**Tetovo** (Macedoneg:*Тетово*, IPA: ynganiad: [[tɛtɔvɔ]], Albaneg: *Tetovë/Tetova*; Twrceg: *Kalkandelen*) - dinas yng ngogledd orllewin Gogledd Macedonia sydd wrth droed mynyddoedd y Šar a'r afon Pena yn llifo drwyddi. Mae bwrdeisdref Tetovo yn 1080km2 ac ar uchder o 468m uwchben lefel y môr. Ei phoblogaeth yw 52,915. Dinas Tetovo yw sedd Bwrdeisdref tetovo. Mae prifddinas Macedonia, Skopje 86 km i'r dwyrain, Prishtina a phrifddinas Cosofo 63 km i'r gogledd o bellter o'r ddinas. Tetovo yw prifddinas answyddogol yr ardal Albaneg ym Macedonia sy'n ymestyn fel arch ar hyd ochr orllewinnol y wladwriaeth o gyffiniau'r prifddinas, Skopje i lyn Ohrid.. Mae'n gartref i'r Blaid Genedlaethol Ddemocrataidd, plaid genedlaetholaidd Albanaidd.

Etymoleg
--------

Yn ôl y chwedl Slafeg, golyga Tetovo "Lle Tetoo". Arwr chwedlonol oedd Tetoo a waredodd y dref o nadroedd.

Etymoleg arall i'r enw yw ei fod yn tarddu o'r gair Slafeg "hteti" sy'n golygu eisiau. O'r herwydd, mae'r enw Tetovo yn dod o hyd i fod yn heibio Htetovo neu "lle rydym ni eisiau byw". Roedd yr / h / cychwynnol yn cael ei golli yn rheolaidd yn Macedoneg. Mae'r amrywiant Albaneg yn addasiad uniongyrchol o'r enw Slafeg (gweler -ovo / -evo).

Dywedir hefyd fod y gair yn dod o'r Albaneg *tet* (wyth) ac *ov* (brwydr) wedi i'r trigolion Albanaidd gipio'r dref mewn wyth brwydr yn 1435.

Enw'r ddinas yn y Twrceg yw Kalkandelen.

Demograffeg
-----------

Mae gan Tetovo boblogaeth o 52,915 (Cyfrifiad: 2002). Maent yn byw mewn 12,920 preswylfa gyda 4 peson ar gyfartaledd mewn preswylfa. 
**Ethnigrwydd**

* 28,897 (neu 54.61%) yn Albaniaid
* 18,555 (35.07%) yn Macedoniaid Slaf
* 2,352 (4.44%) yn Roma
* 1,878 (3,55%) yn Twrciaid brodorol
* 587 (1,12%) yn Serbiaid
* 156 (0.29%) yn Bosnaciaid Slaf
* 490 (0.92%) o genedligrwydd arall.

**Mamiaith**

* 29,363 (55.49%) Albaneg
* 18,980 (35.89%) Macedoneg
* 2,078 (3.93%) Twrceg
* 1,600 (3.02%) Romani
* 378 (0.71%) Serbeg
* 516 (0.96%) yn siarad mamiaith arall.

**Crefydd**

* 33,509 (63.33%) Islam
* 18,676 (35.29%) yr Eglwys Uniongred Gristnogol
* 76 (0.14%) Eglwys Gatholig
* 654 (1.24&%) yn dilyn crefydd neu fyd-olwg arall.

Hanes
-----

### Hanes Cynnar

Gellir dod o hyd i olion cyntaf anheddiad dynol yn y ddinas o'r hynafiaeth. Ei enw yn ystod y cyfnod Rhufeinig oedd *Euneum* o fen talaith Illyricum. Canfuwyd cerflun hynaf y rhanbarth yn Tetovo yn 1933, sef efydd 9 cm o hyd a 4 cm o led o'r 6g CC. Dyma'r canfyddiad archeolegol hynaf yn y rhanbarth. Mae bellach yn amgueddfa ddinas.

### Ymerodraeth Otomanaidd

Tetovo 1913
Concrwyd y dref gan Ymerodraeth Otomoanaidd ar ddiwedd 15g wedi marwolaeth yr arweinydd Albanaidd, Skanderbeg. Galwyd y drefn yn Kalkandelen gan y Twrciaid. Nodwyd ganddynt fod y dref yn y 15g yn cynnwys masnachwyr a chreffrwyr ac wedi tyfu ers y goncwest. Yn 1470, ysgrifennodd teithiwr Twrcaidd fod Tetovo yn dechrau edrych fel dinas. Cyfeirir at Tetovo fel "dinas" ar y tro cyntaf yn 1689.. Yn ystod y cyfnod Otomanaidd sefydlwyd canolfannau diwylliannol pwysig, gan gynnwys llyfrgell Arabati-Tekke o'r 18g a'r 19g, *Hammam* (baddon Twrcaidd) a'r Mosg Liwgar.. Yn ystod teyrnasiaid yr Otomaniaid roedd Tetovo yn rhan o Vilayet (talaith) Cosofo.

Chwraeodd Tetovo ei rhan yn nhwf yr ymdeimlad genedlaethol a welwyd yn y Balcan trwy gydol y 19g. Yn 1844 cafwyd gwrthryfel Albaniaid erbyn gor-ganoli a threthi uchel yr Ymerodraeth Otomanaidd. Ar ôl y gorchfygiad y gwrthryfel, carcharwyd llawer o ddinasyddion Albaneg Tetovo neu eu halltudio i Asia Leiaf.

### Ers y Rhyfel Mawr

Gyda cwymp yr Ymerodraeth Otomanaidd cipiwyd y ddinas gan yr Albaniad, Hassan Prishtina, ond bu ymgiprys rhwng yr Albaniaid, Serbiaid a Bwlgariaid am y ddinas (a Macedonia). Erbyn diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf daeth Macedonia yn rhan o wladwriaeth newydd Iwgoslafia. Daeth y ddinas yn rhan o Banovina (talaith) Vardar o 1929 i 1941.

Pwyllgor Genedlaethol Albania yn cwrdd yn ninas Tetovo, 1944 (canol chwith, Xhem Hasa a canol dde, Mefail Shehu) Yn 1941 meddiannwyd Iwgoslafia gan bwerau'r Echel (Axis) a daeth Tetovo o dan reolaeth *Albania Fawr* a sefydlwyd o dan caniatâd Mussolini gyda'r *Balli Kombëtar* yn rheoli gyda chefnogaeth milwrol ac ariannol Ffasgwyr yr Eidal a Natsiaid yr Almaen. Codwyd baner Albania, daeth y *Franc* Albanaidd yn arian swyddogol ac Albaneg oedd iaith swyddogol y weinyddiaeth ac addysg. Gyda'r rhod yn troi yn y Rhyfel, sefydlwyd Plaid Gomiwnyddol Macedonia gan y Serbiaid ar 19 Mawrth 1943 yn Tetovo ond roedd Plaid Gomiwnyddol Albania eisoes wedi ei sefydlu yn y dref. Er gwaethaf buddugoliaeth y Cadfridog Tito a Chomiwnyddion Iwglosalfia yn y rhyfel, roedd cefnogwyr y Balli Kombëtar yn parhau yn y ddinas a parhawyd i ymladd nes 1948.

Er i tai a ffyrdd cael eu codi yn ystod y cyfnod Comiwnyddol, gwelwyd gwrthdaro cyson rhwng Albaniaid yn Tetovo a'r awdurdodau Slaf Comiwnyddol. Yn 1968 mynnodd Albaniaid Tetovo bod ardaloedd Albaniaid Gweriniaeth Sosialaidd Macedonia yn cael eu hatodi i Cosofo a'u cyd-drefnu ar y cyd fel seithfed weriniaeth Iwgoslafia.. Gwrthododd yr awdurdodau hyn ond yn ei le, cytunwyd i awdurdodi'r gwaith o adolygu meysydd llafur a gwerslyfrau er mwyn rhwystro'r hyn a elwir yn "Treiddiad tueddiadau Albanaidd cenedlaetholaidd, iredentaidd a gwrth-chwyldroadol drwy llyfrau testun print a llenyddiaeth." Yn 1974, cadarnhaoedd y cyfansoddiad ffederal a lleihawyd y tensiwn.

Delweddau
---------

* Afon Pena.Afon Pena.
* 'Y Mosg Liwgar'.'Y Mosg Liwgar'.
* Ger y Mosg Liwgar.Ger y Mosg Liwgar.
* Yr Arabati Baba tekke.Yr *Arabati Baba tekke*.
* Eglwys Seintiau Cyril a Methodus.Eglwys Seintiau Cyril a Methodus.
* Sgifa Popova Šapka.Sgifa Popova Šapka.

Nodyn:Message galerie

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  2002 Census results
2. 1 2  Cook, Bernard A. (2001). *Europe since 1945: an encyclopedia*. Taylor & Francis. tt. 814–. ISBN 9780815340584.
3. ↑  Trankova, Dimana (2011). "Tito, Teto and Some Troubled Tourism Await You in Tetovo, Macedonia". Balkan Traveller. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-10-02. Cyrchwyd 2018-03-21.
4. 1 2  Nodyn:Internetquelle
5. ↑  "*Menada e Tetovës*". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2010-11-05. Cyrchwyd 2018-03-21.
6. ↑  (Saesneg) Site de la municipalité - Histoire Archifwyd 2011-09-05 yn y Peiriant Wayback.
7. ↑  Vështrimi historik Archifwyd 2012-01-13 yn y Peiriant Wayback. in: tetova.gov.mk (albanisch, englisch und mazedonisch), zuletzt abgerufen am 8. Februar 2012
8. ↑  Miranda Vickers (2008), "Vazhdimi i shpërbërjes së Perandorisë Osmane" (yn Saesneg), *Shqiptarët - Një histori moderne [The Albanians - A Modern History]*, Xhevdet Shehu (trans.), Bota Shqiptare, pp. 48, ISBN 978-99956-11-68-2
9. ↑  Ramet, Sabrina P. (1997). *Whose Democracy?: Nationalism, Religion, and the Doctrine of Collective Rights in Post-1989 Eastern Europe*. 4720 Boston Way, Lanham, Maryland 20706: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. t. 78. ISBN 0 8476 8324 9. Cyrchwyd 2014-09-13.CS1 maint: location (link)