recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
dde

Mewn ffiseg niwclear a chemeg niwclear, **ymasiad niwclear** (Saesneg: *nuclear fusion*) ydy'r uniad hwnnw rhwng dau niwclews mas ysgafn, wedi eu gwasgu at ei gilydd gan egni aruthrol. Mae'r weithred o ymasiad yn gwbwl groes i'r weithred sy'n digwydd heddiw ymh mhob atomfa, sef Ymholltiad niwclar ble mae'r niwclei'n cael eu chwalu'n gyrbibion. Felly, dim ond o dan amgylchiadadau eithriadol y gall ymasiad ddigwydd e.e. mae'n rhaid wrth dymheredd uchel iawn. Cyn gynted ag y mae'r ddau niwclei'n ddigon agos at ei gilydd cânt eu gwthio at ei gilydd oherwydd fod yr egni sy'n eu gwthio yn gryfach na'r egni electromagnetig sy'n eu gwahanu. Pan maen nhw'n asio at ei gilydd, mae llawer iawn o egni'n cael ei ryddhau.

Dyma'n union yr hyn sy'n digwydd mewn sêr megis ein Haul: pedwar proton yn asio mewn niwclews o heliwm, dau bositron a dau niwtrino. Mae'r asio (neu'r ymasio) hwn yn afreolus, hynny yw ni ellir ei reoli a gelwir y weithred hon yn rhediad thermoniwclear (Saesneg: *thermonuclear runaway*).

Cynhyrchu pŵer o ymasiad
------------------------

Ers y 1930au damcaniaethwyd y byddai'n bosib creu pŵer drwy ddefnyddio'r gwres o adweithiau ymasiad niwclear i gynhyrchu trydan. Cychwynnodd ymchwil i'r maes yma yn y 1940au mewn sawl lleoliad ar draws y byd. Pan ddyfeiswyd y laser yn y 1960au cynigiwyd hwn fel modd o greu tymheredd uchel iawn mewn gofod bychan - byddai hyn yn medru tanio ymasiad drwy ddull 'cyfyngiad'. Cymerodd hi ddegawdau i wyddonwyr arbrofi gyda gwahanol ddulliau ac i brofi ei fod yn bosib cynhyrchu mwy o egni fel allbwn na sydd yn cael ei roi i fewn i greu'r ymasiad niwclear.

Yn Rhagfyr 2022, cyhoeddodd gwyddonwyr o'r Lawrence Livermore National Laboratory yng Nghaliffornia ddatblygiad pwysig ar y daith i ddefnyddio pŵer ymasiad. Dangoswyd ei bod yn bosib cynhyrchu mwy o egni drwy ymasiad niwclear na roddwyd fewn i'r arbrawf. Defnyddiwyd laser pwerus gyda 192 pelydr i gynhesu a chywasgu tamaid bychan o nwy hydrogen mewn capsiwl tua 5mm ar draws.

Mae'r capsiwl yn cael ei gynhesu i 100 miliwn Celsius a pwysedd 100 biliwn gwaith pwysedd yr atmosffer. Drwy hyn mae'r hydrogen yn mewnffrwydro a dechrau adwaith ymasiad niwclear. Rhoddwyd 2.05 megajoule (MJ) o egni i fewn i'r laser a cynhyrchwyd 3.15MJ mewn allbwn o'r adwaith. Er hyn, mi fydd hi'n ddegawdau eto cyn y gallwn weithredu pŵerdy ymarferol i gynhyrchu egni o ymasiad.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑    (en) , BBC News, 13 Rhagfyr 2022.
Mae **Mwyngloddfa Nantiago** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 28 Mehefin 2002 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 2.67 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Y fynedfa i Auschwitz-Birkenau yn 1945
**Yr Holocost** (o'r Groeg *holókauston*, o *holon* "yn llwyr" a *kauston* "llosg"), hefyd ***Ha-Shoah*** (Hebraeg: **השואה**), yw'r term a ddefnyddir am ladd tua chwe miliwn o Iddewon Ewropeaidd yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fel rhan o raglen fwriadol o hil-laddiad gan y Natsïaid.

Lladdwyd nifer fawr o bobloedd a grwpiau eraill gan y Natsiaid hefyd, yn cynnwys y Roma, carcharorion rhyfel o'r Undeb Sofietaidd, pobl hoyw, pobl anabl, Tystion Jehovah ac eraill. Mae rhywfaint o anghytundeb ymysg ysgolheigion a ddylid cynnwys y rhain yn y term "Holocost", neu a ddylid ei ddefnyddio am yr Iddewon yn unig.

Dechreuodd yr erlid ar yr Iddewon yn raddol wedi i'r Natsiaid ddod i rym. Ar y dechrau, cyfyngwyd ar hawliau Iddewon gan ddeddfau megis Deddfau Nuremberg, yna gorfodwyd Iddewon i symud i getoau ac yn ddiweddarach i wersylloedd. Erbyn y 1940au roedd gwersylloedd difa megis Auschwitz a Treblinka wedi eu sefydlu, lle lladdwyd miliynau trwy ddefnyddio nwy a dulliau eraill. Credir i 1.4 miliwn o bobl gael eu lladd yn Auschwitz yn unig, a thuag 800,000 yn Treblinka. Cysylltir y rhaglen yma yn arbennig â Heinrich Himmler a'r SS.

Er bod y nifer o 6 miliwn o Iddewon a laddwyd yn yr Holocost yn cael ei dderbyn gan bron bob ysgolhaig, ceir dadlau chwyrn ar adegau pan fo rhywrai un ai'n gwadu fod yr Holocost wedi digwydd neu'n hawlio fod y nifer a laddwyd yn llawer llai na'r ffigwr yma. Enghreifftiau adnabyddus o hyn yn y blynyddoedd diwethaf yw'r awdur o Sais, David Irving a Mahmoud Ahmadinejad, arlywydd Iran.

Gweler hefyd
------------

* Hanes hoywon yn yr Almaen Natsïaidd a'r Holocost
Mwynfeydd aur o’r cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl pob tebyg cyn hynny, yn Sir Gaerfyrddin yw **Mwynfeydd Aur Dolaucothi**. Saif y mwynfeydd gerllaw Afon Cothi, ychydig i’r dwyrain o bentref Pumsaint, a rhwng y pentref hwnnw a phentref Caeo. Dolaucothi yw’r unig fwynfeydd aur yng Nghymru tu allan i ardal Dolgellau.

Hanes
-----

Gweithwir yn y mwyn tua 1938
Mwynfeydd aur Dolaucothil
Ceir tystiolaeth archaeolegol i gloddio am aur ddechrau yma yn ystod Oes yr Efydd. Gweithiwyd y mwynfeydd ar raddfa sylweddol gan y Rhufeiniaid o tua 75 O.C. hyd tua 140. Ceir yma dystiolaeth o ddefnydd cynnar iawn o bwer dŵr i weithio morthwylion i falu’r graig a’r aur ynddi. Mae ffordd Rufeinig Sarn Helen gerllaw.

Adfywiwyd y mwynfeydd am gyfnod byr yn y 19g, ac yn y 1930au bu ymgais i ddarganfod haenau aur newydd. Caewyd y gwaith eto yn 1938. Yn 1941 daeth yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, ac mae ar agor i’r cyhoedd.

Cadwraeth
---------

Mae'r safle wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1954 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 18.92 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo fywyd gwyllt o bwys ac o dan fygythiad. Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Gweler hefyd
------------

* Cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru
* Mwynfeydd aur Gwynfynydd
* Mwynfeydd aur Clogau

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013
Mae **Mwyngloddfa Llety Ifan Hen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 09 Mawrth 1992 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.21 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mursen (math o bryfyn) yn nheulu'r *Lestidae* (Teulu'r Mursennod Gwyrdd) yw'r **Mursen werdd brin** sydd o fewn y genws a elwir yn *Lestes* (llu: **mursennod gwyrdd prin**; Lladin: *Lestes dryas*; Saesneg: *Scarce Emerald Damselfly*; Saesneg Iwerddon: *turlough spreadwing*). Mae'r mursenod (*Zygoptera*) a'r gweision neidr (*Anisoptera*) ill dau'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Odonata. Mae'r Mursen werdd brin i'w chael yn rhannau mwyaf gogleddol o Ewrasia a Gogledd America, ac yn ysbeidiol yng Ngogledd Affrica. Gall *L. dryas* fyw mewn tymheredd eithafol, ac yn hyn o beth mae bron yn unigryw o'r holl furesennod.

Benyw *L. dryas*
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd araf eu llif, nentydd neu afonydd glân.

Mae'r oedolyn yn mesur rhwng 35 – 42 mm ac fe'i welir yn hedfan rhwng Mehefin a Medi. Mae'r gwryw ychydig yn hirach na'r fenyw (47mm) ond mae adenydd y fenyw yn hirach na'r gwryw (45mm).

Fel aelodau eraill y genws *Lestes*, mae lliw'r gwryw a'r fenyw yn wyrdd metalig, gyda gwawr efydd. Pan font yn llonydd, mae eu hadenydd yn gil-agored.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fursennod yn y teulu Lestidae
* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Boudot, J. 2014. *Lestes dryas*. Rhestr Goch yr IUCN. Adalwyd 2016.
2. ↑  Watson, L. and Dallwitz, M. J. 2003 onwards. *Lestes dryas* (Kirby, 1890). Archifwyd 2016-03-19 yn y Peiriant Wayback. British insects: Dragonglies and Damselflies (Odonata). Adalwyd Ionawr 2012.

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
* www.british-dragonflies.org.uk/
Yr Horn
*Gweler hefyd Penrhyn (gwahaniaethu)*.
Penrhyn mwyaf deheuol De America yw'r **Horn** ( 55° 58' 48" lledred deheuol, 67° 17' 21" hydred gorllewinol). Y bobl cyntaf i hwylio rownd yr Horn oedd Willem Cornelis Schouten a Jacob Le Maire, morwyr o'r Iseldiroedd, ar 26 Ionawr, 1616, ac felly fe'i enwyd ar ôl y dref lle ganwyd Schoutens, Hoorn yn yr Iseldiroedd.

Dydy'r Horn ddim ar gyfandir De America ei hun ond ar Ynys Hornos sydd yn perthyn i Tierra del Fuego. Penrhyn mwyaf deheuol y cyfandir ei hun yw gorynys Brunswick sydd tua 260 km i'r gogledd.

Cyn adeiladu Camlas Panamá (agorwyd ym 1914) yr oedd rhaid fynd o gwmpas yr Horn pan yn teithio o Gefnfor Iwerydd i'r Cefnfor Tawel - neu i'r gwrthwyneb - ar long, heblaw am fynd o gwmpas Penrhyn Gobaith Da ac Asia. Beth bynnag, roedd hwylio rownd yr Horn yn beryglus iawn am fod y gwynt o'r gorllewin yn cryf iawn a'r tonnau yn uchel ac felly roedd pawb yn ei ofni, yn bennaf pan yn mynd o'r dwyrain i'r gorllewin. Roedd llawer o longau yn hwylio trwy Gulfor Magellan i'r gogledd, rhwng ynysoedd Tierra del Fuego a'r tir mawr, i osgoi'r Horn, ond roedd hwylio trwy'r culfor yn cymryd llawer mwy o amser.
Cerdd Gymraeg gan Alan Llwyd yw **"Y Genhedlaeth Goll"**. Mae Alan Llwyd yn myfyrio ar dristwch y Rhyfel Byd Cyntaf yn y gerdd wrth iddo edrych drwy hen bapurau newydd sy'n cynnwys lluniau a gwybodaeth am y milwyr diniwed. Gwelir themau o ryfel, brawdgarwch a heddwch drwy gydol y gerdd.

Alan Llwyd
----------

Pryderon am anghofio y milwyr hyn a frwydrodd dros Gymru sydd yn lliwio cerdd Alan Llwyd.

Mae Y Genhedlaeth Goll yn canolbwyntio ar y genhedlaeth o ddynion a laddwyd yn y rhyfel ac y ffaith fod ein cenhedlaeth ni heddiw ond yn eu defnyddio am ein gwaith ymchwil. Mae'r bardd yn mynd ati i leoli'r gerdd o'n blaenau. Er enghraifft, mae'r bardd yn defnyddio'r geiriau 'yma' a 'fan hyn' i bwysleisio'r ffaith nad peth pell, o ran amser ydyw.
Mae Alan Llwyd yn fardd ac arbenigwr ar hanes y Rhyfel Byd Cyntaf a dylanwad y rhyfel Mawr ar lenyddiaeth Gymraeg. Hefyd ef oedd awdur y sgript Hedd Wyn (ffilm)

Iaith ac arddull
----------------

Cerdd benrhydd yw hi, mae ganddi linellau hir ym mhob pennill sy'n gwneud iddi edrych fel colofn papur newydd. Gall y ffaith nad oes odl yn y gerdd gyfleu'r tristwch sydd yn cael ei bortreadu a mae'r iaith yn eithaf syml a llafar.
Ffilm ddrama llawn antur gan y cyfarwyddwr Bob Rafelson yw ***Mountains of The Moon*** a gyhoeddwyd yn 1990. Fe'i cynhyrchwyd gan Mario Kassar yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Carolco Pictures. Lleolwyd y stori yn Tansanïa. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Bob Rafelson a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michael Small. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Roshan Seth, Fiona Shaw, Omar Sharif, Anna Massey, Bernard Hill, Delroy Lindo, Iain Glen, Adrian Rawlins, Richard E. Grant, Patrick Bergin, Peter Vaughan, James Villiers, Roger Rees, Matthew Marsh, Christopher Fulford, Garry Cooper, John Savident, Richard Caldicot a Paul Onsongo. Mae'r ffilm *Mountains of The Moon* yn 126 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1990. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pretty Woman* sef un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus Disney gan ddod ag incwm o hanner biliwn o ddoleri i’r cwmni. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Roger Deakins oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Thom Noble sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bob Rafelson ar 21 Chwefror 1933 yn Ninas Efrog Newydd. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1959 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Dartmouth.

Derbyniad
---------

Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 67% (Rotten Tomatoes)
* 6.5/10 (Rotten Tomatoes)

.

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Bob Rafelson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Genre:. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016.
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016.. dyddiad cyrchiad: 13 Gorffennaf 2016.
3. 1 2  "Mountains of the Moon". *Rotten Tomatoes*. Cyrchwyd 6 Hydref 2021.
Mursen (math o bryfyn) digon di-liw yn nheulu'r *Coenagrionidae* yw **Mursen y gaeaf** (llu: **mursennod y gaeaf**; Lladin: *Sympecma fusca*; Saesneg: *Winter Damselfly*) sydd o fewn y genws a elwir yn *Sympecma*. Mae'r mursenod (*Zygoptera*) a'r gweision neidr (*Anisoptera*) ill dau'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Odonata. Mae Mursen y gaeaf i'w chael yng nghanol a de Ewrop.

Mae'n un o ddim ond dau deulu o fursennod sy'n ymfudo dros y gaeaf; y llall yw'r *S. paedisca*; dyma darddiad yr enw Cymraeg.

Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd araf eu llif, nentydd neu afonydd glân.

Mae adenydd yr oedolyn yn 38mm ac fe'i welir yn hedfan rhwng Trwy'r flwyddyn. Maen nhw'n paru wrth hedfan, rhwng Ebrill a Mai.

Disgrifiad
----------

* Benyw *Sympecma fusca*
* *Pterostigma* ar y ddwy aden
* Dodwy

Er fod Mursen y gaeaf yn perthyn i'r *Lestes*, mae'n gorffwys gyda'i hadennydd wedi cau - yn gyforchrog i'w chorff ac nid oes ganddi liw metalig gwyrdd sydd mor nodweddiadol o'r *Lestes*.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fursennod yn y teulu Coenagrionidae
* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
* www.british-dragonflies.org.uk/
Cymdeithas chwaraeon Cymdeithas Gymraeg Prifysgol Aberystwyth yw'r **Geltaidd**. Cafodd ei sefydlu'n 1889 fel modd i fyfyrwyr y dref cymdeithasu gan esblygu mewn i gymdeithas chwaraeon unwaith sefydlwyd UMCA (Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth).

Yn 2017 roedd gan y Geltaidd dimau pêl-droed a rygbi, dynion a merched, tîm pêl-rwyd, sboncen a chriced. Mae'r gymdeithas hefyd yn trefnu digwyddiadau cymdeithasol, gan gynnwys tripiau i gemau ryngwladol Cymru. Mae'r aelodau'r gymdeithas yn gwneud llawer o waith gwirfoddol yn lleol, yn enwedig gwirfoddoli i hyfforddi gyda'r Urdd.

Prif noddwyr y gymdeithas a chartref ysbrydol nifer o'r timau chwaraeon yw tafarn Yr Hen Lew Du.

Clwb Rygbi Dynion Y Geltaidd
----------------------------

Un o brif dimau'r Geltaidd yw'r Clwb Rygbi sy'n chwarae gemau cyfeillgar yr ardal leol a thimau prifysgolion gan nad ydym yn gysylltiedig gydag Undeb Rygbi Cymru eto. Mae sawl cyn-chwaraewr dawnus wedi chwarae gan gynnwys y chwaraewr rhyngwladol Wyn Jones. Cystadlir Y Geltaidd yng nghamp 7-pob-ochr ond uchafbwynt y flwyddyn yw'r Farsiti Cymraeg yn erbyn GymGym Caerdydd a chynhelir ym Mharc yr Arfau. Cynhaliwyd y gêm gyntaf yn 2014 lle trechodd Y Geltaidd Caerdydd gan 17-6.

| Dyddiad | Sgôr Terfynol | Lleoliad |
| --- | --- | --- |
| 17/03/2017 | Y Geltaidd 26 - 8 Caerdydd | Parc yr Arfau |
| 27/04/2018 | Y Geltaidd 17 - 29 Caerdydd | Parc yr Arfary |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑  "Y Geltaidd yn drech na'r GymGym". *Golwg 360*. 17/03/14. Check date values in: `|date=` (help)
3. ↑  "Y Geltaidd yn cipio'r gwpan". *Y Gair Rhydd*.
Mursen (math o bryfyn) yn nheulu'r *Coenagrionidae* yw'r **Mursen las amrywiol** (llu: **mursennod glas amrywiol**; Lladin: *Coenagrion pulchellum*; Saesneg: *Variable Damselfly*) sydd o fewn y genws a elwir yn *Coenagrion*. Mae'r mursennod (*Zygoptera*) a'r gweision neidr (*Anisoptera*) ill dau'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Odonata. Mae'r Mursen las amrywiol yn frodorol o Ewrop, ac mae'n eitha cyffredin yn Iwerddon, ac fe'i ceir yng Nghymru.

male damselflyGwryw *C. pulchellum*
Fel llawer o fursennod (a elwir yn gyffredinol hefyd yn 'weision neidr') eu cynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd araf eu llif, nentydd neu afonydd glân.

Mae adenydd yr oedolyn yn 33mm ac fe'i welir yn hedfan rhwng Mai a Medi. Mae ei loiw'n amrywio cryn dipyn, a dyna hanfod ei henw. Gellir ei chamgymryd am y Fursen las asur yn hawdd. Mae'r oedolyn yn aros ar lan y llyn neu'r pwll, ond gall y Fursen las amrywiol (neu'r *C. pulchellum* fel y caiff ei galw gan y naturiaethwr) stelcian o gwmpas cae o wair cyfagos.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr o fursennod yn y teulu Coenagrionidae
* Odonata - yr Urdd o bryfaid sy'n cynnwys y gweision neidr a'r mursennod.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Variable Damselfly". British Dragonfly Society. Cyrchwyd 27 Mai 2011.

* www.british-dragonflies.org.uk/

Dolen allanol
-------------

* Geiriadur enwau a thermau, Llên Natur, Cymdeithas Edward Llwyd.
Symbolau'r pedwar Efengylydd yn y *Llyfr Kells*. Mae'r pedwar creadur adeiniog yn symbolau o: (clocwedd o chwith y brig) Mathew, Marc, Ioan a Luc.
Yn y traddodiad Cristnogol **y Pedwar Efengylydd** yw Mathew, Marc, Luc a Ioan, awduron pedair efengyl y Testament Newydd yn y Beibl.

Yn eiconograffiaeth Cristnogol y pedwar Efengylydd ceir y symbolau:

* Mathew fel dyn adeiniog
* Marc fel llew adeiniog
* Luc fel tarw adeiniog
* Ioan fel eryr

Un o'r enghreifftiau gorau o hyn yw'r darlun yn y *Llyfr Kells* (Folio 27v) a beintiwyd tua'r flwyddyn 1200.

* Paentiad gan Jacob Jordaens o'r Pedwar Efengylydd; 1625–1630
* Gwelir y pedwar creadur adeiniog o gwmpas Crist yn Eglwys Saint-Trophime, Arles (12g)

Gelwir y pedwar efengyl yn aml yn 'Efengylau Cyfolwg (neu 'Synoptig') gan eu bod yn cynnwys yr un storiau, ac yn aml yn yr un drefn.

Darluniau nodedig eraill
------------------------

* Paentiadau
* Rubens, 1614
* Pier Francesco Sacchi, c. 1516
* Abraham Bloemaert, ca. 1612-1615, *Princeton University Art Museum*

Paentiadau olew bychan a wnaed ar gyfer Anna, Duges Llydaw, Brenhines Ffrainc (1477–1514)MathewMarcLucIoan

Cyfeiriadau
-----------
Ffilm a ryddhawyd yn 2011, yn seiliedig ar lyfr 1982 Michael Morpurgo ydy ***War Horse***. Cyhoeddwyd y llyfr gan Kaye a Ward. Roedd Emily Watson, David Thewlis, Peter Mullan, Niels Arestrup a Jeremy Irvine yn actio yn y ffilm. Cafodd ei chyfarwyddo gan Steven Spielberg a'i chynhyrchu ar y cyd gyda Kathleen Kennedy. Adrodda'r ffilm hanes Albert Narracott a'i geffyl Joey.

Rhyddhawyd y ffilm ***War Horse*** yn yr Unol Daleithiau gan Touchstone Pictures a cafodd ei chynhyrchu gan Dreamworks. 
Dewison nhw'r cast am War Horse yn 17 Mehefin 2010.

Cafodd 'War Horse' ei enwebu am chwech o Wobrau'r Academi yn cynnwys y Ffilm Orau, dau Golden Globe a phum BAFTA.

Plot
----

Adrodda'r ffilm hanes Albert Narracott o Ddyfnaint yn 1912 gyda'i geffyl Joey. Maent yn byw a'r ffarm a gorfodir Joey i fynd i'r rhyfel fel ceffyl rhyfel. Gan ei fod mor hoff o'i geffyl, ceisia Albert hefyd enlistio gyda'r fyddin i fod gyda Joey ond mae'n rhy ifanc. O ganlyniad mae Joey'n mynd i'r rhyfel gyda cheffyl arall, Topthorn. Gwelir Joey'n mynd ar lawer o anturiaethau gyda llawer o wahanol bobl. Yn y diwedd mae Albert yn ffeindio Joey a mae'n yn ei dywys adref i'r ffarm.

Yn gyffredinol, roedd War Horse yn boblogaidd mewn sinemau a chafodd adolygiadau cadarnhaol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "*War Horse* (12A)". *British Board of Film Classification*. Cyrchwyd 3 Rhagfyr 2011.
2. ↑  "copi archif". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2015-07-03. Cyrchwyd 2015-06-14.
3. ↑  "War Horse". *DreamWorks Studio*. Los Angeles. Cyrchwyd 9 Mai 2011.[*dolen marw*]
Mae **Mwyngloddfa Ceulan** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 7 Rhagfyr 2001 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.19 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle oherwydd agweddau daearegol arbennig o bwysigrwydd cenedlaethol. Er enghraifft efallai i’r statws gael ei ddynodi oherwydd fod ynddo strata’n cynnwys ffosiliau hynod o greaduriaid asgwrn cefn neu ffosiliau o bryfaid neu blanhigion. Ceir dau fath o safle ddaearegol: rhai a ddaeth i’r wyneb drwy gloddio dyn a safleoedd naturiol bregus yn cynnwys ffurfiau tirweddol, haen bach o waddod neu ogof arbennig.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Mwyngloddiau Llanfrothen** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 25 Medi 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 19.1 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Mae **Y Lliwedd (copa dwyreiniol)** yn gopa mynydd a geir yn yr Wyddfa yn Eryri.

Uchder
------

Uchder cymharol, neu "amlygrwydd" y copa, ydy 878 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan "Database of British and Irish hills". Uchder y copa o lefel y môr ydy 893 metr (2930 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Database of British and Irish hills"

Dolenni allanol
---------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-05 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
Mae **Mwyngloddiau Wnion ac Eglwys Sant Marc** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 04 Rhagfyr 2003 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 1.37 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Am ddefnyddiau eraill, gweler tymor (gwahaniaethu).
Adeg y flwyddyn pan fo cylchoedd uchaf cymdeithas yn cynnal digwyddiadau, yn enwedig ym Mhrydain, yw'r **tymor**, **tymor y boneddigion** neu'r **tymor ffasiynol** (Saesneg: *the season* neu *the social season*). Mae'r tymor yn cynnwys dawnsiau, ciniawau gwadd, digwyddiadau elusennol, digwyddiadau hamdden, a thwrnameintiau chwaraeon.

Gŵyl Opera Glyndebourne ym mis Awst
Ym Mhrydain mae'r tymor yn digwydd yn bennaf yn ystod yr haf. Yn hanesyddol bu'r tymor i'r dosbarth uchaf a'r bonedd, gyda phwyslais ar *débutantes*, ond bellach ystyrid yn ffenomen i'r dosbarth canol yn ogystal â'r aristocratiaeth.

Tri phrif digwyddiad y tymor Seisnig yw Ascot, Regata Frenhinol Henley, a Wimbledon. Mae'r mwyafrif o'r digwyddiadau wedi'u lleoli yn Lloegr, a nifer ohonynt yn Llundain, ond mae rhai yn digwydd yn yr Alban, megis Gŵyl Caeredin, a Chymru, megis Sioe Frenhinol Cymru.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  Griffiths, Bruce a Jones, Dafydd Glyn. *Geiriadur yr Academi* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995 [argraffiad 2006]), t. 1233 [the Paris/London &c season].

Ffynonellau
-----------

* Noel, Celestria. *Debrett's Guide to The Season* (2000).
Roedd **Katherine Ann "Nan" Merriman** (28 Ebrill 1920 - 22 Gorffennaf 2012) yn Mezzo-soprano operatig Americanaidd.

Yn frodor o Pittsburgh, Pennsylvania, fe berfformiodd gyda'i brawd y pianydd, Vic (J. Victor) O'Brien (llywydd Banc Cenedlaethol Pittsburgh yn ddiweddarach), mewn caffis a chlybiau swper yn ardal Pittsburgh. Astudiodd ganu yn Los Angeles gydag Alexis Bassian a Lotte Lehmann. Erbyn ei bod yn ugain oed roedd hi'n canu ar draciau sain ffilm Hollywood ac yno y gwelwyd hi gan Laurence Olivier. Dewisodd Olivier hi i fynd gydag ef a'i wraig, yr actores Vivien Leigh, ar daith gyda *Romeo a Juliet*, lle perfformiodd ganeuon yn ystod y newidiadau set.

Defnyddiwyd ei llais mewn dwy ffilm yn serennu’r actores o soprano Jeanette MacDonald, yn gyntaf mewn corws yn *Maytime* (1937), yna mewn unawd fer yn gynnar yn y ffilm *Smilin 'Through* (1941).

Canodd Merriman lawer o rolau yn fyw ac ar y radio o dan arweiniad Arturo Toscanini rhwng 1944 a 1953, pan oedd ef yn arweinydd Cerddorfa Symffoni NBC. Ymhlith y roliau bu iddi canu oedd Maddalena yn Act IV o *Rigoletto*, Verdi; Emilia yn *Otello*,Verdi; Meistres Page yn *Falstaff*, Verdi a'r "rôl trowsus" - Orfeo yn Act II o *Orfeo ed Euridicea* Gluck. Bu hefyd yn canu ar unig recordiad stiwdio Toscannini o Nawfed Symffoni Beethoven, gyda Cherddorfa Symffoni NBC, ym 1952. Ym 1956 cafodd ei chynnwys fel Dorabella mewn perfformiad La Scala o *Così fan tutte* Mozart, a arweinwyd gan protégé byrhoedlog Toscanini, Guido Cantelli.

Recordiodd Merriman *Das Lied von dêr Erde* gan Mahler dair gwaith, dwywaith gyda'r tenor Ernst Haefliger a'r Gerddorfa Concertgebouw. Arweiniwyd recordiad 1957 gan Eduard van Beinum ar gyfer label Philips, tra arweiniwyd recordiad 1963 gan Eugen Jochum ar gyfer Deutsche Grammophon. Dyfarnwyd Grand Prix du Disque o Académie Charles Cros i'r recordiad olaf hwn. Recordiwyd trydydd recordiad, gyda’r tenor Fritz Wunderlich a Cherddorfa Symffoni NDR o dan yr arweinydd Hans Schmidt-Isserstedt, yn fyw yn Hamburg ym mis Ebrill 1965, a’i ryddhau o dan wahanol labeli.

Cafodd Merriman dderbyniad arbennig o dda yn yr Iseldiroedd, lle cyfarfu a phriodi’r tenor o’r Iseldiroedd Tom Brand, gŵr gweddw â sawl plentyn. Ymddeolodd o berfformio i ofalu am y teulu ym 1965. Bu farw Brand ym 1970. Ar ôl i'r plant tyfu, cynhaliodd sioeau preswyl yn Hawaii a California. Bu farw yn ei chartref yn Los Angeles o achosion naturiol, yn 92.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Nan Merriman - Pittsburgh Music History". *sites.google.com*. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2020-10-31. Cyrchwyd 2021-02-28.
2. ↑  "Maytime (1937) - IMDb".
3. ↑  "Smilin' Through (1941) - IMDb".
4. ↑  Disgyddiaeth yn Discogs
5. ↑  "PASSING: Nan Merriman". *Los Angeles Times*. August 2, 2012. Cyrchwyd 2021-02-28.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 76500916
* LCCN: n83190621
* ISNI: 0000 0001 1493 7695
* GND: 131392271
* SUDOC: 083049258
* BNF: cb138974269 (data)
* BIBSYS: 3077748
* NLA: 35397002
* BNE: XX1298085
* CiNii: DA08116483

 |
System gysylltiedig o rwydweithiau cyfrifiadurol byd-eang, sydd ar gael i'r cyhoedd, yw'r **rhyngrwyd** ac sy'n gwasanaethu biliynau o ddefnyddwyr. Mae'n trosglwyddo amrywiaeth o ddata gan gynnwys lluniau, sain, fideo a thestun, ac yn cludo amrywiaeth o wybodaeth a gwasanaethau. Trosglwyddir y data hyn gyda'r safon Protocol Rhyngrwyd (IP).
Y gwasanaethau mwyaf amlwg yn strwythur y rhyngrwyd yw'r we fyd-eang (WWW) ac e-bost, a hefyd gwasanaethau sgwrsio a throsglwyddo ffeiliau. Mae'r defnyddrwyd ('usenet' neu 'newsnet') hefyd yn bodoli ar y rhyngrwyd, ond nid mor boblogaidd bellach. Hyd at ddiwedd y 2000au roedd angen cyfrifiadur i gysylltu â'r rhyngrwyd, ond yna gwelwyd y cyfryngau traddodiadol i gyd yn cael eu hailbobi i gario rhan o'r rhyngrwyd e.e. y ffôn, systemau cerdd, ffilm a'r teledu. Gwelwyd hefyd cyhoeddwyr yn addasu ar gyfer y dechnoleg newydd er mwyn dosbarthu eu cynnyrch; yng Nghymru er enghraifft bu Gwasg y Lolfa'n flaenllaw iawn yn gwerthu e-lyfrau a Golwg360 yn bapur newydd digidol.

Argraff arlunydd o sut mae'r rhyngrwyd yn edrych
Nid yw'r rhyngrwyd a'r we fyd-eang yn gyfystyr. Casgliad o ddogfennau hyperdestun yw'r we, a defnyddir y rhyngrwyd (sy'n llawer mwy na'r we) i gael mynediad i'r dogfennau hyn.

Hanes y rhyngrwyd
-----------------

Crewyd y rhyngrwyd yn yr Unol daliaethau America ar ffurf rhwydwaith o gyfrifiaduron yn 1969 gan adran amddifynnol y llywodraeth. Pwmpiwyd arian i'r cynllun gan y *National Science Foundation* (ac arian preifat) yn y 1980au a chysylltwyd y cyfan gan linell ffôn. Erbyn 2012 roedd 2.4 biliwn o bobl ledled y byd - dros draean poblogaeth y byd - wedi defnyddio gwasanaethau'r rhyngrwyd.

Cyfrifiadur *NeXT* a ddefnyddiwyd gan Tim Berners-Lee yn CERN ac a ddaeth yn weinydd gwe cyntaf drwy'r byd.
Cafodd y We fyd-eang ei chreu yn CERN yn y Swistir yn yr 1990'au gan Sais o'r enw Tim Berners-Lee i gysylltu gwyddonwyr gyda'i gilydd. Mae'r enw "net" yn dod o'r term Saesneg llawn "the internet" a'r gair "internet" yn ei dro'n dalfyriad o "inter-" a "networking" i creu "internetworking" (rhyngrwydweithio). Defnyddir priflythyren yn yr enw ("y Rhyngrwyd") a llythyren fach pan fo'r gair yn ansoddair "marchnata rhyngrwyd" yn Saesneg ac yn y Gymraeg.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "World Stats". *Internet World Stats*. Miniwatts Marketing Group. Text "Mehefin 30, 2012" ignored (help)
2. ↑  "Internet, n.". *Oxford English Dictionary* (arg. Draft). March 2009. Cyrchwyd 26 October 2010. Shortened < INTERNETWORK n. perhaps influenced by similar words in -net
3. ↑  "7.76 Terms like 'web' and 'Internet'", *Chicago Manual of Style*, University of Chicago, 16ed rhifynn

Gweler hefyd
------------

* Hanes y We Gymraeg Archifwyd 2014-12-19 yn y Peiriant Wayback.
* Y We Fyd-eang (WWW)
* Blogiau

Dolenni allanol
---------------

Chwiliwch am ***y rhyngrwyd***  
yn Wiciadur.

* Termau Cyfrifiadurol Cymraeg - Prifysgol Bangor. Archifwyd 2005-02-04 yn y Peiriant Wayback.
Etholaeth seneddol yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Windsor**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

* Etholaeth Windsor yn BerkshireEtholaeth Windsor yn Berkshire
* Berkshire yn LloegrBerkshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

Aelodau Seneddol
----------------

* 1997–2005: Michael Trend (Ceidwadol)
* 2005–presennol: Adam Afriyie (Ceidwadol)

  

 gw • sg • go**Etholaethau seneddol yn Ne-ddwyrain Lloegr**

Aldershot **·** 
Arundel a Thwyni Deheuol **·** 
Ashford **·** 
Aylesbury **·** 
Banbury **·** 
Basingstoke **·** 
Beaconsfield **·** 
Bexhill a Battle **·** 
Bognor Regis a Littlehampton **·** 
Bracknell **·** 
Brighton Kemptown **·** 
Brighton Pavilion **·** 
Buckingham **·** 
Caergaint **·** 
Caerwynt **·** 
Canol Sussex **·** 
Crawley **·** 
Chatham ac Aylesford **·** 
Chesham ac Amersham **·** 
Chichester **·** 
Dartford **·** 
De Milton Keynes **·** 
De Portsmouth **·** 
De Thanet **·** 
De-orllewin Surrey **·** 
Dover **·** 
Dwyrain Fforest Newydd **·** 
Dwyrain Hampshire **·** 
Dwyrain Reading **·** 
Dwyrain Rhydychen **·** 
Dwyrain Surrey **·** 
Dwyrain Worthing a Shoreham **·** 
Eastbourne **·** 
Eastleigh **·** 
Epsom ac Ewell **·** 
Esher a Walton **·** 
Fareham **·** 
Faversham a Chanol Caint **·** 
Folkestone a Hythe **·** 
Gillingham a Rainham **·** 
Gogledd Milton Keynes **·** 
Gogledd Portsmouth **·** 
Gogledd Thanet **·** 
Gogledd-ddwyrain Hampshire **·** 
Gogledd-orllewin Hampshire **·** 
Gorllewin Fforest Newydd **·** 
Gorllewin Reading **·** 
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon **·** 
Gorllewin Worthing **·** 
Gosport **·** 
Gravesham **·** 
Guildford **·** 
Hastings a Rye **·** 
Havant **·** 
Henley **·** 
Horsham **·** 
Hove **·** 
Lewes **·** 
Maidenhead **·** 
Meon Valley **·** 
Maidstone a'r Weald **·** 
Mole Valley **·** 
Newbury **·** 
Reigate **·** 
Rochester a Strood **·** 
Romsey a Gogledd Southampton **·** 
Runnymede a Weybridge **·** 
Sevenoaks **·** 
Sittingbourne a Sheppey **·** 
Slough **·** 
Southampton Itchen **·** 
Southampton Test **·** 
Spelthorne **·** 
Surrey Heath **·** 
Tonbridge a Malling **·** 
Tunbridge Wells **·** 
Wantage **·** 
Wealden **·** 
Windsor **·** 
Witney **·** 
Woking **·** 
Wokingham **·** 
Wycombe **·** 
Ynys Wyth
Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Y grogedau** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Filipendula vulgaris* a'r enw Saesneg yw *Dropwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Crogedyf.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

Gweler hefyd
------------

* Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gerddi Kew; adalwyd 21 Ionawr 2015
2. ↑  B.C. Bennett (undated). *Economic Botany: Twenty-Five Economically Important Plant Families*. [http: //www.eolss.net/Sample-Chapters/C09/E6-118-03.pdf Encyclopedia of Life Support Systems (EOLSS) e-book]

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Y grogedau***
Mae'r **Lliwedd** (weithiau **Lliwedd**) yn fynydd sy'n rhan o fynyddoedd Yr Wyddfa yn Eryri.

Uchder
------

Mae ychydig yn is (898m) na chopa'r Wyddfa ei hun. Nid yw'n ddigon uchel i'w gyfrif ymysg y pedwar copa ar ddeg, ond mae'n ymddangos ar restrau Marilyn, Hewitt a Nuttall.

Daearyddiaeth
-------------

Mae **Bwlch y Saethau** yn gwahanu'r Lliwedd a'r Wyddfa. Ychydig ymhellach ar hyd y grib o'r Lliwedd mae **Lliwedd Bach**, yna copa is **Gallt y Wenallt**, lle mae'r grib yn gorffen. Ar ochr ogledd-ddwyreiniol y mynydd mae clogwyni serth uwchben Glaslyn a Llyn Llydaw. Roedd y clogwyni yma yn arbennig o boblogaidd gyda dringwyr flynyddoedd yn ôl. Ar yr ochr dde-orllewinol mae Cwm Llan, a thu draw iddo Yr Aran.

Llwybrau
--------

Gellir dringo Lliwedd o Ben y Pas, ond mae'r rhan fwyaf o'r rhai sy'n cyrraedd y copa yn gwneud hynny fel rhan o Bedol yr Wyddfa, sy'n cynnwys Crib Goch a chopa'r Wyddfa ei hun yn y daith. Gellir hefyd gyrraedd y copa trwy ddilyn llwybr Watkin o Bont Bethania ger Beddgelert ond troi i'r dde cyn dechrau ar y darn olaf o'r llwybr i gopa'r Wyddfa.

Mewn llyfryddiaeth
------------------

Lliwedd oedd pwnc y llawlyfr dringo (yn hytrach na cherdded mynyddoedd) cyntaf i'w gyhoeddi ar Ynysoedd Prydain yn 1909, *The climbs on Lliwedd* gan J. M. A. Thomson ac A. W. Andrews.

Gweler hefyd
------------

* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Dolennau allanol
----------------

* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback.
* Lleoliad ar wefan Get-a-map[*dolen marw*]
**Mwynfeydd aur Clogau** oedd brenin mwynfeydd aur ardal Dolgellau, Gwynedd am flynyddoedd. Mae'r ardal yn agos i bentref Bontddu, rhwng Dolgellau a'r Bermo. Yn wir, dyma ffynhonnell aur mwyaf gwledydd Prydain am gryn amser.

Efydd a phlwm oedd yn cael ei fwynglodio yma'n gyntaf, ond ar 29 Mehefin 1862 darganfuwyd aur - a chafwyd 'goldrush' a barodd hyd at 1911. Yn ystod y cyfnod hwn cloddiwyd 165,031 tunnell o fwyn-aur (*gold ore*); cafwyd 78,507 owns 'troy' (sef 2,442 kg) - o'i gymharu gydag ychydig dros 2,000 owns o Wynfynydd. I gario'r mwyn-aur, caed rheilffordd gyda'r rêls ddwy droedfedd oddi wrth ei gilydd.

Roedd dwy fwynglawdd fawr: Chwarel Dewi Sant a Chwarel Vigra. Caewyd yr olaf yn 1998.

 Cert mwyn aur o waith aur y Clogau, Bontddu; yn cael ei ddefnyddio fel pot blodau (2018)

Gweler hefyd
------------

* Mwynfeydd aur Gwynfynydd
* Mwynfeydd aur Dolaucothi

Dolenni allanol
---------------

* (Saesneg) Official *Clogau Gold of Wales*
* Aditnow - Cronfa ddata o luniau o Fwynfeydd Aur Clogau
Ysgol gynradd naturiol Gymraeg yw **Ysgol Pentrecelyn**, wedi ei leoli yn ardal wledig Pentrecelyn yn Nyffryn Clwyd, Sir Ddinbych. Adeiladwyd yr ysgol yn 1874 a'i adnewyddu yn 1970'au gyda Tŷ'r Ysgol yn cael ei drawsnewid i ddosbarth dysgu. Fe ddaw plant i'r ysgol o'r ardaloedd cyfagos: (Llanelidan, Graigfechan, Pentrecelyn a Llandegla) i dderbyn eu haddysg.

Mae cyfleusterau rhagorol yr ysgol yn cynnwys ystafell fawr ymarferol gydag adnoddau Crefft, Dylunio a Thechnoleg, Cerddoriaeth a Llyfrgell, neuadd fodern gyda chyfarpar ar gyfer Drama, Symud a Chân, cynyrchiadau ysgol a gwasanaethau. Mae’r cyfleusterau y tu allan yn cynnwys gardd ddeniadol a thŷ gwydr, buarth chwarae fawr ynghyd â chae chwarae a gerddi ychwanegol.

Bu y tenor enwog Rhys Meirion yn bennaeth ar yr ysgol am gyfnod cyn iddo fynd ymlaen i fod yn ganwr broffesiynol yn myd opera. 

Cymraeg yw cyfrwng y gwersi ac yn 2008 roedd 44% o'r disgyblion yn dod o gartrefi Cymraeg, Mae pob plentyn sy'n gadael yr Ysgol yn gwbl ddwy-ieithog.

Yn 2015 roedd y cyngor sir yn ystyried cau'r ysgol gan agor ysgol newydd ddwyieithog drwy ymuno yr ysgol gyda Ysgol Llanfair Dyffryn Clwyd, sydd yn ysgol ddwyieithog nid ysgol Gymraeg fel Pentrecelyn.

Disgyblion enwog
----------------

* Rhys Ifans
* Llŷr Ifans
* Victoria Pugh

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Adroddiad Estyn - Tachwedd 2014. Estyn (Tachwedd 2014). Adalwyd ar 5 Ebrill 2016.
2. ↑   Adroddiad Arolygiad Ysgol Gynradd Pentrecelyn, 13 Hydref 2008. ESTYN (26 Tachwedd 2012).
3. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 20 Ionawr 2015

Dolenni allanol
---------------

* Ysgol Pentrecelyn ar wefan Cyngor Sir Ddinbych[*dolen marw*]
* Gwefan Ysgol Pentrecelyn Archifwyd 2015-11-29 yn y Peiriant Wayback.
Ysgol gynradd gymunedol ddwyieithog yng nghymuned Synod Inn, Ceredigion oedd **Ysgol Gymunedol Gwenlli**.

Sefydlwyd ysgol yn Synod Inn gyntaf ym 1866, ond mewn hen fwthyn, tebycach i ysgubor, o'r enw Cnwc y Pwrpas y darparwyd yr addysg. Saif hwnnw tua 200 llath o groesffordd Synod Inn tuag at Llanarth.

Agorwyd Ysgol Gwenlli ar 20 Ebrill 1877, er nad oedd yr adeilad wedi ei gwblahu. Roedd un ystafell wedi ei chynllunio ar gyfer 70 o blant. Roedd 17 o ddisgyblion ar y gofrestr ac 11 yn bresennol ar y diwrnod cyntaf yng nghofal y prifathro Thomas Cadwalader Evans, ac athrawes gwnio, Miss Mary Evans. Codwyd cloch yn 1902 ac roedd hwn yn dal yno 125 mlynedd yn ddiweddarach. Penderfynnwyd bod angen ystafell ychwanegol a dechreuodd y gwaith arni ym 1903, ond ni gwblhawyd hyd 1911.

Roedd 31 o ddisgyblion ar gofrestr yr ysgol yn 2003. Daeth 50% ohonynt o gartrefi lle roedd y Saesneg yn brif iaith, ond roedd 80% ohonynt yn siarad Cymraeg i safon cyfatebol ac iaith gyntaf. Roedd adroddiad Estyn o 1998 yn disgrifio rhai agweddau o'r addysg a ddarparwyd yn anfoddhaol, a doedd dim digon o ddefnydd o'r Gymraeg. Nid oedd yr adeiladau bellach yn addas chwaith, nid oedd neuadd yn yr ysgol o gwbl, na thoiledau yn y brif adeilad.

Caewyd yr ysgol ym mis Ionawr 2010, ynghyd ag Ysgol Gymunedol Llanllwchaearn ac Ysgol Gymunedol y Castell, Caerwedros, gydag ysgol newydd Ysgol Bro Siôn Cwilt yn Synod Inn yn cymryd eu lle.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Farewell and diolch Ysgol Gwenlli. Cambrian News (17 Medi 2009).
2. 1 2   Mystery at Ysgol Gwenlli. Cambrian News (9 Mai 2002).
3. ↑   Gareth W. Roberts (8 Rhagfyr 2003). Adroddiad Adolygiad Ysgol Gymunedol Gwenlli, 6–8 Hydref 2003. Estyn. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2006.
4. ↑   Ysgol Gwenlli, Ysgol Llanllwchaearn, Ysgol Gynradd y Castell Caerwedros ac Ysgol Bro Sion Cwilt. Llywodraeth Cynulliad Cymru (20 Ionawr 2009).
5. ↑   New school opens in Ceredigion after education shake up. BBC (5 Ionawr 2010).
Mae **Mousterlez** (Ffrangeg: *Montrelais*) yn gymuned yn Departamant Liger-Atlantel (Ffrangeg *Loire-Atlantique*), yng ngwlad Llydaw a rhanbarth Ffrengig Pays de la Loire. Mae'n ffinio gyda La Chapelle-Saint-Sauveur, Le Fresne-sur-Loire, Loireauxence ac mae ganddi boblogaeth o tua 833 (1 Ionawr 2020).

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Poblogaeth
----------

Adaeiladau diddorol
-------------------

### Eglwys

Mae Eglwys San Pedr, a adeiladwyd yn y 15g a'i hadfer yn y 18g, yn cael ei rhestru fel heneb hanesyddol ers 1982. Mae ganddo to gwydr yn dyddio o 1535.

* 
* 

### Gorsaf

Saif gorsaf reilffordd Monteverzh yng nghanol y pentref

* 
* 
* 
* 
* 

### Canolfan y Celfeddydau

Mae Canolfan Celfeddydau Monteverzh yn ganolfan arddangos a chynhadledda.

*

Gweler hefyd
------------

Cymunedau Liger-Atlantel

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Rhestr henebion Llywodraeth Ffrainc
2. ↑  "Centre d'art de Montrelais". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2008-11-16. Cyrchwyd 2016-12-08.

* INSEE

Comin WikimediaComin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Monteverzh***
Roedd **Wipo** (m. 1050) yn offeiriad o Fwrgwynwr ac awdur yn yr iaith Ladin.

Bu'n gaplan i Conrad II (tua 990-1039), brenin yr Almaen ac Ymerodr Glân Rhufeinig o 1027 hyd ei farwolaeth. Gan fod Conrad wedi'i goroni'n frenin Bwrgwyn yn y flwyddyn 1033, dichon bod Wipo wedi ddod yn gaplan iddo tua'r amser hwnnw.

Ysgrifennodd Wipo gronicl Ladin ar deyrnasiad Conrad II. Ymhlith ei weithiau eraill cyfansoddodd eiriau a cherddoriaeth yr emyn Ladin, neu *sequentia*, ar gyfer y Pasg, a elwir *Victimae paschali*, emyn sy'n nodweddiadol o ganu eglwysig yr 11g.

Ysgrifennodd yn ogystal gyfres o ddiharebion llenyddol, y *Proverbia* (1027 neu 1028), a'r *Tetralogus Heinrici*, a gyflwynwyd i'r ymerodr Harri III, mab ac olynydd Conran, yn 1041, sy'n moli'r ymerodr ac yn pwysleisio ei ddyletswydd i fod yn gyfiawn. Cyfansoddodd alargân ddwys a phersonol ar farwolaeth Conrad ei hun.

Llyfryddiaeth
-------------

* Breslau, *Wiponis Gesta Chuonradi II ceteraque quae supersunt opera* (Hanover, 1878; cyf. Almaeneg gan Pfluger, Berlin, 1877; gan Wattenbach, Leipzig, 1892)
Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Horst Seemann yw ***Ärztinnen*** a gyhoeddwyd yn 1984. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Ärztinnen*** ac fe'i cynhyrchwyd yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Rolf Hoppe, Michael Gwisdek, Walther Reyer, Judy Winter, Leon Niemczyk, Barbara Dittus, Inge Keller, Horst Schulze a John Harryson. Mae'r ffilm *Ärztinnen (ffilm o 1984)* yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1984. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Terminator* sef ffilm apocolyptaidd llawn cyffro gan y cyfarwyddwr ffilm James Cameron. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd. 
Otto Hanisch oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Cyfarwyddwr
-----------

Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Horst Seemann ar 11 Ebrill 1937 yn Tsiecoslofacia a bu farw yn yr Almaen ar 26 Hydref 1977. 

  
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  
 

* Gwobr Genedlaethol Dwyrain yr Almaen

Derbyniad
---------

Gweler hefyd
------------

Cyhoeddodd Horst Seemann nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

*Rhestr Wicidata:* 

Diweddarwch y rhestr nawr | WQS | Chwiliwch am ddelweddau

  


| Ffilm | Delwedd | Gwlad | Iaith wreiddiol | dyddiad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Beethoven – Tage Aus Einem Leben |  | yr AlmaenGweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen | Almaeneg | 1976-01-01 |
| Besuch Bei Van Gogh |  | yr Almaen | Almaeneg | 1985-01-01 |
| Hochzeitsnacht Im Regen |  | Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaenyr Almaen | Almaeneg | 1967-01-01 |
| Levins Mühle |  | Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaenyr Almaen | Almaeneg | 1980-01-01 |
| Liebeserklärung An G. T. |  | Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen |  | 1971-01-01 |
| Reife Kirschen |  | yr Almaen | Almaeneg | 1973-01-01 |
| Schüsse Unter Dem Galgen |  | Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaenyr Almaen | Almaeneg | 1968-01-01 |
| *Zeit zu leben* |  | Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen | Almaeneg | 1969-01-01 |
| *Zwischen Pankow und Zehlendorf* |  | yr Almaen | Almaeneg | 1991-01-01 |
| Ärztinnen |  | Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen | Almaeneg | 1984-01-19 |

Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Dyddiad cyhoeddi:. . .
2. ↑  Cyfarwyddwr:. dyddiad cyrchiad: 8 Ebrill 2016.