recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Gweithdrefnau Cyngres yr Unol Daleithiau** yn ddulliau sefydlog o wneud busnes deddfwriaethol. Mae gan y Gyngres dymhorau sy'n para am ddwy flynedd gydag un sesiwn bob blwyddyn. Mae rheolau a gweithdrefnau'r Gyngres, sy'n aml yn gymhleth, yn llywio sut mae syniadau am ddeddfwriaeth yn cael eu gwneud yn gyfraith.

Sut y gwneir deddfwriaeth ffederal yr Unol Daleithiau.

Sesiynau
--------

Gwahanir tymor y Gyngres i mewn i ddau "sesiwn", un bob blwyddyn; yn achlysurol, er ei bod yn bosib galw sesiwn ychwanegol (neu arbennig) y Gyngres, (yn ôl y cyfansoddiad mae'r Gyngres yn gorfod cwrdd o leiaf unwaith y flwyddyn). Mae sesiwn newydd yn dechrau ar 3ydd Ionawr (neu ddyddiad arall, yn unol â dymuniad y Gyngres) bob blwyddyn. Cyn dyfodiad yr Ugeinfed Gwelliant, bu'r Gyngres yn cwrdd o ddydd Llun cyntaf mis Rhagfyr i fis Ebrill neu fis Mai yn sesiwn cyntaf eu tymor (y "sesiwn hir"); ac o'r mis Rhagfyr i 4ydd Mawrth yn yr ail "sesiwn byr". Wedyn, byddai'r Gyngres newydd yn cwrdd am rai dyddiau, ar gyfer yr arwisgiad, aelodau newydd yn tyngu llw, a threfniadaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "How Our Laws Are Made" infographig gan Mike Wirth a Dr. Suzanne Cooper-Guasco ar gyfer Sunlight Foundation "Design for America Competition" 2010, ffynhonnell: "How Our Laws Are Made" Archifwyd 2008-08-21 yn y Peiriant Wayback. gan John V. Sullivan (Rev. 6.24.07 thomas.loc.gov) a What is a Lobbyist? - wiseGEEK and Reconciliation in the Senate - Brookings Institution Archifwyd 2012-01-18 yn y Peiriant Wayback..
Mae **Gweiriau Courthouse** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Gorffennaf 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 18.99 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crynwr rhesog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crynwyr rhesog**; yr enw Saesneg yw *Northern Drab*, a'r enw gwyddonol yw *Orthosia opima*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crynwr rhesog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod y ffosydd**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau'r ffosydd**; yr enw Saesneg yw *Southern Wainscot*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna straminea*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod y ffosydd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod y cyrs**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau'r cyrs**; yr enw Saesneg yw *Obscure Wainscot*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna obsoleta*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod y cyrs yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Crefydd llwyth Germanaidd y Gothiaid yn sgil eu tröedigaeth yn Gristnogion oedd **Cristnogaeth y Gothiaid**. Ymddengys enwau'r Gothiaid ar faes hanesyddiaeth drwy y canrifoedd boreuaf o'r cyfnod Cristnogol. Yr oeddynt yn preswylio ar y cyntaf ar lannau'r Môr Baltig, ond wedi hynny ymfudasant i lannau'r Môr Du. Paganiaeth oedd eu crefydd. Yr oeddynt wedi eu rhannu i ddau ddosbarth, sef, y dosbarth dwyreiniol, neu Ostrogothiaid, a'r dosbarth gorllewinol, neu Fisigothiaid. Yn ystod y 3g, yr oeddynt hwy, ynghyd â llwythau eraill, yn arfer gwneud ymosodiadau dinistriol ar diriogaethau'r Ymerodraeth Rufeinig. Ymhlith y carcharorion a gymerwyd ganddynt yn yr ymosodiadau hyn, yr oedd lliaws o Gristnogion, gan gynnwys offeiriaid. Yn raddol fe lwyddodd yr offeiriaid i ennill parch a hoffter eu cathgludwyr, ac i'w hargyhoeddi o athrawiaethau crefydd y Testament Newydd.

Ymhen amser gofynnwyd am chwaneg o ddysgawdwyr, a thrwy ymdrechiadau'r dynion hynny fe sefydlwyd llawer o eglwysi Cristnogol ymysg y Gothiaid. Dilynwyd llafur y cenhadon â llwyddiant mawr, fel yr ymddengys oddi wrth y ffaith fod Theophilus, esgob y Gothiaid, ymhlith y rhai a arwyddnodasant i benderfyniadau Cyngor Cyntaf Nicaea (325). Ffurf ar Ariaeth oedd y Gristnogaeth a fabwysiadodd y Gothiaid.

Un o ddisgynyddion y carcharorion a fuont yn fodlon i ddwyn Cristnogaeth i sylw'r Gothiaid oedd Wulfila, yr hwn a gyfenwyd "Apostol y Gothiaid". Dywedir ei fod wedi dyfeisio gwyddor i'r Gothiaid, ac oddeutu canol y 4g fe gyfieithodd y Beibl o'r Roeg i'r Gotheg. Yr unig weddillion o'r cyfieithiad hwn sydd yn awr ar gael ydynt y *Codex Argenteus*, y *Codex Carolinus*, a'r *Ambrosian Manuscripts*. Mae'r rhai hyn, yn enwedig y blaenaf, o werth mawr i efrydydd beirniadaeth ysgrythurol. Apwyntiwyd Wulfila i fod yn esgob, a pharhaodd i lenwi'r swydd am amser hirfaith. Bu o wasanaeth amhrisiadwy, yn ystod ei esgobaeth, fel cyfryngwr rhwng y Gothiaid a'r Rhufeiniaid.

Tua diwedd y 4g, fe wnaeth yr enwog Ioan Aurenau, pan yn dal swydd patriarch Caergystennin, ymdrechiadau llafurus o blaid tröedigaeth y Gothiaid. Yn y 5g, yr oedd Cristnogaeth wedi cynyddu yn rhyfeddol yn eu plith, ac yn y cyfnod hwnnw fe ddechreuodd eu clerigrwyr astudio diwinyddiaeth fel gwyddor.

Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun sydd wedi ei addasu o *Y Gwyddoniadur Cymreig*, cyhoeddiad sydd yn y parth cyhoeddus.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod fawr**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau mawr**; yr enw Saesneg yw *Double-line*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna turca*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod fawr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Yn ôl y traddodiad Beiblaidd a geir yn Llyfr Genesis roedd **Pedair Afon Paradwys** yn llifo allan i'r byd o Ardd Eden. Yn yr ardd honno, y Baradwys Ddaearol, mae Afon Eden. Wrth i'r afon honno lifo allan o ardd Baradwys roedd hi'n ymrannu'n bedair ffrwd, sef afonydd Pishon (neu 'Pison'), Gihon, Hidecel ac Ewffrates:

'Yr oedd afon yn llifo allan o Eden i ddyfrhau'r ardd, ac oeddi yno yr oedd yn ymrannu'n bedair. Enw'r afon gyntaf yw Pison; hon sy'n amgylchu holl wlad Hafila, lle y ceir aur; y mae aur y wlad honno'n dda, ac yno y ceir bdeliwm a'r maen onyx. Enw'r ail yw Gihon; hon sy'n amgylchu holl wlad Ethiopia. Ac enw'r drydedd yw Hidecel; hon sy'n llifo o'r tu dwyrain i Asyria. A'r bedwerydd afon yw Ewffrates.' (Gen 2:10-14 yn *Y Beibl Cymraeg Newydd*)
Roedd Afon Pishon yn amgylchynu gwlad Hafila (Arabia), lle roedd aur, onyx a resin aromataidd i'w cael. Llifai Gihon o gwmpas gwlad Kush (Yr Aifft uchaf) neu Ethiopia; diau mai Afon Nîl a olygid. Mae lle i gredu fod Hidecel neu 'Hiddekel' yn enw hynafol ar Afon Tigris ym Mesopotamia lle ceir y pedwaredd afon, Ewffrates. Mae mapiau o'r Oesoedd Canol yn dangos y pedair afon hyn.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwensgod smotyn gwyn**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwensgodau smotyn gwyn**; yr enw Saesneg yw *White-point*, a'r enw gwyddonol yw *Mythimna albipuncta*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwensgod smotyn gwyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
**Gwilym Owen Williams** (23 Mawrth 1913 - 23 Rhagfyr 1990) oedd Esgob Bangor rhwng 1957 a 1982 ac Archesgob Cymru o 1971 hyd 1982.

Bywgraffiad
-----------

Addysgwyd Gwilym O. Williams yn ysgol Llanberis ac yng Ngholeg Yr Iesu, Rhydychen. Graddiodd yn y dosbarth cyntaf mewn Saesneg yn 1933, a diwinyddiaeth yn 1935. Ordeiniwyd ef yn ddiacon yn 1937 ac yn offeiriad yn 1938. Bu'n gurad yn Llanelwy hyd 1940, pan apwyntiwyd ef yn gaplan yng Ngholeg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan. Yn 1945 symudodd i ddinas Bangor i fod yn gaplan a thiwtor yng ngholeg y Santes Fair a darlithydd mewn diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Cymru, Bangor.

Yn 1947 daeth yn Ganon Eglwys Gadeiriol Bangor, ac yn 1948 daeth yn brifathro Coleg Llanymddyfri. Etholwyd ef yn Esgob Bangor yn 1957 a daeth yn Archesgob Cymru yn 1971, gan barhau yn y ddwy swydd hyd ei ymddeoliad yn 1982.

Daeth Gwilym Williams i amlygrwydd fel un o'r tri gŵr amlwg a aeth i weld William Whitelaw yr Ysgrifennydd Cartref yn llywodraeth Margaret Thatcher i'w berswadio i gadw at ei air a chreu sianel deledu ar gyfer y Cymry Cymraeg. Sefydlwyd S4C ym 1982. Bu ganddo hefyd ddylanwad mawr ar y penderfyniad i ordeinio merched yn offeiriaid.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**William Glyn Hughes Simon** | **Archesgob Cymru**1971 – 1982 | Olynydd:**Derrick Greenslade Childs** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 1265878
* LCCN: n78016881
* ISNI: 0000 0000 3001 333X

 |
Athronydd naturiol a meddyg Swisaidd oedd **Conrad Gesner** (26 Mawrth 1516 – 13 Rhagfyr 1565) sydd yn nodedig am ei gyfraniadau at fotaneg a sŵoleg.

Ganed yn Zürich, Cydffederasiwn y Swistir, a'r diwygiwr Protestannaidd Huldrych Zwingli oedd ei dad bedydd. Astudiodd diwinyddiaeth yn Zürich ac Hebraeg yn Strasbwrg, a meddygaeth yn Bourges, Paris, a Basel. Gweithiodd yn athro Groeg yn Ysgol Lausanne o 1537 i 1540 a derbyniodd ei ddoethuriaeth feddygol ym 1541. Aeth i Montpellier i astudio botaneg cyn iddo ymsefydlu yn Basel i weithio yn feddyg.

Teithiodd i ddysgu mwy am blanhigion ac anifeiliaid, a chesglir ei arsylwadau am fyd natur a'i ddarluniau, yn ogystal â gwybodaeth a ddanfonwyd ato gan ysgolheigion eraill, yn y gwyddoniadur *Historia animalium* (1551–58). Yn y gwaith hwn fe heriai astudiaethau'r naturiaethwyr hynafol, Aristoteles yn enwedig. Er i Gesner wfftio bodolaeth creaduriaid chwedlonol megis cewri a seirenau, mae ei wyddoniadur yn cynnwys disgrifiadau o "bysgod-ddyn".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Conrad Gesner. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 3 Awst 2020.
2. 1 2  Charles G. Nauert, *Historical Dictionary of the Renaissance* (Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, 2004), tt. 164–5.
**Perseus** gyda Pegasus ar ôl achub Andromeda (Pierre Mignard, 17g)
Perseus a Danae yn cael eu darganfod gan y bugail ar ôl glanio ar Seriphos
Duw neu arwr Groeg oedd **Perseus**. Roedd yn fab i Zeus a Danae, ferch Acrisius.

Cenhedlodd Zeus Berseus trwy ddisgyn fel cawod o aur yn arffed Danae. Ar ôl ei geni cafodd ei rhoi mewn casgen gyda'i fam a'i ollwng ar drugaredd y môr (motiff llên gwerin a geir mewn sawl diwylliant - y Taliesin chwedlonol er enghraifft) am fod oracl yn proffwydo y byddai Acrisius yn cael ei ladd ganddo.

Glaniodd y gasgen ar ynys Seriphos lle magwyd Perseus.

Ceir sawl chwedl enwog a gysylltir â Pherseus. Yr enwocaf efallai yw'r hanes am ei daith i ladd Medusa, un o'r Gorgoniaid, a dwyn ei phen ofnadwy. Llwyddodd i wenud hynny gyda chymorth y dduwies Athena a roes ddrych iddo fel na fyddai edrychiad y gorgon yn ei droi'n garreg. Ar ôl torri pen Medusa mae march rhyfeddol yn dod i'r golwg. Dyma Pegasus ac mae Perseus yn hedeg i ffwrdd ar y march asgellog.

Yn ail ran y chwedl mae'n ennill llaw Andromeda, ferch Cepheus gan y dduwies Cassiopeia. Roedd Cassiopeia wedi bostio bod Anfromeda'n degach na'r Nereidau, morynion Poseidon, duw'r môr. I ddial y sarhad anfonodd Poseidon dilyw ac anghenfil o'r môr i wlad Cassiopeia a Cepheus. Proffwydolodd oracl Jupiter Ammon, yn yr Aifft fod modd cael gwared â'r gorthrwm hynny trwy offrymu Andromeda i'r anghenfil. Rhwymodd Cepheus ei ferch i graig ar lan y môr. Yn ffodus daw Perseus i'r adwy. Mae'n lladd yr anghenfil trwy ddangos pen ofnadwy Medusa iddo ac yn achub Andromeda.

Ar ôl ei phriodi mae Perseus yn mynd ag Andromeda i Argos ac yn sefydlu llinach brenhinol y Perseidiaid yn y deyrnas enwog honno.

Enwir y cytser Perseus ar ei ôl.

Roedd y chwedlau am Perseus yn adnabyddus ledled yr Henfyd a cheir cyfeiriadau niferus ato yn llenyddiaeth a chelf y cyfnod Clasurol, er enghraifft gan Ofydd yn ei *Metamorffoses* ac Apollonius Rhodius yn ei *Argonautica*.

Ffynonellau
-----------

* J. Lempriere, *A Classical Dictionary* (Llundain, d.d.)
* Oscar Seyffert, *Dictionary of classical Antiquities* (Llundain, 1902)
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwalchwyfyn gwyrdd yr helyglys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwalchwyfynod gwyrdd yr helyglys**; yr enw Saesneg yw *Willowherb Hawk-moth*, a'r enw gwyddonol yw *Proserinus proserpina*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwalchwyfyn gwyrdd yr helyglys
yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

* *Proserpinus proserpina* ♂
* *Proserpinus proserpina* ♂ △

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Corff Glyndŵr Michael yn Ebrill 1943, wedi ei wisgo fel William Martin
Cofeb fawr ddu gyda blodauBedd Glyndŵr Michael yn Huelva, Andalucía, Sbaen
Crwydryn di-gartref, anllythrennog oedd **Glyndŵr Michael** (4 Ionawr 1909 - 24 Ionawr 1943) a gyflawnodd hunanladdiad neu farwolaeth damweiniol; yna, defnyddiwyd ei gorff i dwyllo'r Almaenwyr yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ganed Glyndŵr yn Aberbargod, Sir Gaerffili. Glöwr oedd ei dad, ond fe gyflawnodd hunanladdiad drwy drywanu ei hun yn ei wddf pan oedd Glyndŵr yn bymtheg mlwydd oed. Bu farw ei fam pan oedd Glyndŵr yn dri-deg-un mlwydd oed. 

Crwydrodd i Lundain ble y bu'n byw ar y stryd. Bwytaodd Glyndŵr wenwyn llygod mawr fel past oddi ar ddarnau o fara mewn warws wag ger King's Cross, Llundain, ym mis Ionawr 1943. Felly nid yw hi'n glir os mai hunanladdiad bwriadol neu damweiniol oedd ei farwolaeth. Ychydig iawn sy'n hysbys am ei fywyd.

Defnyddiwyd corff Glyndŵr Michael mewn gweithrediad hocedu milwrol bwysig yn ystod yr Ail Ryfel Byd o'r enw *Operation Mincemeat* a gynlluniwyd yn rhannol gan Ian Fleming. Gwisgwyd corff Glyndŵr Michael mewn lifrau Uchgapten y Royal Marines a gwneud iddo edrych fel petai wedi bod wedi'i ladd mewn brwydr filwrol, tra'n cario bag dogfennau oedd wedi ei glymu'n sownd i'w law gyda chadwyn. Rhoddwyd iddo'r llysenw ac adnabyddiaeth newydd: 'Uwchgapten William Martin'. Rhan allweddol bwysig o'r cynllun oedd fod y bag dogfennau yn cynnwys dogfennau cudd-wybodaeth ffug a oedd yn crybwyll mai amcan Lluoedd y Cynghreiriaid oedd goresgyn y Natsïaid drwy ymosod a goresgyn Groeg; tra mewn gwirionedd, ymosod ar Sisili oedd y bwriad.

Ar ôl gollwng corff yr 'Uwchgapten William Martin' oddi ar long danfor Brydeinig yn agos at arfordir Sbaen, y gobaith oedd y buasai'r corff ynghyd â chynnwys y bag dogfennau yn cael ei ddarganfod gan uwch-swyddogion y Natsïaid gan eu harwain i atgyfnerthu eu hamddiffynfeydd yng Ngroeg, a gadael Sisili yn fwy agored i niwed. Roedd y cynllun yn llwyddiannus, a olygodd fod goresgyniad Sisili gan Luoedd y Cynghreiriaid wedi mynd yn eithaf llyfn, gyda nifer gymharol fychan o golledion. Arbedwyd miloedd o fywydau oherwydd llwyddiant y cynllun.

Claddwyd corff Glyndŵr Michael mewn angladd filwrol yn Sbaen gyda charreg fedd yn nodi ei enw fel 'Uwchgapten William Martin'. Datgelodd Llywodraeth Prydain wir adnabyddiaeth y corff ym 1998, ac ychwanegwyd y llinellau: "Glyndwr Michael; Served as Major William Martin, RM" i'w garreg fedd .

Mae cofeb rhyfel Aberbargoed yn nodi hanes Glyndŵr Michael fel "y dyn na fu erioed".

Cofeb rhyfel Aberbargoed - Glyndŵr Michael, "Y dyn na fu erioed"

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  Macintyre, Ben (2010). *Operation Mincemeat: The True Spy Story that Changed the Course of World War II, Chapter 5*. Bloomsbury. ISBN 978-1408812587.
3. ↑  Macintyre, Ben (2010). *Operation Mincemeat: The True Spy Story that Changed the Course of World War II, Chapter 5*. Bloomsbury. ISBN 978-1408812587.
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* BNE: XX1375657

 |
*Erthygl am yr enw am Gymru yw hon. Gweler hefyd Gwalia (gwahaniaethu).*
Enw arall am Gymru a ymddangosodd am y tro cyntaf yn yr Oesoedd Canol yw **Gwalia**. Cymreigiad ydyw o'r gair Lladin Canoloesol *Wallia*, sydd yn ei dro yn ffurf Ladin ar y gair Saesneg *Wales*. Erbyn heddiw anaml y mae'r enw yn cael ei ddefnyddio, ond bu'n boblogaidd iawn yn y 19g.

Ceir sawl enghraifft o'r enw ym marddoniaeth Gymraeg cyfnod Beirdd yr Uchelwyr. Ceir yr enghraifft fwyaf adnabyddus, efallai, yn y gân darogan a adweinir fel 'Yr Awdl Fraith'. Roedd y gerdd honno, a dadogir ar y bardd Taliesin, ymhlith y mwyaf poblogaidd o'r brudiau yn yr Oesoedd Canol Diweddar. Yn ail ran y gerdd sonnir am y Saeson yn meddiannu'r tir a'r Brythoniaid yn ffoi i'r gorllewin:

Sarffes gadwynog, falch anhrugarog, a'i hesgyll yn eurog, o Sermania.
Honno a oresgyn Lloegr a Ffrydyn o lan môr Llychlyn hyd Sabrina.
Yna y bydd Brython fal carcharorion mewn braint alldudion i'r Sacsonia.
Eu Ner a folant, eu hiaith a gadwant, a'u tir a gollant onid **gwyllt Walia**.
Dyma ffynhonnell enw'r llyfr taith enwog *Wild Wales* ('Gwyllt Walia') gan George Borrow. Llai adnabyddus yw diwedd y gerdd, sy'n darogan buddugoliaeth y Cymry a gyrru'r Saeson yn eu holau allan o Ynys Brydain.

Yn y 19g, gyda Rhamantiaeth mewn bri, daeth 'Gwalia' yn hynod boblogaidd fel enw am Gymru a cheir enghreifftiau niferus yng ngwaith llenorion y cyfnod. Erbyn heddiw mae'r enw wedi syrthio allan o fri oherwydd y naws Fictorianaidd sy'n perthyn iddo. Ond ceiff ei ddefnyddio weithiau mew ffordd ddychanol, e.e. yn y llyfr *Gwalia Deserta* gan Idris Davies.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  'Yr Awdl Fraith', testun Elis Gruffydd, *Ystoria Taliesin* gol. P.K. Ford (Caerdydd, 1992), tud. 86.

Gweler hefyd
------------

* Pura Wallia
Roedd **Gwilym Livingstone Evans** (1916-1994) yn ffotograffydd adnabyddus o Flaenau Ffestiniog.

Ei fywyd
--------

Bu’n weithgar iawn yn ei dref leol gan gymeryd lluniau o bobl a digwyddiadau o bob math. Tyfodd ei ddiddordeb mewn ffotograffiaeth ar ôl iddo dderbyn camera Kodak Brownie oddi wrth ei chwaer yn anrheg penblwydd. Nid oedd yn gwneud ei fywoliaeth yn llwyr allan o ffotograffiaeth, bu hefyd yn bobydd yn y siop felysion. Ym 1963, gofynnodd Gwasg y Sir - Y Bala iddo wneud gwaith ffotograffig iddynt hwy ar gyfer eu papur lleol ac ym 1972, gofynnwyd iddo wneud gwaith llaw rydd tebyg i’r *Cambrian News*. Ymddangosodd ei waith bron ym mhob rhifyn o’r papur a hynny tan ei waith olaf i’r papur, sef nodwedd ar Drawsfynydd a Hedd Wyn a ymddangosodd yn yr adran "Weekender". Wedi hyn gwaethygodd ei iechyd; dioddefodd y clefyd *Motor Neurone* a bu farw clefyd ym 1994.

Dros y blynyddoedd, cyhoeddwyd nifer o'i ffotograffau ym Mhapurau Llundain e.e. defnyddiwyd ei luniau pan claddwyd Bertrand Russell. Bu hefyd yn gwneud gwaith ffotograffydd proffesiynol, megis tynnu lluniau pasbort a chreu copiau o hen ffotograffau. Roedd pwyslais ei waith bob amser ar gynnwys ac felly ar ddogfennaeth.

Lluniau ar-lein
---------------

Yn dilyn ei farwolaeth, cafodd ei luniau eu rhoi i'r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth. Mae'n bosib bod cymaint â 20,000 o negyddion wedi cyrraedd y Llyfrgell ac maent yn amrywio rhwng maint 35mm, fformat canol a 6x9mm. Mae hefyd ambell lun wedi ei lwytho ar wefan Casgliad y Werin, delweddau sydd erbyn hyn a metadata cyfoethog; a hynny oherwydd cyfraniadau'r cyhoedd, neu dorfoli gwybodaeth am y lluniau e.e. ychwanegu enwau i'r wynebau sydd yn y lluniau.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.cat.llgc.org.uk; adalwyd 12 Ebrill 2015
2. ↑
Awdures o Loegr oedd **H. F. M. Prescott** (ganwyd 22 Chwefror 1896) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel hanesydd ac yn academydd. Roedd yn Gymrawd o Gymdeithas Frenhinol Llenyddiaeth, Lloegr.

Magwraeth ac addysg
-------------------

Ganed **Hilda Frances Margaret Prescott** yn Swydd Gaer ar 22 Chwefror 1896, yn ferch i'r Parchedig James Mulleneux Prescott a'i wraig Margaret (née Warburton). Fe'i haddysgwyd yn Ysgol uwchradd Wallasey, ac oddi yno aeth i Neuadd yr Arglwyddes Margaret, Rhydychen lle derbyniodd radd meistr, ac yna i Brifysgol Manceinion lle cafodd ail radd Meistr mewn hanes yr oesoedd canol. yn Durham, gwnaeth ei doethuriaeth (D.Litt) ac yn 1958 fe'i hetholwyd yn Gymrawd Ymchwil yng ngholeg Holloway Brnhinol, rhan o Brifysgol Llundain (UCL), lle gweithiodd gyda Thomas Wolsey.

Mae'n adnabyddus am ei nofel hanesyddol *The Man on a Donkey*. Wedi'i ysgrifennu ar ffurf cronicl, mae'r llyfr yn adrodd hanes 'Pererindod Grace', sef chwyldro poblogaidd mewn a oedd yn brotest yn erbyn diddymiad y mynachlogydd gan Harri VIII, brenin Lloegr. Mae'r llyfr yn dal i fod mewn print, cyhoeddwyd yr argraffiad diweddaraf ym mis Rhagfyr 2016 gan Apollo, Llundain, ISBN 9781784977719.

Dywedir fod ei bywgraffiad o Mari I, brenhines Lloegr (enw gwreiddiol: *Spanish Tudor*) yn parhau i fod yn un o'r gweithiau pwysicaf ar Mari, yn ôl y *Encyclopædia Britannica*. Enillodd wodr James Tait Black am y gyfrol hon yn 1941. 

Roedd Prescott yn gefnogwr cynnar o Amnest Rhyngwladol, y sefydliad hawliau dynol, ac o Gymdeithas y Defnyddwyr (Which?). roedd hefyd yn aelod brwd o'r Undeb Saesneg eu Hiaith (*English-Speaking Union*). Roedd hi'n fenyw o chwaeth syml, ac yn byw am flynyddoedd lawer yn dawel gyda'i chŵn yn nhref fechan Charlbury. Bu farw ym 1972.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Gymdeithas Frenhinol Llenyddiaeth am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Goffa James Tait Black, Cymrawd o'r Gymdeithas Frenhinol a Llenyddol .

Gweithiau
---------

* *The Unhurrying Chase* (1925). Cyhoeddwyd gan Constable & Co
* *The Lost Fight* (1928). Cyhoeddwyd gan Constable & Co
* *Son of Dust* (1932). Cyhoeddwyd gan Constable & Co
* *Dead and Not Buried* (1938)
* *Spanish Tudor* (1940). Cyhoeddwyd gan Constable & Co
* *The Man on a Donkey* (1952). Cyhoeddwyd gan Eyre & Spottiswoode
* *Jerusalem Journey* (1954). Cyhoeddwyd gan Eyre & Spottiswoode
* *Once to Sinai: The further pilgrimage of Friar Felix Fabri* (1957). Cyhoeddwyd gan Eyre & Spottiswoode

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad geni: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 27 Ebrill 2014 "Hilda Frances Margaret Prescott". *ffeil awdurdod y BnF*.
2. ↑  Dyddiad marw: *Gemeinsame Normdatei*. dyddiad cyrchiad: 15 Hydref 2015. "H. F. M. Prescott". Cyrchwyd 9 Hydref 2017. "Hilda Frances Margaret Prescott". *ffeil awdurdod y BnF*. "Hilda Frances Margaret Prescott".
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae ynurdd y Lepidoptera yw **gwyfyn bwâu llwyd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod bwâu llwyd**; yr enw Saesneg yw *Grey Arches*, a'r enw gwyddonol yw *Polia nebulosa*. Mae i'w gael drwy wledydd cynnes Ewrop ac Asia hyd at Japan, ond nid yw i'w weld ym Mhenryn Iberia, yr Eidal na [[Gwlad Groeg. Yn yr Alpau, gall fyw hyd at 1,600 metr.

Mae'r adenydd yn mesur rhwng 41–52 mm a gellir canfod yr oedolyn yn hedfan rhwng Mai ag Awst, mewn un genhedlaeth yn unig.

Bwyd
----

Prif fwyd y siani flewog ydy dail *Salix*, *Rubus*, *Urtica dioica* a *Prunus*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn bwâu llwyd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwân cribog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanod cribog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Penelope purpurascens***; yr enw Saesneg arno yw *Crested guan*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. purpurascens*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

Teulu
-----

Mae'r gwân cribog yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwân cribog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwân ucheldir** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanod ucheldir) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Penelopina nigra***; yr enw Saesneg arno yw *Highland guan*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. nigra*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r gwân ucheldir yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwân ucheldir** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd **William Glyn Hughes Simon, DD** (14 Ebrill 1903 – 14 Gorffennaf 1972) yn Archesgob Cymru o 1968 hyd 1971.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Crist, Aberhonddu o 1913 ymlaen, ac aeth i Goleg Iesu, Rhydychen yn 1922. Daeth yn Warden Coleg Sant Mihangel, Llandaf; roedd y bardd R. S. Thomas yn fyfyriwr yno yr un adeg. Fel Deon Llandaf, ef oedd yn bennaf gyfrifol am atgyweirio'r Eglwys Gadeiriol wedi iddi gael ei difrodi yn ystod yr Ail Ryfel Byd, yn cynnwys comisynu cerflun enwog Epstein, *Majestas*. Daeth yn Esgob Abertawe ac Aberhonddu, gan ddod yn gefnogwr i'r iaith Gymraeg yn y cyfnod yma, yna'n Esgob Llandaf, lle cefnogodd ordeinio merched yn ddiaconiaid.

Fel Archesgob Cymru daeth i sylw trwy ymweld a Dafydd Iwan yn y carchar yn ystod ymgyrchoedd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn 1970. Bu ganddo bedwar plentyn, ond bu farw un yn ieuanc; un arall yw'r beirniad celf Robin Simon.

Llyfryddiaeth
-------------

* Owain W.Jones, *Glyn Simon, His Life and Opinions* (1981).

### Llyfrau gan Glyn Simon

* *The Origins of the Church in Wales, and her History up to the Reformation* (Cyngres yr Eglwys yng Nghymru,1953).
* *Torch Commentary I Corinthians* (1959).
* *Then and Now (primary visitation)* (1961).
* *The Landmark* (1962).
* *Feeding the Flock* (1964).
* *A Time of Change (second visitation)* (1966).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Rhagflaenydd :**Edwin Morris | **Archesgob CymruWilliam Glyn Hughes Simon** | **Olynydd :**Gwilym Owen Williams |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 70087226
* LCCN: no2017108659
* GND: 132313510
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwân du** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwanod duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Chamaepetes unicolor***; yr enw Saesneg arno yw *Black guan*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. unicolor*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Teulu
-----

Mae'r gwân du yn perthyn i deulu'r Cwrasowiaid (Lladin: *Cracidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Cwrasow Salvin | Mitu salvini |  |
|
| Cwrasow nos | Nothocrax urumutum |  |
|
| Cwrasow pigfawr | Mitu tomentosum |  |
|
| Gwân arianglust | Penelope argyrotis |  |
|
| Gwân corniog | Oreophasis derbianus |  |
|
| Gwân gyddfgoch | Pipile cujubi |  |
|
| Gwân gyddflas | Pipile cumanensis |  |
|
| Gwân talcenddu | Pipile jacutinga |  |
|
| Gwân torwinau | Penelope ochrogaster |  |
|
| Mitu mitu | Mitu mitu |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwân du** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Dyddiadurwraig a gwraig fusnes Iddewig o'r Almaen oedd **Glückel von Hameln** (1645 – 19 Medi 1724) sydd yn nodedig am ei atgofion sydd yn ffynhonnell werthfawr am hanes, diwylliant, a bywydau'r Iddewon yng Nghanolbarth Ewrop yn niwedd yr 17g a dechrau'r 18g. Ysgrifennodd ei dyddiadur yn yr iaith Iddew-Almaeneg, gyda rhannau yn Hebraeg, mewn saith cyfrol yn y cyfnodau 1691–99 a 1715–19. Cofnod teuluol oedd bwriad y gwaith, a gyhoeddwyd o'r diwedd yn 1896 dan y teitl *Zikhroynes Glikl Hamel*.

Ganed yn Hamburg yn yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Alltudiwyd yr Iddewon o Hamburg yn 1649 a symudodd Glückel a'i theulu i fwrdeistref Altona ar gyrion y ddinas. Wedi iddi dderbyn addysg Iddewig draddodiadol yn Altona, dychwelodd gyda'i theulu i Hamburg yn 1657. Priododd, yn 14 oed, â Hayim von Hameln, a chawsant 12 o blant. Wedi marwolaeth Hayim yn 1689, rheolai ei fusnes a'i faterion ariannol gan y weddw Glückel. Yn 1700 priododd â Cerf Lévy, banciwr ym Metz, Lorraine, yn Nheyrnas Ffrainc. Nid oedd Lévy yn gymaint o lwyddiant ym myd busnes â Glückel, ac yn fuan collodd ei ffortiwn ei hun yn ogystal ag holl arian ei wraig. Bu farw Lévy yn 1712, a bu Glückel yn byw gydag un o'i merched ym Metz nes iddi farw yno tua 78 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Glikl of Hameln. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Mawrth 2020.
Braslun o strwythr metachwiliad.
Offeryn chwilio yw **peiriant metachwilio** sy'n anfon ymholiadau chwilio defnyddiwr i sawl peiriant chwilio arall ac/neu i gronfeydd data ac sy'n crynhoi'r canlyniadau mewn rhestr unigol neu'n eu dangos yn ôl eu ffynhonnell wreiddiol. Mae peiriannau metachwilio yn galluogi defnyddwyr i gael mynediad at anoddau sawl peiriant chwilio gyda'i gilydd trwy roi un set o ofynion yn unig ynddo. Sail bodolaeth peiriannau metachwilio yw'r gred fod y We yn rhy fawr erbyn hyn i un peiriant chwilio ar ben ei hun fedru creu mynegiad ohoni i gyd ac felly gellir cael canlyniadau chwilio llawer mwy cynhwysfawr trwy ddefnyddio adnoddau sawl peiriant chwilio gyda'i gilydd. Gall hyn arbed defnyddio mwy nag un peiriant unigol yn olynol hefyd.

Defnyddir y term 'metachwilio' gan amlaf i gyfeirio at ddosbarth o beiriannau chwilio masnachol ar y we, ond yn dechnegol fe'i defnyddir hefyd i ddisgrifio'r *paradigm* o chwilio unrhyw set o ffynonellau data lluosog.

Mae'r peiriannau metachwilio ar y rhyngrwyd yn cynnwys Ixquick.

Gweler hefyd
------------

* Peiriant chwilio
* Ymgripiwr gwe

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **peiriant metachwilio** o'r Saesneg "*metasearch engine*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Sylwebydd a cyn chwaraewr pêl-droed o Gymraes yw **Gwennan Mary Harries** (ganwyd 5 Ionawr 1988). Chwaraeodd ddau gyfnod gyda chlwb FA WSL Academi Bryste, wedi'i rannu â thri thymor i ffwrdd yn chwarae i Everton. Cafodd ei geni ym Mhen-y-bont ar Ogwr ac enillodd 56 cap i dîm pêl-droed cenedlaethol menywod Cymru, gan sgorio 18 gôl.

Gyrfa clwb
----------

Chwaraeodd Harries i Ddinas Caerdydd ac Academi Bryste cyn ymuno ag Everton Ladies ym mis Gorffennaf 2009. Enillodd fedal enillydd Cwpan Merched FA yn 2010, ond ni chwaraeodd yn y rownd derfynol. Dychwelodd Harries i Academi Bryste ym mis Chwefror 2013.

Daeth ei ymddangosiad cyntaf i Ddinas Caerdydd yn erbyn Newton Abbot ym mis Hydref 2002, a sgoriodd 15 gôl yn ei thymor cyntaf.

Gyrfa ryngwladol
----------------

Enillodd Harries 21 o gapiau i dîm dan-19 Cymru, gan sgorio naw gôl. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn erbyn Moldofa yn nhymor 2005–06. Fel myfyriwr yn UWIC, cynrychiolodd Harries Prydain Fawr yng Ngemau Prifysgol y Byd ddwywaith, gan chwarae yn nhwrnamaint 2007 yn Bangkok ac yn nhwrnamaint 2009 yn Belgrade.

Mynegodd Harries siom pan wrthododd FA Cymru ganiatáu i’w chwaraewyr gynrychioli tîm pêl-droed Olympaidd Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd Llundain 2012. Ym mis Chwefror 2011, penodwyd Harries yn llysgennad FA Cymru ar gyfer pêl-droed benywaidd. 

Yn sgil anaf i'w phen-glin a gafwyd ym mis Tachwedd 2012 cyn gêm gyfeillgar â'r Iseldiroedd ymddeolodd Harries wedi brwydr tair blynedd i adennill ffitrwydd. Meddai: "gwnaed y penderfyniad gyda chalon drom ond pen realistig".

Bywyd personol
--------------

Yn 2012 cymhwysodd fel athrawes a bu'n gwneud ymarfer dysgu yn Ysgol Gyfun Glantaf. Ymunodd a'r ysgol yn llawn amser yn 2015 fel Athrawes Addysg Gorfforol. Hi oedd y pundit benywaidd cyntaf ar raglen *Sgorio* S4C ym mis Mawrth 2015.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Everton win group opener". Girls in Football. 31 Gorffennaf 2009. Cyrchwyd 27 Awst 2009.
2. ↑  "Gwennan Harries: Bristol Academy re-sign Everton Ladies striker". British Broadcasting Corporation. 12 Chwefror 2013. Cyrchwyd 13 Chwefror 2013.
3. ↑  "Gwennan Harries – Striker". Cardiff City LFC. Cyrchwyd 7 Ebrill 2011.
4. ↑  "Great Britain women's football squad announced for World University Games". British Universities & Colleges Sport. 18 Mehefin 2009. Cyrchwyd 27 Awst 2009.
5. ↑  "FAW's Olympic stance frustrates Gwennan Harries". *BBC Sport*. London. 14 Chwefror 2011. Cyrchwyd 7 Ebrill 2011.
6. ↑  "Ambassador role for Gwennan Harries". She Kicks. 21 Chwefror 2011. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 7 Ebrill 2011.
7. ↑  "Gwennan Harries: Injury forces Wales women's striker to retire". *BBC Sport*. 3 Rhagfyr 2015. Cyrchwyd 17 Rhagfyr 2015.
8. ↑  Wightwick, Abbie (29 Mehefin 2012). "Wales and Everton striker Gwennan Harries on women's football". *Western Mail*. Cyrchwyd 13 Chwefror 2013.
9. ↑   ADRODDIAD BLYNYDDOL Y CORFF LLYWODRAETHU 2015-16. Ysgol Glantaf (Hydref 2016). Adalwyd ar 26 Mehefin 2021.
10. ↑  Hughes, Seiriol (6 Mawrth 2015). "Gwennan Harries joins the Sgorio team". S4C. Cyrchwyd 17 Rhagfyr 2015.

Dolenni allanol
---------------

* FIFA
Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Geometridae yn urdd y Lepidoptera yw **gwythïen goch fach**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwythiennau coch bach**; yr enw Saesneg yw *Small Blood-vein*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula imitaria*. Gellir ei ganfod drwy Ewrop.

18–25 mm ydy lled ei adenydd ac fe welir yr oedolyn ar ei adain rhwng Mehefin a Medi. Ceir dwy genhedlaeth.

Bwyd
----

Prifed (*Ligustrum vulgare*) ydy prif fwyd y siani flewog.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwythïen goch fach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.

Dolen allanol
-------------

* Gwythïen goch fach yng ngwledydd Prydain
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn cynffon gwennol prin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloynnod cynffon gwennol prin**; yr enw Saesneg yw *Scarce Swallowtail* neu *Sail Swallowtail*, a'r enw gwyddonol yw *Papilio podalirius* neu *Iphiclides podalirius*. Fe'i canfyddir, fel arfer, mewn caeau agored a gerddi yng nghanol a de Ewrop, y gwledydd Arabaidd, India a Tsieina. Yn yr Alpau, fe'i gwelir mor uchel â 1600 m.

Cynefin
-------

Dail y ddraenen wen yw ei bwyd.

Y siani flewog
Chwiler
Oedolyn

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn cynffon gwennol prin yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Iphiclides podalirius***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **corrach mantellog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **corachod mantellog**; yr enw Saesneg yw *Cloaked Minor*, a'r enw gwyddonol yw *Mesoligia furuncula*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r corrach mantellog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Disgyblaeth academaidd a maes rhyngddisgyblaethol sy'n ymwneud â chynhyrchiad, casgliad, trefniadaeth, storfa, adalwad, a lledaeniad gwybodaeth cofnodedig yw **gwyddor gwybodaeth**. Mae'n astudio cymhwysiad a defnydd gwybodaeth o fewn cyfundrefnau, a'r rhyngweithiad rhwng pobl, cyfundrefnau, a systemau gwybodaeth. Yn aml, astudir gwyddor gwybodaeth fel cangen o gyfrifiadureg neu wybodeg ac mae ganddo berthynas agos â'r gwyddorau cymdeithas a gwybyddol.

Mae gwyddor gwybodaeth yn canolbwyntio ar ddealltwriaeth problemau yn gyntaf, ac yna cymhwyso technoleg gwybodaeth (neu dechnolegau eraill) fel bo'r angen. Mae sylw wedi cael ei roi yn y blynyddoedd diweddar i ryngweithiad dynol-cyfrifiadurol, cylchwedd, y we semantig, a'r ffyrdd mae pobl yn cynhyrchu, defnyddio a darganfod gwybodaeth.

Weithiau caiff gwyddor gwybodaeth ei chymysgu â llyfrgellyddiaeth, cyfrifiadureg, gwybodeg, a theori gwybodaeth, ac yn aml caiff ei grwpio gydag un o'r pynciau yma (gan amlaf llyfrgellyddiaeth, neu gyfrifiadureg).

Hanes
-----

Darganfyddir gwreiddiau gwyddor gwybodaeth yn nogfennaeth, ym maes a yn natblygiad cyfrifiaduron digidol yn yr 1940au a dechrau'r 1950au. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd ymddangosodd yr angen i fwyhau trachywiredd a dyfnder chwiliadau llyfryddiaethol, ac arweiniodd hyn at ymdrechion i newid y dulliau traddodiadol o ddosbarthu. Cyflwynwyd ymchwiliad ffeiliau, mynegai cyd-gysylltiedig, a geirfâu rheoledig yn otomatig fel ymateb i'r angen cynyddol i greu mynediad hawdd i gynnwys cylchgronau gwyddonol. Cafodd crynodebau otomatig o ddogfenni eu datblygu i'w gwneud hi'n haws trin a thrafod darganfyddiadau ymchwil.

Yn yr 1960au trosglwyddwyd casgliadau enfawr o ddogfenni i gronfeydd data neu ffurfiau di-argraffedig, er mwyn medru chwilio trwy'r holl wybodaeth (gan ddefnyddio cyfrifiadur) yn hawdd. Erbyn 1980 roedd gwyddor gwybodaeth yn faes cyd-ddisgyblaethol, a gwelwyd twf mewn meysydd megis deallusrwydd artiffisial a thecholeg gwybodaeth o fewn addysg wedi dod yn bwysig iawn.

Ffynonellau
-----------

* *Microsoft Encarta Encyclopedia*

Gweler hefyd
------------

* Cyfrifiadureg
* Gwybodeg
* Llyfrgellyddiaeth
* Theori gwybodaeth

Dolenni allanol
---------------

* Y Ganolfan Rhwydwaith Cymorth Dysgu ac Addysgu ar gyfer Gwyddor Gwybodaeth a Chyfrifiadureg Archifwyd 2006-10-06 yn y Peiriant Wayback.
* Cymru ar y We: Gwyddor llyfrgellyddiaeth a gwybodaeth Archifwyd 2006-05-11 yn y Peiriant Wayback.