Actor ffilm a sinematograffydd o Alaska oedd **Ray Mala** (ganwyd **Ray Wise**; 27 Rhagfyr 1906 – 23 Medi 1952). Ymddangosodd mewn dros 25 o ffilmiau gan amlaf yn chwarae cymeriadau Inuit neu Hawäiaidd. Fe oedd seren gyntaf y sinema oedd yn Americanwr Brodorol, ac fe'i elwir yn "y Clark Gable Esgimoaidd".

Ganwyd Ray yn Candle ar ochr ogleddol Gorynys Seward, Alaska, yn fab i fasnachwr Iddewig o Rwsia o'r enw Bill Wise, a mam Inupiaq o'r enw Casina Armstrong. Cafodd blentyndod anodd: priododd Casina berchennog pwb o Sweden, a gadawodd ei mab gyda'i mam, Nancy Armstrong. Cafodd ei fwlio gan blant eraill oherwydd ei dras gymysg, ond cryfhaodd gymeriad Ray o ganlyniad i hyn. Dysgodd Ray sut i hela gan ddefnyddio bwa a saeth, a gwaywffon, ac roedd yn ddisgybl astud yn yr ysgol leol. Pan oedd yn 14 oed, a nifer o'i deulu wedi eu lladd gan y pandemig ffliw, aeth Ray i Nome i weithio fel llafurwr. Canfuwyd Mala yn ei arddegau gan y fforiwr Frank Kleinschmidt i weithio camera wrth ffilmio yn yr Arctig. Oherwydd yr oedd yn frodor roedd Mala'n medru defnyddio'r camera mewn hinsawdd oer, a chafodd ei sgiliau y tu ôl i'r camera eu sylwi yn Hollywood. Symudodd i Galiffornia i weithio fel dyn camera cynorthwyol i Fox Studios. Denodd sylw am fod yn olygus a chafodd ei ddewis i chwarae'r brif ran mewn ffilm ffug-ddogfen o'r enw *Igloo*, a ffilmiwyd yn Barrow, Alaska.

Mala oedd yr actor cyntaf nad oedd yn wyn i chwarae prif ran mewn ffilm Hollywood, yn *Eskimo* (1933). Roedd y prif actoresau oedd yn chwarae gyferbyn â Mala yn y ffilm o dras Tsieineaidd a Ffrengig, ac Hawäiaidd a Japaneaidd. *Eskimo* oedd y ffilm fawr gyntaf gan stiwdio a ffilmiwyd yn Alaska, ac roedd yn y ffilm gyntaf i ennill Wobr yr Academi am olygu ffilm. Enillodd y ffilm glod yng Ngogledd America ac yn Ewrop a daeth Mala yn eilun *matinée*. Roedd y mwyafrif o gymeriadau Mala yn Inuit neu Bolynesiaid, ond chwaraeodd hefyd Indiaid Cochion mewn ambell ffilm y Gorllewin Gwyllt, a hefyd amryw o gymeriadau eraill, gan gynnwys estron yn *Flash Gordon Conquers the Universe*. Actiodd Mala gyferbyn nifer o sêr Oes Aur Hollywood, a ffilmiodd nifer ohonynt yn ei waith fel sinematograffydd i Howard Hawks, Otto Preminger ac Alfred Hitchcock. Gweithiodd fel sinematograffydd ar *Shadow of a Doubt* (1943), un o ffilmiau Hitchcock. Bu farw Mala yn Hollywood yn 45 oed o gymhlethdodau o ganlyniad i afiechyd y galon, a waethygwyd gan ffilmio mewn jynglau Mecsico.

Ffilmyddiaeth
-------------

### Actor

* *Igloo* (1932)
* *Eskimo* neu *Mala the Magnificent* (1933)
* *The Last of the Pagans* (1935)
* *Robinson Crusoe of Clipper Island* (1936)
* *Union Pacific* (1939)
* *Flash Gordon Conquers the Universe* (1940)
* *The Girl from Alaska* (1942)
* *Red Snow* (1952)

### Sinematograffydd

* *How Death Was Cheated in the Great Race to Nome* (1925). Adluniad gan Pathé News o'r rhediad serwm i Nome.
* *Les Misérables* (1952)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Top 10 Alaskans: Ray Mala. *TIME*. Adalwyd ar 29 Gorffennaf 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7  (Saesneg) Dunham, Mike (26 Mawrth 2011). Book recounts career of The 'Eskimo Clark Gable'. *Anchorage Daily News*. Adalwyd ar 29 Gorffennaf 2013.
3. 1 2 3  (Saesneg) Anderson, Ben (28 Mawrth 2011). New Ray Mala biography spurs statewide tribute. *Alaska Dispatch*. Adalwyd ar 29 Gorffennaf 2013.

Llyfryddiaeth
-------------

* Morgan, Lael.*Eskimo Star: From the Tundra to Tinseltown the Ray Mala Story* (Epicenter Press, 2011). ISBN 9781935347125

Dolenni allanol
---------------

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Ray Mala***

* (Saesneg) Ray Mala ar wefan Internet Movie Database


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 46497315
* LCCN: no2005064574

 |