recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mae **Seana Bhraigh - Creag an Duine**  neu **An Sgurr** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Broom i Strath Oykel yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH297879. Y fam-fynydd yw Seana Bhraigh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Brwydr Austerlitz
Rhoddir yr enw **Rhyfeloedd Napoleon** ar gyfres o ryfeloedd yn Ewrop rhwng 1804 a 1815. Ymladdwyd y rhyfeloedd rhwng Ffrainc dan Napoleon a nifer o wledydd, yn cynnwys Prydain, Rwsia, Awstria, Prwsia, Sbaen ac eraill a ffurfiodd sawl cynghrair gwahanol yn erbyn Napoleon.

Hanes
-----

Ffurfiwyd y Cynghrair Cyntaf (1792-1797) rhwng Awstria, Prwsia, Prydain, Sbaen a'r Iseldiroedd yn y cyfnod ar ôl y Chwyldro Ffrengig a chyn i Napoleon ddod i rym. Roedd y cyngheiriaid yn gobeithio dinistrio'r drefn weriniaethol yn Ffrainc, ond ni chawsant lwyddiant. Daeth Napoleon i amlygrwydd yn ystod Gwarchae Toulon yn 1793, a daeth yn rheolwr Ffrainc yn 1796.

Ffurfiwyd yr Ail Gynghrair (1798-1801) gan Rwsia, Prydain, Awstria, yr Ymerodraeth Ottoman ac eraill. Ni lwyddodd ymosodiadau'r cynghrair ar Fffrainc ei hun. Ymosododd Napoleon ar yr Aifft yn 1798, a gyrrwyd byddin Ffrengig fechan i Iwerddon yr un flwyddyn, ond methodd y ddwy ymgyrch. Gwnaed cytundeb Heddwch Amiens rhwng Ffrainc a Phrydain yn 1802, ond ail-ddechreuodd yr ymladd ar 18 Mai 1803. Coronwyd Napoleon yn Ymerawdwr Ffrainc ar 2 Rhagfyr 1804.

Crëwyd y Trydydd Cynghrair (1805) gan Awstria, Prydain, Rwsia a Sweden. Dechreuodd Napoleon gynllunio ymosodiad ar Loegr, a chasglwyd 150,000 o filwyr yn Boulogne yn barod ar hynny, ond ni allwyd gweithredu ar hyn. Gorchfygwyd y llynges Ffrengig gan y llynges Brydeinig dan Horatio Nelson ym Mrwydr Trafalgar ar 21 Hydref. Ar 2 Rhagfyr enillodd Napoleon fuddugoliaeth dros Rwsia ac Awstria ym Mrwydr Austerlitz.

Ffurfiwyd y Pedwerydd Cynghrair (1806-1807) gan Prwsia, Sachsen a Rwsia. Gorchfygwyd Prwsia gan Napoleon yn Mrwydr Jena yn Hydref 1806, a meddiannwyd Berlin gan y Ffrancwyr. Ymladdwyd Brwydr Eulau yn Chwefror 1807 rwng Ffrainc a Rwsia, heb i'r un o'r ddwy ochr gael buddugoliaeth bendant.

Roedd y Pumed Cynghrair (1809) rhwng Prydain ac Awstria. Gorchfygwyd Awstria ym Mrwydr Wagram ym mis Gorffennaf, a gorfodwyd hi i gytuno i heddwch a Napoleon. Cythaeddodd ymerodraeth Napoleon ei maint mwyaf yn 1810.

Ffurfiwyd y Chweched Cynghrair rhwng Rwsia, Prydain, Prwsia, Sweden, Awstria a nifer o wladwriaethau bychain yr Almaen, gyda'r Unol Daleithiau yn awr yn cefnogi Ffrainc. Ymosododd Napoleon ar Rwsia gyda'r *Grande Armée*, yn cynnwys tua 600,000 o filwyr, dim ond 270,000 ohonynt yn Ffrancwyr. Ar 7 Medi ymladdwyd Brwydr Borodino rhwng Ffrainc a Rwsia, gyda cholledion trwm ar y ddwy ochr. Meddiannwyd Moscow gan y Ffrancwyr, ond rhoddwyd y ddinas ar dân. Bu raid i Napoleon encilio, a rhwng y tywydd ac ymosodiadau'r Rwsiaid, collodd bron y cyfan o'i fyddin; dim ond tua 30,000 o filwyr a groesodd afon Berezina i adael Rwsia.

Brwydr Waterloo
Enillodd Arthur Wellesley, yn ddiweddarach Dug Wellington, fuddugoliaethau dros y Ffrancwyr yn Sbaen. Ym Mrwydr Leipzig ar 16-19 Hydref 1813, gorchfygwyd Napoleon gan fyddin fawr o Rwsiaid, Prwsiaid ac eraill. Gorfodwyd ef i ildio ar 6 Ebrill 1814, wedi i'r cyngheiriad feddiannnu Paris. Gyrrwyd ef i Ynys Elba.

Crëwyd y Seithfed Cynghrair (1815) wedi i Napoleon ddianc o Elba a cheisio adfeddiannu ei orsedd. Gorchfygwyd ef ym Mrwydr Waterloo, a gyrrwyd ef i ynys Saint Helena.

Cyfeiriadau
-----------
Roedd **Robert Rees** (5 Ebrill 1841 — 5 Mehefin 1892) yn denor a cherddor o Gymro. Roedd yn gystadlwr brwd a llwyddiannus o amgylch yr eisteddfodau lle fabwysiadodd y ffugenw Eos Morlais.

Bywyd
-----

Cafodd Rees ei eni ar 5 Ebrill yn 1841 yn Dowlais, Merthyr Tudful, yn fab i Hugh a Margaret Rees. Bu farw ei dad pan oedd yn wyth mlwydd oed a'i fam yn fuan wedyn. Pan oedd yn naw dechreuodd weithio yn y pyllau glo, ond oherwydd ei dalent canu ac adrodd, cafodd wersi cerddoriaeth gan ei ewythr.

Bu Rees yn canu o amgylch Cymru a Lloegr ac fe berfformiodd ar daith yng Ngogledd America. Bu farw yn ei gartref yn Abertawe ar 5 Mehefin 1892.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "The History of the National Anthem". *Rhondda Cynon Taf Library Services*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 Medi 2011. Cyrchwyd 27 December 2011. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Griffith, R. D. (1953). REES, ROBERT (‘Eos Morlais’; 1841 - 1892). Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 7 Awst 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |
**Robert Edward Lee**, a adwaenir fel **Robert E. Lee**, (19 Ionawr 1807 - 12 Hydref 1870), oedd y cadfridog amlycaf ar ochr y De Cydffederal yn Rhyfel Cartref America.

Ganed Lee yn Westmoreland County, Virginia, yn fab i Henry Lee III "Light Horse Harry" (1756–1818), Llywodraethwr Virginia, a'i ail wraig, Anne Hill Carter (1773–1829). Aeth i ysgol filwrol West Point, lle roedd yn un o'r myfyrwyr disgeiriaf. Erbyn i'r Rhyfel Cartref ddechrau, ystyrid ef yn un o filwyr galluocaf yr Unol Daleithiau, ac yn gynnar yn 1861, cynigiodd yr Arlywydd Abraham Lincoln ei wneud yn bennaeth ar fyddin yr Undeb. Gwrthododd Lee, gan fod talaith Virginia ymhlith y taleithiau oedd wedi gadael yr Undeb, a'i fod yn teimlo fod rhaid iddo ddilyn ei dalaith.

Daeth yn brif gynghorydd i Jefferson Davis, Arlywydd y De, yna ym mis Mehefin 1862 daeth yn arweinydd lluoedd y De yn y dwyrain, byddin a ail-enwodd Lee yn "Fyddin Gogledd Virginia". Enillodd nifer o fuddugoliaethau pwysig dros fyddinoedd yr Undeb, yn arbennig Brwydrau'r Saith Diwrnod, Ail Frwydr Bull Run, Brwydr Fredericksburg a Brwydr Chancellorsville. Pan geisiodd ymosod ar y Gogledd, bu'n llai llwyddiannus; bu raid iddo ddychwelyd i'r de wedi Brwydr Antietam yn 1862, a gorchfygwyd ef ym Mrwydr Gettysburg yn 1863 gan George Meade.

Yng ngwanwyn 1864, dechreuodd pennaeth newydd byddinoedd yr Undeb, Ulysses S. Grant, gyfres o ymgyrchoedd yn erbyn byddin Lee. Er fod golledion Grant yn llawer mwy na rhai Lee yn y brwydrau a ddilynodd, gallai'r Undeb ddod a milwyr newydd i'r maes yn eu lle, tra'r oedd adnoddau'r de bron ar ben. Bu raid i Lee ildio i Grant yn Appomattox Courthouse ar 9 Ebrill 1865.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 52983535
* LCCN: n80044891
* ISNI: 0000 0001 1934 5832
* GND: 118833464
* SELIBR: 344374
* SUDOC: 03211186X
* BNF: cb123205195 (data)
* BIBSYS: 90971183
* ULAN: 500372898
* NLA: 49866325
* NDL: 01041642
* NKC: xx0033982
* The SBN id PALV063858 is not valid.
* BNE: XX1560017

 |
Y harbwr
Siopau'r dref
Tref yn Argyll a Bute, yr Alban, ydy **Rothesay** (Gaeleg yr Alban: *Baile Bhòid*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 5,017 gyda 87.56% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.71% wedi’u geni yn Lloegr. Mae gan Rothesay castell ac amgueddfa

Daeth Rothesay yn boblogaidd i ymwelwyr o Glasgow ar ôl dyfodiad cychod stêm yn ystod y 19eg ganrif, ac erbyn 1913, cyrheaddodd hyd at 100 cychod y porthladd yn ddyddiol.

Mae Caerdydd 500.2 km i ffwrdd o Rothesay ac mae Llundain yn 581 km. Y ddinas agosaf ydy Glasgow sy'n 51 km i ffwrdd.

Gwaith
------

Yn 2001 roedd 1,878 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.97%
* Cynhyrchu: 10.12%
* Adeiladu: 8.68%
* Mânwerthu: 13.68%
* Twristiaeth: 9.8%
* Eiddo: 10.44%

Cludiant
--------

Mae fferi Caledonian Macbrayne yn mynd o Wemyss Bay i Rothesay, yn cymryd 35 munud, tua 12 gwaith yn ddyddiol yn ystod yr haf.. Trefnir gwasanaethau bysiau ar yr ynys gan West Coast Motors.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *Ainmean-Àite na h-Alba* Archifwyd 2022-04-10 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 11 Ebrill 2022
2. ↑  Gwefan Cofnodion Cenedlaethol yr Alban Archifwyd 2009-01-05 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 15/12/2012.
3. ↑  Gwefan visitscotland.com
4. ↑  Gwefan undiscoveredscotland.co.uk
5. ↑  Gwefan scotland-inverness.co.uk
Etholaeth seneddol yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Rother Valley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Rother Valley yn Ne Swydd EfrogEtholaeth Rother Valley yn Ne Swydd Efrog
* De Swydd Efrog yn LloegrDe Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1935: Thomas Walter Grundy (Llafur)
* 1935–1945: Edward Dunn (Llafur)
* 1945–1970: David Griffiths (Llafur)
* 1970–1983: Peter Hardy (Llafur)
* 1983–2019: Kevin Barron (Llafur)
* 2019–presennol: Alexander Stafford (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Cadwyn o chwedlau Cymraeg Canol am Siarlymaen (*Carolus Magnus* neu *Charlemagne*, 747-814), brenin y Ffranciaid, a'i farchogion yw **Ystorya de Carolo Magno** ('Hanes Siarlymaen'). Cerddi hir Ffrangeg a gyfansoddwyd yn y 12g oedd y testunau gwreiddiol ond fe'u troswyd mewn rhyddiaith Cymraeg Canol gan gyfarwyddiaid anhysbys (ond gweler isod yn achos *Cronicl Turpin*) o tua dechrau'r 13g ymlaen. Cedwir y testunau gorau fel casgliad neilltuol dan y teitl *Ystorya de Carolo Magno* yn Llyfr Coch Hergest (tua 1382-1410).

Mae cefndir y chwedlau yn grefyddol, gan ymdroi o amgylch y rhyfeloedd rhwng Siarlymaen a'i gynghreiriaid a'r Mwriaid Islamaidd yn Sbaen a'i gynghreiriaid hwythau (yn cynnwys y Basgiaid Cristnogol).

Y testunau yw:

* Cronicl Turpin, hanes yr esgob Turpin, a gyfieithwyd gan y Brawd Madog ap Selyf yn y 13g.
* Cân Roland, cyfieithiad rhyddiaith o'r *Chanson de Roland*, cerdd arwrol enwocaf Ffrainc, sy'n adrodd hanes yr arwr Roland a Brwydr Ronsyfal (Roncesvalles).
* Pererindod Siarlymaen, sy'n adrodd hanes pererindod Siarlymaen i Gaersalem (ymddengys nad oes sail i'r hanes).
* Rhamant Otfel, hanes Otfel/Otuel.

Cyfieithwyd neu droswyd y cerddi Ffrangeg i sawl iaith Ewropeaidd, ond mae'r addasiadau Cymraeg yn sefyll allan am eu bod yn rhyddiaith yn hytrach na cherddi. Yn ôl Stephen J. Williams, "Haedda camp cyfieithwyr y chwedlau am Siarlymaen ei chanmol yn fawr. Ceir ynddynt enghreifftiau o ryddiaith Gymraeg y cyfnod canol ar ei disgleiriaf a'i noblaf".

* Agoriad Rhamant Otfel (Llyfr Coch Hergest)Agoriad *Rhamant Otfel* (*Llyfr Coch Hergest*)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Stephen J. Williams, 'Rhai Cyfieithiadau', yn *Y Traddodiad Rhyddiaith yn yr Oesau Canol* (Gwasg Gomer, 1974), tud. 307.

Llyfryddiaeth
-------------

* Stephen J. Williams (gol.), *Ystorya de Carolo Magno* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1930; argraffiad newydd 1968).
Mae safle **Ystlumod Tre'r-llai**, ger Tre'r-llai yng nghymuned Ffordun gyda Thre'r-llai a Threlystan, Powys, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 5 Mai 2011 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.5 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Sgwar Ystrad Aeron
Pentref bychan yn rhan isaf Dyffryn Aeron, de Ceredigion, yw **Ystrad Aeron**. Gorwedd ar lan ddeheuol afon Aeron tua 6 miltir i'r de-ddwyrain o Aberaeron, hanner ffordd rhwng y dref hwnnw a Llanbedr Pont Steffan. Rhed yr A482 rhwng y pentref.

Yn yr Oesoedd Canol sefydlwyd lleiandy Llanllŷr yno, ond does dim olion i'w gweld ohono heddiw ac mae ei leoliad yn ansicr.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Elin Jones (Plaid Cymru) ac yn Senedd y DU gan Ben Lake (Plaid Cymru).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Senedd Cymru
2. ↑  Gwefan Senedd y DU

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Ceredigion**

**Trefi**  

Aberaeron  **·** Aberteifi  **·** Aberystwyth  **·** Ceinewydd  **·** Llanbedr Pont Steffan  **·** Llandysul  **·** Tregaron
  
**Pentrefi**  

Aberarth  **·** Aber-banc  **·** Aber-ffrwd  **·** Abermagwr  **·** Abermeurig  **·** Aber-porth  **·** Adpar **·** Alltyblaca  **·** Betws Bledrws  **·** Betws Ifan  **·** Betws Leucu  **·** Bethania  **·** Beulah  **·** Blaenannerch  **·** Blaenpennal  **·** Blaenplwyf  **·** Blaen-porth  **·** Y Borth **·** Bow Street  **·** Bronant  **·** Bwlch-llan  **·** Capel Bangor  **·** Capel Cynon  **·** Capel Dewi  **·** Capel Seion  **·** Caerwedros  **·** Castellhywel  **·** Cellan  **·** Cilcennin  **·** Ciliau Aeron  **·** Clarach  **·** Cnwch Coch  **·** Comins Coch  **·** Cribyn  **·** Cross Inn (1)  **·** Cross Inn (2)  **·** Cwm-cou  **·** Cwmystwyth  **·** Cwrtnewydd  **·** Dihewyd  **·** Dôl-y-bont  **·** Eglwys Fach  **·** Felinfach  **·** Y Ferwig  **·** Ffair-rhos  **·** Ffostrasol  **·** Ffos-y-ffin  **·** Ffwrnais  **·** Gartheli  **·** Goginan  **·** Y Gors  **·** Gwbert  **·** Henfynyw  **·** Henllan  **·** Horeb  **·** Llanafan  **·** Llanarth  **·** Llanbadarn Fawr  **·** Llandre  **·** Llandyfrïog  **·** Llanddeiniol  **·** Llanddewi Brefi  **·** Llanfair Clydogau  **·** Llanfarian  **·** Llanfihangel y Creuddyn  **·** Llangeitho  **·** Llangoedmor  **·** Llangrannog  **·** Llangwyryfon  **·** Llangybi  **·** Llangynfelyn  **·** Llangynllo  **·** Llanilar  **·** Llanio  **·** Llan-non  **·** Llanrhystud  **·** Llansantffraid  **·** Llanwenog  **·** Llanwnnen  **·** Llechryd  **·** Lledrod  **·** Llundain-fach  **·** Llwyncelyn  **·** Llwyndafydd  **·** Llwyn-y-groes  **·** Morfa  **·** Mwnt  **·** Nanternis  **·** Penbryn  **·** Penparc  **·** Penrhiw-llan  **·** Penrhyn-coch  **·** Penuwch  **·** Pen-y-garn  **·** Plwmp  **·** Pontarfynach  **·** Ponterwyd  **·** Pontgarreg  **·** Pontrhydfendigaid  **·** Pontrhydygroes  **·** Pontsiân  **·** Rhydlewis  **·** Rhydowen, Ceredigion  **·** Rhydyfelin  **·** Rhydypennau  **·** Salem  **·** Sarnau  **·** Southgate  **·** Swyddffynnon  **·** Synod Inn  **·** Talgarreg  **·** Tal-y-bont **·** Temple Bar **·** Trefenter  **·** Trefilan  **·** Tremain  **·** Tre-saith  **·** Tre Taliesin  **·** Troedyraur  **·** Ysbyty Ystwyth  **·** Ystrad Aeron  **·** Ystrad Meurig  **·** Ystumtuen
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Becky Smith yw ***16 to Life*** a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Iowa. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan H. Scott Salinas. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Hallee Hirsh, Theresa Russell, Shiloh Fernandez a Mandy Musgrave. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2009. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inglourious Basterds* sef ffilm gan Quentin Tarantino. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Becky Smith nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.
Mae **Stob Coire an Laoigh** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN239725. Ceir carnedd ar y copa.

Y fam fynydd ydy: Stob Choire Claurigh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2010-11-21 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Rotherham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Rotherham yn Ne Swydd EfrogEtholaeth Rotherham yn Ne Swydd Efrog
* De Swydd Efrog yn LloegrDe Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1899: Arthur Dyke Acland (Rhyddfrydol)
* 1899–1910: William Holland (Rhyddfrydol)
* 1910–1917: Jack Pease (Rhyddfrydol)
* 1917–1918: Arthur Richardson (Rhyddfrydol–Llafur)
* 1918–1923: Frederic Kelley (Ceidwadol)
* 1923–1931: Fred Lindley (Llafur)
* 1931–1933: George Herbert (Ceidwadol)
* 1933–1950: William Dobbie (Llafur)
* 1950–1963: Jack Jones (Llafur)
* 1963–1976: Brian O'Malley (Llafur)
* 1976–1992: Stan Crowther (Llafur)
* 1992–1994: Jimmy Boyce (Llafur)
* 1994–2012: Denis MacShane (Llafur)
* 2012–presennol: Sarah Champion (Llafur)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Swydd Efrog a'r Humber**

Batley a Spen **·** 
Beverley a Holderness **·** 
Brigg a Goole **·** 
Calder Valley **·** 
Canol Barnsley **·** 
Canol Doncaster **·** 
Canol Efrog **·** 
Canol Leeds **·** 
Canol Sheffield **·** 
Cleethorpes **·** 
Colne Valley **·** 
De Bradford **·** 
De-ddwyrain Sheffield **·** 
Dewsbury **·** 
Don Valley **·** 
Dwyrain Barnsley **·** 
Dwyrain Bradford **·** 
Dwyrain Kingston upon Hull **·** 
Dwyrain Leeds **·** 
Dwyrain Swydd Efrog **·** 
Efrog Allanol **·** 
Elmet a Rothwell **·** 
Gogledd Doncaster **·** 
Gogledd Kingston upon Hull **·** 
Gogledd-ddwyrain Leeds **·** 
Gogledd-orllewin Leeds **·** 
Gorllewin Bradford **·** 
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle **·** 
Gorllewin Leeds **·** 
Great Grimsby **·** 
Halifax **·** 
Haltemprice a Howden **·** 
Harrogate a Knaresborough **·** 
Hemsworth **·** 
Huddersfield **·** 
Keighley **·** 
Morley ac Outwood **·** 
Normanton, Pontefract a Castleford **·** 
Penistone a Stocksbridge **·** 
Pudsey **·** 
Richmond (Swydd Efrog) **·** 
Rother Valley **·** 
Rotherham **·** 
Scarborough a Whitby **·** 
Scunthorpe **·** 
Selby ac Ainsty **·** 
Sheffield Brightside a Hillsborough **·** 
Sheffield Hallam **·** 
Sheffield Heeley **·** 
Shipley **·** 
Skipton a Ripon **·** 
Thirsk a Malton **·** 
Wakefield **·** 
Wentworth a Dearne
Etholaeth seneddol yn nwyrain Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Rugby**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Rugby yn Swydd WarwickEtholaeth Rugby yn Swydd Warwick
* Swydd Warwick yn LloegrSwydd Warwick yn Lloegr

Mae etholaethau yn yr ardal hon o'r Gorllewin Canolbarth Lloegr wedi gweld newidiadau ffiniau yn aml dros y blynyddoedd. Roedd etholaeth o'r enw "Rugby" yn bodoli rhwng 1885 a 1983. Ailsefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1885–1895: Henry Peyton Cobb (Rhyddfrydol)
* 1895–1900: Richard Verney (Ceidwadol)
* 1900–1910: Corrie Grant (Rhyddfrydol)
* 1910–1922: John Baird (Ceidwadol)
* 1922–1923: Euan Wallace (Ceidwadol)
* 1923–1924: Ernest Brown (Rhyddfrydol)
* 1924–1942: David Margesson (Ceidwadol)
* 1942–1950: William Brown ( Annibynnwr)
* 1950–1959: James Johnson (Llafur)
* 1959–1966: Roy Wise (Ceidwadol)
* 1966–1979: William Price (Llafur)
* 1979–1983: Jim Pawsey (Ceidwadol)
* 1983: *diddymwyd yr etholaeth*
* 2010–presennol: Mark Pawsey (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
Nofel Saesneg gan Ellis Peters (ffugenw Edith Pargeter) yw ***Saint Peter's Fair*** ("Ffair Sant Pedr") a gyhoeddwyd gyntaf yn 1981. Dyma'r bedwaredd nofel yn y gyfres am Cadfael, mynach Benedictiad ffuglennol Cymreig a fu’n byw yn ystod y cyfnod o anarchiaeth pan fu brwydro rhwng Stephen a Mathilda am orsedd Lloegr (1138 hyd 1153).

Yn haf 1139, mae Lloegr yn cael ei rhwygo gan wrthdaro rhwng y Brenin Stephen a'r Ymerodres Mathilda. Mae gan y Brenin Stephen y fantais ar hyn o bryd. O dramor mae'r Ymerodres, gyda'r Iarll Robert o Gaerloyw, yn cynyddu cefnogaeth ar gyfer ymgais ar yr orsedd o'r newydd. Mae Ranulf, Iarll Caer, sy'n briod â merch Robert o Gaerloyw, yn rymus ynddo'i hun, ac nid yw eto wedi dewis rhoi ei gefnogaeth i'r naill ochr na'r llall. 
Mae Iarll Ranulf yn bwerus yn ei rinwedd ei hun, ac nid yw eto wedi dewis rhoi ei gefnogaeth i'r naill ochr na'r llall.
Nawr bod Castell Amwythig wedi ochri â’r Brenin Stephen, mae mynachod Abaty Amwythig, gan gynnwys Cadfael, yn paratoi ar gyfer y ffair dridiau flynyddol er anrhydedd i Sant Pedr, a gynhelir ar wledd Sant Pedr ad Vinculum (1 Awst).

Cafodd y llyfr ei addasu ar gyfer teledu yn 1997.

Cyfeiriadau
-----------
Pentref a phlwyf yn rhan ddwyreiniol Bro Morgannwg, de Cymru, yw **Saint Andras** (weithiau **Sant Andras**, Saesneg: *St. Andrew's Major*). Mae'n gorwedd rhwng Y Barri a Chaerdydd.

Mae gan y pentref eglwys a godwyd dros 600 mlynedd yn ôl, tafarn ac ysgol gynradd. Cysegrir yr eglwys i Sant Andras. Rhed ffrwd Dinas Powys trwy'r plwyf.

Eglwys Saint Andras
Ar lawr capel yr eglwys ceir beddfaen sy'n dwyn arysgrif er cof am ŵr a gwraig hirhoedlog iawn:

*Here lyeth the body of John Gibbon James, buried the 14 of August, 1601. And Margaret Mathew, his wife, buried the 8 of January, 1631. He aged ninety-nine, she aged one hundred and twenty-four.*
Priododd y cyflwynwyr teledu Cymreig Rhodri Owen a Lucy Cohen yn yr eglwys yn 2004.

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Salford ac Eccles** (Saesneg: *Salford and Eccles*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Salford ac Eccles ym Manceinion FwyafEtholaeth Salford ac Eccles ym Manceinion Fwyaf
* Manceinion Fwyaf yn LloegrManceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 2010.

Aelodau Seneddol
----------------

* 2010–2015: Hazel Blears (Llafur)
* 2015–presennol: Rebecca Long-Bailey (Llafur)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr**

Altrincham a Gorllewin Sale **·** 
Ashton-under-Lyne **·** 
Barrow a Furness **·** 
Blackburn **·** 
Blackley a Broughton **·** 
Bootle **·** 
Burnley **·** 
Caerhirfryn a Fleetwood **·** 
Caerliwelydd **·** 
Canol Manceinion **·** 
Canol Sefton **·** 
Congleton **·** 
Copeland **·** 
Crewe a Nantwich **·** 
Cwm Ribble **·** 
Cheadle **·** 
Chorley **·** 
De Blackpool **·** 
De Bury **·** 
De Cilgwri **·** 
De-ddwyrain Bolton **·** 
De Ribble **·** 
De St Helens ac Whiston **·** 
De Warrington **·** 
Denton a Reddish **·** 
Dinas Caer **·** 
Dyffryn Weaver **·** 
Dwyrain Oldham a Saddleworth **·** 
Eddisbury **·** 
Ellesmere Port a Neston **·** 
Fylde **·** 
Garston a Halewood **·** 
Gogledd Blackpool a Cleveleys **·** 
Gogledd Bury **·** 
Gogledd St Helens **·** 
Gogledd Warrington **·** 
Gogledd-ddwyrain Bolton **·** 
Gorllewin Bolton **·** 
Gorllewin Cilgwri **·** 
Gorllewin Oldham a Royton **·** 
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn **·** 
Halton **·** 
Hazel Grove **·** 
Heywood a Middleton **·** 
Hyndburn **·** 
Knowsley **·** 
Leigh **·** 
Lerpwl Riverside **·** 
Lerpwl Walton **·** 
Lerpwl Wavertree **·** 
Lerpwl West Derby **·** 
Macclesfield **·** 
Makerfield **·** 
Manceinion Gorton **·** 
Manceinion Withington **·** 
Morecambe a Lunesdale **·** 
Penrith a'r Goror **·** 
Penbedw **·** 
Pendle **·** 
Preston **·** 
Rochdale **·** 
Rossendale a Darwen **·** 
Salford ac Eccles **·** 
Southport **·** 
Stalybridge a Hyde **·** 
Stockport **·** 
Stretford ac Urmston **·** 
Tatton **·** 
Wallasey **·** 
Westmorland a Lonsdale **·** 
Wigan **·** 
Workington **·** 
Worsley a De Eccles **·** 
Wyre a Gogledd Preston **·** 
Wythenshawe a Dwyrain Sale
Merch ifanc o Sir Gaerfyrddin oedd **Sarah Jacob** (12 Mai 1857 – 17 Rhagfyr 1869), a ddaeth yn adnabyddus yng ngwledydd Prydain fel *The Welsh Fasting Girl*. Honnai ei rhieni, Evan a Hannah Jacob, iddi fyw am fwy na dwy flynedd heb orfod bwyta nac yfed gan ennyn sylw chwilfrydig y wasg boblogaidd a meddygon. Credir iddi ddioddef o *anorexia nervosa* ac i'w chyflwr gael ei waethygu oherwydd twyll ei rhieni a bu farw o ganlyniad i hynny.

Hanes
-----

Ganed Sarah ar fferm Letherneuadd Uchaf ger Pencader, Sir Gaerfyrddin yn 1857 ac yno y treuliodd ei hoes fer. Yn ei blynyddoedd olaf fe'i cyfyngid i'r gwely oherwydd ei chyflwr, wedi ei gwisgo fel priodasferch. Rhoddwyd cyhoeddusrwydd eang iddi yn y wasg a galwai nifer o feddygon i'w harchwilio. Annogai eu rhieni i ymwelwyr roi rhoddion arian iddi. Yn y diwedd cafodd ofal meddygon ond bu farw yn 1869. Roedd hi'n 12 oed. Archwilwyd ei chorff mewn post mortem a chael fymryn o fwyd yn ei stumog.

Bu achos llys yn dilyn marwolaeth Sarah a thraddodwyd ei rhieni i garchar a llafur caled am fod yn euog o ddynladdiad trwy esgeuluster bwriadol er mwyn elwa'n ariannol o gyflwr eu merch.

Ffuglen
-------

Ysgrifennodd Gwenlyn Parry a Christine Furnival ddrama am Sarah. Mae'r achos yn gefndir i'r nofel *Sarah Arall* (1982) gan Aled Islwyn hefyd.

Llyfryddiaeth
-------------

* T. Llew Jones, "Yr Eneth Gadd ei Gwrthod", yn *Gwaed ar eu Dwylo* (Gwasg Gomer, 1966), tt. 86–128
* John Cule, *Wreath on the Crown* (1967)

Ffynhonnell
-----------

* Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Caerdydd, adargraffiad 1992)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 38952351
* LCCN: no94021696
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **seffyr y bedw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **seffyrau'r bedw**; yr enw Saesneg yw *Peacock Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Macaria notata*.

Caterpillar
Mae i'w ganfod drwy Ewrop gyfan.

28–32 mm ydy lled eiadenydd agored ac mae i'w ganfod ar ei adain rhwng Mai a Mehefin, yn ddibynol ar ei leoliad. Mae'n hynod o debyg i wyfyn arall o'r enw y Seffyr sgolpiog (*Macaria alternata*).

Fel yr awgryma'r enw, prif fwyd y siani flewog ydy'r fedwen.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r seffyr y bedw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Sefydliad rhyngwladol yw **Sefydliad Diogelwch a Chydweithrediad Ewrop** (**OSCE**; Saesneg: *Organization for Security and Co-operation in Europe*). Ei waith yw rhybydd cynnar, atal gwrthdaro, goruchwyliaeth argyfwng ac ailsefydlu ar ôl gwrthdaro yn Ewrop.

Lleolir pencadlys y sefydliad yn Fienna, Awstria, a cheir swyddfeydd ganddo yn ninasoedd Copenhagen, Genefa, Den Haag, Prag a Warszawa (Warsaw).

Aelodau
-------

Mae 56 o wledydd Ewrop, Gogledd America, y Cawcasws a Chanolbarth Asia yn aelodau o'r OSCE:

Albania, Yr Almaen, Andorra, Armenia, Awstria, Aserbaijan, Belarws, Bosnia-Hertsegofina, Bwlgaria, Canada, Casachstan, Cirgistan, Croatia, Cyprus, Denmarc, y Deyrnas Unedig, Yr Eidal, Estonia, Dinas y Fatican, Y Ffindir, Ffrainc, Georgia, Y Weriniaeth Tsiec, Gwlad Belg, Gwlad Groeg, Gwlad Pwyl, Gwlad yr Iâ, Hwngari, Yr Iseldiroedd, Iwerddon, Latfia, Liechtenstein, Lithwania, Lwcsembwrg, Gogledd Macedonia, Malta, Moldofa, Monaco, Montenegro, Norwy, Portiwgal, Romania, Rwsia, San Marino, Sbaen, Serbia, Slofacia, Slofenia, Sweden, Y Swistir, Tajicistan, Twrci, Tyrcmenistan, Unol Daleithiau America, Yr Wcráin, ac Wsbecistan.

Gwledydd OSCE

Hanes
-----

Sefydlwyd yr OSCE ym 1973 fel Cynhadledd ar gyfer Diogelwch a Chydweithrediad yn Ewrop (CSCE). Roedd dadl am gael sefydliad diogelwch yn Ewrop wedi cychwyn yn y 1950au, ond roedd hi'n anodd dod i benderfyniad oherwydd y Rhyfel Oer.

Er hynny, dechreuwyd y CSCE yn Helsinki, y Ffindir ar 3 Gorffennaf, 1973 ac anfonodd 35 o wledydd gynrychiolwyr. Yn ystod y gynhadledd, a barhaodd am 5 diwrnod, cytunodd pawb i ddilyn y "Llyfr Glas", adroddiad yn cymeradwyo proses y dadl. Cafwyd yr ail gynhadledd yng Ngenefa. Dechreuodd ar 18 Medi, 1973 a goffen ar 21 Gorffennaf 1975. Yn ystod y drydedd gynhadledd, o 30 Gorffennaf hyd 1 Awst 1975, arwyddodd y gwledydd a fu'n bresennol Cytundeb Terfynol Helsinki (Helsinki Final Act).

Cafwyd sawl cynhadledd ar ôl hynny. Y pwysicaf oedd cynadleddau Beograd (4 Hydref 1977 - 8 Mawrth 1978), Madrid (11 Tachwedd, 1980 - 9 Medi, 1983), a Vienna (4 Tachwedd 1986 - 19 Ionawr 1989).

Golygodd cwymp comiwnyddiaeth yn nwyrain Ewrop a'r USSR rôl newydd i'r CSCE. O ganlyniad, arwyddwyd Siarter Paris dros Ewrop Newydd (*Paris Charter for a New Europe*) ar 21 Tachwedd, 1990, a newidiwyd enw'r sefydliad i OSCE ar 1 Ionawr, 1995.

Cafwyd cynhadledd OSCE yn Istanbwl ar 19 Tachwedd, 1999 er mwyn datrys problemau'r anghydfod yn Chechnya a derbyn Siarter Diogelwch Ewrop (*Charter for European Security*).

Gweler hefyd
------------

* Ewrop
* Undeb Ewropeaidd
* Cyngor Ewrop
* NATO
* WEU
*Am y losinen, gweler soser hedegog (losinen).*
Soser hedegog honedig a welwyd yn New Jersey, UDA, ym 1952.
Math o wrthrych hedegog anhysbys (UFO) yw **soser hedegog** sydd â siâp disg (megis soser) a gan amlaf yn fetelaidd ei golwg, ac weithiau gyda goleuadau arni neu yn pelydru ohoni. Mae rhai yn credu taw llongau gofod yn perthyn i fodau arallfydol yw soseri hedegog. Mae eraill yn credu bod esboniadau eraill y tu ôl iddynt, neu bod nifer ohonynt yn gastau.

Ceir cofnodion o wrthrychau hedegog â siâp disg ers yr Oesoedd Canol, ond bathwyd y term Saesneg *flying saucer* yn sgîl disgrifiad yr Americanwr Kenneth Arnold o wrthrychau hedegog anhysbys a welodd ar 24 Mehefin 1947. Ers profiad Arnold bu nifer fawr o bobl yn honni weld soseri hedegog ar draws y byd. Mae rhai yn defnyddio soser hedegog fel term cyffredinol am unrhyw UFO, ond ceir mathau eraill megis y triongl du.

Disgrifiodd un tyst "llestr mawr" yn yr awyr yn ystod Goleuadau Egryn (1904–5), dros ddeugain mlynedd cyn i'r term Saesneg *flying saucer* gael ei fathu.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Mihangel Morgan. Adolygiad o *Yr Ymwelwyr* gan Richard Foxhall. gwales.com. Adalwyd ar 20 Rhagfyr 2011.
Mae **Stob Coire an Laoigh - Stob Coire Cath na Sine** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN252730. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Spidean Coire nan Clach (Beinn Eighe) - Sail Mhor** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Torridon i Loch Maree yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG938605. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd ydy Spidean Coire nan Clach (neu Beinn Eighe).

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap[*dolen marw*]
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
* Rhestr o Gopaon Cymru

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Stob an Aonaich Mhoir** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN537694. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map Archifwyd 2012-10-01 yn y Peiriant Wayback.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Swydd Stafford Moorlands** (Saesneg: *Staffordshire Moorlands*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Swydd Stafford Moorlands yn Swydd StaffordEtholaeth Swydd Stafford Moorlands yn Swydd Stafford
* Swydd Stafford yn LloegrSwydd Stafford yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol ym 1983.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1983–1997: David Knox (Ceidwadol)
* 1997–2010: Charlotte Atkins (Llafur)
* 2010–presennol: Karen Bradley (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr**

Aldridge-Brownhills **·** 
Amwythig ac Atcham **·** 
Birmingham Edgbaston **·** 
Birmingham Erdington **·** 
Birmingham Hall Green **·** 
Birmingham Hodge Hill **·** 
Birmingham Ladywood **·** 
Birmingham Northfield **·** 
Birmingham Perry Barr **·** 
Birmingham Selly Oak **·** 
Birmingham Yardley **·** 
Bromsgrove **·** 
Burton **·** 
Caerlwytgoed **·** 
Caerwrangon **·** 
Cannock Chase **·** 
Canol Stoke-on-Trent **·** 
Canol Swydd Gaerwrangon **·** 
De Coventry **·** 
De Dudley **·** 
De Stoke-on-Trent **·** 
De Swydd Stafford **·** 
De Walsall **·** 
De-ddwyrain Wolverhampton **·** 
De-orllewin Wolverhampton **·** 
Dwyrain West Bromwich **·** 
Gogledd Dudley **·** 
Gogledd Stoke-on-Trent **·** 
Gogledd Swydd Amwythig **·** 
Gogledd Swydd Henffordd **·** 
Gogledd Swydd Warwick **·** 
Gogledd Walsall **·** 
Gogledd-ddwyrain Coventry **·** 
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton **·** 
Gogledd-orllewin Coventry **·** 
Gorllewin Swydd Gaerwrangon **·** 
Gorllewin West Bromwich **·** 
Halesowen a Rowley Regis **·** 
Henffordd a De Swydd Henffordd **·** 
Kenilworth a Southam **·** 
Llwydlo **·** 
Meriden **·** 
Newcastle-under-Lyme **·** 
Nuneaton **·** 
Redditch **·** 
Rugby **·** 
Solihull **·** 
Stafford **·** 
Stone **·** 
Stourbridge **·** 
Stratford-on-Avon **·** 
Sutton Coldfield **·** 
Swydd Stafford Moorlands **·** 
Tamworth **·** 
Telford **·** 
Warley **·** 
Warwick a Leamington **·** 
The Wrekin **·** 
Wyre Forest
*Lymantria dispar* 

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **siobyn y sipsi**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **siobynnau'r sipsi**; yr enw Saesneg yw *Gypsy Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Lymantria dispar*. Mae i'w gael drwy Ewrop, Asia, Affrica a Gogledd a De America.

Ystyr y ddau air Lladin yw: 

Lymantria yw 'y difethwr.
dispar yw 'gwahanu'
ac mae'r ddau air yn cyfeirio at y gwahaniaethau rhwng y ddau ryw.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn y sipsi yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  Free Dictionary for Lymantria
Mae **Stob Poite Coire Ardair - Creag a'Bhanain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Lochy i Loch Laggan yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN432910. Y fam-fynydd yw Stob Poite Coire Ardair.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Uned sylfaenol y System Ryngwladol o Unedau yw'r **môl** (symbol: **mol**), a ddefnyddir i fesur swmp y deunydd a ddefnyddir mewn arbrawf. Fe'i cyfieithwyd yn 1897 o'r gair Almaeneg "*Molekulärgewicht*" sy'n tarddu o'r gair "moleciwl". Y cemegydd Wilhelm Ostwald a fathodd y term yn gyntaf yn yr Almaeneg, ond roedd y syniad o uned safonol i fesur hyn-a-hyn o ddeunydd wedi cael ei ddefnyddio am o leiaf canrif cyn hynny. Mae un môl o unrhyw un sylwedd yn cynnwys yr un nifer (rhif Avogadro) o foleciwlau felly mae'r môl yn uned ddefnyddiol wrth wneud mesuriadau cemegol cymhleth.

Mae un môl o unrhyw elfen, moleciwl, cyfansoddyn a.y.y.b yn pwyso'r un pwysau (mewn gramau) â'r cyfanswm o'r rhifau más o bob atom sydd yn y rhywogaeth. Er enghraifft, mae un môl o sodiwm (Na) yn pwyso 23 gram ac un môl o ddŵr (H2O) yn pwyso 18 gram (2 x 1 am yr atomau hydrogen ac 16 am yr atom ocsigen).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Wilhelm Ostwald (1893) *Hand- und Hilfsbuch zur ausführung physiko-chemischer Messungen*. Leipzig (tud 119)
Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Swydd Durham**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 2,226 km², gyda 530,094 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Hartlepool, Bwrdeistref Stockton-on-Tees, Bwrdeistref Darlington a Gogledd Swydd Efrog i'r de, Cumbria i'r gorllewin, Northumberland i'r gogledd, a Môr y Gogledd i'r dwyrain.

Awdurdod unedol Swydd Durham yn sir seremonïol Swydd Durham
Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, fel sir an-fetropolitan â chanddi wyth ardal an-fetropolitan dan ei rheolaeth (Ardal Sedgefield, Dinas Durham, Ardal Chester-le-Street, Ardal Derwentside, Ardal Easington, Ardal Teesdale, Ardal Wear Valley a Bwrdeistref Darlington). Fodd bynnag ym 1997 daeth Bwrdeistref Darlington yn awdurdod unedol annibynnol, ac yn 2009 daeth y sir ei hun yn awdurdod unedol hefyd, a diddymwyd yr hen ardaloedd an-fetropolitan.

Rhennir yr awdurdod yn 136 o blwyfi sifil, gyda nifer o ardaloedd di-blwyf. Mae ei bencadlys yn ninas Durham. Mae aneddiadau eraill yn yr awdurdod yn cynnwys trefi Barnard Castle, Bishop Auckland, Consett, Crook, Chester-le-Street, Easington, Ferryhill, Newton Aycliffe, Peterlee, Seaham, Sedgefield, Shildon, Spennymoor, Stanhope, Stanley, Tow Law, Willington a Wolsingham.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 23 Gorffennaf 2020
Map o Fôr Arabia
Golygfa ar Fôr Arabia o Gaer St. Angelo yn Kerala, de India
Rhanbarth o Gefnfor India a ffinir i'r dwyrain gan India, i'r gogledd gan Iran a Pacistan, i'r gorllewin gan Arabia, ac i'r de gan linell ddychymygol rhwng Penrhyn Guardafui yn Somalia (Puntland), ynysoedd Socotra, a Penrhyn Comorin (Kanyakumari) yn India yw **Môr Arabia** (Arabeg: بحر العرب ; *Bahr al-'Arab*).

Ei led mwyaf yw tua 2400 km, a'i ddyfnder mwyaf yw tua 4652 medr, ger arfordir deheuol India. Afon Indus yw'r afon fwyaf sy'n llifo i'r môr hwn. Gelwir arfordir canolbarth India ar y môr hwn yn arfordir Konkan, a'r arfordir yn ne India yn arfordir Malabar. Yn y gogledd gorwedd tir anial Makran, yn Iran a Pacistan, ar y môr.

Mae gan Môr Arabia ddwy fraich fawr, sef Gwlff Aden yn y de-orllewin, sy'n cysylltu i'r Môr Coch trwy gulfor Bab al Mandab, a Gwlff Oman yn y gogledd-orllewin, sy'n ei gysylltu â Gwlff Persia. Yn ogystal ceir Gwlff Cambay a Gwlff Kutch ar arfordir isgyfandir India. Ychydig o ynysoedd a geir yn y môr. Maent yn cynnwys Socotra oddi ar Gorn Affrica ac ynysoedd Lakshadweep, oddi ar arfordir India.

Mae gan India, Iemen, Oman, Iran, Pacistan, Sri Lanca, y Maldives, a Somalia arfordir ar Fôr Arabia.

Mae'r dinasoedd ar ei lannau yn cynnwys Mumbai (Bombay), Surat, Goa, Mangalore, a Kochi yn India, Karachi yn Pacistan, Aden yn Iemen, Salalah yn Oman, Chabahar yn Iran, a Mogadishu yn Somalia.

Ers canrifoedd lawer mae Môr Arabia wedi bod yn dramwyfa i longau masnach yn cludo nwyddau a phobl rhwng y Dwyrain Canol (yn enwedig yr Aifft, Arabia a Mesopotamia) ac isgyfandir India ar y llwybr i dde-ddwyrain Asia. Roedd masnach hefyd rhwng India ac Arabia a Dwyrain Affrica. Prif gynheiliaid y fasnach hon oedd yr Arabiaid yn eu dhows, ond roedd yn ddibynnol ar wyntoedd tymhorol y monsŵn cyn gyfnod y llongau modern.
Mae **Stob Coire an Laoigh - Stob Coire Easain** yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN234727. Ceir carnedd ar y copa. Y fam fynydd ydy Stob Coire an Laoigh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"