Y "goeden newydd" 
 Bonyn yr "Hen Goeden" 
Mae ***Gernikako Arbola*** ("Coeden Gernika "yn y Fasgeg ) yn goeden dderw sy'n symbol o ryddid traddodiadol i bobl Biscaiaidd, a thrwy estyniad i bobl Gwlad y Basg yn gyffredinol. Tyngodd Arglwyddi Biscay (gan gynnwys brenhinoedd Castile a ffug-Carlaidd i'r orsedd) barchu rhyddid Biscaiaidd oddi tani, ac mae Lehendakari sef Arlywydd Llywodraeth Gwlad y Basg fodern yn tyngu ei llw/ei lw yno.

Brenhinllin
-----------

Yn yr Oesoedd Canol, byddai cynrychiolwyr pentrefi Biscay yn cynnal gwasanaethau o dan goed mawr lleol. Wrth i amser fynd heibio, disodlwyd rôl cynulliadau ar wahân gan Gynulliad Guernica ym 1512, a byddai ei dderwen yn ennill ystyr symbolaidd, gyda chynulliadau gwirioneddol yn cael eu cynnal mewn tŷ meudwy pwrpasol (mae'r adeilad presennol yn dyddio o 1833). Maria Christina, y Rhaglaw Sbaenaidd a'i mherch ifanc y Frenhines Isabella II oedd y frenhines olaf yn Sbaen i dyngu llw i'r *siarteri o* dan y dderwen eiconig ym 1839. 

Mae'r sbesimenau hysbys  yn ffurfio llinach: 

* parhaodd "y tad", a blannwyd yn y 14eg ganrif, 450 o flynyddoedd
* yr "hen goeden" (1742-1892), a ail-blannwyd ym 1811. Mae'r bonyn bellach yn cael ei chadw mewn temled yn yr ardd gyfagos.
* goroesodd y trydydd (1858-2004), a ail-blannwyd ym 1860, Fomio Guernica ym 1937 ond bu’n rhaid ei ddisodli oherwydd ffwng. Mae garddwyr llywodraeth Biscaya yn cadw sawl coeden sbâr a dyfir o fes y goeden.
* ailblannwyd y pedwerydd (1986-2015) ar safle ei dad ar 25 Chwefror 2005. Bu farw o glefyd yn gysylltiedig â lleithder ar 15 Ionawr 2015.
* plannwyd y pumed ym mis Mawrth 2015, yn 14 oed.

Amlygwyd arwyddocâd y goeden gan ddigwyddiad ychydig ar ôl bomio Guernica. Pan aeth y milwyr Franco i'r dref, rhoddodd Tercio de Begoña, a ffurfiwyd gan wirfoddolwyr Carlaidd o Biscay, warchodwyr arfog o amgylch y goeden i'w hamddiffyn rhag y Falangistiaid, a oedd wedi bod eisiau cwympo'r symbol hwn o genedlaetholdeb Gwlad y Basg. 

Mae coeden dderw yn cael ei darlunio ar arfbais herodrol Biscay ac wedi hynny ar arfbeisiau llawer o drefi Biscay. Mae logo dail derw yn cael ei ddefnyddio gan lywodraeth leol Biscay. Mae gan logo plaid genedlaetholgar Gwlad y Basg Eusko Alkartasuna un hanner coch a'r llall yn wyrdd, lliwiau baner Gwlad y Basg. Mae hen fersiwn o logo'r sefydliad ieuenctid cenedlaetholgar Jarrai hefyd yn arddangos dail derw. 

Mae awdurdodau Gwlad y Basg yn cyflwyno disgynyddion y goeden fel symbol o gyfeillgarwch i grwpiau diaspora Gwlad y Basg a dinasoedd cysylltiedig. 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Delwedd:Ehu logo.svg |  |
| Arfau Biscay | Arfbais Gernika-Lumo | Logo Prifysgol Gwlad y Basg, gyda dehongliad Eduardo Chillida o'r dderwen | Fersiwn cynnar o grib y clwb pêl-droed Athletic Bilbao gydag eiconau'r coed a'r ddinas |
|

 Mae'r dail derw a'r mes o amgylch arfbais Gwlad y Basg yn gyfeiriad arall at y goeden.

Coed *fuero* eraill yn Biscay
-----------------------------

* Malato yn Luiando, coeden arall o arwyddocâd arbennig i'r Basgiaid.
* Y dderwen Abellaneda ar gyfer yr Encartaciones Juntas.
* Y dderwen Gerediaga ar gyfer ardal Durango .
* Y dderwen Aretxabalagana, lle bu’n rhaid i Bisceuniaid dderbyn eu harglwydd pan ddaeth i roi ei lw ar y fuero o dan dderwen Gernika.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  El Mundo, 26 February 2005, Otro árbol de Gernika
2. ↑  An interview with Jaime del Burgo Torres, the captain that ordered the guard. Allegedly from El Mundo (31 October 2005).

Dolenni allanol
---------------

* Arbol de Gernika Archifwyd 2012-04-18 yn y Peiriant Wayback. yn Gwyddoniadur Auñamendi Sbaeneg.
* Twristiaeth yng Ngwlad y Basg
* Tudalen ar y goeden Archifwyd 2008-11-20 yn y Peiriant Wayback. ar safle Cynulliadau Cyffredinol Biscay (Saesneg, Basgeg, Sbaeneg a Ffrangeg).
* L'arbre de Guernica Archifwyd 2016-04-07 yn y Peiriant Wayback. ffilm Swrrealaidd ym 1975 gan Fernando Arrabal .