Nofelydd a llenor straeon byrion o Wrwgwái yn yr iaith Sbaeneg oedd **Juan Carlos Onetti** (1 Gorffennaf 1909 – 30 Mai 1994). Mae ei ffuglen yn portreadu dirywiad y gymuned drefol, a'i gymeriadau yn byw'n anhapus ac yn ynysig ac yn dianc o'r byd absẃrd drwy ffantasi, angau, a'r meddwl. Roedd yn un o ddatblygwyr realaeth hudol, ac ystyrir ei waith yn pontio'r traddodiad Naturiolaidd a'r dirfodaeth sy'n nodweddiadol o lên America Ladin yn yr 20g. Cafodd ei alw'n "sefydlwr nofel newydd America Ladin" gan Mario Vargas Llosa.

Plentyndod, addysg, a gyrfa lenyddol gynnar (1909–43)
-----------------------------------------------------

Ganwyd ym Montevideo, prifddinas Wrwgwái, ar 1 Gorffennaf 1909. Roedd ei dad yn gweithio i'r asiantaeth tollau, ac felly symudodd y teulu yn aml. Ni threuliodd fawr o amser yn yr ysgol, ond bu'n ddarllenwr brwd. Cafodd sawl swydd wahanol yn ystod ei ddauddegau, gan gynnwys gweinydd bwyty, porthor, ac arolygydd grawn.

Aeth i Buenos Aires, prifddinas yr Ariannin, am gyfnod, ac yno dechreuodd ysgrifennu ar gyfer cylchgronau. Cyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn y papur newydd *La Prensa* yn 1933. Cafodd gwaith fel newyddiadurwr gydag asiantaeth Reuters, yn Buenos Aires ac ym Montevideo.

Llyfr cyntaf Onetti oedd y nofel fer *El pozo* (1939). Roedd yn un o gyd-sefydlwyr y cylchgrawn wythnosol adain-chwith *Marcha*, ac daeth yn olygydd newyddion yn 1940.

Ei gyfnod yn yr Ariannin (1943–55)
----------------------------------

Aeth yn ôl i Buenos Aires yn 1943, ac arhosodd yno nes 1955 tra'n gweithio fel newyddiadurwr. Cyhoeddodd ei nofel enwocaf, *La vida breve*, yn 1950. Lleolir y stori honno, a nifer o'i nofelau eraill, yn y ddinas ddychmygol Santa María.

Llwyddiant a charchar yn Wrwgwái (1955–75)
------------------------------------------

Dychwelodd i Montevideo yn 1955, a gweithiodd am gyfnod yn rheoli cwmni hysbysebu. Penodwyd yn gyfarwyddwr Gwasanaeth Llyfrgelloedd Wrwgwái yn 1957. Daeth yn olygydd *Marcha* yn y 1960au.

Ymhlith ei nofelau eraill mae *Para una tumba sin nombre* (1959), *El astillero* (1961), a *Juntacadáveres* (1964). Ymhlith ei gasgliadau o straeon byrion mae *Un sueño realizado y otros cuentos* (1951) ac *El infierno tan temido* (1962). His Obras completas ("Complete Works") were published in 1970, and his Cuentos completos ("Complete Stories") appeared in 1974. Derbyniodd Wobr Iberia-America o Sefydliad William Faulkner yn 1963.

Yn 1974, yn ystod oes yr unbennaeth sifil-filwrol yn Wrwgwái (1973–85), arestiwyd Onetti a'r mwyafrif o olygyddion eraill *Marcha* am roddi gwobr ffuglen y cylchgrawn i Nelson Marra am stori sy'n portreadu pennaeth yr heddlu fel arteithiwr. Carcharwyd Onetti mewn gwallgofdy, a phan gafodd ei ryddhau penderfynodd i adael y wlad.

Ei fywyd yn Sbaen (1975–94)
---------------------------

Symudodd Onetti i Fadrid, Sbaen, yn 1975, a datganodd na fyddai byth yn dychwelyd i Wrwgwái. Daeth yn ddinesydd Sbaenaidd yn 1978. Derbyniodd Wobr Cervantes, yr anrhydedd uchaf ei bri yn llenyddiaeth Sbaeneg, yn 1980. Er i'r unbennaeth yn Wrwgwái ddod i ben yn 1983, gwrthododd Onetti ddychwelodd i'w famwlad. Rhoddwyd Gwobr Lenyddol Genedlaethol Wrwgwái iddo yn 1985, a bu'n rhaid i'r arlywydd deithio i Sbaen i roddi'r wobr i Onetti.

Dioddefai o iselder ysbryd yn ystod ei flynyddoedd olaf, a threuliodd ei oriau yn y gwely ac yn feddw. Bu ei bedwaredd wraig, Dorothea "Dolly" Muhr, a'i fab Jorge yn gofalu amdano ar ddiwedd ei oes. Cyhoeddwyd ei waith olaf, *Cuando ya no importe* yn 1993. Bu farw ym Madrid ar 30 Mai 1994, yn 84 oed, o drawiad ar y galon.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mano Vargas Llosa, "Primitives and Creators", *Times Literary Supplement (14 Tachwedd 1968) .*
2. 1 2 3 4  (Saesneg) "Onetti, Juan Carlos" yn *Contextual Encyclopedia of World Literature* (Gale, 2009). Adalwyd ar 26 Ebrill 2019.
3. 1 2 3 4  (Saesneg) Andrew Graham-Youll, "Obituary: Juan Carlos Onetti Archifwyd 2019-04-26 yn y Peiriant Wayback.", *The Independent* (1 Mehefin 1994). Adalwyd ar 26 Ebrill 2019.
4. ↑  (Saesneg) Juan Carlos Onetti. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 26 Ebrill 2019.
5. ↑  (Saesneg) "A Leading Writer Is Held in Uruguay", *The New York Times* (26 Chwefror 1974). Adalwyd ar 26 Ebrill 2019.
6. ↑  (Saesneg) "Juan Carlos Onetti, Novelist and Poet, Dies in Madrid at 84, *The New York Times (1 Mehefin 1994). Adalwyd ar 26 Ebrill 2019.*

Darllen pellach
---------------

* Dejal Kadir, *Juan Carlos Onetti* (Boston, Massachusetts: Twayne, 1977).
* Gustavo San Román (gol.), *Onetti and Others: Comparative Essays on a Major Figure in Latin American Literature* (Albany, Efrog Newydd: State University of New York Press, 1999).