recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fallout 76 logo
Gêm fideo ar gyfer Microsoft Windows, PlayStation 4 ac Xbox1 yw **Fallout76** a lansiwyd ar 14 Tachwedd 2018; fe'i datblygwyd gan Bethesda Game Studios a'i gyhoeddi gan Bethesda Softworks fel rhan o'r gyfres *Fallout*.

Dyma gêm gyntaf Bethesda ar gyfer aml-chwaraewr, ar gyfer chwarae arlein. Mae ar ffurf 'byd agored' sy'n dilyn rhyfel niwclear.

### Gwerthiant

Pan gyhoeddwyd *Fallout 76* aeth yn syth i'r trydydd safle yn siartiau'r Deyrnas Unedig, yn syth o dan *Spyro Reignited Trilogy* a *Red Dead Redemption 2*. Syrthiodd pris y gêm yng Ngogledd America, llai nag wythnos wedi iddo gael ei lansio, gyda rhai'n nodi i'r gostyngiad ddigwydd gan nad oedd y gwerthiant yn fawr.

Bwyd a Dŵr
----------

Ceir sawl math o ddŵr yn Fallout76: dŵr wedi'i ferwi, dŵr budr a dŵr pur. Mae ymbelydredd ymhobman, yn ogystal â'r dŵr. Ar y tir gwastad, deuir o hyd i bethau i greu mathau gwahanol o ddiodydd fel te blodyn crameniat a sudd tato. Mae yna rai diodydd sydd yna cyn y rhyfel e.e. nuka cola, nuka cola cherry a nuka cola quantum.

Mae'r bwyd yn un or pethau bwysicaf sydd ei angen ar dir gwastraff.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Phillips, Tom (19 Tachwedd 2018). "Spyro sold more physical copies at launch than Fallout 76". *Eurogamer*. Gamer Network. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 Tachwedd 2018. Cyrchwyd 19 Tachwedd 2018. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help)
2. ↑  Moore, Ewen. "Fallout 76 Sales Down 82 Percent From Fallout 4". *Unilad*. Cyrchwyd 8 Rhagfyr 2018.[*dolen marw*]
3. ↑  Tassi, Paul. "After A Historically Bad Launch, Is 'Fallout 76' Worth Saving?". *Forbes*. Forbes. Cyrchwyd 23 TAchwedd 2018. Unknown parameter `|dead-url=` ignored (help); Check date values in: `|accessdate=` (help)
Brenin Leinster yn Iwerddon oedd **Diarmaid Mac Murchadha** neu **Diarmuid Mac Murchadha Caomhánach**, Saesneg: *Dermot MacMurrough* (1110 - 1 Mai 1171). Bu ganddo ran allweddol yng nghoncwest Iwerddon gan y Normaniaid.

Ganed Mac Murchadha yn 1110, yn fab i Donnchadh, brenin Leinster a Dulyn. Daeth yn frenin Leinster pan fu farw ei frawd hynaf. Yn 1166, gyrrwyd ef o'i deyrnas gan Tairrdelbach mac Ruaidri Ua Conchobair, Uchel Frenin Iwerddon gyda chymorth Tigernán Ua Ruairc. Aeth Diarmuid i Loegr i ofyn cymorth y brenin Henri II.

Nid oedd Henri yn barod i'w gynorthwyo yn bersonol, ond gyrrodd ef at farwniaid y Mers. Roeddynt hwy'n awyddus i gymeryd rhan yn yr ymgyrch gan fod grym cynyddol Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth yn golygu nad oedd lawer o obaith iddynt ychwanegu at eu meddiannau yng Nghymru. Aeth y rhan gyntaf o'r fyddin drosodd i Iwerddon yn 1169, ac ymunodd yr arweinydd, Richard Fitz Gilbert de Clare, 2il Iarll Penfro, a hwy yn Awst 1170. Cipiwyd Wexford, Waterford a Dulyn, a'r diwrnod ar ôl cipio Waterford, priododd Richard de Clare ferch Diarmuid, Aoife o Leinster.

Bu farw mab Diarmuid, Domhnall, a bu farw Diarmuid ei hun yn fuan wedyn yn 1171, gyda'r canlyniad i de Clare etifeddu ei deyrnas. Roedd Harri II yn bryderu y gallai de Clare adeiladu teyrnas Normanaidd a allai fod yn beryglus iddo ef, fel daeth ef a byddin i Iwerddon i'w meddiannu.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 72498184
* LCCN: n92097403
* ISNI: 0000 0004 4458 0166
* GND: 130381896
* BNF: cb157802081 (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Geyser Strokkur, Haukadalur
Ynganiad o'r enw *Haukadalur*
Enw dyffryn yng Ngwlad yr Iâ yw **Haukadalur** (yr ystyr mewn Islandeg yw *Ddyffryn yr Hebog*, cymharer â 'hawk dale 'yn Saesneg). Mae'n gorwedd i'r gogledd o lyn Laugarvatn yn ne-orllewin Gwlad yr Iâ ar 64°18′40″N 20°17′2″W﻿ / ﻿64.31111°N 20.28389°W﻿ / 64.31111; -20.28389.

Cartref y Geyser
----------------

Haukadalur yw cartref rhai o uchafbwyntiau naturiol Gwlad yr Iâ: y geyser a nodweddion geothermal eraill sydd wedi datblygu ar hyd dôm y Laugarfjall rhyolitic. Geysers mwyaf Haukadalur yw Strokkur a'r Geysir ei hun - a dyma roddodd y gair 'geyser' (neu 'giser') i ni. Mae *Strokkur* yn ddibynadwy iawn ac yn ymarllwys bob 5 i 10 munud, tra bod y *Geysir* ei hun, sydd yn fwy, yn ymarllwys yn llawer llai aml. Ceir hefyd mwy na 40 ffynnon boeth, mwd byw a fumarolau ger llaw.

Ceir y cofnod ysgrifenedig cynharaf o ardal geothermal Haukadalur yn 1294, pan sbardunwyd y ffynhonau poeth lleol gan ddaeargryn. Gwyddys i ddeargrynfeydd hefyd sbarduno giserau eraill gerllaw yn y gorffennol. Mae'r rhain yn cynnwys daeargrynfeydd a ddigwyddodd ar 17 a 21 Gorffennaf 2000. O ganlyniad i'r giserau, mae'r dyffryn yn atyniad boblogaidd gyda thwristiaid ers y 18g.

Atyniadau Cyfagos
-----------------

Mae rhaeadr Gullfoss oddeutu 10 km i'r gogledd tuag at ucheldiroedd Gwlad yr Iâ ar hyd ffordd Kjölur. Yn ogystal â Gullfoss a'r Þingvellir, mae Haukadalur yn rhan o'r drindod sy'n creu cylchdaith enwog 'Y Cylch Aur' (*Golden Ring*) sy'n boblogaidd iawn gydag ymwelwyr a thwristiaid.

Oriel
-----

* Haukadalur ym Medi 2017Haukadalur ym Medi 2017
* Haukadalur ym Mai 2016Haukadalur ym Mai 2016
* HaukadalurHaukadalur
* Ardal geothermal y GeysirArdal geothermal y Geysir
* Litli Geysir, HaukadalurLitli Geysir, Haukadalur
* Golygfa o Haukadalur o LaugarfjallGolygfa o Haukadalur o Laugarfjall
* GeysirGeysir
* Tŷ'r Gotmander, Haukedal, 1850 -twristiaeth cynnarTŷ'r Gotmander, Haukedal, 1850 -twristiaeth cynnar

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Geiriadur yr Academi* arlein.
Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glesyn cynffon fer**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gleision cynffon fer**; yr enw Saesneg yw *Short-tailed Blue*, a'r enw gwyddonol yw *Cupido argiades* neu *Everes argiades*. Mae i'w ganfod rhwng canol Ewrop a Japan.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glesyn cynffon fer yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

* Benyw
* Gwryw
* 
*

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Cupido argiades***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
3. ↑  *Cupido argiades*, funet.fi; adalwyd 02/06/2012
**Publius Licinis Egnatius Gallienus** (c. 218–268) oedd ymerawdwr Rhufain o 260 hyd 268, ar ôl bod yn gyd-ymerawdwr gyda’i dad Valerian I o 253 hyd 260. Daeth yn ymerawdwr ynghanol Argyfwng y Drydedd Ganrif, a bu’n fwy llwyddiannus na’r rhan fwyaf o ymerodron y cyfnod hwn.

Yn 260 cymerwyd Valerian yn garcharor gan Sapor I, brenin Persia. Er i Gallienus glywed fod ei dad wedi ei ladd a’i flingo gan y Persiaid, ni chyhoeddodd hyn I’r boblogaeth am flwyddyn er mwyn cael amser I gryfhau ei safle.

Bathodd Gallienus lawer o arian yn ystod ei deyrnasiad, a defnyddid y darnau arian fel propaganda, yn dangos yr ymerawdwr yn fuddugoliaethus. Roedd gan Gallienus berthynas agos a’r athronydd neoplatoniadd Plotinus. Mae’n ymddangos I Plotinus awgrymu I’r ymerawdwr y posibilrwydd o greu cymuned athronyddol yn seiliedig ar ‘’Weriniaeth’’ Platon, ond oherwydd problemau niferus yr ymerodraeth yn y cyfnod hwn, ni wnaed yr arbrawf.

Ni lwyddodd Gallienus i ddal ei afael ar holl diriogaethau’r ymerodraeth. Bu llawer o ymladd yn y dwyrain ac yn 268 collodd Gallienus ran helaeth o Gâl pan gyhoeddodd y cadfridog Postumus ei hun yn ymerawdwr Ymerodraeth y Galiaid. Yn y brwydro yn erbyn Postumus daeth cadfridog arall, Claudius I’r amlwg ac enillodd ffyddlondeb y llengoedd.

Yr un flwyddyn ymosododd y Gothiaid ar dalaith Pannonia a bwrw ymlaen nes bygwth y brifddinas ei hun. Yr un pryd anrheithiodd yr Alemanni ogledd yr Eidal. Llwyddodd Gallienus I 
orchfygu’r Gothiaid mewn brwydr ym mis Ebrill 268, yna aeth tua’r gogledd i orchfygu’r Alemanni. Yna ymgyrchodd yn erbyn y Gothiaid eto, a’u gorchfygu ym mrwydr Naissus, gyda llawer o’r clod am y fuddugoliaeth yn ddyledus I’r cadfridog Aurelianus.

Er gwaethaf y llwyddiannau hyn, cododd Aureolus, pennaeth y byddinoedd yn Iliria, mewn gwrthryfel. Ymosododd ar yr Eidal a chipiodd ddinas Milan. Cyrhaeddodd Gallienus yno gyda’i fyddin a gwarchae ar y ddinas, ond ynghanol y gwarchae llofruddiwyd ef. Yr oedd sôn bod Claudius ac Aurelianus a rhan yn y cynllwyn.

Yr oedd Gallienus yn llwyddiannus iawn ar faes y gad, ond ni fedrodd uno’r ymerodraeth yn ystod ei deyrnasiad. Ar ddiwedd ei deyrnasiad yr oedd yr ymerodraeth *de facto* yn dair rhan, gan fod Ymerodraeth y Galiaid yn y gorllewin a thiriogaethau Zenobia yn Palmyra yn y dwyrain wedi dod yn rhydd o afael yr ymerawdwr.

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Valerian I** | **Ymerawdwr Rhufain**253 – 260 | Olynydd:**Claudius II** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 10637212
* LCCN: n80123081
* ISNI: 0000 0000 8090 3664
* GND: 118537334
* SUDOC: 027381331
* BNF: cb131627817 (data)
* ULAN: 500355700
* HDS: 010318
* NLA: 48864696
* NKC: jo20211121183
* BNE: XX1202739

 |
Pennaeth pobl frodorol yr Hunkpapa Lakota, cangen o'r Sioux, oedd **Gall** (c. 1840 - 5 Rhagfyr, 1895) (Lakota ***Pizí***).

Gall. Llun gan David F. Barry yn Fort Buford, Gogledd Dakota, 1881.
Ganed ef yn yr hyn sy'n awr yn dalaith De Dakota yn yr Unol Daleithiau tua 1840. Daeth yn amlwg fel rhyfelwr yn ieuanc, ac roedd yn un o'r arweinwyr ym Mrwydr Little Big Horn yn 1876. Gorchfygwyd George Armstrong Custer gan fyddin o ryfelwyr Sioux, Cheyenne ac Arapaho, dan arweiniad Gall, Thasuka Witco ("Crazy Horse") a Tatanka Lyotake ("Sitting Bull"), er nad oedd yr olaf yn bresennol ar faes y frwydyr. Lladdwyd Custer a'i filwyr i gyd.

Yn ddiweddarach ffôdd Gall i Canada, cyn dychwelyd i'r Unol Daleithiau ac ymsefydlu fel ffermwr a barnwyr yn Llys Materion Indiaidd y Standing Rock Indian Reservation. Trodd yn erbyn Sitting Bull pan ddaeth hwnnw'n rhan o fudiad Dawns yr Ysbrydion. Bu byw yn y Standing Rock Agency hyd ei farwolaeth.

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Gall (Native American leader)***
Map yn dangos lleoliad Gallia Cisalpina
Mae **Gallia Cisalpina**, yn golygu y "Gâl is yr Alpau" - sef enw'r Rhufeiniaid ar ran o ogledd yr Eidal a oedd yn cynnwys taleithiau presennol Emilia-Romagna, Friuli-Venezia Giulia, Liguria, Lombardi, Piedmont, Trentino-Alto Adige/Südtirol a Veneto). Daeth yn dalaith Rufeinig yn amser y Weriniaeth. Ystyrid yr ardal yn rhan o Gâl gan fod y boblogaeth i raddau helaeth yn Geltiaid.

Enwau eraill ar y dalaith oedd **Gallia Citerior** (Gâl agosaf), **Provincia Ariminum** a **Gallia Togata** (Gâl sy'n gwisgo Toga). Gelwid y rhan rhwng Afon Po a'r Alpau yn **Gallia Transpadana**. Mutina (Modena heddiw) oedd prifddinas y dalaith. Ffin ddeheuol y dalaith oedd Afon Rubicon, ac i'r de o'r afon roedd talaith Italia ei hun. Pan groesodd Iŵl Cesar yr afon i Italia gyda'i fyddin yn 49CC dechreuodd rhyfel cartref a arweiniodd at ddiwedd y Weriniaeth Rufeinig a sefydlu'r Ymerodraeth Rufeinig.

Tua 43 neu 42 CC, unodd Octavian (yr ymerawdwr Augustus yn ddiweddarach) y dalaith ag Italia. Yr enwocaf o feibion Gallia Cisalpina oedd y bardd Fyrsil.
| Llenyddiaeth Saesneg Canol |
| --- |
| Darluniad o Chaucer yn llawysgrif Ellesmere |
| Barddoniaeth gynnar
* *Ormulum*
* *Cursor Mundi*

 |
| Y rhamant
* *King Horn*
* *Floris and Blancheflour*
* *Of Arthour and of Merlin*
* *Ywain and Gawain*
* *The Siege of Troy*
* *King Alisaunder*

 |
| Yr adfywiad cyflythrennol
* William Langland (*Piers Plowman*)

 |
| Oes Chaucer
* Geoffrey Chaucer (*The Canterbury Tales*)
* John Gower

 |
| * ← Hen Saesneg
* Llên Lloegr
* 16g →
 |
| * v
* t
* e
 |

Rhamant Saesneg Canol ar fydr yw ***Floris and Blancheflour*** sy'n dyddio o cyfnod cynnar y 13g. Ysgrifennir mewn 1,083 o linellau, ac mae'n goroesi mewn pedair llawysgrif sy'n dyddio o gyfnodau diweddarach, er bod pob un o'r rheiny yn hepgor llinellau agoriadol y gerdd. Mae'n seiliedig ar ramant Hen Ffrangeg o'r 12g. Caiff y ddau brif gymeriad eu magu gyda'i gilydd: mab i frenin o Sarasen ydy Floris, a merch i uchelwraig Gristnogol a gipiwyd i lys y brenin ydy Blancheflour. Maent yn cwympo mewn cariad, a chaiff Blancheflour ei halltudio. Â Floris ar grwydr i'w chanfod, a chwpan werthfawr a modrwy hudol yn ei feddiant, i gynorthwyo'r chwilfa. Fe lwydda i ddod o hyd i'w gariad, ac maen yn ennill caniatâd yr Emir i briodi.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Margaret Drabble (gol.), *The Oxford Companion to English Literature* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1995), tt. 361–2.
Gargoil modern, Eglwys Gadeiriol Chichester
**Gargoil** ar Eglwys Gadeiriol Strasbwrg
Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Gargoyles***

Pistyll bargod yn ymestyn trwy geg agored cerflun ar fur neu fargod adeilad eglwysig yw **gargoil** (Saesneg Canol *gargoyl* o'r Ffrangeg Canol *gargouille*, o *gargouiller* "byrlymu"). Yn wreiddiol cyfyngid y term i ddisgrifio'r pistyll bargod ei hun ond yn fuan daeth i olygu'r ffigwr cerfiedig yn ogystal. Erbyn heddiw mae'r enw yn cael ei ddefnyddio ar lafar i gynnwys ffigyrau rhyfedd o unrhyw fath a geir ar fur eglwys neu adeilad hynafol arall (*chimera* yw'r enw cywyir am y dosbarth hwnnw o ffigyrau).

Fel rheol mae gargoil ar ffurf rhyw fwystfil anhygoel neu ffigwr dynol rhyfeddol. Mae'n ymestyn allan o fargodau neu furiau eglwysi, yn arbennig rhai o'r cyfnod Gothig. Ei bwrpas yn wreiddiol oedd i ddychryn ysbrydion drwg a phwerau maleisus. Roedd hefyd yn fodd darluniol i gyferbynu drygioni'r byd tu allan â'r sancteiddrwydd y tu mewn i'r adeilad.

Ceir ffigyrau tebyg mewn rhai traddodiadau crefyddol a phensaernïol y tu allan i Gristnogaeth, er enhgraifft temlau a chestyll y Dwyrain Pell, ond er bod yr enw 'gargoil' yn cael ei ddefnyddio weithiau yn y cyd-destun hwnnw fel rheol fe'i cyfyngir i'r traddodiad pensaernïol Cristnogol.
Mae **Hen Gapel Fethodistaidd Gymreig Moreia** wedi'i lleoli yn Llangefni, Ynys Môn. Fe'i codwyd yn yr 1800au (neu 1805) ac fe'i hailadeiladwyd ar ei ffurf presennol yn 1836. Er ei fod wedi cael ei addasu'n fawr, mae'r capel yn edrych fel ei fod wedi'i adeiladu yn arddull pensaernḯaeth frodorol hwyr. Ym 1962 darlledodd y BBC wasanaeth a recordiwyd yng Nghapel Moreia. Erbyn 1999 roedd Moreia'n cael ei ddefnyddio fel garej.

Cefndir
-------

Mae'r capel yn gysylltiedig â John Elias ond wedi'i addasu'n fawr dros y blynyddoedd.

Mae ar siâp petryal, gyda tho llechi uchel (wedi'i ail-doi) a Waliau cerrig dan rendr garw modern wedi'i baentio. Nid oes agoriadau gwreiddiol i'w gweld yn allanol. Mae 3 ffenestr wedi'u blocio ym mhob wal. Erbyn hyn, garej (ar gyfer ceir Ford), wedi ei gosod dipyn yn ôl o linell y stryd yw'r adeilad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  *Radio Times*. G. Newnes. 1962. t. 12.
2. 1 2  Says, Christinem. "Hen Capel Moreia". *Welsh Chapels* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2021-03-12.
Mae **Hen Adeiladau Slebets**, yng nghymuned Uzmaston, Boulston a Slebets, Sir Benfro, wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 31 Ionawr 1986 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.11 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Strwythur cemegol heroin

Opioid poenliniarol yw **heroin** a adnabyddir yn swyddogol fel **diamorffin**. Mae iddo hefyd nifer o enwau cyffredin: 'smac' neu 'brown'. Fe'i syntheseiddiwyd gyntaf yn 1874 gan Charles Romley Alder Wright drwy ychwanegu dau grŵp asetyl i folwciwl o forffin, a geir yn naturiol yn y pabi opiwm. Mae heroin ar ei ben ei yn gyffur anweithredol, ond pan gaiff ei osod yn y corff, fe'i trawsnewidir yn forffin.

Fel yn achos opioidau eraill, caiff heroin ei ddefnyddio fel poenliniarydd ac fel cyffur adloniadol fel ei gilydd. Cysylltir defnydd mynych â goddefiad a dibyniaeth gorfforol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  **ISBN 9780702034718**  
Cliciwch yma i lenwi'r cyfeiriad. Os ydych yn dal i olygu'r erthygl, efallai y carech agor y ddolen mewn ffenest newydd?
2. ↑  "Nicknames and Street Names for Heroin". Thecyn.com. Cyrchwyd 12 October 2013.
3. ↑  Sawynok J (Ionawr 1986). "The therapeutic use of heroin: a review of the pharmacological literature". *Can. J. Physiol. Pharmacol.* **64** (1): 1–6. doi:10.1139/y86-001. PMID 2420426. .
Hanesydd Groeg oedd **Herodotus** neu **Herodotus o Halicarnassus** (Groeg Hρόδοτος hλικαρνoσσεύς) (c.485 CC - 425 CC), a aned yn Halicarnassos, trefedigaeth Roegaidd ar arfordir deheuol Asia Leiaf. Cicero a'i alwodd yn "Dad Hanes" am y tro cyntaf.

Pan ddaeth y dinasoedd Groegaidd yn Asia Leiaf yn rhydd o reolaeth Persia, teithiodd Herodotus yn Asia Leiaf, ynysoedd Môr Egeaidd, Gwlad Groeg, Macedonia, Thracia, arfordir y Môr Du, Persia, Tyre a Ffenicia, yr Aifft a Cyrenaica. Yn 443 CC aeth i'r drefedigaeth Athenaidd newydd Thurii, ar Gwlff Tarentino. Oddi yno ymwelodd â Sisili a sawl dinas yn ne'r Eidal. Roedd yn ddyn chwilfrydig iawn, a chasglai bob math o ddeunydd yn ymwneud â hanes, mytholeg, daearyddiaeth, ethnoleg ac archaeoleg yr Henfyd a'r tu hwnt.

Ei fwriad oedd cyfansoddi llyfr hanes yn olrhain cwrs ac achosion y rhyfeloedd rhwng y Groegwyr a'r *barbaroi* (barbariaid neu estronwyr). Mae ei lyfr enwog yr *Historiai* yn dechrau gyda chwncwest y dinasoedd Groegaidd yn Asia Leiaf gan yr ymerodr Persiaidd Croesus. Wedyn cawn hanes Lydia, Persia, Babilon a'r Hen Aifft. Mae'r llyfr yn gorffen â hanes y Rhyfeloedd Persiaidd (500 CC - 479 CC).

Argraffiadau ar-lein
--------------------

* Herodotus Inquiries - cyfieithiad newydd gyda nifer o luniau ac erthyglau
* Cyfieithiad Rawlinson
* Testun Groeg a chyfieithiad Saesneg cyfochrog
* Cyfieithiad (detholiad) Archifwyd 2015-05-04 yn y Peiriant Wayback.
* Gwaith Herodotus ar Perseus

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 100225976
* LCCN: n79086888
* ISNI: 0000 0001 2353 0125
* GND: 118549855
* SELIBR: 60617
* SUDOC: 085720917
* BNF: cb119073789 (data)
* BIBSYS: 90136153
* ULAN: 500257721
* NLA: 35757038
* NDL: 00443136
* NKC: jn19981001510
* The SBN id CFIV036084 is not valid.
* RLS: 000082455
* BNE: XX903903
* CiNii: DA0057958X

 |
Hanesydd ac academydd Americanaidd oedd **Henry Steele Commager** (25 Hydref 1902 – 2 Mawrth 1998) sy'n nodedig am ei gyhoeddiadau niferus a'i daliadau rhyddfrydol ynghylch hanes yr Unol Daleithiau.

Ganwyd yn Pittsburgh, Pennsylvania, a chafodd ei fagu gan ei dad-cu yn Toledo, Ohio, ac yn Chicago, Illinois. Enillodd ei radd baglor (1923), ei radd meistr (1924), a'i ddoethuriaeth (1928) mewn hanes o Brifysgol Chicago. Treuliodd hefyd flwyddyn yn Nenmarc, gwlad ei gyndeidiau, yn astudio hanes llyngesol ym Mhrifysgol Copenhagen.

Addysgodd hanes ym Mhrifysgol Efrog Newydd o 1929 i 1938, ym Mhrifysgol Columbia o 1938 i 1956, ac yng Ngholeg Amherst o 1956 i 1992 (athro hanes Americanaidd o 1956 i 1972, a darlithydd Simpson o 1972 i 1992). Daeth i sylw fel awdur gyda'r gwerslyfr *The Growth of the American Republic* (1930), a gydysgrifennwyd gyda'r hanesydd Samuel Eliot Morison o Brifysgol Harvard. Ymhlith ei lyfrau eraill mae *The American Mind* (1951), *Jefferson, Nationalism and the Enlightenment* (1974), a *The Empire of Reason* (1977).

Roedd Commager yn edmygwr brwd o Gyfansoddiad yr Unol Daleithiau ac yn ei ystyried yn sylfaen berffaith ar gyfer cyfundrefn wleidyddol a chyfraith resymol. Ar sawl achos bu'n siarad yn gyhoeddus yn erbyn gweithgareddau gwleidyddol a dybid ganddo yn gamau ar y gyfraith gyfansoddiadol. Yn 1947, adeg yr Ail Ddychryn Coch a McCarthyaeth, cyhoeddodd erthygl yng nghylchgrawn *Harper's* yn lladd ar lwon teyrngarwch. Yn 1966, dadleuodd bod ymyrraeth gan luoedd Americanaidd yn Rhyfel Fietnam, ar gais yr Arlywydd Lyndon B. Johnson, yn tresmasu ar uchelfraint y Gyngres i ddatgan rhyfel. Cafodd ei feirniadu gan rai am arddel eithriadolaeth Americanaidd ac am esgeuluso rhan yr eglwys, menywod, Americanwyr Duon, Americanwyr Brodorol, a'r dosbarth gweithiol yn hanes yr Unol Daleithiau.

Bu farw yn ei gartref yn Amherst, Massachusetts, yn 95 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Holcomb B. Noble, "Henry Steele Commager, History Scholar and Defender of the Constitution, Is Dead at 95", *The New York Times* (3 Mawrth 1998). Adalwyd ar 31 Gorffennaf 2019.
2. ↑  (Saesneg) Rupert Cornwell, "Obituary: Henry Steele Commager Archifwyd 2019-07-31 yn y Peiriant Wayback.", *The Independent* (6 Mawrth 1998). Adalwyd ar 31 Gorffennaf 2019.
3. ↑  (Saesneg) Henry Steele Commager. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 31 Gorffennaf 2019.

Darllen pellach
---------------

* Neil Jumonville, *Henry Steele Commager: Midcentury Liberalism and the History of the Present* (Chapel Hill, Gogledd Carolina: University of North Carolina Press, 1999).
Nofelydd a newyddiadurwr Pwylaidd oedd **Henryk Adam Alexander Pius Sienkiewicz** (5 Mai 1846 – 15 Tachwedd 1916) a enillodd Wobr Lenyddol Nobel ym 1905. Mae'n nodedig am ei nofelau hanesyddol, yn enwedig ei glasur *Quo Vadis* (1896). Ysgrifennai dan y ffugenw **Litwos**.

Ganed yn Wola Okrzejska, Gwlad Pwyl y Gyngres, lle'r oedd ei deulu yn berchen ar ystâd fach. Wedi iddynt golli eu harian a'u tir, symudodd y teulu i Warsaw ac yno astudiodd Henryk lenyddiaeth, hanes, ac ieitheg ym Mhrifysgol Warsaw. Dechreuodd gyhoeddi erthyglau ym 1869 ar bynciau gwyddonol ac yn clodfori Positifiaeth. Gadawodd y brifysgol ym 1871 heb iddo ennill ei radd.

Cyhoeddodd ei nofel gyntaf, *Na marne*, ym 1872 a'i stori fer gyntaf, "Stary sługa", ym 1875. Teithiodd Sienkiewicz i Unol Daleithiau America ym 1876–78, ac ymwelodd â Pharis am gyfnod hir cyn iddo ddychwelyd i Wlad Pwyl. Cyhoeddodd gyfres o straeon byrion llwyddiannus, gan gynnwys "Janko muzykant" (1879), "Latarnik" (1882), a "Bartek zwyciezca" (1882). Sienkiewicz oedd cyd-olygydd y papur newydd dyddiol *Słowo* o 1882 i 1887. Nofelau enwocaf Sienkiewicz yw'r triawd am hanes Gwlad Pwyl yn y 17g—*Ogniem i meiczem* (1884), *Potop* (1886), a *Pan Wołodyjowski* (1887–88)—a *Quo Vadis* (1896) a leolir yn Rhufain hynafol yn ystod teyrnasiad yr Ymerawdwr Nero.

Ym 1900, i nodi 30 mlynedd ers cychwyn ar ei yrfa lenyddol, gwobrwywyd iddo ystâd Oblęgorek, ger Kielce, ac yno fe drigai nes 1914. Ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf, symudodd Sienkiewicz i'r Swistir, a chyda'r pianydd a chyfansoddwr Ignacy Jan Paderewski (a fyddai'n Brif Weinidog ei wlad wedi diwedd y rhyfel) ymgyrchai dros annibyniaeth Gwlad Pwyl. Bu farw yn Vevey, Vaud, y Swistir, yn 70 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Henryk Sienkiewicz. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 16 Mawrth 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 24608122
* LCCN: n50024588
* ISNI: 0000 0001 1874 0101
* GND: 118797107
* SELIBR: 91677
* SUDOC: 027137643
* BNF: cb119247156 (data)
* BIBSYS: 90132882
* HDS: 028458
* NLA: 35498728
* NDL: 00456550
* NKC: jn19990007946
* The SBN id CFIV019435 is not valid.
* RLS: 000081885
* BNE: XX1011298
* CiNii: DA01023216

 |
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Hendon**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Hendon yn Llundain FwyafEtholaeth Hendon yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Ffiniau
-------

* 1918-1945: Hendon and Kingsbury Dosbarth Hendon.
* 1997-presennol: Bwrdeisdrefi Burnt Oak, Colindale, Edgware, Hale, Hendon, Mill Hill, ac West Hendon.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1918–1935: Philip Cunliffe-Lister (Ceidwadol)
* 1935–1945: Reginald Blair (Ceidwadol)
* 1945: *Dilewyd yr etholaeth*
* 1997–2010: Andrew Dismore (Llafur)
* 2010–presennol: Matthew Offord (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Mae **Ffynnon Eilian** (yr hen enw oedd: "Eilian ab Gallgu Redegog o hil Cadros Calchfynydd") yn ffynnon sydd wedi'i lleoli ger Llaneilian yn Rhos, Conwy ac wedi'i galw'n "ffynnon felltithio enwocaf Cymru".

Mae wedi'i lleoli oddeutu 30 metr o Gapel y Nant, Llanelian ar dir fferm o’r enw "Cefn Ffynnon" ger Llaneilian yn Rhos, a gellir ei chyrraedd drwy ddringo'r giât yn union gyferbyn â giatiau Parc Eirias ym Mae Colwyn. Yn wahanol i'r rhan fwyaf o ffynhonnau Cymru, caiff ei chysyllt gya rhinweddau iachusol a melltithiol: melldith a bendith. Disgrifir y ffynnon gan Gymdeithas Ffynhonau Cymru fel "ffynnon felltithio enwocaf Cymru".

Mewn erthygl yn *Goleuad Gwynedd* ym Mai 1819, ceir adroddiad am y Frawdlys Chwarterol a gynhaliwyd yn yr Wyddgrug ar Ebrill 1819 le'r adroddwyd am berson o'r enw Edward Pierce, Llandyrnog, yn dwyn cyhuddiad yn erbyn un John Edwards, Berthddu, Llaneurgain, am iddo roi enw Edward Pierce yn Ffynnon Elian, ac y deuai rhyw ddrygau ac aflwyddiant dirfawr arno; ond y gallai efe attal y drygau hyn, trwy dynu ei enw allan o'r Ffynnon, os talai efe bymtheg swllt iddo. A thrwy y chwedl ffuantus hon, derbyniodd John Edwards gan Edward Pierce swm o arian, sef pedwar-swllt-ar-ddeg a chwe'cheiniog, a hynny trwy dwyll a rhith.

Mae'r erthygl yn adrodd fod y


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Rheithwyr wedi ymgynghori am ychydig fynydau, a farnasant John Edwards yn euog. Yna fe'i dan fonwyd yn ol, gan ei orchymyn i gael ei ddwyn i dderbyn ei ddedfryd y dydd canlynol. Barnodd y Llys fod ei drosedd yn haeddu alltudiaeth (transportation), ond wrth ystyried mai y troseddiad cyntaf iddo ydoedd, a'i fod wedi ei garcgaru er y Brawdlys diwethaf, hwy a'i barnasant ef i gael ei garcharu ym mhellach am ddeuddeg mis. | "|

Yn Goleuad Cymru, Rhagfyr 1828 cyhoeddwyd yr englyn hwn gan Twm o'r Nant i Ffynnon Eilian: ffynnon felltithio enwocaf Cymru

Ffynnon ebolion Belial - a'i phennod
Yn ffynnon ymddial;
Nyth melldithwyr, swynwyr sâl,
Min dibyn mynydd Ebal.

Gweler hefyd
------------

* Ffynhonnau Môn

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cymdeithas Ffynhonau Cymru; adalwyd 3 Mawrth 2014.
Enw ar gredoau traddodiadol, arferion gwlad, a gwneuthurbethau sy'n perthyn i gymdeithas neu gymuned werin benodol yw **diwylliant gwerin**. Mae'n cynnwys yr holl elfennau sy'n gysylltiedig â phatrymau ieithyddol, gweithgareddau ac ymddygiadau cymdeithasol, credoau a bydolwg, ac arteffactau sy'n neilltuol i'r grŵp dan sylw. Mae'n deillio o graidd gyfundrefnol yr hunaniaeth ddiwylliannol a arddelir gan y grŵp, ac yn adlewyrchu amcanion, diddordebau, safonau, moesau, a gweithgareddau'r grŵp. Trosglwyddir diwylliant gwerin wrth i aelodau'r grŵp rhyngweithio gyda'i gilydd a chymryd rhan gymdeithasol, yn wahanol i ffurfiau ar uwchddiwylliant, er enghraifft y celfyddydau cain, a ddysgir drwy ddulliau ffurfiol.

Astudiaethau
------------

Mae astudiaethau diwylliant gwerin yn cynnwys dulliau methodolegol megis ethnograffeg, damcaniaeth llên gwerin, cymariaethau croesddiwylliannol, dogfennaeth hanesyddol, gorddwythiadau sy'n cyfuno hanesyddiaeth a daearyddiaeth ddynol, dadansoddiadau seicolegol, a dadansoddiadau economaidd. Cychwynnodd diwylliant gwerin fel maes ysgolheigaidd ar sail syniadau rhamantaidd ynglŷn â thraddodiadau hynafol y werin bobl, mewn cyferbyniad â diwylliant y bendefigaeth. Cafodd arferion gwlad eu dehongli'n ffurfiau cyntefig ar wareiddiad. Bu cenedlaetholwyr Ewropeaidd yn canolbwyntio ar ddiwylliant gwerin mewn ymgais i olrhain llinach ddiwylliannol eu cenedl neu grŵp ethnig benodol. Ers y 1960au, mae astudiaethau diwylliant gwerin wedi ymwneud â diwylliannau trefol yn ogystal â chefn gwlad, a chymunedau o fewnfudwyr yn ogystal â brodorion.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Randal S. Allison, "Folk culture" yn *Folklore: An Encyclopedia of Beliefs, Customs, Tales, Music, and Art*, golygwyd gan Thomas A. Green (Santa Barbara, Califfornia: ABC-CLIO, 2007), tt. 316–17.
Roedd **Dogfeiling** yn deyrnas fechan yng ngogledd-ddwyrain Cymru yn yr Oesoedd Canol Cynnar, a fu yn ddiweddarach yn un o ddau gwmwd a ffurfiai cantref Dyffryn Clwyd.

Yn ôl traddodiad, ffurfiwyd teyrnas Dogfeiling gan Ddogfael, un o feibion Cunedda, brenin teyrnas Gwynedd. Bodolodd teyrnas Dogfeiling, a oedd yn fwy sylweddol na'r cwmwd diweddarach gyda thiriogaeth tua'r un maint â chantref Dyffryn Clwyd, o 445 tua o gwmpas y flwyddyn 700 pan gafodd ei hymgorffori yng Ngwynedd fel rhan o Wynedd Is Conwy (Y Berfeddwlad). Er nad yn fawr nid oedd yn ddibwys, ac ymddengys iddi fedru cystadlu â theyrnas Powys, i'r de-ddwyrain, yn y 7g.

Yn yr Oesoedd Canol, Dogfeiling oedd y pwysicaf o ddau gwmwd Dyffryn Clwyd ac un o'r cyfoethocaf ei dir yn y gogledd. Ei chanolfan oedd Rhuthun. Roedd llawer o dir y cwmwd yn perthyn i esgobaeth Bangor.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| gw • sg • goTeyrnasoedd Cymru |
| --- |
|  |
| 
* Brycheiniog
* Ceredigion
* Deheubarth
* Dogfeiling
* Dyfed
* Erging
* Glywysing
* Gwent
* Gwynedd
* Gŵyr
* Morgannwg
* Powys
* Rhos
* Seisyllwg

 |

 |
**Diogelwch emosiynol** yw mesuriad sefydlogrwydd cyflwr emosiynol unigolyn. **Ansicrwydd emosiynol** neu **ansicrwydd** yw'r teimlad o anesmwythder cyffredinol neu nerfusrwydd a all gael ei ysgogi gan feddwl eich bod yn agored i niwed neu'n israddol mewn rhyw ffordd, neu deimlo'n fregus neu'n ansefydlog. Gall hyn fygwth eich hunanddelwedd neu'ch ego.

Mae'r cysyniad yn gysylltiedig â gwydnwch seicolegol sy'n ymwneud â'r effeithiau y mae rhwystrau neu sefyllfaoedd anodd yn eu cael ar unigolyn. Fodd bynnag, *mae gwydnwch* yn ymwneud ag ymdopi yn gyffredinol. Mae hefyd yn berthnasol i sefyllfa economaidd-gymdeithasol yr unigolyn. Ar y llaw arall mae *diogelwch emosiynol* yn nodweddu'r effaith emosiynol yn benodol. Yn yr ystyr hwn, gellir ystyried diogelwch emosiynol fel rhan o wydnwch.

Dylir wahaniaethu'r syniad o *sicrwydd emosiynol* unigolyn oddi wrth y diogelwch emosiynol neu'r sicrwydd sy'n cael eu darparu gan amgylchedd anfygythiol, cefnogol. Dywedir bod person sy'n dioddef o byliau o iselder ac yn cael eu heffeithio gan fân anawsterau yn llai "emosiynol ddiogel". Gellir dweud bod person nad yw eu hapusrwydd cyffredinol yn cael ei effeithio gan ddigwyddiadau sy'n achosi aflonyddwch mawr yn ystod eu bywydau yn hynod o ddiogel yn emosiynol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Alegre, A. (2008). "Emotional security and its relationship with emotional intelligence" (yn en). *Virginia Polytechnic Institute and State University*.. Adalwyd 21 Tachwedd 2012.
Agraffiad *Bibliotheca historica* gan Diodorus (Amsterdam: Jacob Wetsten, 1746)
Hanesydd Groegaidd a aned yn Agyrium (Agira heddiw) yn Sicilia oedd **Diodorus Siculus** (Groeg: **Διόδωρος Σικελιώτης**), c. 90 CC - ca. 30 CC.

Nid oes sicrwydd am ei ddyddiadau, ond mae'n crybwyll ei fod wedi ymweld â'r Aifft yn ystod y 180fed Olympiad, rhwng 60 a 56 CC). Tra'r oedd yno, gwelodd dyrfa o Eifftiaid yn dymuno lladd dinesydd Rhufeinig oedd wedi lladd cath, anifail sanctaidd yn yr Aifft, ar ddamwain. Y digwyddiad olaf y mae'n ei grybwyll yw dial Octavianus ar ddinas Tauromenium am wrthod ei gynorthwyo, tua 36 CC (16.7). Dywed Diodorus ei fod wedi treulio deng mlynedd ar hugain yn paratoi ei hanes, ac wedi teithio trwy Ewrop ac Asia i gasglu deunydd. Mae rhai ysgolheigion modern yn amau hyn, gan ddweud ei fod yn gwneud camgymeriadau na fyddai rhywun oedd wedi bod yn y gwledydd y mae'n eu trafod yn ei wneud.

Mae hanes Diodorus, *Bibliotheca historica* ("Llyfrgell Hanesyddol"), yn cynnwys deugain llyfr, wedi eu rhannu yn dair rhan. Mae'r chwech llyfr cyntaf yn trafod hanes a diwylliant yr Aifft (llyfr I), Mesopotamia, India, Sgythia ac Arabia (II), Gogledd Affrica (III) a Groeg ac Ewrop (IV - VI). Yn yr ail adran (llyfrau VII - XVII), mae'n adrodd hanes y byd o Ryfel Caerdroea hyd farwolaeth Alecsander Fawr. Mae'r rhan olaf yn rhoi'r hanes o farwolaeth Alecsander hyd un ai 60 CC neu ddechrau rhyfel Iŵl Cesar yng Ngâl - mae'r rhan olaf ar goll. Credir iddo ddefnyddio gwaith nifer o haneswyr eraill: Hecataeus, Ctesias o Cnidus, Ephorus, Theopompus, Hieronymus o Cardia, Duris o Samos, Diyllus, Philistus, Timaeus, Polybius a Posidonius.

Dim ond rhannau o'r llyfr sydd wedi goroesi; y pum llyfr cyntaf a llyfrau 10 hyd 20. Ceir rhannau o'r gweddill yng ngwaith Photius a Constantine Porphyrogenitus.

Llyfryddiaeth
-------------

* Gerhard Wirth und Wilhelm Gessel (Hgg): *Diodoros Griechische Weltgeschichte*. Bibliothek der griechischen Literatur, Bde. 34-37, Stuttgart 1993.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 56608763
* LCCN: n50028820
* ISNI: 0000 0004 0156 0974
* GND: 118679627
* SELIBR: 49277
* SUDOC: 026832682
* BNF: cb11900233c (data)
* BIBSYS: 90321794
* NLA: 35763969
* NDL: 00746934
* NKC: jn19981000658
* The SBN id CFIV068396 is not valid.
* BNE: XX1076951
* CiNii: DA01310863

 |
Disgwyliad bywyd yn 2005
Mewn demograffeg, **disgwyliad bywyd** yw'r nifer o flynyddoedd ychwanegol y gall unigolyn mewn grŵp arbennig, e.e. yn ôl oedran a rhyw, ddisgwyl byw, o ran tebygolrwydd ystadegol.

Dibynna'r ffigwr am ddisgwyliad bywyd ar y modd y dewisir y grŵp i'w fesur. Mewn rhai gwledydd tlawd, mae cyfran marwolaethau ymysg babanod yn uchel iawn, ac mae hyn yn gostwng y disgwyliad bywyd i'r holl boblogaeth yn sylweddol. O'r herwydd, weithiau defnyddir ffigwr gwahanol, er enghraifft disgwyliad bywyd y bobologaeth dros ddeg oed.

Yn ystod y canrifoedd diwethaf, mae disgwyliad bywyd wedi cynyddu'n sylweddol, i raddau helaeth oherwydd gwelliannau mewn iechyd cyhoeddus a thriniaeth feddygol. Gwelwyd yr effeithiau hyn fwyaf yn y gwledydd cyfoethocaf. Yn yr Unol Daleithiau yn 1901 roedd disgwyliad bywyd yn 49, ond erbyn diwedd y ganrif roedd yn 77, gwelliant o fwy na 50%. Yn India a Gweriniaeth Pobl Tsieina, roedd disgwyliad bywyd tua 40 yng nghanol yr 20g, ond tua 63 erbyn diwedd y ganrif.

Bu rhai eithriadau i'r cynnydd yma, yn arbennig yn y gwledydd yn rhan deheuol Affrica a effeithiwyd fwyaf gan AIDS. Yn Rwsia ac eraill o gyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd, gwelwyd gostyngiad mewn disgwyliad bywyd wedi cwymp yr Undeb Sofietaidd.
Am yr afon, gweler Afon Dnieper.
Dinas Wcráin yw **Dnipro** ( Wcreineg: Дніпро  [dn⁽ʲ⁾iˈpɔ] ( </img>; Rwseg: Днепр [dnʲepr]). Pan oedd yr Wcráin yn rhan o'r Undeb Sofietaidd, galwyd y ddinas **Dnipropetrovsk** ( Wcreineg: Дніпропетро́вськ  [ˌdn⁽ʲ⁾ipropeˈtrɔu̯sʲk]; Rwseg: Днепропетро́вск  [dnʲɪprəpʲɪˈtrofsk] ( ) o 1926 tan fis Mai 2016, yw pedwaredd ddinas fwyaf yr Wcrain, gyda thua miliwn o drigolion.  Fe'i lleolir yn rhan ddwyreiniol Wcráin, 391 km (243 mi)  i'r de-ddwyrain o'r brifddinas Wcreineg Kyiv ar Afon Dnieper, ac ar ôl hynny mae'n cael ei enwi. Dnipro yw canolfan weinyddol Oblast Dnipropetrovsk. Hi yw sedd weinyddol hromada trefol Dnipro.  Roedd y boblogaeth 980,948 ym 2021.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Population as of 1 July 2011, and the average for January – June 2011". *Department of Statistics in Dnipropetrovsk Oblast* (yn Wcreineg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 20 October 2013.
2. ↑  "General information and statistics". *gorod.dp.ua* (yn Rwseg). Cyrchwyd 27 Gorffennaf 2019.
3. ↑  "*Official statistics, 01.08.2012 (Ukrainian)*". Dneprstat.gov.ua. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 25 Hydref 2014. Cyrchwyd 28 Tachwedd 2014.
4. ↑  "Coordinates + Total Distance". *MapCrow*. Cyrchwyd 16 Awst 2015.
5. ↑  "Днепровская городская громада" (yn Russian). Портал об'єднаних громад України. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2023-03-28. Cyrchwyd 2022-03-13.CS1 maint: unrecognized language (link)
Cadfridog a gwladweinydd o ddinas Thebai, Gwlad Groeg oedd **Epaminondas** (*Hen Roeg*: Ἐπαμεινώνδας) (c. 418 CC - 362 CC). Gwnaeth Thebai yn rym milwrol pennaf Groeg am gyfnod.

Pan ddaeth Epaminondas i amlygrwydd, Sparta oedd y grym pennaf yng Ngwlad Groeg yn dilyn ei buddugoliaeth dros Athen yn Rhyfel y Peloponnesos. Yn 395 CC, roedd Thebai wedi ymgyngheirio gydag Athen, Corinth ac Argos yn erbyn Sparta, ond wedi cael ei gorchfygu gan Sparta. Newidiwyd hyn gan fuddugoliaeth ysgubol Thebai dan Epaminondas ym Mrwydr Leuctra yn 371 CC, a arweiniodd at ryddhau helotiaid Messenia o reolaeth Sparta. Newidiodd Epaminondas y tactegau traddodiadol yn y frwydr hon.

Enillodd fuddugoliaeth arall dros Sparta a'i chyngheiriaid ym Mrwydr Mantinea yn 362 CC, ond lladdwyd ef ei hun yn y frwydr.

Dywedir iddo wrthod defnyddio ei safle i ymgyfoethogi, ac iddo fyw mewn tlodi cynharol trwy gydol ei oes.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 21109638
* LCCN: n85088701
* ISNI: 0000 0003 9111 1322
* GND: 118685007
* SELIBR: 299658
* SUDOC: 083345639
* NKC: hka2010565637
* BNE: XX916126

 |
Bwrdeistref fetropolitan yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a'r Humber, Lloegr, yw **Dinas Wakefield** (Saesneg: *City of Wakefield*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 339 km², gyda 348,312 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Kirklees i'r gorllewin, Dinas Leeds i'r gogledd, Gogledd Swydd Efrog i'r dwyrain, a De Swydd Efrog i'r de.

Dinas Wakefield yng Ngorllewin Swydd Efrog
Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Gorllewin Swydd Efrog, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Rhennir y fwrdeistref yn 30 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys dinas Wakefield ei hun, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Castleford, Featherstone, Hemsworth, Knottingley, Normanton, Ossett, Pontefract a South Elmsall.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  City Population; adalwyd 1 Awst 2020
Llychlynwyr, yn bennaf o Sweden, a ymsefydlodd, masnachodd, a brwydrodd yn Nwyrain Ewrop o'r 9g i'r 11g oedd y **Farangiaid**. Teithiasant o arfordir y Môr Baltig, dros y tir ac ar hyd yr afonydd tua'r de i'r Môr Du a'r Ymerodraeth Fysantaidd. Daw enw'r Farangiaid o'r ffurf Ladin ganoloesol *Varangus*, o'r Hen Norseg *Væringjar*, sef "dynion a chleddyfau ganddynt", sydd yn tarddu yn y bôn o *vár*, "gwystl" neu "llw" mae'n debyg. Rhoesant eu henw i warchodlu personol yr Ymerawdwr Bysantaidd, y Gwarchodlu Farangaidd. Mae'n debyg taw Farangiaid oedd y Rws, y llwyth a sefydlodd Rws Kyiv yn y 9g.

Ers mordeithiau cynharaf y bobloedd Germanaidd yng Ngogledd Ewrop, fe'u atynnwyd i'r dwyrain wrth chwilio am grwyn anifeiliaid i wneud dillad, yn ogystal â chaethweision. Daeth y mwyafrif ohonynt o dde-ddwyrain gorynys Llychlyn—taleithiau Uppland ac Östergötland yn Sweden gyfoes—ac o ynys Gotland yn y Môr Baltig. Gelwid rhanbarth Uppland ac Östergötland yn yr oesoedd hynny gan yr enw Hen Norseg *Roþer* neu *Roþin*, a gelwid y trigolion yn *Róðskarlar* neu *Róðsmen*. Sefydlwyd gwladfeydd ar lannau dwyreiniol y Môr Baltig gan y masnachwyr Llychlynnaidd, a chyfeiriasant at ogledd Rwsia fel *Sviþjóð en mikla* (Sweden Fawr) a chanolbarth Rwsia fel *Sviþjóð en kalda* (Sweden Oer). Mae'n debyg i'r bobloedd Slafonig fenthyg eu henw nhw ar y gwladychwyr hyn—y Rws (*Rus*)—o enw'r Ffiniaid arnynt, sydd yn ei dro yn tarddu o *Róðskarlar* neu *Róðsmen*; o'r Hen Slafoneg, daw'r ffurfiau *Rhos* yn yr iaith Roeg Canol a *Rûs* yn Arabeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Sigfús Blöndal a Benedikt S. Benedikz, *The Varangians of Byzantium* (Caergrawnt: Cambridge University Press, 1978), t. 1.
Mae **Gleouraich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Shiel i Loch Hourn a Loch Quoich yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NH039053. Ceir carnedd ar y copa. Y fam-fynydd yw A' Chralaig. Mae'n cael ei adnabod yn bennaf fel Munro. Tafliad carreg i ffwrdd ohono y saif Spidean Mialach ac mae'r ddau wedi'u gwanau gan grib caregog ac yn aml yn cael eu cerdded gyda'i gilydd.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Dinasoedd Llundain a Westminster** (Saesneg: *Cities of London and Westminster*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Dinasoedd Llundain a Westminster yn Llundain FwyafEtholaeth Dinasoedd Llundain a Westminster yn Llundain Fwyaf
* Llundain Fwyaf yn LloegrLlundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

O 1974 hyd 1997, "Dinas Llundain a De Westminster" oedd yr enw.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1950–1959: Syr Harold Webbe (Ceidwadol)
* 1959–1965: Syr Harry Hylton-Foster (Ceidwadol, *1959* / Llefarydd, *1959-1965*)
* 1965–1970: John Smith (Ceidwadol)
* 1970–1977: Christopher Tugendhat (Ceidwadol)
* 1977–2001: Peter Brooke (Ceidwadol)
* 2001–presennol: Mark Field (Ceidwadol)

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Llundain Fwyaf**

Barking **·** Battersea **·** Beckenham **·** Bermondsey a Hen Southwark **·** Bethnal Green a Bow **·** Bexleyheath a Crayford **·** Brentford ac Isleworth **·** Bromley a Chislehurst **·** Camberwell a Peckham **·** Canol Brent **·** Canol Croydon **·** Canol Ealing ac Acton **·** Carshalton a Wallington **·** Chelsea a Fulham **·** Chingford a Woodford Green **·** Chipping Barnet **·** Dagenham a Rainham **·** De Croydon **·** De Hackney a Shoreditch **·** De Ilford **·** De Islington a Finsbury **·** Dinasoedd Llundain a Westminster **·** Dulwich a Gorllewin Norwood **·** Dwyrain Harrow **·** Dwyrain Lewisham **·** Ealing, Southall **·** East Ham **·** Edmonton **·** Eltham **·** Enfield Southgate **·** Erith a Thamesmead **·** Feltham a Heston **·** Finchley a Golders Green **·** Gogledd Brent **·** Gogledd Croydon **·** Gogledd Ealing **·** Gogledd Enfield **·** Gogledd Hackney a Stoke Newington **·** Gogledd Ilford **·** Gogledd Islington **·** Gogledd Westminster **·** Gorllewin Harrow **·** Gorllewin Lewisham a Penge **·** Greenwich ac Woolwich **·** Hammersmith **·** Hampstead a Kilburn **·** Hayes a Harlington **·** Hen Bexley a Sidcup **·** Hendon **·** Holborn a St Pancras **·** Hornchurch ac Upminster **·** Hornsey a Wood Green **·** Kensington **·** Kingston a Surbiton **·** Lewisham Deptford **·** Leyton ac Wanstead **·** Mitcham a Morden **·** Orpington **·** Poplar a Limehouse **·** Putney **·** Richmond Park **·** Romford **·** Ruislip, Northwood a Pinner **·** Streatham **·** Sutton a Cheam **·** Tooting **·** Tottenham **·** Twickenham **·** Uxbridge a De Ruislip **·** Vauxhall **·** Walthamstow **·** West Ham **·** Wimbledon
Mae **docsasosin mesylad** cyfansoddyn cwinasolin sy’n cael ei werthu gan Pfizer dan yr enwau brand Cardura a Carduran, yn alffa-atalydd α1-ddetholus a ddefnyddir i drin pwysedd gwaed uchel ac ataliad troeth sy’n gysylltiedig â gordyfiant prostatig anfalaen (BPH). Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₃H₂₅N₅O₅. Mae docsasosin mesylad yn gynhwysyn actif yn Cardura.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- dargadwad wrinol
 - gordyfiant prostadol
 - gordensiwn
 - gordyfiant prostadol
 - gordensiwn

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Docsasosin Mesylad, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- UK-3327427
 - Cardura®
 - 1-(4-Amino-6,7-Dimethoxy-2-quinazolinyl)-4-(1,4-benzodioxan-2-ylcarbonyl)piperazin
 - 1-(4-Amino-6,7-dimethoxy-2-chinazolinyl)-4-(2,3-dihydro-1,4-benzodioxixin-2-ylcarbonyl)piperazin

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Docsasosin Mesylad". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |