Cyfreithiwr, llenor a chyn-Archdderwydd oedd **Robyn Léwis** neu **Robin Llŷn** (Hydref 1929 – 12 Awst 2019).

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Robyn yn Llangollen ond symudodd y teulu i dref glan-môr Nefyn pan oedd yn dair oed. Roedd ei dad o Ynys Môn a'i daid o gyffiniau y Cilie yng Ngheredigion. Roedd ei fam yn athrawes Ffrangeg a magwyd ef yn dair-ieithog. Bu hefyd yn ymddiddori mewn Almaeneg a Sbaeneg. Roedd ganddo frawd Richard (Dic) a bu farw yn 2018. Aeth i Ysgol Ramadeg Pwllheli ac Ysgol Fonedd Rydal. Cyn mynd i'r coleg treuliodd flwyddyn yn Ffrainc. Mynychodd Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth lle cychwynodd radd BA Ffrangeg a Saesneg ond newidiodd i radd yn y gyfraith.

Gyrfa
-----

Bu'n ieithydd am gyfnod, cyn dod yn gyfreithiwr. Wedi bwrw erthyglau cyfraith ym Mangor sefydlodd ei hun fel cyfreithiwr ym Mhwllheli. Daeth yn ddirprwy farnwr a Chofiadur Cynorthwyol yn Llys y Goron. Wedi ymddeol yn gynnar o'r swydd honno, daeth yn fargyfreithiwr yn Gray's Inn, Llundain. Enillodd ddoethuriaeth ym Mhrifysgol Cymru, Bangor am ei draethawd ymchwil "Geiriaduraeth y Gyfraith", ar dermau Cymraeg y gyfraith.

Bu hefyd yn darlithio ar y Gyfraith yn y Gymraeg i ddosbarthiadau nos am tua phum mlynedd.

### Gwleidyddiaeth

Ar ddechrau ei yrfa, roedd yn weithgar gyda'r Blaid Lafur a sefodd fel ymgeisydd seneddol yn Ninbych yn etholiad cyffredinol 1955. Yn ystod yr 1960au fe adawodd y Blaid Lafur ac ymuno â Phlaid Cymru.

Daeth yn gynghorydd yn ardal Llŷn, a sefodd fel ymgeisydd seneddol Plaid Cymru dros ardal Caernarfon yn etholiad 1970, pan ddaeth yn ail gyda 33% o'r bleidlais. Bu hefyd yn is-lywydd i'r blaid.

Ymddiswyddodd o Blaid Cymru yn 2006 fel protest yn erbyn penderfyniad Elinor Bennett - gwraig arweinydd y blaid ar y pryd, Dafydd Wigley - i dderbyn anrhydedd yr OBE gan y Frenhines.

### Llenor

Urddwyd ef i'r Wisg Wen yn Eisteddfod Bro Myrddin ym 1974. Enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Lliw 1980 am *Esgid yn gwasgu*. Bu'n Archdderwydd, dan yr enw *Robin Llŷn*, o 2003 hyd 2006. Dyma'r tro cyntaf i'r Archdderwydd gael ei ddewis trwy bleidlais ymhlith holl aelodau'r Orsedd, a'r tro cyntaf i lenor nad oedd yn fardd gael ei ddewis i'r swydd. Ers 1981 roedd yn Swyddog Cyfraith Gorsedd y Beirdd.

Bywyd personol
--------------

Roedd ei wraig, Gwenan Lloyd yn hanu o Borthmadog a Blaenau Ffestiniog - bu farw yn 2013. Treuliodd ef gyfnod yng nghartref gofal Plas Hafan, Nefyn cyn ei farwolaeth yn 89 oed.

Gweithiau
---------

* *Second-class citizen : a selection of highly personal opinions mainly concerning the two languages of Wales* (Llandysul: Gwasg Gomer, 1969) ISBN 0850880238
* *Termau cyfraith = Welsh legal terms* (Llandysul: Gwasg Gomer, 1972)
* *Esgid yn gwasgu* (Llandysul: Gwasg Gomer, 1980) ISBN 0850886031
* *Geiriadur y gyfraith : Saesneg-Cymraeg = The Legal dictionary : English-Welsh* (Llandysul: Gwasg Gomer, 1992) ISBN 0863835341
* *Cyfiawnder Dwyieithog? (Golwg ar yr ieithoedd Cymraeg a Saesneg yn Llysoedd Ynadon Cymru)* (Llandysul: Gwasg Gomer, 1998) ISBN 1859025498
* *Geiriadur newydd y gyfraith = The new legal dictionary* (Llandysul : Gomer, 2003) ISBN 1843231018
* *Cymreictod gweladwy* (Llandysul: Gomer) Tair cyfrol 1994-1997
* *A Fu Heddwch?* (Talybont : Y Lolfa, 2006) ISBN 0862439000
* *Bwystfilod Rheibus* (Caernarfon: Gwasg y Bwthyn, 2008) ISBN 9781904845621

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Y cyn-Archdderwydd Robyn Léwis wedi marw yn 89 oed*  , BBC Cymru Fyw, 13 Awst 2019.
2. ↑   Cefndir Yr Archdderwydd newydd (Awst 2002).
3. ↑  *Y da a'r drwg - Robyn yn rhoi ei gardia' ar y bwrdd; Mae'n enwog am sawl peth, ond nid pawb sy'n gwybod am Robyn Lewis y Tynnwr Coes. Gwenan Davies fu'n sgwrsio ag ef am ei hunangofiant, a gyhoeddir yr wythnos hon.*  , Daily Post, 12 Mawrth 2008.  Cyrchwyd ar 13 Awst 2019.
4. ↑   LEWIS - DR ROBYN (Robyn Llŷn). Daily Post (17 Awst 2019).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 45645905
* LCCN: n82072983
* ISNI: 0000 0000 6724 1467
* GND: 1055731903

 |