Enghraifft o'r wyddor Adlam
Mae wyddor **Adlam** yn sgript a ddyfeisiwyd yn ddiweddar i ysgrifennu'r iaith (neu continiwm tafodiaith) **Fula**; (a elwir hefyd yn Fulfulde, Pular, Fulani neu Pula) sy'n un o brif ieithoedd brodorol gorllewin Affrica a siaradeir gan oddeutu 40 miliwn o bobl. Mae'r enw "adlam" yn acronym sy'n deillio o bedair llythyren gyntaf yr wyddor (A, D, L, M), yn sefyll am *Alkule Dandayɗe Leñol Mulugol* sef, "yr wyddor sy'n amddiffyn y bobloedd rhag diflannu". Sgrifennir enw'r wyddor weithiau fel ADLaM.

Hanes
-----

Rhanbarth Nzérékoré yn Gini
Yn ystod diwedd yr 1980au, dyfeisiwyd y wyddor hon gan y brodyr, Ibrahima ac Abdoulaye Barry, yn eu cartref yn Nzérékoré, Gini yn ystod eu harddegau. Mae'r brodyr bellach yn byw yn Portland (dinas), Oregon, yr UDA. Datblygwyd yn benodol ar gyfer trawsgrifio'r iaith Fulani. Roedd yr iaith wedi ei hysgrifennu gan ddefnyddio'r Wyddor Arabeg ond doedd y wyddor honno methu ymdopi'n llawn â gwahanol synnau'r iaith Fulani. Sylweddolwyd hefyd bod nifer o frodorion yn troi at y Ffrangeg fel iaith llythrennedd. Ar ôl sawl blwyddyn o ddatblygiad dechreuodd gael ei mabwysiadu'n eang ymhlith cymunedau Fulani, ac ar hyn o bryd (2019) mae'n cael ei dysgu yn Gini, Nijeria, Liberia a gwledydd eraill gerllaw.

Prif lythyren *alif* mewn Adlam
Cefnogir ADLaM yn systemau gweithredu Google a Google Chrome. Mae yna hefyd apiau Android i anfon SMS mewn adlam ac i ddysgu'r wyddor. Ar gyfrifiaduron sy'n rhedeg Microsoft Windows, cefnogir y sgript adlam yn frodorol fel rhan o'r diweddariad nodwedd sydd ar ddod o fersiwn Windows 10 1903 (codenamed 19H1) adeiladu 18252.

Ceir pryder fod y wyddor yn tanseilio datblygiad yr iaith lythrennol yn y wyddor Ladin sydd wedi ei sefydlu ers degawdau ac â mwy o ddarpariaeth ar-lein ac mewn print. Ceir hefyd trafferthion addasu'r wyddor a chreu adnoddau ar gyfer y we a'r systemau gyfrifiadurol.

Mae datblygiad y wyddor yn adlais i wyddor gynhenid arall i iaith frodorol yng Ngorllewin Affrica, N'Ko.

Nodweddion
----------

Ysgrifennir Adlam, fel Arabeg a N'Ko o'r dde i'r chwith.

* **Diacritiau** - Mae gan Adlam nifer o ddiacritau. Defnyddir yr addasydd 'cytsain' i ddeillio cytseiniaid ychwanegol, yn bennaf o Arabeg, tebyg i e.e. s > š yn yr wyddor Ladin.
* **Rhifolion** - Yn wahanol i sgript Arabeg, mae rhifolion Adlam yn mynd i'r un cyfeiriad (dde i'r chwith) â llythrennau.
* **Atalnodi** - Mae atalnodi adlam fel Sbaeneg yn yr ystyr bod ffurfiau cychwynnol a therfynol o'r marc cwestiwn a'r ebychnod, a roddir cyn ac ar ôl y cymal neu'r ymadrodd a holwyd neu a ebychwyd.
* **Unicode** - Ychwanegwyd yr wyddor Adlam at Safon Unicode ym mis Mehefin 2016 gyda rhyddhau fersiwn 9.0. Y bloc Unicode ar gyfer Adlam yw U + 1E900 - U + 1E95F.

Dolenni
-------

* Winden Jangen, mudida yn hyrwyddo Adlam
* 'The ADLaM Story – How Alphabet Changes Culture' Archifwyd 2018-08-21 yn y Peiriant Wayback.; Randall M. Hasson
* Adlam ar Omniglot, gyda fideo yn dangos ynganiad llythrennau sylfaenol
* -'How a new alphabet is helping an ancient people write its own future'

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2
2. ↑  Everson, Michael (2014-10-28). "N4628R: Revised proposal for encoding the Adlam script in the SMP of the UCS" (PDF). Cyrchwyd 2016-06-22.
3. ↑  *The Alphabet That Will Save a People From Disappearing*, Kaveh Waddell, 16 Tachwedd 2016, The Atlantic
4. ↑  Winden Jangen ADLaM: Cellphone Applications
5. ↑  Announcing Windows 10 Insider Preview Build 18252
6. ↑
7. ↑