recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Darn o gaws Parmesan.
Ardal cynhyrchu caws Parmesan.
Math o gaws o'r Eidal yw **caws Parmesan** (Eidaleg: *Parmigiano*; yn fwy penodol, ***Parmigiano reggiano*** (Ynganiad Eidaleg: [ˌparmiˈdʒaːno redˈdʒaːno]). Mae'n gaws caled, cryf a ddefnyddir gan amlaf gyda bwydydd pasta. Mae'r enw "Parmesan", sef y Rhanbarth "Parma", yn cael ei ddefnyddio fel term cyffredinol am yr holl amrywiadau lleol; ond erbyn hyn (2017), ni chaniateir ei ddefnyddio wrth farchnata'r caws oherwydd deddfau Ewropeaidd. Fel rheol mae'r caws yn cael ei grafu dros y bwyd.

Prif ardal cynhyrchu caws Parmesan yw rhanbarth Emilia-Romagna yng ngogledd canolbarth yr Eidal. Fe'i henwir ar ôl dinas hynafol Parma yn y rhanbarth honno, ond mae'r ardal cynhyrchu yn ymestyn ar draws Emilia-Romagna.

Cyfeiria ail ran yr enw at Ranbarth Reggiano, neu o leiaf at y tir i'r dwyrain o afon Reno a chaiff hefyd ei gynhyrchu yn rhanbarthau Parma, Modena, Emilia-Romagna a Mantova yn Lombardia. Dim ond cawsiau yn yr ardaloedd hyn gaiff eu galw'n gawsiau Parmigiano-Reggiano a'r cyfieithiad "Parmesan".

Cynhyrchu
---------

Caiff caws Parmigiano-Reggiano ei greu o laeth buwch. Cymysgir llaeth llawn hufen wedi'r godro fin nos gyda llaeth hanner hufen a gasglwyd y noson cynt; felly llaeth rhannol a ddefnyddir, o ran hufen. Yna, mae'r llaeth yma'n cael ei bwmpio i gynhwysyddion copr.

* Casgenni gydag arwyneb mewnol coprCasgenni gydag arwyneb mewnol copr
* Cracio olwyn parmesan
* Ystafell aeddfedu mewn ffatri Parmigiano-ReggianoYstafell aeddfedu mewn ffatri Parmigiano-Reggiano
* Adroddiad ar fideo

Blas
----

Mae caws Parmesan yn gryf mewn umami. Oherwydd hyn, fe'i defnydir i'w ychwanegu at brydau eraill yn hytrach nag ar ben ei hun.

Un o'r cynhyrchwyr mwyaf, ers 1945 yw Kraft Foods. Fel ychwanegiad ar gyfer pasta a pitsa, caiff ei gynnig, fel arfer, am ddim.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Case C-132/05 Commission v Germany Archifwyd 2016-02-21 yn y Peiriant Wayback. European Commission Legal Service, Gorffennaf 2008
2. ↑  *Taste: Surprising Stories and Science about Why Food Tastes Good – Barb Stuckey – Google Books*. Books.google.com. 2013-03-26. Cyrchwyd 2014-05-30.
3. ↑  Justin M. Waggoner (12 Hydref 2007). "Acquiring a European Taste for Geographical Indications" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2017-12-06. Cyrchwyd 2014-09-22.
4. ↑  Brodsy, Alyson. "U.S. cheese maker says it can produce Parmesan faster | Business | Indiana Daily Student". Idsnews.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-05-31. Cyrchwyd 2014-05-30.
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Gwyn**, yng nghymuned Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN400320. Mae ei ddiamedr yn 15 metr. Gellir canfod tua deg maen ynddo'n dechrau dod i'r golwg.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM117. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Gwyn ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Crug crwn eitha mawr a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Glas Treleg**, yng nghymuned Tre-lech, Sir Gaerfyrddin; cyfeiriad grid SN297314. Mae ei ddiamedr yn 30 metr a'i uchder yn 1.8m.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM091. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* Crug Glas Treleg ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-14.
Plwyf eglwysig a phentref bychan ar wasgar yng nghymuned Llangristiolus, Ynys Môn, yw **Cerrigceinwen** ("Cymorth – Sain" ynganiad ) (neu **Cerrig Ceinwen**). Fe'i lleolir yn ne-orllewin yr ynys tua 2 filltir a hanner i'r de-orllewin o Langefni.

Enwir Cerrigceinwen ar ôl Ceinwen, santes leol a gysylltir â Llangeinwen ar yr ynys yn ogystal. Mae'n bosibl bod cerrig neu feini goffa yma ar un adeg, ond does dim byd i'w weld erbyn heddiw. Cofnodir ffynnon sanctaidd o'r enw "Ffynnon Cerrig Ceinwen" yn y plwyf yn 1893.

Rhed Afon Ffraw trwy'r plwyf.

Yn yr Oesoedd Canol roedd Cerrigceinwen yn rhan o gwmwd Malltraeth, cantref Aberffraw, gyda'i llys yn Bodhenlli.

Cerrig y Gwyddel, Cerrigceinwen
Eglwys plwyf Cerrigceinwen

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 13 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 14 Rhagfyr 2021
3. ↑  Francis Jones, *The Holy Wells of Wales* (Caerdydd, 1954)
4. ↑  Melville Richards (gol.), *Atlas Môn* (Llangefni, 1972)

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ynys Môn**

**Trefi**  

Amlwch  **·** Benllech  **·** Biwmares  **·** Caergybi  **·** Llangefni  **·** Niwbwrch  **·** Porthaethwy
  
**Pentrefi**  

Aberffraw  **·** Bethel  **·** Bodedern  **·** Bodewryd  **·** Bodffordd  **·** Bryngwran  **·** Brynrefail  **·** Brynsiencyn  **·** Brynteg  **·** Caergeiliog  **·** Capel Coch  **·** Capel Gwyn  **·** Carmel  **·** Carreglefn  **·** Cemaes  **·** Cerrigceinwen  **·** Dwyran  **·** Y Fali  **·** Gaerwen  **·** Glyn Garth  **·** Gwalchmai  **·** Heneglwys  **·** Hermon  **·** Llanallgo  **·** Llanbabo  **·** Llanbedrgoch  **·** Llandegfan  **·** Llandyfrydog  **·** Llanddaniel Fab  **·** Llanddeusant  **·** Llanddona  **·** Llanddyfnan  **·** Llanedwen  **·** Llaneilian  **·** Llanfachraeth  **·** Llanfaelog  **·** Llanfaethlu  **·** Llanfair Pwllgwyngyll  **·** Llanfair-yn-Neubwll  **·** Llanfair-yng-Nghornwy  **·** Llan-faes  **·** Llanfechell  **·** Llanfihangel-yn-Nhywyn  **·** Llanfwrog  **·** Llangadwaladr  **·** Llangaffo  **·** Llangeinwen  **·** Llangoed  **·** Llangristiolus  **·** Llangwyllog  **·** Llaniestyn  **·** Llannerch-y-medd  **·** Llanrhuddlad  **·** Llansadwrn  **·** Llantrisant  **·** Llanynghenedl  **·** Maenaddwyn  **·** Malltraeth  **·** Marian-glas  **·** Moelfre  **·** Nebo  **·** Pencarnisiog  **·** Pengorffwysfa  **·** Penmynydd  **·** Pentraeth  **·** Pentre Berw  **·** Pentrefelin  **·** Penysarn  **·** Pontrhydybont  **·** Porthllechog  **·** Rhoscolyn  **·** Rhosmeirch  **·** Rhosneigr  **·** Rhostrehwfa  **·** Rhosybol  **·** Rhydwyn  **·** Talwrn  **·** Trearddur  **·** Trefor  **·** Tregele
Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug Little Haven** (Saesneg: *Woodland Round Barrow*), yng nghymuned The Havens, Sir Benfro; cyfeiriad grid SM859117. Fel llawer o grugiau Cymru, maen nhw wedi'u haredig yn ddidrugaredd dros y blynyddoedd; maint hwn ydy 24 metr mewn diamedr a hanner metr o ran uchder y mwnt.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: PE158. Ceir bron i 400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

Gweler hefyd
------------

Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:

* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

Dolen allanol
-------------

* ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cofrestr Cadw.
2. ↑  "English Heritage". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-11-06. Cyrchwyd 2010-11-10.
Darluniad o Cernunnos, neu dduw â chyrn, ar Bair Gundestrup, Amgueddfa Genedlaethol Denmarc, Copenhagen
Yng nghrefydd Gâl-Rufeinig, roedd **Cernunnos** yn dduw Celtaidd â chyrn. Ceir delweddau ohono dros ardal eang yn nhiriogaethau'r Celtiaid, gan gynnwys Gallia Cisalpina yng ngogledd yr Eidal, Gâl a rhannau deheuol Prydain. Dangosir ef fel duw corniog, a chysylltir ef ag anifeiliaid corniog, yn enwedig y carw. Credir ei fod yn gysylltiedig â ffrwythlondeb. Ceir y ddelwedd enwocaf ohono ar Bair Gundestrup sy'n dyddio o'r ganrif gyntaf CC. Delw enwog arall yw'r un ar y *Pilier des nautes* ("Colofn y Morwyr"), yn awr yn y Musée National du Moyen Age ym Mharis. Ar hwn y ceir yr arysgrif gynharaf gydag enw'r duw.

Fel rheol caiff Cernunnos ei bortreadu gyda chyrn carw, barf ac yn gwisgo torch, yng ngwydd anifeiliaid, yn enwedig ceirw. Mae cyfeiriad amlwg ato yn chwedl ganoloesol *Iarlles y Ffynnon* yn Gymraeg fel "Y Du Traws".

Ceir duwiau corniog eraill y tu allan i'r byd Celtaidd, er enghraifft y duw Groegaidd Pan a Pashupati, "Arglwydd yr Anifeiliaid" mewn Hindŵaeth. Daw "Cern" o'r un gwraidd â "corn" yn y Gymraeg.
Mae **Cwar yr Ystrad a Cwar Blaen Dyffryn** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 28 Medi 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 46.11 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Llenor a gramadegydd barddoniaeth yn yr iaith Sansgrit o India oedd **Dandin** (fl. tua 600). Credir ei fod yn frodor o Dde India ond ar wahân i hynny ni wyddys dim amdano.

Mae'n awdur dau waith pwysig yn hanes llenyddiaeth Sansgrit. Un o'r rhain yw'r *Kavyadarsha* ('Y Drych Barddonol', cyfansoddair o'r geiriau Sansgrit *kavya* 'barddoniaeth' ac *adarsha* 'drych'), sy'n gyfraniad pwysig i ddamcaniaethau barddol Sansgrit, tebyg i ramadegau'r beirdd yng Nghymru'r Oesoedd Canol.

Mae ei ail lyfr yn *gadya* (rhamant) dan y teitl *Dasa-kumara-charita* ('Anturiaethau'r Deg Tywysog'). Ystyrir hyn yn gampwaith am ei ddefnydd o'r iaith Sansgrit i greu rhyddiaith goeth, osgeiddig. Ond bernir y llyfr gan rai am ei gynnwys. Mae'n fath o nofel hir estynedig gyda nifer o is-benodau sy'n cynnwys nifer o chwedlau llên gwerin a straeon am hud a lledrith ac anturiaethau rhyfeddol. Mae'n dilyn anturiaethau deg tywysog Indiaidd ac mae'n ddrych i gymdeithas y llys yn yr hen India. Ceir nifer o ddarluniau o anturiaethau carwriaethol sy'n gadael dim byd i'r dychymyg gyda disgrifiadau manwl o garu yn ei holl amrywiaeth. I gyfleu hyn mae'r awdur yn defnyddio llu o fwyseiriau rhywiol ac iaith liwgar ac awgrymiadol. Nid yw hynny'n beth mor anghyffredin â hynny yn llenyddiaeth India, ond yr hyn sydd wedi ennyn beirniadaeth yw'r diffyg llwyr o unrhyw synnwyr moesol yn y gwaith.

### Cyfieithiadau

* M.R. Kale (gol.), *Daśakumāracarita of Dandin* (New Delhi, 2003). Y testun Sansgrit a chyfieithiad Saesneg, gyda nodiadau. ISBN 8120801717
* Isabelle Onians (cyf.), *What Ten Young Men Did* (Gwasg Prifysgol Efrog Newydd/JJC Foundation, 2005. Y testun Sansgrit gyda chyfieithiad Saesneg. ISBN 0-8147-6206-9
* A. I. Ryder (cyf.), *The Ten Princes (Dandin's Dasakumaracharita)* (Chicago, 1927)

### Cyfeiriadau

* Benjamin Walker, *Hindu World: an encyclopedic survey of Hinduism*, 2 gyfrol (Llundain, 1968; arg. newydd Delhi Newydd, 1995). Cyfrol I d.g. Dandin.
Awdures o'r Almaen yw **Claudia Schmölders** (hefyd **Claudia Henn-Schmölders**; ganwyd 25 Hydref 1944) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cyfieithydd ac academydd.

Fe'i ganed yn Heidelberg, talaith Baden-Württemberg yn ne-orllewin yr Almaen ar 25 Hydref 1944.

Teulu
-----

Roedd ei mam, Elisabeth Schmölders (g. Büchle), yn newyddiadurwr, a'i thad, Günter Schmölders, yn athro economeg yn Breslau ac ar ôl 1947 yng Nghwlen. Roedd ymhlith arloeswyr cynnar astudiaethau ymddygiadol mewn economeg, gan gynnwys gwaith ar fethiant cyfreithiau rheoleiddio gwahardd ac alcohol. Roedd ei hen-daid, Franz Awst Schmölders yn athro astudiaethau dwyreiniol yn Breslau.

Coleg
-----

Cwblhaodd Schmölders astudiaeth o gerddoriaeth Almaenig, ac athroniaeth ym Mhrifysgolion Cwlen (Cologne), Zürich, Berlin ac Efrog Newydd. Enillodd Ddoethuriaeth mewn Athroniaeth o Brifysgol Rydd Berlin ym 1973. Rhwng 1975 a 1999, bu'n olygydd llenyddol ac yn olygydd ar gyfer gwahanol gwmnïau cyhoeddi yn ogystal ag addysgu ym Mhrifysgolion Cwlen, Frankfurt am Main, Hamburg, a Berlin.

Fe'i henwyd yn Gymrawd yn y *Maison des Sciences de l'Homme* ym Mharis ym 1991 ac yn y Sefydliad Astudiaethau Uwch, Berlin yn 1991/92. Bu hefyd ym Mhrifysgol Humboldt yn Berlin ac o 1998 tan 2008 bu'n yn Athrofa Gwyddorau Diwylliannol Prifysgol Humboldt.

Aelodaeth
---------

Bu'n aelod o Academi Iaith a Barddoniaeth Almaeneg am rai blynyddoedd.

Anrhydeddau
-----------

* Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Gwobr Heinrich Mann (2004) .

Cyhoeddiadau
------------

* Simplizität, Naivetät, Einfalt, Zürich 1974
* Die Stärke der Stille, Cologne 1984
* Das Vorurteil im Leibe. Eine Einführung in die Physiognomik, Berlin 1995
* Hitlers Gesicht. Eine physiognomische Biographie, München 2000

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhyw: Deutsche Nationalbibliothek; Berlin State Library; Bavarian State Library; Austrian National Library (yn de, en), *Gemeinsame Normdatei*, Wikidata Q36578, adalwyd 26 Ebrill 2014
2. ↑  Heiz Rieter, „Schmölders, Franz Hermann Günter" in: Neue Deutsche Biographie 23 (2007), t. 257-259
3. ↑  "Günter Schmölders – Schmölders Stiftung". *www.schmoelders-stiftung.de*. Cyrchwyd 2016-11-22.
4. ↑  Anrhydeddau:. dyddiad cyrchiad: 12 Medi 2015.
5. ↑ . dyddiad cyrchiad: 12 Medi 2015.
Mae **Cernyweg Unedig** (Cernyweg: *Kernewek Unyes*, KU; Saesneg: *Unified Cornish*) yn amrywiad ar yr iaith Gernyweg a ddatblygwyd adeg adfywiad yr iaith Gernyweg. Datblygwyd hi'n raddol gan Robert Morton Nance yn ystod a chyn y 1930au, a chafodd ei henw o'r modd y mae hi'n safoni sillafiadau amrywiol llawysgrifau Cernyw traddodiadol. Amlinellodd ei waith yn ei lyfr *Cornish for All* ym 1929. Yn wahanol i waith Jenner ar Gernyweg Ddiweddar, seiliwyd orgraff Nance (Cernyweg Unedig) yn bennaf ar Gernyweg Canol y 14g a'r 15g. Credai Nance fod y cyfnod hwn yn bwynt uchel i lenyddiaeth Cernyw. Yn ogystal â chyflwyno system sillafu safonol, estynnodd Nance yr eirfa ardystiedig gyda ffurfiau wedi'u seilio'n bennaf ar Lydaweg a Chymraeg, a chyhoeddodd eiriadur Cernyweg Unedig ym 1938.

Yn fuan, disodlodd sillafu a gramadeg argymelledig Nance, yn seiliedig ar Gernyweg Ganol, system Henry Jenner, a oedd wedi'i seilio'n bennaf ar Gernyweg Hwyr. Byddai'r rhan fwyaf o'r genhedlaeth hŷn o ddefnyddwyr Cernyweg sy'n fyw heddiw wedi cychwyn o dan y system hon. Hon hefyd oedd y ffurf a ddefnyddiwyd yn wreiddiol gan Gorsedh Kernow, er eu bod bellach yn defnyddio'r Ffurf Ysgrifenedig Safonol (*Furv Skrifys Savonek*) newydd.

Beirniadaeth
------------

Yn yr 1980au, daeth Cernyweg Unedig dan feirniadaeth drwm, gan arwain at greu Kernewek Kemmyn (KK) (*Cernyweg Cyffredin*) a Chernyweg Modern (a elwir hefyd, Revived Late Cornish, "RLC"). Serch hynny, parhaodd rhai siaradwyr Cernyw i ddefnyddio Cernyweg Unedig. Cafwyd ymosodiadau chwyrn ar yr orgraffiadau newydd yma (KK a Chernyweg Modern) gan gefnogwyr Cernyweg Unedig. Wrth gefnogi Cernyweg Unedig a fersiwn wedi'i diweddaru ohoni o'r enw Unified Cornish Revised, cyhuddodd Ray Chubb, ysgrifennydd Agan Tavas (Ein Hiaith) gefnogwyr Cernyweg Modern o *"mucking around with historical sources"* a honnodd fod gan siaradwyr Cernyw Cyffredin (KK) agwedd drahaus bod eu system yn berffaith."

Cernyweg Unedig, Diwygiedig
---------------------------

Yn y 1990au, daeth amrywiad arall i'r amlwg pan ddatblygodd Nicholas Williams orgraff arall, Cernyweg Unedig Ddiwygied (Cernyweg: *Kernowek Unys Amendys*, "KUA"; United Revised Cornish URC).

Agan Tavas
----------

Ym mis Medi 2008, ailddatganodd Agan Tavas ei gefnogaeth i Gernyweg Unedig, yn ogystal ag i'r SWF ac i Safon Kernowek.

Dolenni
-------

* Geiriadur Saesneg-Cernyweg (Gerlyver Sawsnek-Kernowek) by Nicholas Williams Archifwyd 2008-10-04 yn y Peiriant Wayback.
* Cussel an Tavas Kernuack
* Agan Tavas Archifwyd 2008-12-02 yn y Peiriant Wayback.
* Erthygl Saving Cornish: But Stop. Isn't That Spelled With a K?

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gorsedh Adopts the SWF - Cornish Language Partnership
2. ↑
Gedung Merdeka, y neuadd gyfarfod yn ystod y gynhadledd.Rhai o'r gwladweinwyr a deithiodd i'r gynhadledd (o'r chwith i'r dde): Gamal Abdel Nasser, cadeirydd Cyngor Chwyldroadol yr Aifft; Hussein, brenin Iorddonen; Kwame Nkrumah, Prif Weinidog y Traeth Aur; a Jawaharlal Nehru, Prif Weinidog India.
Cyfarfod o ddiplomyddion o nifer o wledydd Asia ac Affrica oedd **Cynhadledd Bandung** a gynhaliwyd yn ninas Bandung ar ynys Gorllewin Jawa, Indonesia, o 18 Ebrill i 24 Ebrill 1955. Trefnwyd y gynhadledd gan lywodraethau Indonesia, Byrma, Seilón, India, a Phacistan, a chynrychiolwyd y rhan fwyaf o boblogaeth y byd gan ddirprwyon o 29 o wladwriaethau a thiriogaethau.

Ailddatganwyd gan Gynhadledd Bandung y pum egwyddor a gynhwysir yng Nghytundeb India a Tsieina ynghylch Tibet (1954): cyd-barch at gyfanrwydd tiriogaethol a sofraniaeth; anymosodedd; anymyrraeth; cydraddoldeb a chyd-fuddiannau; a chydfodolaeth heddychlon. Yn y blynyddoedd i ddod, datblygodd cydweithrediad rhyngwladol ymhellach yn annibynnol ar feysydd dylanwad Unol Daleithiau America a'r Undeb Sofietaidd, y ddau uwchbwer a fu ar naill ochr y Rhyfel Oer. Wrth i broses datrefedigaethu fynd ati, dygwyd mwy o wladwriaethau annibynnol yn rhan o'r hyn a elwir y Trydydd Byd, mewn cyferbyniad â'r Gorllewin a'r bloc Comiwnyddol, ac yng Nghynhadledd Beograd yn 1961 sefydlwyd y Mudiad Amhleidiol.

Rhestr y gwledydd a gynrychiolwyd
---------------------------------

Map sydd yn dangos y gwledydd a gynrychiolwyd yn y gynhadledd mewn lliw gwyrdd.

* Teyrnas Affganistan
* Undeb Byrma
* Teyrnas Cambodia
* Dominiwn Seilón
* Gweriniaeth Pobl Tsieina
* Cyprus
* Gweriniaeth yr Aifft
* Ymerodraeth Ethiopia
* Y Traeth Aur
* India
* Indonesia
* Iran
* Teyrnas Irac
* Japan
* Gwlad Iorddonen
* Teyrnas Laos
* Libanus
* Liberia
* Teyrnas Libia
* Teyrnas Nepal
* Dominiwn Pacistan
* Y Philipinau
* Sawdi Arabia
* Gweriniaeth Syria
* Swdan
* Gwlad Thai
* Twrci
* De Fietnam
* Gogledd Fietnam
* Gogledd Iemen

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Bandung Conference. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 22 Chwefror 2020.
Amrywiaeth o gyfrifianellau mecanyddol a ddefnyddiwyd mewn swyddfeydd o 1851 ymlaen. Mae gan bob un ryngwyneb-defnyddiwr gwahanol. Clocwedd o top-chwith: *Arithmometer* (1851), *Comptometer* (1887), peiriant adio *Dalton* (1902), *Dyfais Sundstrand* a'r *Odhner Arithmometer* (1873).
*Erthygl am y ddyfais mecanyddol yw hon; ceir erthygl arall ar y cyfrifiannell electronig*
Mae'r **cyfrifiannell mecanyddol**, yn ddyfais fecanyddol ac yn beiriant a ddefnyddir mewn rhifyddeg fel cymorth yn y broses o gyfrifo. Roedd y rhan fwyaf o gyfrifianellau mecanyddol oddeutu maint i gyfrifiaduron personol y 2o00au a chawsant eu holynu yn y 1970au gan ddyfodiad y cyfrifiannell electronig.

Mae nodiadau Wilhelm Schickard yn 1623 wedi goroesi, ac maent yn dangos iddo greu'r peiriant cyfrifo cynharaf; yn anffodus roedd gan y peiriant hwn nifer o ffaeleddau e.e. drwy wthio'r un dial mwy nag unwaith neu adio 1 i 999. Er hyn, roedd ei beiriant yn cynnwys esgyrn Napier er mwyn hwyluso lluosi a rhannu a rhan symudol, mecanyddol gyda dialau. Rhoddodd y gorau i'w ymgais yn 1624 a bu farw yn 1635. Felly, ar y cyfan, methiant oedd ei ymgais.

Yn 1642 aeth y Ffrancwr Blaise Pascal ati, gan ddatrus y problemau a fu, a dyfeisio'r cyfrifiannell cyntaf ar gyfer cwmni casglu treth, ei dad. Roedd ei beiriant yn otomeiddio'r cyfrifo llafurus ac undonog a oedd ei angen yn y gwaith. Enwyd y peiriant hwn yn "Gyfrifiannell Pascal" neu'r "Pascaline".

Roedd yn rhaid aros dau gan mlynedd cyn i gyfrifiannell gael ei farchnata'n llwyddiannus, fodd bynnag, a hynny yn 1851; roedd y peiriant hwn yn ddigon cadarn i wrthsefyll yr holl ddrymio, dyddiol, mewn swyddfa. Enw'r cyfrifiannell hwn oedd yr "Arithmometer" neu'r "Thomas' arithmometer" (gweler y llun ar y dde). Am 40 mlynedd, dyma'r unig gyfrifiannell masnachol oedd ar werth.

Cynhyrchwyd y cyfrifiannell cyntaf a oedd a bysellfwrdd yn 1887, gyda naw digid 1-9. Yn 1902 gwelodd peiriant adio "Dalton" olau dydd, gyda chyffyrddell 10 digid. Cyflwynwyd trydan i yrru motor mewn llawer o'r peiriannau a werthwyd o1901 ymlaen. Yn 1961 roedd y Anita mk7 yn gyfangwbwl ddibynnol ar drydan i'w yrru. ond prin oedd anterth ei werthiant a gwelwyd cyfrifianellau electronig, cludadwy, 
cyflwr solet tua'r un pryd (cychwyn y 1960au) a pheidiwyd a chynhyrchu cyfrifianellau mecanyddol yng nghanol y 1970au, wedi cyfnod o 120 mlynedd.

Gweler hefyd
------------

* Abacws
* Charles Babbage

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Michael Williams, History of Computing Technology, IEEE Computer Society, tud. 122 (1997)
2. ↑  Michael Williams, History of Computing Technology, IEEE Computer Society, tud. 124, 128 (1997)
3. ↑  Prof. René Cassin, Pascal tercentenary celebration, Llundain, (1942),  *Nature*
4. ↑  Jean Marguin (1994), tud. 48
5. ↑  Ernst Martin tud. 133 (1925)
6. ↑  Ernst Martin tud. 23 (1925)
**Claudius Aurelius Marcus Gothicus** neu **Claudius II** (214–270) oedd ymerawdwr Rhufain o 268 hyd 270. Er iddo deyrnasu am lai na dwy flynedd, bu'n llwyddiannus ac yn boblogaidd iawn.

Mae'n aneglur ymhle y ganed Claudius, efallai Sirmium (yn Pannonia Inferior) neu Dardania (yn Moesia Superior). Yn 268 yr oedd yr ymerodraeth mewn perygl o sawl tu, yn enwedig yn Iliricum a Pannonia lle roedd y Gothiaid yn ymosod. Enillodd Claudius un o fuddugliaethau pwysicaf y fyddin Rufeinig. Ym mrwydr Naissus gorchfygodd Claudius a'i lengoedd fyddin fawr y Gothiaid, gyda chymorth cadfridog arall, Aurelian, a ddaeth yn ymerawdwr ei hun yn ddiweddarach. Taflwyd y Gothiaid yn ôl tros Afon Donaw a bu tros ganrif cyn iddynt fod yn berygl i'r ymerodraeth eto. Ychydig cyn hynny yr oedd wedi gorchfygu'r Alemanni oedd wedi croesi'r Alpau i ymosod ar yr ymerodraeth.

Daeth yn ymerawdwr ym mis Medi yr un flwyddyn. Roedd sibrydion ei fod a rhan yn y cynllwyn a arweiniodd at lofruddiaeth yr ymerawdwr blaenorol, Gallienus, ond nid oes prawf o hyn. Beth bynnag am hynny, gofynnodd i'r Senedd roi pardwn i deuluoedd dilynwyr Gallienus. Bu'n ymgyrchu yn erbyn "Ymerodraeth y Galiaid", oedd ers 15 mlynedd wedi meddiannu Gâl, rhan o Brydain a Hispania. Enillodd nifer o fuddugoliaethau ac adenillodd Hispania i'r ymerodraeth, gan osod y seiliau ar gyfer buddugoliaeth derfynol dros Ymerodraeth y Galiaid dan Aurelian.

Tua diwedd 269 yr oedd Claudius yn paratoi i ymgyrchu yn erbyn y Vandaliaid oedd yn ymosod ar Pannonia, ond bu farw o glefyd yn Ionawr 270. Cyn marw, enwodd Aurelian fel ei olynydd, ond llwyddodd ei frawd Quintillus i gipio'r orsedd yn fuan ar ôl marw Claudius. Cyhoeddodd y Senedd ef yn dduw fel *Divus Claudius Gothicus*.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Gallienus** | **Ymerawdwr Rhufain**268 – 270 | Olynydd:**Quintillus** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 27874193
* LCCN: n97008152
* ISNI: 0000 0001 0137 3069
* GND: 118521071
* SUDOC: 114947430
* BNF: cb15060381r (data)
* ULAN: 500355664
* NKC: mzk20221157790

 |
Clawdd a ffos sy'n rhedeg yn gyfochrog i'r ffin bresennol rhwng Cymru a Lloegr yw **Clawdd Offa**. Mae'n ymestyn o aber Afon Dyfrdwy yn y gogledd i aber Afon Hafren yn y de am 150 milltir; dyma oedd y clawdd hwyaf neu hiraf a wnaed gan ddyn yng ngorllewin Ewrop yn yr Oesoedd Canol.

Mae'n debygol yr adeiladwyd ef yn ystod teyrnasiad Offa, Brenin Mersia yn yr wythfed ganrif. Yr adeg honno roedd y clawdd yn dynodi'r ffin rhwng teyrnas Powys a Mersia a hefyd, efallai, yn amddiffyn Mersia rhag ymosodiadau gan y Cymry. Nid oes sicrwydd mai Offa a gododd y clawdd; mae'n bosib fod rhan ohono yn gynharach.

Mae Clawdd Offa ar restrau Cadw ac English Heritage ac mae llwybr cyhoeddus pellter hir ar hyd y clawdd.

Mae "y tu draw i Glawdd Offa" yn cael ei ddefnyddio fel ffordd arall o ddweud "Lloegr".

Llyfryddiaeth
-------------

* Cyril Fox, *Offa's Dyke: a Field Survey of the Western Frontier Works of Mercia in the Seventh and Eighth Centuries AD* (Llundain, 1955)
* Margaret Gelling (gol.), *Offa's Dyke Reviewed* (Rhydychen, 1983)
* David Hill a Margaret Worthington, *Offa's Dyke: History and Guide* (Stroud, 2003)

Clawdd Offa ger Castell y Waun, Cyngor Bwrdeisdref Wrecsam

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  References Wales gan John May; Gwasg Prifysgol Cymru.

Dolen allanol
-------------

* Clawdd Offa (Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys) Archifwyd 2004-07-05 yn y Peiriant Wayback.

Gweler hefyd
------------

* Llwybr Clawdd Offa
* Clawdd Wat
Portread o Luca Pacioli, tad cyfrifeg, wedi'i beintio gan Jacopo de' Barbari, 1495, (Museo di Capodimonte).
Mae **cyfrifeg** (enw b.) yn faes sy'n ymwneud ag arian, gwybodaeth ariannol, economeg a busnes. Fe'i sefydlwyd gan y mathemategydd Eidalaidd Luca Pacioli ym 1494. Gelwir cyfrifeg, weithiau'n "iaith busnes", gan ei bod yn mesur canlyniadau gweithgareddau economaidd sefydliad neu gwmni, gan gyfleu'r wybodaeth hon i amrywiaeth o ddefnyddwyr a chwsmeriaid, gan gynnwys buddsoddwyr, credydwyr, rheolwyr a rheoleiddwyr. Adnabyddir ymarferwyr cyfrifeg fel cyfrifwyr. Mae'r termau "cyfrifo" ac "adroddiadau ariannol" yn aml yn cael eu defnyddio fel cyfystyron.

Gellir rhannu'r maes cyfrifeg yn sawl is-faes, gan gynnwys cadw cyfrifon, cyfrifyddu ariannol (*financial accounting*), cyfrifeg i reolwyr, cyfrifyddu allanol, archwilio (neu 'awdit'), cyfrifo treth a cyfrifeg costau. Ceir nifer o systemau cyfrifo wedi'u cynllunio'n arbennig ar gyfer yr is-feysydd hyn, a maesydd cysylltiedig e.e. taenlenni megis LibreOffice Calc ac Excel (Microsoft). Mae cyfrifyddu ariannol yn canolbwyntio ar adrodd yn ôl ar wybodaeth ariannol y sefydliad, gan gynnwys paratoi datganiadau ariannol; mae'r adroddiad hwn, fel arfer, yn cael ei gyflwyno i ddefnyddwyr allanol y sefydliad e.e. buddsoddwr, rheoleiddwyr a chyflenwyr. Gelwir y weithred o gofnodi'r manylion ariannol hyn yn "gadw cownt" a'r llyfr yn "llyfr cownt", ond ers y 1980au ychydig iawn o gadw cownt sy'n digwydd ar bapur. Y system fwyaf cyffredin yw'r dull a elwir yn 'gofnod dwbl'.

Termau eraill
-------------

* Pwyllgor Safonau Cyfrifeg: *accounting Standards Committee*
* System gyfrifydda: *accounting system*
* trywydd archwiliad: *audit trail*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Needles, Belverd E.; Powers, Marian (2013). *Principles of Financial Accounting*. Financial Accounting Series (arg. 12). Cengage Learning.
2. ↑   ﻿Accounting Research Bulletins No. 7 Reports of Committee on Terminology﻿ (Adroddiad). Committee on Accounting Procedure, American Institute of Accountants. Tachwedd 1940. Archifwyd o y gwreiddiol ar 2014-01-07.. Adalwyd 31 Rhagfyr 2013.
3. ↑   *Peggy Bishop Lane on Why Accounting Is the Language of Business*, Knowledge @ Wharton High School, 23 Medi 2013, adalwyd 25 Rhagfyr 2013
4. ↑  "Department of Accounting". *Foster School of Business*. Foster School of Business. 2013. Cyrchwyd 31 Rhagfyr 2013.
5. ↑  "Accounting Software". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-07-24. Cyrchwyd 2019-01-25.
6. 1 2  Weber, Richard P. and W. C. Stevenson. 1981. "Evaluations of Accounting Journal and Department Quality." The Accounting Review 56 (3): 596–612.
7. ↑  Lung, Henry (2009). *Fundamentals of Financial Accounting*. Elsevier.
Mae **Craiglwyn** yn gopa mynydd a geir yn y Carneddau yn Eryri; cyfeiriad grid SH730608. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 603 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 623 metr (2044 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Swyddog yn y fyddin Almaenig a oedd a rhan amlwg yn yr ymgais i ladd Adolf Hitler fel rhan o Gynllwyn 20 Gorffennaf yn 1944 oedd  **Claus Philipp Maria Schenk Graf von Stauffenberg** (15 Tachwedd 1907 - 21 Gorffennaf 1944).

Ganed von Stauffenberg i deulu uchelwrol a Chatholig yn Jettingen, rhwng Ulm ac Augsburg. Ymunodd a'r fyddin yn 1926, a thua'r un adeg daeth dan ddylanwad y bardd Stefan George.

Pan ddechreuodd yr Ail Ryfel Byd, cymerodd ran yn yr ymosodiad ar Wlad Pwyl yn 1939. Ar 7 Ebrill 1943, anafwyd ef yn ddifrifol yn yr ymladd yng Ngogledd Affrica, a chollodd ei lygad chwith, ei law dde a dau fys oddi ar ei law chwith. Teuliodd tua chwe mis yn gwella o'i glwyfau. Erbyn hyn, roedd wedi dod yn rhan o fudiad y swyddogion oedd yn gwrthwynebu Hitler, a chyflwynwyd ef i Henning von Tresckow. Trefnwyd iddo gael ei drosglwyddo i'r *Ersatzheer*, y fyddin wrth gefn oedd yn gyfrifol am hyfforddi milwyr ar gyfer y ffrynt. Aeth i weithio ym mhencadlys yr Ersatzheer yn y Bendlerstrasse, Berlin, dan y Cadfridog Friedrich Olbricht, oedd yn rhan o'r cynllwyn yn erbyn Hitler.

Gwnaeth Stauffenberg nifer o ymdrechion i ladd Hitler. Ar 20 Gorffennaf 1944, roedd yn bresennol mewn cyfarfod gyda Hitler a swyddogion eraill ym mhencadlys Hilter yn y Wolfsschanze ger Rastenburg, yn awr Kętrzyn, yng Ngqwlad Pwyl. Daeth Stauffenberg a bom yn ei fag, gosododd ef dan y bwrdd a gadawodd yr ystafell. Ffrwydrodd y bom, a lladdwyd nifer o'r bobl yn y cyfardod, ond roedd Hitler ei hun yn gymharol ddianaf.

Llwyddodd Stauffenberg i adael y Wolfsschanze a dychwelyd i Ferlin, lle ceisiodd ef ag Olbricht weithredu ail ran y cynllun i gipio grym, trwy ddefnyddio'r fyddin i garcharu cefnogwyr. Fodd bynnag, pan ddaeth y newydd nad oedd Hitler wedi ei ladd, gwrthododd nifer o uchel-swyddogion weithredu yn ei erbyn. Cymerwyd Stauffenberg i'r ddalfa, a saethwyd ef ac Olbricht a swyddogion eraill yn y Bendlerstrasse yn gynnar y bore wedyn, tra caniatawyd i'r Cadfridog Ludwig Beck ei saethu ei hun.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 32789868
* LCCN: n80035030
* ISNI: 0000 0001 1565 2130
* GND: 118642537
* SELIBR: 220070
* SUDOC: 027931226
* BNF: cb11986730t (data)
* BIBSYS: 90151868
* NKC: js20050516012
* BNE: XX1270570

 |
Bryn a chopa ym Mwrdeistref Sirol Conwy yw **Craig y Forwyn**. Uchder y copa o lefel y môr ydy 190 metr (623 tr) a'r amlygrwydd topograffig yw 37 metr (121.4 tr). Mae'n un o dros 2,600 o fryniau a mynyddoedd sy'n cael eu cydnabod yn swyddogol yng Nghymru.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n 'Tump'. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills".

Gweler Hefyd
------------

Dyma restr o fryniau a mynyddoedd eraill o fewn 5 cilometr i Graig y Forwyn

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Enw | Math | Uchder uwch na lefel y môr (Metr) | Delwedd |
| --- | --- | --- | --- |
| Cefn yr Ogof | copabrynsafle archaeolegol | 204 |  |
| Craig y Forwyn | copabryn | 190 |  |
| Mynydd Marian | bryncopa | 207 |  |
| Castell Cawr | bryncaer lefal |  |  |
| Castell Cawr | bryncopa | 189 |  |
| Pen-y-corddwyn-mawr | bryncopa | 175 |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Craig y Forwyn". *www.hill-bagging.co.uk*. Cyrchwyd 2022-10-28.
2. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Craigyfulfran a Clarach**, ger Clarach i'r gogledd o Aberystwyth, Ceredigion, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 24.77 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Santes Gatholig o'r Eidal oedd **Chiara o Assisi** (ganwyd **Chiara Scifi** yn Assisi, 16 Gorffennaf 1194; bu farw yn Assisi, 11 Awst 1253). Roedd yn cydweithredu â Ffransis o Assisi. Sylfaenodd urdd y Clariaid Tlodion. 

Roedd yn ferch i uchelwr, ond ym Mawrth 1212, ar ôl iddi glywed Sant Ffransis yn pregethu, gadawodd ei chartref cyfoethog ac ymroi i ddilyn Crist mewn tlodi eithafol mewn grŵp o leianod Benedictaidd. Dilynodd ei chwaer, Santes Agnes o Assisi, ei hesiampl 16 diwrnod yn ddiweddarach. Ar ôl i Ffransis adfer capel San Damiano, Assisi, symudodd Chiara ac Agnes yno, lle ymunodd menywod eraill â nhw, gan gynnwys chwiorydd eraill, ffrindiau, ei modryb, a'i mam weddw. Yno yr arhosodd Chiara hyd ei marwolaeth. Roedd ei chymuned yn byw yn unol â rheolau a ysgrifennodd hi yn 1216–17. Ar 9 Awst 1253, ychydig cyn ei marwolaeth, rhoddodd y Pab Innocentius IV gydnabyddiaeth o’r urdd yr oedd hi wedi'i sefydlu (a elwir yn ddiweddarach yn Glariaid Tlodion).

Cafodd ei chanoneiddio ym 1255 gan y Pab Alecsander IV. Yn 1958, fe'i cyhoeddwyd yn nawddsant teledu a thelathrebu gan y Pab Pïws XII.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Eidaleg) "Chiara d'Assisi: La sua vita"; adalwyd 8 Medi 2021

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 8754769
* LCCN: n83027242
* ISNI: 0000 0001 2119 9141
* GND: 118562746
* SELIBR: 252306
* SUDOC: 026786672
* BNF: cb118966777 (data)
* BIBSYS: 90537112
* ULAN: 500450155
* NLA: 35205648
* NDL: 00620496
* NKC: jn19990210337
* The SBN id CFIV008516 is not valid.
* BNE: XX1044799
* CiNii: DA01851477

 |
Mae **Craig yr Hafod** yn gopa mynydd a geir yn Arenig hanner ffordd rhwng Pentrefoelas a Llyn Tegid, Gwynedd, fel yr hed y frân; cyfeiriad grid SH888437. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 468 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 523 metr (1716 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae Strip Las Vegas yn enwog am y canran uchel o gasinos a geir yno
Yn ei ystyr fodern, cyfeiria **casino** at adeilad lle gellir mathau arbennig o hapchwarae. Gan amlaf, cânt eu hadeiladu ger neu'n rhan o westai, bwytai, canolfannau siopa, llongau gwyliau ac atyniadau twristaidd eraill. Mae rhai casinos yn enwog am gynnal adloniant byw, megis digrifwyr, cyngherddau a chystadlaethau chwaraeon.

Hanes y term "Casino"
---------------------

Casino da Póvoa, casino Portiwgeaidd a agorodd ar ddechrau'r 1930au
Yn wreiddiol, arferai'r term casino gyfeirio at fila bychan, tŷ haf neu bafiliwn a adeiladwyd am bleser, gan amlaf ar dir fila neu palazzo Eidalaidd mwy o faint. Ceir enghreifftiau o gasinos yn Villa Giulia a Villa Farnese.

Gwelir yr enghraifft gyntaf o'r gair yn cael ei ddefnyddio yn Fenis tua 1638. Yn ystod y 19g, dechreuodd y term "casino" gynnwys adeiladau cyhoeddus eraill lle'r oedd gweithgareddau pleserus, gan gynnwys gamblo a chwaraeon yn digwydd. Enghraifft o'r math yma o adeilad oedd Casino Newport yn Rhode Island.

Ni ddefnyddiwyd pob casino ar gyfer hapchwarae, Roedd Casino Copenhagen yn theatr, a oedd yn adnabyddus am y cyfarfodydd enfawr a gynhaliwyd yno yn ystod Chwyldro 1848 a arweiniodd at Denmarc yn dod yn frenhiniaeth cyfasoddiadol. Tan 1937, roedd yn theatr Danaidd enwog.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Thomassen, Professor Bjørn (2014-08-28). *Liminality and the Modern: Living Through the In-Between* (yn Saesneg). Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 978-1-4094-6080-0.
2. ↑  Thompson, William N. (2015-02-10). *Gambling in America: An Encyclopedia of History, Issues, and Society, 2nd Edition* (yn Saesneg). ABC-CLIO. ISBN 978-1-61069-980-8.
3. ↑  Thompson, William N. (2015-02-10). *Gambling in America: An Encyclopedia of History, Issues, and Society, 2nd Edition* (yn Saesneg). ABC-CLIO. ISBN 978-1-61069-980-8.
4. ↑  "Find materials". *kb.dk* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2023-04-15.
Ffilm drama-gomedi gan y cyfarwyddwr Éric Rohmer yw ***Conte D'hiver*** a gyhoeddwyd yn 1992. Fe'i cynhyrchwyd gan Margaret Ménégoz yn Ffrainc; y cwmni cynhyrchu oedd Les films du losange. Lleolwyd y stori ym Mharis. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a hynny gan Éric Rohmer. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Marie Rivière, Roger Dumas, Frédéric van den Driessche, Danièle Lebrun, Diane Lepvrier, Hervé Furic, Jean-Claude Biette, Jean-Luc Revol a Rosette. Mae'r ffilm *Conte D'hiver* yn 114 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1992. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Reservoir Dogs* sef ffilm noir am ladrad gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd. 
Luc Pagès oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Éric Rohmer ar 21 Mawrth 1920 yn Tulle a bu farw ym Mharis ar 21 Chwefror 2019. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1945 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Henri-IV.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Louis Delluc
 * Y Llew Aur
 * Gwobr y Llew Aur am Gyflawniadau Gydol Oes
 * Gwobr yr Arth Arian i'r Cyfarwyddwr Gorau

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 95% (Rotten Tomatoes)
* 7.8/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Éric Rohmer nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. iaith y gwaith neu'r enw: Almaeneg. dyddiad cyrchiad: 17 Chwefror 2019.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Mai 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Mai 2016.
3. 1 2  "A Winter's Tale". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 7 Hydref 2021.
Cyfres o englynion saga yn dyddio o'r 9fed neu'r 10g yw **Canu Heledd**. Y siaradwr yn yr englynion yw Heledd ferch Cyndrwyn, chwaer Cynddylan, brenin rhan ddwyreiniol Teyrnas Powys yn y 7g.

Cerddi
------

Mae Cynddylan, a gysylltir Cynddylan a llys Pengwern, wedi ei ladd (wrth frwydro yn erbyn yr Eingl-Sacsoniaid yn ôl pob tebyg), a'i lys yn wag a thywyll. Crwydra Heledd gan alaru:

Stauell gyndylan ys tywyll heno,  

heb dan, heb wely.  

wylaf wers; tawaf wedy.

Disgrifia ddau eryr, eryr Eli ac Eryr Pengwern, yn bwydo ar gyrff y lladedigion:

Eryr penngwern pengarn llwyt [heno]  

aruchel y adaf,  

eidic am gic a garaf.

Trawiadol hefyd yw'r dilyniant englynion adnabyddus am Y Dref Wen (lleoliad ansicr). Mae rhyfel wedi torri ar dangnefedd y lle:

Y dref wenn yn y dyffrynt,  

Llawen y bydeir wrth gyuamrud kat;  

Y gwerin neur derynt.

*Y dref wen yn y dyffryn,*  

*llawen y byddeir* ('adar ysglyfaethus'?) *wrth gyfanrudd cad;*  

*Ei gwerin neur derynt* (bu darfu am ei gwŷr).

Ysgolheictod a llenyddiaeth
---------------------------

Cyhoeddwyd yr argraffiad safonol o'r farddoniaeth yma gan Syr Ifor Williams yn 1935 yn y gyfrol *Canu Llywarch Hen*. Yn 1990 cyhoeddodd Jenny Rowland olygiad gyda rhagymadrodd, astudiaeth a nodiadau Saesneg, sef *Early Welsh Saga Poetry*.

Mae'r nofelwraig Rhiannon Davies-Jones wedi ysgrifennu nofel am hanes Cynddylan, Heledd a Pengwern, o'r enw *Eryr Pengwern*. Ceir adlais bwriadol yn nheitl y nofel *Tywyll Heno* gan Kate Roberts.

Llyfryddiaeth
-------------

* Ifor Williams (gol.) *Canu Llywarch Hen: gyda rhagymadrodd a nodiadau* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1935)
* Jenny Rowland (gol.), *Early Welsh Saga Poetry* (Caerdydd, 1990)
* Marged Haycock, 'Hanes Heledd hyd Yma', yn *Gweledigaethau: Cyfrol Deyrnged i Gwyn Thomas*, gol. Jason Walford Davies (Gwasg Barddas, Abertawe, 2007)

Gweler hefyd
------------

* Canu Llywarch Hen
* Pengwern
* Y Dref Wen

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  Ifor Williams (gol.) *Canu Llywarch Hen* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1935).

Dolen allanol
-------------

* Testun *Canu Heledd*, gyda chyfieithiad Saesneg
Mae **Craig y Rhiwarth** yn fryn yng nghymuned Tawe Uchaf, Powys, sydd wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 1 Ionawr 1970 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 18.63 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle. Ceir bryngaer o Oes yr Haearn ar ei lethrau.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Bryngaer Craig-y-Rhiwarth
* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
**Bwlch Llanberis** neu **Nant Peris** yw'r hafn rhwng Llanberis a Pen-y-pass yn Eryri. Mae afon Nant Peris neu "Afon Nant Peris" yn llifo i lawr yr hafn, ond fel yn Nant Ffrancon crewyd y dyffryn gan rewlif yn Oes yr Iâ yn hytrach na chan yr afon. Mae'r briffordd A4086 hefyd yn mynd ar hyd y bwlch.

Golygfu i lawr Bwlch Llanberis.
Bwlch Llanberis yn y gaeaf
Ar ochr ddwyreiniol Bwlch Llanberis mae llethrau'r Glyderau, ac ar yr ochr orllewinol mae mynyddoedd yr Wyddfa. Saif pentref Nant Peris yn rhan isaf y bwlch. Mae'n ardal boblogaidd iawn gyda dringwyr, yn arbennig Dinas y Gromlech, Carreg Wastad, Clogwyn y Grochan, Craig Ddu a Dinas Mot.

Cerrig siglo
------------

Cynigwyd gwobr gan Gymdeithas Parc Eryri i ddod o hyd i'r "fandaliaid" a symudodd crogfaen o'r enw 'Carreg y Dreiglwyd' o'i le ym Mwlch Llanberis yn 1980. Yn ôl Cymdeithas Parc Eryri: "Safai'r garreg siglo hon ym Mhen Bwlch, Llanberis, ac roedd hi'n pwyso rhwng 15 ac 20 tunnell. Byddai teithwyr lleol yn chwilio amdani wrth agosáu at Ben Gorffwysfa (Pen y Pas) ac yn rhyfeddu ei bod hi'n gorffwys mewn lle mor ansicr. Ar adegau o wynt cryf, yn ôl rhai, byddai'r garreg yn siglo...Os edrychir ar hen luniau o Fwlch Llanberis gwelir amryw o'r cerrig siglo hyn yn britho'r llethrau...Ond erbyn hyn nid oes llawer yn sefyll yn eu safleoedd gwreiddiol ac yn awr mae'r amlycaf ohonynt wedi ei symud yn ddianghenrhaid... Dywed yr hen stori mai arwydd fyddai cwymp y graig o lwyr oruchafiaeth Lloegr dros Gymru"

Gweler hefyd
------------

* Canthrig Bwt

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (llun i’w weld ym Mwletin Llên Natur rhifyn 42 tudalen 3 )
2. ↑  *Eco'r Wyddfa* rhif 54, Rhagfyr 1980
Awdur a golygydd Americanaidd yw **Chris Cope** (ganwyd 20 Mawrth 1976), sydd wedi dysgu'r Gymraeg a symud i fyw i Gymru.

Bywgraffiad
-----------

Mae Cope yn hanu o Austin, Texas yn wreiddiol, a threuliodd gyfnod yn byw yn St Paul, Minnesota a bu'n gweithio fel golygydd copi ar gyfer teledu a radio yn yr Unol Daleithiau. Wedi treulio gwyliau yng Nghymru, penderfynodd Cope ddysgu Cymraeg. Dechreuodd ddysgu'r iaith drwy ddefnyddio gwefan *Learn Welsh* y BBC yn 2000. Yn 2006, symudodd i Gaerdydd gyda'r wraig Rachel i fynychu Prifysgol Caerdydd, lle enillodd BA yn y Gymraeg yn 2009 ac MA wedyn yn 2011.

Gadawodd ei wraig Rachel ef ym mis Medi 2009, digwyddiad a barodd cyfnod hir o iselder ynddo. Mae'n byw ym Mhenarth erbyn hyn gyda'i gariad, Jenn.

Cyhoeddwyd ei lyfr cyntaf *Cwrw am Ddim: A Rhesymau Eraill Dros Ddysgu'r Iaith* ym mis Gorffennaf 2009 gan Wasg Gomer. Mae'n golofnydd rheolaidd yng nghylchgrawn *Barn*. Cyhoeddwyd ym mis Ebrill 2012 bod Chris i gael ysgoloriaeth Llenyddiaeth Cymru ar gyfer gwaith ar ei drydydd llyfr *Tales of a Toffee-Covered Llama.*

Llyfryddiaeth
-------------

* Chris Cope (Gorffennaf 2009). *Cwrw am Ddim - A Rhesymau Eraill dros Ddysgu'r Iaith*. Llandysul: Gwasg Gomer. ISBN 9781848510678

* Chris Cope (Medi 2010). *The Way Forward*. Caerdydd: KDP

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Cylchgrawn: Llyfrau: Chris Cope - adolygiad o Cwrw am Ddim. BBC Cymru (22 Awst 2009).
2. ↑   Cylchgrawn: Llyfrau: Chris Cope: yn ateb ein holiadur. BBC Cymru (21 Awst 2009).
3. ↑   Mentro o Minnesota!. Cardiff University Magazine (Gwanwyn 2006).
4. ↑   Uni place for USA Welsh learner. BBC (8 Chwefror 2006). (Saesneg)
5. ↑   Ysgoloriaethau i 21 o awduron. BBC Cymru (10 Ebrill 2012). Adalwyd ar 9 Mai 2012.

Dolenni allanol
---------------

* Blog Cymraeg Chris Cope
* Blog Saesneg Chris Cope (Saesneg)
* Twitter Chris Cope