recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tsicadî Mecsico** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tsicadîod Mecsico) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Parus sclateri***; yr enw Saesneg arno yw *Mexican chickadee*. Mae'n perthyn i deulu'r Titw (Lladin: *Paridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. sclateri*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Teulu
-----

Mae'r tsicadî Mecsico yn perthyn i deulu'r Titw (Lladin: *Paridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Poecile atricapillus | Poecile atricapillus |  |
|
| Poecile carolinensis | Poecile carolinensis |  |
|
| Poecile cinctus | Poecile cinctus |  |
|
| Poecile lugubris | Poecile lugubris |  |
|
| Poecile rufescens | Poecile rufescens |  |
|
| Poecile sclateri | Poecile sclateri |  |
|
| Poecile superciliosus | Poecile superciliosus |  |
|
| Titw copog cyffredin | Baeolophus bicolor |  |
|
| Titw helyg | Poecile montanus |  |
|
| Titw’r wern | Poecile palustris |  |
|
| Tsicadî mynydd | Poecile gambeli |  |
|
| Tsicadî’r Gogledd | Poecile hudsonicus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Tsicadî Mecsico** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Adolf Gärtner yw ***Am Hochzeitsabend*** a gyhoeddwyd yn 1917. Fe'i cynhyrchwyd gan Jules Greenbaum yn Ymerodraeth yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Paul Rosenhayn. 

 Mae'r ffilm *Am Hochzeitsabend* yn 64 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1917. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Immigrant* sef ffilm fud o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Adolf Gärtner ar 24 Gorffenaf 1870 yn Berlin a bu farw yn Los Angeles ar 1 Mawrth 1994.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Adolf Gärtner nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm 1903 yw ***A Desperate Poaching Affray***, a elwir yn yr Unol Daleithiau fel *The Poachers*.

Gwnaed y ffilm gan y cynhyrchydd ffilm o Gymru, William Haggar. Dri munud o hyd, mae'r ffilm yn cael ei chydnabod fel dylanwad cynnar ar ddrama naratif mewn ffilm Americanaidd. Defnyddiodd y ffilm llawer o dechnegau arloesol. Ystyrir bod y ffilm wedi helpu i lawnsio'r subgenre "chase" a dylanwadu ar *The Great Train Robbery* gan Edwin S. Porter.

Yn y ffilm gwelir tystiolaeth glir o ddealltwriaeth Haggar o’r angen i sicrhau dyfnder i’r digwyddiadau ar y sgrin. Llwyddodd i ychwanegu cyffro er bod y camera'n statig, drwy gyfarwyddo’r actorion i fynd i mewn ac allan o’r ffrâm yn agos at y camera ac o onglau amrywiol. Mae golygfa panio gyntaf Haggar yn dangos y ddau botsiwr yn rhedeg o afael y ciper a'r heddlu ac yn neidio dros giât. Mae dau o'i feibion, Walter a William ifanc, yn chwarae rolau pwysig yn y ffilm.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Top Welsh directors: William Haggar". *BBC Wales*. 5 Mawrth 2010. Cyrchwyd 21 Chwefror 2011.
2. ↑  Charles Musser (1994). *The Emergence of Cinema: The American Screen to 1907* (yn Saesneg). University of California Press. t. 365.
Roedd **Sparta** (Groeg: Σπάρτη [*Sparte*]), neu **Lacedaimon** (Groeg: Λακεδαιμων [*Lakedaimon*]) yn ddinas-wladwriaeth yng Ngwlad Groeg yr Henfyd. "Sparta" oedd enw'r ddinas ei hun, a "Lacedaimon" neu "Laconia" enw y ddinas-wladwriaeth, ond yn aml defnyddir y ddau enw fel pe baent yn gyfystyr. Erbyn hyn mae Sparta yn enw y dref a saif gerllaw safle'r hen ddinas.

Tiriogaeth Lacedaimon yng Ngwlad Groeg
Saif Sparta ar benrhyn y Peloponese, gerllaw Afon Eurotas. Sefydlwyd y ddinas ar ôl concwest Mesenia gan drigolion Laconia rhwng 730 CC. a 710 CC.. Doriaid oedd y trigolion yn y cyfnod hanesyddol. Tyfodd y ddinas yn raddol, yn enwedig ar ôl y newidiadau a gyflwynwyd gan Licurgus yn y 7c CC.. Amcan y newidiadau oedd cryfhau Sparta yn filwrol, ac ystyrid mai gan Sparta yr oedd y fyddin gryfaf o ddinas-wladwriaethau Groeg.

Ymhlith yr enwocaf o frwydrau Sparta mae Brwydr Thermopylae yn 480 CC. pan laddwyd 300 o Spartiaid dan eu brenin Leonidas, ynghyd â 700 o Thesbiaid, wrth amddiffyn bwlch Thermopylae yn erbyn byddin enfawr Ymerodraeth Persia dan y brenin Xerxes. Y flwyddyn ganlynol gorchfygwyd y Persiaid yn derfynol ym Mrwydr Platea gan fyddin o Roegiaid dan arweiniad Pausanias, brenin Sparta.

Wedi gorfchfygu'r Persiaid, roedd grym cynyddol Athen yn bryder i'r Spartiaid a'u cyngheiriaid, yn enwedig Corinth. O ganlyniad dechreuodd Rhyfel y Peloponese, a barhaodd am dros ugain mlynedd. Yn 404 CC. bu raid i Athen ildio i Sparta a'i cyngheiriaid, ac am gyfnod nid oedd amheuaeth nad Sparta oedd y grym pennaf yng Ngroeg.

Yn 371 CC. gorchfygwyd y Spartiaid ym Mrwydr Leuctra gan fyddin Thebes dan eu cadfridog Epaminondas. Yn dilyn y frwydr yma, collodd Sparta ei safle fel dinas-wladwriaeth gryfaf Groeg. Yn 188 CC ymosododd Philopoemen, cadfridog Cynghrair Achaea, ar Laconia, dinistrio'r mur oedd wedi ei adeiladu o amgylch Sparta, a diddymu cyfraith Sparta gan roi'r gyfraith Achaeaidd yn ei lle.

Yn 192 CC ymatebodd Cynghrair Achaea i ymgais Sparta i adennill tiriogaethau coll trwy yrru llysgenhadaeth i Weriniaeth Rhufain. Yr un pryd ymosododd byddin Achaeaidd dan Philopoemen a llynges dan Tiso ar Gythium. Llwyddodd y Spartiaid i orchfygu'r llynges, ac wedi brwydr yn erbyn byddin Sparta tu allan i Gythium gorfodwyd Philopoemen i encilio i Tegea. Roedd ail ymosodiad Philopoemen ar Sparta yn fwy llwyddiannus; gorchfygodd fyddin Nabis, *tyrannos* Sparta. Apeliodd Nabis i Gynghrair Aetolia am gymorth, ond pan gyrhaeddodd 1,000 o ŵyr meirch Aetolaidd dan Alexamenus, llofruddiwyd Nabis a meddiannwyd Sparta gan yr Aetoliaid. Llwyddodd pobl Sparta i'w gorfodi i encilio o'r ddinas, ond manteisiodd Philopoemen a'r fyddin Achaeaidd ar y cyfle i gipio Sparta, a'i gorfodi i ymuno â Chynghrair Achaea. Daeth y cynghrair yn feistr ar y cyfan o'r Peloponnesos, a rhoddwyd diwedd ar annibyniaeth Sparta.

Gweddillion hen ddinas Sparta
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Agnès Varda yw ***Du Côté De La Côte*** a gyhoeddwyd yn 1958. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Lleolwyd y stori yn Saint-Tropez. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Agnès Varda. 

 Mae'r ffilm *Du Côté De La Côte* yn 27 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1958. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Vertigo* sy’n ffilm drosedd a dirgelwch Americanaidd gan Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Agnès Varda ar 30 Mai 1928 yn Ixelles a bu farw ym Mharis ar 24 Rhagfyr 1959. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1955 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Louis Delluc
 * Y Llew Aur
 * Gwobr Konrad Wolf
 * Y César Anrhydeddus
 * Uwch Groes Urdd Teilyngdod Cenedlaethol
 * Uwch Swyddog y Lleng Anrhydedd
 * Gwobr Donostia
 * Gwobr Anrhydeddus yr Academi
 * Gwobr Cyflawniad Oes yr Academi Ffilm Ewropeaidd

 Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg y Louvre.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Agnès Varda nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Kulturnachrichten: Agnes Varda mit Konrad-Wolf-Preis ausgezeichnet und andere Meldungen". 15 Hydref 2001.
2. ↑  "Décret du 14 mai 2013 portant élévation aux dignités de grand'croix et de grand officier".
3. ↑  "Décret du 14 avril 2017 portant élévation et nomination aux dignités de grand'croix et de grand officier". dyddiad cyhoeddi: 16 Ebrill 2017.
4. ↑  "European Film Academy: 2014" (yn Saesneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar `|archive-url=` requires `|archive-date=` (help). Cyrchwyd 25 Ionawr 2020.
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Ahmed Rachedi yw ***Gorymdaith y Bobl*** a gyhoeddwyd yn 1963. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***شعب زاحف*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Algeria. Lleolwyd y stori yn Algeria. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Arabeg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1963. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *From Russia with Love* sef yr ail ffilm yn y gyfres James Bond. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,309 o ffilmiau Arabeg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ahmed Rachedi ar 1 Ionawr 1938 yn Tébessa.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ahmed Rachedi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| *Ali in Wonderland* |  | Algeria | 1981-01-01 |
| *C'était la guerre* |  |  |  |
| *Dawn of the Damned* |  | Algeria | 1970-01-01 |
| Gorymdaith y Bobl |  | Algeria | 1963-01-01 |
| Krim Belkacem |  | Algeria | 2014-01-01 |
| L'opium Et Le Bâton |  | Algeria | 1971-01-01 |
| Lotfi |  | Algeria | 2015-01-01 |
| *Mostefa Benboulaïd* |  | Algeria | 2008-01-01 |
| *The Mill* |  | Algeria | 1983-01-01 |
| *طاحونة السيد فابر* |  | Algeria | 1973-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm llawn cyffro a ffuglen wyddonol gan y cyfarwyddwr Aaron Lipstadt yw ***Android*** a gyhoeddwyd yn 1982. Fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Don Keith Opper a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Don Preston. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Klaus Kinski, Norbert Weisser, Rachel Talalay a Brie Howard. Mae'r ffilm yn 80 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner* sef *film noir*, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm
Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Tim Suhrstedt oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Andy Horvitch sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Aaron Lipstadt ar 12 Tachwedd 1952 yn Southington, Connecticut. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1980 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 83% (Rotten Tomatoes)
* 6.2/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Aaron Lipstadt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Mai 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. .. .. .. .. .. .
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 8 Mai 2016.
4. 1 2  "Android". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.
Ffilm arswyd gan y cyfarwyddwr Ahn Byeong-ki yw ***Bunshinsaba*** a gyhoeddwyd yn 2004. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***분신사바*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Kim Yong-dae yn Ne Corea. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg a hynny gan Ahn Byeong-ki. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Choi Jung-yoon, Lee Yu-ri, Lee Se-eun a Kim Gyu-ri. Mae'r ffilm *Bunshinsaba (Ffilm Coreeg)* yn 92 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Million Dollar Baby* sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood*. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7,100 o ffilmiau Coreeg wedi gweld golau dydd.*

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ahn Byeong-ki ar 5 Tachwedd 1966 yn Ne Corea.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ahn Byeong-ki nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Apt |  | De Corea | Corëeg | 2006-07-06 |
| Bunshinsaba |  | De Corea | Corëeg | 2004-01-01 |
| *Bunshinsaba* |  | Gweriniaeth Pobl Tsieina | Tsieineeg Mandarin | 2012-01-01 |
| *Bunshinsaba 2* |  | Gweriniaeth Pobl Tsieina |  | 2013-01-01 |
| Bunshinsaba 3 |  | Gweriniaeth Pobl Tsieina |  | 2014-01-01 |
| *Nightmare* |  | De Corea | Corëeg | 2000-07-29 |
| *Phone* |  | De Corea | Corëeg | 2002-01-01 |
| Scandal Maker |  | Gweriniaeth Pobl Tsieina |  | 2016-11-11 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 7 Ebrill 2016.
Gwladwriaeth yn Nwyrain Ewrop a Gogledd Asia oedd **Tsaraeth Rwsia** neu **Tsaraeth Mysgofi** a fodolai o 1547 hyd at sefydlu Ymerodraeth Rwsia ym 1721. Ifan IV (Ifan yr Ofnadwy), Uchel Dywysog Moscfa a Sofran Rwsia Oll ers 1533, oedd y cyntaf i ddwyn y teitl "tsar"—a darddir o "Cesar"—gan felly dyrchafu Uchel Dywysogaeth Moscfa yn Tsaraeth Rwsia ym 1547.

Ar y cychwyn, bu'r tsaraeth yn cynnwys y rhan helaethaf o ogledd a chanolbarth Rwsia Ewropeaidd, a rhywfaint o diriogaeth a leolir heddiw yn y Ffindir, Belarws, ac Wcráin. Wedi ei goroniad ym 1547, aeth Ifan IV ati i atgyfnerthu a chanoli ei rym: lluniodd gyfreithiau newydd y Sudebnik ym 1550; sefydlodd y Zemsky Sobor, y senedd gyntaf yn hanes Rwsia, i gynrychioli dosbarthiadau'r drefn ffiwdal; cwtogodd ar rym y glerigiaeth Uniongred; a chyflwynodd elfen o hunanreolaeth leol yng nghefn gwlad. Teyrnasai Ifan IV hyd at 1584, gan lwyddo i orchfygu tair o'r chaniaethau a olynodd y Llu Euraid—Kazan, Astrakhan, a Siberia—gan bron ddyblygu tiriogaeth Rwsia a'i throi'n bŵer trawsgyfandirol yn Ewrasia. Erbyn marwolaeth Fyodor I ac felly diwedd brenhinllin y Rurik ym 1598, ehangodd y tsaraeth i'r dwyrain y tu hwnt i Fynyddoedd yr Wral ac i'r de hyd at Fôr Caspia. Erbyn diwedd yr 16g, Chaniaeth y Crimea oedd y cilcyn olaf o diriogaeth Dataraidd i orllewin Mynyddoedd yr Wral a oedd yn dal i wrthsefyll tra-arglwyddiaeth y Rwsiaid.

Erbyn i Pedr I (Pedr Fawr) esgyn i'r orsedd ym 1689, estynnai'r tsaraeth dros Siberia oll, ac eithrio Gorynys Kamchatka. Ym 1721, datganodd Pedr I ei hunan yn Ymerawdwr Rwsia oll, gan droi'r tsaraeth yn ymerodraeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Tsar (title). *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 30 Mehefin 2023.
2. 1 2  Payne, Robert; Romanoff, Nikita (2002). *Ivan the Terrible*. t. 520. ISBN 978-0-8154-1229-8.
3. ↑  Wood, Alan (2011). *Russia's Frozen Frontier: A History of Siberia and the Russian Far East 1581 - 1991*. t. 320. ISBN 978-0-340-97124-6.
4. ↑  (Saesneg) Khanate of Crimea. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 19 Rhagfyr 2021.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Agustí Villaronga yw ***Incerta Glòria*** a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd gan Isona Passola i Vidal yn Sbaen. Cafodd ei ffilmio yn Rubí, La Garriga, Jafre, Hospital de la Santa Creu i Sant Pau, Casbas de Huesca, Sariñena, Angüés, Alquézar, Quicena, Belchite, Leciñena, Lanaja, Alcubierre a Caminreal. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Catalaneg a hynny gan Agustí Villaronga. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Juan Diego, Fernando Esteso, Núria Prims, Terele Pávez, Marcel Borràs ac Oriol Pla Solina. Cafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner 2049* sef ffilm wyddonias gan Denis Villeneuve. Hyd at 2022 roedd o leiaf 468 o ffilmiau Catalaneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Uncertain glory*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Joan Sales i Vallès a gyhoeddwyd yn 1956.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Agustí Villaronga ar 4 Mawrth 1953 yn Palma de Mallorca. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1976 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Goya i'r Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr Goya am y Ffilm Orau
 * Medal Aur am Deilyngdod yn y Celfyddydau (Sbaen)
 * Creu de Sant Jordi

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Agustí Villaronga nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  .
Iaith Germanaidd a siaredir yn ne'r Alban yw'r **Sgoteg** neu **Lallans**. Mae Sgoteg yn perthyn i'r Saesneg, ac fe'i hystyrir yn dafodiaith Saesneg gan rai, er bod Llywodraeth yr Alban a Siarter Ieithoedd Lleiafrifol Ewrop yn ei chyfrif yn iaith leiafrifol draddodiadol. Mae'n dal i gael ei siarad yn nwyrain a de'r Alban.

Ceir enghraifft gyfoes o'r iaith Sgoteg yn y gân brotest o'r 1960au gan Hamish Henderson, Freedom Come-All-Ye. Wrth ddarllen geiriau'r gân gellir gweld y tebygrwydd a'r gwahaniaeth rhwng Saesneg. Ymysg lladmeiryddion cyfoes yr iaith mae'r bardd ifanc, Len Pennie.

Newid Llafariaid
----------------

Un gwahaniaeth rhwng Saesneg a Sgoteg yw i'r iaith Sgoteg beidio cael ei heffeithio gan y 'Great Vowel Shift' a ddigwyddodd i'r Saesneg rhwng tua 1350 a 1600 yn yr un ffordd. Un enghraifft o'r newid llefariaid yma oedd bod llefariaid oedd yn cael eu sillafur ou (w yn Gymraeg) newid i *au* (aw yn Gymraeg); gwelir y gwahaniaeth gydag ynganiad gyfoes "brown cow" yn Saesneg tra i'r Sgoteg gadw ac arddel hyd heddiw "broon coo".

Nid Gaeleg
----------

Tudalen flaen Wicipedia Sgoteg ar 31 Ionawr 2021
Noder nad gair arall am yr iaith Geltaidd o'r Alban, Gaeleg yw Sgoteg. Maent yn ddwy iaith ar wahân.

Dolen allanol
-------------

* Lallans - 'Cymdeithas yr Iaith' Sgoteg
* 'Speaking Scottish - is Scots a Language or Slang?' Cyflwyniad ar Youtube

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   (yn en) *Ethnolog* (25, 19 ed.), Dallas, Texas: SIL International, 21 Chwefror 2022, ISSN 1946-9675, OCLC 43349556, Wikidata Q14790,
2. ↑  "The Scots Language (or Dialect?!)". Sianel Langfocus ar Youtubube. 21 Mehefin 2017.
Ffilm gomedi llawn antur gan y cyfarwyddwr Aki Kaurismäki yw ***Leningrad Cowboys Go America*** a gyhoeddwyd yn 1989. Fe'i cynhyrchwyd gan Aki Kaurismäki a Katinka Faragó yn y Ffindir a Sweden. Lleolwyd y stori yn Dinas Efrog Newydd, Texas a Tennessee. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Aki Kaurismäki. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Finnkino.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jim Jarmusch, Duke Robillard, Leningrad Cowboys, Matti Pellonpää, Sakari Kuosmanen, Silu Seppälä, Mato Valtonen, Kari Väänänen, Mauri Sumén a Sakke Järvenpää. Mae'r ffilm *Leningrad Cowboys Go America* yn 78 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Batman (ffilm o 1989)* sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Timo Salminen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Aki Kaurismäki ar 4 Ebrill 1957 yn Orimattila.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Chevalier de la Légion d'Honneur
 * Medal Pro Finlandia Urdd Llew'r Ffindir
 * Berliner Kunstpreis
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr yr Arth Arian i'r Cyfarwyddwr Gorau

 Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tampere.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 100% (Rotten Tomatoes)
* 7.5/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Aki Kaurismäki nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Centro Histórico |  | Portiwgal | 2012-01-01 |
| *Dogs Have No Hell* |  | y Ffindir | 2002-01-01 |
| *Finland trilogy* |  |  |  |
| *Likaiset kädet* |  | y Ffindir | 1989-01-01 |
| *Proletariat Trilogy* |  |  |  |
| *Rocky VI* |  | y Ffindir | 1986-01-01 |
| Saimaa-Ilmiö |  | y Ffindir | 1981-01-01 |
| *Ten Minutes Older: The Trumpet* |  | Sbaeny Deyrnas Gyfunolyr Almaeny FfindirGweriniaeth Pobl TsieinaUnol Daleithiau America | 2002-05-18 |
| Total Balalaika Show |  | y FfindirSweden | 1994-01-01 |
| Varjoja Paratiisissa |  | y Ffindir | 1986-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 11 Ebrill 2016.
2. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Gorffennaf 2022.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 30 Mai 2023.
4. ↑  .
5. 1 2  "Leningrad Cowboys Go America". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Nofel am dor-cyfraith, fel rheol stori sydd yn dilyn hynt troseddwr neu'r ymdrech i'w ddatgelu a'i ddal, yw **nofel drosedd**. Hon yw un o brif ffurfiau llenyddol ffuglen drosedd. Mae hyd y nofel yn galluogi i'r awdur lunio plot sy'n fwy cymhleth na'r stori fer drosedd, a rhoi sylw i ddatblygu'r cymeriadau, cryfhau ing a chyffro'r stori, a chadw'r darllenydd ar bigau'r drain. Gall nofel drosedd hefyd gynnwys is-blotiau ac archwilio themâu megis natur ddynol, moesoldeb, a chyfiawnder.

Is-genres
---------

### Nofel dditectif

*Prif: Nofel dditectif*
Ysgrifennwyd y nofelau ditectif cyntaf yn y 19g. Ysgrifennai Arthur Conan Doyle bedair nofel sy'n cynnwys y cymeriad Sherlock Holmes: *A Study in Scarlet* (1887), *The Sign of the Four* (1890), *The Hound of the Baskervilles* (1901–02), a *The Valley of Fear* (1914–15). Yn hanner cyntaf yr 20g datblygodd dau brif arddull o'r nofel dditectif: *hardboiled*, megis nofelau Dashiell Hammett a Raymond Chandler, a nofelau dirgelwch "cartrefol" megis cyfresi Miss Marple ac Hercule Poirot gan Agatha Christie.

### *Roman noir*

Mae'r *roman noir* yn pwysleisio bydolwg pesimistaidd, gan gynnwys cymeriadau moesol amwys, awyrgylch tywyll, ac anobaith. Mae enghreifftiau yn cynnwys *The Postman Always Rings Twice]]* (1934) a *Double Indemnity* (1936) gan James M. Cain.

### Nofel lys

Mae'r nofel lys yn dilyn cyfreithwyr, erlynwyr, ac ati wrth iddynt geisio datrys trosedd a chael y troseddwr yn euog. Mae drama yn yr ystafell lys yn elfen gyffredin o'r fath nofel. Un o lenorion toreithiocaf yr is-genre hon yw John Grisham.

### Nofel gyffro drosedd

Mae'r nofel gyffro drosedd yn llawn pryder a pheryg, ac yn aml yn dilyn ditectif neu arwr tebyg wrth iddo geisio atal troseddwr rhag cyflawni rhagor o droseddau. Mae enghreifftiau yn cynnwys *Red Dragon* (1981) a *The Silence of the Lambs* (1988) gan Thomas Harris, a'r gyfres *Millennium* gan Stieg Larsson.

Darllen pellach
---------------

* Tony Hilfer, *The Crime Novel: A Deviant Genre* (Austin, Texas: University of Texas Press, 1990).
* Peter Messent (gol.), *Criminal Proceedings: The Contemporary American Crime Novel* (Chicago: Pluto Press, 1997).
* Andrew Pepper, *The Contemporary American Crime Novel: Race, Ethnicity, Gender, Class* (Caeredin: Edinburgh University Press, 2000).
Ysgolhaig Clasurol a chyfieithydd oedd **David Emrys Evans** (29 Mawrth 1891 – 20 Chwefror 1966), sy'n adnabyddus yn bennaf am ei gyfieithiadau safonol o weithiau Platon o'r Roeg i'r Gymraeg. Cyhoeddai wrth yr enw **D. Emrys Evans**.

Roedd yn frodor o Glydach yn Sir Abertawe (Morgannwg). Ar ôl cael ei addysg brifysgol yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru a Choleg Iesu, Rhydychen, cafodd ei benodi'n Athro'r Clasuron yng Ngholeg Prifysgol Abertawe ym 1921. Ym 1927 cafodd ei benodi yn Brifathro Coleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor ac yno y treuliodd weddill ei yrfa academaidd hyd ei ymddeoliad ym 1958.

Ysgrifennodd hanes Prifysgol Cymru a llyfr ar grefydd a chymdeithas, ond ei brif waith yw'r gyfres o gyfieithiadau o weithiau'r athronydd Groegaidd Platon, yn cynnwys y deialogau Socrataidd ac *Y Wladwriaeth*. Nodweddir y cyfieithiadau hyn gan eu harddull clasurol, urddasol a choeth.

Llyfryddiaeth
-------------

### Gweithiau gwreiddiol

* *Crefydd a Chymdeithas* (1933)
* *Y Clasuron yng Nghymru* (1952) (darlith radio)
* *The University of Wales, a Historical Sketch* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1953)

### Cyfieithiadau o weithiau Platon

* *Amddiffyniad Socrates* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1936)
* *Phaedon* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1938)
* *Ewthaffron: Criton* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1943)
* *Gorgias* (1946)
* *Y Wladwriaeth* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1956)

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 29097355
* SUDOC: 133209369

 |
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Aki Kaurismäki yw ***Tulitikkutehtaan Tyttö*** a gyhoeddwyd yn 1990. Fe'i cynhyrchwyd gan Aki Kaurismäki, Katinka Faragó a Klas Olofsson yn y Ffindir a Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffinneg a hynny gan Aki Kaurismäki. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kati Outinen, Outi Mäenpää, Reijo Taipale, Richard Reitinger, Elina Salo, Silu Seppälä, Esko Nikkari, Vesa Vierikko, Nappi Ikonen a Marja Packalén. Mae'r ffilm *Tulitikkutehtaan Tyttö* yn 68 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pretty Woman* sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,340 o ffilmiau Ffinneg wedi gweld golau dydd. 
Aki Kaurismäki hefyd oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Aki Kaurismäki sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Aki Kaurismäki ar 4 Ebrill 1957 yn Orimattila.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Chevalier de la Légion d'Honneur
 * Medal Pro Finlandia Urdd Llew'r Ffindir
 * Berliner Kunstpreis
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr yr Arth Arian i'r Cyfarwyddwr Gorau

 Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tampere.

Derbyniad
---------


Cafodd ei henwebu am y gwobrau canlynol: Gwobr Ewrop i'r Ffilm Orau.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Aki Kaurismäki nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwlad lle'i gwnaed:. dyddiad cyrchiad: 23 Mawrth 2020.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 5 Mawrth 2023.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 23 Mawrth 2020.
4. ↑  Sgript:. dyddiad cyrchiad: 23 Mawrth 2020.
5. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Gorffennaf 2022.
6. ↑ . dyddiad cyrchiad: 30 Mai 2023.
7. ↑  .
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Aki Kaurismäki yw ***Pidä Huivista Kiinni, Tatjana*** a gyhoeddwyd yn 1994. Fe'i cynhyrchwyd gan Aki Kaurismäki yn y Ffindir a'r Almaen. Lleolwyd y stori yn y Ffindir. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffinneg a Rwseg a hynny gan Aki Kaurismäki. 
Dosbarthwyd y ffilm hon gan Finnkino.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kati Outinen, Matti Pellonpää, Elina Salo, Mato Valtonen, Veikko Lavi, Atte Blom, Irma Junnilainen a Mauri Sumén. Mae'r ffilm *Pidä Huivista Kiinni, Tatjana* yn 62 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Forrest Gump* ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,340 o ffilmiau Ffinneg wedi gweld golau dydd. 
Timo Salminen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Aki Kaurismäki sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Aki Kaurismäki ar 4 Ebrill 1957 yn Orimattila.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Chevalier de la Légion d'Honneur
 * Medal Pro Finlandia Urdd Llew'r Ffindir
 * Berliner Kunstpreis
 * Gwobr Louis Delluc
 * Gwobr yr Arth Arian i'r Cyfarwyddwr Gorau

 Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Tampere.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Aki Kaurismäki nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. dyddiad cyrchiad: 14 Ebrill 2018.
2. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Gorffennaf 2022.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 30 Mai 2023.
4. ↑  .
Ffilm antur gan y cyfarwyddwr Akinori Nagaoka yw ***Dr. Slump: "Hoyoyo!" Space Adventure*** a gyhoeddwyd yn 1982. Fe'i cynhyrchwyd yn Japan; y cwmni cynhyrchu oedd Toei Animation. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Toshiki Inoue a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Shunsuke Kikuchi. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1982. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Blade Runner* sef *film noir*, dystopaidd gan y cyfarwyddwr ffilm
Ridley Scott.Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *Dr. Slump*, sef cyfres manga gan yr awdur Akira Toriyama.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Akinori Nagaoka ar 1 Ionawr 1954. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 39 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Akinori Nagaoka nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Llenor Americanaidd yn yr iaith Saesneg oedd **Dashiell Hammett** (27 Mai 1894 – 10 Ionawr 1961) a arloesodd ffuglen drosedd *hardboiled*.

Ganed ef yn St. Mary's County yn nhalaith Maryland, Unol Daleithiau America. Gadwodd yr ysgol yn 13 oed a gweithiodd mewn sawl swydd cyn ymuno ag asiantaeth dditectif Pinkerton am wyth mlynedd. Gwasanaethodd yn y fyddin yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a dioddefai'r ffliw Sbaenaidd a thwbercwlosis wedi diwedd y rhyfel.

Wedi i'w iechyd wella, dechreuodd Hammett ysgrifennu ffuglen dditectif ar sail ei brofiadau gyda'r Pinkertons. Ymddangosodd ei straeon a nofeligau cynnar mewn cylchgronau pwlp, yn bennaf *Black Mask*, ac ym 1929 cyhoeddodd ei ddwy nofel gyntaf, *Red Harvest* a *The Dain Curse*. Adroddir y nifer fwyaf o'i weithiau yn y cyfnod o 1923 i 1930 gan "The Continental Op", ymchwilydd preifat yn San Francisco. Ei gampwaith ydy'r nofel ddirgelwch *The Maltese Falcon* (1930), a gyflwynodd y ditectif Sam Spade. Ei ddwy nofel olaf oedd *The Glass Key* (1931) a *The Thin Man* (1934).

Wedi 1934, treuliodd Hammett ei amser yn ymwneud â gwleidyddiaeth yr adain chwith ac yn ymgyrchu dros ryddid sifil. Ymunodd â'r Blaid Gomiwnyddol ym 1937. Ymunodd â'r fyddin unwaith eto yn ystod yr Ail Ryfel Byd a gwasanaethodd yn Ynysoedd yr Alewt. Un o brif aelodau'r Civil Rights Congress, ydoedd ac aeth i'r carchar am chwe mis ym 1951 am iddo beidio â datgelu enwau'r rhai a gyfrannodd yn ariannol i'r sefydliad hwnnw. Bu farw Dashiell Hammett yn Ninas Efrog Newydd yn 66 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Dashiell Hammett. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 2 Rhagfyr 2023.
**Golwg ar Deyrnas Crist.** William Williams (Pantycelyn). Wynebddalen Argraffiad 4 (1822)
Cerdd hir a ysgrifennwyd gan William Williams (Pantycelyn) yw "**Golwg ar Deyrnas Crist** - neu Grist yn bob Peth, ac ymhob Peth: sef, Caniad mewn dull o agoriad ar Col. iii. 11. 1 Cor. xv. 25". Dechreuwyd ei gyfansoddi tua'r flwyddyn 1753 ac fe'i cyhoeddwyd yn 1756. Bu gryn newid (gan Williams) mewn ail argraffiad (1764). Bu hefyd argraffiadau diweddarach (ee 4ydd 1822).

Seryddiaeth a Bioleg
--------------------

Troednod (tud 40 argraffiad 1822) yn disgrifio gwybodaeth cyffredinol y pryd (argraffiad 1764) ar gomedau. Ymddangosodd gomed Halley yn 1758/59, 3 mlynedd ar ôl argraffiad gyntaf cerdd Pantycelyn. Nid gwyddonydd oedd Williams ond oherwydd cyfeiriadau eang at seryddiaeth a bioleg (yn arbennig yr hyn a ddatgelwyd gan y telesgop a'r microsgop cynnar) ei oes yn y gerdd, gellir ei ddefnyddio i ganfod diddordeb Pantycelyn yn y maes hwn. A thrwy hynny ymwybyddiaeth (rhai o leiaf) o Gymry Cymraeg ei oes o'r datblygiadau gwyddonol diweddaraf. Yn ôl bywgraffiad Gomer Roberts ohono, dylanwadwyd gwybodaeth Williams gan lyfrau'r Parch William Derham (1637-1735), canon Windsor ac yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Trwy ei lyfrau trosglwyddwyd gwybodaeth am ddarganfyddiadau'r Oleuedigaeth (o Copernicws i Newton a Van Leeuwenhoek) i offeiriaid a gweinidogion yr efengyl (a oedd yn darllen Saesneg) yr 18 ganrif. Diddorol yw sylwi bod Williams wedi cynnwys sylw at ymddangosiad 1758/9 o gomed Halley yn yr ail argraffiad (1764). (Roedd Halley wedi darogan y digwyddiad - ond heb fyw yn ddigon hir i'w gweld.) Mae'n amlwg i Williams dilyn y datblygiadau ar ôl marwolaeth a dylanwad uniongyrchol Derham.

Efallai fod y llyfr hwn yn gosod seiliau'r ymdrafod ymddangosiadol rhwng crefyddwyr a gwyddonwyr Cymraeg a Chymreig sydd wedi para hyd heddiw.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Williams, William (1756). "Golwg ar Deyrnas Crist". *Llyfrgell Genedlaethol Cymru*. Cyrchwyd 20 Chwefror 2019.
2. 1 2  Roberts, Gomer Morgan (1958). *Y Per Ganiedydd [Pantycelyn] Cyfrol 2*. Aberystwyth: Gwasg Aberystwyth. tt. 144–155.
3. ↑  Hughes, Glyn Tegai (Gwanwyn 1992). "Pantycelyn ac iaith gwyddoniaeth". *Y Gwyddonydd* **29 (3)**: 91-93. .
4. ↑  Dienw. (30 Mawrth 1935). "Dr. William Derham, F.R.S. (1657–1735)". *Nature* **135**: 500–501. .
5. ↑  Derham, William (1713). *Physico-Theology: or, A demonstration of the being and attributes of God, from his works of creation*.
6. ↑  Derham, William (1715). *Astro-Theology: or, A demonstration of the being and attributes of God from a survey of the heavens*.
7. ↑  Noel Davies a T. Hefin Jones (2017). *Cristnogaeth a Gwyddoniaeth*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru. ISBN 9781786831262.
Chwith: siâp amgrwm lens cydgyfeirio golau  
Dde: siâp ceugrwm lens dargyfeirio.
Mewn mathemateg, siap, amlinell neu wyneb sy'n crymu tuag i mewn, yw **ceugrwm** (neu 'ceugrwn'; Saesneg *concave*) e.e. amlinell fewnol cylch pan edrychir arno o du mewn i'r cylch. Ei wrthwyneb yw amgrwm.

Yma, ystyr 'cau' yw 'gwacter', neu le gwag a daw ail ran y gair o 'crwn'; felly ffurf gwag, crwn yw tarddiad y gair cyfansawdd yma. Cyhoeddwyd y defnydd cyntaf o'r gair yng Ngeiriadur Saesneg-Cymraeg John Walters yn 1772.

Fe'i defnyddir yn aml gyda lens gwydr neu blastig tryloyw.

Mathau
------

### Polygon ceugrwm

*Prif: Polygon ceugrwm*
Mae gan y polygon ceugrwm o leiaf un ongl fewnol sydd rhwng 180 a 360 gradd.

Nodweddion:

1. Mae rhai llinellau sy'n cynnwys pwyntiau y tu mewn i'r polygon yn croestori ei ffin mewn mwy na dau bwynt.
2. Mae rhai croeslinau'r polygon ceugrwm yn gorwedd yn rhannol neu'n gyfan gwbl y tu allan i'r polygon.
3. Mae rhai rhannau o polygon ceugrwm nad ydynt yn rhannu'r plân yn ddau hanner lle mae un ohonynt yn cynnwys y polygon cyfan.

Nid oes unrhyw un o'r tri datganiad hyn yn gywir o ran y polygon amgrwm, fodd bynnag.

### Y set ceugrwm

Set ceugrwm
Cydnabyddir, bellach, na ddylid galw set ceugrwm yn "siap nad yw'n amgrwm" (*a non-convex set*). Mae'r set amgrwm yn arwyneb (neu'n ofod) caeedig, lle y gellir cysylltu unrhyw ddau bwynt gyda llinell syth heb adael yr arwyneb neu ofod. Mae'r gwrthwyneb yn wir am set ceugrwm, fel y gwelir gyda'r siap gwyrdd ar y dde.

### Y ffwythiant ceugrwm

*Prif: Ffwythiant ceugrwm*
Yn Saesneg gelwir y cromlinau hyn yn *concave downwards* neu *concave down*; bathiad Cymraeg fyddai 'lawrlinell'.

Dywedir bod ffwythiant o werth real {\displaystyle f} ar gyfwng (*interval*) (neu fel arfer, set ceugrwm mewn gofod fector) yn "geugrwm" os yw'r canlynol yn gywir, ar gyfer {\displaystyle x} ac {\displaystyle y} yn y cyfwng ac ar gyfer {\displaystyle \alpha \in [0,1]},

{\displaystyle f((1-\alpha )x+\alpha y)\geq (1-\alpha )f(x)+\alpha f(y).}
Dywedir fod y ffwythiant yn "hollol geugrwm" (*strictly concave*) os

{\displaystyle f((1-\alpha )x+\alpha y)>(1-\alpha )f(x)+\alpha f(y)\,}
ar gyfer {\displaystyle \alpha \in (0,1)} ac {\displaystyle x\neq y}.

Ar gyfer ffwythiant {\displaystyle f:\mathbb {R} \to \mathbb {R} }, mae'r ail ddiffiniad yn mynegi: ar gyfer pob {\displaystyle z} yn union rhwng {\displaystyle x} a {\displaystyle y}, yna mae'r pwynt {\displaystyle (z,f(z))} ar graff {\displaystyle f} uwch ben y linell syth sy'n cysylltu'r pwyntiau {\displaystyle (x,f(x))} a {\displaystyle (y,f(y))}.

Mae ffwythiant {\displaystyle f} yn ffug-geugrwm (*quasiconcave*) os yw amlinell uchaf setiau'r ffwythiant {\displaystyle S(a)=\{x:f(x)\geq a\}} yn setiau amgrwm.

Ceir hefyd
----------

* Cromlin ddisgynnol - *downward sloping curve*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Diffiniad ar mathopenref.com.
2. ↑  Lenhart, S.; Workman, J. T. (2007). *Optimal Control Applied to Biological Models*. Mathematical and Computational Biology Series. Chapman & Hall/ CRC. ISBN 978-1-58488-640-2.
3. ↑  Varian, Hal (1992). *Microeconomic Analysis* (arg. Third). Efrog Newydd: Norton. ISBN 0-393-95735-7.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Aktan Abdykalykov yw ***The Light Thief*** a gyhoeddwyd yn 2010. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Svet-Ake*** ac fe'i cynhyrchwyd yng Ngwlad Belg, yr Iseldiroedd, Ffrainc, yr Almaen a Kyrgyzstan. Lleolwyd y stori yn Kyrgyzstan. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Cirgiseg a hynny gan Aktan Abdykalykov. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Aktan Abdykalykov. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inception* sef ffilm wyddonias
llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 7 o ffilmiau Cirgiseg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Aktan Abdykalykov ar 26 Mawrth 1957 yn Kyrgyzstan.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 93% (Rotten Tomatoes)
* 6.4/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Aktan Abdykalykov nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
2. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. *Internet Movie Database*. dyddiad cyrchiad: 20 Awst 2016. iaith y gwaith neu'r enw: Saesneg.
3. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Ebrill 2016.
4. 1 2  "The Light Thief". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 9 Hydref 2021.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Ákos Ráthonyi yw ***Kätchen Für Alles*** a gyhoeddwyd yn 1949. Fe'i cynhyrchwyd gan Walter Koppel yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Kurt Bortfeldt a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Franz Grothe. 

 Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1949. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *White Heat* sy’n ffilm drosedd ac antur gan cyfarwyddwr ffilm oedd yr actores Raoul Walsh. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Willy Winterstein oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Klaus Dudenhöfer sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ákos Ráthonyi ar 26 Mawrth 1908 yn Budapest a bu farw yn Bad Wiessee ar 1 Tachwedd 2006.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ákos Ráthonyi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama a ffilm ramantus gan y cyfarwyddwr Aku Louhimies yw ***Kuutamolla*** a gyhoeddwyd yn 2002. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Kuutamolla*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Jarkko Hentula yn y Ffindir. Lleolwyd y stori yn Helsinki a chafodd ei ffilmio yn y Ffindir. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffinneg a hynny gan Aku Louhimies. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Linda Zilliacus, Pirkko Saisio, Toni Wirtanen, Laura Malmivaara, Jörn Donner, Peter Franzén, Minna Haapkylä, Anna-Leena Härkönen, Matti Ristinen, Jerry Wahlforss, Nicke Lignell, Kari Hietalahti, Lotta Lehtikari, Marja-Leena Kouki, Mikko Kouki, Vesa Mäkelä, Veeti Kallio, Heikki Kujanpää, Satu Linnapuomi, Santeri Nuutinen a Valtteri Roiha. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2002. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Harry Potter and the Chamber of Secrets* sef ffilm ffantasi Americanaidd-Seisnig i blant gan Chris Columbus. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,340 o ffilmiau Ffinneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Aku Louhimies ar 3 Gorffenaf 1968 yn Helsinki.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Medal Pro Finlandia Urdd Llew'r Ffindir

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Aku Louhimies nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
*Am afonydd eraill o'r un enw, gweler Afon Ouse.*
Afon yn siroedd Gorllewin Sussex a Dwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Afon Ouse**. Mae'n tarddu ger Lower Beeding yng Ngorllewin Sussex, ac yn llifo tua'r dwyrain heibio Haywards Heath a thrwy Lewes cyn iddi gyrraedd y môr yn Newhaven. Mae Afon Uck, ei phrif isafon, yn ymuno â hi tua 8 km (5 mi) i'r gogledd o Lewes.

Am ganrifoedd byddai cychod yn llywio rhannau llanwol yr afon hyd at Lewes, 7 milltir o'r môr. Ar ddiwedd y 18g gwelodd nifer o dirfeddianwyr lleol gyfle i fuddsoddi mewn addasu'r afon i gario cychod camlas i'w rhannau uchaf. Gwnaeth y peiriannydd sifil William Jessop arolwg o'r afon, ac ar ôl cynnydd araf erbyn 1812 roedd yr afon yn fordwyol cyn belled â Balcombe, 22 milltir y tu hwnt i Lewes. Fodd bynnag, ni fu'r cynllun erioed yn llwyddiant mawr, a dyfodiad y rheilffordd oedd yr ergyd olaf. Erbyn 1868 daeth yr holl fasnach uwchben Lewes i ben, er bod cychod yn dal i ddod i fyny'r afon cyn belled â Lewes mor ddiweddar â'r 1950au.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "History of the Sussex Ouse Navigation", Gwefan The Sussex Ouse Restoration Trust; adalwyd 12 Mehefin 2020
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ákos Ráthonyi yw ***Frau Warrens Gewerbe*** a gyhoeddwyd yn 1960. Fe'i cynhyrchwyd gan Walter Koppel yn y Swistir a'r Almaen. Lleolwyd y stori yn Lloegr. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Eberhard Keindorff a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Siegfried Franz. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Lilli Palmer, Ernst Fritz Fürbringer, Johanna Matz, Christiane Nielsen, Erni Mangold, Helmuth Lohner, O. E. Hasse, Elisabeth Flickenschildt, Rudolf Vogel ac Anneli Sauli. Mae'r ffilm *Frau Warrens Gewerbe* yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1960. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Psycho* sy’n ffilm llawn arswyd a dirgelwch gan feistr y *genre’’ yma, Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.* 
Albert Benitz oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Alice Ludwig sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ákos Ráthonyi ar 26 Mawrth 1908 yn Budapest a bu farw yn Bad Wiessee ar 1 Tachwedd 2006.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ákos Ráthonyi nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A Szerelem Nem Szégyen |  | Hwngari | Hwngareg | 1940-12-18 |
| Der Falsche Amerikaner |  | yr Almaen | Almaeneg | 1961-01-01 |
| Fizessen, Nagysád! |  | Hwngari |  | 1937-01-01 |
| Geliebte Hochstaplerin |  | yr Almaen | Almaeneg | 1961-01-01 |
| Gyimesi Vadvirág |  | Hwngari |  | 1939-01-01 |
| Havasi Napsütés |  | Hwngari |  | 1941-01-01 |
| Katyi |  | Hwngari |  | 1942-01-01 |
| *Megvédtem egy asszonyt* |  | Hwngari | Hwngareg | 1938-06-28 |
| The Devil's Daffodil |  | y Deyrnas Gyfunolyr Almaen | SaesnegAlmaeneg | 1961-01-01 |
| The Lady Is a Bit Cracked |  | Hwngari |  | 1938-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 9 Ebrill 2016.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Robin prysgoed wyrdd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: robinod prysgoed gwyrddion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pachycephalopsis hattamensis***; yr enw Saesneg arno yw *Green thicket flycatcher*. Mae'n perthyn i deulu'r Robinod Awstralia (Lladin: *Petroicidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Yr hen enw ar y teulu hwn oedd yr *Eopsaltridae*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. hattamensis*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r robin prysgoed wyrdd yn perthyn i deulu'r Robinod Awstralia (Lladin: *Petroicidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwybed-robin yr afon | Monachella muelleriana |  |
|
| Robin bengoch | Petroica goodenovii |  |
|
| Robin binc | Petroica rodinogaster |  |
|
| Robin garned | Eugerygone rubra |  |
|
| Robin lychlyd | Peneoenanthe pulverulenta |  |
|
| Robin rosliw | Petroica rosea |  |
|
| Robin twtwai | Petroica australis |  |
|
| Robin y graig | Petroica archboldi |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Robin prysgoed wyrdd** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Ffilm ddogfen gan y cyfarwyddwr Alain Cavalier yw ***Vies*** a gyhoeddwyd yn 2000. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Alain Cavalier. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gladiator* sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Alain Cavalier ar 14 Medi 1931 yn Vendôme.   
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr César y Ffilm Gorau
 * Gwobr César am yr Ysgrifennu Gorau
 * Gwobr César y Cyfarwyddwr Gorau
 * Gwobr César y Ffilm Gorau
 * Gwobr Louis Delluc

 Derbyniodd ei addysg yn Institut des hautes études cinématographiques.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Alain Cavalier nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------