Cynhaliwyd **Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau 2020** ar Ddydd Mawrth 3 Tachwedd 2020 i ethol Arlywydd ac Is-arlywydd Unol Daleithiau America. Hwn oedd y 59fed etholiad arlywyddol pedairblyneddol. Roedd pleidleiswyr yn dewis etholwyr arlywyddol a fydd yn eu tro yn pleidleisio ar 14 Rhagfyr 2020, fe wnaethant ethol arlywydd ac is-arlywydd newydd, Joe Biden a Kamala Harris, gan drechu'r deiliad Donald Trump a Mike Pence. Fe wnaeth enillwyr etholiad 2020 cael eu urddo ar Ionawr 20, 2021.

Lansiodd Donald Trump, y 45fed ac Arlywydd presennol, ymgyrch ail-ddewis ar gyfer y Gweriniaethwyr; fe wnaeth sawl sefydliad Plaid Weriniaethol y wladwriaeth canslo eu etholiadau mewn cefnogaeth i'w ymgeisyddiaeth. Daeth yn enwebai tybiedig ym mis Mawrth 2020.

Lansiodd 27 o ymgeiswyr ymgyrchoedd ar gyfer yr enwebiad Democrataidd, a ddaeth yn faes mwyaf yr ymgeiswyr i unrhyw blaid wleidyddol yng ngwleidyddiaeth fodern America. Ym mis Ebrill 2020, daeth y cyn Is-lywydd Joe Biden yn enwebai tybiedig ar ôl curo’r Seneddwr Bernie Sanders.

Dewiswyd Biden Kamala Harris ar yr 11 Awst 2020 i fod yn ymgeisydd ar gyfer fod yn Is-arlywydd America. Pan gafwyd ei hethol hi oedd yr Is-Arlywydd benywaidd cyntaf yn ogystal â'r cyntaf o dras Affricanaidd a De Asia Americanaidd.

Biden a Trump yn y drefn honno yw'r enwebion arlywyddol hynaf ac ail-hynaf yn hanes yr Unol Daleithiau; ac os oedd y naill neu'r llall yn cael eu hethol a'u urddo, nhw hefyd oedd yr arlywydd hynaf sy'n gwasanaethu gan dybio eu bod yn gwasanaethu eu tymor llawn.

Materion
--------

Prif faterion yr etholiad oedd effaith y pandemig COVID-19 parhaus, a laddodd dros 220,000 o Americanwyr; protestiadau mewn ymateb i ladd George Floyd ac Americanwyr duon eraill; marwolaeth barnwr y Llys Goruchaf Ruth Bader Ginsburg ac enwebu Amy Coney Barrett, a’r Ddeddf Gofal Fforddiadwy, gyda Biden eisiau ei amddiffyn a’i ehangu a Trump yn pwyso am ddod â hi i ben.

Cyfri'r pleidleisiau
--------------------

Oherwydd y pandemig coronafirws annogwyd pleidleiswyr Democrataidd i bleidleisio yn gynnar a drwy'r post yn hytrach nac ar y diwrnod. Mewn rhai taleithiau nid oedd yn bosib cyfrif y papurau pleidleisio hynny cyn i ddiwrnod yr etholiad orffen. Roedd miliynau o bleidleisiau i'w cyfri a cymerodd hyn drwy'r wythnos i'w cyfri a gwirio. Cyfrifiwyd pleidleisiau a fwriwyd ar y diwrnod i ddechrau, a roedd mwyafrif y rheiny ar gyfer yr Arlywydd Trump. Felly roedd Trump i weld yn arwain y ras mewn sawl talaith nes i'r pleidleisiau post gael eu cyfri.

Bu llawer o oedi wrth gyfrif y pleidleisiau, am nifer o resymau, gan gynnwys y nifer uchel a bleidleisiodd, cyfran uchel o bleidleisiau post a chanlyniadau agos iawn mewn rhai ardaloedd. Wrth i'r pleidleisiau post gael eu cyfri a rhifau Biden gynyddu, gwnaeth Trump sawl honiad o 'dwyll etholiadol' er na chyflwynodd unrhyw dystiolaeth o hyn. Bygythiodd gymeryd camau cyfreithiol mewn sawl talaith lle nad oedd yn ennill y ras.

Donald Trump yn dweud yn anghywir ar Drydar ei fod wedi ennill.
Erbyn prynhawn ddydd Sadwrn, 7 Tachwedd 2020 daeth cyhoeddiad am bleidleisiau a gyfrwyd yn Philadelphia, Pennsylvania. Cyfrifwyd felly fod Biden a Harris wedi ennill y dalaith gyda mwyafrif o dros 0.5%. Datganodd y cyfryngau a dadansoddwyr ystadegol fod Biden wedi ennill digon o bleidleisiau ac felly wedi sicrhau dros 270 pleidlais yn y coleg etholiadol. Er hynny ni ildiodd Trump, a parhaodd i ddadlau ei fod wedi 'ennill' yr etholiad er bod gwleidyddion ar draws y byd wedi llongyfarch Biden. Dywedodd Biden fod ennill yn anrhydedd ac y byddai'n ceisio uno'r wlad.

Cyflwynwyd nifer o heriau cyfreithiol i'r canlyniadau gan Trump, gydag achos yn cael ei chyflwyno i'r Llys Goruchaf yr UDA. Methodd pob achos oherwydd diffyg tystiolaeth gan sicrhau llwybr clir i Biden i'r Arlywyddiaeth.

### Ardystio pleidleisiau'r Coleg Etholiadol

Nwy dagrau yn cael ei ddefnyddio yn erbyn protestwyr y tu allan i adeilad y Capitol.
Ardystiwyd canlyniadau'r etholiad ym mhob talaith ac ardal DC erbyn 9 Rhagfyr. Ar 14 Rhagfyr 2020, daeth cadarnhad o'r canlyniad wrth i'r coleg etholiadol bleidleisio, gyda pob talaith yn cyfarfod i gyfri pleidleisau eu etholwyr. Cadarnahwyd fod Joe Biden wedi cael 306 pleidlais a Donald Trump wedi cael 232. Bydd y canlyniad yn cael ei ddanfon ymlaen i'r Gyngres ar 6 Ionawr 2021. Mae Biden a Harris wedi’u hamserlennu i'w gael eu hurddo ar 20 Ionawr, 2021.

Mewn cyfarfod o Gyngres yr Unol Daleithiau ar 6 Ionawr 2021, y bwriad oedd casglu a chyfri'r pleidleisiau gan etholwyr bob talaith, er fod disgwyl i sawl aelod o'r Gweriniaethwyr i wrthod pleidleisiau rhai taleithiau. Yn gynharach yn y diwrnod, roedd yr Arlywydd Trump wedi annerch torf o'i gefnogwyr o flaen y Tŷ Gwyn, a'i annog i orymdeithio i adeilad Capitol Hill i brotestio mai fod yr Etholiad yn 'dwyll' ac mai ef oedd yn fuddugol. Tra fod y Gyngres yn cyfarfod, llwyddodd nifer o gefnogwyr Trump i dorri fewn a meddiannu adeilad y Capitol, gan falurio swyddfeydd y Seneddwyr. Symudwyd y gwleidyddion a'i staff i lefydd diogel. Bu farw un fenyw yn y gwrthdaro gyda'r heddlu a phedwar person arall o "argyfyngau meddygol", gan gynnwys swyddog heddlu.

Yn ddiweddarach, wedi i'r heddlu a swyddogion arfog gael y sefyllfa dan reolaeth, dychwelodd y gwleidyddion i'r Gyngres, gan gyfri gweddill y pleidleisiau a chymeradwyo etholiad Joe Biden fel yr Arlywydd nesaf.

| Ymgyrch etholiadol 2020 |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Logo Trump PenceLogo ymgyrch Donald Trump a Mike Pence |
| Logo ymgyrch Donald Trump a Mike Pence  |

|  |
| --- |
| Logo Biden a HarrisLogo ymgyrch Joe Biden a Kamala Harris |
| Logo ymgyrch Joe Biden a Kamala Harris  |

|  |
| --- |
| Canolfan ennil TrumpPencadlys Trump yn Ohio |
| Pencadlys Trump yn Ohio  |

|  |
| --- |
| Ymgyrch Biden yn IowaBiden yn ymgyrchu yn Iowa yn ystod cyfnod dewis ymgeisydd ar gyfer ei blaid |
| Biden yn ymgyrchu yn Iowa yn ystod cyfnod dewis ymgeisydd ar gyfer ei blaid  |

 |

Urddo Biden ac Harris
---------------------

Biden yn cymeryd y llw
Digwyddodd urddo Joe Biden fel 46ain arlywydd yr Unol Daleithiau ar 20 Ionawr 2021. Dyma ddechrau tymor pedair blynedd Joe Biden fel arlywydd a Kamala Harris yn is-Arlywydd.

Digwyddodd seremoni gyhoeddus ar Ffrynt Orllewinol Adeilad y Capitol yr Unol Daleithiau yn Washington, D.C. Dyma'r 59fed urddo arlywyddol.

Cymerodd Biden y llw fel arlywydd y diwrnod hwnnw a chymerodd Harris y llw fel is-Arlywydd.

Rhoddodd y Prif Farnwr John Roberts lw Biden a rhoddodd yr ynad Sonia Sotomayor lw i Harris.

Ni wnaeth yr Arlywydd blaenorol, Donald Trump, mynychu gan dorri draddodiad 152 mlwydd oed. Ond roedd yr Is-Arlywydd blaenorol Mike Pence a'i wraig Karen Pence yn bresennol.

Gweler hefyd
------------

* Y cyrch ar Gapitol yr Unol Daleithiau 2021 - ymgais gan derfysgwyr oedd yn gefnogol i Donald Trump i feddiannu adeiladau'r Capitol yn Washington DC i geisio gwyrdroi canlyniad Etholiad Arlywyddol 2020, wrth i'r Gyngres ardystio pleidleisiau'r Coleg Etholiadol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "All you need to know about US election". *BBC News* (yn Saesneg). 2020-05-19. Cyrchwyd 2020-07-29.
2. ↑  "Etholiad yn dod ar yr amser anghywir i Donald Trump?". *Golwg360*. 2020-07-26. Cyrchwyd 2020-07-29.
3. ↑  "Joe Biden yn ennill cefnogaeth yn etholiad De Carolina". *Golwg360*. 2020-03-01. Cyrchwyd 2020-07-29.
4. ↑  "Y ddynes groenddu Kamala Harris fyddai Dirprwy Arlywydd Joe Biden". *Golwg360*. 2020-08-12. Cyrchwyd 2021-06-11.
5. ↑  Alter, Charlotte (2020-05-13). "How old should a president be?". *Vox* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-07-29.
6. ↑  "Joe Biden gam yn nes at hawlio buddugoliaeth yn yr etholiad arlywyddol". *Golwg360*. 2020-11-05. Cyrchwyd 2020-11-07.
7. ↑  *Donald Trump yn dweud bod yr etholiad "ymhell o fod drosodd"*  , Golwg360, 7 Tachwedd 2020.
8. 1 2  "Joe Biden yw enillydd ras arlywyddol yr Unol Daleithiau". *Golwg360*. 2020-11-07. Cyrchwyd 2020-11-07.
9. ↑  "Donald Trump yn dweud bod yr etholiad "ymhell o fod drosodd"". *Golwg360*. 2020-11-07. Cyrchwyd 2020-11-07.
10. ↑  "US election results: World leaders react to news that Joe Biden will be the next president". *Sky News* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-11-07.
11. ↑  "Goruchaf Lys America'n gwrthod apêl Trump". *Golwg360*. 2020-12-12. Cyrchwyd 2021-01-05.
12. ↑  *Electoral college confirms Joe Biden's presidential victory*   (en) , BBC News, 14 Rhagfyr 2020.
13. ↑  "Canlyniad etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau'n dal i hollti barn y Gweriniaethwyr". *Golwg360*. 2021-01-02. Cyrchwyd 2021-01-05.
14. ↑  *Washington: Pedwar wedi marw mewn protestiadau treisgar gan gefnogwyr Trump*  , Golwg360, 7 Ionawr 2021.
15. ↑  "Swyddog yr heddlu gafodd ei anafu yn ystod terfysgoedd Washington wedi marw". *Golwg360*. 2021-01-08. Cyrchwyd 2021-01-09.
16. ↑  *Donald Trump yn addo "trosglwyddiad trefnus" o’r awenau i’r darpar Arlywydd Joe Biden*  , Golwg360, 7 Ionawr 2021.
17. ↑  "Joe Biden wedi ei urddo'n Arlywydd yr Unol Daleithiau". *Golwg360*. 2021-01-20. Cyrchwyd 2021-06-11.
18. ↑  Fortin, Jacey (2021-01-19). "Trump Is Not the First President to Snub an Inauguration". *The New York Times* (yn Saesneg). ISSN 0362-4331. Cyrchwyd 2021-06-11.