Pannonia | Pamphylia | Pisidia | Pontus | Raetia | Sicilia | Sophene | Syria | Thracia |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Josef Mach yw ***Florián*** a gyhoeddwyd yn 1961. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Florián*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Karel Matěj Čapek-Chod yn Tsiecoslofacia. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Karel Feix a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ludvík Podéšť. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rudolf Hrušínský, Jiřina Bohdalová, Vlastimil Brodský, Jiří Sovák, Vlastimil Bedrna, Květa Fialová, Valentina Thielová, Růžena Merunková, Jana Hlaváčová, Petr Kostka, Karel Höger, Eman Fiala, Josef Bek, Giorgos Skalenakis, Jiřina Petrovická, Josef Hlinomaz, Karel Effa, Lubomír Lipský, Bohuš Záhorský, Václav Lohniský, Alois Dvorský, Antonín Šůra, Zdeněk Braunschläger, Darek Vostřel, Vladimír Hrubý, Ivan Foustka, Jaroslav Mareš, Jaroslav Štercl, Jiří Hrzán, Jiří Zahajský, Jiří Šašek, Josef Šulc, Martin Růžek, Miroslav Homola, Oleg Reif, Karel Pavlík, Jarmila Navrátilová, Hana Bažantová, Ivo Gübel, Václav Bouška, Milena Kladrubská, Josef Ferdinand Příhoda, Božena Obrová, Ivo Vrzal-Wiegand, Jindřich Narenta, Antonín Soukup, Vítězslav Černý, Oskar Hák, Milada Horutová, Gabriela Bártlová-Buddeusová, Ilona Kubásková a Lubomír Bryg. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1961. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Breakfast at Tiffany's* sy’n glasur o ffilm, yn gomedi rhamantus gan Blake Edwards ac yn addasiad o lyfr o’r un enw. 
Josef Hanuš oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Miroslav Hájek sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Josef Mach ar 25 Chwefror 1909 yn Prostějov a bu farw yn Prag ar 20 Rhagfyr 1999.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Josef Mach nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilmiau Cymraeg oedd **Gareth Wynn Jones** (1937 – Awst 2007). Roedd ei gwmni teledu Ffilmiau'r Tŷ Gwyn yn gyfrifol am gyfresi cynnar S4C fel *Barbarossa*, *Cysgodion Gdansk* a *Lleifior*. Bu'n gyfrifol am gynyrchiadau o addasiadau dramâu Saunders Lewis fel *Sigarét* a *Brâd*.

Gyrfa
-----

Ganwyd ef ym mhentref Deiniolen yn 1937, ac yn ystod ei yrfa hir yn y cyfryngau gweithiodd gyda BBC Cymru a HTV cyn sefydlu ei gwmni ffilmiau annibynnol Ffilmiau’r Tŷ Gwyn, yn Llanllyfni, Gwynedd. Yn ystod ei gyfnod gyda'r BBC, bu'n cynorthwyo gyda sefydlu'r gyfres materion cyfoes *Wales Today* yn cydweithio'n agos gyda Vincent Kane.

Rhwng 1971 a 1973 bu'n cynorthwyo i sefydlu Singapore Broadcasting, ac yn cydweithio gyda llywodraeth Singapôr a staff y Llysgenhadaeth Brydeinig yno i sicrhau darlledu o safon. Tra yn HTV, bu Gareth yn gweithio ar sawl cynhyrchiad nodedig gan gynnwys y rhaglen arobryn am Frank Letch, fu'n rhan o'r gyfres *Bywyd* a *Lloyd George* gyda Ian Holm a *Curious Journey* gyda Kenneth Griffith.

Rhwng 1978 a 1981, Gareth oedd Cadeirydd Bwrdd Ffilmiau Cymraeg, fu'n cynhyrchu amrywiaeth o ffilmiau gan gynnwys *Teisennau Mair*, a enillodd wobr y Ffilm Orau yn yr Ŵyl Ffilm Geltaidd ym 1980. O 1982 hyd ei ymddeoliad ym 1997, cyfarwyddodd sawl cyfres nodedig i S4C gan gynnwys *Cysgodion Gdansk* (1987), *Barbarossa* (1989), a dwy gyfres o *Lleifior*.

Bywyd personol
--------------

Roedd Gareth yn briod ac Enid ac roedd ganddynt bedwar o blant. Roedd hefyd yn gogydd o safon, yn arbenigwr o winoedd ac yn deithiwr brwd. Bu farw ym mis Awst 2007.

Dolenni allanol
---------------

* Gyrfa ar wefan y BFI Archifwyd 2009-05-23 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Gareth Wynn Jones made a life in film.*   (en) , Western Mail, 18 Awst 2007.  Cyrchwyd ar 5 Mawrth 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 4954155566486513380004

 |
Canwr a chyfansoddwr Cymraeg o Lansannan yw **Gildas**. Ei enw iawn yw Arwel Lloyd Owen.

Gyrfa
-----

Yn brif gitarydd yr Al Lewis Band mae Arwel wedi dangos ei fod yn meddu hefyd ar y talent i berfformio fel artist unigol.

Yn wreiddiol o Lansannan, astudiodd Arwel Hanes yn y Brifysgol cyn troi ei olygon at Gerddoriaeth. Ei gefndir hanesyddol wnaeth roi'r ysbrydoliaeth iddo ddewis yr enw 'Gildas', er cof am y Mynach Cymreig o'r un enw fu'n pererindota trwy Gymru yn y 6g ac yn cofnodi digwyddiadau'r dydd yn ei weithiau.

Rhyddhaodd ei albwm gyntaf, *Nos Da* ar label Sbrigyn Ymborth yn 2010 a chafodd cryn ganmoliaeth gan y beirniaid:

"O'm safbwynt i, roedd *Nos Da* yn un o albyms Cymraeg gorau 2010, os nad y gorau ohonyn nhw..." (Owain Schiavone)

Mae Gildas yn defnyddio dulliau anghyffredin i greu sain unigryw fel 'delays' annisgwyl, tiwnio gwahanol i'r arfer a chyfuno'r electroneg gyda'r gwerin. Disgrifir ei ganeuon fel hwiangerddi modern ac mae wedi enwi Chet Atkins, Doc Watson ac eraill ymhlith ei ddylanwadau cerddorol.

Disgyddiaeth
------------

* *Nos Da* (2010) (Sbrigyn Ymborth)
* *Sgwennu Stori* (2013) (Sbrigyn Ymborth)
* *Paid â Deud* (2015)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Adolygiad Ar Gof a Chadw, Al Lewis Band'. Golwg 360 (16 Mai 2011).

Dolenni allanol
---------------

* Proffil Gildas gan BBC Cymru
SffêrIsobiwtanChwith: sffêr, gyda'i gyfaint wedi'i roi ar ffurf y fformiwla *V* = 4/3 π *r*3.  
Dde: y cyfansoddyn isobiwtan, a'i fformiwla cemegol:
(CH3)3CH.
Yn y byd gwyddonol, dull o gyfrifo a chyfleu gwybodaeth (yn aml drwy nodiant mathemategol) yw **fformiwla** e.e. fformiwla cemegol. Mae'n enw benywaidd; y lluosog yw **fformiwlâu**. "Ffurf bychan" (Lladin: *fōrma +‎ -ulus.*) yw tarddiad y gair a thrwy ddefnyddio symbolau, neu nodiant fathemategol, mae'r fformiwla yn ddull, neu'n iaith, llawer mwy cynnil na phe ddefnyddid testun.

Er enghraifft, er mwyn canfod cyfaint sffêr, defnyddir calcwlws integrol neu geometreg a'i ddulliau disbyddu (*method of exhaustion*); ond, wedi gwneud hyn uwaith yn nhermau'r pararmdrau (e.e. y radiws), gellir disgrifio'r cyfaint mewn modd cynnil a ellir ei gymhwyso i ganfod cyfaint unrhyw sffêr, cyn belled a bod y radiws yn wybyddus:

{\displaystyle V={\frac {4}{3}}\pi r^{3}}.
Yma, y cyfaint yw *V* a'r radiws yw *r*, sef byrfoddau o *volume* a 'radiws', dull mwy cynnil na phe sgwennid y geiriau llawn. Mae'r dull yma o gywasgu ystyron i symbolau'n caniatau i fathemategwyr drin a thrafod fformiwlâu llawer mwy cymhleth yn gynt o lawer. Mae fformiwlâu mathemategol, felly, yn aml yn fynegiadau algebraidd caeedig ac/neu yn 
ddadansoddol.

Mewn cemeg fodern, mae fformiwla gemegol yn ffordd o fynegi gwybodaeth am gyfrannau atomau mewn cyfansoddyn cemegol penodol. Gwneir hyn drwy ddefnyddio llinell sengl o symbolau yr elfennau cemegol, rhifau, ac weithiau symbolau eraill, megis cromfachau, adio (+) a thynnu (-) neu **π** (pi). Er enghraifft,

**H2O**
yw'r fformiwla am ddŵr. Yma, mae'r dynodir fod gan y moleciwl ddwy atom o hydrogen (H) ac un atom o ocsigen (O). Enghraifft arall yw

**O−3**
sy'n dynodi un moleciwl o osôn, sef tair atom o ocsigen, gyda gwefr negatif.

Yn y cyd-destun ehangach, mwy cyffredinol, mae rhai fformiwlâu'n cynnig atebion i broblemau mwy ymarefrol, mwy real e.e.

**F** = *m***a**
yw'r mynegiant o ail ddeddf Newton, a gellir ei gymhwyso i ystod eang iawn o sefyllfaoedd gwahanol.

Gweler hefyd
------------

* Fformiwla cwadratig
* Fformiwla Un

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Smith, David E. (1958). *History of Mathematics*. New York: Dover Publications. ISBN 0-486-20430-8.
2. ↑  "Why do mathematicians use single letter variables?". *math.stackexchange.com*. 28 Chwefror 2011. Cyrchwyd 31 Chwefror 2013. Check date values in: `|accessdate=` (help)
3. ↑  "List of Mathematical formulas". *andlearning.org*. 24 Awst 2018.
Yn y gyfres manga ac anime *Naruto*, techneg rhith yw **Genjutsu** (幻術 Japaneg) sy'n cael ei ddefnyddio trwy chakra a seliau llaw fel ninjutsu. Yn wahanol i ninjutsu, mae genjutsu yn ymosod ar yr elfen meddyliol y dioddefwr yn lle yr elfen corfforol.

Itachi wrth ddefnyddio genjutsu, er mwyn troi mewn i frân

Effeithiau
----------

Mae genjutsu yn achosi'r dioddefwr i weld neu deimlo rhithiau tra'u bod o dan y fath dechneg. Er nad yw'r corff o dan drawma corfforol, mae'r techneg yn effeithio ar yr ymenydd, ac yna yn creu aflonyddwch y synhwyrau. Fel arfer, mi fydd corff y person o dan genjutsu wedi'i barlysu.
Er mwyn rhoi stop i'r genjutsu, mae rhaid cael aflonyddwch mewn llif chakra y dioddefwr. Fel arfer, mae angen i ninja arall aflonyddu'r chakra, ond gall bwystfil cynffonnog o fewn jinchuriki gwneud y fath peth hefyd.

### Sharingan

Y Sharingan yw dechneg llinell gwaed yr Uchiha, ac y mae'r fath dechneg yn galluog iawn o fewn genjutsu. Gyda cyswllt llygaid, gall y ddefnyddiwr genjutsu effeithio ar unigolyn yn hawdd.

Braich Danzo wedi'i orchuddio gyda sawl Sharingan Itachi Uchiha, brawd Sasuke Uchiha, yw ninja galluog iawn o fewn y dechneg genjutsu. Yn y gorffennol, llwyddodd Itachi defnyddio'r dechneg genjutsu y Tsukuyomi ar Kakashi Hatake, er bod Sharingan hefyd gyda Kakashi.

Yn ystod y brwydr yn erbyn Sasuke, defnyddiodd Danzo genjutsu mewn sawl ffordd gyda'r Sharingan yn gorchuddio'i fraich, gan gynnwys Izanagi.

### Rinnegan

Y Rinnegan yw'r dechneg llygaid cryfaf yn y gyfres, er nad oes llawer o wybodaeth amdano. Nodiad gwych y Rinnegan yw'r ffaith bod y defnyddiwr yn gallu defnyddio unrhyw dechneg y mae nhw'n dymuno.
Yn ystod yr arch Pein, defnyddiodd Pein genjutsu trwy'r synhwyr o gyffwrdd. Rhoddodd rhoden metal i fewn i gorff y dioddefwr a hefyd corff ei hun er mwyn rheoli'r llif chakra. Yn ôl Jirayia, yn syml, mae rhaid i'r unigolyn llifo'i chakra mewn i'r dioddefwr.
**Ghengis Khan** (Mongoleg: Чингис Хаан, Tsieineeg: 成吉思汗 pinyin: Chèngjísī Hán, Twrceg: Chengez Khan, Chinggis Khan, Chingis Khan), ganed fel **Temüjin**, (tua 1162 – 18 Awst 1227), oedd sylfaenydd Ymerodraeth y Mongol.

Ganed Temüjin i deulu uchelwrol ym Mongolia; roedd ei daid, Qabul Khan, eisoes wedi bygwth ffiniau Tsieina. Fodd bynnag, gwenwynwyd ei dad, Yesugei, gan y Tartariaid, a bu ei deulu fyw mewn tlodi am gyfnod. Cyn hir dechreuodd Temüjin ddangos gallu mewn brwydr a chasglu dilynwyr. Enillodd nifer o fuddugoliaethau ac yn 1206 cymerodd yr enw Ghengis Khan. Cyn hir roedd yn feistr ar Mongolia ac yn dechrau bygwth y gwledydd o’i hamgylch.

     Datblygiad a goresgyniad Ymerodraeth y Mongoliaid. 
Yn 1294, fe'i rhannwyd yn sawl brenhiniaeth:
     Y Lluoedd Aur
     Chagatai Khanate
     Ilkhanate
     Y frenhiniaeth Yuan (Khanate Fwyaf)

Yn y cyfnod yma, roedd Tsieina wedi ei rhannu yn bedair teyrnas. Ymosododd Ghengis Khan ar *Hsi-hsia* neu Xixia. Erbyn 1214 roedd wedi cyrraedd Beijing, a’r flwyddyn wedyn cipwyd y ddinas gan un o’i gadfridogion. Wedi hyn, dychwelodd i Mongolia, lle enillodd fuddugoliaethau pellach, gan ymestyn y ffin hyd at y teyrnasoedd Islamaidd yn y gorllewin. Erbyn 1223 roedd wedi gorchfygu teyrnas Jwarizm.

Bu farw Genghis Khan yn Awst 1227 tra’n ymgyrchu yn erbyn Brenhinllin Jin a’r Xia Gorllewinol yn China. Nid oes sicrwydd am achos ei farwolaeth; dywed rhai iddo syrthio oddi ar gefn ei geffyl a marw o’i anafiadau. Gofynnodd am gael ei gladdu mewn bedd heb ei nodi, yn ôl arfer ei lwyth, a gwnaed hynny, rhywle ym Mongolia (ger mynydd sanctaidd Burkhan Khaldun, i'r gogledd o Ulan Bator, yn ôl un traddodiad).

Cafodd bedwar mab gyda'i wraig Borte:

* Jochi (1185–1227)
* Chagatai (—1241)
* Ogedei (—1241)
* Tolui (1190–1232)

Un o feibion Tolui oedd Kublai Khan, a ddaeth yn ymerawdwr cyntaf Brenhinllin Yuan yn Tsieina.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100172770
* LCCN: n82024842
* ISNI: 0000 0001 1810 1908
* GND: 118527576
* SELIBR: 49380
* SUDOC: 029332850
* BNF: cb12098160c (data)
* BIBSYS: 90269160
* NLA: 35118014
* NDL: 00625007
* NKC: jn20010525146
* BNE: XX945965
* CiNii: DA12786413

 |
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys mannog** (enw gwyddonol: *Plagiochila punctata*; enw Saesneg: *spotty featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Dueglys mannog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Mae **Glan-traeth**, ger Cwningar Niwbwrch ac Ynys Llanddwyn i'r de o Niwbwrch ar arfordir deheuol Ynys Môn, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 24 Tachwedd 1989 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 14 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol