Prifysgol fodern yn Rhydychen ydy **Prifysgol Brookes Rhydychen** (Saesneg: *Oxford Brookes University*), enwyd ar ôl pennaeth cyntaf y brifysgol, John Brookes. Ni ddylid drysu rhwng y brifysgol hon a Prifysgol Rhydychen. Coleg polytechnig oedd Brookes Rhydychen, cyn iddi dderbyn statws prifysgol.

Hanes
-----

Mae gwreiddiau Brookes Rhydychen yn mynd yn ôl i 1865, pan adnabuwyd hi fel Ysgol Gelf Rhydychen, lleolwyd mewn un ystafell ar lawr gwaelod y Taylor Institution, St. Giles. Ym 1870 cyfunwyd hi gyda'r Ysgol Wyddoniaeth. Ym 1871 gorfodwyd i'r ysgol, oedd newydd ei chyfuno, wasgu i mewn i islawr y Taylor Institution, er mwyn gwneud lle i Ysgol Gelf Ruskin. Crëwyd Labordy Cemeg newydd yn yr Ysgol Wesleyan ym 1888. Ym 1891, caiff ei gymryd drosodd o dan weinyddiaeth Pwyllgor Cyfarwyddyd Technegol Cyngor y Dref, a'i ailenwi yn Ysgol Dechnegol Dinas Rhydychen (*Oxford City Technical School*), a gwnaethpwyd cynlluniau i'w ail-leoli i gyn-adeiladau'r Blue Coat School for Boys, St. Ebbes, lle symudont ym 1894. Ond erbyn 1899, roedd yr ysgol wedi tyfu'n gyflym a datganwyd fod yn safle'n anaddas gan yr Adran dros Gwyddoniaeth a Chelf. Gwaharddwyd ymestyn y safle, ond bu i'r ysgol aros yno am 50 mlynedd wedi hyn.

Ym 1934 cyfunwyd Ysgol Gelf Ruskin a'r Ysgol Dechnegol, ac apwyntiwyd John Henry Brookes, Is-bennaeth yr Ysgol Dechnegol yn Bennaeth cyntaf ar y sefydliad newydd. Ailenwyd yn Goleg Technoleg Rhydychen (*Oxford College of Technology*) ym 1956, a sefydlwyd y neuadd breswyl gyntaf ym 1960 ac ail-leolwyd y coleg i Headington ym 1963. Ym 1970, daeth yn Polytechnig Rhydychen (*Oxford Polytechnic*), ac ym 1992, yn dilyn cyflawniad deddf Addysg Uwch a Phellach, ailenwyd yn Brifysgol Brookes Rhydychen.

Ym mis Hydref 2003, daeth prifysgol Brookes yn brifysgol cyntaf y byd i ennill statws Masnach Deg. Yn 2007, daeth Brookes yn bumed yn nhabl cynghrair amgylcheddol newydd prifysgolion, a derbyniodd raddfa dosbarth cyntaf am ei nodweddion amgylcheddol.

Er nad yw'n ran o Brifysgol Rhydychen, mae ymysg yr wyth sefydliad allanol sydd gyda'r hawl iw aelodau ymuno gyda Undeb Rhydychen.

Brookes Rhydychen yw'r wythfed cyflogwr o ran maint yn Swydd Rydychen, gan gyflenwi 2,500 o swyddi ar draws y brifysgol.

Ysgolion
--------

Mae wyth ysgol ym Mhrifysgol Brookes Rhydychen:

* Ysgol Celf a Dyniaethau
* Ysgol yr Amgylchedd Adeiledig
* Ysgol Fusnes
* Ysgol Iechyd a Gofal Cymdeithasol
* Ysgol Gwyddorau Bywyd
* Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol a'r Gyfraith
* Ysgol Technoleg
* Athrofa Addysg Westminster

### Astudiaethau arbenigol

Gwobrwywyd y Ganolfan ar gyfer Datblygiad ac Ymarfer Argyfwng (*The Centre for Development and Emergency Practice*, *CENDEP*), yn Ysgol yr Amgylchedd Adeiledig, Wobr Pen-blwydd y Frenhines yn 2001. Mae eu rhaglen adnabyddadwy ymysg ymarferwyr dyngarol. Mae'r CENDEP yn darparu gosodiad academaidd ar gyfer astudiaeth dinasoedd, dyngarwch a ffoaduriaid. Y gantores a'r actifydd Annie Lennox yw noddwr y Cwrs Meistr mewn Ymarferion Dyngarol a Datblygiad ers 2005.

Yn 2007, gwobrwywyd y Meistr Gwyddorau mewn Cadwraeth Primatiaid gyda Gwobr Pen-blwydd y Frenhines am gyfraniad amlwg tîm y rhaglen a'r Adran Anthropoleg a Daearyddiaeth.

Mae'r Ysgol Dechnoleg yn adnabyddus yn y maes technoleg a pheirianneg chwaraeon modur. Mae noddwyr pencampwr Formula One y byd, Fernando Alonso, yn darparu ysgoloriaethau i fyfyrwyr astudio gradd meistr mewn peirianneg chwaraeon modur yn y brifysgol.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  "Table 0a - All students by institution, mode of study, level of study, gender and domicile 2006/07" (Microsoft Excel spreadsheet). Higher Education Statistics Agency. Cyrchwyd 2008-04-12.
2. 1 2   Timeline. Prifysgol Brookes Rhydychen.
3. ↑   Nick Pandya (27 Ebrill 2002). Oxford Brookes University School of Business. The Guardian.
4. ↑   Fairtrade policy. Prifysgol Brookes Rhydychen.
5. ↑   People & Planet Green League. People & Planet (2007).
6. ↑   The Rules, Standing Orders, and Special Schedules of the Oxford Union Society. Oxford Union Society.
7. ↑   Current Job vacancies. Prifysgol Brookes Rhydychen.
8. ↑   Oxford Brookes Academic Schools. Prifysgol Brookes Rhydychen.
9. 1 2   MSc in Primate Conservation awarded prestigious Queen’s Anniversary Award. Prifysgol Brookes Rhydychen.
10. ↑   Annie Lennox programme patron. Prifysgol Brookes Rhydychen.
11. ↑   Cajastur unveils 'Fernando Alonso scholarship'. F1 Technical (27 Chwefror 2007).

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Undeb Myfyrwyr Brookes Rhydychen
* Online Oxford MBA[*dolen marw*]