17 Gorffennaf 2002. *The Big Beach Boutique II*, dros 250,000 yn gwylio Fatboy Slim yn chwarae'n fyw
Arddangosfa Mini ar ôl taith yrru o Lundain i Brighton
Pier Brighton yn ystod machlud
Tref ar arfordir sir seremonïol Dwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Brighton**, sydd ynghyd a'i Hove yn ffurfio Dinas Brighton a Hove. Brighton yw un o drefi glan-môr mwyaf ac enwocaf ym Mhrydain.

Mae anheddiad hynafol *Brighthelmston* yn dyddio o cyn Llyfr Dydd y Farn (1086), ond trodd yn gyrchfan iechyd yn ystod yr 18g a chyrchfan poblogaidd ar gyfer trip un diwrnod gyda dyfodiad y rheilffordd yn 1841. Profiadodd Brighton dŵf poblogaeth cyflym iawn gan gyrraedd uchafbwynt poblogaeth o 160,000 erbyn 1961. Mae Brighton cyfoes yn ffurfio rhan o glymdref Brighton, Worthing a Littlehampton sy'n ymestyn i lawr yr arfordir, gyda poblogaeth cyfan o tua 480,000.

Lewes Crescent yn Kemptown
Mae Brighton yn gyrchfan twristiaeth poblogaidd gyda nifer o westai, tai bwyta a chyfleusterau adloniant sydd hefyd yn helpu i weini diwydiant cynhadledd busnes. Mae dinas gyfoes Brighton a Hove hefyd yn ganolfan addysg pwysig gyda dwy brifysgol a nifer o ysgolion Seisnig.

Hanes
-----

Yn Llyfr Dydd y Farn, gelwyd Brighton yn *Bristelmestune* a sefydlwyd rhent o 4,000 o benwaig. Ym mis Mehefin 1514, llosgwyd *Brighthelmstone* i'r ddaear gan yr ysbeilwyr Ffrengig yn ystod rhyfel rhwng Lloegr a Ffrainc. Dim ond rhan o Eglwys Sant Nicholas a phatrwm y strydoedd a adnabyddir heddiw fel y *Lanes* a oroesodd yr ymosodiad. Cyflawnwyd y darlun cyntaf a wyddwn amdano o *Brighthelmstone* yn 1545, mae'n dangos beth a gredir yw ymosodiadau 1514.
Yn ystod yr 1740au a'r 1750au, dechreuodd y meddyg Richard Russell o Lewes, ddarnodi defnydd meddyginiaethol dŵr môr Brighton iw gleifion. Erbyn 1780, roedd datblygiad y terasau Rhaglywiaeth wedi dechrau a daeth y pentref yma'n fuan yn gylchfan ffasiynol Brighton. Annogwyd tef y dref yn bellach yn dilyn nawddogaeth y Tywysog Rhaglyw (yn ddiweddarach Siôr IV) ar ôl ei ymweliad cyntaf yn 1783. Treuliodd lawer o'i amser hamdden yn y dref ac adeiladodd y Pafiliwn Brenhinol drud ac egsotig yn ystod ddyddiau cynnar ei raglywiaeth.

Gyda dyfodiad y rheilffordd yn 1841, daeth Brighton o fewn cyrraedd teithwyr un diwrnod o Lundain, a gwelodd dwf poblogaeth cyflym o tua 7,000 yn 1801 i dros 120,000 erbyn 1901. Gwelodd yr Oes Fictoraidd adeilad nifer o dirnodau enwog yn Brighton gan gynnwys y Grand Hotel (1864), Pier y Gorllewin (1866) a Pier y Palas (1899).

Enwogion
--------

* Eleanor Vere Boyle (1825-1916), arlunydd
* Frederick Courtenay Morgan (1834-1909), gwleidydd
* Charles Hanbury-Tracy (1840-1922), gwleidydd
* Emily Gravett (g. 1972), darlunydd ac awdures
* Samantha Womack (g. 1972), actores
* Jordan (Katie Price) (g. 1978), model
* Stephanie Parker (1987-2009), actores

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 20 Tachwedd 2019
2. ↑  Carder, Timothy (1990). *The Encyclopedia of Brighton*. S.127 East Sussex County Libraries. ISBN 0-86147-315-9
3. ↑  (Saesneg) *KS01 Usual resident population: Census 2001, Key Statistics for urban areas*
4. ↑  Brighton yn Llyfr Dydd y Farn (*Domesday Book*)
5. ↑  Carder (1990), s.17
6. ↑  Carder (1990), s.71
7. ↑  Carder (1990), s.127

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Gwybodaeth twristiaeth ayb. ar city-of-brighton.com
* (Saesneg) Gwybodaeth twristiaeth ar visitbrighton.com
* Llun Satellite o Brighton ar Google Maps
* (Saesneg) 'Brighton Museum & Art Gallery'
* (Saesneg) *History of Brighton and the Royal Pavilion palace*
* (Saesneg) Brighton & Hove mewn lluniau

 gw • sg • go**Dinasoedd a threfi Dwyrain Sussex**

**Dinas**
  
Brighton a Hove
  
**Trefi**
  
Battle **·** 
Bexhill-on-Sea **·** 
Brighton **·** 
Crowborough **·** 
Eastbourne **·** 
Hailsham **·** 
Hastings **·** 
Heathfield **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Newhaven **·** 
Peacehaven **·** 
Polegate **·** 
Rye **·** 
Seaford **·** 
Telscombe **·** 
Uckfield **·** 
Wadhurst **·** 
Winchelsea