Telynor enwog oedd **Edward Jones ("Bardd y Brenin")** (Mawrth 1752 - 18 Ebrill 1824). Roedd yn frodor o blwyf Llandderfel, Meirionnydd (Gwynedd).

Cefndir
-------

Ganwyd Bardd y Brenin ar fferm yr Henblas, Llandderfel, yn yr hen Sir Feirionnydd yn blentyn i John Jones a Jane ei wraig. Roedd yn dod o deulu cerddorol, roedd ei dad yn cannu'r delyn y crwth a nifer o offerynnau eraill; bu Robert, brawd Bardd y Brenin yn organydd cyflogedig yn Eglwys Sant Chad yr Amwythig. Roedd brawd arall iddo, Thomas, hefyd yn delynor poblogaidd yn Llundain.

Gyrfa
-----

Symudodd Edward Jones i Lundain dan nawdd Gwyneddigion Llundain. Trwy'r Gwyneddigion cafodd ei gyflwyno i gylch o foneddigion Cymreig a Seisnig yn y ddinas. Dechreuodd rhoi gwersi cerddorol a datganiadau preifat i nifer o'r teuluoedd urddasol hyn. Cyn bo hir daeth y teulu brenhinol i wybod am y cerddor dawnus. Ym 1783 fe'i penodwyd yn delynor i George Augustus Frederick, Tywysog Cymru. Pan ddaeth y tywysog yn Frenin Siôr IV ym 1820, dechreuodd Edward Jones galw ei hun "Bardd y Brenin". (Roedd Jones yn defnyddio'r term "bardd" mewn ffordd ehangach na'i defnydd presennol. Roedd yn credu bod y term bardd yn cwmpasu'r sawl oedd yn hyddysg mewn unrhyw un o gelfyddydau'r hen dderwyddon gan gynnwys cerddoriaeth.)

Cymerai Bardd y Brenin diddordeb mawr mewn cerddoriaeth draddodiadol o bob parth o'r byd. Ym 1804 cyhoeddodd *Lyric Airs*, casgliad o gerddoriaeth oedd yn cynnwys tonnau o wlad Roeg, Albania, Walachia, Twrci, Arabia, Persia, a Tsieina. Yn 1813 cyhoeddodd *Terpsichore's Banquet* oedd yn cynnwys cerddoriaeth Sbaen, Rwsia, Sweden, ac Armenia.

Gwaith mwyaf Bardd y Brenin oedd ei gasgliadau o gerddoriaeth draddodiadol Gymreig. Casglodd nifer o'r caneuon trwy ofyn i bobl yng Nghymru a Llundain i ganu hen ganeuon ac alawon iddo ac yna eu cofnodi ar bapur. Bu hefyd yn gwneud ymchwil mewn amgueddfeydd a llyfrgelloedd. Cyhoeddodd ei gasgliad o alawon Cymreig mewn tair cyfrol:

* *The Musical and Poetical Relicks of the Welsh Bards (1784)*
* *The Bardic Museum (1802)*
* *Hen ganiadau Cymru (1820)*

Bu Bardd y Brenin yn rhan o'r cyfarfod cyntaf o Orsedd y Beirdd ar Byn y Briallu, Llundain ym 1792.

Marwolaeth
----------

Henblas, Llandderfel gan Kelt EdwardsHenblas, Llandderfel gan Kelt Edwards
Cafodd Bardd y Brenin ffit yn ei gartref yn Marylebone, Middlesex, a bu farw deuddydd wedyn ar 18 Ebrill 1824. Cafodd ei gladdu ym Mynwent Marylebone.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "JONES, EDWARD ('Bardd y Brenin'; 1752 - 1824), telynor, trefnydd a chyhoeddwr cerddoriaeth i'r delyn, casglwr a chyhoeddwr hen benillion, alawon cenedlaethol, a chyfieithiadau i'r Saesneg, hanesydd llenyddiaeth Gymraeg ac offerynnau cerdd y Cymry, casglwr llawysgrifau a hynafiaethydd | Y Bywgraffiadur Cymreig". *bywgraffiadur.cymru*. Cyrchwyd 2022-09-20.
2. ↑  "Jones, Edward [called Bardd y Brenin] (1752–1824), harpist and music antiquary". *Oxford Dictionary of National Biography* (yn Saesneg). doi:10.1093/ref:odnb/14997. Cyrchwyd 2022-09-20.
3. ↑  Hynafiaethau Edeyrnion—Edward Jones (Bardd y Brenin) ar Wicidestun
4. ↑  Davies, Owen Humphrey (Awst 1894). "Geiriadur Bywgraffyddol A Beirniadol O Gerddorion Ymadawedig Cymru; Jones (Edward), Bardd y Brenin". *Yr Haul neu, drysorfa o wybodaeth hanesiol a gwladwriaethol* (Caerfyrddin: Spurrell) **Cyf. X rhif. 116**: 258. .
5. ↑  Ellis, Tecwyn (Gaeaf 1967). "Bardd y Brenin, Iolo Morganwg a Derwyddiaeth". *Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru* **Cyf. 15, rh. 2**: 177. .
6. ↑  Roberts, Thomas Rowland; Williams, Robert (1908). *"Edward Jones Bardd y Brenin" - Eminent Welshmen a short biographical dictionary of Welshmen who have attained distinction from the earliest times to the present*. Cardiff & Merthyr Tydfil : The Educational Publishing Company, Ltd.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 51883516
* LCCN: n88140528
* ISNI: 0000 0000 8382 315X
* GND: 12957385X
* SELIBR: 289549
* SUDOC: 122098439
* BNF: cb139785497 (data)
* NLA: 49785870
* BNE: XX1671926
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |