recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Roedd **David Evans (Dewi Dawel)** (16 Medi, 1814 -27 Awst, 1871) yn deiliwr, tafarnwr, bardd a chasglwr trethi Cymreig.

Cefndir
-------

Ganwyd Dewi Dawel yn y Gefnffordd, Penygarn, plwyf Llanfynydd, Sir Gaerfyrddin yn blentyn i Thomas Evans, teiliwr. Bu farw ei dad trwy foddi yn yr afon Cothi.

Gyrfa
-----

Dilynodd yn ôl traed ei dad, gan ddechrau gweithio fel teiliwr yn gweithio o ddrws i ddrws. Wedi cael llwyddiant yn y fenter agorodd gweithdy teilwra, siop a thŷ tafarn, Y Cwm Du Inn. Yn ychwanegol i'w busnesau bu hefyd yn gweithio fel casglwr trethi ac fel clerc i bwyllgor yr ysgolion lleol.

Gyrfa lenyddol
--------------

Meistrolodd reolau cerdd dafod gan fabwysiadu'r enw barddol "Dewi Dawel" bu'n cystadlu a beirniadu mewn eisteddfodau a chyrddau llenyddol yn yr ardal. Bu hefyd yn cystadlu ar ysgrifennu traethodau. Enillodd yn eisteddfod Llandeilo gyda thraethawd *"Dyletswyddau rhieni i roi addysg dda i'w merched",* syniad a oedd braidd yn ddieithr yn y cyfnod hwnnw. Argraffwyd y traethawd yn ddiweddarach.

Roedd Dewi Dawel yn aelod o enwad yr Undodiaid, a byddai yn cerdded y 9 milltir o'i dŷ i'r capel undodaidd agosaf ger Llandeilo. Byddai'n cyfrannu'n aml i golofn farddonol cylchgrawn ei enwad *Yr Ymofynydd*. Un o'i gerddi mwyaf nodedig i'w gyhoeddi yn y cylchgrawn oedd *Addysgiaeth yng Nghymru*, sef ei ymateb i Frad y Llyfrau Gleision. Roedd mor siomedig ag eraill yng Nghymru am gynnwys yr adroddiad. Roedd o hefyd yn siomedig efo ymateb y mwyafrif i'r adroddiad. Roedd yn ymwybodol bod diffygion yn narpariaeth addysg yng Nghymru ac yn credu bod y cyfle i gael trafodaeth am addysg wedi ei golli trwy droi'r ymateb yn un Capel yn erbyn Eglwys.

Dyma'r gerdd:

* 

Yn ogystal â bod yn fardd roedd Dewi Dawel yn gerddor hefyd. Chwaraeai nifer o offerynnau a fu'n sarsiant band feistr ar seindorf bres fach oedd yn gysylltiedig â chatrawd gwirfoddolwyr y cylch. Dewi a'i feibion oedd bron y cyfan o aelodau'r band.

Mae llawer o'i waith wedi ei gadw gan y Llyfrgell Genedlaethol.

Teulu
-----

Priododd Mary Davies, Maes yr Haidd, Llanfynydd ym 1837 a bu iddynt ddeg o blant. Bu dau o'i feibion yn ysgolfeistri Thomas Morgan Evans (1838-92) yng Nghwmdu a Dafydd Evans (1842-93) yn Nhalyllychau. Mab arall iddo oedd y bardd Gwilym Caradog, William Caradog Evans (1848-78).

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref, Tafarn Cwm-du yn 77 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent y Plwyf, Llanfynydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "EVANS, DAVID ('Dewi Dawel'; 1814 - 1891), teiliwr, tafarnwr, bardd, etc. | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2019-11-09.
2. 1 2  "Dewi Dawel". *Yr Ymofynydd* **51**: 70. Mawrth 1892. .
3. ↑  "Addysgiaeth yng Nghymru". *Yr Ymofynydd* **51**: 119. Mai 1849.. Adalwyd 9 Tachwedd 2019.
4. ↑  "Llawysgrifau Dewi Dawel, - Llyfrgell Genedlaethol Cymru Archifau a Llawysgrifau". *archives.library.wales*. Cyrchwyd 2019-11-09.
5. ↑  "BBC - De Orllewin - Teilwriaid Bro'r Lloffwr". *www.bbc.co.uk*. Cyrchwyd 2019-11-09.
6. ↑  "CWMDU TALLEY - Seren Cymru". William Morgan Evans. 1892-02-26. Cyrchwyd 2019-11-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Hans Behrendt yw ***Mon Béguin*** a gyhoeddwyd yn 1929. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marie Glory, Georges Deneubourg, Gustave Hamilton a Max Lerel. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1929. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Piccadilly* ffilm am ferch yn Llundain gan Ewald André Dupont.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hans Behrendt ar 28 Medi 1889 yn Berlin a bu farw yn Auschwitz ar 27 Hydref 2021.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Hans Behrendt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Danton |  | yr Almaen | Almaeneg | 1931-01-01 |
| Die Hose |  | yr Almaen | AlmaenegNo/unknown value | 1927-08-20 |
| Die Schmugglerbraut Von Mallorca |  | *Ymerodraeth yr Almaen* | AlmaenegNo/unknown value | 1929-01-01 |
| *Gloria* |  | Ffraincyr Almaen | Almaeneg | 1931-09-29 |
| Hochzeit am Wolfgangsee |  | yr Almaen | Almaeneg | 1933-01-01 |
| Mon Béguin |  | Ffrainc |  | 1929-01-01 |
| *Old Heidelberg* |  | yr Almaen | AlmaenegNo/unknown value | 1923-01-01 |
| Prinz Louis Ferdinand |  | yr Almaen | AlmaenegNo/unknown value | 1927-01-01 |
| *The Heath Is Green* |  | yr Almaen | Almaeneg | 1932-01-01 |
| *The New Land* |  | yr Almaen | No/unknown value | 1924-08-12 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Ingmar Bergman yw ***Musik i Mörker*** a gyhoeddwyd yn 1947. Fe'i cynhyrchwyd gan Lorens Marmstedt yn Sweden. Lleolwyd y stori yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Swedeg a hynny gan Dagmar Edqvist a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Erland von Koch. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ingmar Bergman, Mai Zetterling, Naima Wifstrand, Gunnar Björnstrand, Olof Winnerstrand, Bengt Eklund, Birger Malmsten, Rune Andréasson, Hilda Borgström, Sven Lindberg, Georg Skarstedt, Arne Lindblad, Barbro Flodquist, Bengt Logardt, Ulla Andréasson, Britta Brunius, Mona Geijer-Falkner, Marianne Gyllenhammar, Svea Holst, Douglas Håge, Åke Claesson, John Elfström, Erik Forslund, Stig Johanson a Segol Mann. Mae'r ffilm *Musik i Mörker* yn 88 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1947. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Out of the Past* sy’n ffilm am dditectif breifat yn newid ei waith, gan Jacques Tourneur. Hyd at 2022 roedd o leiaf 3,400 o ffilmiau Swedeg wedi gweld golau dydd. 
Göran Strindberg oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Ingmar Bergman ar 14 Gorffenaf 1918 yn Uppsala a bu farw yn Fårö ar 8 Rhagfyr 1980. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1944 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Stockholm.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Goethe
 * Gwobr Erasmus
 * Praemium Imperiale
 * Gwobr César
 * Yr Arth Aur
 * Palme d'Or
 * Gwobr Cymdeithas Academi BAFTA
 * Cymrawd Academi Celf a Gwyddoniaeth America
 * Gwobr Cyflawniad Oes yr Academi Ffilm Ewropeaidd

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Ingmar Bergman nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- |
| Det Regnar På Vår Kärlek |  | Sweden | 1946-01-01 |
| *Dreams* |  | Sweden | 1955-01-01 |
| En Passion |  | Sweden | 1969-01-01 |
| Fanny Och Alexander |  | Ffraincyr AlmaenSweden | 1982-12-17 |
| Gycklarnas Afton |  | Sweden | 1953-09-14 |
| Höstsonaten |  | SwedenFfraincyr AlmaenNorwy | 1978-10-08 |
| Nära Livet |  | Sweden | 1958-01-01 |
| Smultronstället |  | Sweden | 1957-01-01 |
| Stimulantia |  | Sweden | 1967-01-01 |
| Y Seithfed Sêl |  | Sweden | 1957-02-16 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
3. ↑ . dyddiad cyrchiad: 19 Mawrth 2022.
4. ↑ . dyddiad cyrchiad: 5 Rhagfyr 2019.
Baner Minusinsk
*Steppe Minusinsk* gan Vasily Surikov
Tref hanesyddol yn Crai Krasnoyarsk, Rwsia, yw **Minusinsk** (Rwseg: Минуси́нск), a leolir ar gymer (*insk*) Afon Minusa yn Afon Yenisei yn ne Siberia. Poblogaeth: 71,170 (Cyfrifiad 2010).

Archaeoleg
----------

Gorwedd Minusinsk yng nghanol Pant Minusinsk, sy'n ardal o ddiddordeb archaeolegol mawr a gysylltir a diwylliannau cynhanesyddol Afanasevo, Tashtyk, a Tagar - i gyd yn cael eu henwi ar ôl pentrefi ger Minusinsk.

Hanes
-----

Sefydlwyd ***Minyusinskoye*** (Минюсинское) yn y cyfnod 1739-40 ar gymer Afon Minusa yn Afon Yenisei. Newidiodd yr enw i ***Minusinskoye*** (Минусинское) yn 1810.

Erbyn 1822, roedd Minusinsk wedi datblygu yn ganolfan ffermio a masnach ranbarthol a chafodd statws tref. Yn ystod y 19g daeth yn ganolfan ddiwyllianol i ardal eang o'i chwmpas. Agorodd Amgueddfa Hanes Natur Martyanov yno yn 1877. Mae'n dal yn agored ac yn weithgar heddiw. Denai'r dref a'r ardal artistiaid Rwsiaidd hefyd, er enghraifft y paentiwr Vasily Surikov.

Yn nes ymlaen, daeth y dref a'i hamgueddfa yn noddfa ymenyddol i weithredwyr gwleidyddol a chwyldroadwyr a alltudwyd o Rwsia Ewropeaidd yn y 1880au. Arferai Vladimir Lenin ymweld â Minusinsk yn rheolaidd pan oedd mewn alltudiaeth wleidyddol ym mhentref cyfagos Shushenskoye o 1897 hyd 1900.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Н. И. Дроздов, В. С. Боровец "Енисейский энциклопедический словарь". Krasnoyarsk, 1998 (ISBN 5883290051), pp. 391.

Dolen allanol
-------------

* (Rwseg) Gwefan swyddogol y dref
Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De Walsall** (Saesneg: *Walsall South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Walsall yn sir Gorllewin Canolbarth LloegrEtholaeth De Walsall yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn LloegrSir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1955.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1955–1974: Henry d'Avigdor-Goldsmid (Ceidwadol)
* 1974–2010: Bruce George (Llafur)
* 2010–presennol: Valerie Vaz (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **De Warrington** (Saesneg: *Warrington South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Warrington yn Swydd GaerEtholaeth De Warrington yn Swydd Gaer
* Swydd Gaer yn LloegrSwydd Gaer yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1987: Mark Carlisle (Ceidwadol)
* 1987–1992: Christopher John Butler (Ceidwadol)
* 1992–1997: Michael Thomas Hall (Llafur)
* 1997–2010: Helen Southworth (Llafur)
* 2010–2017: David Mowat (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Faisal Rashid (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
*Mae de jure yn ailgyfeirio yma. Gweler hefyd De Facto (band).*
Term Lladin sy'n golygu "mewn arfer" (yn llythrennol, "o'r ffaith") ond heb gael ei gydnabod felly yn ôl y gyfraith yw ***de facto***. Mae'n ymadrodd a ddefnyddir yn aml mewn cyferbyniaeth â therm Ladin arall, ***de jure*** (sy'n golygu "yn ôl y gyfraith") wrth gyfeirio at faterion sy'n ymwneud â'r gyfraith, llywodraeth neu statws cyfreithiol, sy'n bod oherwydd eu bod wedi eu creu neu ddatblygu felly heb ddeddfwriaeth i'w cyfreithlonni neu hyd yn oed yn erbyn y gyfraith fel y cyfryw. Mewn cyd-destun cyfreithiol pur, mae *de jure* yn golygu yr hyn y mae'r gyfraith yn ei ddweud, tra bod *de facto* yn golygu'r hyn sy'n digwydd yn ymarferol.

Gellir egluro hyn gydag enghreifftiau. Mewn gwleidyddiaeth ryngwladol, er enghraifft, gelwir llywodraeth tiriogaeth annibynnol sydd wedi torri'n rhydd o wladwriaeth arall ond heb gael ei chydnabod fel llywodraeth yn "llywodraeth *de facto*" y diriogaeth honno, sydd dal yn perthyn, "*de jure*", i'r llywodraeth gydnabyddedig (mae sefyllfa Transnistria mewn perthynas â Moldofa yn enghraifft gyfoes o hyn). Enghraifft arall yw statws Saesneg yn yr Unol Daleithiau. Er nad yw'n iaith swyddogol *de jure* — h.y. does 'na ddim byd yn y cyfansoddiad sy'n dweud hynny — yn ymarferol mae hi'n brif iaith neu iaith gyffredin *de facto* y wlad honno.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Morwood, James. *A Dictionary of Latin Words and Phrases* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1998), t. 42.
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Denton a Reddish** (Saesneg: *Denton and Reddish*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Denton a Reddish ym Manceinion FwyafEtholaeth Denton a Reddish ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–2005: Andrew Bennett (Llafur)
* 2005–presennol: Andrew Gwynne (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Cyfres deledu Cymraeg i blant yn yr 1970au oedd ***Miri Mawr***. Fe'i cynhyrchwyd a'i darlledwyd ar sianel HTV Cymru yn yr adeg cyn sefydlu S4C. Byddai'n cael ei darlledu ynghanol amserlen rhaglenni Saesneg HTV - unig sianel fasnachol y cyfnod. Ail-ddarlledwyd rhai cyfresi ar S4C yn yr 1980au cynnar a'r 1990au.

Arddull
-------

Roedd y rhaglen yn llenwi rhyw 30 munud yn yr amserlen (gan gynnwys toriad hysbysebion). Fformat y rhaglen oedd bod amrywiaeth o gymeriadau annwyl, doniol a drygionus yn trafod thema arbennig, er enghraifft 'arlunio' a bod yna wedyn eitemau ffilm wedi eu rhag-recordio ar y thema hynny. Roedd y rhaglen felly yn ceisio cyfuno natur hwyliog i apelio at blant ysgol cynradd a chyn-arddegau ond gan gynnwys elfen addysgiadol a fu'n rhan anhepgor o gynnwys gymaint o raglenni plant y cyfnod. Roedd y cymeriadau wedi eu lleoli mewn 'ogof' a daeth teitlau y rhaglen yn adnabyddus wrth i graig hollti yn ddwy i agor ar panorama o'r criw llon a checrus yn trafod thema'r rhaglen.

Roedd y rhaglen hefyd yn cynnwys fersiwn Cymraeg o'r cartŵn *Calimero*.

Thema'r gyfres oedd dôn y *Blue Bottle* gan The Frank Barcley Group.

Cymeriadau
----------

Daeth nifer o'r cymeriadau'n boblogaidd iawn ac yn adnabyddus ymysg plant. Byddant wedyn yn cefnogi ymgyrchoedd poblogaidd torfol gan fudiadau fel Urdd Gobaith Cymru.

Rhoddodd y gyfres hefyd gyfle i nifer o action ifanc y cyfnod feithrin profiad ac ennill bywoliaeth. Ymysg yr actorion adnabyddus a aeth ymlaen i fod yn enwau cyfarwydd ar lwyfannau a theledu Cymru.

* "Miss Blodyn Tatws" - Robin Griffith a aeth ymlaen i chwarae rhan 'Y Barwn Coch' yng nghyfres arall, hwyrach i blant, *Siop Siafins*.
* "Llewelyn Fawr" - John Ogwen
* "Caleb y Twrch" - Dafydd Hywel
* "Daniel Dŵr" - John Pierce Jones
* "Dyn Creu" - Dewi 'Pws' Morris
* "Mr Parry" - Gwyn Parry

Cynhyrchydd y gyfres oedd Peter Elias Jones yn wreiddiol o Langefni, Ynys Môn a gynhyrchodd sawl cyfres boblogaidd arall i blant gan gynnwys *Ffalabalam*, *Ibiza, Ibiza* a *Jacpot*. Sgriptiwyd y rhaglen gan Clive Roberts a John Pierce Jones.

Marchnata
---------

Cymaint oedd poblogrwydd y gyfres fel y cynhyrchwyd gludyddion gyda wynebau'r cymeriadau.

Yn 1974 rhyddhawyd record sengl 7" Miri Mawr, "Byta Allan" gan Recordiau Sain. Cyhoeddwyd y llyfr *Miri mawr i blant Cymru* yn 1972 ac *Ail lyfr, Miri Mawr* yn 1974.

Dolenni
-------

* Rhaglen Miri Mawr, 1975, ar archif ITV
* Archif ITV ar Youtube

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
Mae **daliant sylffad bariwm**, sy'n cael ei gyfeirio ato'n aml fel dim ond bariwm, yn asiant gwrthgyferbyniad a ddefnyddir yn ystod pelydrau-x. Yn benodol, fe'i defnyddir i wella delweddu'r llwybr gastroberfeddol (oesoffagws, stumog, coluddion) ar belydr-x plaen neu tomograffeg gyfrifiadurol. Mae'n cael ei weini trwy'r enau neu trwy'r rectwm.

Mae sgil effeithiau yn cynnwys rhwymedd, dolur rhydd, llid y pendics ac, os caiff ei anadlu, llid yr ysgyfaint. Nid yw'n cael ei argymell ar gyfer pobl sydd â thrydylliadau perfeddol neu rwystr yn y coluddyn. Mae adweithiau alergaidd yn brin. Mae defnyddio bariwm yn ystod beichiogrwydd yn ddiogel i'r babi; fodd bynnag, gall pelydrau-x arwain at niwed. Gwneir daliant sylffad bariwm fel arfer trwy gymysgu powdr bariwm sylffad â dŵr.

Mae sylffad bariwm wedi bod yn hysbys ers yr Oesoedd Canol. Yng ngwledydd y gorllewin roedd wedi dod i ddefnydd meddygol cyffredin erbyn 1910. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd.  Mae rhai fersiynau yn cynnwys plas ffrwythau i geisio gwneud ei blas yn well.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  News-Medical What is a Barium Meal? adalwyd 25 Ionawr 2018

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Dalek yn y *Doctor Who Experience* yng Nghaerdydd, yn 2008
Hil o fwtantiaid allfydol o'r rhaglen deledu *Doctor Who* yw **Daleks** Listeniynganiad: [/]ˈdɑːlɛksynganiad: [/]. Cawsant eu creu gan yr awdur ffuglen wyddonol o Gymru Terry Nation, eu dylunio gan Raymond Cusick, a gwnaethant eu hymddangosiad cyntaf ar y rhaglen yn 1963.

Wedi'i ysbrydoli gan Natsïaeth, portreadodd Nation y Daleks fel creaduriaid treisgar, di-drugaredd a di-dostur, a oedd yn mynnu bod pawb yn cydymffurfio a'u hewyllys, yn benderfynol o goncro'r bydysawd, ac am weld hiliau roeddynt yn eu hystyried yn israddol wedi'u dileu yn gyfan gwbl.

Yn naratif y rhaglen, cafodd y Daleks eu creu gan y gwyddonydd Davros ym mlynyddoedd olaf rhyfel a barodd fil o flynyddoedd rhwng ei bobl, y Kaleds, a'u gelynion, y Thals. Gan fod rhai o'r Kaleds eisoes wedi'u newid a'u niweidio gan ryfel niwclear, addasodd Davros enynnau'r Kaleds a'u gosod mewn cregyn robotig tebyg i danciau, a gwaredu eu holl emosiynau heblaw am gasineb. Daeth y Daleks i weld eu hunain fel hil oruchaf y bydysawd, ac yn benderfynol o ddileu pob un nad yw'n Dalek ohono. Hwy yw gelynion pennaf y Doctor. Yn ddiweddarach, llwyddodd y Daleks i gael gafael ar dechnoleg oedd yn eu galluogi i deithio trwy amser a mynd i ryfel ffyrnig yn erbyn y 'Time Lords' a oedd yn effeithio ar y rhan fwyaf o'r bydysawd ymhob oes.

Y Daleks yw dihirod mwyaf poblogaidd y rhaglen ac mae eu dychweliadau i'r gyfres dros y blynyddoedd wedi ennyn sylw'r cyfryngau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Howe (1997), t. 80
2. ↑  Miles (2006), tt. 105–109
3. ↑  Howe (1998), t. 280
4. ↑  Howe, David J.; Stephen James Walker (2003) [1998]. "Doctor Who Classic Episode Guide – Genesis of the Daleks – Details". *official Doctor Who website*. BBC. Cyrchwyd 20 Mawrth 2010. Italic or bold markup not allowed in: `|work=` (help)
Scheherazade yn adrodd ei straeon i'r Brenin Shahryār (Persia, 19eg ganrif).
Casgliad o straeon o'r Dwyrain Canol ac India yw ***Mil ac un o nosweithiau*** (Arabeg: **كتاب ألف ليلة وليلة** - *kitāb 'alf layla wa-layla*; Perseg: هزار و یک شب - *Hezār-o yek šab*). Casglwyd y straeon dros gyfnod o ganrifoedd gan awduron, cyfieithwyr ac ysgolheigion mewn nifer o wledydd. Ceir straeon sydd a'i tarddiad yn Arabia a Yemen, India, Asia Leiaf, yr Hen Aifft, Persia, Mesopotamia a Syria. Dyddia'r llawysgrif Arabeg gynharaf sydd wedi ei chadw o'r 14g, ond credir fod y casgliad ei hun yn dyddio o tua 800-900 CC.

Y stori a ddefnyddir fel fframwaith i'r casgliad yw hanes am y brenin Shahryar a'i frenhines Scheherazade, sy'n adrodd y straeon. Daeth y casgliad yn adnabyddus yn y gorllewin wedi iddo gael ei gyfieithu i'r Ffrangeg yn ystod y 19g. Nid oedd amryw o'r straeon mwyaf poblogaidd yn y gorllewin, megis hanesion Aladdin a Sinbad y Llongwr, yn rhan o'r casgliad Arabeg gwreiddiol, er eu bod yn chwedlau gwerin dilys o'r Dwyrain Canol a ymgorfforwyd yn y casgliad gan y cyfieithwyr cynnar.

Cyfieithiad Cymraeg
-------------------

* *Mil ac un o nosau Arabia*, wedi eu hadrodd gan Islwyn Ffowc Elis (Gwasg Gomer, 1991). Detholiad yn unig.

Darllen pellach
---------------

* Irwin, Robert. *The Arabian Nights: A Companion* (Efrog Newydd: Tauris Parke, 2004).

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Mil ac un o nosweithiau***
Mamaliaid sydd yn byw yn y môr yw **morloi**. Maen nhw'n nofio yn dda iawn ac fel arfer yn bwyta pysgod.

Ceir dau rywogaeth o forlo o gwmpas arfordir Cymru: y Morlo Llwyd (*Halichoerus grypus*) a'r Morlo Cyffredin (*Phoca vitulina*). Er gwaethaf yr enw, y Morlo llwyd yw'r mwyaf cyffredin o'r ddau. Mae traean (33.3%) o boblogaeth y byd i'w gweld ar arfordir Dyfed.

Mae'r morlo llwyd yn bridio mewn ogofâu ar arfordiroedd ac ynysoedd Penfro, Ceredigion, Llŷn a Môn. Roedd yn weddol brin ddechrau'r 20g oherwydd fe'u difawyd gan bysgotwyr a'u hela o ran difyrrwch. Cynyddodd eu niferoedd yn sgil Deddf i'w gwarchod yn 1932 a throi ynysoedd Penfro yn warchodfeydd natur.

Crwydrodd rhai morloi ifanc, a anwyd ac a fodrwywyd ym Mhenfro, cyn belled â Môn, gorllewin Iwerddon, Cernyw, Llydaw a Gwlad y Basg. Weithiau nofiai'r morlo i fyny afonydd, er enghraifft Glaslyn, Tywi, er mawr bryder i bysgotwyr eogiaid. Ystyrir eu galwadau cwynfanllyd yn arwyddion tywydd gan drigolion yr arfordir. Cyfeirir at forloi mewn enwau lleoedd, er enghraifft. Ogo'r morloi (ynys Enlli), Ynysoedd y moelrhoniaid (Môn).

Prin iawn yw cofnodion o'r morlo cyffredin (Phoca vitulina) yng Nghymru - fe'i gwelir ym Môr Hafren yn bennaf. Cafwyd corff morlo ysgithrog neu walrws ar draeth Cefn Sidan yn Nhachwedd 1986.

 *Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn : Gwyddoniadur Cymru (Gwasg y Brifysgol).*

  



Chwiliwch am ***morlo***  
yn Wiciadur.
*Am y pentref yng Nghernyw, gweler Modron (Cernyw).*
Cerflun o'r dduwies Modron a ddarganfuwyd yng Ngâl.
Cymeriad mewn chwedloniaeth Gymreig yw **Modron**. Ymddengys fel mam Mabon fab Modron yn y chwedl *Culhwch ac Olwen*. Cipiwyd Mabon oddi wrthi pan oedd yn dri diwrnod oed, ac ni wyddai neb ymhle yr oedd. Yn ôl un traddodiad, Afallach oedd ei dad. Uniaethir Modron a'r fam-dduwies Matrona, oedd yn dduwies Afon Marne yng Ngâl ac yn dduwies ffrwythlondeb a'r cynhaeaf.

Mae Modron hefyd yn ymddangos mewn hen chwedl werin a gysylltir a Llanferres, yn awr yn Sir Ddinbych. Gerllaw Llanferres roedd rhyd a elwid yn Rhyd-y-gyfarthfa, Byddai holl gŵn y wlad yn dod yno i gyfarth, ond ni feiddiai neb fynd yno i weld beth oedd yn ei achosi nes i Urien Rheged fynd, a darganfod merch yn golchi. Cafodd Urien ryw gyda'r ferch, ac yna dywedodd hi ei bod yn ferch i frenin Annwn, a bod tynged arni i olchi wrth y rhyd nes cael mab gan Gristion. Dywedodd wrth Urien am ddychwelyd ymhen blwyydyn, a phan ddaeth, cyflwynodd hi ddau blentyn iddo, Owain a Morfudd.

Nid yw'r ferch yn rhoi ei henw yn y chwedl, ond mae un o Drioedd Ynys Prydain (70) yn cyfeirio at Owain ab Urien a Morfudd ei chwaer fel plant Modron ferch Afallach.

Llyfryddiaeth
-------------

* Rachel Bromwich a D. Simon Evans (gol.) *Culhwch and Olwen: an edition and study of the oldest Arthurian tale* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1992) ISBN 0-7083-1127-X
* John T. Koch (gol.) *The Celtic Heroic Age* (Celtic Studies Publications, 2003) ISBN 1-891271-09-1 tt. 368-72

Gweler hefyd
------------

* Afon Marne
* Mabon
Y mesur deddfwriaethol cyntaf a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru gyda'i bwerau deddfwriaethol newydd yn sgîl Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yw **Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008** (Saesneg: *NHS Redress (Wales) Measure 2008*), neu yn fyr **Deddf Gwneud Iawn am Gamweddau**. Fe'i basiwyd gan y Cynulliad ar 6 Mai 2008 a daeth i rym ar 9 Gorffennaf 2008 pan derbyniodd sêl bendith y Frenhines. Mae disgwyl i delerau'r mesur dod i rym yn ymarferol yn 2009.

Prif amcan y mesur yw i ddiwygio cyfraith camwedd y Gwasanaeth Iechyd Genedlaethol yng Nghymru trwy symleiddio'r broses iawndal a hwyluso'r drefn gwyno. Dywedodd Gweinidog Iechyd Cymru, Edwina Hart, bydd y mesur yn "cydlynu'r system yn well" ac yn galluogi "delio â phobl yn iawn ac yn deg".

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008** |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   Mesur iechyd: Creu hanes. *BBC Cymru'r Byd* (9 Gorffennaf, 2008). Adalwyd ar 26 Hydref, 2008.

Cysylltiadau allanol
--------------------

* Y Mesur Arfaethedig ynghylch Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2007 Archifwyd 2010-07-07 yn y Peiriant Wayback. – manylion a hanes y mesur ar wefan y Cynulliad

Testun y mesur
* Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008 (HTML)
* Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008 Archifwyd 2008-10-24 yn y Peiriant Wayback. PDF
* Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008/NHS Redress (Wales) Measure 2008 (dwyieithog) Archifwyd 2008-10-24 yn y Peiriant Wayback. PDF
* Wicidestun-Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008
*Am y castell ym Morgannwg, gweler Castell Morlais.*
Esgob Bangor o tua'r flwyddyn 904 hyd 944 OC oedd **Morlais** (fl. chwarter olaf y 9g - 944). Cofnodir dwy ffurf ar ei enw, sef 'Morleis' (Morlais) a 'Morcleis' (Morglais).

Bywgraffiad
-----------

Ni wyddom nemor dim amdano ar wahân i'r ffaith y cafodd ei urddo yn Esgob Bangor tua 904, yn rhan olaf teyrnasiad Anarawd ap Rhodri (878-916), ac iddo farw yn y flwyddyn 944. Am na fyddai dyn ifanc yn cael ei benodi'n esgob mae'n debygol iddo gael ei eni cyn 875.

Gwasanaethodd y rhan fwyaf o'i amser fel esgob pan oedd Idwal Foel ab Anarawd (916-942) yn teyrnasu yng Ngwynedd. Yn rhan olaf ei oes cipiwyd Gwynedd gan Hywel Dda i reoli dros Gymru gyfan am gyfnod byr.

Cofnodir marwolaeth Morlais yn yr *Annales Cambriae* mewn cofnod am y flwyddyn 945 : "*Morleis episcopus obiit*" ('bu farw'r Esgob Morlais').

Cofnodir marwolaeth 'Morcleis' (Morlais) yn y flwyddyn 944 ym *Mrut y Tywysogion*. Cyfeiriad moel yw hyn hefyd, ond mae'n ychwanegu ei fod yn esgob Bangor.

Ni wyddys pwy a'i olynodd.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Morris (gol.), *Nennius British History and Welsh Annals* (Phillimore, 1980), tud. 96.
2. ↑  Thomas Jones (gol.), *Brut y Tywysogyon, Peniarth MS. 20* (Caerdydd, 1940), tud. 8.
Roedd **Lucius Artorius Castus** (fl. 2g) yn gadfridog Rhufeinig a wasanaethodd ym Mhrydain. Fel aelod o'r *gens Artoria* mae'n debygol ei fod yn frodor o Campania yn ne yr Eidal. Mae rhai ysgolheigion wedi awgrymu mai ef oedd sail y chwedlau am y Brenin Arthur.

Mae'r hyn a wyddir am Artorius Castus yn dod o arysgrifau ar arch garreg a chofeb yn Podstrana ar arfordir Dalmatia. Nid oes dyddiad arnynt, ond mae'r arddull yn awgrymu dyddiad cyn 200. Yn ôl yr arysgrifau roedd Artorius yn ganwriad yn y y lleng Legio III *Gallica*, yna symudodd i VI *Ferrata*, yna i V *Macedonica*, lle dyrchafwyd ef i *primus pilus*. Gwnaed ef yn *praepositus* y *Classis Misenensis* (llynges Bae Napoli), yna bu'n *praefectus* y lleng VI *Victrix*.

Roedd y lleng VI *Victrix* yng ngwledydd Prydain o tua 122, ac mae'n debyg fod Artorius wedi bod a rhan yn y gwaith o warchod Mur Hadrian. Pan wrthryfelodd VI *Victrix*, ymddengys i Artorius barhau'n deyrngar, oherwydd cafodd ei ddyrchafu yn *dux*, a chredir mai ef a anfonwyd i Armorica gan Pertinax i ddelio a gwrthryfel aral. Pan ymddeolodd o'r fyddin daeth yn *procurator centenaris* (rhaglaw) Liburnia, rhan o Dalmatia. .

Awgrymodd Kemp Malone yn 1924 mai ef oedd sail y chwedlau am Arthur. Cysylltir Arthur ag ymosodiadau y Sacsoniaid yn y 5g, llawer diweddarch na chyfnod Artorius, ond efallai i chwedlau amdano barhau ar gôf gwlad.
Brenin Ymerodraeth Persia rhwng 336 CC a 330 CC a'r olaf o linach brenhinoedd Achaemenid Persia oedd **Darius III**, Perseg: داریوش *Dāriūš*, enw gwreiddiol **Codomannus** (c. 380 CC - 330 CC).

Yn 338 CC, bu farw ei gefnder, Artaxerxes IV, wedi ei wenwyno gan y rhaglaw Bagoas, gwir reolwr Persia yn y cyfnod hwn. Dewisodd Bagoas roi Codomannus, perthynas i'r teulu brenhinol, ar yr orsedd fel Darius III, ond pan ddangosodd Darius arwyddion a annibynniaeth, ceisiodd ei wynwyno yntau. Wedi darganfod y cynllwyn, gorfododd Darius Bagoas i yfed y gwenwyn ei hun.

Etifeddodd Darius sefyllfa anodd. Roedd gryn Philip II, brenin Macedon yn cynyddu, ac yn 336 CC penododd Cynghrair Corinth ef yn arweinydd *hegemon* i ddechrau ymgyrch yn erbyn Persia. Llofruddiwyd Philip cyn iddo fedru dechrau'r ymgyrch, ond yn 334 CC arweiniodd ei fab, Alecsander Fawr, fyddin i Asia Leiaf i ddechrau ymgais i goncro Persia, a gorchfygu byddin Bersaidd yn Mrwydr Granicus.

Yn 333 CC daeth Darius i'r maes ei hun, ond ym Mrwydr Issus gorchfygwyd ef a chymerwyd eu deulu yn garcharorion gan Alecsander. Gorchfygwyd ef eto yn 331 CC ym Mrwydr Gaugamela, a ffôdd i Ecbatana tra meddiannodd Alecsander ddinasoedd Babilon, Susa a Persepolis. Gwrthryfelodd Bessus, satrap Bactria, yn erbyn Darius, a'i gymeryd yn garcharor. Ymlidiwyd Bessus gan fyddin Alecsander, ac wrth i'r Maedoniaid ddynesu, llofruddiwyd Darius ar orchymyn Bessus, a'i cyhoeddodd ei hun yn frenin fel Artaxerxes V.

Darius yn ymladd yn erbyn Alecsander Fawr ym Mrwydr Issus

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Artaxerxes III** | **Brenin Ymerodraeth Achaemenid Persia**336 CC – 330 CC | Olynydd:**Bessus (Ataxerxes V)** |
|
| Rhagflaenydd:**Artaxerxes IV** | **Brenin yr Aifft**336 CC – 332 CC | Olynydd:**Alecsander Fawr** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 231805730
* LCCN: n84079608
* ISNI: 0000 0003 6724 9110
* GND: 119263491
* SUDOC: 07357936X
* BNF: cb13166885v (data)
* ULAN: 500353980
* NLA: 60597593

 |
Morlyw-wyr Llynges Ffrainc yn llywio'r ffrigad *La Motte-Picquet* mewn dyfroedd bas.
Aelod o griw morwrol sydd yn gyfrifol am fordwyo'r cwch neu'r llong yw **morlywiwr**, **morlywydd** neu **fordwywr**. Prif ddyletswydd y morlywiwr yw i wybod lleoliad y llong ar bob amser. Mae ei gyfrifoldebau yn cynnwys cynllunio'r fordaith, rhoi cyngor i gapten y llong ar amseroedd y daith, ac osgoi rhwystrau a pheryglon ar hyd y môr-lwybr. Dan ofal y morlywiwr mae'r siartiau morwrol, llawlyfrau, ac offer llywio, ac yn aml maent yn gyfrifol hefyd am yr offer meteorolegol a chyfathrebu.

Yn hanesyddol, bu'r morlywiwr yn mesur lleoliad y llong gan ddefnyddio offer megis y cwmpawd, y secstant, a'r cronomedr. Ers y 1990au bu newid chwyldroadol yn y maes hwn yn sgil technoleg GPS sydd yn galluogi'r morlywiwr i fesur ei leoliad heb fawr o drafferth.

Gelwir y morlywiwr sydd yn arbenigo mewn llywio'r llong trwy ddyfroedd peryglus neu brysur, fel porthladdoedd neu aberoedd afonydd, yn beilot morwrol.

Gelwir swydd debyg mewn cerbydau ar y tir, er enghraifft mewn chwaraeon modur, yn gyfeiriwr, a mewn awyrennau yn llywiwr neu awyrlywiwr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, "navigator".
Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Morley ac Outwood** (Saesneg: *Morley and Outwood*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Morley ac Outwood yng Ngorllewin Swydd EfrogEtholaeth Morley ac Outwood yng Ngorllewin Swydd Efrog
* Gorllewin Swydd Efrog yn LloegrGorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2015: Ed Balls (Llafur)
* 2016–presennol: Andrea Jenkyns (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De Swydd Stafford** (Saesneg: *South Staffordshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Swydd Stafford yn Swydd StaffordEtholaeth De Swydd Stafford yn Swydd Stafford
* Swydd Stafford yn LloegrSwydd Stafford yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol ym 1832, a dychwelodd ddau aelod seneddol. Fe'i diddymwyd ym 1868 ac ailsefydlwyd fel etholaeth sirol a dychwelodd un aelod yn 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–2010: Patrick Cormack (Ceidwadol)
* 2010–presennol: Gavin Williamson (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Hans Deppe yw ***Der Kleine Grenzverkehr*** a gyhoeddwyd yn 1943. Fe'i cynhyrchwyd gan Hans Schönmetzler yn yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Erich Kästner a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Ludwig Schmidseder. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hans Richter, Willy Fritsch, Elise Aulinger, Hertha Feiler, Karl Hellmer, Julius Brandt, Max Gülstorff, Erich Fiedler, Hans Leibelt, Carl Wery, Angelo Ferrari, Auguste Pünkösdy, Charlott Daudert, Claire Reigbert, Else Reval, Ewald Wenck, Franz Weber, Heinz Salfner, Hilde Sessak, Lutz Götz a Maria Loja. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1943. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Life and Death of Colonel Blimp* sef bywgraffiad o ffilm am y milwr ffuglenol General Clive Wynne-Candy, gan y cyfarwyddwyr ffilm Michael Powell ac Emeric Pressburger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *A Salzburg Comedy*, sef gwaith llenyddol gan yr awdur Erich Kästner a gyhoeddwyd yn 1938.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Hans Deppe ar 12 Tachwedd 1897 yn Berlin a bu farw yn yr un ardal ar 11 Tachwedd 1981.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Hans Deppe nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 17 Ebrill 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* GND: 1272371883

 |
Etholaeth seneddol yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **De Swydd Gaergrawnt** (Saesneg: *South Cambridgeshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Swydd Gaergrawnt yn Swydd GaergrawntEtholaeth De Swydd Gaergrawnt yn Swydd Gaergrawnt
* Swydd Gaergrawnt yn LloegrSwydd Gaergrawnt yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Senedol
---------------

* 1997–2015: Andrew Lansley (Ceidwadol)
* 2015–2019: Heidi Allen (Ceidwadol, wedyn Change UK, wedyn Annibynnwr, wedyn Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2019–presennol: Anthony Browne (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Lloegr**

Basildon a Billericay **·** 
Bedford **·** 
Braintree **·** 
Brentwood ac Ongar **·** 
Broadland **·** 
Broxbourne **·** 
Bury St Edmunds **·** 
Caergrawnt **·** 
Canol Norfolk **·** 
Canol Suffolk a Gogledd Ipswich **·** 
Canol Swydd Bedford **·** 
Castle Point **·** 
Clacton **·** 
Colchester **·** 
Chelmsford **·** 
De Basildon a Dwyrain Thurrock **·** 
De Luton **·** 
De Norfolk **·** 
De Norwich **·** 
De Suffolk **·** 
De Swydd Gaergrawnt **·** 
De-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
De-orllewin Norfolk **·** 
De-orllewin Swydd Bedford **·** 
De-orllewin Swydd Hertford **·** 
Fforest Epping **·** 
Gogledd Luton **·** 
Gogledd Norfolk **·** 
Gogledd Norwich **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Gaergrawnt **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford **·** 
Gogledd-orllewin Norfolk **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaergrawnt **·** 
Gorllewin Southend **·** 
Gorllewin Suffolk **·** 
Great Yarmouth **·** 
Harlow **·** 
Harwich a Gogledd Essex **·** 
Hemel Hempstead **·** 
Hertford a Stortford **·** 
Herstmere **·** 
Hitchin a Harpenden **·** 
Huntingdon **·** 
Ipswich **·** 
Maldon **·** 
Peterborough **·** 
Rayleigh a Wickford **·** 
Rochford a Dwyrain Southend **·** 
Saffron Walden **·** 
St Albans **·** 
Stevenage **·** 
Suffolk Arfordirol **·** 
Waveney **·** 
Thurrock **·** 
Watford **·** 
Welwyn Hatfield **·** 
Witham
Mae **Mason Mount** yn chwaraewyr pêl-droed sy'n chwarae dros Chelsea. Cafodd ei eni ar 10 Ionawr 1999.

Gyrfa Clwb
----------

### Chelsea

Cafodd Mount ei eni yn Portsmouth, Lloegr. Ymunodd Mount ag academi Chelsea pan oedd yn chwech mlwydd oed. Chwaraeodd Mason dros y tîm dan-18 am y tro cyntaf yn 2014, yn 15 oed. Arwyddodd Mason gontract newydd gyda Chelsea yn 2017 am bedair blynedd yn ennill cyflog o £250,000 yr flwyddyn.

### Benthyciadau

**Vitesse** - Cytunodd Mason i symud i Vitesse sydd wedi'u lleoli yn yr Iseldiroedd. Ymddangosodd Mount mewn sawl 'Tîm yr wythnos', a hefyd enillodd dlws 'Chwaraewr yr flwyddyn' y tîm. Chwaraeodd 29 gêm ac sgoriodd 9 gôl.

**Derby** - Cytunodd Mason i symud i Derby County, yn Lloegr. Rheolwr Derby ar yr pryd oedd Frank Lampard, un o eilunod Mason. Chwaraeodd 35 gêm a sgoriodd 8 gôl yn ystod y tymor.

### Dychwelyd i Chelsea

Ar ol i Chelsea benodi Frank Lampard fel rheolwr, meddyliodd llawer bod mae yna bosibilrwydd y bydd Mason yn aros yn Chelsea ac yn chwarae i'r tîm cyntaf. Arwyddodd Mason gontract newydd am bum mlynedd arall efo'r clwb, gyda chodiad cyflog sylweddol.

Cyfeiriadau
-----------
Pentref bychan yng nghymuned Goetre Fawr, Sir Fynwy, Cymru, yw **Mamheilad** (Saesneg: *Mamhilad*). Fe'i lleolir 7 milltir i'r de-orllewin o'r Fenni yng ngogledd-orllewin y sir. Rhed Camlas Sir Fynwy a Brycheiniog heibio i'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Peter Fox (Ceidwadwyr) ac yn Senedd y DU gan David Davies (Ceidwadwr).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 13 Chwefror 2022
3. ↑  Gwefan Senedd Cymru
4. ↑  Gwefan Senedd y DU

Dolenni allanol
---------------

* Mamheilad ar wefan Genuki (Saesneg)

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Fynwy**

**Trefi**  

Brynbuga  **·** Cas-gwent  **·** Cil-y-coed  **·** Y Fenni  **·** Trefynwy
  
**Pentrefi**  

Aber-ffrwd  **·** Abergwenffrwd  **·** Betws Newydd  **·** Bryngwyn  **·** Caer-went  **·** Castellnewydd  **·** Cemais Comawndwr  **·** Cilgwrrwg  **·** Clydach  **·** Coed Morgan  **·** Coed-y-mynach  **·** Cwmcarfan  **·** Cwm-iou  **·** Drenewydd Gelli-farch  **·** Y Dyfawden  **·** Yr Eglwys Newydd ar y Cefn  **·** Gaer-lwyd  **·** Gilwern  **·** Glasgoed  **·** Goetre  **·** Gofilon  **·** Y Grysmwnt  **·** Gwehelog  **·** Gwernesni  **·** Gwndy  **·** Hengastell  **·** Little Mill  **·** Llanarfan  **·** Llan-arth  **·** Llanbadog  **·** Llancaeo  **·** Llandegfedd  **·** Llandeilo Bertholau  **·** Llandeilo Gresynni  **·** Llandenni  **·** Llandidiwg  **·** Llandogo  **·** Llanddewi Nant Hodni  **·** Llanddewi Rhydderch  **·** Llanddewi Ysgyryd  **·** Llanddingad  **·** Llanddinol  **·** Llanelen  **·** Llanelli  **·** Llanfable  **·** Llanfaenor  **·** Llanfair Cilgedin  **·** Llanfair Is Coed  **·** Llanfihangel Crucornau  **·** Llanfihangel Gobion  **·** Llanfihangel Tor-y-mynydd  **·** Llanfihangel Troddi  **·** Llanfihangel Ystum Llywern  **·** Llanfocha  **·** Llan-ffwyst  **·** Llangatwg Feibion Afel  **·** Llangatwg Lingoed  **·** Llangiwa  **·** Llangofen  **·** Llan-gwm  **·** Llangybi  **·** Llanhenwg  **·** Llanisien  **·** Llanllywel  **·** Llanofer  **·** Llanoronwy  **·** Llan-soe  **·** Llantrisant  **·** Llanwarw  **·** Llanwenarth  **·** Llanwynell  **·** Llanwytherin  **·** Y Maerdy  **·** Magwyr  **·** Mamheilad  **·** Matharn  **·** Mounton  **·** Nant-y-deri  **·** Newbridge-on-Usk  **·** Y Pandy  **·** Pen-allt  **·** Penrhos  **·** Pen-y-clawdd  **·** Porth Sgiwed  **·** Pwllmeurig  **·** Rogiet  **·** Rhaglan  **·** Sudbrook  **·** Tre'r-gaer  **·** Tryleg  **·** Tyndyrn  **·** Ynysgynwraidd
*Peidiwch â chymysgu'r etholaeth hon â'r etholaeth De Northampton.*
Etholaeth seneddol yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **De Swydd Northampton** (Saesneg: *South Northamptonshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth De Swydd Northampton yn Swydd NorthamptonEtholaeth De Swydd Northampton yn Swydd Northampton
* Swydd Northampton yn LloegrSwydd Northampton yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth bresennol yn 2010. Mae ei ffiniau yn debyg iawn i ffiniau Ardal De Swydd Northampton. Fodd bynnag, roedd etholaeth o'r un enw (ond ffiniau gwahanol) yn bodoli o 1832 i 1918 ac o 1950 i 1984.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–presennol: Andrea Leadsom (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr**

Amber Valley **·** 
Ashfield **·** 
Bassetlaw **·** 
Bolsover **·** 
Boston a Skegness **·** 
Bosworth **·** 
Brigg a Goole **·** 
Broxtowe **·** 
Canol Swydd Derby **·** 
Cleethorpes **·** 
Corby **·** 
Charnwood **·** 
Chesterfield **·** 
Daventry **·** 
De Caerlŷr **·** 
De Derby **·** 
De Holland a'r Deepings **·** 
De Northampton **·** 
De Nottingham **·** 
De Swydd Derby **·** 
De Swydd Gaerlŷr **·** 
De Swydd Northampton **·** 
Dwyrain Caerlŷr **·** 
Dwyrain Nottingham **·** 
Dyffrynnoedd Swydd Derby **·** 
Erewash **·** 
Gainsborough **·** 
Gedling **·** 
Gogledd Derby **·** 
Gogledd Northampton **·** 
Gogledd Nottingham **·** 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby **·** 
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr **·** 
Gorllewin Caerlŷr **·** 
Grantham a Stamford **·** 
Harborough **·** 
High Peak **·** 
Kettering **·** 
Lincoln **·** 
Loughborough **·** 
Louth a Horncastle **·** 
Mansfield **·** 
Newark **·** 
Rushcliffe **·** 
Rutland a Melton **·** 
Scunthorpe **·** 
Sherwood **·** 
Sleaford a Gogledd Hykeham **·** 
Wellingborough