Roedd **Frances (Fanny) Abington (née Barton)** (1737 - 4 Mawrth 1815) yn actores a chantores Saesnig.

Cefndir
-------

Ganwyd Fanny Barton mewn tlodi yn crafu byw ar y strydoedd o hofelau o amgylch Drury Lane, Llundain. Roedd ei thad yn cadw stondin crydd mewn marchnad ger Theatr Drury Lane, bu ei mam farw pan oedd hi'n ifanc.

Gyrfa
-----

Roedd Fanny yn gwerthu blodau ac yn canu yn strydoedd Covent Garden o oedran ifanc. Byddai'n mynd ar fyrddau tafarndai Covent Garden, ac yn adrodd darnau o Shakespeare; yn y gobaith byddai'r cwsmeriaid yn taflu ffyrling neu ddwy ati am ei pherfformiad. Mae'n debyg ei bod hi hefyd yn gwneud rhywfaint o buteinio.

Daeth Fanny yn forwyn i felinydd Ffrengig yn Cockspur Street, y cafodd ei blas mewn gwisg a gwybodaeth o Ffrangeg oddi wrtho. Wedi hynny bu'n gwasanaethu fel morwyn cegin. Roedd hi'n benderfynol o addysgu ei hun a gwneud gyrfa ar y llwyfan. Yn ogystal â'r Ffrangeg roedd hi wedi'i ddysgu gan y melinydd, gallai sgwrsio yn Eidaleg hefyd.

Ym 1755 cychwynnodd Theophilus Cibber, rheolwr Theatr yr Haymarket, gwmni o actorion newydd i berfformio drama Susannah Centlivre *The Busy Body*. Dewiswyd Fanny yn un o'r actorion newydd. Yna bu'n chware nifer o rolau bach ar gyfer dramâu yn Llundain, Caerfaddon a Swydd Efrog. Dychwelodd i Lundain ac ymuno â chwmni Drury Lane, perfformiodd ychydig o gymeriadau eilradd i'r cwmni, ond gorffennodd y tymor fel Lucy yn *The Beggar's Opera* gan John Gay.

Wedi iddi briodi ym 1759, cafodd ei bilio fel Mrs Abington. Gadawodd Fanny a'i gŵr Drury Lane ar ôl anghytuno â'r rheolwyr, ac aethant i Ddulyn i ymuno â chwmni Brown's. Yn Nulyn cafodd llwyddiant mawr yn chware rhan Lady Townley yn *The Provoked Husband* gan Colly Cibber a Lucinda yn *The Englishman in Paris* gan Samuel Foote*.* Ar ôl pum mlynedd yn Nulyn, ar wahoddiad taer David Garrick, dychwelodd i Drury Lane. Ym 1759. Yn ôl yn Llundain sefydlodd Abington ei hun fel un o brif actoresau comedi ei chenhedlaeth. Ymysg ei rolau comedi mwyaf nodedig oedd: Widow Belmour yn *The Way to Keep Him* gan Arthur Murphy; Lady Betty Modish yn *The Careless Husband* gan Colly Cibber; Beatrice yn *Much Ado about Nothing*; Millamant yn *The Way of the World* gan Congrev a Miss Walsingham yn *The School for Wives* gan Hugh Kelly

Ymddeolodd o'r llwyfan ym 1790, gan ddychwelyd yn achlysurol am berfformiadau budd.

Bywyd personol
--------------

Ym 1759, priododd Fanny â James Abington, un o drwmpedwyr y brenin; a oedd hefyd yn chwarae yn Drury Lane. Doedd y briodas ddim yn un hapus a gwahanodd y cwpl ychydig ar ôl cyrraedd Dulyn. Cafodd Abington perthynas efo gwleidydd cyfoethog o'r enw Mr Needham. Wedi i Needham marw a gadael ei ffortiwn iddi bu'n feistres i William Petty Ardalydd cyntaf Lansdown.

Marwolaeth
----------

Bu farw Frances Abington yn ei chartref yn Pall Mall yn 78 mlwydd oed, a chladdwyd ei gweddillion ym mynwent St James's, Piccadilly.

Cyfeiriadau
-----------

* Frances Abington - Bywgraffiadur Rhydychen

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 49153847
* LCCN: nr2001011606
* ISNI: 0000 0000 5467 8774
* GND: 1028924496
* SUDOC: 200672134
* BNF: cb16295911j (data)
* BNE: XX5427384
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  "Abington [née Barton], Frances [Fanny] (1737–1815), actress". *Oxford Dictionary of National Biography*. doi:10.1093/ref:odnb/51. Cyrchwyd 2020-10-17.
2. ↑  Thorne, J. O.; Collocott, T. C. gol. (1984). *Chambers biographical dictionary*. Caeredin: Chambers. ISBN 0-550-16010-8. OCLC 13665413.
3. ↑  J. B. Matthews a L. Hutton, gol. *Actors and actresses of Great Britain and the United States from the days of David Garrick to the present time* (1886) Cyf 1, tud 191
4. ↑  Philip H. Highfill, Kalman A. Burnim, Edward A. Langhans; A Biographical Dictionary of Actors, Actresses, Musicians, Dancers, Managers