Graff o ffwythiant (mewn du) a llinell ar dangiad i'r ffwythiant hwnnw (mewn coch). Mae goledd y linell dangiad yn hafal i ddeilliant y ffwythiant, ar y pwynt a nodir gyda dotyn coch.
Mae **deilliant** ffwythiant newidyn real yn fesur o sensitifrwydd o newid gwerth y ffwythiant (gwerth yr allbwn) mewn perthynas â newid yn ei ymresymiad (gwerth y mewnbwn). Mae'n weithred defnyddiol o fewn calcwlws.

Er enghraifft, 'deilliant' safle cerbyd neu wrthrych arall sy'n symud, o ran amser, yw cyflymder y cerbyd: 
mae hyn yn fesur o ba mor gyflym mae safle'r gwrthrych yn newid wrth i amser dreulio.

Yn y diagram ar y dde, y linell dangiad yw'r brasamcan gorau o'r ffwythiant ger gwerth y mewnbwn. Oherwydd hyn, disgrifir y deilliant yn aml fel "graddfa'r newid ar un amrantiad o amser".

Differiant
----------

 *Prif erthygl: Differu*
Mesuriad o sut mae ffwythiant mathemategol yn newid wrth i'r mewnbynnau newid yw differu - y weithred o gyfrifo'r deilliant.

Nid dim ond *y* sy'n ffwythiant o *x*, mae graddiant y gromlin *y* = f(*x*) yn ffwythiant o *x* hefyd gan nad ydyw'n gyson. Y differiad yw'r ffwythiant hwn. Ystyriwch ddau bwynt sy'n agos iawn at ei gilydd ar y gromlin: (*x*,*y*) ac (*x* + Δ*x*, *y* + Δ*y*). Po leiaf yw Δ*x* yr agosaf y mae Δ*y*/Δ*x* at y graddiant ar y pwynt (*x*,*y*), a phan fo Δ*x* yn agosáu at 0, mae Δ*y*/Δ*x* yn agosáu at derfyn sy'n hafal i raddiant y gromlin ar y pwynt (*x*,*y*). Y differiad yw'r terfyn (*lim*) hwn ac fel arfer fe ddefnyddir y nodiant d*y*/d*x* i'w symboleiddio:

{\displaystyle {\frac {\mathrm {d} y}{\mathrm {d} x}}=\lim \_{\Delta x\to 0}{\frac {(y+\Delta y)-y}{(x+\Delta x)-x}}=\lim \_{\Delta x\to 0}{\frac {\Delta y}{\Delta x}}}

Nodiant
-------

### Nodiant Leibniz

Cyflwynwyd y symbolau {\displaystyle dx}, {\displaystyle dy}, a {\displaystyle {\frac {dy}{dx}}} gan Gottfried Wilhelm Leibniz yn 1675. Mae'n dal i gael ei ddefnyddio pan fo'r hafaliad *y* = *f*(*x*) yn cael ei weld fel perthynas ffwythiannol rhwng newidynnau dibynnol ac annibynnol. Bryd hyn, dynodir y deilliant cyntaf fel

{\displaystyle {\frac {dy}{dx}},\quad {\frac {df}{dx}},{\text{ neu }}{\frac {d}{dx}}f,}
Mae deilliannau uwch yn cael eu mynegi gan y nodiant

{\displaystyle {\frac {d^{n}y}{dx^{n}}},\quad {\frac {d^{n}f}{dx^{n}}},{\text{ or }}{\frac {d^{n}}{dx^{n}}}f}
ar gyfer y'r *n*fed deilliant o {\displaystyle y=f(x)}.

### Nodiant Lagrange

Erbyn heddiw, dyma'r nodiant mwyaf cyffredin. Fe'i cyflwynwyd gan Joseph-Louis Lagrange (1736 – 1813), mathemategydd Eidalaidd. Yma, dynodir deilliant y ffwythiant {\displaystyle f} gan {\displaystyle f'}. Yn yr un modd, dynodir yr ail a'r trydydd eilliant

{\displaystyle (f')'=f''}   a   {\displaystyle (f'')'=f'''.}
I ddynodi rhagor o ddeilliannau wedi'r pwynt hwn, defnyddir rhifolion Rhufeinig mewn uwch-sgript, ond mae rhai mathemategwyr yn rhoi'r rhif rhwng cromfachau:

{\displaystyle f^{\mathrm {iv} }}   neu   {\displaystyle f^{(4)}.}
### Nodiant Newton

Gelwir Nodiant Newton, weithiau'n 'Nodiant y Dotyn' (*dot notation*), gan y rhoddir dotyn bychan uwch ben enw'r ffwythiant, i gynrychioli deilliant amser. Os {\displaystyle y=f(t)}, yna mae

{\displaystyle {\dot {y}}}   a   {\displaystyle {\ddot {y}}}
yn dynodi'r deilliannau cyntaf ac ail {\displaystyle y}.

Gweler hefyd
------------

* Calcwlws differol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dodgfen Tachwedd 11, 1675 (Cajori cyfr. 2, tud. 204)
2. ↑  "The Notation of Differentiation". MIT. 1998. Cyrchwyd 24 Hydref 2012.