recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gwleidydd o'r Ffindir yw **Satu Hassi** (ganwyd 3 Mehefin 1951) sydd hefyd yn academydd, yn awdur ac yn Aelod o Senedd Ewrop sy'n cynrychioli plaid 'Y Gynghrair Werdd' (VIHR, Ffineg: *Vihreä liitto*). Gwasanaethodd fel y Gweinidog dros yr Amgylchedd yn Llywodraeth y Ffindir rhwng 15 Ebrill 1999 a 31 Mai 2002, ac ymddiswyddodd oherwydd penderfyniad y Llywodraeth i adeiladu 5ed atomfa niwclear.

Cyflwyniad Saesneg o Satu Hassi; braslun o'i gwaith
Bu Satu Hassi yn arweinydd ar ei phlaid rhwng 1999 a 2001 ac yn aelod o Lywodraeth y Ffindir rhwng 1991 a 2004. Gadawodd y Llywodraeth pan etholwyd hi i Senedd Ewrop, yr unig gynrychiolydd o Blaid Werdd y Ffindir yn 2004.

Fe'i ganed yn Helsinki ar 3 Mehefin 1951. Mae ganddi radd mewn technoleg, mae wedi gweithio fel peiriannydd mewn cwmni pŵer ac wedi dysgu ym Mhrifysgol Technoleg Tampere. Yn y 1970au bu'n aelod o'r Blaid Gomiwnyddol.

Yr awdur
--------

hyd at 2019 roedd wedi cyhoeddi tair nofel, casgliad o gerddi a nifer o draethodau. Mae hi hefyd yn awdur ar gyfres o lyfrau ffiseg i fyfyrwyr ysgol uwchradd.

Anrhydeddau
-----------

*

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Nordsieck, Wolfram (2019). "Finland". *Parties and Elections in Europe*.
2. ↑  "Pleidiau Mwya'r Ffindir". *European Parliament Information*. 2014.
3. ↑  Swydd:. . "Tampere: Ehdokkaat vertauslukujärjestyksessä". Cyrchwyd 14 Chwefror 2017.. .. . .
4. ↑  Dyddiad geni:. "Satu Hassi".
5. ↑  Man geni: .
Saws poeth yw **schwg**(Hebraeg: סחוג) neu **sahawiq** (Arabeg-Iemenaidd: سحاوقسحاوق)  sy'n dod yn wreiddiol o goginiaeth Iddewig-Iemenaidd ac sy'n boblogaidd yn Israel. Yn ddiweddar mae wedi dod yn boblogaidd yn Ewrop ac yng ngogledd America yn ogystal.

Mae hefyd yn boblogaidd yng ngorynys Arabia. Yn ardal Gwlff Persia fe'i gelwir hefyd yn **daqqus** (Arabeg: دقوس‎).

Cynhwysion
----------

Gwneir schwg o buprod poeth coch neu wyrdd ffres wedi eu sesno â llysiau'r bara, garlleg, halen, cwmin du (dewisol) a sbeisys amrywiol.
Gwneir schwg o buprod poeth coch neu wyrdd ffres wedi eu sesno â llysiau'r bara, garlleg, halen, cwmin du (dewisol) a gwahanol sbeisys. Mae rhai hefyd yn ychwanegu hadau carwe. Gall schwg fod yn goch neu'n wyrdd gan ddibynnu ar y math o buprod a ddefnyddir.

Mathau
------

Mae mathau yn Iemen yn cynnwys *sahawiq akhdar* (sahawiq gwyrdd), *sahawiq ahmar* (sahawiq coch), a *sahawiq bel-jiben* (sahawiq gyda chaws). Yn Israel, ceir *skhug adom* (" skhug coch"), *skhug yarok* ("skhug gwyrdd") a *skhug chum* (" skhug brown") sy'n cynnwys tomatos.

Yn Israel, gellir cyfeirio at schwg drwy'r term cyffredinol *harif* (hebraeg: חריף; yn llyth. "poeth/sbeislyd"). Mae hefyd yn adnabyddus o dan yr enw schwg. Mae ar gael yn gyffredin fel cyfwyd poblogaidd mewn stondinau ffalaffel, sabich a siawarma ac yn cael ei weini gyda hwmws.

Paratoi
-------

Mae cogyddion Iddewig-Iemenaidd traddodiadol yn gweithio *sahawiq* drwy ddefnyddio dwy garreg: defnyddiant garreg fawr fel arwyneb gweithio ac un lai i falu'r cynhwysion. Dewisiadau eraill yw morter a phestl neu brosesydd bwyd.

* schwg coch parod

Gweler hefyd
------------

* Coginiaeth Arabaidd
* Coginiaeth Iemen
* Mwhamara neu *acuka*, dip puprod poeth yng nghoginiaeth y Lefant
* Harisa, past puprod Chilli poeth yng nghoginiaeth y Maghreb
* Ajica, dip yng nghoginiaeth y Cawcasws, yn seiliedig ar gymysgedd wedi ei ferwi o buprod poeth coch, garlleg, perlysiau a sbeisys
* Coginiaeth yr Iddewon Seffardig
* Rhestr o ddipiau
* Rhestr o sawsiau

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Goldstein, Nili (6 Apr 2006). "PASSOVER: Yemenite Flavor at the Seder". Tribe Media. Jewish Journal. Cyrchwyd 23 April 2018.
2. ↑  Kremezi, Aglaia (21 Jun 2010). "Recipe: Zhug (Yemeni Hot Sauce)". The Atlantic. Cyrchwyd 23 April 2018.
3. ↑  Various Yemeni Sahawiq varieties
4. ↑  Ferguson, Gillian (4 Oct 2017). "What's up with all the zhoug at restaurants around town". Los Angeles Times. Cyrchwyd 23 April 2018.
5. ↑  "Where to get Auckland's best globally-influenced breakfasts". New Zealand Media and Entertainment. New Zealand Herald. 21 Oct 2017. Cyrchwyd 23 April 2018.
6. ↑  Ottolenghi, Yotam; Tamimi, Sami (2012). *Jerusalem: A Cookbook*. Potter/TenSpeed/Harmony. t. 301. ISBN 9781607743958.
7. ↑  Red Skhug: A recipe and a story
8. ↑  "Janna Gur brings you the taste of Israel: Zhug". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-02-16. Cyrchwyd 2018-09-21.
Template:Israeli cuisine
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Gomphidiaceae* yw'r **Spigyn coprog** (Lladin: ***Chroogomphus rutilus***; Saesneg: *Copper Spike*). Y Spigynnau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Hoelen trwchys hyd at 30 cm a ddefnyddid i ddal distiau mawr o bren at ei gilydd oedd 'spigynnau' (Saesneg: *spikes*). Mae'r teulu *Gomphidiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Boletales.

Defnyddir y ffwng hwn wedi'i goginio mewn bwydydd a gellir ei fwyta'n amrwd.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Gomphidiaceae
--------------------------------------

Mae gan **Spigyn coprog** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Chroogomphus helveticus* | Chroogomphus helveticus |  |
|
| *Chroogomphus pseudovinicolor* | Chroogomphus pseudovinicolor |  |
|
| *Chroogomphus tomentosus* | Chroogomphus tomentosus |  |
|
| *Chroogomphus vinicolor* | Chroogomphus vinicolor |  |
|
| *Gomphidius oregonensis* | Gomphidius oregonensis |  |
|
| *Gomphidius subroseus* | Gomphidius subroseus |  |
|
| Spigyn coprog | Chroogomphus rutilus |  |
|
| Spigyn gludiog | Gomphidius glutinosus |  |
|
| Spigyn llarwydd | Gomphidius maculatus |  |
|
| Spigyn pengoch | Gomphidius roseus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Spigyn coprog** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*

  


|  |
| --- |
| **Gofal!** |
| *Er bod rhai madarch yn fwytadwy, mae eraill yn fwytadwy gan rai pobl ond yn wenwyn i eraill!*
*Gall corff rhai bobl adweithio'n ddifrifol i rai 'madarch bwytadwy'! Mynwch gyngor gan arbenigwr cyn profi unrhyw fadarch gwyllt.* |
Gwobr deledu yw'r **Rose d'Or** (**Rhosyn Aur** yn Gymraeg), a rhoddwyd yn flynyddol ers 1961 yng Ngŵyl Rose d'Or yn ystod Gwanwyn bob blwyddyn. Ers 2004, mae'r ŵyl wedi ei chynnal yn Lucerne yn y Swistir. O'r blaen cafodd ei chynnal yn Montreux yn y Swistir.

Mae'r gwobrau'n canolbwyntio ar raglenni adloniant ac felly'n eithrio dramâu, rhaglenni dogfennol a genres eraill a gânt eu dathlu'n fwy yn seremonïau gwobrwyo eraill.

Hanes
-----

Sefydlwyd yr ŵyl gan Marcel Bezançon a gafodd ei ysbrydoli gan yr angen cyffredin oedd â ddarlledwyr i ddod o hyd i raglenni i lenwi eu rhestrau teledu yn ystod yr haf. Roedd ganddo syniad byddai'r Swistir yn gallu cynhyrchu rhaglen adloniant a gallai gael ei chyfnewid gyda rhaglenni o ddarlledwyr eraill o amgylch Ewrop a'r byd, ac felly byddai gan bob darlledwr amrwyiaeth o raglenni i lenwi'u rhestrau teledu. Yn fuan ar ôl, cynhaliwyd yr ŵyl yng Ngwanwyn 1960 er mwyn cael rhaglenni yn barod ar gyfer yr haf, a sefydlwyd gwobrau y Rhosyn Aur fel ysgogiad ychwanegol. Yn gyflym daeth y gwobrau yn rhan bwysig o ddiwylliant deledu Ewrop.

Gwobrau
-------

Yn aml, rhaglenni Prydeinig sydd yn ennill nifer os nad y rhan fwyaf o'r gwobrau yn y seremonïau gwobrwyo. Yn 2007 enillodd y ddrama deledu Gymraeg *Con Passionate* y wobr am yr opera sebon orau yn Ewrop, gan ei gwneud rhaglen Gymraeg gyntaf erioed i ennill gwobr y tu fas i Gymru.

Dolen allanol
-------------

* Gwefan swyddogol
Meddyg o Roegwr oedd **Hippocrates** (Groeg: Iπποκράτης, 'Ippokrátēs) (?c.460 CC - 377 CC neu 359 CC), a aned ar ynys Kos. Fel mae Herodotus yn cael ei alw'n "Dad Hanes", gelwir Hippocrates yntau'n "Dad Meddygaeth". Hyd heddiw mae meddygon yn tyngu "Llw Hippocrataidd" wrth ymuno a'u galwedigaeth.

Roedd yn enwog iawn yn yr Henfyd fel ffisegydd ond ychydig sy'n hysbys amdano. Roedd yn feddyg proffesiynol a dderbynai dal am ei wasanaeth. mae'n bosibl ei fod wedi cael ei hyfforddi yn yr *asklepeion* yn Kos, a oedd yn adanbyddus iawn yn yr amser hwnnw. Ysgrifennai ar feddygaeth ond er bod casgliad o 72 o draethodau ar feddygaeth a llawfeddygaeth yn cael eu tadogi arno maen nhw bron i gyd yn waith a ysgrifennwyd gan ei ddisgyblion neu ei olynwyr yn ystod y ddau gan mlynedd ar ôl ei farwolaeth.

Ceisiai Hippocrates wahaniaethu rhwng meddygaeth wyddonol a'r feddygaeth draddodiadol a fodolai yng Ngwlad Groeg a gwledydd eraill, ac felly gosododd sylfeini meddygaeth fodern. Serch hynny credai fod pedwar "hiwmor" neu hylif yn bodoli yn y corff - sef gwaed, fflem, llysnafedd felen a llysnafedd ddu - ac yn effeithio ar ei iechyd, damcaniaeth a fu'n sail i feddygaeth yn ysgolion meddygol Ewrop a'r byd Arabaidd tan y cyfnod modern.

O waith Hippocrates y daw'r ymadrodd Lladin adnabyddus *Ars longa, vita brevis*.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 287984736
* LCCN: n79005643
* ISNI: 0000 0003 9365 8022
* GND: 11855140X
* SELIBR: 190903
* SUDOC: 027324885
* BNF: cb119075525 (data)
* BIBSYS: 90154711
* ULAN: 500103049
* NLA: 35196951
* NDL: 00443405
* NKC: jn19981001461
* The SBN id CFIV006486 is not valid.
* RLS: 000035188
* BNE: XX932328
* CiNii: DA00204339

 |
Un o'r pedwar mesur ar hugain ydy'r **hir-a-thoddaid** sy'n fesur caeth; fersiwn degsill o'r gwawdodyn hir ydyw gan fod y llinellau'n ddegsill yn hytrach na naw sillaf. Toddaid hir y gelwir y ddwy linell olaf mewn hir-a-thoddaid.

Mae diwedd pob llinell yn odli.

Dyma ddwy enghraifft allan o "Awdl Merch yr Amserau" gan Robin Llwyd ab Owain:

Mae fy nghân ifanc, mae fy nghynefin
Ynot a rhythm borewynt drwy eithin,
Wyt gyffro Giro mewn jins - sy'n datod.
I 'mwa hynod wyt ffidil Menuhin.
Lleuad y nos a fu'n tywallt drosot
A'i rhaeadr ieuanc o gytser drwot,
Minnau yn fflam ohonot, - Erin f'oes;
Rhannaf fy einioes, serennaf ynot.
Fel arfer, ceir chwe llinell mewn hir-a-thoddaid, dwy linell degsill ychwanegol ar y dechrau.

Un o brif feistri'r mesur hwn oedd y diweddar Brifardd ac Archdderwydd Dic Jones. Dyma ei hir-a-thoddaid sy'n cloi'r awdl "Cynhaeaf", a enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol Aberafan 1966:

Tra bo dynoliaeth fe fydd amaethu
A chyw hen linach yn ei olynu,
A thra bo gaeaf bydd cynaeafu,
A byw greadur tra bo gwerydu,
Bydd ffrwythlonder tra pery - haul a gwlith,
Yn wyn o wenith rhag ein newynu.
Neu ran o'i awdl goffa, "Galarnad", i'w ferch Esyllt a fu farw'n ifanc:

Nid yw yfory yn difa hiraeth
Nac ymwroli'n nacau marwolaeth.
Fe ddeil pangfeydd ei alaeth - tra bo co',
Ei dawn i wylo yw gwerth dynoliaeth.

Gweler hefyd
------------

* Cerdd Dafod
* Y pedwar mesur ar hugain
*Escanciador* yn Asturias, Sbaen.
Diod acoholig a wneir o sudd afalau yw **seidr** fel rheol, er bod modd gwneud diod debyg yn defnyddio gerllyg hefyd. Gellir defnyddio unrhyw fath ar afal, ond tyfir rhai mathau arbennig yn benodol ar gyfer gynhyrchu seidr. Gall y ddiod gynnwys rhwng 3% ac 8.5% o alcohol.

Un o brif ardaloedd cynhyrchu seidr y byd yw Cernyw a De-orllewin Lloegr. Ar un adeg, roedd rhannau o ddwyrain Cymru yn enwog am ei seidr, ond daeth y traddodiadd i ben yn ystod yr 20g. O ddechrau'r 21ain ganrif, bu adfywiad, gyda nifer o gynhyrchwyr seidr Cymreig yn datblygu. Mae Llydaw, Normandi, Gwlad y Basg ac Asturias yn Sbaen hefyd yn enwog am ei seidr.

Yn Llydaw, daw'r seidr yn aml mewn cwpan neu fowlen (Llydaweg *bolenn*) yn hytrach na gwydryn.
Ceir y cyfeiriad cyntaf ato yn Gymraeg mewn cywydd gan Iolo Goch.

Cîfio
-----

Ceir gwahanol ffyrdd o facsu seidr. Un dull yw'r dull cîfio sy'n defnyddio dim ond sudd yr afal. Mae'r dull yma yn boblogaidd yn Llydaw a Normandi ac yn seiliedig hefyd ar hen ddull yng Lloegr. Daw'r cair 'cîfio' o'r Saesneg, *keeving*. Dyma'r dull a ddefnyddir gan Seidr y Mynydd i greu eu seidr.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Cider Making in Wales John Williams-Davies Amgueddfa Werin Cymru 1984

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Cymdeithas Perai a Seidr Cymru
Dinas a chymuned (*comune*) ar ynys Sisili yn yr Eidal yw **Siracusa** (Sisilieg **Sarausa**, Groeg *Συρακοῦσαι*, Lladin *Syracusae*, Ffrangeg a Saesneg *Syracuse*), sy'n brifddinas talaith Siracusa. Saif ar arfordir dwyreiniol yr ynys.

Roedd y boblogaeth yn 118,385 yng nghyfrifiad 2011.

Sefydlwyd Siracusa yn 734 neu 733 CC gan Roegiaid o ddinasoedd Corinth a Tenea, dan arweiniad yr *oecist* (gwladychwr) Archias, a'i galwodd yn **Sirako**, gan gyfeirio at gors gyfagos. Tyfodd y ddinas i fod yn un o'r dinasoedd Groegaidd mwyaf grymus yn unman o gwmpas Môr y Canoldir.

Daeth y ddinas yn gyfoethog iawn mewn cynghrair a Gweriniaeth Rhufain yn ystod teyrnasiad Hiero II o 275 CC ymlaen. Wedi marwolaeth Hiero yn 215 CC, trodd ei olynydd Hieronymus yn erbyn Rhufain, a chipiwyd y ddinas gan y Rhufeiniaid dan Marcus Claudius Marcellus yn 212 CC. Lladdwyd dinesydd enwocaf Siracusa, y gwyddonydd a mathemategydd Archimedes, pan gipiwyd y ddinas.

Siracusa oedd prifddinas yr ynys yn y cyfnod Rhufeinig. Bu dan reolaeth y Fandaliaid am gyfnod, cyn i'r cadfridog Belisarius ei chipio i'r Ymerodraeth Fysantaidd ar 31 Rhagfyr 535). O 663 hyd 668 roedd yr ymerawdwr Constans II yn teyrnasu o Siracusa. Cipiwyd y ddinas gan y Mwslimiaid yn 878, ac yn y cyfnod dilynol daeth Palermo yn brifddinas yr ynys yn lle Siracusa.

Yn 2005 daeth hen ganol y ddinas yn Safle Treftadaeth y Byd.

Eglwys gadeiriol Siracusa
Theatr Roegaidd Siracusa

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 8 Mai 2018
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Pekka Hyytiäinen yw ***I + I*** a gyhoeddwyd yn 1981. Fe'i cynhyrchwyd yn y Ffindir. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffinneg a hynny gan Pekka Hyytiäinen. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Pekka Valkeejärvi. Mae'r ffilm *I + I* yn 57 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1981. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Raiders of the Lost Ark* sef ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,340 o ffilmiau Ffinneg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Pekka Hyytiäinen ar 3 Ebrill 1950 yn Punkaharju. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Technolegol Helsinki.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Pekka Hyytiäinen nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| I + I |  | y Ffindir | Ffinneg | 1981-01-01 |
| Kirje |  | y Ffindir | Ffinneg | 1978-01-01 |
| Mp – Minä Pelkään |  | y Ffindir | Ffinneg | 1982-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Sgurr na Ciste Duibhe** neu **Sgùrr na Ciste Duibhe** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Duich i Cannich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NG984149. Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
* Rhestr o Gopaon Cymru

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Sgurr na Lapaich** neu **Sgùrr na Lapaich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Killilan i Inverness yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH160351. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Y fam-fynydd yw Càrn Eige. Fe'i leolwyd i'r gogledd o Loch Mullardoch ar y tir uchel sy'n gwahanu Glen Cannich a Glen Strathfarrar.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolenni allanol
---------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Mae **Sgurr nan Ceathreamhnan - Stob Coire na Cloiche** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Duich i Cannich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH075227. Ceir carnedd fechan ar y copa. Y fam-fynydd yw Sgurr nan Ceathreamhnan.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Gitarydd o Gymro yw **Richard Siôn Pierce Lewis** (ganwyd 6 Ionawr 1968) a fu'n gitarydd gyda sawl band Cymraeg.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganed Siôn yng Nghaerdydd. Mynychodd Ysgol Gynradd Gymraeg Bryntaf ac Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf (1979-1986). Astudiodd Gerddoriaeth ym Mhrifysgol Cymru Caerdydd (Prifysgol Caerdydd bellach)

Mae'n fab i'r cyfarwyddwr teledu, Richard Lewis ac yn ŵyr i'r prifardd, L. Haydn Lewis, enillydd y Goron yn Eisteddfodau Y Rhos 1961 ac Barri, 1968.

Gyrfa
-----

Bu'n gerddor gyda sawl grŵp pop Cymraeg yn yr 1980au ac 1990au. Roedd yn brif gitarydd a chyfansoddwr Edrych am Jiwlia, Y Gwefrau a Profiad Rhys Lloyd. Bu'n gyfrannydd cerddorol ysbeidiol i Tynal Tywyll. Yn ogystal â gitâr bu'n canu'r soddgrwth ar sawl cân ac yn canu llais cefndir ac harmoni. Rhyddhawyd sawl un o ganeuon y grwpiau hyn ar Label Ankst.

Bu'n gyfarwyddwr teledu i sawl cyfres gan gynnwys *Pobol y Cwm* a chyngherddau cerddorol o'r eisteddfodau.

Mae'n gyfrifol am machu seidr Seidr y Mynydd.

Bywyd personol
--------------

Mae'n byw yn Mynydd-y-garreg, Sir Gaerfyrddin, ac mae ganddo ddau blentyn.

Dolenni cerddorol
-----------------

* Edrych am Jiwlia - 'Myfyrio' ar YouTube
* Y Gwefrau - 'Willy Smith' ar YouTube
Mae **Stob Fraoch Choire** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Duich i Cannich yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH052253. Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd yw Sgurr nan Ceathreamhnan.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
**Spillers Records** neu **Recordiau Spillers**, a sefydlwyd yn 1894, yw'r siop recordiau hynaf yn y byd, ac wedi ei leoli yng Nghaerdydd. Yn ogystal â gwerthu cerddoriaeth mae'r siop yn brif leoliad ar gyfer gwerthu tocynnau i gyngherddau cerddoriaeth amgen.

Hanes cynnar
------------

Sefydlwyd Spillers yn 1894 gan Henry Spiller yn ei leoliad gwreiddiol yn Arcêd y Frenhines, lle'r oedd y siop yn arbenigo mewn gwerthu ffonograffau, silindrau cwyr a disgiau sielac. Yn y 1920au cynnar, pasiodd Spiller reolaeth o'r busnes i'w fab Edward a gyda chefnogaeth yr arweinydd band a chanwr acordion poblogaidd Joe Gregory, gwerthwyd offerynnau yn ogystal â cherddoriaeth ar record. Yn y 1940au symudodd Henry'r siop rownd y gornel i adeilad mwy ar yr Aes.

Perchnogaeth newydd
-------------------

Yn y 1970au roedd Nick Todd yn DJ a chwsmer rheolaidd yn y siop a daeth yn rheolwr y siop yn Ionawr 1975 cyn prynu'r busnes yn 1986. Yn 2006 roedd Todd yn bwriadu gwerthu'r busnes fel rhan o setliad ar ôl ysgaru. Ar yr un pryd roedd ardal yr Aes yn cael ei ail-ddatblygu a roedd landlord safle'r siop, Helical Bar am gynyddu rhent yr adeilad. Cychwynnwyd ymgyrch leol i achub y siop, yn cynnwys deiseb gan Owen John Thomas (Aelod Cynulliad dros Ranbarth De Cymru ar y pryd), a fe'i cefnogwyd gan aelodau o Gynulliad Cenedlaethol Cymru, y Manic Street Preachers a Columbia Records.

Yn Rhagfyr 2009 daeth les y siop i ben unwaith eto a roedd perchennog yr adeilad yn gofyn am godiad rhent. Gan nad oedd y siop yn gallu fforddio talu y rhent uwch, fe roddwyd cyfnod o 6 mis i'r siop ddod o hyd i leoliad newydd. Caewyd yr hen siop yn Mehefin 2010 ac yn Gorffennaf, symudodd Spillers i safle newydd yn Arcêd Morgan gerllaw, am gyfnod prawf i ddechrau i gael gweld os fyddai'n llwyddiannus. Fe basiodd Nick yr awenau i'w ferch Ashli sydd nawr yn berchen y busnes ynghyd a'i chwaer Grace.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Y siop yn ei ail leoliad yn yr Aes (llun o 2007) |
| Y siop yn ei ail leoliad yn yr Aes (llun o 2007)  |

|  |
| --- |
| Y siop yn Arcêd Morgan (llun o 2012) |
| Y siop yn Arcêd Morgan (llun o 2012)  |

 |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Oldest shop selling records. *guinnessworldrecords.com*. Guinness. Adalwyd ar 25 Mawrth 2016.
2. ↑  *'Oldest record shop' up for sale*   (en) , *BBC News*, 19 Awst 2006.  Cyrchwyd ar 25 Mawrth 2016.
3. ↑  Rhodri Clark. *Manics back 'oldest record shop'*   (en) , *WalesOnline*, 18 Tachwedd 2006.  Cyrchwyd ar 25 Mawrch 2016.
4. ↑  James McCarthy. *Is it all over for Spillers, the world's oldest record shop?*   (en) , *WalesOnline*, 18 Mai 2010.  Cyrchwyd ar 25 Mawrth 2016.
5. ↑  *World's Oldest record shop ready for move"*   (en) , *BBC News*, BBC, 25 Mehefin 2010.  Cyrchwyd ar 25 Mawrth 2016.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan swyddogol
* Spillers ar Myspace
* Erthygl yn y Guardian am Spillers
Mae **Carn a' Mhadaidh-ruaidh** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Affric i Glen Moriston yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH140147. Ni cheir nodweddion amlwg ar y copa. Y fam-fynydd yw Sail Chaorainn.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn wedi'i gofrestru, bellach. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Cerddor, cantores ac arweinydd côr yw **Siân Wheway** (ganwyd Mawrth 1960). Cyd-gyfansoddodd cân fuddugol cystadleuaeth Cân i Gymru ym 1983. Hi yw cyfarwyddwr presennol Côr Dre, Caernarfon.

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Fe'i magwyd ym Metws-yn-Rhos. Astudiodd radd cerddoriaeth ym Ngholeg Prifysgol Bangor o dan yr athro William Mathias - y piano a'r llais oedd ei phrif faes astudiaeth ymarferol. Wedi pedair mlynedd yn dysgu cerddoriaeth yn y sector uwchradd aeth ymlaen i astudio ar gwrs Ôl-radd yn y Celfyddydau Perfformio yng Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd.

Gyrfa
-----

Bu'n gweithio gyda'r BBC ac HTV yng Nghaerdydd mewn amrywiaeth o swyddi fel perfformio, cyfansoddi, sgriptio, ymchwilio a chyflwyno. Symudodd yn ôl i'r Gogledd ym 1990 a chael gwaith fel is-gynhyrchydd rhaglenni adloniant ysgafn yng nghwmni Teledu'r Tir Glas yng Nghaernarfon. Yn 1994 daeth yn o gyfarwyddwyr cwmni Teledu Gwdihw oedd yn cynhyrchu rhaglenni dogfennol, adloniant ysgafn a cherddoriaeth i S4C a'r BBC yn bennaf. Yn 2000 sefydlodd RYGARUG gyda'i gŵr, cynllun celfyddydau perfformio i bobol ifanc Dyffryn Peris a'r cylch a cynhyrchwyd 4 sioe gerdd yn Theatr Seilo, Theatr Gwynedd a Galeri Caernarfon.

Yn yr 1980au bu'n perfformio gyda sawl band, yn cynnwys lleisiau cefndir ar gyfer Omega, Ar Log a Steve Eaves. Roedd hefyd yn chwarae'r allweddellau ac yn brif leisydd y grŵp Pryd ma' Te.

Cystadlodd yng nghystadleuaeth Cân i Gymru yn 1983, gan gyfansoddi y gân "Popeth Ond Y Gwir" gyda Robin Gwyn, gan ddod i'r brig y flwyddyn honno. Mae hi'n dal i gyfansoddi nifer fawr o ganeuon.

Roedd Siân yn arweinydd Côr Eryri o 1999 hyd at 2010 ac ers Ebrill 2013, hi yw Cyfarwyddwr Côr Dre, sef côr o ardal Caernarfon a'r cyffiniau. Mae Sian wedi bod yn diwtor yng Nghanolfan Gerdd William Mathias ers 2003 yn dysgu piano, canu a theori cerddoriaeth.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3   Siân Wheway. Canolfan Gerdd William Mathias. Adalwyd ar 27 Chwefror 2017.
Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Atıf Yılmaz yw ***Salako*** a gyhoeddwyd yn 1974. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Salako*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Ertem Eğilmez yn Twrci; y cwmni cynhyrchu oedd Arzu Film. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tyrceg a hynny gan Sadık Şendil. 

Y prif actor yn y ffilm hon yw Kemal Sunal. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Godfather Part II* sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2,660 o ffilmiau Tyrceg wedi gweld golau dydd.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Atıf Yılmaz ar 9 Rhagfyr 1925 ym Mersin a bu farw yn Istanbul ar 30 Mai 2006. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1951 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Adana Erkek Lisesi.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Atıf Yılmaz nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Acı Hatıralar* |  | TwrciIran | TyrcegPerseg | 1977-01-01 |
| Battal Gazi Destanı |  | Twrci | Tyrceg | 1971-01-01 |
| *Berdel* |  | Twrci | Tyrceg | 1990-01-01 |
| Bir Yudum Sevgi |  | Twrci | Tyrceg | 1984-01-01 |
| Eğreti Gelin |  | Twrci | Tyrceg | 2005-01-01 |
| *Ilk ve son* |  | Twrci | Tyrceg | 1955-01-01 |
| Kibar Feyzo |  | Twrci | Tyrceg | 1978-01-01 |
| *Mine* |  | Twrci | Tyrceg | 1985-01-01 |
| Selvi Boylum Al Yazmalım |  | Twrci | Tyrceg | 1977-01-01 |
| Zavallılar |  | Twrci | Tyrceg | 1975-01-01 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------
Mae **Carn na Coire Mheadhoin (copa canol)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Affric i Glen Moriston yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH134158. Ni cheir nodweddion amlwg ar y copa. Y fam-fynydd yw Sail Chaorainn.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Bardd o India a gyfansoddai gerddi Hindi cynnar oedd **Saraha** neu **Sarahapa** neu **Sarahapāda** (fl. tua'r 8g OC). Ei enw genedigol oedd Rāhula neu Rāhulbhadra. Ceir *dohas* (cwpledi) ganddo yn y *Dohakosha*. Priodolir *padas* (pennillion) 22, 32, 38 a 39 o'r *Charyageetikosha* (*Charyapada*) iddo hefyd.

Yn ôl yr ysgolhaig Indiaidd Rahul Sankrityayan, Saraha oedd y Siddha (math o sant mewn Bwdhaeth a Hindŵaeth) neu Siddhacharya cyntaf. Credir ei fod yn ddisgybl i Haribhadra, a fu yn ei dro yn ddisgybl i'r ysgolhaig Bwdhaidd Shantarakshita. Cedwir cerddi Saraha mewn llawysgrif a ysgrifennwyd tua dechrau'r 12g yn Nepal.

Ganed Saraha yn Nwyrain India ac astudiodd yn y fynachlog-brifysgol Fwdhaidd enwog yn Nalanda. Mae Bwdwyr yn ei ystyried yn un o'r Mahasiddhas ac felly yn un o sylfaenwyr y traddodiad Vajrayana. Mae'n bosibl y cafodd ei eni ym mhentref Raggyee yn Bhagalpur.

Ceir nifer o weithiau a briodolir i Saraha wedi eu cyfieithu i'r Dibeteg. Maent yn rhan o ganon safonol Bwdhaeth Tibet.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 4362147967358984200000
* LCCN: n84110047
* ISNI: 0000 0001 0277 602X
* GND: 118751271
* SUDOC: 032052065
* BNF: cb123155493 (data)
* BIBSYS: 97002608

 |
Mae **Schiehallion** (1083m / 3,547') yn fynydd Munro ger Loch Rannoch yng nghanol Ucheldiroedd yr Alban ac yn fynydd gosgeiddig iawn, un o'r rhai harddaf yn yr Ucheldiroedd. Mae'n codi o'r coedwigoedd a'r rhosdiroedd tua 5 km i'r dwyrain o bentref Kinloch Rannoch ar ben dwyreiniol Loch Rannoch ei hun. Craig risial yw'r rhan fwyaf o'r creigiau yn y mynydd. Ei gymydog agosaf yw Carn Mairg. Mae'r copa tua dwy fetr yn is na'r Wyddfa.

Y ffordd hawsaf i'w ddringo yw trwy ddilyn y llwybr trwy Goedwig Ddu Rannoch yn ymyl Kinloch Rannoch.

Am fap yn dangos lleoliad Schiehallion, gweler Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros) (Adran 2).

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Golygydd papur newydd ac awdur o dras Gymreig oedd **Samuel Williams** (1824? – 30 Mehefin 1881). Fe’i ganwyd yn Utica, Efrog Newydd. Gweithiodd ar yr *Albany Evening Journal* a’r *San Francisco Evening Bulletin*. Ar ôl marw priododd ei wraig weddw (Elizabeth "Lizzie" Balmer Williams 1844-1926) â William Barnes Sr.

Soniwyd amdano yn 1882 yn y llyfr "Dwywaith O Amgylch Y Byd" gan W. O. Thomas:  "Gair am y Cymry: Pan oeddwn yn ymadael o San Francisco, yr oedd pedwar gwesty Cymreig, neu Hotels, fel y gelwid hwy, ar heol Broadway; ond erbyn hyn enw Italaidd sydd ar yr hen Cambrian House, a deallais nad oedd un Cymro yn cadw ty cyhoeddus ar yr holl heol. Ac ni welais neb a fedrai barablu yr iaith Gymraeg, hyd nes y cyrhaeddais swyddfa Proff. Price, yr hwn oedd yn brysurach, ac yn gwneyd mwy o fasnach nag erioed. Yno cyfarfyddais ag Obedog o Fon, J. R. Jones, ac amryw o Gymry caredig eraill mewn llawn gwaith. Ar ol hyn, ni chefais nemawr o drafferth i ddyfod o hyd i gynifer o'm hen gyfeillion Cymreig ag oeddynt yn aros yn y ddinas. Yn mhlith y Cymry mwyaf nodedig, enwaf Mr. R.T. Roberts, N.L. Jehu, H.A. Powell, W.A. Jones, Evan Watts, Rees Llewelyn, ac yn olaf Samuel Williams, Ysw. golygydd y Bulletin, yr hwn oedd yn meddu meddwl cryf a chorff gwan, ac erbyn hyn sydd yn gorwedd yn mhriddellau y dyffryn. Collodd San Francisco un o'r meddylwyr mwyaf galluog, pan fu farw Mr, Williams, ac yr oedd yn un o'r ysgrifenwyr rhwyddaf a mwyaf darllenadwy. Efe oedd Llywydd Budd Gymdeithas y Cymry yn San Francisco; a thrwy ei lafur ef y daeth y Gymdeithas i'r cyflwr llwyddiannus y mae ynddo."

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Twain, Mark (1990-02-02). *Mark Twain's Letters, Volume 2: 1867-1868* (yn Saesneg). University of California Press. ISBN 978-0-520-90607-5.
2. ↑  "William Barnes Sr." (yn en), *Wikipedia*, 2020-03-27, adalwyd 2020-03-27
3. ↑  Thomas, W. O. (William Owen) (1882). *Dwywaith o amgylch y byd;*. The Library of Congress. Utica, N.Y. T. J. Griffiths.
Y siôl bersli enwocaf yng nghelf Cymru: mae Siân Owen yn gwisgo enghraifft ysblenydd fel rhan o'i gwisg draddodiadol yn y llun *Salem* (1908) gan Sydney Curnow Vosper
Eitem o ddillad menywod a oedd yn ffasiynol ledled Ewrop yn y 19g, ond yn enwedig yng Nghymru, oedd **siôl bersli**, neu **siôl besli**.
Roedd y siôl wlân wedi'i wehyddu'n gywrain, yn ymgorffori patrwm paisley, motiff siâp deigryn a darddodd ym Mhersia ac India, ond a ddaeth yn boblogaidd yn Ewrop. Daeth gweithgynhyrchu'r siolau yn gyfystyr â Paisley, yng ngorllewin yr Alban. Mae'r geiriau "persli" a "pesli" yn y Gymraeg yn drawsnewidiadau o'r enw "Paisley".

Roedd y betgwn a'r bais wedi bod yn rhan o'r wisg wledig Gymreig am ganrifoedd, ond cyflwynwyd y siôl ysgwydd i Gymru yn ystod y 19g. Roedd y siôl yn ei hanterth yn ystod y 1850au a'r 1860au, gan fod poblogrwydd gwisgoedd cylchbais llydan yn ei gwneud yn anodd gwisgo cot. Er i'r merched ffasiynol beidio â'u gwisgo yn ddiweddarach, parhaodd merched ardaloedd gwledig a diwydiannol Cymru i wisgo'r siolau hyd at flynyddoedd cynnar yr 20g. Y siôl bersli oedd y math mwyaf poblogaidd o bell ffordd yn ystod cyfnod Victoria. Yr hyn oedd yn nodweddiadol o'r siolau persli oedd y motiffau a ysbrydolwyd gan y Kashmir, a gafodd eu gwehyddu yng Nghaeredin a Norwich o ddiwedd y 1770au, ond fe'u cynhyrchwyd yn gyntaf yn Paisley, Swydd Renfrew. Er nad oedd unrhyw beth yn benodol Gymreig am y siolau, byddai menywod yn eu gwisgo â dillad gwlanen traddodiadol, felly, dros amser, daethant i cael eu hystyried yn rhan annatod o'r wisg Gymreig "draddodiadol".

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwisg Gymreig (Amgueddfa Ceredigion)" Archifwyd 2009-04-17 yn y Peiriant Wayback.; Gwefan Casglu'r Tlysau; adalwyd 3 Hydref 2019

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Siolau bersli***
Roedd **Siôn Wyn ap Cadwaladr**, bu farw tua 1589, yn uchelwr Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Meirionnydd o 1559 i 1563

Bywyd Personol
--------------

Hen blasdy'r Rhiwlas
Does dim cofnod o ba bryd yr anwyd Siôn Wyn ond roedd yn fab hynaf i Cadwaladr ap Robert ap Rhys o’r Rhiwlas. Ei fam oedd Jane ferch Meredydd ap Ieuan ap Robert o Wedir, Llanrwst.

Priododd Jane, ferch ac etifedd Thomas ap Robert ap Gruffydd ap Rhys, Llwyn Dedwydd, Llangwm. Bu iddynt 3 mab a 6 merch. Ei fab hynaf oedd Cadwaladr Wyn, a fabwysiadodd y cyfenw Price.

Siôn Wyn oedd yn gyfrifol am adeiladu hen blasty Tuduraidd y Rhiwlas a adeiladwyd yn wreiddiol ym 1574 ac a dymchwelwyd ym 1951.

Gyrfa gyhoeddus
---------------

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Meirionnydd o 1559 i 1563; Siedwr Meirionnydd o 1564-1565; ynad heddwch o 1573; Uchel Siryf Meirionnydd o 1576 i 1577 ac eto o 1585 i 1586 ac fel dirprwy raglaw o 1587 hyd ei farwolaeth. Roedd gyrfa gyhoeddus Siôn Wyn wedi ei selio yn bennaf ar ei gysylltiadau teuluol ag ystadau Rug, Plas Iolyn a Gwydir yn hytrach nag ar sgiliau gwleidyddol, gweinyddol neu ddyfeisgarwch personol.

Noddwr Beirdd
-------------

Roedd Siôn Wyn, a’i dad Cadwaladr ap Rhys yn noddwyr amlwg i’r beirdd. Ymysg y beirdd a dderbyniodd lletygarwch yn Rhiwlas bu Gruffydd Hiraethog, William Llŷn, Simwnt Fychan, Owain Gwynedd, William Cynwal, Siôn Cent a Siôn Phylip.. Canodd Siôn Tudur gywydd yn gofyn i Siôn Wyn i roi dryll i Humphrey Thomas, Bodelwyddan a bu Ieuan Tew Ieuanc yn fardd Teulu'r Rhiwlas yng nghyfnod Siôn Wyn a Cadwaladr, ei fab.

Marwolaeth
----------

Does dim sicrwydd am ddyddiad marwolaeth Siôn Wyn, ond ceir cyfeiriad ato fel *y diweddar* mewn dogfen ddyddiedig 1589.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Archaeologia Cambrensis Fifth Series Vol. VIII No. XXX April 1891 tudalen 19
2. ↑  Griffiths, John Edwards, Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families tud 247
3. ↑  Smith, J Beverley a Smith Llinos History of Merionethshire Vol II, tud 673 Gwasg Prifysgol Cymru 2001
4. ↑  Smith, J Beverley a Smith Llinos History of Merionethshire Vol II, tud 626 Gwasg Prifysgol Cymru 2001
5. ↑  Y Bywgraffiadur PRICE (TEULU), Rhiwlas, plwyf Llanfor, sir Feirionnydd
6. ↑  The History of Parliament: the House of Commons 1558-1603, gol. P.W. Hasler, 1981 WYN AP CADWALADR, John (d.?1589), of Rhiwlas, Merion.

| Seddi'r cynulliad |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Elis Prys** | **Aelod Seneddol Meirionnydd**1559 – 1563 | Olynydd:**Elis Prys** |
Cyfreithegwr ac hanesydd Almaenig oedd **Samuel Freiherr von Pufendorf** (8 Ionawr 1632 – 13 Hydref 1694) sydd yn nodedig am ei gyfiawnhad dros y ddeddf naturiol a'i gyfraniadau cynnar at ddamcaniaeth y gyfraith ryngwladol.

Ganed Samuel Pufendorf yn Dorfchemnitz, ger Thalheim, yn Etholyddiaeth Sacsoni, un o daleithiau'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Dylanwadwyd arno yn gryf gan weithiau Thomas Hobbes a Hugo Grotius. Dadleuai Pufendorf bod cyfraith y cenhedloedd (*ius gentium*) yn gangen o'r ddeddf naturiol, ac nid cyfundrefn gyfreithiol trwy ordinhad y ddynolryw. Pwysleisiai hawl yr unigolyn i gydraddoldeb a rhyddid, a honnai taw heddwch yw cyflwr naturiol y byd. Cefnogai oruchafiaeth y wladwriaeth dros yr eglwys mewn cylchoedd seciwlar y gymdeithas, a chafodd y farn honno ddylanwad fawr ar gydberthynas yr eglwys a'r wladwriaeth yn yr Almaen yn y 18g. Ei brif draethodau cyfreithiol yw *Elementa jurisprudentiae universalis* (1661), *De jure naturae et gentium* (1672), a *De habitu religionis Christianae ad vitam civilem* (1687).

Addysgodd Pufendorf gyfreitheg ym mhrifysgolion Heidelberg o 1661 i 1668 ac yn Lund o 1668 i 1677. Ei brif waith ar bwnc hanes yw *De statu imperii Germanici* (1667). Fe'i benodwyd yn hanesydd brenhinol yn llysoedd Stockholm a Berlin yn niwedd ei oes. Rhoddwyd teitl barwn (*Freiherr*) iddo ym 1694, ychydig fisoedd cyn ei farw ym Merlin yn 62 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Samuel, baron von Pufendorf. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 25 Medi 2020.
Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Gomphidiaceae* yw'r **Spigyn pengoch** (Lladin: ***Gomphidius roseus***; Saesneg: *Rosy Spike*). Y Spigynnau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Hoelen trwchys hyd at 30 cm a ddefnyddid i ddal distiau mawr o bren at ei gilydd oedd 'spigynnau' (Saesneg: *spikes*). Mae'r teulu *Gomphidiaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Boletales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop. 

Lliw sborau'r fadarchen hon yw blackish-brown.

 O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un fflat.

 Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: tegyll.

 O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel arfilyn.

Ffyngau
-------

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Gomphidiaceae
--------------------------------------

Mae gan **Spigyn pengoch** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| rhywogaeth | enw tacson | delwedd |
| --- | --- | --- |
| *Chroogomphus helveticus* | Chroogomphus helveticus |  |
|
| *Chroogomphus pseudovinicolor* | Chroogomphus pseudovinicolor |  |
|
| *Chroogomphus tomentosus* | Chroogomphus tomentosus |  |
|
| *Chroogomphus vinicolor* | Chroogomphus vinicolor |  |
|
| *Gomphidius oregonensis* | Gomphidius oregonensis |  |
|
| *Gomphidius subroseus* | Gomphidius subroseus |  |
|
| Spigyn coprog | Chroogomphus rutilus |  |
|
| Spigyn gludiog | Gomphidius glutinosus |  |
|
| Spigyn llarwydd | Gomphidius maculatus |  |
|
| Spigyn pengoch | Gomphidius roseus |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Goch yr IUCN
* Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan *y Bywiadur*; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
2. ↑  Erthygl *Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species* gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr *Microbiology Spectrum*, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
3. ↑  Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.

 *Safonwyd yr enw* **Spigyn pengoch** *gan un o brosiectau. Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran *Bywiadur*, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.*
Iaith â chymhareb forffem-y-gair uchel yw **iaith sythetig**. Mewn ieithoedd synthetig mae tueddiad cryf i gyfansoddi geiriau o ddau neu fwy o forffemau.

Mae dau brif fath o ieithoedd synthetig:

* ieithoedd dodiadol lle mae morffemau yn glynu wrth ei gilydd,
* ieithoedd ymasiadol lle mae morffemau yn ymasio i'w gilydd.

Ieithoedd synthetig a dadelfennol
---------------------------------

Gwrthgyferbynnir ieithoedd synthetig yn aml ag ieithoedd dadelfennol. Mae'n gywirach tybio bod ieithoedd ar raddfa, ac ieithoedd dadelfennol gaeth (gydag un morffem-y-gair) ar un ochr a'r ieithoedd polysynthetig (lle y defnyddir un gair i gyfleu gwybodaeth brawddeg gyfan Cymraeg) ar yr ochr arall. Mae ieithoedd synthetig yn dueddol o fod rhywle ynghanol y raddfa hon. Mae nifer o ieithoedd synthetig yn y byd ac mae'r mwyaf cyffredin ohonynt yn ieithoedd Indo-Ewropeaidd fel Groeg, Lladin, Almaeneg, Sbaeneg, Rwsieg, Tsieceg yn ogystal â nifer o ieithoedd cynfrodorol America fel Navajo, Nahwatleg, Mohawk a Quecha. Mae pob iaith Indo-Ewropeaidd yn synthetig i ryw raddau ond mae'r rhan fwyaf ohonynt yn llawer mwy dadelfennol na'u ffurfiau hŷn. Er enghraifft, mae'r Gymraeg wedi colli'r holl ffurfdroadau cyflwr a oedd yn bresennol yn y Frythoneg ac mae'r ieithoedd Romáwns hefyd wedi colli holl gyflyrau Lladin. Mae rhai o'r ieithoedd Germanaidd fel Saesneg ac Afrikaans bron yn analytig â dim ond pedair ffurf ferfol, reolaidd yn Saesneg, a dim ond dwy mewn Afrikaans.

Ffurfiau synthetig
------------------

Mae yna sawl ffordd y gall iaith fod yn synthetig.

### Deilliol

Yma unir wahanol fathau o forffemau (enwau, berfau, ayyb.) i greu geiriau newydd. Er enghraifft:

Almaeneg: *Aufsichtsratsmitgliederversammlung* ⇒ "Ar-golwg-cyngor-gyda-aelodau-casgliad" sy'n golygu "cyfarfod aelodau y bwrdd goruchwylio".
Groeg: *υπερχοληστερολαίμια* ⇒ "droslawer/colesterol-uchel-gwaed+-ia(ffurfdro)" sy'n golygu "hypercolesterolemia".
Poleg: *przystanek* ⇒ "ar-ochr-sefyll-bach" sy'n golygu "arhosfa bysiau".
Saesneg: *antidisestablishmentarianism* ⇒ "yn erbyn-di-sefydlu-iad-ewyllysiwr-aeth".
Rwsieg: *спасибо* ⇒ "Gwna Dduw dy achub" sy'n golygu "diolch".
### Perthynol

Yma unir gwreiddyn gair â morffemau rhwymedig i ddangos swyddogaeth ramadegol. Er enghraifft:

Eidaleg: *comunicandovele* ⇒ "eich cyfathrebu-rheini(benywaidd, lluosog)" sy'n golygu "(wrth) eu cyfathrebu (benywaidd, lluosog) i chi".
Sbaeneg: *escribiéndomelo* ⇒ "ysgrifennu-ef-fi" sy'n golygu "(wrth)) ei ysgrifennu i mi".
Nahwatleg: *ocaltizquiya* ⇒ "yn barod-(hi)-ef-trochu-basai" sy'n golygu "basai hi wedi'i drochu".
Ffinneg: *juoksentelisinkohan* ⇒ "rhedeg-mudiad cyflym-dibynnol-fi-cwestiwn-achosol" sy'n golygu "Sgwn i a ddylwn i redeg o gwmpas (heb reswm)".

Gweler hefyd
------------

* Iaith ddadelfennol
* Iaith bolysynthetig
* Iaith ymasiadol
* Iaith ddodiadol
* Cyflwr gramadegol


|  |
| --- |
| Mae'r erthygl hon yn cynnwys term neu dermau sydd efallai wedi eu bathu'n newydd sbon: **deilliol, perthynol, morffem rhwymedig** o'r Saesneg "*derivational synthesis, relational synthesis, bound morpheme.*". Gallwch helpu trwy safoni'r termau. |
Awdur, gwleidydd ac academydd ydy **Siôn Jobbins** (ganwyd 16 Chwefror 1968). Mae'n gydolygydd y cylchgrawn Cambrian Magazine sy'n gylchgrawn cenedlaethol, annibynnol Saesneg. Ar hyn o bryd mae'n Swyddog Datblygu'r Gyfraith, Gwleidyddiaeth, Gwyddorau Cymdeithasol, ac Athroniaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Ei weledigaeth ef oedd Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth a sefydlwyd ganddo yn 2013; sefydlwyd gorymdeithiau tebyg mewn sawl tref yn dilyn hynny, gan gynnwys Pwllheli, Caerfyrddin a Chaergybi.

Awdur
-----

Ymhlith y llyfrau mae wedi'u hysgrifennu mae *The Welsh National Anthem* a'r gyfres *The Phenomenon of Welshness*: '*How Many Aircraft Carriers Would an Independent Wales Need?*' ac '*Is Wales Too Poor to Be Independent?*'

Yn ei lyfrau gwleidyddol mae Siôn Jobbins weithiau'n troedio'r ffin denau rhwng pryfocio a chythruddo. Yn *The Phenomenon of Welshness* mae'n sôn am Frad y Llyfrau Gleision, dyfeisio Dydd Santes Dwynwen, radio answyddogol Cymraeg y 1960au, yr angen am brotestiadau iaith, Cymreictod cyfnewidiol Caerdydd ac Abertawe, a'r posibilrwydd o gael teulu brenhinol Cymreig newydd.

Mae'n olygydd toreithiog ar yr Wicipedia Cymraeg, a'i syniad ef, yn Ebrill 2018, oedd #wici365, lle mae awduron yn ceisio creu un erthygl y dydd.

Oriel
-----

* Ccadeirydd YesCymru yn annerch oddeutu 2,500 o dorf ar orymdaith Yes Cymru a AUOB; Mai 2019.Ccadeirydd YesCymru yn annerch oddeutu 2,500 o dorf ar orymdaith Yes Cymru a AUOB; Mai 2019.
* Jobbins ym Mharêd Gŵyl Dewi Aberystwyth, 2017.Jobbins ym Mharêd Gŵyl Dewi Aberystwyth, 2017.
* Phenomenon of Welshness Cyfrol 1Phenomenon of Welshness Cyfrol 1
* Phenomenon of Welshness Cyfrol 2Phenomenon of Welshness Cyfrol 2

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Siôn Jobbins***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Prifysgol Aberystwyth; adalwyd 4 Rhagfyr 2014
2. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 4 Rhagfyr 2014
3. ↑  Gwefan Amazon; adalwyd 4 Rhagfyr 2014

Dolenni allanol
---------------

* Siôn Jobbins ar Twitter

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 305443914
* LCCN: n2013068501
* SUDOC: 177111496

 |