Dwsmel
Mae'r **dwsmel** yn offeryn â thannau, nid annhebyg i gitâr a chwareir ar ei hyd neu yn sefyll (yn hytrach nag ar draws). Mae'n perthyn i'r sither (Saesneg: "zither") ac esblygwyd i'r **simbalom** sy'n offeryn â mwy o thannau a â genir yn aml â 'morthwylion' bychain yn ogystal ag â'r bysedd neu plectrwm. yn ôl Geiriadur Prifysgol Cymru disgrifir yr offernyn fel, *Offeryn cerdd ag iddo seinfwrdd a thannau o hyd amrywiol yn rhedeg ar hyd-ddo. cenid yr offeryn drwy daro tannau â dau forthwyl bychain.* sy'n awgryu y gellir defyddio'r gair "dwsmel" i gyfeirio at "simbalon" hefyd.

Hanes
-----

Gellir gweld y gynrychiolaeth gyntaf o gordoffon wedi'i daro'n syml yn rhyddhad bas Assyria yn Kyindjuk sy'n dyddio'n ôl i 3500 CC. Ers yr amser hwnnw, mae fersiynau amrywiol iawn o'r offeryn llinyn estynedig trawiadol hwn wedi datblygu mewn llawer o ranbarthau pellennig y byd. Weithiau cyfeirir yn gyffredinol at gordoffonau gwrthdaro fel bod yn nheulu'r "dwsmel morthwyl" (*hammer dulcimer*). Fodd bynnag, cânt eu dosbarthu'n ffurfiol fel zithers wedi'u taro o dan Hornbostel-Sachs.

Roedd pobl Môr y Canoldir yn gwybod gwahanol fersiynau o **dwsmel** o dan enwau gwahanol, yn yr un modd â phobloedd y Dwyrain Canol. Fe'u galwyd yn "santir" neu "pisantir" ac mae'n debyg bod ganddynt ragflaenydd yn y salm yng Ngwlad Groeg. Daw'r enw a ddefnyddir ar hyn o bryd yng ngorllewin Ewrop dwsmel (Saesneg: "dulcimer") o'r geiriau Lladin a Groeg *dulce* a *melos* - sy'n golygu sain melys.

Yn Ewrop, daeth dwsmel yn boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Mae'n debyg bod cyfeiriad lledaeniad symbal wedi mynd o Byzantium, trwy Ddwyrain Ewrop, yr Almaen i Orllewin Ewrop. Mae Praetorius yn ysgrifennu nad oedd unrhyw salm yn hysbys yn ei ddydd yn yr Almaen (wedi'i bigo â'i fysedd), ond roedd symbalau (wedi'u taro â chopsticks) yn hysbys. Galwodd Eidalwyr symbalau yr enw *salterio tedesco* (sy'n golygu "salterio Almaeneg"). Yn Lloegr a Ffrainc, chwaraewyd symbalau am hwyl a dawns, yn enwedig i ferched, yn ogystal ag yn amgylchedd y llys.

Yn y Dadeni, lleihaodd poblogrwydd dwsmel, yn bennaf oherwydd eu tôn siarp. Dechreuon nhw feddwl ei fod yn offeryn swnllyd, cyntefig.

Ceir y cyfeiriad cofnodedig gynharaf i'r dwsmel o'r 15g, "llawer dwsmel a thelyn | A llawer brwysg gâr llaw'r Bryn".

Gwahanol fathau o ddwsmel
-------------------------

Fel sy'n ddisgwyliedig gan offeryn hynafol, ceir sawl gwahanol fath o dwsmel.

* *Dwsmel Morthwyl* a adnebir fel rheol yn simbalom neu amrywiad ar y gair hwnnw. Mae'r offeryn yma yn sefyll ar draed, yn aml yn siâ trapezoidal, gyda nifer o dannau sy'n cael eu tarro â "morwylion" bychain, er, ceir rhai, fel yn o Belarws lle defnyddir y bysedd hefyd.
* *Dwsmel Cribell* ("Fretted Dulcimer") sydd â tair neu bedair tant. Canir fel rheol wedi ei leoli ar côl y chwaraewr gan 'strymio'r offeryn. Gall edrych fel gitêr wedi ei orwedd ar ei genf a'r tannau'n gwynebu am fynny. Ceir sawl amrywiaeth ar y Dwsmel Cribell gan gynnwys:
	+ Dwsmel Appalachia ("Appalachian dulcimer"), offeryn cerddoriaeth werin o ranbarth mynyddoedd yr Appalachian yn yr UDA.
	+ Dwsmel Banjo ("Banjo dulcimer"), gydag chroenyn tebyg i'r banjo arno.
	+ Resonator dulcimer, gyniga adleisydd conigol ynddo.

Gweler hefyd
------------

* Simbalom
* Sither

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   dwsmel. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 16 Hydref 2022.
2. ↑
3. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-10-17. Cyrchwyd 2019-10-18.
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑

Dolenni allanol
---------------

* *Dulcimer in the Heartland - America's Heartland*, Rhaglen ar y Dwsmel Americanaidd