Gair sy'n mynegi gweithred neu fod neu gyflwr yw **berf**. Diffiniad naïf fyddai mai gair "gwneud (rhywbeth)" yw berf. Daw'r gair Cymraeg ei hun o'r gair Lladin *verbum* ('Y Gair').

Rhediad berfau
--------------

Gall ffurf berf newid er mwyn dangos person, rhif, amser, a amser yn y Gymraeg. Mewn ieithoedd eraill, gall ddangos priodweddau eraill megis cenedl. Er enghraifft, dyma pob ffurf posib y berf "caru" mewn Cymraeg ffurfiol gyfoes:

### Modd Mynegol

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Unigol | Lluosog |
| Presennol | Person 1af | caraf | carwn |
| 2il berson | ceri | cerwch |
| 3ydd person | câr | carant |
| Amhersonol | cerir |
|
|  |  |  |  |
| Amherffaith | Person 1af | carwn | carem |
| 2il berson | carit | carech |
| 3ydd person | carai | carent |
| Amhersonol | cerid |
|
|  |  |  |  |
| Gorffennol | Person 1af | cerais | carasom |
| 2il berson | ceraist | carasoch |
| 3ydd person | carodd | carasant |
| Amhersonol | carwyd |
|
|  |  |  |  |
| Gorberffaith | Person 1af | caraswn | carasem |
| 2il berson | carasit | carasech |
| 3ydd person | carasai | carasent |
| Amhersonol | caresid |
|

### Modd Dibynnol

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Unigol | Lluosog |
| Presennol | Person 1af | carwyf | carom |
| 2il berson | cerych | caroch |
| 3ydd person | caro | caront |
| Amhersonol | carer |
|
|  |  |  |  |
| Amherffaith | Person 1af | carwn | carem |
| 2il berson | carit | carech |
| 3ydd person | carai | carent |
| Amhersonol | cerid |
|

### Modd Gorchmynol

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Unigol | Lluosog |
| Presennol | Person 1af |  | carwn |
| 2il berson | câr | cerwch |
| 3ydd person | cared | carant |
| Amhersonol | carer |
|

Berfenwau
---------

Fel rheol, nid yw berfenwau fel *bwyta* yn cael eu cyfri fel berfau yn y Gymraeg, ond mae eu swyddogaeth yn debyg i **ferfau annherfynol** a geir mewn llawer o ieithoedd.

Berfau cryno a berfau cwmpasog
------------------------------

Mae **berf seml/gryno/rhediadol** fel un o'r ffurfiu o *canu* uchod, yn dangos person, amser ac ati yn ffurf y prif ferf. Ond gellir defnyddio berf arall fel *bod* i wneud y gwaith yma, gan adael y prif ferf fel berfenw yn unig. Gelwir hyn yn **ferf gwmpasog**, gan ei fod yn effeithio ar rannau arall o'r frawddeg. E.e. yn lle o "Caraf ferch" (berf cryno), gallwn ddweud "Rydw i'n caru merch" (berf gwmpasog).

Falens
------

Un ffordd o wahaniaethu rhwng ferfau yw falens; cyfanswm goddrychau a gwrthrychau'r ferf.

### Falens 0

Mae'r math yma o ferf yn disgrifio rhywbeth sy'n digwydd (heb nodi pwy sy'n ei wneud nag i bwy). Enghraifft yw **berf amhersonol** fel "*canwyd* cân" yn y Gymraeg.

### Falens 1

Gelwir berf sydd â goddrych, ond heb wrthrych yn **ferf gyflawn**. Er enghraifft, "*cysgodd* Dafydd".

### Falens 2

Mae gan **ferf anghyflawn** wrthrych yn ogystal â goddrych, er enghraifft, "Bwytodd ef fwyd".

### Falens 3

Goddrych a dau wrthrych sydd gan ferf o'r fath fel arfer, e.e. "Rhoddod Siôn yr anrheg i Siân".

Cyfeiriadau a nodiadau
----------------------

1. ↑  D. A. Thorne, *Gramadeg yr Iaith Gymraeg* (1996), par. 259
2. ↑  Evan J. Jones, *Dysgu Lladin* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1933), tud. 2.

Chwiliwch am ***berf***  
yn Wiciadur.