**Mosg** **Ibn Uthman** ( Arabeg: مسجد ابن عثمان‎ *Jami Ibn 'Uthman* ) yw'r ail fosg mwyaf yn Ninas Gaza, Gwladwriaeth Palesteina.Caiff hefyd ei ystyried yn ail i Fosg Mawr Gaza o ran ymddangosiad corfforol a statws fel 'mosg dydd Gwener'. Wedi'i nodi am ei batrymau pensaernïol, sefydlwyd y mosg mewn tri cham gwahanol yn ystod cyfnod rheoli Burji Mamluk yn Gaza.

Lleoliad
--------

Lleolwyd Mosg Ibn Uthman ar Heol Suq ("Stryd y Bazaar") yn Chwarter Turukman yn ardal de-ddwyreiniol Shuja'iyya yn Ninas Gaza. Mae Marchnad fawr Shuja'iyya ar draws yr adeilad. Saif y mosg yn is na lefel y stryd. The large Shuja'iyya Market is located across the building. The mosque lies below street level.

Hanes
-----

Sefydlwyd y mosg gan Sheikh Ahmad ibn Muhammad ibn Uthman ibn Umar ibn Abdullah al-Nabulsi al-Maqdisi a roddodd ei enw i'r mosg. Yn enedigol o Nablus, symudodd i Gaza lle daeth yn adnabyddus yn lleol fel dyn sanctaidd. Yn 1402-03 bu farw Sheikh Ahmad ibn Uthman ym Mecca. Yn ôl traddodiad lleol, ef oedd *min al-salihin* ("y bobl gyfiawn.") Er nad oes arysgrifau yn y mosg sy'n sôn am Sheikh Ahmad ibn Uthman, mae ffynonellau llenyddol o oes Mamluk yn cadarnhau bod y mosg wedi'i enwi ar ei ôl.

Yn 1394-95 neilltuodd Emir Arzamak warged marchnad Shuja'iyya, pedair siop sy'n ffinio â Mosg Ibn Marwan a'i breswylfa yn Gaza i *waqf* ("gwaddol neu dreth crefyddol") a gyfranodd i gynnal mosg Ibn Uthman. Dyrannwyd refeniw arall o'r *waqf* hwn i fadrasa (" ysgol gyfraith Islamaidd "), *kuttab* ("ysgol elfennol bechgyn"), *sabil* ("ffynnon gyhoeddus") a'r ganolfan dosbarthu bara Arzamak a sefydlwyd ar yr un pryd.

Ni osodwyd cydrannau cychwynnol y mosg (gan gynnwys ei ffasâd gorllewinol â mynediad dwbl, yr ychydig ystafelloedd y tu ôl i'r ffasâd a'r meindwr) tan 1399-1400. Yn ôl un arysgrif yn y mosg, digwyddodd y cam adeiladu cyntaf hwn o dan adain yr Emir Aqbugha ibn al-Tulutumari. Fodd bynnag, oherwydd bod tymor Emir Aqbugha fel llywodraethwr Gaza wedi dod i ben cyn 1398, mae'n fwy tebygol bod gwaith adeiladu ar y mosg, neu ailadeiladu rhannau ohono, wedi cychwyn yn ystod ei dymor ond daeth i ben ar ôl ei ailbennu i Karak ym 1399. Mae ail arysgrif yn rhoi'r clod i Emir Azdamur, cadfridog Swltan Barquq, fel sylfaenydd y mosg ar 18 Ebrill 1398.

Cafodd y mosg naill ai ei ddymchwel neu ei ddinistrio i raddau helaeth cyn 1418 yn ôl arysgrif a osodwyd uwchben y *mihrab* yn y cwrt. Comisiynodd y Swltan Mu'ayyad Shaykh yr ail gam yn y broses o adeiladu'r mosg ar 13 Medi 1418. Adferwyd y mosg gwreiddiol a goruchwyliwyd y gwaith gan emir y Shaykh, sef Abu Bakr al-Yaghmuri, a gododd cwrt a portico a leolwyd o flaen wal y *Qibla*. Priodolir maint a ffurf bensaernïol bresennol yr adeilad i waith Shaykh. Goruchwyliodd Emir Alam al-Din Sanjar y cam adeiladu olaf yn 1430-31. Roedd ganddo'r portreadau gogleddol a deheuol yn ogystal â'r prif *mihrab* a'i gromen wedi'i adeiladu. Gwnaed atgyweiriadau eraill hefyd.

Yn ôl yr ysgolhaig a'r hanesydd Mwslimaidd al-Sakhawi, mae'r mosg hefyd yn feddrod un o lywodraethwyr byrhoedlog Gaza, sef Sa'd al-Din Yilkhuja al-Nasiri, a ddywedodd, "Fe'i claddwyd ym mosg Ibn Uthman, y tu allan i Gaza." Roedd Yilkhuja yn *emir* y Swltan Barquq ac yn ddiweddarach, Swltan Nasir al-Faraj, a ofynnodd am gael ei gladdu yn y mosg cyn iddo farw yn Gaza ym mis Awst 1446. Mae arysgrif dyddiedig 13 Chwefror 1450 yn coffáu archddyfarniad Sultan Jaqmaq sy'n dileu trethu halen wedi'i fewnforio yn Gaza wedi'i osod uwchben mynedfa'r mosg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sharon, 2009, p. 35
2. ↑  Jacobs, 1998, p. 455.
3. 1 2  Shahin, 2005, p. 437.
4. 1 2  Sadeq, Mu'en. Mosque of Shihab al-Din Ibn ‘Uthman Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.. Excerpt of Pilgrimage, Sciences and Sufism: Islamic Art in the West Bank and Gaza published by Museum With No Frontiers (MWNF). 2004.
5. 1 2 3 4  Sharon, 2009, p. 134
6. 1 2  Sharon, 2009, p. 141
7. ↑  Sharon, 2009, p. 136
8. ↑  Sharon, 2009, pp. 142 -143
9. ↑  Sharon, 2009, p. 140
10. ↑  Sharon, 2009, p. 139
11. ↑  Sharon, 2009, p. 155
12. ↑  Meyer, 1907, p. 150
13. ↑  Sharon, 2009, p. 165

Darllen pellach
---------------

* Jacobs, Daniel (1998). *Israel and the Palestinian territories*. Rough Guides. ISBN 978-1-85828-248-0.
* Meyer, Martin Abraham (1907). *History of the city of Gaza: from the earliest times to the present day*. Columbia University Press.
* Shahin, Mariam (2005). *Palestine: A Guide*. Interlink Books. ISBN 1-56656-557-X.
* Sharon, Moshe (2009). *Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae, G*. **4**. BRILL. ISBN 90-04-17085-5.

Dolenni allanol
---------------

* Mosg Shihab al-Din Ibn 'Uthman Archifwyd 2016-03-03 yn y Peiriant Wayback. Lluniau a chyfeiriad Mosg Ibn Uthman.