|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**Winnie Parry** |

Awdur Cymraeg oedd **Sarah Winifred Parry** (20 Mai 1870 – 12 Chwefror 1953) sydd fwyaf adnabyddus am ddatblygu'r stori fer Gymraeg modern. Daeth yn enw cyfarwydd gyda'i ffuglen a gyhoeddwyd mewn penodau mewn cyfnodolion ar droad yr 20g. Cafodd ei gwaith mwyaf enwog, *Sioned*, a gyhoeddwyd yn gyntaf fel cyfres rhwng 1894 a 1896 ei gyhoeddi fel nofel ym 1906 a chafodd ei ailgyhoeddi yn 1988 a 2003.

Cefndir
-------

Ganwyd Winnie Parry yn y Trallwng, Sir Drefaldwyn, yn ferch i Hugh Thomas Parry, arolygydd yswiriant  a Margaret (née Roberts). Roedd Margaret Parry yn sgwennu barddoniaeth ar y mesurau caeth o dan y ffug enw "Gwenfron".

Yn fuan ar ôl ei genedigaeth Winnie, symudodd y teulu i Lanfair-is-gaer ger y Felinheli lle maent i’w gweld ar gyfrifiad 1871 yn byw yn nhŷ rhieni Margaret Parry sef John ac Elen Roberts. Symudodd y teulu o’r Felinheli i Croydon lle fu farw Margaret ym 1876 yn 36 mlwydd oed. Dychwelodd Winnie i fyw gyda'i nain a’i thaid yn y Felinheli, gan gael ei gwahanu rhag ei thad ei brawd a’i thair chwaer. Ail briododd ei thad a symudodd ef a gweddill y teulu i Dde’r Affrig gan adael Winnie yn y Felinheli.

Does dim tystiolaeth wedi goroesi i brofi bod Winnie wedi derbyn unrhyw addysg ffurfiol ond gan ei bod hi wedi geni ar ôl pasio Deddf Addysg Elfennol 1870 mae’n debyg y byddai wedi derbyn addysg orfodol hyd 13 oed. Gan fod Winnie yn ffrind gydol oes i ferch prifathro Ysgol Genedlaethol y Felinheli mae’n debyg mae’r ysgol honno bu hi’n mynychu.

Ar farwolaeth ei thaid ym 1903 symudodd i fyw gyda’i hewyrth hewythr Owen Parry, gweinidog  Calfinaidd, Cemaes, Ynys Môn. Pan ddychwelodd ei thad o Dde’r Affrig ym 1908 symudodd Winnie’n ôl i Croydon ato ef, ac yn Croydon bu’n fyw am weddill ei hoes.

Gyrfa lenyddol
--------------

O dan anogaeth O. M. Edwards ac Edward Ffoulks, dechreuodd gyfrannu i gylchgronau *Cymru*, *Cymru’r Plant* a’r *Cymro*.   Cafodd ei nofel fwyaf adnabyddus, *Sioned*, ei gyhoeddi gyntaf mewn penodau yn y cylchgrawn *Cymru* rhwng 1894 a 1896.

Ym 1896, ysgrifennodd gyfres o'r enw *Catrin Prisiard* a ymddangosodd yn *Y Cymro* a gyhoeddwyd hefyd yn *The Cambrian* a *Chymru*. Yn ystod ei chyfnod mwyaf toreithiog, daeth Winnie Parry yn enw cyfarwydd yng Nghymru oherwydd poblogrwydd ei ffuglen a’i herthyglau. Erbyn troad yr 20g roedd Parry yn awdur benywaidd mwyaf nodedig y stori fer a oedd yn adlewyrchu bywyd bob dydd yng Nghymru mewn araith lafar, a thrwy hynny daeth yn ddylanwad mawr ar awduron benywaidd diweddarach megis Moelona a Kate Roberts.

Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, ceisiodd E. Morgan Humphreys ei pherswadio i ailgyhoeddi *Sioned* a cheisiodd y BBC addasu peth o’i gwaith ar gyfer *Awr y Plant*.

Gyrfa
-----

Bu’n gweithio fel golygydd *Cymru’r Plant* rhwng 1908 a 1912 wedi hynny bu’n gweithio fel ysgrifennydd i gwmni peirianneg. Rhwng 1922 a 1928, bu’n gwasanaethu fel ysgrifennydd i Syr Robert Thomas, AS Ynys Môn.

Marwolaeth
----------

Bu farw mewn cartref henoed yn Croydon yn 82 mlwydd oed ac yn Croydon claddwyd ei gweddillion.

Llyfryddiaeth
-------------

Wynebddalen Cerrig y Rhyd
* Parry, Winnie (1906). *Sioned: darluniau o fywyd gwledig yng Nghymru*. Caernarfon: Cwmni y cyhoeddwyr Cymreig. OCLC 48516434.
* Parry, Winnie (1907). *Cerrig y Rhyd*. Caernarfon: Cwmni y cyhoeddwyr Cymreig. OCLC 563641432.
* Parry, Winnie (1928). *Y ddau hogyn rheiny*. Llundain: Foyle's Welsh Depot. OCLC 52723140.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "PARRY, SARAH WINIFRED ('Winnie Parry'; 1870-1953)"
2. ↑  Jane Aaron, *Nineteenth-Century Women's Writing in Wales: Nation, Gender and Identity* (University of Wales Press, 2010). ISBN 978-0-7083-2287-1
3. ↑  Yr Archif Genedlaethol Cyfrifiad 1871, *Fron Deg Terrace, Llanfairisgaer, Carnarvon, Caernarvonshire, Wales* Cyf:RG10/5715, Ffolio 18, Tudalen 15
4. ↑  Elementary Education Act 1870
5. ↑  "Notitle - Merthyr Times and Dowlais Times and Aberdare Echo". [Merthyr Times Printing Co.] 1895-06-20. Cyrchwyd 2017-03-18.
6. ↑  Koch, John T. (2006). *Celtic Culture: A Historical Encyclopedia*. I: A-Celti. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. ISBN 978-1-85109-440-0.CS1 maint: ref=harv (link)
7. ↑  "GOLYGYDDES NEWYDD - Gwalia". Robert Williams. 1907-12-31. Cyrchwyd 2017-03-18.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig
* VIAF: 41102366
* LCCN: n96021263

 |