recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Plasdy hynafol ger pentref Llanrhos yn y Creuddyn, bwrdeistref sirol Conwy, yw **Bodysgallen** (hefyd **Bodysgallan** neu **Neuadd Bodysgallen**). Mae'r adeilad presennol, sy'n gofrestredig, yn dyddio o'r 17g yn bennaf gydag ychwanegiadau diweddarach, ond mae'r safle yn hŷn o lawer. Bu gorthwr ar y safle yn yr Oesoedd Canol. Heddiw mae Bodysgallen yn westy.

Yn ôl traddodiad, roedd gan Cadwallon Law-hir, brenin Gwynedd (442-517), lys yma yn y 5g, ond does dim modd profi hynny. Credai'r hynafiaethydd lleol y Parch. Robert Williams (1810-81) fod adfeilion plas Cadwallon i'w gweld yn y coed ar y bryn ger y plasdy, ond mae'n debyg mai adfeilion adeiladwaith canoloesol ydynt. Erbyn yr Oesoedd Canol ymddengys ei fod yn un o dri *gwely* (uned o dir etifeddol) a berthynai i deulu'r Gloddaeth. Trwy amryfusedd oherwydd tebygrwydd eu henwau, credai Thomas Pennant ac eraill mai plas Caswallon yn hytrach na Cadwallon oedd Bodysgallen (neu "Bod Caswallon").

Codwyd y prif adeilad presennol yn 1620 gan Robert Wynn, ac ychwanegwyd estyniad sylweddol yn un pen iddo yn y 19eg ganrif. Mae gan y plasdy erddi cynlluniedig ffurfiol o gyfnod Robert Wynn a ystyrir yn un o'r enghreifftiau gorau o erddi o'r math yn y wlad. Priododd Robert Wynn (Bodysgallen) Elen ferch Robert Wynn (o Blas Mawr) a thrwy hynny daeth Plas Mawr, Conwy, i feddiant y teulu.

Gerddi a pharcdir
-----------------

Lleolir Bodysgallen ar lethr orllewinol Bryn Pydew o fewn coedwig lydan-dail hill rhwng Llanrhos a Chyffordd Llandudno. Mae'r tir amgylchynnol, sy'n rhan o ystad Bodysgallen o hyd, yn gymsgedd o dir porfa a choedwigoedd naturiol sydd heb newid llawer ers yr Oesoedd Canol. Noda Richard Fenton yn 1810 fod Bodysgallen yn gorwedd mewn coedwigoedd o dyfiant hynafol ("*embosomed in woods of Noble growth, which are suffered to luxuriate their own way, without any fear of the axe*"). Mae'r gerddi presennol yn dyddio i 1678 ac yn waith Robert Wynn, mab Hugh Wynn. Gardd *parterre* yn arddull yr Iseldiroedd yw'r brif ardd, sy'n gorwedd yn isel rhwng waliau uchel. Dyma'r fath o ardd fu'n ffasiynol gan yr uchelwyr yng ngwledydd Prydain yn yr 17g. Ceir drysfa o wrychoedd cynlluniedig (*topiary maze*) yno heddiw ac i'r dwyrain ceir gardd rhosynnau ffurfiol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Robert Williams, *The History and Antiquities of the Town of Aberconwy and its Neighbourhood*, (Dinbych, 1835)
2. ↑  Robert Williams, *op. cit.*
3. ↑  Pennant, *Tours in Wales*
4. ↑  E. D. Rowlands, *Dyffryn Conwy a'r Creuddyn* (Lerpwl, 1947).

Darllen pellach
---------------

* C. Michael Hogan ac Amy Gregory, *History and architecture of Bodysgallen Hall, North Wales* (Lumina Technologies, 2006)

Oriel
-----

* Y plas, tua 1885Y plas, tua 1885
* Gardd parterre BodysgallenGardd *parterre* Bodysgallen
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Geometridae yn urdd y Lepidoptera yw **carpiog llwydaidd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **carpiogion llwydaidd**; yr enw Saesneg yw *Clouded August Thorn*, a'r enw gwyddonol yw *Ennomos quercaria*. O ran pryd a gwedd, mae'n eitha tebyg i'r Ennomos erosaria ond ychydig goleuach ei liw.

Mae i'w ganfod gan mwyaf yn ne Ewrop ond ceir cofnodion ohonon hefyd yng ngwledydd Prydain, er na ellir profi'r rhain yn gadarn, sef y naill yn y 19g a'r llall yn ne-ddwyrain Lloegr yn 1992. Mae'n bosib mai gwyfynod wedi'u mewnforio ac yna'u rhyddhau i'r gwyllt oedd y rhain yn hytrach nag enghreifftiau naturiol ohonynt.

Lled adenydd yr oedolyn ar ei anterth ydy 28–35 mm ac fe'i gwelir yn hedfan rhwng Mehefin a Medi.

Mae'r siani flewog yn hoff o fwyta dail y dderwen.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r carpiog llwydaidd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Gwefan Saesneg UK Moths
Mae **Bae Oxwich** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1958 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 406.78 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Carreg farch hynafol yn wal Eglwys y Santes Tudwen, Llandudwen, Llŷn
Carreg farch fodern
Cymorth i fynd ar gefn ceffyl neu ar ben cart yw **carreg farch** (hefyd: **carreg feirch**), a ddefnyddir gan amlaf gan bobl oedrannus, gwragedd a phlant. Fel mae'r enw yn ei awgrymu, carreg unigol neu ddau neu dri o gerrig oedd y deunydd traddodiadol ond ceir rhai pren yn ogystal, a heddiw mae rhai plastig yn cael eu defnyddio.

Yng ngwledydd Prydain ac Iwerddon roedd cerrig meirch i'w gweld yn gyffredin iawn hyd at y 18g y tu allan i eglwysi, tai fferm a thafarndai. Roedd hynny mewn oes lle nad oedd dewis gan y mwyafrif o deithwyr ond marchogaeth neu gerdded, hyd yn oed yn oes y Goets Fawr, yn enwedig yn ardaloedd gwledig Cymru lle roedd y ffyrdd yn anaddas i goetsus. Gyda datblygiad y rheilffyrdd ac oes y modur darfu am y garreg farch draddodiadol ond ceir rhai modern, o bren neu blastig, ar gyfer dysgwyr ac eraill mewn canolfannau marchogaeth..

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur Prifysgol Cymru*, Cyfrol I, d.g. 'carreg'.
Newyddiadurwraig a chyflwynydd yw **Bethan Rhys Roberts**.

Bywyd cynnar
------------

Cafodd ei geni ym Mangor.

Fe astudiodd Ffrangeg ac Eidaleg yn y brifysgol ac fe aeth ymlaen i astudio newyddiaduraeth print ac Ewropeaidd yng Nghaerdydd a Paris .

Gyrfa
-----

Fe ymunodd a'r BBC yn 1992, gan ohebu yn bennaf ar storïau tramor o'r dwyrain canol, Iwgoslafia a Swdan. Yn 1997 fe ddaeth hi'n ohebydd gwleidyddol i BBC Cymru a rhwng 2000 a 2006 roedd hi'n cyflwyno rhaglenni newyddion a gwleidyddol ar y BBC World Service a World TV.

Fe symudodd hi a'i theulu yn ôl i Gaerdydd yn 2006  pan ddechreuodd gyflwyno Good Morning Wales ar Radio Wales.

Roedd hi'n cyd-gyflwyno'r rhaglen wleidyddol wythnosol CF99 gyda Vaughan Roderick. Ers 2013 hi yw prif gyflwynydd rhaglen Newyddion ac **Y Sgwrs** - y rhaglen a ddisodlodd CF99.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Bethan Rhys Roberts (10 Rhagfyr 2013). Proffil Twitter Bethan Rhys Roberts. Twitter. Adalwyd ar 10 Rhagfyr 2013.
2. 1 2   BBC (10 Rhagfyr 2013). Good Morning Wales. BBC. Adalwyd ar 10 Rhagfyr 2013.
3. ↑   Bethan Rhys Roberts (10 Rhagfyr 2013). Proffil LinkedIn. LinkedIn. Adalwyd ar 10 Rhagfyr 2013.
4. ↑   S4C (10 Rhagfyr 2013). CF99. S4C. Adalwyd ar 10 Rhagfyr 2013.

Dolenni allanol
---------------

* Bethan Rhys Roberts ar Twitter
Mae **Bae Langland** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 18 Mawrth 1996 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 6.96 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Carreg Portland mewn chwarel ar Ynys Portland, Dorset
Mae **carreg Portland** yn galchfaen o'r cyfnod Jurasig sy'n cael ei gloddio ar Ynys Portland, Dorset, De-orllewin Lloegr. 

Mae'r chwareli wedi'u cyfansoddi o welyau o galchfaen llwyd-wyn wedi'u gwahanu gan welyau o gornfaen. 

Mae'r garreg yn cael ei hystyried yn un o gerrig adeiladu gorau Ynysoedd Prydain, ac mae'r adeiladau sydd wedi'u gwneud â hi yn cynnwys Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Phencadlys y Cenhedloedd Unedig yn Efrog Newydd. 

Llyfrgell Genedlaethol Cymru, un o'r adeiladau nodedig sydd wedi'u hadeiladu a charreg Portland

Adeiladau eraill a wnaed â charreg Portland
-------------------------------------------

* Adeiladau Parc Cathays, Caerdydd, gan gynnwys
	+ Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd
	+ Neuadd y Ddinas
	+ Llys y Goron Caerdydd
	+ Y Prif Adeilad, Prifysgol Caerdydd
	+ Adeilad Bute, Prifysgol Caerdydd
	+ Adeilad Morgannwg, Prifysgol Caerdydd
	+ Adeilad Redwood, Prifysgol Caerdydd
	+ Cofrestrfa Prifysgol Cymru
	+ Adeilad y Goron
	+ Y Deml Heddwch
	+ Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru
* Castell Rufus, Ynys Portland
* Adeilad Porthladd Lerpwl, Lerpwl, adeiladwyd 1907
* Eglwys Gadeiriol Sant Pawl, Llundain, adeiladwyd 1677
* Palas Buckingham, Llundain
* Palas San Steffan, Llundain
* Y Senotaff, Whitehall, Llundain
* 100 King Street, Manceinion, adeiladwyd 1935
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **carpiog mawr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **carpiogion mawr (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Large Thorn*, a'r enw gwyddonol yw *Ennomos autumnaria*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r carpiog mawr yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Beddrod **Bohemond I** yn Canosia di Puglia
Roedd **Bohemond I, Tywysog Antioch** neu **Bohemond** (c.1056 - 3 Mawrth, 1111) yn Groesgadwr a thywysog, fab hynaf Robert Guiscard, Dug Apulia a Chalabria. Cyn iddo ddod yn Dywysog Antioch roedd yn Dywysog Taranto.

Ei hanes
--------

Yn ystod y Groesgad Gyntaf, rhwng 1080 a 1085, ymladdai Bohemond â'i dad Robert Guiscard yn erbyn Alexius I Commenius, ymerodr Bysantaidd Caergystennin. Yn ddiweddarach cipiodd ddinas gyfoethog Antioch yn 1098.

Am gyfnod bu'r Croesgadwr enwog Tancred yn llywodraethwr Antioch (1101 - 1103; 1104 - 1112) ar ran Bohemond. Yn ystod cyfnod cyntaf Tancred yn Antioch roedd Bohemond yn garcharwr gan y Twrciaid.

Ar ôl cyfnod arall o ymladd yn erbyn Alexius cytunodd i ddal Antioch ar ei ran fel deiliad iddo, ond mewn effaith fe'i gadawyd yn rhydd i ddilyn ei drwydded ei hun yn y Lefant. Bu farw yn 1111.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 305068694
* LCCN: n80030588
* ISNI: 0000 0000 2149 4629
* GND: 118660993
* SUDOC: 084594667
* BNE: XX4876749

 |
Awdur a golygydd, a ffigwr blaenllaw yn y Blaid Ryddfrydol oedd **William John Parry**, neu **W.J. Parry**, (28 Medi 1842 – 1 Medi 1927), ef oedd prif sylfaenydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru.

Bywgraffiad
-----------

Ganed W.J. Parry ym Methesda, yn fab i John ac Elizabeth Parry. Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Llanrwst, ac wedyn bu'n gweithio mewn swyddfeydd ym Bangor a Chaernarfon. Yn dilyn ei briodas a Jane Roberts yn 1864 aeth i fusnes drosto'i hun fel cyfrifydd a deliwr mewn ffrwydron ar gyfer y chwareli.

Cymerai Parry ddiddordeb mawr yn hynt y chwarelwyr, a gwnaeth ei hun yn awdurdod ar agweddau economaidd y diwydiant llechi. Ef oedd prif ysgogydd sefydlu Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru yn 1874, ac apwyntiwyd ef yn Ysgrifennydd Cyffredinol i'r undeb. Yn ddiweddarach bu'n Llywydd yr undeb. Yn 1879 ymwelodd a'r Unol Daleithiau ar gais yr undeb i astudio'r diwydiant llechi yno. Ef oedd yn bennaf gyfrifol am negodi cytundeb i ddiweddu anghydfod 1896-7 yn Chwarel y Penrhyn. Erbyn y streic fawr yn 1900-1903 nid oedd ganddo gysylltiad ffurfiol a'r undeb, ond cefnogodd y gweithwyr gyda llythyrau i'r wasg ac erthyglau. Arweiniodd un o'r rhain i achos enllib gael ei ddwyn yn ei erbyn gan Barwn Penrhyn. Cynhaliwyd yr achos yn Llundain, a dyfarnwyd iawndal o £500 a chostau o rai miloedd o bunnau i Penrhyn. Roedd hyn yn bygwth torri Parry yn ariannol, ond gwnaed apêl ymhlith ei gefnogwyr, a chodwyd yr arian. Yn 1915 roedd yn asiant lleol i gwmni o Lundain oedd yn ceisio ail-agor Chwarel Pantdreiniog.

Ysgrifennodd nifer o lyfrau, yn cynnwys *Chwareli a chwarelwyr* (1897). Roedd yn un o sylfaenwyr *Y Werin* ac yn olygydd iddi am rai blynyddoedd. Bu hefyd yn gadeirydd Cyngor Sir Gaernarfon. Ymhlith ei gyfeillion oedd y gwleidydd radicalaidd Tom Ellis, Aelod Seneddol Rhyddfrydol Meirionnydd.

Llyfryddiaeth
-------------

* Williams, J. Roose *Quarryman's champion: the life and activities of William John Parry of Coetmor*. Gwasg Gee, 1978.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 83591456
* LCCN: no2009038801
* ISNI: 0000 0000 5606 8072
* GND: 1055647945
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Håkan Ersgård yw ***Ett Sommaräventyr*** a gyhoeddwyd yn 1965. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Ove Tjernberg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jan Johansson. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Bente Dessau. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1965. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Sound of Music* sef ffilm fiwsical rhamantus a leolir yn Awstria yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan Robert Wise. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd. 
Åke Dahlqvist oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Ingemar Ejve sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Håkan Ersgård ar 2 Mawrth 1934 ym Malmö Sankt Petri församling a bu farw ym Maria Magdalena församling ar 26 Ionawr 2017.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Håkan Ersgård nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 6 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 6 Gorffennaf 2016.
Ffilm gomedi am chwaraeon gan y cyfarwyddwr Shinobu Yaguchi yw ***Bechgyn Dwr*** a gyhoeddwyd yn 2001. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***ウォーターボーイズ''***c fFe'cynhyrchwyd gan Akifumi Takuma a Daisuke Sekiguchi yn Japan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Japaneg a hynny gan Shinobu Yaguchi. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kaori Manabe, Taiyo Sugiura, Aya Hirayama, Hiroshi Tamaki, Satoshi Tsumabuki, Kei Tani, Takatoshi Kaneko, Akifumi Miura, Koen Kondo, Tetta Sugimoto a Kōtarō Tanaka. Cafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Beautiful Mind* sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf 5,600 o ffilmiau Japaneg wedi gweld golau dydd. 
Golygwyd y ffilm gan Ryūji Miyajima sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Shinobu Yaguchi ar 30 Mai 1967 yn Isehara. Derbyniodd ei addysg yn Tokyo Zokei University.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Shinobu Yaguchi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
*Am bobl eraill o'r un enw, gweler William Jones.*
Hanesydd o Beddgelert oedd **William Jones** (1829 – 30 Ionawr 1903). Ei rhieni oedd Catrin Jones a John Jones.

Cefndir
-------

Prentisiwyd ef i deilwra yng Nghaernarfon ym 1841, ond ar wahan i gyfnod byr ym Mhorthmadog treuliodd ei fywyd mewn busnes yn Llangollen, a bu farw yna ar 30 Ionawr 1903. Rhannodd y wobr gydag Owen Wynne Jones (Glasynys) am draethawd ar hynafiaethau plwyf Beddgelert mewn eisteddfod yno ym 1860, a dyma'r traethawd hwn a deunyddiau eraill a gasglwyd ganddo a oedd yn sail i Bedd Gelert, 1899, gan DE Jenkins. Cyhoeddwyd ei draethawd ar ddaeareg Sir Gaernarfon, yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1862, a enillodd lawer o ganmoliaeth, yn Y Brython, 1862, 75-93, ac ailargraffwyd dan deitl *Llawlyfr ar Ddaeareg Sir Gaernarfon*, 1863.

Ffynonellau
-----------

* *Y Geninen*, 1910
* *Y Cymmrodor*, v et seq.
* D. E. Jenkins, *Bedd Gelert, its facts, fairies, and folk-lore* (Porthmadog 1899) (preface);
* *The Llangollen Advertiser*, 6 Chwefror 1903
* Cofrestr plwyf Llangollen

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "JONES, WILLIAM ('Bleddyn'; 1829? - 1903), hynafiaethwr, hanesydd lleol, daearegwr, a chasglwr llên gwerin | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2020-03-13.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Mae **Bodowyr** yn siambr gladdu gerllaw Brynsiencyn ar Ynys Môn sy'n dyddio o'r cyfnod Neolithig, tua 3000 C.C. i 2500 C.C.. Mae'n siambr gladdu weddol syml gyda chyntedd, yn un o bedair siambr gladdu o'r math yma ar yr ynys. Yn wreiddiol byddai carnedd dros y siambr, a chofnodir olion o garnedd mewn disgrifiadau cynnar, ond nid oes dim ohoni i'w gweld heddiw. Mae meini'r cyntedd hefyd wedi diflannu.

Siambr gladdu Bodowyr.
Gellir cyrraedd y safle wrth droi i'r dde yn syth ar ôl y troad wrth adael Brynsiencyn ar y briffordd A4080 i gyfeiriad Niwbwrch. Mae'r tro yma'n arwain heibio safle Caer Lêb, yna wedi mynd yn syth ymlaen yn y groesffordd nesaf mae'r siambr gladdu mewn cae ar y dde.

Llyfryddiaeth
-------------

* Frances Lynch, *Gwynedd*, A Guide to Ancient and Historic Wales (Llundain: HMSO, 1995)

  



| Bodowyr | **Siamberi Claddu ar Ynys Môn** | Sbiral triphlyg |
| --- | --- | --- |
| Barclodiad y Gawres |
Bodowyr |
Bryn Celli Ddu |
Bryn yr Hen Bobl |
Din Dryfol |
Llugwy |
Pant y Saer |
Presaddfed |
Trefignath |
Tŷ Newydd |
|  |
Mae **Ffordd Cwm Crymlyn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 26 Ebrill 1985 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.08 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Ffordd Rufeinig sy'n rhedeg mwy na 230 milltir (360 km) ar draws Lloegr yw **Ffordd y Ffosydd** (Saesneg: *Fosse Way*). Fe'i hadeiladwyd yn ystod y ganrif gyntaf a'r ail ganrif OC ac roedd yn cysylltu Isca Dumnoniorum (Caerwysg) yn y de-orllewin a Lindum Colonia (Lincoln) i'r gogledd-ddwyrain. Ar hyd y ffordd roedd yn cysylltu aneddiadau Rhufeinig pwysig Lindinis (Ilchester), Aquae Sulis (Caerfaddon), Corinium (Cirencester), a Ratae Corieltauvorum (Caerlŷr).

Mae llawer o rannau o Ffordd y Ffosydd yn dal i’w gweld yn y dirwedd, ac yn ffurfio rhannau o ffyrdd modern, neu fel arall yn nodi’r ffiniau rhwng plwyfi, ardaloedd neu siroedd, ond bellach dim ond ar droed y gellir cael mynediad i rannau eraill.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, s.v. fosse

Oriel
-----

* Ar hyd Ffordd y Ffosydd
* Lôn drol i'r de-orllewin o Ilchester, Gwlad yr HafLôn drol i'r de-orllewin o Ilchester, Gwlad yr Haf
* Heol syth i'r gogledd-ddwyrain o Cirencester, Swydd GaerloywHeol syth i'r gogledd-ddwyrain o Cirencester, Swydd Gaerloyw
* Lôn wledig unwaith eto i'r gorllewin o Malmesbury, WiltshireLôn wledig unwaith eto i'r gorllewin o Malmesbury, Wiltshire
* Y ffordd yn ymestyn i'r gogledd-ddwyrain yn Swydd WarwickY ffordd yn ymestyn i'r gogledd-ddwyrain yn Swydd Warwick
* I'r de-orllewin o LincolnI'r de-orllewin o Lincoln
Clwb pêl-droed o Llanfairpwll, Ynys Mon yw Clwb Pêl Droed Llanfair­pwllgwyngyll­gogery­chwyrn­drobwll­llan­tysilio­gogo­goch, sy'n cael ei alw yn gyffredin fel **Clwb Pêl Droed Llanfairpwll**.

Hanes
-----

Sefydlwyd y clwb yn 1899, dan yr enw "Llanfair Rovers" a chofrestrodd yng Nghynhrair Arfordir Gogledd Cymru. Erbyn hyn, mae'r clwb wedi ennill Cynghrair Undebol y Gogledd (y *Welsh Alliance*) yn 1987-88 ac eto yn 2000-01. Mae hefyd wedi cael ei gydnabod mai dyma'r clwb pêl-droed gyda'r enw hiraf yn y byd.

Erbyn hyn, mae gan y clwb lawer o dimau ieuenctid o oedrannau Dan-7 i Dan-18. Mae'r tim Dan-16 wedi ennill cwpan Gogledd Cymru unwaith dan arweiniaeth y rheolwr Martin Jones.

Ar ôl y tymor 2017-18, penderfynodd y clwb ailsefydlu a symud lawr 2 gynghrair i Gynghrair Ynys Môn - oherwydd iddynt fethu a chael chwaraewyr da, a hefyd oherwydd y broblem o fethu teithio i'r gemau di-gartref.

Cae Newydd
----------

Chwaraeodd yr clwb ar 'Y Gors' ers yr sefydliad - sef yn agos at yr gorsaf trên lleol. Yn 2008 symudodd yr tim i Maes Eilian, cae newydd spon hefo stand sydd hefo tua 40 sêt ynddo. Enw'r cae yw "Maes Eilian" sy'n cyfeirio at sant lleol a berfformiodd wyrthau munud olaf.

Chwaraewyr
----------

GK - Connor Hughes

GK - Spud Thomas

GK - Christopher Nightingale

DF - Sion Emlyn Davies

DF - Lee Morris

DF - Aaron Jon

DF - Ryan Evans

DF - Kian Williams

MF - Cai Evans

MF - Adam Thomas

MF - Danny Ross

MF - Carwyn Thompson

MF - Matthew Jones

FW - Shaun Morris

FW - Gethin Bamboo Williams

FW - Callum Jones

FW - Thomas Groves

FW - Jack Cameron Davies

FW - Steve Smith

SUB - Tom 'Ginge'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Official site of CPD Llanfairpwll FC
Mae **Waun Camddwr** yn gopa mynydd a geir yn y ddwy Aran rhwng y Bala a'r Trallwng; cyfeiriad grid SH847205. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 605metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 620 metr (2034 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Waun Fawr, Tyddewi** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 12 Mehefin 1984 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 15.54 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Sefydlwyd **C.P.D. Machynlleth** yn 1885. Mae wedi ei lleoli ym Machynlleth, Powys. Llysenw'r clwb yw'r *Maglonians*.

Mae'r clwb yn chwarae yng Ail Adran Cyngrair rhanbarth *Spar Canolbarth Cymru* (*Spar Mid-Wales District League*)  a'r tîm wrth-gefn (reserve) yng nghyngrair *Cambrian Tyres Division 2 Amateur football league*. Bu bron iddynt ddod i ben fel clwb yn 2005 oherwydd dyledion o oddeutu £1,000 a diffyg cefnogaeth dorfol i'r Clwb a llwyddiant chwarae y cae.

Hanes
-----

Sefydlwyd yn clwb yn 1885. Enillodd y clwb Cynghrair Spar Canolbarth Cymru dair tymor yn olynnol yn yr 1990au a Cwpan Her Canolbarth Cymru yn 1994.

Bu i'r clwb hefyd ennill Cwpan Amatur Cymru yn 1902 ac 1933.

Yn anffodus, C.P.D. Machynlleth sy'n gyfrifol am ddal teitl buddugoliaeth fwyaf erioed C.P.D. Tref Aberystwyth; 21-0 yn 1934.

Maes Chwarae
------------

Maent yn chwarae ar faes Cae Glas yn y dref.

Cit
---

* **Cartref** - crys glas a gwyn stripiog fertigol; trwsus glas; sannau glas
* **Oddi Cartref** - crys gwyn; trwsus glas; sannau glas

Dolenni
-------

* C.P.D. Machynlleth ar Twitter @MachynllethFC
* C.P.D. Machynlleth ar Facebook

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑
Rhwydwaith o afonydd a llynnoedd yn Norfolk a Suffolk, Dwyrain Lloegr, yw'r **Broads** neu **Llynnoedd Norfolk** (Saesneg: *The Broads* neu *Norfolk Broads*). Mae statws yr ardal yn cyfateb i statws Parc Cenedlaethol.

Mae'r ardal yn ymestyn ar draws arwynebedd 303 km², y rhan fwyaf ohono yn Norfolk, gyda dros 200 km o ddyfrffyrdd y gellir eu mordwyo. Mae saith afon a 63 o lynnoedd, y rhan fwyaf yn llai na 4 metr (13 tr) o ddyfnder.

Y Broads yn Nwyrain Lloegr
Am nifer o flynyddoedd roedd y llynnoedd yn cael eu hystyried yn nodweddion naturiol y dirwedd. Dim ond yn y 1960au y profodd Joyce Lambert eu bod wedi'u creu gan bobl: mewn gwirionedd cloddiadau mawn gorlifiedig oeddent. Yn yr Oesoedd Canol roedd y mynachlogydd lleol yn cloddio'r mawndiroedd fel busnes, gan werthu tanwydd i Norwich a Great Yarmouth. Cymerodd Eglwys Gadeiriol Norwich 320,000 tunnell o fawn y flwyddyn. Yna dechreuodd lefelau'r môr godi, a dechreuodd y pyllau orlifo. Er gwaethaf adeiladu pympiau gwynt a chloddiau, parhaodd y llifogydd. Y canlyniad oedd tirwedd nodweddiadol yr ardal a welir heddiw, gyda'i gwelyau cyrs, corsydd pori a choetir gwlyb.

Mae'r Broads wedi bod yn gyrchfan gwyliau cychod ers diwedd y 19g.

Mae'r Broads, er eu bod yn cael eu gweinyddu gan y Broads Authority, yn rhoi eu henw i ardal llywodraeth leol Broadland yn Norfolk, tra bod rhannau o'r Broads hefyd yn gorwedd o fewn ardaloedd llywodraeth eraill: Ardal Gogledd Norfolk, Ardal De Norfolk, Dinas Norwich a Bwrdeistref Great Yarmouth yn Norfolk, yn ogystal ag Ardal Dwyrain Suffolk.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Yr Atlas Cymraeg Newydd*
2. ↑  *Geiriadur yr Academi*, broad2 > the [Norfolk] Broads.
3. ↑  Joyce M. Lambert, *The Making of the Broads* (Llundain: Royal Geographical Society, 1960)
Mae **Bilha (בִּלְהָה** *"dibryder"*) yn fenyw a grybwyllir yn Llyfr Genesis. Mae Genesis 29:29  yn ei disgrifio fel morwyn Laban, a roddwyd i Rahel i fod yn forwyn ar adeg priodas Rahel â Jacob. Pan fethodd Rahel â chael plant, rhoddodd Bilha i Jacob fel gordderchwraig i esgor ar blant iddo. Rhoddodd Bilha enedigaeth i ddau fab, yr honnodd Rachel eu bod yn blant iddi hi ei hun o'r enw Dan a Naphtali.

Dywedir bod Jacob wedi cael o leiaf ddeuddeg mab gan bedair merch, ei wragedd, Lea a Rahel, a'i ordderchwragedd, Bilha a Silpa, a oedd, yn nhrefn eu genedigaeth, Reuben, Simeon, Lefi, Jwda, Dan, Naphtali, Gad, Asher, Issachar, Zebulun, Joseph, a Benjamin, a daeth pob un ohonynt yn benaethiaid eu grwpiau teulu eu hunain, a elwid yn ddiweddarach, yn Ddeuddeg Llwyth Israel. Mae'r Beibl hefyd yn nodi enw ferch iddo, Dina.

Yn Genesis 35:22 mae sôn am fab hynaf Jacob (oedd wedi newid ei enw i Israel erbyn hynny) yn cael perthynas rhywiol llosgach gyda Bilha. Oherwydd hyn rhoddwyd genedigaeth-fraint Ruben, y mab hynnaf i feibion Joseff.

Cyfeiriadau
-----------

Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

1. ↑  Mathetes (1864) Geiriadur Beiblaidd a Duwinyddol Cyf 1 Tud 925 adalwyd 18 Awst 2020
2. ↑  Genesis 29:29
3. ↑  Genesis 30:3-5
4. ↑  Genesis 35:25
5. ↑  1 Cronicl 2:1-2
6. ↑  Genesis 35:22
7. ↑  1 Cronicl 5:1

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 453145601906501320009
* GND: 1083286250

 |

Gweler hefyd
------------

Rhestr o fenywod y Beibl
Papur newydd cyntaf y Wladfa ym Mhatagonia oedd ***Y Brut*** (1868). Fe'i paratowyd yn fisol ac roedd gan rifyn 25 o dudalennau mewn llawysgrif. Byddai'r gwladfawyr yn talu amdano yn flynyddol trwy roi deuddeg tudalen o bapur ysgrifennu tuag at ei gynhyrchu ac roedd disgwyl i ddarllenwyr ei basio ymlaen i gymydog ar ôl deuddydd. Y golygydd oedd Richard Jones Berwyn, gŵr o Lyndyfrdwy a deithiodd i Batagonia ar y Mimosa ac a ddaeth yn amlwg ym mywyd cyhoeddus y Wladfa.

Ymddangosodd y rhifyn cyntaf o'r *Brut* yn Ionawr 1868 ac, yn ôl *Y Drafod* ym 1893, roedd yn cynnwys yr eitemau canlynol:

* Anerchiad y Golygydd.
* At y Gwladfawyr, gan Cadivor.
* Llythyr oddi wrth M.D.Jones.
* Sylwadau Gwladfaol Newydd, gan D. Williams.
* Cyfarchiad y Prwyad. L. Jones.
* Hanes pwyllgorau.
* Newyddion.
* Dal Morloi.

Llyfryddiaeth
-------------

* R. Bryn Williams, *Y Wladfa* 1965, tt.123-24.
* Walter Ariel Brooks, 'Welsh print culture in *y Wladfa*: The role of ethnic newspapers in Welsh Patagonia, 1868-1933' (Traethawd PhD Prifysgol Caerdydd, 2012) -
Gwleidydd Brasilaidd a chwyldroadwr Marcsaidd–Leninaidd oedd **Carlos Marighella** (5 Rhagfyr 1911 – 4 Tachwedd 1969) sydd yn nodedig am ei gyfraniadau at ddamcaniaeth rhyfela herwfilwrol.

Ganed yn Salvador, Bahia, yng nghyfnod Gweriniaeth Gyntaf Brasil. Mewnfudwr o'r Eidal oedd ei dad, a disgynnodd ei fam o gaethweision Affricanaidd. Astudiodd beirianneg yng Ngholeg Polytechnig Salvador, ond ni chyflawnai ei gwrs. Ymunodd â Phlaid Gomiwnyddol Brasil ym 1927, a chafodd ei garcharu yn sgil methiant y gwrthryfel comiwnyddol yn erbyn llywodraeth yr Arlywydd Getúlio Vargas ym 1935. Wedi iddo gael ei ryddhau ym 1937, symudodd Marighella i São Paulo.

Cafodd Marighella ei siomi gan agweddau ceidwadol y Blaid Gomiwnyddol yn y cyfnod hwn, a rhodd anogaeth i'w gyd-gomiwnyddion ysgogi'r chwyldro drwy frwydro yn erbyn y llywodraeth ar strydoedd y dinasoedd. Etholwyd i'r Gyngres Genedlaethol yn ddirprwy dros dalaith São Paulo ym 1946, ond bu'n rhaid iddo weithredu'n gudd yn sgil gwaharddiad y Blaid Gomiwnyddol ym 1947. Ym 1960 cafodd Marighella ac arweinwyr Plaid Gomiwnyddol Brasil eu gwahodd i La Habana, yn sgil buddugoliaeth Chwyldro Ciwba. Gwrthodwyd y gwahoddiad gan y rhai eraill, gan achosi rhwyg yn y blaid.

Dadleuodd Marighella bod damcaniaeth chwyldroadol Che Guevara ar drengi gan ei fod yn rhy ddigymell, a datblygodd felly ddamcaniaeth ei hun. Sefydlodd yr Ação Libertadora Nacional (ALN) ym 1968 ac ysgrifennodd *Minimanual do Guerrilheiro Urbano* (1969) fel llawlyfr i chwyldroadwyr herwfilwrol. Bu farw Marighella mewn cudd-ymosodiad gan yr heddlu yn São Paulo yn 57 oed.

Darllen pellach
---------------

* Emiliano José, *Carlos Marighella: O inimigo número um da ditadura militar* (São Paulo: Sol Chuva, 1997).
* Cristiane Nova a Jorge Nóvoa (goln), *Carlos Marighella: O homem por trás do mito* (São Paulo: Editora UNESP, 1999).
* Vladimir Sacchetta, Márcia Camargos, a Gilberto Maringoni (goln), *A imagem e o gesto: Fotobiografia de Carlos Marighella* (São Paulo: Fundação Perseu Abramo, 1999).
Mae **Beinn a'Chochuill** neu **Beinn a'Chochuill** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Etive i Glen Lochy yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN109328. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Un o ynysoedd Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw **Beinn na Faoghla** neu **Beinn nam Faoghla** (Saesneg: *Benbecula*). Saif rhwng Uibhist a Tuath, o'r gogledd. ac Uibhist a Deas, i'r de. Mae priffordd yr A865 yn ei chysylltu a'r ynysoedd hyn.

Lleoliad Beinn na Faoghla yn yr Alban
Tir isel yw'r ynys, gyda'r copa uchaf, Ruibheal, 124 medr uwch lefel y môr. Mae tua 10 km o'r gogledd i'r de. Prif bentref yr ynys yw Baile a Mhanaich (*Balivanich*); mae maes awyr bychan ychydig i'r gogledd-ddwyrain ar benrhyn An Tom. Ymhlith y pentrefi eraill mae Griminis, Cnoc a Monach, Torlum, Dun Gammhich, Uachdar a Gramsdal. Mae gan Lionacleit ysgol uwchradd (sydd hefyd yn ganolfan i’r gymuned) gyda llyfrgell, pwll nofio, caffi ac amgueddfa. Mae hefyd campws Coleg Castell Lews yn Lionacleit. Mae archfarchnad yn Creagorry.

Yn 1958, sefydlwyd canolfan filwrol ar Beinn na Faoghla, sydd wedi cael rhywfaint o effaith ar boblogaeth yr ynys. Erbyn hyn mae tua 1,300 o drigolion, gyda 56% yn siaradwyr Gaeleg yng ngyfrifiad 2001.

Cynhelir Gŵyl Eilean Dorcha ar yr ynys, yn denu bron 4,000 o bobl yn 2019.

Tirwedd nodweddiadol yr ynys
Loch Olabhat

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *Ainmean-Àite na h-Alba* Archifwyd 2022-05-03 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 16 Ebrill 2022
2. ↑  British Place Names; adalwyd 16 Ebrill 2022
3. ↑  Gwefan y Press & Journal
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg berlog fach**, sy'n enw bendywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion perlog bach**; yr enw Saesneg yw *Small Pearl-bordered Fritillary*, a'r enw gwyddonol yw *Boloria selene*. Mae'r glöyn hwn, sy'n hynod o debyg i'r fritheg berlog i'w ganfod ledled Ewrop ac Asia hyd at Corea; fe'i ceir hefyd yng Ngogledd America.

Yng ngwledydd Prydain mae i'w weld yn y gwledydd Celtaidd ac yn Ardal y Llynnoedd; mae'r niferoedd yn Lloegr, fodd bynnag, yn gostwng yn flynyddol.

Bwyd
----

Ei hoff fwyd yw mathau gwahanol o fioled, yn enwedig pan fo'n tyfu mewn llefydd damp. Fe'i ceir hefyd ar redyn, pan fo'n tyfu gerllaw fioled.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r fritheg berlog fach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Galeri
------

* Oedolyn: o'r topOedolyn: o'r top
* O'r ochrO'r ochr
* Yn cyplysuYn cyplysu
* 
* Darlun o lyfr gan John Curtis: British Entomology Cyfrol 5Darlun o lyfr gan John Curtis: British Entomology Cyfrol 5
* Britheg berlog fach  o'r topBritheg berlog fach o'r top
* Britheg berlog fach △ O'r ochr Britheg berlog fach △ O'r ochr

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Boloria selene***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Planhigyn blodeuol bychan yw **Blodyn y fagwyr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Brassicaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Erysimum cheiri* a'r enw Saesneg yw *Wallflower*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Blodyn y Fagwyr, Blodau Gorffennaf, Blodau Mamgu, Blodau'r Gwenyn, Blodyn Llaw, Fioled Felen Aeaf, Ffarwel Haf, Llawlys, Llysiau'r Fagwyr, Llysiau'r Llaw, Melyn y Gaeaf a Murwyll.

Mae'r dail ar ffurf 'roset' a chaiff y planhigyn ei flodeuo gan wenyn. Mae'n frodorol o Ewrop, and cyflwynwyd ef i laweer o wledydd eraill oherwydd ei fod yn flodyn cyffredin mewn gerddi erbyn heddiw. *Giroflée* a *ravenelle* yw ei enwau Ffrangeg, *Goldlack* mewn Almaeneg, *alhelí* yn Sbaeneg a *violacciocca* mewn Eidaleg.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  *Germplasm Resources Information Network (GRIN)* (*Agricultural Research Service* (ARS), *United States Department of Agriculture* (USDA))

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Blodyn y fagwyr***
Deiliad caeth i'r tir neu werinwr taeog yn y drefn ffiwdal yng Nghymru a Lloegr yr Oesoedd Canol oedd **bilain**. Fel rheol roedd y bilain yn ddeiliad i farchog neu arglwydd lleol ac yn rhwym i'w waith. Bu'r bilain yn derbyn tir yng nghaeau'r pentref ac yn amaethu ar y fferm neu'n llafurio yn y maenor. Benthycwyd yr enw o'r Saesneg Canol *vilein* neu'r Hen Ffrangeg *vilain*, a ddaw yn y bôn o'r gair Lladin am bentrefwr, *villanus*.

Math o gaethwasanaeth oedd bileiniaeth ar y dechrau, yn debyg i'r *gebur* (ffermwr) a'r *geneat* (gwas) yn y gyfraith Eingl-Sacsonaidd. Er nad oedd bileiniaid yn ddynion rhydd, nid rheng isaf y gymdeithas oeddynt: roedd eu statws yn uwch na'r bordariaid a'r cotÿwyr oedd yn berchen ar lai o dir, a'r caethweision oedd yn nodwedd o Loegr y Sacsoniaid. Y *villanus* oedd y dosbarth cymdeithasol mwyaf niferus yn Llyfr Dydd y Farn. Sefydlogodd haenau cymdeithas wrth i'r Normaniaid sefydlu'r drefn ffiwdal yn Lloegr, ac roedd y werin bobl yn fodlon gyda'i safle ar y cyfan oherwydd roeddent yn derbyn tir a gwaith am y tro cyntaf. Erbyn y 13g datblygodd sefyllfa'r bilain yn ffurf ar ddeiliadaeth gaeth: gwerinwr oedd yn rhwym i'w arglwydd yn gyfreithiol ac er anghenion economaidd.

Nid oedd y drefn ffiwdal a'i goblygiadau yn unffurf ar draws Lloegr. Ychydig o fileiniaid yn unig oedd yng Nghaint, yr hen Ddaenfro, y mwyafrif o'r gogledd ac mewn rhannau o'r gorllewin. Roedd bileiniaid ystadau'r Goron yn debygol o feddu ar freintiau ychwanegol. Wrth ddatblygu'r system gyfiawnder frenhinol, ni chynigid yr iawnderau newydd i'r bilain: nid oedd ganddo'r hawl i eistedd ar fainc y rheithgor nac ychwaith i gael defnyddio llysoedd y brenin. Er ei statws isel, roedd modd i'r bilain fwrw'r rhwymau ymaith: drwy brynu ei ryddid oddi ar ei arglwydd; drwy ddianc i dref am flwyddyn a diwrnod; neu drwy ymuno â'r urddau eglwysig, gyda chaniatâd ei arglwydd. Cafwyd un datblygiad cyfreithiol o fudd iddo: amddiffynodd y llysoedd hawl y bilain parthed y ddefod faenoraidd, felly ni allai'r arglwydd ei ddifeddiannu oni bai bod hynny yn gytûn â'r hen arferion lleol. Ynghynt roedd yn bosib i'r arglwydd bwrw'r bilain allan ar unrhyw adeg a heb reswm.

Daeth diwedd bileiniaeth yn y 15g o ganlyniad i newidiadau economaidd a chymdeithasol, yn enwedig yn sgil y Pla Du a thwf y trefi. Trodd y mwyafrif o fileiniaid yn hawlfeddianwyr (copiddeiliaid): dynion rhydd ac yn talu rhent.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   bilain. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 5 Rhagfyr 2016.
2. 1 2 3  J. P. Kenyon (gol.) *The Wordsworth Dictionary of British History* (Wordsworth, 1996), t. 351.
3. 1 2  J. A. Cannon. "villein" yn *The Oxford Companion to British History* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2002). Adalwyd ar Encyclopedia.com ar 5 Rhagfyr 2016.
4. 1 2  (Saesneg) feudal land tenure. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 5 Rhagfyr 2016.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg arian**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion arian**; yr enw Saesneg yw *Silver-washed Fritillary*, a'r enw gwyddonol yw *Argynnis paphia*.

Mae i'w ganfod yn Algeria, Ewrop, Asia cynnes a Japan.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r fritheg arian yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Galeri
------

* ♂
* △ ♂
* ♀
* △ ♀

* Ffilmiwyd yn 2009 ger Burgwald, Hesse, yr Almaen.
* Gwryw
* Benyw
* *Argynnis paphia* b. *valesina*
*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Argynnis paphia***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Ffilm ddrama sy'n cynnwys elfennau erotig gan y cyfarwyddwr David Hamilton yw ***Bilitis*** a gyhoeddwyd yn 1977. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Bilitis*** ac fe'i cynhyrchwyd gan David Hamilton a Sylvio Tabet yn yr Eidal a Ffrainc. Cafodd ei ffilmio yn château de Saint-Amé. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Catherine Breillat a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Francis Lai. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mathieu Carrière, Patti D'Arbanville, Bernard Giraudeau, Gilles Kohler, Irka Bochenko, Catherine Leprince, Germaine Delbat, Madeleine Damien a Mona Kristensen. Mae'r ffilm *Bilitis (ffilm o 1977)* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1977. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Star Wars Episode IV: A New Hope* sef ffilm wyddonias a sgriptiwyd gan y cyfarwyddwr ffilm George Lucas. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Bernard Daillencourt oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Henri Colpi sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm David Hamilton ar 15 Ebrill 1933 yn Llundain a bu farw ym Mharis ar 8 Rhagfyr 1935. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 12 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd David Hamilton nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bilitis |  | Ffraincyr Eidal | Ffrangeg | 1977-03-16 |
| *Laura* |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1979-01-01 |
| Premiers Désirs |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1984-01-01 |
| Tendres Cousines |  | FfraincGorllewin yr Almaen | Ffrangeg | 1980-01-01 |
| Un Été À Saint-Tropez |  | Ffrainc | Ffrangeg | 1983-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwlad lle'i gwnaed:. .
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. .. .. .. .. .. .. .

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 215171719
* LCCN: n82146959
* GND: 4145516-2
* BNF: cb16459636j (data)

 |
Cerflun o Gabriel Goodman ar Gofeb Cyfieithwyr y Beibl yn Llanelwy.
Deon Abaty San Steffan (Saesneg: *Dean of Westminster*), Llundain ac ail-sefydlydd Ysgol Rhuthun oedd **Gabriel Goodman** (6 Tachwedd 1528 – 17 Mehefin 1601). Roedd yn casau'r pabyddion yn ogystal a'r purwyr neu'r eithafwyr. Brwydrodd dros bobl Rhuthun gan geisio gostwng ychydig ar y trethi roedden nhw'n ei dalu. Cafodd ei gladdu yn Abaty San Steffan.

Ei fywyd cynnar
---------------

Ganwyd Gabriel Goodman yn Nantclwyd y Dre (Tŷ Nantclwyd), Rhuthun, Sir Ddinbych, yn ail fab i'r masnachwr cefnog Edward Goodman. Prin yw'r wybodaeth am ei flynyddoedd cynnar, ond awgryma bywgraffiad ohono o'r 19g y cafodd ei addysgu adref gan un o offeiriaid yr eglwys golegol a oedd wedi'u diddymu. Fodd bynnag awgryma'r ffaith iddo fynychu Prifysgol Rhydychen oddeutu 1543 ac yna Prifysgol Caergrawnt yn hwyrach (lle derbyniodd B.A.) ei fod wedi derbyn hyfforddiant gramadegol ffurfiol.

Cerflun o Goodman yn Eglwys Sant Pedr, Rhuthun.

Ei waith
--------

Bu'n Reithor ar nifer o eglwysi yn lloegr ac yn aelod o nifer o gyrff yn ystod ei oes, llawer ohony nhw'n gysylltiedig a theulu William Cecil (wedyn yr Arglwydd Burghley). Yn 1575, er enghraifft, fel aelod o'r uwch-gomisiwn, cynorthwyodd i gondemnio Peters a Turnwort, a losgwyd yn ddiweddarach am eu credo.

Bu hefyd yn gyfaill i William Morgan (esgob) ac yn gymorth gyda chyhoeddi beibl 1568.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  [ Gwefan y Llyfrgell Genedlaethol

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 5920150172722400180002
* LCCN: no2017097620
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |