Bae'r Tri Chlogwyn
*Gweler hefyd Gŵyr a Penrhyn (gwahaniaethu)*.
Mae **Penrhyn Gŵyr** rhwng Bae Abertawe a Bae Caerfyrddin, ym Morgannwg, Cymru; mae wedi'i ddynodi'n Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Gan fod y creigiau o gerrig calch mae nifer o gilfachau ac ogofeydd yno. Yma mae Ogof Paviland, lle darganfuwyd sgerbwd dyn o ryw 25,000 o flynyddoedd yn ôl.

Blodeuodd 'teyrnas Gŵyr' yma am gyfnod byr - yn yr Oesoedd Canol Cynnar.

Bu i Ffleminiaid a Saeson ymsefydlu ar rannau deheuol y penrhyn yn y ddeuddegfed ganrif yn sgîl goresgyn iseldiroedd arfordir de Cymru gan y Normaniaid, ac o ganlyniad, Saesneg yw prif iaith yr ardal hon ers hynny. Arhosodd pentrefi gogledd-ddwyrain y penrhyn yn Gymraeg eu hiaith hyd ail hanner yr ugeinfed ganrif a chlywir gwahaniaeth amlwg yn acenion a ffordd o siarad y ddwy ardal hyd heddiw.

Ymwelodd Gerallt Gymro â Gŵyr yn ystod ei daith trwy Gymru yn 1188. Yn ei lys yn Ynysforgan ar benrhyn Gŵyr trigai Hopcyn ap Tomas (tua 1337-1408), noddwr beirdd a chasglwr llawysgrifau, a gysylltir â *Llyfr Coch Hergest*.

Mae Penclawdd sydd ar yr arfordir gogleddol yn enwog am y cocos a gesglir oddi ar y traeth.

Heddiw mae Bro Gŵyr yn boblogaidd iawn gyda thwristiaid dros fisoedd yr haf. Erys amaethyddiaeth yn bwysig iawn yn yr economi lleol ond gwelir llawer o bobl yn ymddeol o ardaloedd eraill Cymru a Lloegr i fyw ym mhentrefi Bro Gŵyr, ac felly'n codi pris tai o afael y brodorion.

Pentrefi Bro Gŵyr
-----------------

Ceir cymysgfa o enwau Cymraeg a Saesneg ar bentrefi'r penrhyn, sy'n ddrych i'w hanes. Ceir rhai pentrefi gydag enwau Cymraeg yn unig, eraill gydag enwau yn y ddwy iaith, ac eraill ag enwau Saesneg yn unig.

* Crofty
* Y Crwys
* Llandeilo Ferwallt
* Llanddewi
* Llangynydd (Llangenydd)
* Llanilltud Gŵyr
* Llanmadog
* Llanmorlais
* Llanrhidian
* Llan-y-tair-mair
* Nicholaston
* Oldwalls
* Oxwich
* Pen-clawdd
* Penrhys
* Port Einon
* Reynoldston
* Rhosili
* Southgate
* Tre-gŵyr
* Wern-olau

| * v
* t
* e
Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol yng Nghymru |
| --- |
| 
* Bryniau Clwyd
* Dyffryn Afon Gwy
* Penrhyn Gŵyr
* Penrhyn Llŷn
* Ynys Môn

 |

| * v
* t
* e
Cymru Ardaloedd Gwarchod Cymru |
| --- |
| 
* Daearyddiaeth Cymru

 |
| Parciau Cenedlaethol | 
* Bannau Brycheiniog
* Eryri
* Arfordir Penfro

|  |  |
| --- | --- |
| Arfaethedig | 
* Mynyddoedd Cambria
* Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy

 |

 |  |
| Harddwch Naturiol | 
* Ynys Môn
* Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy
* Gŵyr
* Llŷn
* Dyffryn Afon Gwy

|  |  |
| --- | --- |
| Arfaethedig | 
* Mynyddoedd Cambria
* Dyffryn Ceiriog and Y Berwyn
* Ehangu ardal Gŵyr
* Morfa Gwent

 |

 |
| Arfordir Treftadaeth | 
* Morgannwg

 |
| Gwarchodfeydd Natur | 
* Lleol
* Cenedlaethol
* Coedwigoedd Glaw Celtaidd

 |
| Safleoedd gwyddonol | 

|  |  |
| --- | --- |
| Safleoedd gwyddonol | 
* Powys
* Caerfyrddin a Dinefwr
* Ceredigion
* Clwyd
* Dwyrain Gwynedd
* Gwent
* Canol a De Morgannwg
* Trefaldwyn
* Preseli a De Penfro
* Maesyfed
* Gorllewin Morgannwg
* gorllewin Gwynedd

 |

 |
| Llefydd Ewropeaidd (–2020) | 
* Ardaloedd Cadwraeth Arbennig

 |
| Eraill | 
* Cadw
* Ymddiriedolaeth Genedlaethol
* Traethau baner las
* Adeiladau rhestredig
* Cymdeithas Edward Llwyd

 |
| WiciBrosiect Cymru |