recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwybed-ddaliwr mygydog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwybed-ddaliwyr mygydog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Polioptila dumicola***; yr enw Saesneg arno yw *Masked gnatcatcher*. Mae'n perthyn i deulu'r Gwybed-ddalwyr (Lladin: *Polioptilidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. dumicola*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Teulu
-----

Mae'r gwybed-ddaliwr mygydog yn perthyn i deulu'r Gwybed-ddalwyr (Lladin: *Polioptilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Gwybed-ddryw gylfinhir | Ramphocaenus melanurus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gwybed-ddaliwr mygydog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Mae **Gyrn Wigau** yn gopa mynydd a geir yn y Carneddau yn Eryri; cyfeiriad grid SH654675. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 628 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 643 metr (2110 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Clawr **Gyda'r Glannau** (Llyfrau'r Dryw, Llandybïe, 1941)
Nofel fer gan Edward Tegla Davies ("Tegla") yw ***Gyda'r Glannau***, gyhoeddwyd yn y gyfres clawr meddal boblogaidd gan Llyfrau'r Dryw, Llandybïe, yn 1941.

Hunangofiant ffug gweinidog Wesleiaidd yw'r nofel. Ei deitl llawn, yn null y cofiannau Cymraeg traddodiadol, yw

GYDA'R GLANNAU / sef Atgofion / y Parchedig / WILLIAM CICERO-WILLIAMS / gyda nodiadau / gan / E. TEGLA DAVIES.
Fel yr awgryma ei enw, mae William Cicero-Williams yn hoff o draethu ar bob pwnc dan haul. Rhyw hunangofiant ffug am Tegla ei hun ydyw mewn gwirionedd, yn seiliedig ar ei brofiadau fel gweinidog Wesleiaidd yn symud o gylchdaith i gylchdaith o gwmpas trefi bach yng nghefn-gwlad Cymru.

  



| Edward Tegla Davies | Tegla |
| --- | --- |
| *Ar Ddisberod* | *Y Doctor Bach* | *Y Foel Faen* | *Gŵr Pen y Bryn* | *Gyda'r Blynyddoedd* | *Gyda'r Glannau* | *Hen Ffrindiau* | *Yr Hen Gwpan Cymun* | *Hunangofiant Tomi* | *Y Llwybr Arian* | *Nedw* | *Rhyfedd o Fyd* | *Rhys Llwyd Y Lleuad* | *Stori Sam* | *Tir Y Dyneddon* |
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gylfindro mawr** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gylfindroeon mawrion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Conostoma oemodium***; yr enw Saesneg arno yw *Great parrotbill*. Mae'n perthyn i deulu'r Gylfindroeon (Lladin: *Panuridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. oemodium*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r gylfindro mawr yn perthyn i deulu'r Gylfindroeon (Lladin: *Panuridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw barfog | Panurus biarmicus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gylfindro mawr** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gylfindro brown** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gylfindroeon brown) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Paradoxornis unicolor***; yr enw Saesneg arno yw *Brown parrotbill*. Mae'n perthyn i deulu'r Gylfindroeon (Lladin: *Panuridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. unicolor*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia.

Teulu
-----

Mae'r gylfindro brown yn perthyn i deulu'r Gylfindroeon (Lladin: *Panuridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Titw barfog | Panurus biarmicus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Gylfindro brown** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn sbectolog tywyll**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod sbectolog tywyll**; yr enw Saesneg yw *Dark Spectacle*, a'r enw gwyddonol yw *Abrostola triplasia*.

Siani flewog
32–38 mm ydy lled ei adenydd. Ei hoff fwyd ydy *Urtica dioica*, *Humulus lupulus* a *Parietaria*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn sbectolog tywyll yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Pentref bychan yng nghymuned Conwy, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Gyffin**. (Mae'r enw llawn **y Gyffin** yn gywirach, ond mae pawb yn ei alw'n "Gyffin".) Fe'i lleolir ar lôn y B5106 tua hanner milltir i'r de-orllewin o dref Conwy, rhwng muriau'r dref honno a Bryn Eithin. Llifa Afon Gyffin ar hyd ochr ogleddol y pentref ar ei ffordd i aberu yn Afon Conwy, gan basio dan hen bont yng nghanol y pentref. Mae'r hen ffordd o Gonwy i Lanrwst yn rhedeg trwy'r pentref.

Hanes
-----

Er nad yw'n fawr o le heddiw a bod y rhan fwyaf o'r tai'n bur ddiweddar, mae gan Gyffin hanes hir. Safai treflan yn y Gyffin cyn i Edward I, brenin Lloegr, godi castell a thref gaerog Conwy. Roedd llawer o'r tir yn perthyn i Abaty Aberconwy.

Mae Eglwys Gyffin yn hynafol. Fe'i cysgegrir i Sant Bened heddiw ond tybir ei bod wedi'i chysegru i sant lleol yn wreiddiol.

Ganwyd y Dr Richard Davies, a gyfieithodd y Testament Newydd i'r Gymraeg, yn Gyffin yn y flwyddyn 1501. Plas y Person oedd ei gartref, ar safle ger y rheithordy presennol, ond does dim i'w weld o'r hen dŷ heddiw.

Pobl o Gyffin
-------------

* Richard Davies (1501–81), esgob Llanelwy a Thyddewi
* John Gibson (1790–1866), cerflunydd

Oriel
-----

* Y Gyffin o GonwyY Gyffin o Gonwy
* Eglwys Sant BenedEglwys Sant Bened

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 22 Tachwedd 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan
*La Generación del 45* ar achlysur ymweliad Juan Ramón Jiménez. O'r chwith i'r dde, yn sefyll: María Zulema Silva Vila, Manuel Arturo Claps, Carlos Maggi, María Inés Silva Vila, Juan Ramón Jiménez, Idea Vilariño, Emir Rodríguez Monegal, Ángel Rama; yn eistedd: José Pedro Díaz, Amanda Berenguer, Zenobia Camprubí, Ida Vitale, Elda Lago, Manuel Flores Mora.
 Cyfarfod y cylchgrawn *Número* yng nghartref Emir Rodríguez Monegal. O'r chwith i'r dde, yn sefyll: Emir, Zoraida Mébot, Manuel Claps, Idea Vilariño, Luz López, Baíta Sureda; yn eistedd: Sarandy Cabrera a Mario Benedetti.
Enw ar fudiad o lenorion o Wrwgwái yw ***La Generación del 45*** (Sbaeneg am "Genhedlaeth 45") a ddaethant i'r amlwg rhwng 1945 a 1950. Defnyddir yr enw hefyd i grybwyll cerddorion ac arlunwyr o'r un cyfnod. Roedd ei aelodau'r to hwn yn rhan o ffenomen gymdeithasol, wleidyddol a diwylliannol a gafodd ddylanwad penderfynol ar hunaniaeth ddeallusol gyfoes yr Wrwgwaiaid.

Ymddangosodd *La Generación del 45* o ganlyniad i gyfnod hir o ddatblygiadau diwylliannol ym Montevideo. Cafodd twf y dinasoedd yn Wrwgwái yn ystod hanner cyntaf yr 20g ôl-effeithiau ar gynnyrch llenyddol y wlad, fel y dywed Mario Benedetti:

> "Rwy'n credu bod y cylchgrawn *Número* yn llawer mwy trylwyr pan mae'n ymdrin â'r llenyddiaeth genedlaethol bron bob amser o safbwynt drefol, ffordd o lenydda a ddechreuodd gyda'n cenhedlaeth, "y 45", oherwydd tan hynny nid oedd llên Wrwgwái ond yn delio â themâu cefn gwlad, y *gauchos*, ac ati, ac roeddem mewn cyfnod pan oedd hynny i gyd wedi newid. Daeth yr awduron a gynhyrchodd bron i ddim yn y blynyddoedd hyn o gefn gwlad, a chefn gwlad yr oeddent yn adnabod trwy feirdd eraill a oedd wedi byw yn y profiad hwn... Roedd ysgrifenwyr y cylchgrawn *Asir* yn adlewyrchu amgylchedd delfrydol a rhamantus yn eu gwaith, yn siarad am y dirwedd, am natur, ac nid oeddent erioed yn cyfeirio at y ddinas. Yn ogystal, ar y pryd, roedd llawer o bethau'n digwydd yn y ddinas, roedd hanner y wlad yn byw ym Montevideo, dyna'r realiti.. ." 
> 
> 

Yn yr ugain mlynedd wedi 1945 bu llên Wrwgwái ar ei hanterth. Ers yr oes aur honno, mae rhai o feirdd y wlad wedi efelychu athroniaeth a thueddiadau *La Generación del 45*. Mae nifer o lenorion diweddarach wedi cynnal y fflam a gynnwyd gan *La Generación del 45*.

Aelodau'r genhedlaeth
---------------------

Ymhlith yr awduron y gellir eu henwi yn rhan o'r genhedlaeth hon mae Carlos Maggi, Manuel Flores Mora, Ángel Rama, Emir Rodríguez Monegal, Carlos Real de Azúa, Carlos Martínez Moreno, Domingo Bordoli, Mario Arregui, Mauricio Muller, José Pedro Díaz, Amanda Berenguer, María Inés Silva Vila, Tola Invernizzi, Mario Benedetti, Ida Vitale, Idea Vilariño, Líber Falco, Carlos Brandy, María de Montserrat, Juan Cunha, Giselda Zani, Sarandy Cabrera, ac Armonía Somers. Ystyrir Juan Carlos Onetti yn rhywbeth o dad ar y genhedlaeth, oherwydd iddo gyhoeddi tair nofel a nifer o straeon byrion erbyn 1945.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Amseroedd goddefgarwch, amseroedd dicter.
2. ↑  . Missing or empty `|title=` (help)
3. ↑  Generación del 45: severa en la crítica y brillante en la creación. Archifwyd 2012-09-22 yn y Peiriant Wayback. Nodyn:Wayback
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn llygwyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod llygwyn**; yr enw Saesneg yw *Orache Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Trachea atriplicis*.

Siani flewog Mae i'w ganfod ledled Ewrop hyd at Japan.

38–42 mm ydy lled yr adenydd ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Mai a Hydref, yn ddibynol ar y lleoliad.

Hoff fwyd y siani flewog ydy planhigion fel *Atriplex*, *Polygonum aviculare*, *Chenopodium* a *Rumex*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn llygwyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae **Greenwich Village** (a gyfeirir ato'n aml fel "y Village") yn ardal lle trig nifer o bobl ar yr ochr orllewinol o Manhattan yn Ninas Efrog Newydd, UDA. Cafodd ei henwi ar ôl Greenwich, Llundain, yn Lloegr. Mae rhan helaeth o'r ardal hon yn gartref i deuluoedd dosbarth canol uwch. Yn hanesyddol, ystyriwyd Greenwich fel canolbwynt bohemaidd rhyngwladol ac yma y dechreuodd Mudiad y Bitniciaid. Mae'n eironig fod yr hyn a grëodd cymeriad atyniadol yr ardal yn wreiddiol yn y pen draw wedi achosi'r ardal i fod yn llawer mwy masnachol a chyffredin.

Stryd yn Greenwich Village

Hanes
-----

Lleolir Greenwich Village ar dir a oedd unwaith yn gorsdir. Yn yr 16g, arferai'r Indiaid Brodorol gyfeirio ato fel *Sapokanikan* (sef "cae tobaco"). Cliriwyd y tir a chafodd ei droi'n dir pori gan Iseldirwyr yn y 1630au a alwodd eu cartref newydd yn 'Noortwyck'. Concrodd y Saeson yr Iseldirwyr ym 1664 gan ddatblygu ardal newydd ar wahân i Ddinas Efrog Newydd, sef Greenwich Village yn y De. Cafodd ei wneud yn bentref swyddogol ym 1712 ac yn ôl cofnodion y Cyngor Cyffredinol cafodd ei enwi'n Grin'wich ym 1713.

Yn gyffredinol, caiff Greenwich Village ei ystyried fel man pwysig o ran diwylliant bohemaidd. Mae'r ardal yn adnabyddus oherwydd ei thrigolion lliwgar ac artistig a'r diwylliant amgen maent yn ei hyrwyddo. Yn draddodiadol, mae Greenwich Village wedi bod yn ganolbwynt ar gyfer mudiadau a syniadau newydd, boed yn wleidyddol, yn artistig, neu'n ddiwylliannol. Mae'n bosib fod hyn o ganlyniad i agweddau a safbwyntiau blaengar trigolion yr ardal. Erbyn dechrau'r 20g, ystyriwyd yr ardal fel man a oedd yn draddodiadol unigryw a gwelwyd twf yn y nifer o argraffwyr, orielau celf a theatrau arbrofol a oedd yno.

Yn ystod Oes Aur Bohemia, daeth Greenwich Village yn enwog am gymeriadau ecsentrig megis Joe Gould a Maxwell Bodenheim yn ogystal a'r dawnsiwr Isadora Duncan.

Mae Theatr Cherry Lane hefyd wedi'i leoli yn Greenwich Village. Daeth Greenwich Village i'r amlwg unwaith eto yn ystod y 1950au fel canolbwynt y byd bohemaidd, wrth i'r genhedlaeth Beat ymgynnull yno. Wrth iddynt ffoi o'r hyn a welsant fel cydymffurfio cymdeithasol, symudodd amrywiaeth o awduron, beirdd, artistiaid a myfyrwyr (a gafodd eu hadnabod fel y Beats yn ddiweddarach)i Greenwich Village. Yn y blynyddoedd a oedd i ddod, byddai Greenwich Village (a Dinas Efrog Newydd) yn ganolog i weithiau Jack Kerouac, Allen Ginsberg, William S. Burroughs a Dylan Thomas ymysg eraill. Yn Nhafarn y White Horse y cafodd Dylan Thomas dro gwael tra'n yfed ar Dachwedd y 9fed, 1953.
*Ematurga atomaria* ♀
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn y rhos**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod y rhos**; yr enw Saesneg yw *Common Heath*, a'r enw gwyddonol yw *Ematurga atomaria*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn y rhos yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn gludlys y codau**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gludlys y codau**; yr enw Saesneg yw *Pod Lover*, a'r enw gwyddonol yw *Hadena perplexa*. Gellir ei ganfod yn y gwledydd canlynol: Moroco, Algeria, Tiwnisia, Ewrop, Twrci, Israel, Libanus, Syria, Iorddonen, Iran, Irac, gogledd a chanol Asia, gogledd India a gorllewin Tsieina.

27–36 mm ydy lled yr adenydd a gellir canfod y gwyfyn hwn ar ei adain rhwng Chwefror a Mai yn Israel a rhwng Ebrill a Medi yn Ewrop, yn ddibynol ar hinsawdd a lleoliad.

Bwyd
----

Mae'r siani flewog yn bwyta dail a blodau *Dianthus*, *Lychnis* a *Silene* ac ar adegau *Melandrium viscosum*, *Melandrium rubrum* a *Viscaria vulgaris*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn gludlys y codau yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Un o'r portreadau cynharaf o Lajos Kossuth (1838)
Bonheddwr, cyfreithiwr, newyddiadurwr, gwleidydd, gwladweinydd Hwngaraidd a Llywodraethwr-Lywydd Teyrnas Hwngari yn ystod chwyldro 1848-49 oedd **Lajos Kossuth de Udvard et Kossuthfalva** (19 Medi, 1802 - 20 Mawrth, 1894).

Trwy ei ddawn o annerch mewn dadleuon gwleidyddol ac areithiau cyhoeddus, daeth Kossuth o deulu bonedd tlawd i fod yn Llywodraethwr-Lywydd Teyrnas Hwngari. Fel y dywedodd y newyddiadurwr Americanaidd cyfoes dylanwadol, Horace Greeley amdano: "O'r holl areithwyr, gwladgarwyr, gwladweinwyr, alltudion, nid oes gwell, yn fyw nac yn farw." 

Gwnaeth areithiau pwerus o Kossuth gymaint o argraff yn Lloegr ac America fel bod yr awdur a chyfoeswr, yr Americanwr Daniel Webster, wedi ysgrifennu llyfr am fywyd Kossuth. Cafodd ei anrhydeddu yn eang yn ystod ei oes, gan gynnwys yng ngwledydd Prydain a'r Unol Daleithiau, fel un a frwydrai dros ryddid ac fel lladmerydd dros ddemocratiaeth yn Ewrop. Gellir gweld penddelw efydd o Kossuth yng Nghapitol yr Unol Daleithiau gyda'r arysgrif (Saesneg): *Father of Hungarian Democracy, Hunman Statesman, Freedom Fighter, 1848–1849* .

Bu Kossuth yn ddylanwad ar Michael D. Jonrs, y cenedlaetholwr Cymreig. Fel hyn ysgrifennodd Jones amdano ym mhapur Y Celt ar 7 Mawrth 1890:

"Yr oedd y gwladgarwr Hungaraidd bydenwog Kossuth fel seren oleu yn ffurfafen Ewrop wedi tanio llawer enaid â'r athrawiaeth anfarwol o 'hawl pob cenedl i lywodraethu ei hunan', a rhwng dylanwadau mawrion, ac addysg Kossuth, nid yw cenhedloedd goresgynedig Ewrop wedi ymdawelu hyd heddyw, ond edrychant yn obeithiol yn mlaen at jiwbili pobloedd a chenhedloedd gorthrymedig."

Cyfeiriadau
-----------


1. ↑  J.W.He. (1911). "KOSSUTH, LAJOS [LOUIS] (1802-1894)". *The Encyclopaedia Britannica; A Dictionary of Arts, Sciences, Literature and General Information*. XV (ITALY to KYSHTYM) (arg. 11th). Cambridge, England and New York: At the University Press. tt. 916–918. Cyrchwyd 12 February 2018.
2. ↑  "Hungarian President Louis Kossuth Concerning the Centralization of Power". *Captainjamesdavis.net*. 27 February 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2017-06-30. Cyrchwyd 19 November 2017.
3. ↑  "Kossuth County EDC". *Kossuth-edc.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-04. Cyrchwyd 19 November 2017.
4. ↑  Daniel Webster: Sketch of the life of Louis Kossuth, governor of Hungary: Together with the declaration of Hungarian independence; Kossuth's address to the people of the United States; all his great speeches in England; and the letter of Daniel Webster to Chevalier Hulsemann (1851)
5. ↑  *Y Celt*. 7 Mawrth 1890.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn cynnar**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod cynnar**; yr enw Saesneg yw *Early Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Theria primaria*. Gellir ei ganfod ledled Ewrop.

Siani flewog
Lled ei adenydd yw 32–37 mm ac fe'i welir ar ei adain yn Ionawr a Chwefror.

Bwyd
----

Hoff fwyd y siani flewog ydy dail y Ddraenen wen a'r Ddraenen ddu.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn cynnar yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn dwyres y tamarisg**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod dwyres y tamarisg**; yr enw Saesneg yw *Trent Double-stripe*, a'r enw gwyddonol yw *Clytie illunaris*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn dwyres y tamarisg yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn ffacbys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod ffacbys**; yr enw Saesneg yw *Burnet Companion*, a'r enw gwyddonol yw *Euclidia glyphica*. Mae i'w weld yn hemisffer y Gogledd ac yn byw hefyd yn Ne Lloegr.

Ffilmiwyd yn 2011 ger Wollenberg, Hesse, yr Almaen.
Mae lled yr adenydd rhwng 25–30 mm ac mae'n hedfan ym Mai a Mehefin. Mae'r siani flewog yn bwyta meillion o wahanol fathau ac yn byw mew gweiriau, ffosydd a choedwigoedd.

Bwyd
----

Mae'r siani flewog yn bwyta *Viola*, *Trifolium* a dail y *Trifolium*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn ffacbys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Gwefan Naturespot; adalwyd 03/08/2012
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn y tagaradr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod y tagaradr**; yr enw Saesneg yw *Rest Harrow*, a'r enw gwyddonol yw *Aplasta ononaria*. Gellir ei ganfod yn ne Ewrop hyd at Anatolia ac o Loegr hyd at gwledydd y Baltig.

26–31 mm ydy hyd adenydd yr oedolyn a gellir ei ganfod ar ei adain rhwng Mehefin a Medi, ond mae hyn yn dibynnu ar leoliad y gwyfyn. Teulu'r *Ononis* ydy prif fwyd y siani flewog.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwyfyn y tagaradr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Hades a Persephone; llun o gerflun yn y Fatican
Duw'r isfyd ym Mytholeg Roeg oedd **Hades**  (**ᾍδης** neu Άΐδης, *Aidēs*). Gelwid ef hefyd yn Plwton (Hen Roeg: Πλούτων *Ploutōn*). Cafodd trigfa'r meirwon yn yr isfyd yr enw Hades ar ei ôl ef.

Roedd yn fab i Cronus a Rhea ac yn frawd i Zeus a Poseidon. Wedi'r rhyfel rhwng y duwiau a'r Titaniaid, rhannodd y tri brawd y ddaear rhyngddynt; yr awyr i Zeus, y môr i Poseidon a'r isfyd i Hades.

Yn ôl un chwedl, cipiodd Hades Persephone, merch Demeter, duwies grawn a ffrwythlondeb, a mynd a hi i lawr i'r isfyd. Wedi Demeter golli ei merch, nid oedd dim yn tyfu ar y ddaear, a bu raid i Hades adael i Persephone ddychwelyd at ei mam. Fodd bynnag, cyn iddi adael, fe'i twyllodd i fwyta chwe hedyn pomgranad, ac o'r herwydd, roedd yn rhaid iddi ddychwelyd i Hades am chwe mis o bob blwyddyn. Yn ystod y chwe mis pan oedd Persephone gyda'i mam, roedd planhigion yn tyfu ar y ddaear; yn ystod y chwe mis pan nad oedd Hades yn dyfiant; felly y cafwyd y tymhorau. Roedd Dirgelion Eleusis, a gynhelid tua mis Hydref, yn gysylltiedig â'r chwedl hon.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwinau pengoch**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gwinau pengoch**; yr enw Saesneg yw *Red-headed Chestnut*, a'r enw gwyddonol yw *Conistra erythrocephala*.

Mae i'w weld drwy gydol Ewrop.

Hyd ei adenydd ydy tua 38 mm. Mae'r siani flewog yn hoff iawn o fwyta dail y dderwen.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwinau pengoch yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  UK moth
*Erthygl am y nofel gan Carlo Collodi yw hon. Gweler hefyd Pinocchio (gwahaniaethu).*
Nofel i blant yn yr iaith Eidaleg gan Carlo Collodi (1826–1890) yw ***Le avventure di Pinocchio***. Mae'n adrodd hanes anturiaethau pyped direidus o'r enw Pinocchio a'i dad, cerfiwr coed tlawd o'r enw Mastro Geppetto, sy'n dod ar draws llu o gymeriadau cofiadwy eraill.

Fe'i cyhoeddwyd yn wreiddiol fel stori cyfres o dan y teitl *La storia di un burattino* ("Stori pyped") yn y *Giornale per i bambini* ("Papur newydd i blant"), un o'r cylchgronau wythnosol Eidalaidd cynharaf i blant, gan ddechrau o 7 Gorffennaf 1881. Daeth y stori i ben ar ôl bron i bedwar mis ond cychwynnodd eto ar 16 Chwefror 1882 ar ôl i ddarllenwyr fynnu cael rhagor. Cyhoeddwyd y stori mewn un gyfrol ym mis Chwefror 1883. Derbyniodd y llyfr adolygiadau brwd ac mae wedi aros mewn print byth ers hynny. Mae wedi'i gyfieithu i dros 300 o ieithoedd.

Mae'r stori'n llawn cymeriadau cryf, trawsnewidiadau hudol, a thema foesol bwerus. Yn aml, dehonglir y pyped Pinocchio fel ffigwr sy'n cynrychioli'r cyflwr dynol. Ystyrir y llyfr yn gampwaith o lenyddiaeth plant ac wedi cael effaith fawr ar ddiwylliant y byd. Mae wedi ysbrydoli cannoedd o addasiadau, dramâu llwyfan, marsiandïaeth, cyfresi teledu a ffilmiau, fel fersiwn animeiddiedig Walt Disney o 1940.

Cyhoeddwyd *Le avventure di Pinocchio* gyntaf ar ffurf cyfresol. Dyma dudalen flaen *Giornale per i bambini*, 14 Mehefin 1881, gyda dechrau pennod 3 o stori Collodi o dan ei theitl gwreiddiol, "La storia di un burattino".

Gweler hefyd
------------

* *Yr Hogyn Pren*, addasiad Cymraeg o *Le avventure di Pinocchio* gan E. T. Griffiths

Dolen allanol
-------------

* *Le avventure di Pinocchio*, testun gwreiddiol ar Wicidestun Eidaleg
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwinau cyffredin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gwinau cyffredin**; yr enw Saesneg yw *Chestnut*, a'r enw gwyddonol yw *Conistra vaccinii*.

Mae i'w ganfod drwy Ewrop, Gogledd Affrica a Gorllewin Asia.

Hyd ei adenydd yw 28–36 mm. Mae'n hedfan o fis Medi i fis Mai, yn ddibynol ar ei leoliad.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gwinau cyffredin yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Mae'r **Hwyaden ddanheddog**  (***Mergus merganser***) yn hwyaden fawr sy'n eithaf cyffredin ar afonydd a llynnoedd ar draws Ewrop, gogledd Asia a Gogledd America.

Mae nifer o is-rywogaethau:

* *M. m. merganser*, yn Ewrop
* *M. m. orientalis*, Canol Asia
* *M. m. americanus*, Gogledd America

Mae'r Hwyaden ddanheddog yn defnyddio tyllau mewn coed, yn agos i lan llyn neu afon, i nythu. Pysgod yw'r prif fwyd, ac maent yn eu dal trwy nofio ar eu holau o dan y dŵr. Mae ganddynt "ddannedd" ar hyd ymyl y pig sy'n ei gwneud yn haws iddynt ddal gafael ar bysgodyn, ac o hyn y daw'r enw. Gallant hefyd fwyta creaduriaid bychain eraill, ac mae'r cywion yn bwyta pryfed yn bennaf. Mae'r Hwyaden ddanheddog yn aderyn mudol yng Ngogledd America a gogledd Ewrop ac Asia, yn symud tua'r de i aeafu. Yng ngorllewin Ewrop mae'n aros yn ei unfan trwy'r flwyddyn, er eu bod yn aml yn symud i lawr yr afon tua'r aber yn y gaeaf.

* Gwryw, yn Sandwell, LloegrGwryw, yn Sandwell, Lloegr
* Benyw yn Las Gallinas Wildlife Ponds, San Rafael, CaliforniaBenyw yn Las Gallinas Wildlife Ponds, San Rafael, California
* Museum specimenMuseum specimen

Gellir adnabod y ceiliog yn hawdd, gyda'i ben du a'r rhan fwyaf o'r corff yn wyn. Mae'n rhaid bod yn fwy gofalus i wahaniaethu rhwng yr iâr a iâr Hwyaden frongoch, gan fod y ddwy yn 
llwyd gyda pen browngoch. Ffordd dda i wahaniaethu rhyngddynt yw edrych ar y gwddf. Ar yr Hwyaden ddanheddog mae'r lliw browngoch yn gorffen mewn llinell syth, gyda lliw llwyd y corff oddi tano. Ar iâr Hwyaden Frongoch mae'r lliw browngoch yn ymdoddi'n raddol i'r lliw llwyd. Mae'r Hwyaden ddanheddog hefyd yn aderyn mwy o dipyn.

Mae'r Hwyaden ddanheddog yn aderyn gweddol gyffredin ar afonydd a llynnoedd Cymru, yn enwedig yn y gogledd, ac mae'r niferoedd sy'n nythu yma wedi cynyddu yn ystod y blynyddoedd diwethaf.
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Wregas Bhanuteja yw ***Lemantun*** a gyhoeddwyd yn 2014. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Lemantun*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Indonesia. Cafodd ei ffilmio yn Yogyakarta a Magelang. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Jafaneg a hynny gan Wregas Bhanuteja. 

 Mae'r ffilm *Lemantun (ffilm o 2014)* yn 21 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2014. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Interstellar* sef ffilm wyddonias gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10 o ffilmiau Jafaneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Wregas Bhanuteja ar 20 Hydref 1992 yn Yogyakarta. Derbyniodd ei addysg yn Jakarta Institute of Arts.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Wregas Bhanuteja nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Lemantun |  | Indonesia | JafanegIndoneseg | 2014-01-01 |
| *No One is Crazy in This Town* |  | Indonesia | JafanegIndoneseg | 2019-01-01 |
| Penyalin Cahaya |  | Indonesia | Indoneseg | 2021-10-08 |
| *Prenjak* |  | Indonesia | JafanegIndoneseg | 2016-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Sefydlwyd **gwaith haearn y Bers** ynghanol yr 17g. Lleolir y Bers ar lan Afon Clywedog get Wrecsam, ac mae'r safle erbyn hyn o dan ofalaeth Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam. Mae canolfan dreftadaeth ar y safle erbyn hyn.

Hanes
-----

Mwyngloddiwyd carreg haearn o byllau yn Ponciau, Rhosllanerchrugog, a Llwyn Einion, carreg galch o chwareli yn y Mwynglawdd, siarcol o’r coedydd o gwmpas Coedpoeth a phwer yr afon. Erbyn y 19g, defnyddiwyd glo o’r ardal, a gwerthwyd potiau pibelli ac ati yn Wrecsam a Chaer.

Ym 1753, cymerodd Isaac Wilkinson yr awenau. Dyfeisydd o ogledd Lloegr oedd Wilkinson, ac roedd yn awyddus i gael hyd i ragor o haearn. Ehangodd y gwaith a gwnaeth botiau, pibelli, rholwyr, ac arfau, ond roedd o mewn trafferthion ariannol erbyn 1761. Roedd ei fab, John Wilkinson, yn fwy llwyddiannus. Disodlodd ei dad, yn cydweithio efo’i frawd William Wilkinson ym 1763. Adeiladwyd magnelau i’r fyddin a phystonau ar gyfer peiriannau stêm Matthew Boulton a James Wattyn defnyddio modd newydd o’u gwneud, yn gwella safon y cynnyrch. Defnyddiwyd y magneli yn rhyfeloedd yn erbyn Napoleon a hefyd yn Rhyfel Annibyniaeth America. Estynnwyd y gwaith haearn, gyda melin duriad, melin rolio, ffwrneisi, ffowndri i greu magneli a bythynnod i’r gweithwyr. Anfonwyd ei nwyddau trwy borthladd Gaer ac ar y camlesi o Preston Brook. Ym 1792, prynodd Wilkinson Stad Brymbo i greu gwaith haearn newydd i ddisodli’r Bers.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Wrecsam
2. ↑  Gwefan Cyngor Wrecsam

Dolen allanol
-------------

* Gwefan Cyngor Wrecsam
Gwasanaeth ar lein gan S4C a sefydlwyd ar 11 Mehefin 2017 yw **Hansh**, sy'n darparu cynnwys ffurf fer wedi ei anelu at bobl ifanc rhwng 16 – 34 oed. Fe'i disgrifir fel "Brathiad newydd bob dydd o bethau da: celf, comedi, cerddoriaeth, gemau, ffilmiau, teithio a phethau gwirion."

Sianel Pump oedd Hansh yn wreiddiol, ond ychwanegodd *Y Lle* ac *Ochr 1* gynnwys i'r sianel felly newidiwyd ei enw a'i ailfrandio. Ers hynny mae'r gwasanaeth wedi datblygu o fod yn gweithredu ar Facebook ac YouTube yn unig i fod yn creu cynnwys ar Instagram a TikTok yn ogystal â chreu podlediadau.

Yr eitemau mwyaf poblogaidd ar y sianel ydy 'Tân a Mwg' gyda Chris Foodgasm Roberts, 'Bocs Bry', 'Sgrameer', Esyllt Ethni Jones, caneuon comedi 'HyWelsh', eitemau ffasiwn Sioned Medi, cyfweliadau Gareth yr Orangutang, ryseitiau bwyd SGRAM ac eitemau Elena Cresci. Credir bod rhai o gymeriadau Hansh yn gyfarwydd i Gymry led led y byd, gan gynnwys Gareth yr Orangutan, 'Tishio grêp' a chymeriadau dychanol yr actor Geraint Rhys Edwards.

2017
----

Nodir yn Golwg yn Awst 2017 fod fideos byrion Hansh wedi cael eu gwylio filiwn o weithiau ers lansio’r gwasanaeth ar 11 Mehefin 2017 hy mewn cyfnod o ddeufis.

2020
----

Yn 2020 denodd Hansh un miliwn o sesiynau gwylio mewn un mis ar draws Twitter, Facebook ac YouTube am y tro cyntaf erioed. Fel enghraifft, llwyddodd fideo 'Tisio Salwch' i ddenu 110,000 o sesiynau gwylio ar Facebook gyda Fideo Bootlegger yn denu 280,000 o sesiynau gwylio ar Twitter. Yn ogystal ag elfennau comedi erbyn 2020 roedd Hansh wedi cynhyrchu cyfres o raglenni dogfen gan gynnwys rhaglen am y dylanwadwr Niki Pilkington, Garmon Ion a phobl Patagonia a Ffoadur Maesglas yn dilyn hanes dau ffoadur o Syria sef Muhaned a'i fab Shadi. Mae Hansh hefyd wedi datblygu Hansh Dim Sbin, er mwyn cynnig cynnwys newyddiadurol, Newyddion a Materion Cyfoes i'r gynulleidfa.

Dywedodd Rhodri ap Dyfrig, Comisiynydd Cynnwys Ar-lein S4C: ""Mae'n bwysig fod Hansh yn ymateb i'r hyn sy'n digwydd yn y byd ac yn trafod pynciau o bwys gyda'n cyfranwyr. Bydd Hansh Dim Sbin yn rhoi gwybodaeth ac adroddiadau dyddiol am y sefyllfa COVID-19 a bydd hefyd cynnwys iechyd meddwl bob dydd Mercher dan #MercherMeddwl."

Gweler hefyd
------------

* Lŵp - platfform gerddoriaeth S4C

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Twitter Hansh adalwyd 2 Tachwedd 2017.
2. ↑  golwg360.cymru; adalwyd 31 Mawrth 2020.
3. ↑  gwefan s4c.cymru; adalwyd 31 Mawrth 2020.

Dolenni allanol
---------------

* Hansh ar Facebook
* Hansh ar Twitter
* Hansh ar YouTube

* BaitStudio: y cwmni a hyrwyddodd Hansh yn y dyddiau cynnar.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn mynydd du**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod mynydd du**; yr enw Saesneg yw *Black Mountain Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Glacies coracina*. Mae i'w ganfod yng ngogledd Ewrop gan gynnwys Norwy, Ffindir a Sweden; a gogledd Rwsia hyd at Japan.

18–24 mm ydy lled yr adenydd ac mae'r oedolyn i'w ganfod ar ei adain rhwng Mehefin ac Awst. Un cenhedlaeth sydd pob blwyddyn.

Mae'r siani flewog yn hoff o fwyta *Betula nana* a dail yr *Empetrum nigrum*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn mynydd du yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn y cadno**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod y cadno**; yr enw Saesneg yw *Fox Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Macrothylacia rubi*. Gellir canfod gwyfyn y lliflys yng ngorllewin Ewrop a chanol Asia.

40–65 m ydy lled adenydd yr oedolyn ac maen nhw'n hedfan rhwng Mai a Gorffennaf.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn y cadno yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Y Lindysen
----------

Dyma gofnod Ieuan Roberts: "Tra'n cerdded ar 16 Hydref 2011 dros Esgair Fraith, Llanfair Clydogau, am bellter o haner milltir cyfrais 240 o ‘r siani flewog, i gyd yr un rhywogaeth, yn pori'r planhigion llysiau duon bach. Roeddent yn flewog iawn gyda chylchoedd o ddau liw brown amdanynt. Credaf mai lindys gwyfyn y cadno oeddynt. Nid oedd camera gennyf... Roeddwn wedi dod ar draws ychydig ar y Mynydd Bach y diwrnod cynt ac rwyf wedi dod ar eu traws yn gyffredin ar y tiroedd uchel.... Roedd 10 yno ar ochor y ffordd heddiw o fewn 3 llath i'w gilydd".

Dyma rai cofnodion eraill o’r un amser o’r flwyddyn:

Rhobell, Rhydmain: 10 Hydref 1977 *Never seen so many fox moth caterpillars, 1 every 1-2 yards..*
Morfa Harlech 11 Hydref 1977: *Fox moth caterpillar in Ammoph/Lotus/Bryum type area at Harlech point seen to be eating Erodium cic. also on Salix repens, also feeding on Rosa spinosissima near the golf course. Seems to be a good year for this species DB*
6 Hydref 2006 Gerallt Pennant yn rhyfeddu at yr holl wylunod y cadno ar y mynydd yn ddiweddar - wedi sylwi ar lawer fy hun
Mae’n debyg mai paratoi at aeafgysgu oedd rhain.

* Wyau
* Siani flewog

* ♂
* ♀

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Ieuan Roberts, Tywyddiadur Llên Natur
4. 1 2  Llyfr cofnodion DB, yn Bwletin Llên Natur rhifyn 45-46
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn llwyd cotwm**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod llwyd cotwm**; yr enw Saesneg yw *Angled Gem*, a'r enw gwyddonol yw *Anomis sabulifera*.

Gellir ei ganfod yn Ethiopia a'r Dwyrain Canol, Moroco ac Affganistan. Ceir sawl cenhedlaeth pob blwyddyn.

Mae'r siani flewog yn bwyta planhigyn *Malvaceae* a *Tiliaceae* a gwelwyd hi hefyd yn bwyta *Althaea* a *Hibiscus tiliaceus*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn llwyd cotwm yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn plu'r gweunydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod plu'r gweunydd**; yr enw Saesneg yw *Haworth's Minor*, a'r enw gwyddonol yw *Celaena haworthii*.

Mae lled adenydd yr oedolyn rhwng 25–30 mm ac fe'u gwelir ar eu hadain rhwng Gorffennaf a chychwyn Hydref.

Bwyd
----

Mae'r siani flewog yn bwyta gweiriau, *Eriophorum* a mathau o *Juncus*. Mae'r oedolion i'w gweld ar eu hadain yn ystod y dydd a'r nos ac fe'u gwelir yn sugno neithdar blodau *Calluna vulgaris*, *Origanum vulgare* a mathau o *Molinia*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn plu'r gweunydd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Celaena haworthii***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn y lliflys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod y lliflys**; yr enw Saesneg yw *Reddish Buff*, a'r enw gwyddonol yw *Acosmetia caliginosa*.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn y lliflys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.