recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Castell Pennard
Pentref a chymuned ar benrhyn Gŵyr, yn sir Abertawe, yw **Pennard**. Saif tua 7 milltir i'r de-orllewin o ganol dinas Abertawe. Y canolfannau mwyaf poblog yn y gymuned yw Southgate a Kittle; pentref bychan yw Pennard ei hun. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 2,648.

Mae Castell Pennard, sydd gerllaw Three Cliffs Bay, yn dyddio o tua 1300, ond wedi ei adeiladu ar safle castell cynharach o tua 1150. Ceir gweddillion hen eglwys Pennard gerllaw. Claddwyd hon gan y twyni tywod yn y 14g, a defnyddiwyd rhan o'i deunydd i adeiladu yr eglwys newydd rhyw 2 km i'r dwyrain. Claddwyd y bardd Harri Webb yma.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Rebecca Evans (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Tonia Antoniazzi (Llafur).

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Pennard (pob oed) (2,688)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Pennard) (264)** |    | 10.1% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Pennard) (1800)** |    | 67% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed (Pennard) (512)** |    | 43.9% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y Cynulliad;[*dolen marw*] adalwyd 24 Chwefror 2014
2. ↑  Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014
3. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
5. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
6. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Abertawe**

**Dinas**  

Abertawe
  
**Trefi**  

Casllwchwr  **·** Clydach  **·** Gorseinon  **·** Pontarddulais  **·** Treforys  **·** Tre-gŵyr
  
**Pentrefi**  

Burry Green  **·** Cadle  **·** Crofty  **·** Dyfnant  **·** Fforest-fach  **·** Garnswllt  **·** Y Gellifedw  **·** Y Glais  **·** Llandeilo Ferwallt  **·** Llanddewi  **·** Llangyfelach  **·** Llangynydd  **·** Llanilltud Gŵyr  **·** Llanmorlais  **·** Llanrhidian  **·** Llan-y-tair-mair  **·** Y Mwmbwls  **·** Nicholaston  **·** Oxwich  **·** Pen-clawdd  **·** Pengelli  **·** Pennard  **·** Pentre Poeth  **·** Pont-lliw  **·** Port Einon  **·** Reynoldston  **·** Rhosili  **·** Sgeti  **·** Y Crwys  **·** Ynysdawe  **·** Ynysforgan  **·** Ystumllwynarth
Mae **Pen Twyn Glas** yn gopa mynydd a geir yn y Mynydd Du rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; cyfeiriad grid SO213257. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 625metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 646 metr (2119 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Llecyn a phlwyf eglwysig ar gongl de-ddwyreiniol Ynys Môn yw **Penmon** (*Pen* 'terfyn, diwedd' + *Môn*). Mae'n gorwedd i'r gogledd o Fiwmares ac i'r dwyrain o blwyf Llangoed. Mae ei arfordir dwyreiniol yn gorwedd ar Afon Menai. Yn yr Oesoedd Canol roedd yn rhan o cwmwd Dindaethwy, cantref Menai. Mae'n rhan o gymuned Llangoed a Phenmon.

Mae'r ardal yn cynnwys Priordy Penmon, Castell Aberlleiniog, a chymunedau bychain Trecastell ac Aberlleiniog. Trwyn Du yw enw'r penrhyn ar bwynt eithaf Penmon. Ceir goleudy, maes parcio a chaffi yno a chyferbyn mae Ynys Seiriol, gynt yn eiddo i briordy Penmon.

Mae yma fynachdy o'r 6g (Priordy Penmon) a gafodd ei ail-adeiladu wedyn yn y 12g. Mae dwy groes Geltaidd yn dyddio o tua'r 10g, oedd yn arfer sefyll y tu allan i'r mynachdy, yn awr i mewn yn yr eglwys.

Yn Oes y Tywysogion gorweddai Penmon yng nghwmwd Dindaethwy, cantref Rhosyr.

Ger priordy Penmon ceir colomendy i ddal bron i fil o nythod a deiladwyd yn 1600.

Adeiladau a chofadeiladau
-------------------------

* Colomendy Penmon

Cyfeiriadau
-----------

Oriel
-----

* Yr abaty ar y chwith a'r colomendy ar y ddeYr abaty ar y chwith a'r colomendy ar y dde
* Yr abaty ar y dde, eglwys ar y chwith. Llun o gyfeiriad y deYr abaty ar y dde, eglwys ar y chwith. Llun o gyfeiriad y de
* Golygfa o'r eglwys (dde) a'r hen fynachdy (chwith)Golygfa o'r eglwys (dde) a'r hen fynachdy (chwith)
* Ffenest liw yr egwlysFfenest liw yr egwlys
* Y Groes Geltaidd yn yr eglwysY Groes Geltaidd yn yr eglwys
* Y tu fewn i'r eglwysY tu fewn i'r eglwys
* Un o'r chwarel ym MhenmonUn o'r chwarel ym Mhenmon
* Ffynnon Seiriol, PenmonFfynnon Seiriol, Penmon
* Traeth Aberlleiniog ar lan Afon MenaiTraeth Aberlleiniog ar lan Afon Menai
* Y goleudyY goleudy
Telynor ar faen cerfiedig Dupplin, tua OC 800
Atgynhyrchiad o grannog Pictaidd (amddiffynfa ar ynys artiffisial) yn Loch Tay, yr Alban
Pobloedd hynafol a drigai yng ngogledd yr Alban oedd y **Pictiaid**. Mae tarddiad yr enw arnynt yn ansicr. Mae'r gair Lladin *Picti* (yn llythrennol ‘pobl paentiedig’) yn cyfeirio at eu harfer o liwio a thatwio eu cyrff. Cyffelyb eu hystyr yw'r enwau ar eu gwlad yn Gymraeg - **Prydyn** - a Gwyddeleg, *Cruithin*. Mae'n bosibl hefyd fod cysylltiad ag enw Galeg llwyth Galaidd y Pictavi (neu'r Pictones). Picteg oedd iaith y Pictiaid ac mae ei pherthynas â'r ieithoedd Indo-Ewropeaidd a Cheltaidd yn ansicr. Un hen enw ar eu gwlad oedd Pictavia. Ymddengys mai pobl gyn-Geltaidd oeddyn nhw yn wreiddiol. Yr enw Cymraeg Canol arnyn nhw oedd *Brithwyr* (13g) neu *Ffichti(aid)* (14g), yn arbennig yn y Brutiau a'r Canu Darogan. Mewn un o Drioedd Ynys Prydain mae'r Pictiaid yn un o ‘Dair Gormes a ddaeth i'r ynys hon ac nid aeth yr un drachefn’, ynghyd â'r Coraniaid a'r Saeson (Rachel Bromwich, gol. *Trioedd Ynys Prydein*, triawd 36).

Hanes cynnar
------------

Ceir y cyfeiriadau hanesyddol cynharaf at y Pictiaid gyda'r Scotti yn y 3g pan ymosodasant ar diriogaeth Rufeinig yn ardal Mur Hadrian. Creuwyd teyrnas ganddyn nhw i'r gogledd o Foryd Forth. Ar adegau roedden nhw'n brwydro yn erbyn Manaw Gododdin ac Ystrad Clud, y ddwy deyrnas mwyaf gogleddol yn yr Hen Ogledd, ond ar adegau eraill roedd perthynas da rhyngddyn nhw a Gwŷr y Gogledd. Yn y 6g aeth Sant Columba i genhadu iddyn nhw, gyda chaniatad eu brenin. Unwyd teyrnasoedd y Pictiaid a'r Scotti gan Kenneth mac Alpin tua 850 i greu teyrnas yr Alban.

Teyrnasoedd cynnar
------------------

Mae hanes cynnar gwlad y Picitiaid yn aneglur, fel y gwelir. Yn ddiweddarach ceir tystiolaeth fod sawl brenin yn rheoli teyrnasoedd annibynnol a bod un neu ragor ohonyn nhw wedi llwyddo ar adegau i fod yn fath o uchel-frenhinoedd ar y lleill. Mae'n bosibl dadlau dros fodolaeth saith teyrnas ymhlith y Pictiaid, gan ddilyn tystiolaeth archaeolegol a'r cyfeiriadau yn y testun *De Situ Albanie*, y "Cronicl Pictaidd" Duan Albanach*, a chwedlau Gwyddeleg. Dyma nhw:*

* Cait, yn Caithness a Sutherland heddiw
* Ce, ym Mar a Buchan
* Circinn, yn Angus a'r Mearns efallai
* Fib, Fife heddiw
* Fidach, lleoliad anhysbys
* Fotla, yn cyfateb i Atholl (*Ath-Fotla*) heddiw
* Fortriu, yn cyfateb i'r *Verturiones* y Rhufeiniaid ac i'r Hen Saesneg *Werteras* yn Northymbria; o gwmpas ardal Moray

Llyfryddiaeth ddethol
---------------------

* A. Small, *The Picts* (Dundee, 1987)
* Elizbaeth Sutherland, *In Search of the Picts* (Llundain, 1994)
* F.T. Wainwright (gol.), *The Problem of the Picts* (1956)
Gaucho o'r Ariannin. Ffotograffwyd ym Mheriw, 1868
Yn ôl traddodiad, marchog medrus gydag enw am fod yn ddewr ac afreolus yw **gaucho** (Spanish: ynganiad: [[ˈɡautʃo]]) neu **gaúcho** (Portuguese: ynganiad: [[ɡaˈuʃu]]). Mae'r gaucho yn symbol cenedlaethol yn yr Ariannin, Brasil ac Wrwgwai. Daeth gauchos i gael eu hedmygu yn fawr trwy chwedlau, llên gwerin a llenyddiaeth ac yn rhan bwysig o'u traddodiad diwylliannol. Dechreuodd awduron De America eu clodfori o ddiwedd y 19g, yn dilyn oes aur y gauchos.

Roedd y gaucho mewn rhai ffyrdd yn ymdebygu i ddiwylliannau gwledig, marchogol, y 19g fel cowbois Gogledd America (*vaquero* yn Sbaeneg), y *huaso*yn Chile, y *chalan* neu'r *morochuco* ym Mheriw,  y *llanero* yn Feneswela neu Colombia, y paniolo yn Hawaii, y *charro* Mecsicanaidd neu'r *campino*Portiwgeaidd.

Mae nifer o ddamcaniaeth am darddiad y gair 'gaucho'. Mae'n bosb ei fod yn tarddu o'r gair Sbaeneg *chaucho* sy'n tarddu yn ei dro o'r term Twrcaidd am safle milwrol Chiaus, trwy'r Arabeg Shawsh a ddaeth i'w ddefnyddio wrth gyfeirio at gard neu wyliwr. Daw'r cofnod cynharaf o'r term o gyfnod annibyniaeth yr Ariannin yn 1816. Posibilrwydd arall yw bod 'gaucho' yn tarddu o'r gair Portiwgeaidd *gaudério* a oedd yn cael ei ddefnyddio i gyfeirio at breswylwyr rhanbarth Rio Grande do Sul a Río de la Plata yn y 18g neu'r gair *garrucho* sy'n cyfeirio at offeryn sy'n cael ei ddefnyddio gan gauchos i ddal gwartheg. Mae'r croniclwr o'r 18g Alonso Carrió de la Vandera yn son am "Gauderios" wrth gyfeirio at Gauchos neu "Huasos" pan yn son am ddynion nad oedd wedi gwisgo'n drwsiadus.

Tarddiad arall posibl yw iaithoedd brodorol De America, fel y gair Mapudungun *cauchu* ("crwydryn"), *kauču* ("cyfaill"), neu'r gair Quechua *wahcha* ("crwydryn" neu "dlotyn"). Gallai hefyd darddu o'r Arabeg وحشة *wahcha*, sy'n golygu'r cyflwr o fod yn unig yn y diffeithwch.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Slatta, Auld and Melrose.
2. ↑  This is rather an implausible origin given that in Spanish loanwords from Arabic, the "Gau" is often a transformation from the Arabic letter "Waw" (W).
Mae **Penmoelallt**, Cwm Tâf, Cwm Cynon wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1959 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 8.03 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle. Saif y safle o fewn Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Mae'n warchodfa Natur Fforest wedi’i rheoli trwy gytundeb gyda’r Comisiwn Coedwigaeth (bellach: Cyfoeth Naturiol Cymru).

Mae safle Penmoelallt o ddiddordeb arbennig oherwydd ei goetir gymysg o goed ynn a phlanhigion prin eraill e.e. y llwyfen lydanddail, cerddinen Darren Fach (un o'r coed prinnaf yn y byd nas ceir ond ar ddau safle yng Nghymru), cerddinen y graig, bisgwydden deilen fach a’r heboglys caregl (planhigyn anghyffredin gyda’i boblogaeth fyd eang wedi ei gyfyngu i ychydig o safleoedd yn Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog a un safle yn Lloegr). Calchfaen Carbonifferaidd yw'r math o garreg yn y warchodfa hon.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Plouzane** (Ffrangeg: *Plouzané*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Brest, Guilers, Locmaria-Plouzané, Ploumoguer, Saint-Renan ac mae ganddi boblogaeth o tua 13,558 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29212

Yr Iaith Lydewig
----------------

Mae gan y gymuned cynllun ieithyddol o dan Ya d’ar brezhoneg ers 2008. Yn 2008, roedd 4.09% o blant ysgolion cynradd yn mynychu ysgolion dwyieithog

Cysylltiadau Rhyngwladol
------------------------

Mae Plouzane wedi'i gefeillio â:

* Gweriniaeth Iwerddon Kilrush, Iwerddon
* Baner Cymru Pencoed, Cymru
* Yr Almaen Stelle, Almaen
* Yr Eidal Ceccano, Eidal

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Penn-ar-Bed

Cyfeiriadau
-----------

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Plouzane***
Chwaraewr Rygbi'r Undeb Cymreig yw **Gavin Lloyd Henson** (ganed 1 Chwefror 1982), ar hyn o bryd yn chwarae i'r Gweilch, fel canolwr yn bennaf.

Ganwyd Henson ym Mhen-y-bont ar Ogwr, yn fab i Alan Henson, a fu'n chwarae i Faesteg fel prop. Chwaraeodd rygbi dros ei ysgol, Ysgol Gyfun Brynteg.

Cafodd ei enwi fel "Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn" gan y Bwrdd Rygbi Rhyngwladol yn 2001. Daeth i amlygrwydd oherwydd ei berfformiadau dros Gymru yn erbyn y Crysau Duon a De Affrica yn hydref 2004 ac yna ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad yn 2005 pan enillodd Cymru y Gamp Lawn, yn enwedig pan giciodd y gôl gosb a sicrhaodd fuddugoliaeth dros Loegr yn y gêm gyntaf.

Fe'i dewiswyd ar gyfer taith y Llewod Prydeinig a Gwyddelig i Seland Newydd yn haf 2005. Cafodd ei adael allan o'r tîm ar gyfer y gêm brawf gyntaf er mwyn gwneud lle i Jonny Wilkinson chwarae fel canolwr. Bu llawer o ddadlau ynglŷn â hyn, ac fe gafodd ei ddewis i chwarae yn yr ail gêm brawf. Cafodd ei anafu yn y gêm yma, ac ni chwaraeodd eto ar y daith nac ar ddechrau tymor 2005-06.

Am wahanol resymau, Gavin Henson sydd â'r proffil uchaf o holl chwaraewyr presennol Cymru. Daeth yn fwy adnabyddus fel cariad Charlotte Church, ac am eillio ei goesau cyn y gemau. Yn Hydref 2005 cyhoeddodd lyfr *My Grand Slam Year*, lle beirniadodd agweddau ar reolaeth taith y Llewod i Seland Newydd a'r ffaith bod chwaraewyr nad oeddynt yn Gymry yn medru cymhwyso eu hunain i chwarae yn y tîm cenedlaethol, yn ogystal â chyhuddo Brian O'Driscoll o geisio anafu ei lygad yn y gêm yn erbyn Iwerddon yn 2005.

Ar Ragfyr 23ydd 2005 cafodd Gavin Henson ei wahardd am ddeg wythnos gan gynrychiolwyr Cwpan Ewropiaidd Rygbi fel cosb am ddefnyddio ei ben-elin yn erbyn prop mewn gêm yn erbyn y Leicester Tigers.

Mae gan Henson a Charlotte Church ddau o blant, Ruby Megan Henson (Tachwedd 2007) a Dexter Lloyd Henson (Ionawr 2009).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Enwi mab i Charlotte a Gavin. BBC Cymru (12 Ionawr 2009).

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 34199981
* LCCN: no2005120505

 |
Athro Seisnig a llenor oedd **George William Lyttelton** (6 Ionawr 1883 – 1 Mai 1962).

Roedd y Bonheddig Hon George William Lyttelton yn ail fab i Charles Lyttelton, pumed Arglwydd Lyttelton ac Is-iarll Cobham yn ddiweddarach, a'r bonheddig Mary Susan Caroline Cavendish. Addysgwyd o yn Eton a Coleg y Drindod, Caergrawnt.

Er y cofir ef am ei waith llenyddol, roedd hefyd yn chwaraewr criced a shot put. Enillodd gystadleuaeth shot put Coleg y Drindod mewn tair blynedd canlynol (1904, 37'7; 1905, 37'11 and 1906, 38'3 ¾). Roedd hefyd yn gerddor amatur, ond yn ôl cylchgrawn cyfoes y brifysgol, 'pan mae George Lyttelton yn ymarfer y sielo, mae holl gathod yr ardal yn casglu i'w ystafelloedd gan gredu fod un o'u aelodau mewn cyfyngder.'

Wedi graddio, dychwelodd i Eton fel meistr. Priododd Pamela Marie Adeane, merch Charles Robert Whorwood Adeane a Madeline Pamela Constance Blanche Wyndham, ar 3 Ebrill 1919. Cawsont bedair merch ac un mab, sef y trwmpedwr a'r cyflwynwr radio Humphrey Lyttelton.

Gwariodd George Lyttelton ei holl yrfa yn Eton, gan ymddeol yn 1945, wedi iddo ddysgu ymysg eraill, Aldous Huxley, George Orwell, Cyril Connolly, J. B. S. Haldane a John Bayley.

Ni fuasai ei fywyd wedi dod i sylw'r cyhoedd oni bai am ei ohebiaeth gyda cyn-fyfyriwr, Rupert Hart-Davis, a barhaodd o 1955 hyd ei farwolaeth yn 1962. Cyhoeddwyr yr ohebiaeth wedi ei farwolaeth o dan y teitl *The Lyttelton/Hart-Davis Letters*, roedd yn llwyddiant llenorol yn syth bin, a rhedodd i chwech cyfrol yn y diwedd. Roedd adolygwyr yn cymharu adroddiadau wythnosol Hart-Davis o fywyd prysur trefol gyda arsylwadau datgysylltiedig, ac yn aml, doniol, Lyttelton o'i ymddeoliad yn Suffolk.

Yn 2002 golygwyd a cyhoeddwyd 'commonplace book' Lyttelton, gan gadarnhau faint mor eang ac anghonfensiynol oedd ei ddiddordebau llenyddol, gan ymestyn o glasuron Groegaidd a Lladin i hysbysebion od a thoriadau o'r wasg – nid oedd yr holl ohonynt yn addas ar gyfer eu cyhoeddi, fel y gwneir yn glir gan ei fab Humphrey yn rhagair y llyfr.

Ffynonellau
-----------

* *The Lyttelton/Hart-Davis Letters*, cyhoeddwyd gan John Murray, 1978 – 1984.
* *George Lyttelton’s Commonplace Book*, golygwyd gan James Ramsden, cyhoeddwyd gan Stone Trough Books, 2002.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 64039624
* LCCN: n83201049
* ISNI: 0000 0000 8388 5828
* GND: 119002604
* SUDOC: 029694566
* BNF: cb12126361h (data)

 |
Grŵp yn cael picnic uwchlaw morglawdd Caergybi, tua 1874
Pryd o fwyd yn yr awyr agored, yn aml fel rhan o daith bleser, yw **picnic**. Yn ddelfydol, ceir picnic mewn awyrgylch ddymunol fel parc neu ar lan llyn, neu wrth fwynhau digwyddiad cyhoeddus fel perfformiad theatr neu gerddorol. Mae fel arfer yn cael ei gynnal mewn golau dydd ac yn yr haf, pan mae'r tywydd yn ffafriol ar ei gyfer.

Mae picnic yn aml yn achlysur teuluol, yn rhywbeth i'w fwynhau fel cwpl, neu'n ddigwyddiad sydd wedi'i drefnu ar gyfer grwp neu gymdeithas. Weithiau nae hefyd yn cael ei gyfuno â choginio yn yr awyr agored - rhyw fath o farbeciw fel arfer.

Bydd blanced a basged bwrpasol yn cael ei defnyddio ar gyfer picnic i gwpl neu grwp bach. Mae gemau awyr agored neu ryw fath arall o adloniant yn aml yn cael eu cynnal mewn picnic mawr.

Mewn rhai parciau cyhoeddus, ceir ardal benodol ar gyfer picnic sy'n cynnwys byrddau picnic ac o bosibl eitemau eraill sy'n gysylltiedig â bwyta yn yr awyr agored, fel griliau, aweddwyr , biniau ysbwriel, a thai bach.

Gellir olrhain y defnydd cyntaf o'r gair 'picnic' mewn print i argraffiad 1672 o lyfr Tony Willis, *Origines de la Langue Française* , sy'n cyfeirio at *pique-nique*. Defnyddiwyd y term i ddisgrifio grŵp o bobl a oedd yn bwyta mewn bwyty ac wedi dod â'u gwin eu hunain gyda hwy. Y syniad oedd bod 'picnic' yn golygu pryd o fwyd yr oedd pawb yn cyfrannu rhywbeth ato. Fodd bynnag, mae amheuaeth a yw *picnic* wedi'i seilio ar y ferf *piquer* sy'n golygu 'dewis' neu 'bigo', a'r gair *nique* yn golygu 'rhywbeth dibwys'. Dywed eraill ei fod yn tarddu o "pique un niche", sef "dewis lle" i gael pryd o fwyd a'i fod wedi addasu dros amser yn "pique-nique", nes ei fod ar ôl blynyddoedd o ddefnydd wedi dod yn air Ffrangeg. Dywed Geiriadur Saesneg Rhydychen bod tarddiad y gair yn anhysbys.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Beautiful Picnic Locations Around The World" (yn Saesneg).
2. ↑  Jean Anisson, gol. (1694). *Dictionnaire étymologique, ou Origines de la langue françoise*. Paris. t. 580..
3. ↑  Jean-Baptiste Coignard, gol. (1740). *Dictionnaire de l'Académie françoise*. **2** (arg. 3). Paris. t. 341.
4. ↑  Geiriadur Saesneg Rhydychen, "picnic"[*dolen marw*]
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pitohwi cribog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pitohwiod cribog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pitohui cristatus***; yr enw Saesneg arno yw *Crested pitohui*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. cristatus*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pitohwi cribog yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pitohwi cribog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pitohwi du** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pitohwiod duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pitohui nigrescens***; yr enw Saesneg arno yw *Black pitohui*. Mae'n perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. nigrescens*, sef enw'r rhywogaeth.

Teulu
-----

Mae'r pitohwi du yn perthyn i deulu'r Chwibanwyr (Lladin: *Pachycephalidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| Aderyn rhisgl | Falcunculus frontatus |  |
|
| Chwibanwr cefnwinau | Coracornis raveni |  |
|
| Colluricincla ferruginea | Pseudorectes ferrugineus |  |
|
| Melanorectes nigrescens | Melanorectes nigrescens |  |
|
| Pitohwi bronfrith | Pseudorectes incertus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archifwyd 2004-06-10 yn y Peiriant Wayback. Gwefan Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 30 Medi 2016.
2. ↑  Gwefan Avibase; adalwyd 3 Hydref 2016.

 *Safonwyd yr enw* **Pitohwi du** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Casgliad o besarïau.
Dyfais feddygol yw **pesari** a ddodir yn y wain i drin cwymp y groth, gwrthdroad y groth, neu ddiffyg ceg y groth. Defnyddir i drin menywod sy'n rhy hen neu'n rhy sâl i gael llawdriniaeth, ac mewn menywod ifainc wrth drin diffyg ceg y groth yn ystod beichiogrwydd ac archwilio symptomau gwrthdroad y groth.[1]

Mathau
------

### Pesari Smith-Hodge

Petryal gwifren wedi ei orchuddio gan rwber neu finyl yw pesari Smith-Hodge, a osodir rhwng asgwrn y piwbis ac ôl-fwa'r wain, gan sicrhau lleoliad y groth a cheg y groth.[1]

### Pesari Gellhorn

Cynhyrchir pesari Gellhorn o resin acrylig neu blastig persbecs ar ffurf botwm coler mawr, anhyblyg. Mae pibell trwy'r goes yn draenio hylifau'r wain trwy agoriad y wain.[1]

### Pesari toesen

Defnyddir pesari wedi chwyddo mewn siâp toesen i gynnal y groth trwy flocio'r wain.[1]

### Pesari chwyddadwy

Mae'r pesari chwyddadwy yn debyg i'r pesari toesen, ond gellir ei ddatchwyddo. Dodir i mewn i'r wain heb ei chwyddo, ac yna caiff ei chwyddo trwy falf i'w ddefnyddio, a'i ddatchwyddo cyn ei gymryd allan.[1]

### Pesari cell gwenynen

Ciwb rwber meddal yw'r pesari cell gwenynen, sydd efo phant conigol ar bob wyneb sy'n gweithredu fel cwpan sugno yn y wain.[1]

### Pesari diaffram/Pesari gwrthgenhedlol

Gellir cael pesari sydd hefyd yn ddiaffram, dull atal cenhedlu.[1]

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Mosby's Medical Dictionary* (St Louis, Missouri, Mosby Elsevier, 2009 [wythfed argraffiad]), t. 1435. ISBN 978-0323052900

|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **diffyg ceg y groth, ôl-fwa'r wain** o'r Saesneg "*cervical incompetence, posterior vaginal fornix*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Mae **Plozeved** (Ffrangeg: *Plozévet*) yn gymuned yn Departamant Penn-ar-bed (Ffrangeg *Finistère*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda Guiler-sur-Goyen, Landudec, Mahalon, Plouhinec, Pouldreuzic ac mae ganddi boblogaeth o tua 2,945 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Population - Municipality code 29215

Yr Iaith Lydewig
----------------

Mae gan y gymuned cynllun ieithyddol o dan Ya d’ar brezhoneg ers Chwefror, 2007. Yn 2008, roedd 17.70% o blant ysgolion cynradd yn mynychu ysgolion dwyieithog.

Cysylltiadau Rhyngwladol
------------------------

Mae Tregastell wedi'i gefeillio â:

* Baner Lloegr Hartland, Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, ers 1986
* Baner Gweriniaeth Iwerddon An Clochán-Cé Bhréanainn, Iwerddon ers 1999

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Penn-ar-Bed

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Ffrangeg) *Ofis ar Brezhoneg*: *Enseignement bilingue*

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Plozeved***
|  |
| --- |
| **Cyfnodau cynhanes** |
| **H** |   La Tène |   | Rhaghanes |
|   Hallstatt |
| **Oes yr Haearn** |
|   Oes ddiweddar yr Efydd |   |
|   Oes ganol yr Efydd |
|   Oes gynnar yr Efydd |
| **Oes yr Efydd** |
|     Chalcolithig |   |   |
|   Neolithig | Cynhanes |
| Mesolithig |
| **P** |     Paleolithig Uchaf |   |
|     Paleolithig Canol |
|     Paleolithig Isaf |
|   Hen Oes y Cerrig |
| **Oes y Cerrig** |

Mae'r term **rhaghanes** neu **rag-hanes** yn cyfeirio at gyfnod sy'n gorwedd rhwng cynhanes a hanes ac yn fath o bont rhyngddynt. Diffinnir y cyfnod yma fel yr amser pan nad oedd diwylliant neu wareiddiad wedi datblygu system ysgrifennu eto ond a gofnodir er hynny gan ddiwylliannau a gwareiddiadau eraill yn eu cofnodion ysgrifenedig eu hunain. Mae amseriad a hyd y cyfnod yn amrywio o ranbarth i ranbarth felly. Yng nghyd-destun Ewrop, gellid ystyried y Celtiaid a'r Germaniaid cynnar i fod yn wareiddiadau rhaghanesyddol pan ddechreuwyd eu cofnodi mewn ffynonellau Groeg a Rhufeinig.

Gall traddodiadau llafar gofnodi digwyddiadau cyn i wareiddiad ddod yn wareiddiad lythrennog hefyd.

Cyfnodau
--------

Yn ei ffurf fwyaf elfennol, mae rhaghanes yn dilyn yr un gronoleg â rhannau olaf cynhanes:

* Oes y Copr (diwedd y Neolithig)
* Oes yr Efydd
* Oes yr Haearn

Pobloedd a gwareiddiadau
------------------------

Yr enghraifft glasurol o wareiddiadau rhaghanesyddol yw'r rheiny y cyfeirir atynt gan lenorion yr Henfyd, yn cynnwys:

* Alaniaid
* Bwlgariaid
* Celtiaid
* Daciaid
* Germaniaid
* Helfetiaid
* Hyniaid
* Magyariaid
* Numidiaid
* Parthiaid
* Sarmatiaid
* Sgythiaid
* Slafiaid
* Thraciaid

Llyfryddiaeth
-------------

* Barry Cunliffe, *The Oxford Illustrated History of Prehistoric Europe* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2001)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi*, d.g. [protohistory].
2. ↑  *Porth Termau Cenedlaethol Cymru*, d.g. proto-history.
*Gofal: Erthygl ar wnaethurwr ceir, a brand ceir Porsche AG yw hon. Ceir hefyd* Porsche Automobil Holding SE*, sef prif ddaliwr cyfranddaliadau Volkswagen AG.*
Cwmni gweithgynhyrchu ceir Almaenig ydy **Dr. Ing. h.c. F. Porsche AG**, a dalfyrir fel arfer yn **Porsche AG** (ynganiad Almaeneg: ynganiad: [[ˈpɔʁʃə]] (Ynghylch y sain ymagwrando)), sy'n gwerthu ceir moethus a chyflym. Yn Stuttgart y lleolwyd pencadlys y cwmni, a'i berchennog yw Volkswagen AG - a phrif berchennog Volkswagen AG yw *Porsche Automobil Holding SE*. Ymhlith y ceir cyfredol mwyaf nodedig mae: 718 Boxster/Cayman, 911, Panamera, Macan a'r Cayenne.

Hanes
-----

 *Prif erthygl: Volkswagen AG*
Sefydlwyd y cwmni gwreiddiol gan Ferdinand Porsche dan yr enw "Dr. Ing. h. c. F. Porsche GmbH" (*Gesellschaft mit beschränkter Haftung*) yn 1931, gyda'i brif swyddfa yn Kronenstraße 24 yng nghanol Stuttgart. Ymgynghorwyr ceir oeddent i ddechrau, ac nid oedden nhw'n cynhyrchu ceir. Ond yna crewyd 'car y bobl', neu'r "Volkswagen" a ddaeth i'w adnabod yn ddiweddarach fel 'y chwilen'.

Logo'r cwmni
------------

Sylfaenwyd logo'r cwmni ar arfbais talaith rydd Württemberg, a oedd yr adeg honno'n rhan o'r Almaen, gyda Stuttgart yn Brifddinas. Unwyd y rhain gydag arfbais Stuttgart ei hun er mwyn i'r testun sillafu "Porsche" a "Stuttgart"; oherwydd ei fod yn cynnwys testun, ni ellir, felly ei ddiffinio fel 'arfbais'.

* Logo PorscheLogo Porsche
* Gwladwriaeth y Weimar: arfbais WürttembergGwladwriaeth y Weimar: arfbais Württemberg
* Arfbais StuttgartArfbais Stuttgart

Datblygu'n siâp gwahanol
------------------------

Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, esblygodd y math 356 o'r 'Chwilen': crewyd injan arbennig, y trawsyrrwr a'r croglin (*suspension*) a chyn hir roedd y rhan fwyaf o'r darnau wedi'u gwneud yn arbennig ar gyfer ceir a ddaethpwyd i'w hadnabod fel ceir Porsche. Dyluniwyd y corff main ei olwg gan Erwin Komenda, a oedd cyn hynny wedi dylunio corff 'y Chwilen'. Un o'r pethau sydd wedi goroesi ers y cyfnod hwn, yw'r injan cefn a oerir gan aer.

Yn 1964, wedi ychydig o lwyddiant yn y byd rasio, gyda modelau fel y 550 Spyder, a'r 356 teimlwyd ei bod yn bryd ail-gynllunio ar raddfa fawr a lansiwyd y 911. Unwaith eto cafwyd injan cefn a oerir gan aer, 6-silindr o fath "boxer". Arweiniwyd y gwaith hwn gan fab hynaf Ferry Porsche sef Ferdinand Alexander Porsche (F. A.).

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  J. P. Vettraino (23 Rhagfyr 2008). "Porsche at 60: The little sports-car company that could". *Autoweek*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2009-02-06. Cyrchwyd 30 Ionawr 2009.
2. ↑  "Historie - Porsche Engineering". *Porsche Engineering*. Cyrchwyd 23 Chwefror 2016.
Mae **Foel y Geifr** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH716050. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 483m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 515 metr (1690 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2008.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Planhigyn blodeuol blynyddol, bychan yw **Porpin pinc** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Montiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Claytonia sibirica* a'r enw Saesneg yw *Pink purslane*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gwlyddyn Rhudd.

Planhigyn blynyddol neu luosflwydd sy'n tyfu mewn mannau tamp lled foel. Yn aml fe'i ceir mewn coedlannau agored neu wrychoedd, neu wrth nentydd cysgodol lle ceir ei olchi i lawr gyda'r dŵr i fannau newydd

Hanes ym Mhrydain
-----------------

Yn ol yr Atlas Newydd Fflora Prydain roedd yn cael ei dyfu ym Mhrydain erbyn 1768 ac fe sylwyd arno gyntaf yn y gwyllt yn 1838

Ecoleg
------

Gall wladychu coedlannau, a goresgyn llusdyfiant arall gan ei ddeiliach toreithiog îr, sydd yna yn disgyn ar blanhigion eraill wrth ei ymyl.

Dosbarthiad
-----------

Wedi ymledu dros Ogledd Orllewin Ewrop yn eang. Cynyddu ym Mhrydain. Clytiog yng Nghymru yn yr iseldir. Yn cyrraedd 425m yng Nghymbria.

Tras
----

Mae'n gynhenid i ddwyrain Asia a gorllewin Gogledd America.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. 1 2 3 4 5  Preston, Pearson & Dines (2002) New Atlas of the British Flora *Gwasg Prifysgol Rhydychen*

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Porpin pinc***
Mae **Foel Penolau** yn gopa mynydd a geir yn y Rhinogydd yng nghymuned Trawsfynydd, Gwynedd; cyfeiriad grid SH661348. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 588metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Ceir dau gopa, sydd fwy neu lai yr un uchder (gweler y llun). Saif gerllaw copa ychydig uwch Moel Ysgyfarnogod. Gyda Moel Ysgyfarnogod, ef yw'r mwyaf gogleddol o gopaon y Rhinogau, a saif i'r gorllewin o Lyn Trawsfynydd.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 614 metr (2014 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o Gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Yn y mwyafrif o ieithoedd Ewropeaidd, mae pinc yn cael ei alw'n rose neu rosa, ar ol y blodyn.
Lliw coch golau, gwan neu ysgafn yw **pinc**. Mae'r gair Saesneg 'pink' yn tarddu o liw'r blodyn o'r un enw (*Dianthus̠*), ond mae hwnnw'n cael ei alw yn penigan yn hytrach na phinc yn Gymraeg. Mewn nifer fawr o ieithoedd Ewropeaidd, mae pinc yn cael ei alw'n rose neu rosa ar ôl y rhosyn, ac mae **rhosliw** hefyd wedi'i ddefnyddio yn y Gymraeg. Yn y Saesneg, dechreuodd y gair gael ei ddefnyddio i gyfeirio at y lliw yn ystod y 17g. Daw un o'r enghreifftiau cynharaf ohono yn y Gymraeg o ddisgrifiad William Williams (Pantycelyn) o'r Aurora Borealis yn 1774. Yn ôl arolygon yn Ewrop a'r Unol Daleithiau, mae'r lliw yn cael ei gysylltu yn aml â dengarwch, boneddigeiddrwydd, sensitifrwydd, tynerwch, anwylder, plentyndod, benyweiddiwch a'r rhamantus. Mae cyfuniad o binc a gwyn yn cael eu cysylltu â diweirdeb a diniweidrwydd, tra bod cyfuniad o binc a du yn cael ei gysylltu ag erotiaeth ac atyniad.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   pinc. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 21 Ionawr 2021.
2. ↑  *Shorter Oxford English Dictionary*, 5ed arg.
3. ↑  *Webster New World Dictionary*, Third College Edition: "Any of a genus (*Dianthus*) of annual and perennial plants of the pink family with white, pink or red flowers; its pale red color."
4. ↑  "pink, *n.*⁵ and *adj.*²", Oxford English Dictionary Online
5. ↑  Eva Heller, *Psychologie de la couleur – effets et symboliques*, tt. 179-184
Mae **Foel Grafiau** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; cyfeiriad grid SN765920. Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 499 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 529 metr (1736 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Grŵp gwerin-pop Cymraeg yw **Plu**. Aelodau'r band yw Elan, Marged a Gwilym Bowen Rhys, brawd a dwy chwaer sy'n dod o bentref Bethel ger Caernarfon. Cafodd y grŵp ei ffurfio yn haf 2012 ac maen nhw'n chwarae cerddoriaeth gwerin-bop amgen gyda harmoni clòs tri llais yn asgwrn cefn cyson i’w set amrywiol.

Roedd Plu yn rhan o brosiect Gorwelion, cynllun a redir gan BBC Cymru mewn partneriaeth â Chyngor y Celfyddydau er mwyn datblygu cerddoriaeth gyfoes annibynnol, newydd yng Nghymru. Fel rhan o’r cynllun, cawsant gyfle i chwarae mewn gwyliau fel Gŵyl y Gelli a Gŵyl Rhif 6 a recordio sesiwn fyw yn stiwdio BBC Maida Vale. Cafodd y tri gyfle i gynrychioli Cymru yn Folk Alliance International, Kansas City fis Chwefror 2016. Maent hefyd wedi cael cyfle i berfformio mewn rhai o wyliau cerddorol Prydain, gan gynnwys Glastonbury a Gŵyl y Dyn Gwyrdd.

Albwm cyntaf y grŵp oedd *Plu* ar label Sbrigyn Ymborth, a gafodd ei ryddhau ym mis Gorffennaf 2013. Aled Hughes o'r band Cowbois Rhos Botwnnog a gynhyrchodd yr albwm yma. Creodd Plu albwm o ganeuon i blant o’r enw *Holl Anifeiliaid y Goedwig* a gafodd ei ryddhau ym mis Rhagfyr 2014 ar label Sain. Cafodd eu trydydd albwm o’r enw *Tir a Golau* ei ryddhau ar label Sbrigyn Ymborth fis Tachwedd 2016. Enwebwyd y tri albwm ar gyfer Albwm Cymraeg y flwyddyn am dair blynedd yn olynol gyda’r diweddaraf ar restr fer y Wobr Gerddoriaeth Gymreig yn 2016. Ym mis Mawrth 2017 perfformiodd Pku yn y Wladfa, Patagonia fel rhan o ŵyl Patagonia Celtica.

Mae Plu hefyd wedi cydweithio gyda Carwyn Ellis o’r band Colorama i greu prosiect 'Bendith'. Ym mis Mai 2016, cafodd sengl y prosiect, *Danybanc* ei rhyddhau, gyda’r albwm *Bendith* yn cael ei ryddhau ym mis Hydref 2016. Cafodd EP *Bendith* ei rhyddhau ar label Aficionado Records fis Chwefror 2017.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Swyddogol Archifwyd 2018-11-19 yn y Peiriant Wayback.
Mae cwmni **Funko Inc**. yn gwmni Americanaidd sy'n cynhyrchu casgliadau diwylliant pop trwyddedig, sy'n fwyaf adnabyddus am ei ffigurau finyl trwyddedig a bobbleheads. Yn ogystal, mae'r cwmni'n cynhyrchu teganau ac eitemau electronig megis gyriannau USB, lampau a chlyffonau. cafodd ei werthu yn 2005, ac bellach mae'n cael ei arwain gan Prif Swyddog Gweithredol Brian Mariotti. [3] Ers hynny, mae'r cwmni wedi cynyddu cwmpas ei linellau teganau a llofnodi cytundebau trwyddedu gyda chwmnïau mawr megis Marvel, DC Comics, WWE, Lucasfilm, Sony Pictures, Paramount Pictures, Nickelodeon, DreamWorks, Hasbro, CBS, Fox, Warner Bros. , Disney, HBO, Peanuts Worldwide, BBC, MLB, NFL, Ubisoft, NBCUniversal, Cartoon Network, Netflix, Mattel, Gemau 2K,Bethesda games, The Pokémon Company, Sega, Activision, Capcom, The Jim Henson Company a Sesame Workshop. Mae eu teganau a chynhyrchion eraill bellach wedi eu dosbarthu ledled y byd. mae yna podcast swyddogol ar eu wefan.

Hanes
-----

Fe'i sefydlwyd ym 1998 gan Mike Becker, fe'i cychwynnwyd yn wreiddiol fel prosiect bach i greu amrywiol deganau thema-dechnoleg uchel-dechnoleg. Roedd bobblehead gweithgynhyrchydd cyntaf y cwmni o'r eicon hysbysebu bwyta adnabyddus, y masgot Big Boy.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-02-21. Cyrchwyd 2019-03-04.
Blaen pin ffelt gwyrdd
Mae **pin ffelt**, **pen ffelt**, **pin** **blaen ffelt** neu **ysgrifbin blaen ffelt** yn fath o ysgrifbin sydd â'i ffynhonnell inc ei hun a phin sydd wedi'i wneud o ffibrau mandyllog ac wedi'u gwasgu, megis ffelt. Mae'r pin parhaol yn cynnwys cynhwysydd (gwydr, alwminiwm neu blastig) a chraidd o ddeunydd amsugnol. Mae'r hwn yn gweithredu fel cludwr ar gyfer yr inc. Mae rhan uchaf y pin yn cynnwys y nib a oedd ar un adeg yn cael ei wneud o ddeunydd ffelt caled, a chaead i'w atal rhag sychu. Tan y 1990au cynnar y toddyddion mwyaf cyffredin a ddefnyddid ar gyfer yr inc oedd toluene a xylene. Mae'r ddau sylwedd hyn yn niweidiol ac yn cael eu nodweddu gan arogl cryf iawn. Heddiw, mae'r inc fel arfer yn cael ei wneud ar sail alcohol (ee 1-propanol, 1-butanol, alcohol diastone a chresolau). Gall inciau wrthsefyll dwr, gael eu dileu yn sych neu'n wlyb (ee marcwyr tryloywder), neu fod yn barhaol.

Rhoddodd Lee Newman batent ar y pin ffelt ym 1910. Yn 1926, rhoddodd Benjamin Paskach batent ar "frwsh paent llanw", fel y'i gelwid, a oedd yn cynnwys handlen wedi'i gyda sbwng ar ei flaen sy'n cynnwys paent o wahanol liwiau. Dechreuodd y marciau o'r math hwn ddod yn boblogaidd gyda gwerthiant y *Magic Marker* (1953) gan Sidney Rosenthal, a oedd yn cynnwys tiwb gwydr o inc gyda phin ffelt. Erbyn 1958, roedd y defnydd o binau ffelt yn gyffredin ar gyfer amrywiaeth o ddibenion megis llythrennu, labelu, a chreu posteri. Yn ystod y flwyddyn 1962, cyflwynodd Yukio Horie o'r Tokyo Stationery Company (Pentel yn ddiweddarach) y pin blaen ffibr modern (sy'n wahanol i'r pin ffelt, sydd â phwynt mwy trwchus ar y cyfan).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  www.sbctc.edu (adapted). "Module 6: Media for 2-D Art" (PDF). Saylor.org. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 7 September 2012. Cyrchwyd 2 April 2012. Unknown parameter `|deadurl=` ignored (help)
2. ↑  Lee W. Newman, Marking Pen, U.S. Patent 946,149. January 11, 1910.
3. ↑  "Fountain paintbrush" (PDF). Freepatentsonline.com. Cyrchwyd 2014-04-30.
4. ↑  History of Pens & Writing Instruments[*dolen marw*], About Inventors site. Retrieved March 11, 2007.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Cudoniaceae* yw'r **Pennau-jeli coesgoch** (Lladin: ***Cudonia circinans***; Saesneg: *Redleg Jellybaby*). 'Pennau Jeli' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Mae'r teulu *Cudoniaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Rhytismatales.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Cudoniaceae
------------------------------------

Mae gan **Pennau-jeli coesgoch** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Cudonia monticola* | Cudonia monticola |  |
|
| *Cudonia sichuanensis* | Cudonia sichuanensis |  |
|
| Gwyntyll felen | Spathularia flavida |  |
|
| Pennau-jeli coesgoch | Cudonia circinans |  |
|
| Pennau-jeli sinamon | Cudonia confusa |  |
|
| *Spathularia alpestris* | Spathularia alpestris |  |
|
| *Spathularia bifurcata* | Spathularia bifurcata |  |
|
| *Spathularia clavata* | Spathularia clavata |  |
|
| *Spathularia rufa* | Spathularia rufa |  |
|
| *Spathulariopsis velutipes* | Spathulariopsis velutipes |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Pennau-jeli coesgoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Roedd y **Penmaenmawr Quarry Boys** yn grŵp o filwyr o dref Penmaenmawr (Sir Conwy) a ymunodd â'r fyddin Brydeinig gyda'i gilydd ym mis Awst 1914 fel rhan o'r Rhyfel Byd Cyntaf. Daeth y cwmni i ben pan laddwyd y rhan fwyaf ohonynt wrth lanio ym mae Suvla yn Nhwrci ym Mrwydr Gallipoli.

Hanes
-----

### Sefydlu'r Cwmni

Roedd y criw yma o chwarelwyr o chwarel Penmaenmawr eisoes wedi bod yn gwirfoddoli fel rhan o'r Fyddin Diriogaethol o dan arweiniad y tirfeddianwr lleol Lt Col Charles Henry Darbishire, perchennog y Penmaenmawr & Welsh Granite Company, cyflogwr mwyaf ardal Penmaenmawr a Llanfairfechan. Wedi iddynt enlistio daethant yn rhan o gwmni'r 'Penmaenmawr Company', yn 6ed Bataliwn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig.

### Diwedd y Cwmni

Roedd y gwŷr o Benmaenmawr yn rhan o'r 53rd (Welsh) Division a ymosododd ar Fae Suvla ar yr 8fed o Awst 1915. Roedd y glaniad ar fae Suvla yn drychineb a diswyddwyd y cadlywydd Sir Frederick Stopford yn fuan wedi hynny. Bu farw y rhan fwyaf o'r milwyr o Benmaenmawr a daeth y cwmni i ben.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2016-03-05. Cyrchwyd 2015-04-23.
2. ↑
3. ↑

Cysylltiadau allanol
--------------------

* (Saesneg) Gallipoli Association Archifwyd 2016-03-04 yn y Peiriant Wayback.
* (Saesneg) Eitem ar wefan BBC Cymru
* (Saesneg) Amgueddfa'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig
Ysgolhaig, beirniad llenyddol, ieithegwr, ac ysgrifwr Almaenig oedd **Karl Wilhelm Friedrich Schlegel** (10 Mawrth 1772 – 12 Ionawr 1829).

Ganed ef yn Hannover, Etholyddiaeth Hannover, a oedd yn rhan o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Astudiodd y gyfraith a'r clasuron yn Göttingen a Leipzig. Mae ei weithiau creadigol cynnar yn cynnwys y nofel grasboeth *Lucinde* (1799) a'r drasiedi *Alarcos* (1802).

Gyda'i frawd hŷn August Wilhelm Schlegel golygydd y cyfnodolyn *Das Athenäum* (1798–1800), a fu'n cyhoeddi gwaith Novalis ac eraill. Bu ysgrifau a mân-feirniadaeth Friedrich Schlegel yn *Das Athenäum* yn ei osod ar flaen y gad yn y mudiad Rhamantaidd Almaenig.

Mae Friedrich Schlegel yn nodedig am ei astudiaethau o hanes llenyddol, yn enwedig *Geschichte der alten un neuen Literatur* (1815), a'i waith ar yr iaith Sansgrit a'i barddoniaeth, *Sprache und Weisheit der Inder* (1808), a fu'n gyfraniad cynnar pwysig i astudiaethau Dwyreiniol yn Ewrop.

Bu farw Friedrich Schlegel yn Dresden, Teyrnas Sachsen, yn 56 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Friedrich von Schlegel. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 21 Tachwedd 2021.
Cyfarwyddwr Cymreig oedd **Pennant Roberts** (15 Rhagfyr 1940 – 22 Mehefin 2010) a oedd yn nodedig am ei waith ar deledu Prydeinig.

Ganwyd Roberts  yn Weston-super-Mare i rieni Cymreig. Gweithiodd ar y rhaglenni BBC canlynol: *Softly, Softly*, *Doomwatch*, *The Onedin Line*, *Sutherland's Law*, *Survivors*, *Angels*, *Blake's 7*, *Doctor Who*, *Juliet Bravo*, *Tenko* a *Howards' Way*. Priododd yr actores Betsan Jones yn 1970 a daeth i siarad Cymraeg yn rhugl. Symudodd i Gaerdydd yn 1994 a daeth yn weithgar yn y diwydiant teledu Cymreig gan gyfarwyddo cynyrchiadau i'r BBC a HTV. Cynhyrchodd ddramau ar gyfer Theatr y Sherman.

Roedd Roberts yn weithgar o fewn y Gymdeithas Cyfarwyddwyr a Chynhyrchwyr, ac yn gadeirydd ar y corff am sawl blwyddyn.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Pennant Roberts - Obituaries - The Stage". 23 August 2010.
2. ↑  Piers Haggard Obituary: Pennant Roberts, *The Guardian*, 6 August 2010
3. ↑  Haggard, Piers (6 August 2010). "Pennant Roberts obituary".

Dolenni allanol
---------------

* Pennant Roberts ar wefan Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 16918574
* LCCN: no2003085708

 |