recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Llyfr cyntaf Malcolm Pryce: *Aberystwyth Mon Amour*
Awdur Seisnig yw **Malcolm Pryce** (ganwyd ym 1960), sy'n ysgrifennu nofelau ditectif *noir* yn arddull Raymond Chandler.

Bywgraffiad
-----------

Ganwyd Pryce yn yr Amwythig, cyn symyd i Aberystwyth yn naw oed, lle mynychodd Ysgol Gyfun Penglais yn diweddarach. Arhosodd yno hyd iddo gwblhau ei arholiadau Lefel A. Astudiodd Almaeneg ym Mhrifysgol Warwick a Phrifysgol Freiburg cyn gadael i fynd i deithio.

Tra'n teithio bu'n gweithio yn ffatri BMW yn yr Almaen, ac fel golchwr llestri. Ar ôl gyrfa fer fel "gwerthwr aliwminiwm gwaetha'r byd", bu Pryce yn ysgrifennwr copi yn y byd hysbysebu yn Llundain a Singapôr. Roedd e'n byw yn Bangkok, Gwlad Tai, rhwng 2001 a 2007, cyn iddo symud i Rydychen.

Lleolir y mwyafrif o'i nofelau yn Aberystwyth, ond mewn rhyw fydysawd arall lle mae derwyddon yn troseddu, lle mae bechgyn y dref yn diflannu mewn amgylchiadau rhyfedd, a lle mae gan y dref ddiwydiant ffilm, yn cynhyrchu ffilmiau 'Beth Welodd y Bwtler'. Arwr y straeon yw Louie Knight, ditectif preifat gorau tref Aberystwyth, ac yr *unig* dditectif preifat yn Aberystwyth...

Llyfrau
-------

* *Aberystwyth Mon Amour* (Bloomsbury Publishing, 2001)
* *Last Tango in Aberystwyth* (Bloomsbury Publishing, 2003)
* *The Unbearable Lightness of Being in Aberystwyth* (Bloomsbury Publishing, 2005)
* *Don't Cry for Me Aberystwyth* (Bloomsbury Publishing, 2007)
* *From Aberystwyth with Love* (Bloomsbury Publishing, 2009)
* *The Day Aberystwyth Stood Still* (Bloomsbury Publishing, 2011)
* *The Case of the "Hail Mary" Celeste: The Case Files of Jack Wenlock, Railway Detective* (Bloomsbury Publishing, 2015)
* *The Corpse in the Garden of Perfect Brightness* (Bloomsbury Publishing, 2020)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   What is it about Aberystwyth?. Malcolm Pryce. Adalwyd ar 17 Ebrill 2019.

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan yr awdur

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 52830050
* LCCN: nb2001012975
* ISNI: 0000 0000 4144 1671
* SUDOC: 090444140
* BIBSYS: 7031196
* NKC: xx0011195

 |
La Marsa
Mae **La Marsa** (Arabeg: المرسى‎ *al-Marsa*) yn dref arfordirol yng ngogledd-ddwyrain Tiwnisia tua 20 km i'r gogledd-ddwyrain o'r brifddinas Tiwnis (36°52′60″Gog, 10°19′60″Dw). Mae ganddi boblogaeth o tua 65,742 (2006). Er iddi ddechrau ei dyddiau fel tref ar wahân fe'i hystyrir bellach yn rhan o Diwnis Fwyaf.

Mae La Marsa yn gorwedd ar ben gogleddol Rheilffordd y TGM, sy'n ei chysylltu â Thiwnis ei hun. Gyda'i chymdogion Sidi Bou Saïd ac ardal Carthago mae'n un o'r trefi mwya dethol a chyfoethog yn y wlad ac mae prisiau tai yn uchel. Mae ganddi ddau draeth eang, tywodlyd, sy'n boblogaidd gan drigolion Tiwnis haf a gaeaf. Rhed y *corniche* (rhodfa'r môr) ar hyd y traeth gorllewinol.

Y tu draw i'r *corniche* ceir ardal dra-ddethol **Gammarth** gyda gwestai pum seren a filas cyffelyb. Yma roedd llywodraeth y Diwnisia gyn-drefedigaethol yn arfer symud yn yr haf, i osgoi gwres llethol y brifddinas. Mae llawer o'r adeiladu yn dyddio o'r cyfnod Ffrengig. Ceir sgwâr tawel gyda mosg yng nghanol y dref, ger yr orsaf TGM.

I'r gogledd-orllewin o La Marsa ceir llyn hallt Sebkha er-Riana. Mae Maes Awyr Tiwnis-Carthago yn gorwedd hanner ffordd rhwng La Marsa a'r brifddinas.

Golygfa banoramig ar lan môr La Marsa o gyfeiriad Gammarth, gyda bryn Sidi Bou Saïd yn y pen draw
Mae **Me One** (ganwyd **Eric Martin** ar 19 Awst 1970) yn gerddor, rapiwr, canwr, cyfansoddwr caneuon a chynhyrchydd recordiau Jamaicaidd-Gymreig, a ddaeth i amlygrwydd am ei waith ar gyfer y grŵp cerddorol Technotronic yng Ngwlad Belg.

Bywyd cynnar
------------

Ganwyd Martin yng Nghaerdydd, yn fab i rieni Jamaicaidd; ei fam yn athro Saesneg o Kingston a'i dad yn weinidog Eglwys Bentecostaidd o Blwyf y Santes Fair. Addysgwyd Martin yng Nghaerdydd, Llundain a Dinas Efrog Newydd. Mae ganddo ddinasyddiaeth ddeuol Jamaicaidd a Phrydeinig.

Plant
-----

Eric Martin, Miles Martin a phlentyn anhysbys arall.

Gwaith gyda Technotronic
------------------------

Roedd Martin (fel **MC Eric**) yn aelod o grŵp dawns tecno Technotronic, gan ddarparu prif lais ar y sengl boblogaidd "This Beat Is Technotronic" (1990). Ar anterth eu gyrfa buont ar daith gyda Madonna ar ei thaith byd-eang Blond Ambition yn y 1990au.

Gyrfa ddiweddar
---------------

Rhyddhawyd albwm cyntaf Martin o dan yr enw Me One ym mis Mai 2000 ar Universal-Island UK. Teitl yr albwm 12 trac oedd *As Far as I'm Concerned*  ac roedd yn cynnwys cyfraniadau gan Guru (o Gang Starr) ar "Do You Know "a Michelle Gayle ar fersiwn 'cover' o drac The Beach Boys "In My Room". Rhyddhawyd yr olaf fel sengl, ynghyd â "Game Plan" ac "Old Fashioned". 
[  ]
Ar wahân i'w waith unigol, mae Martin wedi ysgrifennu gyda (neu ar gyfer) Jeff Beck, Maxi Priest, The Roots, Capleton, Lynden David Hall a'r Sugababes. 
[  ]
Yn 2011 arwyddodd gytundeb recordio gyda'r label recordio o Glasgow, Innovation Music.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Kang, Millane (19 August 2000). "Keepin' it real around the world". *Billboard*. t. 40. Cyrchwyd 30 May 2010.
2. ↑  Innovation Music Official site - Artists page: "Archived copy". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2011-11-09. Cyrchwyd 2012-03-28.CS1 maint: archived copy as title (link)
Ffilm llawn cyffro llawn antur gan y cyfarwyddwr Jan Svěrák yw ***Kuky Se Vrací*** a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd gan Jan Svěrák a Eric Abraham yn y Weriniaeth Tsiec; y cwmni cynhyrchu oedd Biograf Jan Svěrák. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Tsieceg a hynny gan Jan Svěrák a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Carl Czerny a Michal Novinski. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Zdeněk Svěrák, Jiří Macháček, Oldřich Kaiser, Jiří Lábus, Pavel Liška, Ondřej Vetchý, Miroslav Táborský, Jiří Schmitzer, Kristýna Nováková, Václav Postránecký, Petr Čtvrtníček, Michal Slaný, Vasil Fridrich a. Mae'r ffilm *Kuky Se Vrací* yn 96 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2010. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Inception* sef ffilm wyddonias
llawn cyffro ac antur gan Christopher Nolan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,350 o ffilmiau Tsieceg wedi gweld golau dydd. 
Daniel Šperl oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Alois Fišárek sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jan Svěrák ar 6 Chwefror 1965 yn Žatec. Derbyniodd ei addysg yn Academi'r Celfyddydau Mynegiannol.

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Jan Svěrák nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* NKC: unn2011675516

 |
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **emrallt mawr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **emralltau mawr(-ion)**; yr enw Saesneg yw *Large Emerald*, a'r enw gwyddonol yw *Geometra papilionaria*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r emrallt mawr yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
*Am y mathemategwr o Unol Daleithiau America gweler John Forbes Nash, Jr.*
Pensaer o Loegr a fu'n byw yng Nghymru am gyfnod oedd **John Nash** (18 Ionawr 1752 – 13 Mai 1835). Adeiladodd llawer o adeiladau enwog yn Llundain.

Cafodd ei eni yn Llundain ac astudiodd i fod yn bensaer o dan Syr Robert Taylor, ond heb fod yn llwyddiannus iawn. Ar ôl etifeddu ffortiwn mawr symudodd ef i Gymru. methodd a buddsoddi'n ddoeth a doedd dim arian ar ôl erbyn 1783. O ganlyniad bu rhaid iddo weithio eto fel pensaer gan gynllunio plastai yn y wlad, a chydweithio gyda Humphry Repton, cynllunydd gerddi tirlun. 
Aeth Nash yn ôl i weithio yn Llundain ym 1792.

Bu'n byw ar Ynys Wyth am flynyddoedd a chafodd ei gladdu yn Cowes.

Cerflun John Nash yn All Souls Church, Llundain

Gwaith yng Nghymru
------------------

### Aberaeron

Cynorthwyodd John Nash i gynllun tref Aberaeron a chynlluniodd blasdy Llannerch Aeron (1794) ac eglwys Llanerchaeron yn nyffryn Aeron.

### Eglwys Gadeiriol Tyddewi

Cafodd Eglwys Gadeiriol Tyddewi ei difrodi'n ddifrifol gan Oliver Cromwell a chynllunodd John Nash y talcen gorllewinol.

Ffynnone
--------

Cynlluniodd ran o blasdy Ffynone (Ffynhonnau) yng Ngogledd Sir Benfro.

Gwaith yn Lloegr
----------------

### Llundain

Yn ôl yn byw a gweithio yn Llundain, nodwyd ei waith gan y Rhaglyw Dywysog (yn hwyrach Brenin Siôr IV) a gorchymynnodd ef Nash i ddatblygu Parc Marylebone. Gan help llaw Repton datblygodd Nash *master plan* yr ardal sydd yn cynnwys Regent Street, Regent's Park a strydoedd ac adeiladau cain o gwmpas y rheini. Dechreuwyd adeiladu ym 1818, ond doedd dim pob cynllun adeilad gan Nash: roedd penseiri fel James Pennethorne a Decimus Burton yn gwneud llawer o'r waith hyn.

Roedd Nash yn cyfarwyddwr *the Regent's Canal Company* a sefydlwyd ym 1812 i adeiladu camlas o Lundain gorllewin i Afon Tafwys yn y dwyrain. Roedd Nash yn penderfynu ble adeladu'r gamlas, ond mae'r cynllun manwl gan James Morgan. Agorwyd rhan cyntaf y camlas ym 1816.

Prosiect mawr arall yn Llundain roedd ail-adeiladu *Buckingham House* i fod yn Buckingham Palace (1825–35) yn ogystal â darllunio'r Royal Mews a Marble Arch (symydwyd Marble Arch o'r Royal Mews i Stryd Rhydychen ym 1851).

Nifer o brosiectau enwog eraill:

* Sgwâr Trafalgar
* Parc Iago Sant
* Theatr Haymarket (1820)
* Eglwys All Souls, Langham Place (1822–25)
* Carlton House Terrace (1827–33)
* Cumberland Terrace (1827)

### Tu allan i Lundain

* Ail-adeiladu'r Pafiliwn Brenhinol Brighton (1815–22)
* Castell East Cowes ar Ynys Wyth, ble roedd ef yn byw am flynyddoedd
* Blaise Hamlet
* Grovelands Park, Enfield, Middlesex

Cyfeiriadau
-----------



|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 37712394
* LCCN: n79045467
* ISNI: 0000 0000 8117 1821
* GND: 118785672
* SUDOC: 031779468
* BNF: cb12293139p (data)
* ULAN: 500014342
* NKC: xx0001737
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Sant Catholig sy'n cael ei ddisgrifio weithiau fel y sant Americanaidd cyntaf oedd **John Neumann** (28 Mawrth 1811 - 5 Ionawr 1860).

Cafodd Neumann ei eni yn Prachatice yn Bohemia (Gweriniaeth Tsiec heddiw) yn 1811. Astudiodd yn České Budějovice ac aeth ymlaen i Brifysgol Prag lle graddiodd mewn Diwinyddiaeth.

Roedd wedi dysgu Saesneg trwy siarad â gweithwyr Americanaidd mewn ffatri ym Mhrag. Trefnodd i fynd i'r Unol Daleithiau i weinyddu'r Efengyl, er nad oedd ganddo fawr o arian at y daith, a daeth yn esgob Catholig Philadelphia yn 1852. Sefydlodd y system addysg Gatholig gyntaf yn America a chynyddodd y nifer o ddisgyblion o 500 i 9,000 dan ei arweinyddiaeth.

Ar 5 Ionawr 1860 bu farw'n sydyn wrth gerdded strydoedd Philadelphia. Cafodd ei ganoneiddio gan y Pab Pawl VI ym Mehefin 1977.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 88674325
* LCCN: n79142781
* ISNI: 0000 0001 0830 7873
* GND: 118587323
* SUDOC: 075745607
* BNF: cb144794600 (data)
* NKC: jn20000728451
* BNE: XX1446131

 |
Newyddiadurwr, cynhyrchydd dogfen ac awdur o Gymru yw **Llion Iwan** (ganwyd Hydref 1969). Mae'n gweithio trwy gyfrwng Cymraeg a Saesneg. .

Bywyd cynnar ac addysg
----------------------

Ganwyd Llion yng Nghaerdydd yn fab i'r gwleidydd a'r canwr Dafydd Iwan. Aeth i Ysgol Waunfawr ac Ysgol Syr Hugh Owen a graddiodd ym Mhrifysgol Cymru, Bangor.

Gyrfa
-----

Bu’n gweithio i’r North Wales Weekly News cyn ymuno â’r BBC lle bu’n gweithio’n amrywiol fel newyddiadurwr, cynhyrchydd a chyfarwyddwr.

Bu'n darlithio mewn newyddiaduraeth a ffilm ddogfen ym Mhrifysgol Bangor.

O 2012-2016 roedd yn gomisiynydd cynnwys ffeithiol ar gyfer S4C, ac roedd yn Bennaeth Dosbarthu Cynnwys tan 2018. Yn 2019 daeth yn Gyfarwyddwr Cynnwys gyda Cwmni Da, cwmni cynhyrchu annibynnol wedi'i leoli yng Nghaernarfon.

Bywyd personol
--------------

Mae'n byw ym mhentref Caeathro ger Caernarfon.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Llion Iwan. Gwasg Gomer. Adalwyd ar 1 Ebrill 2020.
2. ↑   Cwmni Da - Amdanon Ni. Cwmni Da. Adalwyd ar 1 Ebrill 2020.
Cynhaliwyd **Etholiad Cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1959** ar 8 Hydref y flwyddyn honno. Enillwyd yr etholiad gan y Ceidwadwyr gyda Harold Macmillan yn parhau i fod yn Brif Weinidog. Slogan gofiadwy a ddefnyddiwyd ganddo yn ystod yr ymgyrchu oedd "*you have never had it so good*". Ar ôl yr etholiad roedd gan y Ceidwadwyr 365 aelod seneddol, y Blaid Lafur 258 a'r Rhyddfrydwyr 6 yn unig. Enillodd Macmillan er gwaethaf yr adwaith yn erbyn argyfwng Suez (1956) a phroblemau economaidd yn y DU. Yn ogystal roedd ei blaid wedi cynyddu ei mwyafrif am y trydydd dro yn olynol, camp unigryw yn hanes gwleidyddiaeth Prydain.

Yng Nghymru
-----------

Ymladdwyd ugain sedd gan Blaid Cymru yn yr etholiad hwn a chael pedair mil pleidlais y sedd ar gyfartaledd, cyfanswm o 78,000 (10.3% o'r cyfanswm) ar draws Cymru.

### Penfro

Yn yr etholiad hwn y safodd Waldo Williams dros Blaid Cymru yn etholaeth Penfro, y tro cyntaf i Blaid Cymru ymladd y sedd honno. Desmond Donnelly oedd yr A.S. ers 1951 ac ef enillodd yn yr etholiad hwn.

### Meirionnydd

Roedd y cenedlaetholwyr yn disgwyl i Gwynfor Evans ennill sedd Meirionnydd i Blaid Cymru ond mawr fu ei siom a dyma'r tro olaf i Gwynfor Evans ymladd y sedd. Safodd yn etholaeth Caerfyrddin yn yr etholiadau i ddilyn. Cadwodd T. W. Jones y sedd i Lafur. Daeth y Rhyddfrydwyr yn ail yn agos iawn i Lafur. Trydydd oedd Gwynfor Evans.

| **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1959** |
| --- |
| Plaid | Seddi | Etholiadau | % |
|  Plaid Geidwadol |  365 |  13,750,875 |  49.9 |
|  Plaid Lafur |  258 |  12,216,172 |  43.8 |
|  Plaid Ryddfrydol |  6 |  1,640,760 |  5.9 |
|  Plaid Cymru |  0 |  77,571 |  0.3 |
|  Sinn Féin |  0 |  30,896 |  0.2 |
|  Plaid Comiwnyddiaeth Prydain Fawr |  0 |  30,896 |  0.1 |
|  Plaid Genedlaethol yr Alban |  0 |  21,738 |  0.1 |
|  Llafur Annibynnol Gogledd Iwerddon |  0 |  20,062 |  0.1 |
|  Ceidwadol Annibynnol |  1 |  14,118 |  0.1 |

|  |
| --- |
|  **Etholiadau cyffredinol yn y Deyrnas Unedig** Baner Y Deyrnas Unedig
gw • sg • go |
| 1801 cyfethol | 1802 | 1806 | 1807 | 1812 | 1818 | 1820 | 1826 | 1830 | 1831 | 1832 | 1835 | 1837 | 1841 | 1847 | 1852 | 1857 | 1859 | 1865 | 1868 | 1874 | 1880 | 1885 | 1886 | 1892 | 1895 | 1900 | 1906 | 1910 (Ion) | 1910 (Rhag) | 1918 | 1922 | 1923 | 1924 | 1929 | 1931 | 1935 | 1945 | 1950 | 1951 | 1955 | 1959 | 1964 | 1966 | 1970 | 1974 (Chwe) | 1974 (Hyd) | 1979 | 1983 | 1987 | 1992 | 1997 | 2001 | 2005 | 2010 | 2015 | 2017 | 2019 |
| **Refferenda y Deyrnas Unedig** Baner Y Deyrnas Unedig |
| 1975 | 2011 | 2016 |
Cyhoeddodd John Parry *The Welsh Harper* ar y cyd â Maria Jane Williams yn 1848 (wyneblun: darlun dychmygol o Ddafydd ap Gwilym).
Cerddor a chyfansoddwr Cymreig oedd **John Parry** neu "**Bardd Alaw**" (18 Chwefror, 1776 – 8 Ebrill, 1851). Yng Nghymru, fel "Bardd Alaw", roedd yn adnabyddus fel telynor. Cyhoeddodd sawl cyfrol am gerddoriaeth Cymru.

Gyrfa
-----

Ganed John Parry yn nhref Dinbych yn 1776. Dywedir mai ennill am ganu'r delyn mewn eisteddfod leol yn yr Wyddgrug a fu dechrau ei yrfa gerddorol broffesiynol. Arweiniodd fand Milisia Sir Ddinbych am gyfnod. Yn 1807 symudodd i Lundain lle ganwyd ei fab y diddanwr John Orlando Parry. Daeth yn adnabyddus fel meistr ar ganu'r *flageolet* dwbl. Yn 1809 dechreuodd gyfansoddi a chyhoeddi darnau cerddorol i'r delyn a'r piano ac offerynnau eraill. Fe'i apwyntiwyd yn gyfarwyddwr cerddorol y Vauxhall Gardens yn yr un flwyddyn.

Cafodd yr enw barddol "Bardd Alaw" yn Eisteddfod Wrecsam 1821. Cyhoeddodd sawl traethawd a chyfrol ar gerddoriaeth Cymru, yn cynnwys dwy gyfrol o alawon Cymreig. Roedd yn adnabod Arglwyddes Llanofer a Felicia Hemans. Yn 1822 daeth yn Gofrestrydd Cerddorol i'r Cymmrodorion, ac ar 24 Mai 1826, cynhaliwyd cyngerdd er ei les ac anrhydedd ganddynt. Am weddill ei oes cymerodd ran amlwg fel beirniad cerdd mewn eisteddfodau. Bu farw yn ei gartref yn Llundain ar 8 Ebrill 1851, yn 75 mlwydd oed.

Gwaith
------

Llyfrau
* *The Ancient Britons' Martial Music* (1804)
* *Welsh Melodies* (1809)
* *An Account of the Rise and Progress of the Harp* (1834)
* *An Account of the Royal Musical Festival Held in Westminster Abbey in 1834* (1834)
* *The Welsh Harper* (1848), gyda Maria Jane Williams.

Rhai alawon
* "Gwenynen Gwent"
* "Ap Shencyn"
* "Dyddgwyl Dewi"

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Robert Griffith, *Llyfr Cerdd Dannau* (Caernarfon, d.d.=1913), tud. 262.
2. 1 2  Robert Griffith, *Llyfr Cerdd Dannau* (Caernarfon, d.d.=1913), tud. 263.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 66659325
* LCCN: n82225851
* ISNI: 0000 0000 7328 8130
* GND: 14002705X
* BNF: cb139785466 (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Lagwns Shotton** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 19 Hydref 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 11.9 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y lagŵn yn safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **secobarbital sodiwm** (a gafodd ei farchnata gan Eli Lilly and Company, ac wedyn gan gwmnïau eraill sydd wedi’u nodi isod, dan yr enw brand Seconal) yn gyffur sy’n deillio o barbitwrad a roddwyd dan batent ym 1934 yn UDA. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₁₈N₂O₃. Mae secobarbital sodiwm yn gynhwysyn actif yn Seconal Sodium.

Defnydd meddygol
----------------

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

- anhunedd

Enwau
-----

Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Secobarbital Sodiwm, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

- secobarbitone
 - quinalbarbitone
 - 5-allyl-5-(1-methylbutyl)pyrimidine-2,4,6(1H,3H,5H)-trione
 - 5-allyl-5-(1-methylbutyl)barbituric acid
 - 5-allyl-5-(1-methylbutyl)-2,4,6(1H,3H,5H)-pyrimidinetrione
 - 5-(1-methylbutyl)-5-(2-propenyl)-2,4,6(1H,3H,5H)-pyrimidinetrione
 - (+-)-secobarbital

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Pubchem. "Secobarbital Sodiwm". *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (yn Saesneg). Cyrchwyd 2018-02-28.

  


|  |
| --- |
| **Cyngor meddygol** |
| *Sgrifennir tudalennau Wicipedia ar bwnc **iechyd** er mwyn rhoi gwybodaeth sylfaenol, ond allen nhw ddim rhoi'r manylion sydd gan arbenigwyr i chi. Mae llawer o bobl yn cyfrannu gwybodaeth i Wicipedia. Er bod y mwyafrif ohonynt yn ceisio osgoi gwallau, nid ydynt i gyd yn arbenigwyr ac felly mae'n bosib bod peth o'r wybodaeth a gynhwysir ar y ddalen hon yn anghyflawn neu'n anghywir.*
***Am wybodaeth lawn neu driniaeth ar gyfer afiechyd, cysylltwch â'ch meddyg neu ag arbenigwr cymwys arall!*** |
Denarius, a fathwyd yn 193 gan yr ymerawdwr Septimius Severus yn anrhydeddu'r 22ain lleng.
Lleng Rufeinig oedd **Legio XXII Primigenia** ("Y Cyntafanedig"). Ffurfiwyd y lleng gan yr ymerawdwr Caligula yn 39 O.C.. Ei symbolau oedd yr afr a Heracles.

Ffurfiwyd y lleng yma a Legio XV Primigenia gan Caligula ar gyfer ymgyrch newydd yn yr Almaen. Daw'r enw "Primigenia" o um o enwau'r dduwies Fortuna. Wedi'r ymgyrch yma, lleolwyd y lleng ym Mogontiacum (Mainz heddiw).

Yn 69, Blwyddyn y Pedwar Ymerawdwr, cefnogodd y lleng Vitellius fel ymerawdwr, fel y gweddill o'r llengoedd ar afon Rhein. Pan wrthryfelodd y Batafiaid yr un flwyddyn, roedd y lleng yma, dan Gaius Dillius Vocula, yn un o'r ychydig lengoedd yn yr Almaen i'w gwrthwynebu'n effeithiol.

Yn 97-98 roedd Hadrian, a ddaeth yn ymerawdwr yn ddiweddarach, yn dribwn milwrol yn y lleng yma. Roedd y lleng yn dal ym Mogontiacum yn y 3g, ac yn 235 gwrthryfelodd yn erbyn yr ymerawdwr Severus Alexander, a lofruddiwyd gyda'i fam gerllaw Mogontiacum. Yn 268, ymladdodd dan Gallienus yn mrwydr Naissus yn erbyn y Gothiaid. Y flwyddyn wedyn, daeth legad yr 22ain, Laelianus, yn ymerawdwr Ymerodraeth y Galiaid.
*Am bobl eraill o'r un enw gweler John Parry.*
Golygydd, cyhoeddwr, gweinidog Methodistaidd a gramadegydd Cymreig oedd **John Parry** (7 Mai 1775 – 28 Ebrill 1846). Mae'n adnabyddus yn bennaf heddiw fel awdur *Rhodd Mam*, y catecism i blant a ddaeth yn ddarllen cyfarwydd i nifer o blant Cymru'r 19eg ganrif.

Bywgraffiad
-----------

Roedd Parry yn frodor o blwyf Llandwrog, Sir Gaernarfon (Gwynedd heddiw), ond treuliodd dau draean o'i oes yn ninas Caer (Caerlleon) lle sefydlodd argraffwasg.

Yn 1818 dechreuodd gyhoeddi *Goleuad Gwynedd* (*Goleuad Cymru* yn nes ymlaen). Golygodd *Y Drysorfa* o 1831 ymlaen.

Ysgrifennodd *Ramadeg Cymraeg* a *Gramadeg Hebraeg* a chyfieithodd rhai o weithiau diwinyddol John Brown i'r Gymraeg.

Fe'i cofir yn bennaf fel awdur *Rhodd Mam*, llyfr catecism neu holwyddoreg a gyhoeddwyd am y tro cyntaf yn 1811. Er ei fod wedi ei fwriadu ar gyfer plant, daeth yn brif gyfrwng hyfforddiant yn egwyddorion yr Eglwys Fethodistaidd a gwybodaeth Beiblaidd i genedlaethau o oedolion hefyd trwy waith yr Ysgol Sul. Ceiniog yn unig oedd pris y gyfrol fechan.

Cyfeiriadau
-----------

* D. Ambrose Jones, *Llenyddiaeth a Llenorion Cymreig y bedwaredd ganrif ar bymtheg* (Lerpwl, 1922)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* LCCN: n92103571

 |
Lleng Rufeinig oedd **Legio VI Ferrata**. Ffurfiwyd y lleng gan Iŵl Cesar tua 52 CC, a'i symbolau oedd y tarw a Romulus a Remus a'r blaidd.

Defnyddiodd Cesar y lleng yn ei ymgyrchoedd yng Ngâl. Roedd yn rhan o'r fyddin a orchfygodd Vercingetorix yn Alesia, a'r flwyddyn wedyn, gorchfygodd wrthryfel y Carnutes. Ymladdodd dros Cesar yn y rhyfel cartref yn erbyn Gnaeus Pompeius Magnus, gan gymeryd rhan yn llawer o'r brwydrau, megis Brwydr Ilerda yn 49 CC a Brwydr Pharsalus yn 48 CC. Wedi diwedd y rhyfel, cafodd llawer o'i hen filwyr diroedd yn ardal Arles.

Wedi marwolaeth Cesar, ymladdodd dros Marcus Antonius ym mrwydr Philippi yn 42 CC. Ychydig flynyddoedd wedyn, gyrrwyd y lleng i Judea, lle cynorthwyodd Herod Fawr i ddod yn frenin yn 37 CC. Y flwyddyn wedyn, gyda Legio III Gallica, cymerodd ran yn ymgyrch aflwyddiannus Antonius ynerbyn y Parthiaid.

Wedi i Antonius gael ei orchfygu gan Augustus, gyrroedd Augustus y lleng i Syria. Yn 58, ymladdodd y lleng yn erbyn y Parthiaid eto, fel rhan o fyddin Gnaius Domitius Corbulo. Gwrthryfelodd yr Iddewon yn 66, ac roedd Legio VI Ferrata yn un o'r llengoedd a yrrwyd yn eu herbyn dan Vespasian.

Ymladdodd dan Trajan yn 114, gan gipiwyd Armenia a Mesopotamia. Symudodd ei olynydd, Hadrian, y lleng o afon Ewffrates i Arabia yn 118. Yn 132, dychwelodd i Judea, i ymladd yn erbyn gwrthryfel Simon Bar Kochba, ac yn y blynyddoedd wedyn, Galilea oedd ei chanolfan. Ymladdodd yn erbyn y Parthiaid eto dan Lucius Verus rhwng 162 a 165. Cefnogodd Septimius Severus yn rhyfeloedd cartref 193-197. Yn 215, roedd yn dal yng Ngalilea.
Cyfrol gan Aled Lewis Evans yw ***Llinynnau*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Dyma gyfrol ddiweddaraf bardd y ffin sy'n myfyrio ar linynnau perthyn a pherthynas, llinynnau hanfodol a bregus, llinynnau sy'n cynnal ac yn carcharu.

Awdur o Wrecsam yw Aled Lewis Evans. Cyhoeddodd doreth o lyfrau dros y blynyddoedd i blant ac oedolion, yn rhyddiaith a barddoniaeth. *Amheus o Angylion* oedd y gyfrol ddiwethaf o farddoniaeth iddo ei chyhoeddi i Barddas, a hynny yn 2011. Mae Aled yn Diwtor Cymraeg i Oedolion wrth ei waith bob dydd.

Rhan o adolygiad Lyn Ebenezer
-----------------------------

Dyma gyfrol o gerddi rhydd sydd â'u llinellau a'u rhythmau'n disgyn i'w lle yn ddi-feth ac yn dirwyn yn ddi-dor. Ac mae arwyddocâd pellach i'r teitl, fel y nodir ar gefn y gyfrol, sef y llinynnau tyn sy'n cysylltu pawb ohonom. Nodir ymhellach mor fregus y gall y llinynnau hyn fod, o ran teulu, bro, iaith a ffydd, ynghyd â'r modd y gall llinynnau ein cynnal yn ogystal â'n carcharu.

Ceir yma tua 60 o gerddi sy'n amrywio o ran eu themâu – pobl, mannau, profiadau, digwyddiadau.

Fel y nodir eto yn y broliant, clymau perthyn sy'n cysylltu'r llinynnau sy'n deitl i'r casgliad. Ac mae'r llun ar y clawr gan Luned Aaron yn cyfleu hynny. Llun o blentyn ac oedolyn law yn llaw, llun niwlog, atgofus o'r ddau yn crwydro'r hyn a all fod yn gae neu'n draeth dan awyr las.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Gwales; adalwyd 1 Awst 2017
Roedd **Legio II *Augusta*** yn Lleng Rufeinig a ffurfiwyd gan Gaius Vibius Pansa Caetronianus yn 43 CC, Bu'r lleng yng Nghaerllion (*Isca Silurum*) am gyfnod hir, efallai tan ddechrau'r 4g. Ei symbolau oedd y Capricornus, Pegasus a Mawrth.

Ffurfiwyd y lleng gan Octavianus (Augustus yn nes ymlaen) a'r conswl Gaius Vibius Pansa Caetronianus yn 43 CC, i ymladd yn erbyn Marcus Antonius. Ymladdodd yr II *Augusta* ym Mrwydr Philippi a brwydr Perugia. Ar ddechrau teyrnasiad Augustus yn 25 CC, symudwyd y lleng i Sbaen i ymladd yn y Rhyfeloedd Cantabraidd, a bu'n gwersylla yn nhalaith Hispania Tarraconensis. Pan ddinistriwyd llengoedd XVII, XVIII a XIX ym Mrwydr y Teutoburgerwald yn 9 O.C. symudwyd yr II *Augusta* i Germania, efallai i ardal Mainz. Wedi 17, roedd yn Argentorate (Strasbourg heddiw).

Cymerodd y lleng ran yn yr ymosodiad ar Brydain yn 43 yn ystod teyrnasiad yr ymerawdwr Claudius. Legad y lleng ar y pryd oedd Vespasian, fyddai'n dod yn ymerawdwr yn nes ymlaen. Bu'n ymladd yn erbyn y Durotriges yng ngorllewin Lloegr. Yn 48 adeiladwyd caer i'r lleng yn *Isca Dumnoniorum* (Exeter heddiw). Oherwydd ei buddugoliaethau dan Vespasian, ystyrid yr II *Augusta* yn un o'r llengoedd gorau, er iddi gael ei gorchfygu gan y Silwriaid yn 52. Yn ystod gwrthryfel Buddug (Boudica) roedd ei legad yn absennol pan alwyd arni i ymuno â byddin Gaius Suetonius Paulinus. Y *praefectus castrorum* ("pennaeth y gwersyll") oedd y swyddog uchaf, a gwrthododd ufuddhau i orchymyn Suetonius. Yn ddiweddarach, wedi i Suetonius orchfygu Buddug, lladdodd ei hun.

Rhwng 66 a 74 roedd y lleng yn *Glevum* (Caerloyw heddiw), yna symudodd i Isca Silurum (Caerllion heddiw), lle'r adeiladwyd caer. Yn 122, bu'r II *Augusta* yn cynorthwyo i adeiladu Mur Hadrian. Yn 196 cefnogodd lywodraethwr Prydain Clodius Albinus, oedd yn ceisio ei wneud ei hun ym ymerawdwr. Gorchfygwyd Albinus gan Septimius Severus. Yn ddiweddarch daeth Severus i Brydain i ymladd yn erbyn y llwythau Albanaidd, a symudwyd y lleng i Carpow am gyfnod. Dan fab Severus, yr ymerawdwr Caracalla derbyniodd y lleng yr enw ychwanegol "Antonina" fel cydnabyddiaeth o'i gwasanaeth iddo ef a'i dad. Dychwelodd i Gaerllion yn nheyrnasiad Alexander Severus.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr Llengoedd Rhufeinig
* Lleng Rufeinig
Darn arian o deyrnasiad Elagabalusyn anrhydeddu *Legio III Gallica* (LEG III GAL.)
Lleng Rufeinig oedd **Legio III Gallica**. Fe'i ffurfiwyd gan Iŵl Cesar yn 49 neu 48 CC; mae'r *Gallica* yn awgrymu iddi gael ei ffurfio yng Ngâl. Ei symbol oedd y tarw.

Ffurfiwyd y lleng i ymladd dros Cesar yn y rhyfel cartref yn erbyn Pompeius, ac ymladdodd ym mwydrau Pharsalus a Munda. Wedi llofruddiaeth Cesar, daeth yn un o lengoedd Marcus Antonius.

Ymladdodd dros Antonius, Augustus a Lepidus aym Mrwydr Philippi. Ymladdodd yn erbyn y Parthiaid dan Marcus Antonius yn 36. Wedi i Augustus ennill Brwydr Actium yn erbyn Antonius, symudodd y lleng i Syria, gyda Legio VI Ferrata, Legio X Fretensis a Legio XII Fulminata. Raphana oedd ei chanolfan yno. Yn 63, ymladdodd dan Gnaeus Domitius Corbulo yn erbyn y Parthiaid, yna symudwyd y lleng i Moesia.

Yn 69, Blwyddyn y Pedwar Ymerawdwr, cefnogodd y lleng Otho, yna wedi ei farwolaeth ef, cefnogodd Vespasian. Bu gan y lleng ran bwysig yn Ail frwydr Bedriacum, pan orchygwyd byddin Vitellius, gan sicrhau'r orsedd i Vespasian. Wedi buddugoliaeth Vespasian, dychwelwyd y lleng i Syria. Ymladdodd rhai o filwyr y lleng yn erbyn Simon bar Kochba (132-135), ac yn erbyn y Parthiaid dan Lucius Verus yn 162.

Bu gan Legio III Gallica ran bwysig yn hanes yr ymerawdwr Elagabalus. Hwy a'i cyfarchodd fel ymerawdwr gyntaf yn 218. Yn 219, cefnasant ar Elagabalus i gefnogi Verus. Wedi lladd Verus, dad-sefydlodd Elagabalus y lleng. Fodd bynnag, ail-sefydlwyd hi gan ei olynydd, Alexander Severus, a'i dychwelyd i Syria. Ceir y cyfeiriad olaf at y lleng yno yn 323.
Mae **Meall an t-Seallaidh - Meall an Fhiodhain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Lomond i Strathyre yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN520249. Y fam fynydd ydy Meall an t-Seallaidh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan "Database of British and Irish hills". Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

Dolennau allanol
----------------

* ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-06 yn y Peiriant Wayback.
* ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"
Hanesydd Americanaidd oedd **Jonathan Steinberg** (8 Mawrth 1934 – 4 Mawrth 2021) sydd yn nodedig am ei fywgraffiad o Otto von Bismarck, *Bismarck: A Life* (2011).

Ganed yn Efrog Newydd i deulu Iddewig. Rabi yn synagog Park Avenue, Manhattan, oedd ei dad Milton Steinberg. Mynychodd Jonathan ysgol flaengar Walden, a dan nawddogaeth y teulu Warburg cafodd ei anfon i Brifysgol Harvard. Derbyniodd ei radd mewn economeg ym 1955.

Aeth i Brifysgol Caergrawnt ym 1961 i gychwyn ar ei ddoethuriaeth dan oruchwyliaeth Harry Hinsley. Penodwyd Steinberg yn gymrawd ymchwil yng Ngholeg Crist ym 1963, ac yn gymrawd yng Neuadd y Drindod ac yn is-ddarlithydd yng Nghaergrawnt ym 1966. Cyhoeddodd ei draethawd doethurol ar ffurf y llyfr *Yesterday's Deterrent: Tirpitz and the Birth of the German Battle Fleet* (1965). Cafodd ei ddewis i diwtora Siarl, Tywysog Cymru ar bwnc hanes.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  (Saesneg) Richard J. Evans, "Jonathan Steinberg obituary", *The Guardian* (21 Mawrth 2021). Adalwyd ar 22 Mawrth 2021.
**Llyfrgell Frenhinol Alexandria** neu **Lyfrgell Hynafol Alexandria** yn Alexandria, yr Aifft, oedd un o lyfrgelloedd mwyaf ei maint a mwyaf arwyddocaol yr hen fyd. Roedd wedi'i hadeiladu i'r Awenau, naw duwies y celfyddydau. Ffynnodd o dan nawdd y frenhinlin Ptolemaidd a daeth yn brif ganolfan i ddysgeidiaeth o'i hadeiladu yn y 3g CC hyd nes i'r Rhufeiniaid goncro'r Aifft yn 30CC. Yn ogystal â'i chasgliadau o weithiau, roedd ganddi ddarlithfeydd, ystafelloedd cyfarfod a gerddi. Roedd y Llyfrgell yn rhan o sefydliad ymchwil mwy o'r enw Musaeum Alexandria, ble astudiodd nifer o feddylwyr enwocaf yr hen fyd.

Cafodd y Llyfrgell ei chreu gan Ptolemi I Soter, cadfridog o Facedonia ac olynydd Alecsander Fawr. Cadwyd y rhan fwyaf o lyfrau fel sgroliau papyrus. Ni wyddir i sicrwydd faint o sgroliau oedd yn cael eu cadw yno ar un adeg, ond mae amcangyfrifon yn amrywio o 40,000 i 400,000 pan oedd y Llyfrgell ar ei hanterth.

Mae'n debyg mai hyn sy'n gwneud y llyfrgell hon yn adnabyddus yw'r ffaith iddi gael ei llosgi'n ulw gan arwain at golli nifer fawr o'r sgroliau a llyfrau; mae ei dinistrio wedi dod yn symbol o golli gwybodaeth ddiwylliannol. Nid oes sicrwydd pryd y cafodd y Llyfrgell ei llosgi na phwy a wnaeth, ac mae'n bosib bod y Llyfrgell wedi wynebu sawl tân dros lawer o flynyddoedd.

Strwythur
---------

Ni wyddus union osodiad yr adeilad, ond ceir hen ddogfennau sy'n nodi fod yma gasgliadau o sgroliau, colofnau Groegaidd, peripatos, ystafell fwyta, ystafell ddarllen, ystafell gyfarfod a neuaddau darlithio. Roedd strwythur yr adeilad, o ran ei bensaerniaeth, felly, yn rhagflaenu prifysgolion. Gwyddom hefyd fod yma ystafell bwrcasu ac ystafell i gatalogio'r gweithiau a bod yma silffoedd a oedd yn dal casgliadau o sgroliau brwynbapur a elwid yn *βιβλιοθῆκαι* ('bibliotecai'). Uwch ben y silffoedd, ysgrifennwyd mewn llythrennau mawr: 'Yn y fan hon ceir gwellâd yr enaid'.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Manguel, Alberto, The Library at Night. New Haven: Yale University Press, 2008, t. 26.
Tref yn awdurdod unedol Perth a Kinross, yr Alban, yw **Scone** (Gaeleg yr Alban: *Sgàin*) neu **New Scone**.

Saif Palas Scone y tu allan i'r dref, a safai Abaty Scone (a ddinistiwyd erbyn hyn) gerllaw. Yn yr Oesoedd Canol tyfodd tref o amgylch yr abaty a'r breswylfa frenhinol, ond gadawyd yr anheddiad hwnnw yn gynnar yn y 19g pan symudwyd y trigolion ac adeiladwyd palas newydd ar ei safle. Sefydlwyd y dref fodern ar safle newydd ym 1805. Fe'i gelwid yn wreiddiol yn "New Scone", ond ers 1997 fe'i gelwir yn swyddogol yn "Scone".

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 4,430 gyda 84.33% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 11.53% wedi’u geni yn Lloegr.

Gwaith
------

Yn 2001 roedd 2,026 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.58%
* Cynhyrchu: 7.06%
* Adeiladu: 8.64%
* Mânwerthu: 18.11%
* Twristiaeth: 5.92%
* Eiddo: 10.27%

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  British Place Names; adalwyd 4 Mai 2022
2. ↑  Gwefan *Ainmean-Àite na h-Alba* Archifwyd 2022-05-28 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 4 Mai 2022
3. ↑  Gwefan Cofnodion Cenedlaethol yr Alban Archifwyd 2009-01-05 yn y Peiriant Wayback.; adalwyd 15/12/2012.
Mae **Fatma Zohra Ouhachi-Vesely** (née Ksentini) yn fenyw o Algeria a oedd yn rapporteur arbennig cyntaf y Cenhedloedd Unedig ar wastraff gwenwynig rhwng 1995 a 2004. Cyn hyn roedd yn Rapporteur Arbennig yn yr Is-Gomisiwn er Atal Gwahaniaethu ac Amddiffyn Lleiafrifoedd o 1989 i 1994.

Gyrfa
-----

Roedd Ksentini yn rhan o'r Is-Gomisiwn ar Atal Gwahaniaethu ac Amddiffyn Lleiafrifoedd pan gafodd ei henwi'n rapporteur arbennig ar Hawliau Dynol a'r Amgylchedd yn 1989. Ar gyfer Comisiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Dynol, dechreuodd ymchwiliad pedair blynedd i hawliau dynol amgylcheddol yn 1990. Ar ôl cwblhau ei hymchwil ym 1994, cyflwynodd ei chanfyddiadau a llofnododd y Datganiad Egwyddorion Drafft ar Hawliau Dynol a'r Amgylchedd.

Ym 1995, daeth Ksentini yn Rapporteur Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar Wastraff Gwenwynig. Yn y misoedd cyntaf casglodd wybodaeth am effeithiau iechyd pobl sy'n cael gwared ar wastraff gwenwynig. Ar ôl cyflwyno ei hadroddiad ym 1997, beirniadodd Ksentini Swyddfa Uchel Gomisiynydd y Cenhedloedd Unedig dros Hawliau Dynol am beidio â darparu'r cyllid angenrheidiol iddi i gynnal ymchwil ar lawr gwlad. Ar ôl cael ei ailbenodi ym 1998, dechreuodd Ksentini ddatblygu cynigion ar ddileu cael gwared o wastraff gwenwynig drwy gwledydd sy'n datblygu. Dechreuodd ei thymor olaf fel Rapporteur Arbennig yn 2001 a daeth i ben yn 2004.

Bywyd personol
--------------

Roedd Ksentini yn briod â Ouhachi-Vesely.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Clay, Jason (1994). *Who Pays the Price?: The Sociocultural Context Of Environmental Crisis*. Washington D.C.: Island Press. tt. xi–xii. ISBN 1559633026. Cyrchwyd 9 November 2017.
2. ↑  Kvočekova, Barbora (11 July 2000). "Fighting dirty business: litigating environmental racism". *Roma Rights Journal* **2**.. Adalwyd 9 November 2017.cyhoeddiad agored - am ddim, agored
3. ↑  "Former Special Rapporteurs". *Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights*. Cyrchwyd 21 November 2017.
4. ↑  Olowu, Dejo (1 December 2006). "The United Nations Special Rapporteur on the Adverse Effects of the Illicit Movement and Dumping of Toxic and Dangerous Wastes on the Enjoyment of Human Rights: A Critical Evaluation of the First Ten Years". *Environmental Law Review* **8** (3): 208. doi:10.1350/enlr.2006.8.3.199.
5. ↑  Gwam, Cyril Uchenna (2010). *Toxic Waste and Human Rights*. Bloomington, Indiana: AuthorHouse. tt. 141–42. ISBN 978-1452026886. Cyrchwyd 9 November 2017.
6. ↑  Gwam 2010.
7. ↑  Gwam 2010, t. 145.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 24700677
* LCCN: n96093358
* GND: 115827629X
* SUDOC: 033879621
* BNF: cb124691522 (data)

 |
Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg, Cymru, yw **Llanddunwyd** (Saesneg: *Welsh St Donats*). Gorwedd yn y bryniau isel tua 3 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Y Bont-faen, rhwng Aberthin a Phendeulwyn.

Llanddunwyd
Cysgegrir yr eglwys i Sant Dunwyd. Yn yr Oesoedd Canol roedd yn gapel yn perthyn i eglwys Llanfleiddan. Galwyd y pentref yn Eglwys Llanddunwyd i wahaniaethu rhyngddo â Sain Dunwyd (*English St Donats*) ar yr arfordir.

Bu Llandunwyd yn un o gadarnleoedd olaf yr iaith Gymraeg yn y Fro, gyda gwasanaethau Cymraeg yn yr eglwys.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan Jane Hutt (Llafur) ac yn Senedd y DU gan Alun Cairns (Ceidwadwr).

Cyfrifiad 2011
--------------

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:



| Cyfrifiad 2011 |
| --- |
|  |  |  |
| **Poblogaeth cymuned Llanddunwyd (pob oed) (534)** |    | 100% |
| **Y nifer dros 3 oed sy'n siarad Cymraeg (Llanddunwyd) (93)** |    | 18.1% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 19% |
| **Y nifer sydd wedi'u geni yng Nghymru (Llanddunwyd) (369)** |    | 69.1% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 73% |
| **Y nifer mewn gwaith rhwng 16 a 74 oed(Llanddunwyd) (56)** |    | 28.6% |
| :*Y ganran drwy Gymru* |    | 67.1% |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Gwefan Senedd Cymru". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-11-10. Cyrchwyd 2021-12-22.
2. ↑  Gwefan Senedd y DU
3. ↑  "Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru". Swyddfa Ystadegau Gwladol. Cyrchwyd 2012-12-12.. Poblogaeth: ks101ew. Iaith: ks207wa - noder mae'r canran hwn yn seiliedig ar y nier sy'n siarad Cymraeg allan o'r niferoedd sydd dros 3 oed. Ganwyd yng Nghymru: ks204ew. Diweithdra: ks106ew; adalwyd 16 Mai 2013.
4. ↑  Canran y diwaith drwy Gymru; Golwg 360; 11 Rhagfyr 2012; adalwyd 16 Mai 2013
5. ↑  Gwefan Swyddfa Ystadegau Gwladol; Niferoedd Di-waith rhwng 16 a 74 oed; adalwyd 16 Mai 2013.
6. ↑  Gwefan Llywodraeth Cymru; Ystadegau Economaidd Allweddol, Tachwedd 2010; *Mae'r gyfradd gyflogaeth ymhlith pobl 16 – 64 oed yng Nghymru yn 67.1 y cant.*; adalwyd 31 Mai 2013[*dolen marw*]

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Bro Morgannwg**

**Trefi**  

Y Barri  **·** Y Bont-faen  **·** Llanilltud Fawr  **·** Penarth
  
**Pentrefi**  

Aberogwr  **·** Aberddawan  **·** Aberthin  **·** City  **·** Clawdd-coch  **·** Corntwn  **·** Dinas Powys  **·** Eglwys Fair y Mynydd  **·** Ewenni  **·** Ffontygari  **·** Gwenfô  **·** Larnog  **·** Llanbedr-y-fro  **·** Llancarfan  **·** Llancatal  **·** Llandochau  **·** Llandochau Fach  **·** Llandŵ  **·** Llanddunwyd  **·** Llan-faes  **·** Llanfair  **·** Llanfihangel-y-pwll  **·** Llanfleiddan  **·** Llangan  **·** Llansanwyr  **·** Llwyneliddon  **·** Llyswyrny  **·** Marcroes  **·** Merthyr Dyfan  **·** Ogwr  **·** Pendeulwyn  **·** Pen-llin  **·** Pennon  **·** Pen-marc  **·** Y Rhws  **·** Sain Dunwyd  **·** Saint Andras  **·** Sain Nicolas  **·** Sain Siorys  **·** Sain Tathan  **·** Saint-y-brid  **·** Sili  **·** Silstwn  **·** Southerndown  **·** Trebefered  **·** Trefflemin  **·** Tregatwg  **·** Tregolwyn  **·** Tresimwn  **·** Y Wig  **·** Ystradowen
Arfbais Iarll Lisburn
Roedd **Ernest Augustus Vaughan**, 4ydd Iarll Lisburne (30 Hydref 1800 – 8 Tachwedd 1873); 10fed Is-iarll Lisburne o 1820 i 1831; yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceidwadol Ceredigion o 1854 i 1859.

Bywyd Personol
--------------

Roedd Lisburne yn fab i John Vaughan, 3ydd Iarll Lisburne a Lucy merch William, 2il Is-iarll Courtenay. Er bod gan y teulu teitlau ym mhendefigaeth yr Iwerddon yr oedd yn deulu o dras uchelwrol Gymreig. Sefydlwyd hynafiad yr Iarll, Ifor Fychan, yn ystâd y Trawsgoed, Llanafan yn y 12 ganrif a fu teulu’r Fychaniaid yn byw yno hyd 1947.

Priododd dwywaith. Priododd ei wraig gyntaf, Mary, ym 1835. Roedd hi’n ail ferch Syr Laurence Palk a’r Ledi Elizabeth Vaughan. Roedd Mary yn gyfnither iddo. Bu iddynt dau fab ac un ferch. Bu Mary farw ym 1851. Priododd ei ail wraig, Elizabeth Augusta Harriet Elizabeth, merch y Cyrnol Hugh Henry Mitchell ym 1853; bu iddynt un ferch.

Gyrfa
-----

Etifeddodd ystâd y Trawsgoed, a’r Iarllaeth, ar farwolaeth ei dad ym 1831. Gwariodd ffortiwn yn gwella ac ehangu’r ystâd gan blannu coedwigoedd a chreu gerddi. Yn ogystal â gwella ei diroedd roedd ganddo ddiddordeb mawr mewn gwella stoc hefyd, gan ddod yn enwog fel bridiwr gwartheg swydd Henffordd a defaid rhostiroedd yr Amwythig .

Gwasanaethodd fel Uchel Sirif Ceredigion ym 1850-1

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Ymddiswyddodd William Edward Powell AS Ceredigion o’r Senedd ychydig cyn ei farwolaeth ym 1854 ac etholwyd Lisburne yn ddiwrthwynebiad fel olynydd iddo. Er ei fod yn Iarll, gan fod ei deitl yn perthyn i bendefigaeth yr Iwerddon nid oedd yn cael eistedd yn Nhŷ Arglwyddi'r Deyrnas Unedig, gan hynny roedd hawl ganddo gynnig am le yn Nhŷ’r Cyffredin. Fe’i hetholwyd yn ddiwrthwynebiad eto yn etholiad cyffredinol 1857. Penderfynodd beidio sefyll yn etholiad 1859 oherwydd problemau iechyd.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn ei gartref, y Trawsgoed, yn 73 mlwydd oed. Rhoddwyd ei weddillion i orffwys yn Eglwys Sant Afan, Llanafan, Ceredigion.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  William Courthope ‘’Debrett's Complete Peerage of the United Kingdom of Great Britain and Ireland’ 1838 adalwyd Awst 29 2017
2. ↑  Nicholas, Thomas 1872 Annals and antiquities of the counties and county families of Wales adalwyd Awst 29 2017
3. ↑  "DEATH OF THE EARL OF LISBURNE - The Cambrian News and Merionethshire Standard". John Askew Roberts, Edward Woodall & Richard Henry Venables. 1873-11-14. Cyrchwyd 2017-08-29.
4. ↑  Williams, William Retlaw, The parliamentary history of the Principality of Wales, from the earliest times to the present day, 1541-1895 adalwyd Awst 29 2017

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**William Edward Powell** | **Aelod Seneddol Ceredigion**1854 – 1859 | Olynydd:**William Thomas Rowland Powell** |
Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Aleksi Salmenperä yw ***Lapsia Ja Aikuisia*** a gyhoeddwyd yn 2004. Fe'i cynhyrchwyd yn Sweden. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffinneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Minttu Mustakallio, Pekka Strang, Kari-Pekka Toivonen a Tommi Eronen. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2004. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Million Dollar Baby* sef ffilm ddrama gan Clint Eastwood*. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,340 o ffilmiau Ffinneg wedi gweld golau dydd.*

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Aleksi Salmenperä ar 1 Ionawr 1973 yn Helsinki.

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Aleksi Salmenperä nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Häiriötekijä |  | y Ffindir | Ffinneg | 2015-09-11 |
| Jättiläinen |  | y Ffindir | Ffinneg | 2016-01-22 |
| Lapsia Ja Aikuisia |  | Sweden | Ffinneg | 2004-09-17 |
| Miehen Työ |  | y Ffindir | Ffinneg | 2007-01-01 |
| Paha Perhe |  | y Ffindir | Ffinneg | 2010-01-01 |
| *Posse* |  | y Ffindir | Ffinneg | 2009-01-01 |
| Priffordd Alcan |  | y Ffindir |  | 2013-04-19 |
| *The Bouncer* |  | y Ffindir | Ffinneg | 2020-11-01 |
| Tyhjiö |  | y Ffindir |  | 2018-01-01 |
| *White Wall* |  | Swedeny Ffindir | Swedeg |  |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 21 Mai 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 21 Mai 2016.
Traeth Llanddulas.
Odynnau yn Llanddulas tuag 1885.
Pentref ar arfordir gogledd-ddwyrain Cymru ym mwrdeistref sirol Conwy yw **Llanddulas** (sillafiad amgen ond anghywir: *Llandulas*). Enwir y pentref ar ôl afon Dulas, sy'n llifo trwyddo o'r tharddle ym mryniau Rhos. Yn ôl cyfrifiad 2001, mae gan gymuned Llanddulas a Rhyd-y-foel, boblogaeth o 1,572, gyda 23% yn medru rhywfaint o Gymraeg.

Gorwedd Llanddulas rhwng Bae Colwyn i'r gorllewin ac Abergele i'r dwyrain. Rhed yr A55 heibio i'r pentref, rhyngddo a glan y môr. Mae ffordd arall yn dilyn cwm Dulas i fyny i bentref Betws yn Rhos.

Gellir cyrraedd glan y môr trwy ddilyn lôn trwy dwnel dan Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru i fynd i'r traeth o gerrig mân a mymryn o dywod. Ceir meysydd carafanau yno. Ym mhen gorllewinol y traeth ceir adfeilion sietis yr hen chwarel calchfaen.

Hanes
-----

Mae'r eglwys yn dyddio i'r 19g. Tua milltir i'r de o'r pentref ar ben bryn ceir safle bryngaer Pen-y-Corddin.

Bradychwyd Rhisiart II o Loegr i ddwylo ei elynion yn Llanddulas yn 1399, ar ei ffordd yn ôl o Iwerddon.

Pobl o Landdulas
----------------

Ganed y heddychwr a chenedlaetholwr Cymreig Lewis Valentine yno ym 1893.

Cyfeiriadau
-----------

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Conwy**

**Trefi**  

Abergele  **·** Bae Colwyn  **·** Betws-y-Coed  **·** Conwy  **·** Cyffordd Llandudno  **·** Degannwy  **·** Hen Golwyn  **·** Llandudno  **·** Llanfairfechan  **·** Llanrwst  **·** Penmaenmawr  **·** Tywyn
  
**Pentrefi**  

Bae Cinmel  **·** Bae Penrhyn  **·** Betws-yn-Rhos  **·** Bryn-y-maen  **·** Bylchau  **·** Caerhun  **·** Capel Curig  **·** Capel Garmon  **·** Cefn Berain  **·** Cefn-brith  **·** Cerrigydrudion  **·** Craig-y-don  **·** Cwm Penmachno  **·** Dawn  **·** Dolgarrog  **·** Dolwen  **·** Dolwyddelan  **·** Dwygyfylchi  **·** Eglwys-bach  **·** Esgyryn  **·** Gellioedd  **·** Glanwydden  **·** Glasfryn  **·** Groes  **·** Gwytherin  **·** Gyffin  **·** Henryd  **·** Llanbedr-y-cennin  **·** Llandrillo-yn-Rhos  **·** Llanddoged  **·** Llanddulas  **·** Llanefydd  **·** Llanelian-yn-Rhos  **·** Llanfair Talhaearn  **·** Llanfihangel Glyn Myfyr  **·** Llangernyw  **·** Llangwm  **·** Llangystennin  **·** Llanrhos  **·** Llanrhychwyn  **·** Llan Sain Siôr  **·** Llansanffraid Glan Conwy  **·** Llansannan  **·** Llysfaen  **·** Maenan  **·** Y Maerdy  **·** Melin-y-coed  **·** Mochdre  **·** Nebo  **·** Pandy Tudur  **·** Penmachno  **·** Pensarn  **·** Pentrefelin  **·** Pentrefoelas  **·** Pentre-llyn-cymmer  **·** Pentre Tafarnyfedw  **·** Pydew  **·** Rowen  **·** Rhydlydan  **·** Rhyd-y-foel  **·** Tal-y-bont  **·** Tal-y-cafn  **·** Trefriw  **·** Tyn-y-groes  **·** Ysbyty Ifan