recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Adeiladwyd rhwydwaith o ffyrdd yng Nghymru yn ystod y cyfnod pan oedd y wlad yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig.

Gellir meddwl am y caerau a ffyrdd Rhufeinig yng Nghymru fel bocs hirsgwar yn amgylchynu'r mynyddoedd. Roedd caer bwysig ymhob cornel. Yn y de-ddwyrain ceir caer *Isca Silurum* (Caerllion ar Wysg), ger Casnewydd heddiw. Hon oedd pencadlys y Rhufeiniaid yn y de. Yn y gogledd-ddwyrain dewiswyd safle ger aber Afon Dyfrdwy ar gyfer *Deva* (dinas Caer heddiw). Yn y ddwy gaer hyn sefydlwyd pencadlysoedd y llengoedd yng Nghymru, sef y Legio II Adiutrix yn Deva hyd 66 ac yna'r Legio XX Valeria Victrix, a'r Legio II Augusta yn Isca Silurum. Yn y gorllewin roedd caer Segontium (Caernarfon) yn y gogledd a chaer *Maridunum* (Caerfyrddin) yn y de. Rhwng y caerau yma roedd cyfres o gaerau llai.

Rhan o'r ffordd Rufeinig rhwng Caer a Segontiwm lle mae'n dringo o Gaerhun i gyfeiriad Bwlch-y-Ddeufaen ar ei ffordd i Segontiwm
Yn cysylltu'r caerau hyn a'i gilydd roedd cyfres o ffyrdd. Yn y gogledd roedd y ffordd yn cysylltu Caer a Segontium, oedd yn mynd heibio *Canovium* (Caerhun). Roedd Sarn Helen yn rhedeg o *Canovium* yn y gogledd i Gaerfyrddin, gyda fforch yn arwain i gaer Castell Nedd. Yn y de, roedd y ffordd yn cysylltu Caerllion a Chaerfyrddin. Ochr arall y sgwar oedd y ffordd yn cysylltu Caerllion a Chaer, oedd yn mynd trwy Viroconium, er fod y rhan fwyaf o'r ffordd yma tu allan i ororau Cymru.
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Ffrydlys y gors** (enw gwyddonol: *Pellia neesiana*; enw Saesneg: *Nees' pellia*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Pelliales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

Yn wahanol i *P. epiphylla*, mae Ffrydlys y gors (*P. neesiana*) yn cynnwys planhigion gwrywaidd a benywaidd ar wahân. Weithiau dim ond *thalli* o un rhyw a geir.

Tyf Ffrydlys y gors ar dir asidig mewn ffosydd, glaswelltir gwlyb, corsydd, coetir gwlyb ac ar lannau creigiog a glannau afonydd. Mae weithiau'n tyfu ar lwybrau o raean mewn coedwig.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

 *Safonwyd yr enw* **Ffrydlys y gors** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.
Cyfrol gan E. Olwen Jones yw ***Hiraeth am y Seren*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Gyhoeddiadau Sain. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Casgliad newydd ac amrywiol o garolau gan E. Olwen Jones, yn cynnwys trefniannau unsain, deusain, tri a phedwar llais. Cyfrol arbennig o addas a gyfer ysgolion uwchradd, unigolion a chorau o bob math.

Mae E. Olwen Jones yn enw cyfarwydd iawn ym myd cerddoriaeth yng Nghymru. Yn enedigol o Lerpwl, mae'n byw ym mhentref Talwrn, Ynys Môn, ers sawl blwyddyn bellach. Cyhoeddodd nifer fawr o lyfrau o ganeuon i blant a phobl ifanc ac mae ei threfniannau o ganeuon gwerin yn boblogaidd gan gorau o bob math ar hyd a lled Cymru. Bu'n athrawes mewn ysgolion yn Essex, Bangor a Môn cyn cael ei hapwyntio yn Bennaeth Adran Cerddoriaeth Coleg Normal, Bangor. A hithau wedi ymddeol, mae'n treulio llawer o'i hamser yn cyfansoddi ac yn trefnu cerddoriaeth a chyhoeddodd lyfr yn ddiweddar ar ganeuon y caethweision, *Caneuon y Caethwas* (Cyhoeddiadau Sain).

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 1 Awst 2017
**Iris de Freitas** (29 Hydref 1896 - 1989) oedd y fenyw gyntaf yn y Caribî i fod yn gyfreithwraig. Ganwyd yn Georgetown, Gaiana. Marchnatwr oedd ei thad, M. G. de Freitas, ac roedd ganddi o leiaf un brawd, sef Stanley. Aeth Iris i Brifysgol Toronto yng Nghanada ym Medi 1918, ond byr fu ei chyfnod yno a gadawodd ar 5 Rhagfyr 1918 er mwyn mynd i astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Cofrestrodd ym Mhrifysgol Aberystwyth yng ngwanwyn 1919. Bu'n byw yn Neuadd Alexandra, Aberystwyth, sef y neuadd breswyl gyntaf i fenywod yng Nghymru, a thrwy holl wledydd Prydain. Astudiodd fotaneg, Lladin a ieithoedd modern eraill, a'r gyfraith. Bu hefyd yn Gynrychiolydd y Myfyrwyr ar Gyngor y Coleg a hefyd yn Llywydd Adran y Merched ar y Cyngor. Graddiodd gyda Bagloriaeth yn y Celfyddydau yn 1922 a Bagloriaeth yn y Cyfreithiau yn 1927.

Iris de Freitas oedd y gyfreithwraig gyntaf yn Ynysoedd y Caribî, a'r fenyw gyntaf yno i erlyn mewn llys barn achos o lofruddiaeth.

Yn 2016 galwyd ystafell yn Llyfrgell Syr Hugh Owen ym Mhrifysgol Aberystwyth ar ei hôl.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Women and the Law* gan Joan Brathwaite pennod: *"Some Firsts for Women in the Law"*
2. ↑  aberrarebooks.wordpress.com; adalwyd 21 Tachwedd 2016.
3. 1 2  "'Wonderful Welsh Women - Iris de Freitas' Fideo Youtube a gynhyrchwyd gan fudiad Chwarae Teg". *Youtube*. 6 Ebrill 2019. Missing or empty `|url=` (help)
Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Ffrydlys cyffredin** (enw gwyddonol: *Pellia epiphylla*; enw Saesneg: *overleaf pellia*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Pelliales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Mae ganddo thali mawr, gwyrdd, canghennog. Ceir organau atgenhedlu benywaidd a gwrywaidd ar yr un thalws.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, yng Ngogledd America, Ewrop, Gogledd Affrica a rhannau o Asia. Mae'n tyfu mewn lleiniau mewn mannau llaith, cysgodol ar swbstradau niwtral neu asidig. Mae'n gyffredin ar lannau afonydd, nentydd a ffosydd ac mae hefyd yn tyfu mewn coetir gwlyb, corsydd ac ar greigiau gwlyb.

Llysiau'r afu
-------------

 *Prif erthygl: Llysiau'r afu*
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Edwards, Sean R. (2012). *English Names for British Bryophytes*. British Bryological Society Special Volume. **5** (arg. 4). Wootton, Northampton: British Bryological Society. ISBN 978-0-9561310-2-7. ISSN 0268-8034.
2. ↑  Atherton, Ian; Sam Bosanquet & Mark Lawley, *eds.* (2010) *Mosses and Liverworts of Britain and Ireland: a field guide*, British Bryological Society.
3. ↑  Raven, Peter H.; Ray F. Evert & Susan E. Eichhorn (1999) *Biology of Plants*, W. H. Freeman, Efrog Newydd.

 *Safonwyd yr enw* **Ffrydlys cyffredin** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddrama sy'n gomedi trasig gan y cyfarwyddwr Andrei Kureichik yw ***Garash*** a gyhoeddwyd yn 2015. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***ГараШ*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Dmitriy Friga ym Melarws. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwseg a hynny gan Andrei Kureichik. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Alyaksandr Kulinkovich, Aleh Gruszecki a. Mae'r ffilm *Garash (ffilm o 2015)* yn 61 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2015. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Black Mass* sef ffilm fywgraffyddol gan Scott Cooper. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,700 o ffilmiau Rwseg wedi gweld golau dydd. 
Dmitriy Friga hefyd oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Andrei Kureichik ar 14 Ionawr 1980 ym Minsk. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2001 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Nghyfadran y Gyfraith at BSU.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Andrei Kureichik nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Awyr y Gorwel* |  | Belarws | Belarwseg | 2013-03-04 |
| Garash |  | Belarws | Rwseg | 2015-01-01 |
| *Liberté* |  | Belarws | RwsegAlmaeneg | 2020-01-01 |
| Party-Zan Film |  | Belarws |  | 2016-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Pentref gweddol fawr yng nghymuned Llanfihangel Ysgeifiog, Ynys Môn, yw'r **Gaerwen** ("Cymorth – Sain" ynganiad ). Saif yn ne'r ynys ar ffordd yr A5 rhyw 4 milltir i'r gorllewin o bentref Llanfairpwllgwyngyll ac i'r dwyrain o Bentre Berw.

Mae yna lawer o fusnesi yn y pentref hwn, gyda dwy siop leol, "take-aways" Tseinïaidd a Sglodion a Physgod, gwerthwr ceir, MOT ceir, siop offer cartref, tafarn o'r enw 'Gaerwen Arms' ac Ysgol Gynradd Llanfihangel Esgeifiog.

Hyd yn ddiweddar roedd yr holl drafnidiaeth i Gaergybi yn mynd trwy'r pentref, ond ar ôl i ffordd newydd yr A55, sy'n osgoi'r pentref, gael ei hagor mae pethau'n ddistawach.

Mae Stâd Ddiwydiannol y Gaerwen ar ochr orllewinol y pentref, ac mae dwy hen felin wynt i'r gogledd. Ar un adeg roedd Rheilffordd Canol Môn yn gadael y prif reilffordd i Gaergybi yng ngorsaf Gaerwen ac yn arwain tua'r gogledd-ddwyrain i Amlwch.

Pobl o'r Gaerwen
----------------

* John Pritchard (Gaerwenydd) (1837-1898), bardd ac arweinydd eisteddfodol

Gweler hefyd
------------

* Gorsaf reilffordd Gaerwen

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 12 Rhagfyr 2021

Oriel
-----

* Hen felin wynt, GaerwenHen felin wynt, Gaerwen
* Eglwys Sant MihangelEglwys Sant Mihangel
* Eglwys Sant Mihangel Eglwys Sant Mihangel
* Eglwys Sant MihangelEglwys Sant Mihangel
* Melin Wynt Eglwys Sant MihangelMelin Wynt Eglwys Sant Mihangel

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Pentref bychan yng nghymuned Drenewydd Gelli-farch, Sir Fynwy, Cymru, yw **Gaer-lwyd** (Saesneg: *Gaerllwyd*). Mae'n rhan o blwyf eglwysig Drenewydd Gelli-farch. Lleolir y pentref 6 milltir i'r de-ddwyrain o dref Brynbuga a 7 milltir i'r gogledd o Gas-gwent ar ffordd y B4235.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 21 Rhagfyr 2021
3. ↑  Enwau Cymru

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Fynwy**

**Trefi**  

Brynbuga  **·** Cas-gwent  **·** Cil-y-coed  **·** Y Fenni  **·** Trefynwy
  
**Pentrefi**  

Aber-ffrwd  **·** Abergwenffrwd  **·** Betws Newydd  **·** Bryngwyn  **·** Caer-went  **·** Castellnewydd  **·** Cemais Comawndwr  **·** Cilgwrrwg  **·** Clydach  **·** Coed Morgan  **·** Coed-y-mynach  **·** Cwmcarfan  **·** Cwm-iou  **·** Drenewydd Gelli-farch  **·** Y Dyfawden  **·** Yr Eglwys Newydd ar y Cefn  **·** Gaer-lwyd  **·** Gilwern  **·** Glasgoed  **·** Goetre  **·** Gofilon  **·** Y Grysmwnt  **·** Gwehelog  **·** Gwernesni  **·** Gwndy  **·** Hengastell  **·** Little Mill  **·** Llanarfan  **·** Llan-arth  **·** Llanbadog  **·** Llancaeo  **·** Llandegfedd  **·** Llandeilo Bertholau  **·** Llandeilo Gresynni  **·** Llandenni  **·** Llandidiwg  **·** Llandogo  **·** Llanddewi Nant Hodni  **·** Llanddewi Rhydderch  **·** Llanddewi Ysgyryd  **·** Llanddingad  **·** Llanddinol  **·** Llanelen  **·** Llanelli  **·** Llanfable  **·** Llanfaenor  **·** Llanfair Cilgedin  **·** Llanfair Is Coed  **·** Llanfihangel Crucornau  **·** Llanfihangel Gobion  **·** Llanfihangel Tor-y-mynydd  **·** Llanfihangel Troddi  **·** Llanfihangel Ystum Llywern  **·** Llanfocha  **·** Llan-ffwyst  **·** Llangatwg Feibion Afel  **·** Llangatwg Lingoed  **·** Llangiwa  **·** Llangofen  **·** Llan-gwm  **·** Llangybi  **·** Llanhenwg  **·** Llanisien  **·** Llanllywel  **·** Llanofer  **·** Llanoronwy  **·** Llan-soe  **·** Llantrisant  **·** Llanwarw  **·** Llanwenarth  **·** Llanwynell  **·** Llanwytherin  **·** Y Maerdy  **·** Magwyr  **·** Mamheilad  **·** Matharn  **·** Mounton  **·** Nant-y-deri  **·** Newbridge-on-Usk  **·** Y Pandy  **·** Pen-allt  **·** Penrhos  **·** Pen-y-clawdd  **·** Porth Sgiwed  **·** Pwllmeurig  **·** Rogiet  **·** Rhaglan  **·** Sudbrook  **·** Tre'r-gaer  **·** Tryleg  **·** Tyndyrn  **·** Ynysgynwraidd
Mae **Garreg Lwyd (Moel Gornach)** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SN740179. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 512 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt, Nuttall a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 616 metr (2021 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
*Peidiwch â chymysgu yr awdur hwn â Gareth F. Williams.*
Awdur o Gymro yw **Gareth W. Williams**, sy'n wreiddiol o’r Rhyl ond bellach yn byw yn Nelson, Caerffili. Bu’n gweithio ym myd addysg tan iddo ymddeol a throdd at ysgrifennu o ddifrif.

Mae ei drioleg o nofelau trosedd *Y Teyrn*, *Y Llinach* ac *Yr Eryr* (cyhoeddwyd 2013–18) yn sôn am fygythiadau allanol i’r gymdeithas Gymraeg a Chymreig. Maen nhw wedi eu gosod mewn tref fechan glan y môr, ac yn dilyn hanes Arthur Goss, ditectif sy wedi ymddeol ond sy am dreiddio i hanfod y gymdeithas ac mae’r hanesion yn dilyn ei gilydd dros gyfnod o rhyw ddwy flynedd.

Llyfryddiaeth
-------------

* *Gwenyn* (Gwasg Gomer, 1996)
* *Y Ffatri Tywydd* (Nelson, Caerffili: Gwasg G.Ap, 1997)
* *Y Teyrn* (Gwasg Gomer, 2013)
* *Y Llinach* (Gwasg Gomer, 2016)
* *Yr Eryr* (Gwasg Gomer, 2018)
* *Promenâd y Gwenoliaid* (Gwasg Gomer, 2019)
* *A:annisgwyl* (Gwasg y Bwthyn, 2021)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gareth Williams", Gwefan Crime Cymru; adalwyd 18 Mai 2021
Actor Cymreig yw **Gareth Milton**. Fe raddiodd o Goleg Rose Bruford yn 2006 gyda BA Anrhydedd Dosbarth Cyntaf mewn actio.

Mae wedi ymddangos ar nifer o raglenni teledu Cymraeg ar S4C, yn cynnwys rhan Ian Blake yn y ddrama gangster arobryn *Y Pris*; Jamie Roberts yn *Caerdydd* (cyfres 4 a 5); Martin yn *Alys*; a Barry yn *Pen Talar*.

Daeth Milton yn fwy adnabyddus i gynulleidfa ehangach ar ôl cyd-serennu yn chwarae rhan Dr. Simon Strettle yn Crash ar BBC Wales, ysgrifennwyd gan Tony Jordan.

Yn 2010, ymddangosodd Milton ar y rhaglen deledu rhyngrwyd *All Shook Up!* fel Dai Jones, llaw dde'r hyfforddwr bocsio Enzo Calzaghe.

Yn 2014 ymddangosodd fel seren gwadd ym mhennod 6 ("Delyth") o gomedi drama rhamantus S4C *Cara Fi*. Yn hwyr yn 2014 ac yn gynnar yn 2015, ymddangosodd ar *Pobol y Cwm* fel Harri Wyn, nyrs gofal Meic Pierce.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Fiction Factory Archifwyd 2016-07-22 yn y Peiriant Wayback.; Adalwyd 2015-12-23

Dolenni allanol
---------------

* Tudalen Milton ar wefan National Theatre Wales Community
* CV yn Regan Management Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Gareth Milton ar wefan yr Internet Movie Database
Lleidr banc Almaenig-Americanaidd oedd **Herman K. Lamm** (19 Ebrill 1890 – 16 Rhagfyr 1930), a elwir yn **Baron Lamm**. Ystyrir yn un o'r lladron banciau mwyaf campus ac effeithlon erioed, ac yn "dad y lladrad banc modern". Cafodd technegau Lamm eu hastudio a'u hefelychu gan ladron banciau eraill ar draws yr Unol Daleithiau, gan gynnwys John Dillinger.

Cyn-aelod o Fyddin Prwsia oedd Lamm a ymfudodd i'r Unol Daleithiau, a chredodd bod angen cynllunio ysbeiliad yn debyg i ymgyrch filwrol. Arloesodd y dulliau o lygadu (Saesneg: *casing*) banc a llunio llwybrau dianc cyn y lladrad. Llwyddodd Lamm i ysbeilio dwsinau o fanciau gan ddefnyddio'i system gynllunio fanwl gywir, "Techneg Lamm", o ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf hyd 1930 pan laddodd ei hunan yn Sidell, Illinois, wedi lladrad aflwyddiannus.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Archifwyd 2011-07-11 yn y Peiriant Wayback. World War One Draft Registration Card
2. ↑  Sifakis, Carl (2001). *The Encyclopedia of American Crime*. **2** (arg. 2). New York City, New York: Facts on File. t. 509. ISBN 0-8160-4634-4.
3. ↑  Helmer, William J.; Mattix, Rick (1998). *Public Enemies: America's Criminal Past, 1919–1940*. New York City, New York: Facts on File. t. 17. ISBN 0-8160-3160-6.
4. ↑  Diehl, William (1991). *The Hunt*. Ballantine Books. t. 204. ISBN 0-345-37073-2.
5. ↑  *Rushville Republican*. 18 Rhagfyr 1930. t. 1. Missing or empty `|title=` (help)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 266552789
* LCCN: n2012062568

 |
Anffurfiad di-dor (*continuous deformation*) rhwng myg coffi a thoesen (donyt), sy'n dangos eu bod yn homeomorffig.
O fewn un o feysydd mathemateg, sef topoleg, mae **homeomorffedd** neu **isomorffedd topolegol** yn ffwythiant di-dor rhwng gofod topolegol sydd a ffwythiant gwrthdro di-dor. Mae homeomorffedd yn isomorffiadau sy'n ymwneud â gofod, h.y. maent yn fap mathemategol (math o ffwythiant) o ofod.

Mae unrhyw ddau ofod gyda homeomorffedd rhyngddynt yn cael eu galw'r homeomorffig, ac o berspectif topoleg, maen nhw yr un fath. Gair cyfansawdd, groegaidd yw homeomorffedd: *ὅμοιος* (*homoios*) = "tebyg neu'r un fath" a *μορφή* (*morphē*) = "siap neu ffurf" ac fe'i bathwyd gan Henri Poincaré yn 1895.

Yn gyffredinol, mae gofod topolegol yn wrthrych geometrig, ac mae'r homeomorffedd yn ymestyn neu'n blygiad di-dor y gwrthrych nes ei fod yn siâp newydd. Felly, mae sgwâr a chylch yn homeomorffig i'w gilydd, ond nid yw sffêr a torsws (sef gwrthrych tebyg i doesen). Fodd bynnag, gall y disgrifiad hwn fod yn gamarweiniol; nid yw rhai anffurfiadau di-dor yn homeomorffig, megis anffurfiad llinell i mewn i bwynt. Nid yw rhai homeomorffeddau yn anffurfiadau di-dor ychwaith, e.e. yr homeomorffedd rhwng cwlwm treffoil a chylch.

Mae'r cwlwm treffoil yn homeomorffig i'r torws, ond nid isotopig yn **R**3.

Diffiniad
---------

Gelwir y ffwythiant {\displaystyle f:X\to Y} rhwng dau ofod topolegol {\displaystyle (X,{\mathcal {T}}\_{X})} a {\displaystyle (Y,{\mathcal {T}}\_{Y})} yn **homeomorffedd** os oes ganddo'r nodweddion hyn:

* mae {\displaystyle f} yn *bijection* (yn ffwythiant mewnsaethol ac yn ffwythiant arsaethol),
* mae {\displaystyle f} yn barhaus,
* mae'r ffwythiant gwrthdro (*inverse function*) {\displaystyle f^{-1}} yn barhaus (lle mae {\displaystyle f} yn fap agored).

Gelwir y ffwythiant lle ceir y tair nodwedd yma yn *bicontinuous*. Os yw'r ffwythiant yn bodoli dywedir bod {\displaystyle (X,{\mathcal {T}}\_{X})} a {\displaystyle (Y,{\mathcal {T}}\_{Y})} yn "homeomorffig".

Enghreifftiau
-------------

* Mae'r cyfwng {\textstyle (a,b)} yn homeomorffig i'r rhifau real {\textstyle \mathbf {R} } am unrhyw {\textstyle a<b}. Yn yr achos hwn, mae'r mapio di-dor yn cael ei roi gan {\textstyle f(x)={\frac {1}{a-x}}+{\frac {1}{b-x}}}, a rhoddir mapiau gwahanol drwy newid graddfa a thrawsfudo fersiynau o'r ffwythiannau tan neu arg tanh.
* Mae'r uned 2-ddisg {\textstyle D^{2}} a'r uned sgwâr yn **R**2 yn homeomorffig; gan y gellir i anffurfio yn uned sgwâr. Enghraifft o fapio di-dor o'r sgwâr i'r ddisg yw (mewn cyfesutynnau polar) {\displaystyle (\rho ,\theta )\mapsto \left(\rho \max(|\cos \theta |,|\sin \theta |),\theta \right)}.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Analysis Situs selon Poincaré (1895)". *serge.mehl.free.fr*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 11 Mehefin 2016. Cyrchwyd 29 April 2018. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Gamelin, T. W.; Greene, R. E. (1999). *Introduction to Topology*. Courier. t. 67.
**Gaius Valens Hostilianus Messius Quintus** (bu farw 251), mwy adnabyddus fel **Hostilian**, oedd ymerawdwr Rhufain am gyfnod byr yn 251. Ni wyddir dyddiad ei eni, ond credir ei fod ar ôl 230.

Roedd Hostilian yn fab ieuengaf i'r ymerawdwr Decius a'i wraig Herennia Etruscilla. Pan ddaeth ei dad yn ymerawdwr, cyhoeddwyd Hostilian yn dywysog ymerodrol, ond roedd yng nghysgod ei frawd hŷn, Herennius Etruscus, a enwyd yn gyd-ymerawdwr gan ei dad.

Pan aeth ei dad a'i frawd i ymladd yn erbyn y Gothiaid ar ffin Afon Donaw, arhosodd Hostilian yn Rhufain. Lladdwyd Decius a Herennius ym mrwydr Abrittus]. Derbyniodd y Senedd Hostilian fel ymerawdwr yn eu lle, ond chyhoeddodd llengoedd Afon Donaw Trebonianus Gallus yn ymerawdwr. Daethpwyd i gyfaddawd trwy i Gallus fabwysiadu Hostilian fel mab. Yr un flwyddyn daeth y pla du i Rufain, a bu farw Hostian o'r pla. Ef oedd yr ymerawdwr cyntaf mewn 40 mlynedd i farw o achos naturiol yn hytrach na chael ei ladd. Gadawodd ei farwolaeth Trebonianus Gallus yn ymerawdwr ar ei ben ei hun.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Decius** | **Ymerawdwr Rhufain**251 | Olynydd:**Trebonianus Gallus** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* VIAF: 89202565
* ISNI: 0000 0000 6215 3564
* GND: 1224273338

 |
Mae **Huw Marshall** (ganwyd 28 Chwefror 1969) yn arbenigwr marchnata digidol ac entrepreneur diwylliannol. Magwyd ef yn ardal Wrecsam ond mae bellach yn byw yng Nghwm Llyfni.

Gyrfa
-----

### Ymgynghorydd

Wedi gadael S4C dechreuodd Huw Marshall ei gwmni ymgynghori cyfryngol ei hun. Mae'n cynnig gwasanaeth cynghori, creu cynnwys a marchnata digidol.

Mae'n cadw blog cyfredol ar ei wefan ar ddatblygiadau yn y maes.

### S4C

Bu'n gweithio i S4C yn gyfrifol am arwain gweithgaredd digidol S4C gan ddatblygu a gweithredu strategaeth ddigidol newydd ar gyfer y Sianel rhwng 2012-2016. Yn ystod ei gyfnod bu'n gyfrifol a chyd-lynu i ddatblygiad rhyngwyneb gwylio newydd ar-lein ar gyfer y sianel, cynyddu gweithgarwch y sianel ar rwydweithiau cymdeithasol a chomisiynu cynnwys newydd ar gyfer y gofod digidol gan gynnwys y sianel YouTube @5Pump.

### Yr Awr Gymraeg

Ers sefydlu’r awr Twitter Cymraeg gyntaf yn Nhachwedd 2012 @yrawrgymraeg mae Huw wedi bod yn weithgar yn amlygu defnydd o’r Gymraeg yn y byd digidol.

Fe lansiodd Awr Cymru yn Awst 2016 er mwyn cynyddu ymhellach y defnydd o’r Gymraeg yn ddigidol.

### Gemau Cymru

Mae hefyd yn gadeirydd ar Gemau Cymru, y corff sy’n goruchwylio’r diwydiant gemau cyfrifiadurol yng Nghymru ac mae hefyd yn aelod o’r CADC, Cyngor Addysgu Digidol Cymru, y corff sy’n ymgynghori’r gweinidog addysg ar y defnydd o ddigidol o fewn y gofod addysg yng Nghymru.

Gwleidyddiaeth
--------------

Mae Huw Marshall wedi sefyll fel ymgeisydd dros Blaid Cymru sawl gwaith gan gynnwys:

* Etholiad Cyffredinol 1992 - De Caerdydd
* Etholiad Cyffredinol y DU 2017 - Ogwr

Yn 2017 nododd Huw Marshall y byddai "problem ymddiriedaeth" gan y Cynulliad petai'n ceisio bod yn destun cynnwys a chyflwyno newyddion amdano.

Actio
-----

Bu Huw yn actio mewn sawl cyfres deledu ar S4C gan gynnwys *Emyn Roc a Rôl*, drama ysgafn am grŵp roc Cymraeg yn yr 1980au. Bu hefyd yn actio yn y gyfres ddrama, *Tipyn o Stâd*.

Dolenni
-------

* Huw Marshall ar Twitter
* Gwefan Huw Marshall

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  .
3. ↑
Awdures o'r Almaen yw **Lea Rosh** (ganwyd 1 Hydref 1936) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, academydd ac awdur.

Ganwyd Edith Renate Ursula Rosh yn Berlin. Roedd ei thad-cu ar ochr ei mam yn ganwr llys Iddewig. Cafodd ei thad ei ladd yn ystod gaeaf 1944 pan oedd yn filwr Wehnmacht yng ngwlad Pwyl. Pan oedd Rosh yn ddeunaw oed, trodd ei chefn ar yr Eglwys Lutheraidd yn yr Almaen ac mae'n disgrifio ei hun fel anffyddwraig. Dechreuodd ddefnyddio'r enw Lea fel ei henw cyntaf yn hytrach nag Edith a oedd, meddai, *yn erchyll o Almaenaidd*. Mae Rosh yn adnabyddus fel newyddiadurwr teledu, cyhoeddwr, entrepreneur a gweithredydd gwleidyddol. Roedd yn briod gyda'r diweddar Jakob Schulze-Rohr a oedd yn bensaer ac yn gontractiwr adeiladu yn Berlin ac yn frawd i'r cyfarwyddwr ffilm, Peter Schulze-Rohr. A hithau wedi bod yn aelod o'r SPD ers 1968, ystyrir Rosh yn ffigwr dadleuol a dylanwadol yn y byd gwleidyddol yn Berlin. Un o'i llwyddiannau pennaf oedd adeiladu Cofeb yr Iddewon Llofruddiedig yn Ewrop yn Berlin, ond llwyddodd i elyniaethu sawl arweinydd Iddewig Almaenaidd nodedig, megis Paul Spiegel, oherwydd ei gweithredar achlysur cysegu'r gofeb i'r Holocost ym mis Mai 2005; dangosodd ddant yr oedd wedi ei gymryd o wersyll-garchar Belzec yn 1988 gan dyngu y byddai'n ei osod mewn colofn yn y gofeb. Oherwydd yr ymateb ffyrnig gafwyd i'r weithred yma ni chafodd ei chynllun ei roi ar waith. Cafodd ei beirniadu'n hallt gan y cymdeithasegwr Y. Michal Bodemann a'i disgrifiodd fel un o'r 'ffug-Iddewon proffesiynol' - hynny yw, rhai nad ydynt o dras Iddewig 'sy'n gor-gydymdeimlo gydag Iddewiaeth'."

Bu Rosh yn gweithio mewn amrywiol wasanaethau radio a theledu Almaenaidd, yn cynnwys Sender Freies Berlin a'r ZDF. O 1991 hyd 1997 fe'i hapwyntiwyd yn gyfarwyddwr stiwdio Hannover o'r Norddeutscher Rundfunk (NDR), a hi oedd y fenyw gyntaf i ddal swydd gyfatebol yn hanes darlledu yr Almaen. Derbyniodd sawl gwobr gyhoeddus megus y *Bundesverdienstkreus* yn 2006. Yn 1990 dyfarnwyd gwobr *Geschwister-Scholl-Preis* iddi, ynghyd â'r hanesydd Eberhard Jäckel, am eu gwaith ar y cyd, *Der Tod ist ein Meister aus Deutschland*. Ers 2007 mae Lea Rosh wedi dal swydd darlithydd yn yr *University of Management and Communication* (FH) ym maes Cymedroli a hyfforddiant i'r cyfryngau."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Keller, Claudia (2005-05-12). "Empörung über Lea Rosh". *Der Tagesspiegel* (yn German). Cyrchwyd 2008-01-01.CS1 maint: unrecognized language (link)
2. ↑  Piritta Kleiner, *Jüdisch, Jung und Jetzt: Identitäten und Lebenswelten junger Juden in München*, p. 57, Herbert Utz Verlag, 2010, ISBN 3831640033
3. ↑  "Bundesverdienstkreuz: Wowereit ehrte Lea Rosh". 2006-09-13. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-05-15.
4. ↑  Geschwister-Scholl-Preis » Preisträger 1990 Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 22189277
* LCCN: n89657431
* ISNI: 0000 0001 1561 9664
* GND: 130137766
* SUDOC: 058993320
* BNF: cb12204142z (data)
* NKC: jx20050715018

 |
Cerflun o Ibn Khaldun yn Nhiwnis.
Hanesydd ac athronydd oedd **Ibn Khaldun**, enw llawn Arabeg: أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون, **Abū Zayd ‘Abdu r-Rahman bin Muhammad bin Khaldūn Al-Hadrami** (27 Mai 1332 - 19 Mawrth 1406)..

Ganed ef yn Nhiwnis, yn yr hyn sy’n awr yn Nhiwnisia, i deulu oedd yn deillio o Al-Ándalus, y rhan o Sbaen oedd dan reolaeth dilynwyr Islam. Bu raid i’r teulu adael Seville pan gipiwyd y ddinas gan y Cristnogion yn 1248. Wedi i’w uchelgais gwleidyddol fethu, ac iddo gael ei garcharu am gyfnod, symudodd i Cairo yn, 1388, lle bu’n dysgu mewn nifer o brifysgolion, yn cynnwys prifysgol enwog Al-Azhar.

Gweithredodd fel llysgennad nifer o weithiau, gan fynd i weld Timur pan oedd yn gwarchae ar ddinas Damascus yn 1401. Ei lyfr mwyaf adnabyddus yw *Kitābu l-ʕibār wa Diwānu l-Mubtada' wa l-Ħabar fī Ayyāmu l-ʕarab wa l-Ājam wa l-Barbar wa man ʕĀsarahum min ĐawIu s-Sultānu l-Akbār* ("Llyfr y dystiolaeth wedi ei gofnodi o’r dechreuad o’r digwyddiadau yn nyddiau yr Arabiaid, y Persiaid a’r Berberiaid a’u cyd-oeswyr pwerus").

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 41841661
* LCCN: n50052785
* ISNI: 0000 0001 2129 6275
* GND: 118639773
* SELIBR: 63193
* SUDOC: 027317250
* BNF: cb119081451 (data)
* BIBSYS: 90054920
* NLA: 35217597
* NDL: 00444184
* NKC: jn20011211046
* RLS: 000003721
* BNE: XX1059103
* CiNii: DA00435171

 |
Cyfrol gan Dewi Prysor yw ***Ibuprofen S'il Vous Plaît! Mwy Na Stori Bêl-droed*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Cyfrol ddoniol yn cofnodi teithiau ac argyfyngau Dewi Prysor wrth ddilyn Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru yn ystod haf 2016, yn cynnwys hanes y gêmau, yr angerdd a'r emosiwn, ynghyd â myfyrdodau ac arsylwadau llawn ffraethineb a digrifwch am ddigwyddiadau a chymeriadau'r daith fythgofiadwy. Cyfrol allweddol i bob cefnogwr pêl-droed ac i bawb sy'n hoff o hiwmor ac athroniaeth...

Yr awdur
--------

Mae Dewi Prysor yn enw cyfarwydd, ac roedd yn un o feirniaid Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015. Enwyd *Lladd Duw* (Y Lolfa, 2010) ar Restr Fer Llyfr y Flwyddyn 2011. Enillodd y gyfrol Wobr Barn y Bobl Golwg 360. Cyrhaeddodd ei nofel ddiwethaf, *Cig a Gwaed* (Y Lolfa, 2012) Restr Fer Gwobr Llyfr y Flwyddyn 2013.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 1 Awst 2017
Gwyddonydd o Belarws a'r Undeb Sofietaidd yw **Larisa Bahdanovich** (ganed 13 Hydref 1958), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, pediatrydd a niwrolegydd.

Manylion personol
-----------------

Ganed Larisa Bahdanovich ar 13 Hydref 1958 yn Rhanbarth Pruzhany ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Sefydliad Meddygol y Wladwriaeth, Minsk, Academi Feddygol Kształcenia Podyplomowego a Belarwsia. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Gramota Pochwalna Zgromadzenia, Gramota Pochwalna Ministerstwa Ochrony Zdrowia Republiki Białorusi, Gramota Pochwalna Brzeskiego Miejskiego Komitetu Wykonawcze, Gramota Pochwalna Brzeskiego Obwodowego Komitetu Wykonawcz, Gramota Pochwalna Brzeskiej Miejskiej Rady Deputowanyc, Gramota Pochwalna Brzeskiej Obwodowej Rady Deputowanych a Odznaka Honorowa Ministerstwa Ochrony Zdrowia Republiki Biał.

Gyrfa
-----

Am gyfnod bu'n Aelod o Dŷ Cynrychiolwyr Belarws, Dirprwy Cyngor Dinas Brzeska.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

Gweler hefyd
------------

* Bioleg
* Cemeg
* Ffiseg
* Mathemateg bur
* Ystadegaeth
* Geometreg
* Rhestr o wyddonwyr o Gymru

Cyfeiriadau
-----------


]]


[[Categori:Gwyddonwyr o Belarws
Mae **Hiri Motu**, sydd hefyd yn cael ei hadnabod fel**Motu Heddlu**, **Pisin Motu**, neu **Hiri**, yn un o ieithoedd swyddogol Papua Gini Newydd.

Mae'n ffurf o'r iaith Motu, o deulu ieithoedd Austronesaidd. Er nad yw'n fratiaith na chreol, mae'n meddu rhai o nodweddion y ddau fath o iaith. Mae gwahaniaethau ffonolegol a gramadegol yn golygu nad yw defnyddwyr Hiri Motu a Motu yn deall ei gilydd ar sail eu gallu i siarad y naill neu'r llall. Mae'r ieithoedd yn debyg iawn i'w gilydd yn eirfaol, ac mae ganddynt sylfaen gystrawenol Austronesaidd gyffredin, er ei bod wedi'i symleiddio. Hyd yn oed yn yr ardaloedd ble roedd yr iaith wedi'i sefydlu yn dda fel *lingua franca*, mae Hiri Motu wedi bod yn colli tir i Tok Pisin a Saesneg ers blynyddoedd lawer.

Mae gan yr iaith hanes sy'n mynd yn ôl ymhellach o lawer na'r cysylltiad Ewropeaidd; datblygodd ymhlith aelodau'r cylch masnach Hiri rhwng pobl y Motu a'u cymdogion ar hyd arfordir de-ddwyrain ynys Gini Newydd. Yn nyddiau cynnar y trefedigaethu Ewropeaidd, ymledodd y defnydd o Hiri Motu a chafodd ei fabwysiadu gan Heddlu Brenhinol Papua (sy'n esbonio'r enw "Motu Heddlu"). Erbyn dechrau'r 1960au, mae'n siwr bod Hiri Motu wedi cyrraedd ei uchafbwynt o ran ymlediadː honno oedd y ingua franca i ran fawr o'r wlad. Honno oedd y iaith gyntaf i lawer o bobl oedd a rhieni yn perthyn i wahanol grwpiau ieithyddol (fel arfer plant i heddlu a gweision sifyl.  from different language groups (typically the children of policemen and other public servants).

Ers y 1970au cynnar, os nad ynghynt, mae'r defnydd o Hiri Motu fel lingua franca o ddydd i ddydd yn ei hen "ystod" ac wedi bod yn colli tir i'r Saesneg a Tok Pisin. Henoed yw ei siaradwyr heddiw gan fwyaf, gyda'r chyfran fwyaf ohonynt yn ardaloedd y Canolbarth a'r Gwlff. Mae siaradwyr ifanc y "fam iaith" (Motu go iawn) yn tueddu i fod yn anghyfarwydd a Hiri Motu, ac ychydig ohonynt sy'n medru ei deall a'i siarad yn dda, yn groes i'r hyn oedd y sefyllfa genhedlaeth neu ddwy yn ol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   *Ethnolog* (25th ed.), Dallas, Texas: SIL International, 21 Chwefror 2022, Wikidata Q14790,
2. ↑  Specific legislation proclaiming official languages in Papua New Guinea seems not to exist – but see Constitution of Papua New Guinea: Preamble – Section 2/11 (literacy) – where Hiri Motu is mentioned (with Tok Pisin and English) as languages in which universal literacy is sought – and also section 67 2(c) (and 68 2(h), where conversational ability in Hiri Motu is mentioned (with Tok Pisin or "a vernacular of the country") as a requirement for citizenship by nationalisation (one of these languages required)
3. ↑  This is disputed by Dutton.
Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Gateshead**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Gateshead yn Tyne a WearEtholaeth Gateshead yn Tyne a Wear
* Tyne a Wear yn LloegrTyne a Wear yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Ian Mearns (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr**

Berwick-upon-Tweed **·** 
Bishop Auckland  **·** 
Blaydon **·** 
Blyth Valley  **·** 
Canol Newcastle upon Tyne **·** 
Canol Sunderland **·** 
Darlington **·** 
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland **·** 
De Stockton **·** 
Dinas Durham **·** 
Dwyrain Newcastle upon Tyne **·** 
Easington **·** 
Gateshead **·** 
Gogledd Durham **·** 
Gogledd Glannau Tyne **·** 
Gogledd-orllewin Durham **·** 
Gogledd Newcastle upon Tyne **·** 
Gogledd Stockton **·** 
Hartlepool **·** 
Hexham **·** 
Houghton a De Sunderland **·** 
Jarrow **·** 
Middlesbrough **·** 
Redcar **·** 
Sedgefield **·** 
South Shields **·** 
Tynemouth **·** 
Wansbeck **·** 
Washington a Gorllewin Sunderland
Gwleidydd a diplomydd Eidalaidd a llenor o ddyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni oedd **Giovanni Pontano** (Lladin: *Jovianus Pontanus*; 7 Mai 1429 – Medi 1503) a threuliodd y rhan fwyaf o'i oes yn Nheyrnas Napoli.

Ganed yn Cerreto di Spoleto, ger Perugia (heddiw yn rhanbarth Umbria), yn Nhaleithiau'r Babaeth. Astudiodd iaith a llenyddiaeth ym Mhrifysgol Perugia. Ym 1447 fe'i penodwyd yn llyswr i Alfonso I, brenin Napoli. Bu yng ngwasanaeth brenhinoedd Napoli hyd at 1495, yn gyntaf yn diwtor ac yn ddiweddarach yn gynghorwr, yn ysgrifennydd milwrol, ac yn llysgennad.

Fe'i penodwyd yn bennaeth ar academi ddyneiddiol Napoli ym 1471, a enwyd Accademia Pontaniana ar ei ôl. Er gwaethaf ei ddyletswyddau llywodraethol, bu Pontano yn llenor toreithiog, ac ymhlith ei weithiau, i gyd yn yr iaith Ladin, mae hanes o Napoli (*De bello neapolitano*), traethodau athronyddol (*De prudentia*, *De fortuna*), y gerdd astrolegol *Urania*, ymgomion ar bynciau moesoldeb, crefydd, ieitheg a llên, a thelynegion megis *Lepidina* a'r casgliad *De amore coniugali*.

Ym 1486 fe'i penodwyd yn Ganghellor Napoli gan y Brenin Ferdinand I. Ym 1494 goresgynnwyd yr Eidal gan luoedd Siarl VIII, brenin Ffrainc, gan nodi cychwyn Rhyfeloedd yr Eidal (1494–1559) rhwng Tŷ Valois a'r Hapsbwrgiaid â'u cynghreiriaid. Yn Chwefror 1495 cyrhaeddodd y Ffrancod ddinas Napoli, a phenderfynodd Pontano ildio heb frwydr na gwarchae. Yn sgil ffurfio Cynghrair Fenis i fwrw'r Ffrancod allan o'r Eidal, ffoes Siarl VIII ym Mai 1495, ac o fewn blwyddyn adferwyd brenhiniaeth Ferdinand II ar draws Teyrnas Napoli. Diswyddwyd Pontano am ildio'r brifddinas, ac er iddo dderbyn pardwn, ni chafodd ei groesawu yn ôl i'r llys na'r llywodraeth. Wyth mlynedd yn ddiweddarach, bu farw Giovanni Pontano yn Napoli yn 77 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gaetana Marrone; Paolo Puppa (26 December 2006). *Encyclopedia of Italian Literary Studies* (yn Saesneg). Routledge. t. 1473. ISBN 978-1-135-45530-9.
2. 1 2  (Saesneg) Giovanni Pontano. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 18 Gorffennaf 2020.
Ffisegydd Hwngaraidd a ymfudai i Unol Daleithiau America oedd **Leó Szilárd** (11 Chwefror 1898 – 30 Mai 1964) sydd yn nodedig am lunio'r adwaith cadwynol niwclear ac am ei ran ym Mhrosiect Manhattan.

Ganed ef yn Budapest, Teyrnas Hwngari. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, aeth i'r Almaen ac enillodd ei ddoethuriaeth o Brifysgol Friedrich Wilhelm ym 1922. Wedi i'r Natsïaid gipio grym ym 1933, aeth Szilárd i Fienna, ac ym 1934 i Lundain. Ymunodd ag adran ffiseg ysbyty athrofaol St Bartholomew's, a chyda T. A. Chalmers datblygodd y dull cyntaf o ddatgysylltu isotopau o elfennau ymbelydrol artiffisial.

Aeth Szilárd i'r Unol Daleithiau ym 1937 ac addysgodd ym Mhrifysgol Columbia. Ym 1939, ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd, llwyddodd Szilárd a Eugene Wigner i ddwyn perswâd ar Albert Einstein i hysbysu llywodraeth yr Unol Daleithiau am ddichonoldeb yr adwaith cadwynol niwclear, ac ysgrifennodd Szilárd lythyr, a arwyddwyd gan Einstein, i'r Arlywydd Franklin D. Roosevelt yn erfyn arno i ddatblygu'r bom atomig. O 1942 hyd at ddiwedd y rhyfel bu Szilárd yn arwain ymchwil niwclear ym Mhrifysgol Chicago, gan gynnwys cynorthwyo Enrico Fermi i adeiladu'r adweithydd niwclear cyntaf. Ym 1946 penodwyd Szilárd yn athro bioffiseg ym Mhrifysgol Chicago.

Wedi diwedd y rhyfel, ymgyrchodd Szilárd dros allu heddychlon yr atom a chyfyngiadau rhyngwladol ar arfau niwclear. Szilárd oedd un o sefydlwyr y *Bulletin of Atomic Scientists* ym 1945, a derbyniodd wobr Atoms for Peace ym 1959. Sefydlodd y Council for a Livable World ym 1962. Bu farw Leó Szilárd yn La Jolla, Califfornia, yn 66 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Leo Szilard. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 24 Mawrth 2021.
Eglwys Llanbedrog
Eglwys a phlwyf yng nghymuned Castellmartin 3 milltir i'r de-orllewin o dref Penfro yn Sir Benfro ydy **Llan Pedrog** neu **Llanbedrog** (Saesneg: *St Petrox*), sydd wedi'i henwi ar ôl Sant Pedrog (neu Petroc neu Sant Petrocus) ac sy'n dyddio nôl i'r 13g.[1] Cyfeirnod OS: SR970 973.

Mae tŵr yr eglwys yn null traddodiadol Sir Benfro yn fain ac yn soled. Adferwyd yr eglwys yn llwyr ym 1854, o dan lygad barcud y pensaer R. Kyrke Penson, a thalwyd am y gwaith gan John Frederick, Iarll Cawdor o Gwrt Stackpole. Ychwanegwyd festri ar y pryd. Mae Richard Fenton, yn ei gyfrol *An Historical Tour through Pembrokeshire* (1810) yn dweud bod yr eglwys yn,"*small, but very light, airy and neat.*" Ceir cofebau yn yr eglwys gan gynnwys un i William Lloyd, 1674, a chofeb arddull baroc i'r Arglwyddes Jane Mansell, dyddiedig 1692.

Y Sant
------

Enwyd Eglwys Pedrog (St Petrox) ar ôl sant Pedrog (Lladin: *Petrocus*, Cernyweg: *Petroc*). Sant o'r 6g a aeth o Gymru i Iwerddon i astudio ydoedd. Wedi ymweld â Rhufain aeth ymlaen i sefydlu mynachdy yng Nghernyw ger Lannwedhenek (Padstow). Tua diwedd ei oes aeth i gell unig ar Waun Bodmin (*Goen Brenn* yn y Gernyweg). Yn ôl y croniclydd Seisnig canoloesol William o Gaerwrangon, bu farw ar 4 Mehefin 564.

Hen enw Bodmin oedd Petrockstow, ac mae'n debyg bod enw'r lleoliad 'Padstow' yn deillio o'r un enw. Cadwyd ei greiriau yn eglwys Bodmin tan 1177; cymerwyd nhw i Abaty St Mevennus yn Llydaw tan i'r brenin Harri II o Loegr fynnu eu dychwelyd.

Eglwysi eraill iddo
-------------------

Ar wahân i Lanbedrog ym Mhenfro mae eglwysi iddo yn Llanbedrog (Llŷn) ac yn Y Ferwig (Ceredigion). Ceir 17 eglwys iddo yn Nyfnaint a 6 yng Nghernyw. Yn Llydaw ceir 8 eglwys.

Y plwyf
-------

Mae'n rhan o blwyf unedig ers 1985 efo Stackpole Elidor, Bosherston a St. Twynnells.  Yn 2001 ychwanegwyd St Mary's a St Michael's Penfro ac yn 2004 daeth yn rhan o Reithoriaeth Cil-maen. Mae'r hen reithordy nawr yn ffermdy Old Rectory Farm ers i'r reithor olaf Francis Leach ymadael tua 1870.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y plwyf
Dosbarthiad yr Ieithoedd Bantu (mewn oren) a ieithoedd Niger-Congo eraill
Ieithoedd a siaredir yng nghanolbarth, dwyrain a de Affrica yw'r **ieithoedd Bantu**. Maent yn perthyn i deulu'r ieithoedd Niger-Congo. Amcangyfrifir fod 513 o ieithoedd Bantu i gyd ond gall nifer o'r rhain fod yn gontiniwm tafodiaith gyda sawl "iaith" yn ddealladwy i'r hyn a elwir yn iaith arall am resymau hunaniaeth llwyth ac orgraff a safonni gan genhadon ac awdurdodau tramor o wahanol wledydd neu grefydd. Y fwyaf adnabyddus o'r rhain yw Swahili. Ceir hefyd teuluoedd iaith megis yr Ieithoedd Nguni sy'n gontiniwm tafodiaith ac yn cwmpasu Swlŵeg, isiXhosa, siSwati ac "ieithoedd" eraill.

Ieithoedd Bantu
---------------

Dyma rai o'r ieithoedd Bantu:

* Canolbarth a Dwyrain Affrica
	+ Chichewa
	+ Luganda
	+ Gikuyu
	+ ChiBemba (Bemba)
	+ Gusii
	+ Haya
	+ Chaga
	+ Kinyarwanda
	+ Kongo (Kikongo) Prif is-ddosbarthiadau yr ieithoedd Bantu (Guthrie, 1948).
	+ Kamba
	+ Lingala
	+ Luhya
	+ Lusoga
	+ Mongo
	+ Ndowe
	+ Rukiga
	+ Kirundi
	+ Runyankole
	+ Runyoro
	+ Rutooro
	+ Swahili
	+ Tetela
	+ Tshiluba
	+ Tumbuka (chiTumbuka)
	+ Yao
	+ Lugisu
* Deheudir Affica

Dosbarthiad yr ieithoedd Bantw
* + Oshiwambo
	+ Ndebele
	+ Sepedi
	+ Shona (chiShona)
	+ siSwati (Swazi)
	+ Phuthi
	+ Sotho
	+ Swlw (isiZulu)
	+ Tsonga
	+ Setswana
	+ Sesotho (weithiau Sotho)
	+ Venda
	+ Xhosa
* Gorllewin Affrica
	+ Basaa
	+ Duala
	+ Kako
	+ Ngumba
	+ Beti
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Arne Mattsson yw ***Hon Dansade En Sommar*** a gyhoeddwyd yn 1951. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Arne Mattsson a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sven Sköld. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Nordisk Tonefilm.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ulla Jacobsson, Folke Sundquist, Nils Hallberg, Kristina Adolphson, Irma Christenson, Gunvor Pontén, Carl-Gustaf Lindstedt, Edvin Adolphson, Erik Hell, John Elfström, Gösta Gustafson, Sten Lindgren ac Arne Källerud. Mae'r ffilm *Hon Dansade En Sommar* yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1951. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Streetcar Named Desire* sy’n ffilm am berthynas pobl a’i gilydd ac, yn serennu Marlon Brando, gan y cyfarwyddwr ffilm Elia Kazan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd. 
Göran Strindberg oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Arne Mattsson ar 2 Rhagfyr 1919 yn Uppsala a bu farw yn yr un ardal ar 14 Mai 2001. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1941 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Ymhlith y gwobrau a enillwyd y mae Yr Arth Aur.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Arne Mattsson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 214769007
* LCCN: n2009063149
* BNF: cb14663785v (data)

 |
"Pentref" glampio gyda yurts, llwybrau gro a thwba twym
Mae **Glampio** yn gyfansoddair cywasgedig o'r gair Saesneg 'glamorous' a 'campio' (Cymreigiad o'r Saesneg 'glamping') sy'n disgrifio dull o wersylla gydag amwynderau ac, mewn rhai achosion, gwasanaethau cyrchfan heb fod yn gysylltiedig â gwersylla "traddodiadol". Mae glampio wedi dod yn arbennig o boblogaidd gyda thwristiaid yr 21ain ganrif sy'n chwilio am foethusrwydd llety gwesty ochr yn ochr â'r "ddihangfa ac antur o wersylla".

Er bod y gair 'glampio' yn un cymharol ddiweddar, ceir llawer o enghreifftiau o wersylla moethus ar hyd y canrifoedd, yn arbennig ymhlith y bonedd.

Un enghraifft yw'r uwchgynhadledd diplomyddol, a elwir yn Maes y Brethyn Aur,a gynhaliwyd yng ngogledd Ffrainc yn 1520 rhwng Harri VIII o Loegr a Ffransis I o Ffrainc. Codwyd tua 2,800 o bebyll, ac roedd yno ffynhonnau o win coch.

Mae nifer o wyliau mawr bellach yn cynnig cyfleusterau glampio i'r rhai sy'n eu mynychu.

Cafwyd cyfleusterau glampio (wedi'u darparu gan gwmni Best of Wales) yn gysylltiedig â maes gwersylla'r Eisteddfod Genedlaethol am y tro cyntaf pan gynhaliwyd yr brifwyl yn Meifod yn 2015.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Lickus, Jay (11 March 2015). "Have You Ever Been 'Glamping?'". Huffington Post.
2. ↑  Southerden, Louise (19 March 2015). "Six of the best: New Australian glamping camps". Sydney Morning Herald.
3. ↑  Devine, Darren (17 March 2015). "Glamping's yurts, podes and domes continue to lead way for Welsh tourism". Wales Online.
4. ↑  "'Glamping' brings creature comforts to outdoors". *USA Today*. 2011-08-04. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2013-12-06. Cyrchwyd 2011-09-27. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help)
5. ↑  Edward Hall's *Chronicles*
6. ↑  "Glampio yn y Brifwyl". *Golwg360*.