recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pentrefan yng nghymuned Tyndyrn, Sir Fynwy, Cymru, yw **Trellech Grange** (Saesneg: *Trelleck Grange*). Saif tua 3 milltir i'r de o Tryleg, 2 milltir i'r gorllewin o Dyndyrn a thua 7 milltir i'r de o dref Trefynwy.

Ar un adeg roedd yr ardal yn rhan o faenor Tryleg, gydag eglwys o'r enw *Ecclesia Mainuon*, ond ym 1138 fe'i rhoddwyd i fynachod Abaty Tyndyrn a sefydlwyd gan Gilbert de Clare, Iarll 1af Penfro, un o Arglwyddi'r Mers. Yna fe wnaeth y mynachod ei drin fel *grange*, gan ei gwneud yn brif fferm ar gyfer cynhyrchu bwyd i'r abaty.

Mae gan y pentrefan eglwys blwyf fach heb gysegriad hysbys.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Rhestr o Enwau Lleoedd Safonol Cymru". *Llywodraeth Cymru*. 14 Hydref 2021.
2. ↑  British Place Names; adalwyd 16 Hydref 2021

 gw • sg • go**Trefi a phentrefi Sir Fynwy**

**Trefi**  

Brynbuga  **·** Cas-gwent  **·** Cil-y-coed  **·** Y Fenni  **·** Trefynwy
  
**Pentrefi**  

Aber-ffrwd  **·** Abergwenffrwd  **·** Betws Newydd  **·** Bryngwyn  **·** Caer-went  **·** Castellnewydd  **·** Cemais Comawndwr  **·** Cilgwrrwg  **·** Clydach  **·** Coed Morgan  **·** Coed-y-mynach  **·** Cwmcarfan  **·** Cwm-iou  **·** Drenewydd Gelli-farch  **·** Y Dyfawden  **·** Yr Eglwys Newydd ar y Cefn  **·** Gaer-lwyd  **·** Gilwern  **·** Glasgoed  **·** Goetre  **·** Gofilon  **·** Y Grysmwnt  **·** Gwehelog  **·** Gwernesni  **·** Gwndy  **·** Hengastell  **·** Little Mill  **·** Llanarfan  **·** Llan-arth  **·** Llanbadog  **·** Llancaeo  **·** Llandegfedd  **·** Llandeilo Bertholau  **·** Llandeilo Gresynni  **·** Llandenni  **·** Llandidiwg  **·** Llandogo  **·** Llanddewi Nant Hodni  **·** Llanddewi Rhydderch  **·** Llanddewi Ysgyryd  **·** Llanddingad  **·** Llanddinol  **·** Llanelen  **·** Llanelli  **·** Llanfable  **·** Llanfaenor  **·** Llanfair Cilgedin  **·** Llanfair Is Coed  **·** Llanfihangel Crucornau  **·** Llanfihangel Gobion  **·** Llanfihangel Tor-y-mynydd  **·** Llanfihangel Troddi  **·** Llanfihangel Ystum Llywern  **·** Llanfocha  **·** Llan-ffwyst  **·** Llangatwg Feibion Afel  **·** Llangatwg Lingoed  **·** Llangiwa  **·** Llangofen  **·** Llan-gwm  **·** Llangybi  **·** Llanhenwg  **·** Llanisien  **·** Llanllywel  **·** Llanofer  **·** Llanoronwy  **·** Llan-soe  **·** Llantrisant  **·** Llanwarw  **·** Llanwenarth  **·** Llanwynell  **·** Llanwytherin  **·** Y Maerdy  **·** Magwyr  **·** Mamheilad  **·** Matharn  **·** Mounton  **·** Nant-y-deri  **·** Newbridge-on-Usk  **·** Y Pandy  **·** Pen-allt  **·** Penrhos  **·** Pen-y-clawdd  **·** Porth Sgiwed  **·** Pwllmeurig  **·** Rogiet  **·** Rhaglan  **·** Sudbrook  **·** Tre'r-gaer  **·** Tryleg  **·** Tyndyrn  **·** Ynysgynwraidd
Llawysgrif Gymraeg o ail hanner y 15g yn llaw'r bardd Lewys Glyn Cothi (tua 1425 - tua 1490) yw Llawysgrif **Peniarth 109**. Mae'n rhan o'r casgliad a enwir yn Llawysgrifau Peniarth, yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Llawysgrif femrwn hir a chul sy'n mesur 238 x 99 mm ydyw, sy'n cynnwys 192 dalen a 106 o gerddi Lewys Glyn Cothi, un o'r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr, yn ei law ei hun. Addurnir y llawysgrif â nifer o ddarluniau, rhai ohonynt mewn lliw, o arfbeisiau teuluoedd uchelwrol Cymru, ffaith sy'n dyst i ddiddordeb y bardd mewn herodraeth ac achau.

Mae'n bosibl iddi gael ei llunio er anrhydedd i'r Arglwydd William Herbert (m. 1469), sefydlydd teulu'r Herbertiaid, gan mai awdl iddo a geir ar ddechrau'r gyfrol, gydag awdl arall i'w frawd Rhisiart yn ei dilyn.

Ni cheir unrhyw gerdd y gellir ei dyddio i'r 1480au yn y casgliad. Mae'r cerddi diweddaraf y gellir eu dyddio yn perthyn i ddiwedd y 1470au, ac mae'n deg casglu fod y llawysgrif wedi'i gorffen tua'r adeg honno.

Llyfryddiaeth
-------------

* Dafydd Johnston (gol.), *Gwaith Lewys Glyn Cothi* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1995). Rhagymadrodd, t. xxviii.
* E. D. Jones (gol.), *Gwaith Lewis Glyn Cothi: y Gyfrol Gyntaf* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1953). Testun llawysgrif Peniarth 109 yn llaw y bardd ei hun, yn yr orgraff wreiddiol. (Ni chafwyd ail gyfrol).
Amaethwr yn hel tail i wrteithio'r tir, Yr Almaen, 1953
Cyfeirir at **tail** fel arfer i gyfeirio at garthion anifail dof (gwartheg, ceffylau, ieir, defaid fel rheol) gyda gweddillion ei gweliau gwellt mewn beudy neu stabl sydd wedi dadelfennu gan eplesiad a'i ddefnyddio drachefn fel gwrtaith i wella'r tir a'r cnwd a dyfir. Gall tail fod yn hylifog neu mwy solet, ond fel arfer meddylir am tail fel deunydd sydd ag ansawdd mwy solet. Cyfeirir at dail hylifog fel *slyri*.

Gwahanol fathau o dail
----------------------

Defnyddir y term "guano" ar gyfer tail sy'n dod o adar gwylltion neu ystlum mewn ogof.

Gellir defnyddio carthion dynol ac ar ôl ei drin caiff ei alw'n "dŵr du" gan ei ddefnuddio fel dyfrhad ar gyfer cnydau neu i wella ansawdd tir.

Defnyddir y term 'tail gwyrdd' ("green manure") ar gyfer planhigion sy'n tyfu'n sydyn ac yn ychwanegu maeth i'r pridd. Mae'r rhain yn cynnwys planhigion sy'n perthyn i deulu codlys (legumes) fel ffa a pys sy'n tyfu'n sydyn gan amlynci nitrogen o'r awyr i mewn i'w gwreiddiau ac yna'n ddwfn i'r pridd.

Defnydd
-------

Tomen tail, Awstria 2009
* **Gwrtaith** - defnyddir tail fel gwrtaith ar gyfer cynorthwyo tyfu cnydau ac ar gyfer gwella ansawdd tir. Ymysg y tail mwyaf cyfoethog mae tail dyfednod (ieir, colomennod) sy'n cynnwys elfennau maethlon fel nitrogen. Gall tail gynyddu bywiogrwydd meicro-organau'r pridd a safon y pridd gan ei wella ar gyfer storio dŵr a gwella ansawdd priddoedd tywodlyd a lleidiog.
* **Bionwy** - gellir defnyddio tail ar gyfer creu ynni bionwy ar gyfer gwresogi neu drydan.

Cymraeg
-------

Tomeni tail gyda phibellau trin
Ceir yr enghraifft cofnodedig cynharaf o'r gair "tail" o'r 13g lle caiff ei ddefnyddio wrth gyfeirio ar arfer amaethu. Y gair Llydaweg yw "teil". Defnyddir y gair "buarthdail" hefyd, er anfynych y clywir y term yma, bellach.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   tail. *Geiriadur Prifysgol Cymru*. Adalwyd ar 11 Awst 2022.

Dolenni allanol
---------------

* Tail anifail - gwybodlen[*dolen marw*]
Bardd Ïonaidd yn yr oes Helenistaidd ddiweddar oedd **Bion** (Groeg: Βίων; bl. 100 CC) sydd yn nodedig am ei fugeilgerddi eidylaidd a cherddi serch yn yr iaith Hen Roeg, y *Bucolica*. Yn ôl traddodiad y gwyddoniadur Bysantaidd *Suda*, Bion yw'r lleiaf o'r tri bardd bugeiliol, ar ôl Theocritus a Moschus.

Dim ond ychydig o fanylion am ei fywyd sydd yn hysbys, ac mae union awduraeth ei waith yn ansicr. Ganed yn Smyrna, yng ngorllewin Asia Leiaf, yn ail hanner yr 2g CC mae'n debyg. Yn ôl *Epitaphios Bionos*, galargerdd iddo a ysgrifennwyd gan un o'i ddisgyblion Eidalaidd, trigodd Bion yn Sisili. Honna hefyd iddo farw o wenwyn, ond mae'n bosib taw dyfais rethregol yn hytrach na ffaith yw'r llinell honno.

Dau ddernyn ar bymtheg o'i *Bucolica* sydd yn goroesi, rhyw 100 chweban i gyd, y mwyafrif yn esiamplau o ganu serch, ar adegau yn ymwneud â themâu gwladaidd, a chanddynt lais chwareus a gwirebol braidd. Ymddengys un ar bymtheg o'r dernynnau hyn yng nghasgliadau Stobaeus o'r 5g. Ers y Dadeni, priodolir iddo hefyd *Epitaphios Adonidos*. Nodweddir yr alargerdd hon, mewn 98 chweban, gan deimladrwydd hynod o liwgar sydd o bosib yn cyfleu poblogrwydd cwlt Adonis yn Ïonia.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3 4  (Saesneg) Bion. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 15 Ionawr 2021.
2. 1 2 3  (Saesneg) Alan H. Griffiths, "Bion (2), of Smyrna, Greek bucolic poet" yn *Oxford Classical Dictionary* (2015). Adalwyd ar 15 Ionawr 2021.
Thus o Yemen 
Resin aromatig sydd yn cael ei ddefnyddio mewn arogldarth a phersawrau yw **Thus**, sydd hefyd yn cael ei alw yn **olibanum**. Mae e'n dod o goed o'r genws *Boswellia* o fewn y teulu Burseraceae, yn enwedig y *Boswellia sacra* (cyfystyron: *B. bhaw-dajiana*), B. carterii33, *B. frereana*, *B. serrata* (*B. thurifera*), a *B. papyrifera*.

Ceir pedair prif rywogaeth o *Boswellia* sy'n cynhyrchu thus go iawn. Mae resin o bob un o'r bedair ar gael i raddau amrywiol. Mae'r graddau hyn yn dibynnu ar yr amser mae'r cnwd yn cael ei gynaeafu. Trefnir y resin â llaw yn ôl ansawdd.

Disgrifiad
----------

Blodau a changhennau o'r goeden *Boswellia sacra*, ffynhonnell y rhan fwyaf o thus.
Mae thus yn dod o'r coed trwy dorri'r rhisgl a gadael i'r resin ddiferu allan a chaledu.

Hanes
-----

Llosgi thus ar lo poeth
Masnachwyd thus ar Benrhyn Arabia a gogledd Affrica ers dros 5000 o flynyddoedd.

Mae murlun sydd yn dangos bagiau o thus o wlad Punt ar waliau teml y Frenhines Hatshepsut o'r Aifft a fu farw tua 1458 CC.

Thus oedd un o'r arogldarthau cysegredig (*HaKetoret*) a ddisgrifwyd yn y Beibl Hebraeg a Talmud a ddefnyddiwyd mewn seremoniau Ketoret.

Mae thus yr Iddewon, y Grogwyr, a'r Rhufeiniaid, hefyd yn dwyn yr enw Olibanum (o'r Hebraeg חלבנה). Ceir cyfeiriadau yn yr Hen Destament hefyd sy'n crybwyll masnachu thus o Sheba (Eseia 60:6 ; Jeremeia 6:20). Mae sôn am thus mewn Caniad Solomon (Caniad Solomon 4:14).

Mae thus yn gysylltiedig â myrrh (Caniad Solomon 3:6, 4:6). 'Aur, thus a myrrh' oedd yr anhregion i'r Iesu wedi'i enedigaeth, yn ôl y Beibl.(Mathew 2:11).

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "Papur ar thus" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 2008-12-09. Cyrchwyd 2015-12-23.
2. ↑  "Queen Hatshepsut's expedition to the Land of Punt: The first oceanographic cruise?". Dept. of Oceanography, Texas A&M University. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2014-08-14. Cyrchwyd 2010-05-08.
3. ↑  Klein, Ernest, *A Comprehensive Etymological Dictionary of the Hebrew Language for Readers of English*, The University of Haifa, Carta, Jeriwsalem, p.292
4. ↑  "www.Bibler.org - Dictionary - Frankincense". 2012-07-21.
*Gweler hefyd: Blaidd (mytholeg).*
Y Blaidd a Hugan Goch Fach, darlun gan Gustave Doré.
Mae'r **Blaidd Mawr Drwg** yn gymeriad sy'n ymddangos mewn sawl chwedl i blant. Mae i'w cael yn enwedig yn y ddwy chwedl draddodiadol gyfarwydd *Y Tri Mochyn Bach* a chwedl *Hugan Goch Fach*. Yn y chwedlau hyn, ac eraill, mae'n ymgorffori ynddo ei hun perygl, yr anghyfarwydd neu'r diarth, y Byd Mawr tu hwnt i gynefin y plentyn, a chosb am anufuddhau.

Ffilmiau animeiddiedig
----------------------

I ryw raddau, mae cymeriadau Will E. Coyote a Sylvestre yn y cyfresi ffilmiau animeiddiedig Looney Tunes gan y Brodyr Warner yn dwyn rhai nodweddion cymeriad y Blaidd Mawr Drwg. Mae'r ffilmiau am gymeriad Sylvester yn cynnwys addasiad o chwedl Hunan Goch Fach.

Ceir enghraifft arall yn ffilmiau animeiddedig Tex Avery. Yno mae'r blaidd yn sefyll am y Dyn ystrydebol : yn ferchetwr, bragiwr, ac yn gnaf, heb gydwybod o gwbl.

Yn 1933 cynhyrchodd Cwmni Disney fersiwn animeiddiedig o'r *Tri Mochyn Bach* fel rhan o'r gyfres *Silly Symphonies*; datblygwyd cymeriad y blaidd gan Disney i greu cymeriad "drygionus" sy'n ymddangos mewn nifer o ffilmiau byr wrth yr enw "*Big Wolf*".
Comedi Saesneg o Oes Iago yw ***The Knight of the Burning Pestle*** a briodolid gynt i Francis Beaumont a John Fletcher, ond priodolir bellach i law Beaumont yn unig. Perfformiwyd, mae'n debyg, ym 1607–08, a fe'i argraffwyd yn ddienw ym 1613.

Mae'r ddrama hon yn dychanu'r marchog crwydr a dramâu gwladgarol yr oes, yn eu plith *The Four Prentices of London* gan Thomas Heywood a *The Travels of the Three English Brothers* gan John Day, William Rowley, a George Wilkins, a rhamantau poblogaidd megis *Palmerin of England*.

Drama-o-fewn-drama ydy strwythur y plot: mae groser a'i wraig yn y gynulleidfa yn torri ar draws prolog *The London Merchant* i fynnu rhan ar y llwyfan i'w prentis, Rafe. Rhoddir iddo rôl y "Groser Crwydr", gyda darlun Pestl Llosg ar ei darian, ac mae'n cael sawl antur gan gynnwys rhyddhau cleifion a garcharwyd yn siop y barbwr "Barbarossa". Perfformir y golygfeydd hyn yn ogystal â stori go iawn *The London Merchant*, sydd yn canolbwyntio ar gariad y prentis marsiandïwr Jasper a merch ei feistr, Luce.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2 3  Margaret Drabble (gol.), *The Oxford Companion to English Literature* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1995), t. 546.
Llenor, athro, golygydd, ac offeiriad Wcreinaidd a ymfudodd i Ganada oedd **Vasyl Kudryk** (13 Hydref 1880 – 7 Hydref 1963). Roedd yn un o lenorion cyfnod cyntaf llenyddiaeth Wcreineg Canada.

Ganwyd yn Tsebriv yn ardal Ternopil yn Nheyrnas Galisia a Lodomeria, sydd heddiw yn rhan o orllewin yr Wcráin. Ymfudodd Kudryk i Ganada yn 1903 ac ymsefydlodd ger Tolstoi, Manitoba. Gweithiodd fel athro mewn ysgolion gwledig Wcreineg ym Manitoba. Cyhoeddwyd ei straeon byrion a'i erthyglau yn y wasg Wcreineg, ac ymgasglodd ei farddoniaeth yn y gyfrol *Vesna* (1911). Cyfranodd at sefydlu eglwys annibynnol yng Nghanada o Eglwys Uniongred Roeg yr Wcráin, a chafodd ei ordeinio'n offeiriad yn 1923. Gweithiodd yn y swydd honno yn Alberta a Saskatchewan. Roedd yn olygydd y cylchgronau crefyddol *Ukraïns’kyi holos* (1910–21) a *Visnyk* (1941–54), ac yn awdur gweithiau polemig megis *Chuzha ruka* (1935) a *Malovidome z istoriï uniiats’koï tserkvy* (4 cyfrol; 1952–6). Bu farw yn Winnipeg yn 82 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) "Kudryk, Vasyl", *Internet Encyclopedia of Ukraine*. Adalwyd ar 1 Rhagfyr 2018.
Hugh Dennis a Steve Punt yn y 2005 Radio Festival, Caeredin.
Rhaglen radio gomedi ddychanol ydy ***The Now Show***, sy'n cael ei ddarlledu ar BBC Radio 4. Mae'r rhaglen yn dychanu newyddion yr wythnos drwy gymysgedd o *stand-up*, sgetsys a chaneuon wedi eu cyflwyno gan Steve Punt a Hugh Dennis. Mae sgitiau gan Jon Holmes (gyda jociau ynglŷn â'i daldra), Laura Shavin (Emma Kennedy oedd yn gwneud y lleisiau yn y cyfresi cynnar), a monolog (fel arfer yn debycach i refru) gan Marcus Brigstocke, a cherddoriaeth gan Mitch Benn. Mae cyfresi yn y gorffennol hefyd wedi cynnwys Robin Ince, Dave Gorman, Simon Munnery, Al Murray, Andy Zaltzman a Dr Phil Hammond. Mae Jon Culshaw wedi ymddangos ym mhenodau'r Nadolig yn 2004 a 2005. Mae Rory Bremner hefyd yn westai ar y rhaglen weithiau. Mae gwestai hefyd yn cymryd lle aelodau cast o bryd i'w gilydd.

***The Now Show Wikipedia Excerpt***
Media:TheNowShow 20060804 Wikipedia.ogg
Darn o fersiwn *podcast* y rhaglen sy'n dychanu Wicipedia fel offer twyllo ar gyfer myfyrwyr TGAU - 565KB

Dolenni allanol
---------------

* Gwefan Sywddogol
* BBC 'Download Trials'
* Canllaw penodau a dyddiadau'r cyfresi
* Marcus Brigstocke.co.uk Archifwyd 2008-08-28 yn y Peiriant Wayback.
* Jon Holmes.net Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.
* Mitch Benn.com
Mae'r **plât ardyfiannol** (neu'r **plât tyfiant**) yn blât cartilag hyalin yn y metaffisis, ar ben asgwrn hir. Dyma'r rhan o'r asgwrn hir ble mae tyfiant asgwrn newydd yn digwydd; hynny yw, mae'r asgwrn i gyd yn fyw, gyda chynhaliaeth ailfodelu trwy'r meinwe asgwrn i gyd, ond y plât tyfiant yw'r man ble mae'r asgwrn hir yn tyfu (gan ychwanegu hyd iddo).

Mae plât i'w gael mewn plant a phobl ifanc yn eu llencyndod. Mewn oedolion sydd wedi tyfu'n llawn, mae llinell ardyfiannol wedi cymryd lle y plât. Mae'r newid hwn yn cael ei alw'n derfyniad ardyfiannol.

Arwyddocad clinigol
-------------------

Gall nam yn natblygiad ac ymraniad y platiau ardyfiannol arwain at afiechydon tyfiant. Y nam mwyaf cyffredin yw acondroplasia, ble ceir nam yn ffurfiad cartilag. Acondroplasia yw achos mwyaf cyffredin corachedd. 

Toresgyrn Salter–Harris yw toresgyrn perthnasol i'r platiau ardyfiannol ac maen nhw felly'n tueddu i amharu ar dyfiant, taldra neu ffwythiannau ffisiolegol.

Mae Clefyd Osgood-Schlatter yn ganlyniad i straen ar y plât ardyfiannol yn y tibia, yn arwain at or-dyfiant esgyrn a lwmp poenus yn y pen-glin.

Gweler hefyd
------------

* Datblygiad dynol (bioleg)
* Torasgwrn Salter–Harris

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Mirghasemi, Alireza; Mohamadi, Amin; Ara, Ali Majles; Gabaran, Narges Rahimi; Sadat, Mir Mostafa (November 2009). "Completely displaced S-1/S-2 growth plate fracture in an adolescent: case report and review of literature". *Journal of Orthopaedic Trauma* **23** (10): 734–738. doi:10.1097/BOT.0b013e3181a23d8b. ISSN 1531-2291. PMID 19858983. .

Dolenni allanol
---------------

* Esgyrn normal yn GetTheDiagnosis.org, yn dangos datblygiad platiau ardyfiannol ar gyfer gwahanol oedrannau ac esgyrn.
Diagram Argand yn dangos mewn ffurf geometrig cynrychiolaeth o *z* a'i gyfiau (*conjugate*) *z̅* yn y plân cymhlyg. Gellir canfod y cyfiau cymhlyg drwy adlewyrchu *z* ar draws yr echelin real. Y pellter ar hyd y linell las, golau yw'r gwerth absoliwt. Yr ongl φ yw arg z.
Mewn mathemateg, mae'r **plân cymhlyg** neu **plân-z** yn gynrychiolaeth geometrig o'r rhifau cymhlyg a sefydlwyd gan yr echelin real a'r echelin ddychmygol berpendicwlar. Gellir ei ystyried fel plân Cartesaidd wedi'i addasu, gyda rhan real o rif cymhlyg, a gynrychiolir gan ddadleoliad ar hyd yr echelin-x, a rhan ddychmygol trwy ddadleoli ar hyd echelin-y. Ceir ystyron eraill i'r term plân cymhlyg, ond dyma'r ystyr mwyaf cyffredin.

Mae'r cysyniad o blân cymhlyg yn caniatáu dehongliad geometrig o rifau cymhlyg. O dan adio, maent yn adio fel fectorau. Gellir mynegi lluosi dau rif cymhlyg fel cyfesurynnau polar: maint (neu werth absoliwt) y lluoswm yw lluoswm y ddau werth absoliwt, a elwir hefyd yn "fodiwlau", ac ongl neu ymresymiad y lluoswm yw swm y ddau ongl, neu ymresymiad. Yn benodol, mae lluosi gyda rhif cymhlyg o fodiwlau, mae 1 yn gweithredu fel cylchdro.

Gelwir y plân weithiau'n **"blân Argand"**.

Nodiant
-------

Mewn dadansoddiad cymhlyg, mae'r rhifau cymhlyg fel arfer yn cael eu cynrychioli gan y symbol *z*, a ellir ei wahanu'n ddwy ran rhifau real (*x*) a rhifau dychmygol (*y*):

{\displaystyle z=x+iy}
er enghraifft: *z* = 4 + 5*i*, lle mae *x* a *y* yn rhifau real ac *i* yn uned ddychmygol. Yn y dull traddodiadol hwn mae'r rhif cymhlyg *z* yn cyfateb i'r pwynt (*x*, *y*) yn y plân Cartesaidd.

Yn y plân Cartesaidd, gellir mynegi'r pwynt (*x*, *y*) mewn cyfesurynnau polar fel

{\displaystyle (x,y)=(r\cos \theta ,r\sin \theta )\qquad (r,\theta )=\left({\sqrt {x^{2}+y^{2}}},\quad \arctan {\frac {y}{x}}\right).}
Yn y plân cymhlyg, mae'r cyfesurynnau polar yma'n cymryd y ffurf

{\displaystyle z=x+iy=|z|\left(\cos \theta +i\sin \theta \right)=|z|e^{i\theta }}
lle

{\displaystyle |z|={\sqrt {x^{2}+y^{2}}};\quad \theta =\arg(z)={\frac {1}{i}}\ln {\frac {z}{|z|}}=-i\ln {\frac {z}{|z|}}.\,}

Diagram Argand
--------------

Mae'r term **"Diagram Argand"** fel arfer yn cyfeirio at blot geometrig o rifau cymhlyg, fel pwyntiau z=x+iy, gan ddefnyddio echelin-x fel yr echelin real ac echelin-y fel yr echeln ddychmygol.[1]. Enwyd y diagram ar ôl Jean-Robert Argand (1768–1822), er iddo gael ei ddisgrifio'n gyntaf gan Caspar Wessel (1745–1818).[2] Defnyddir y diagram yn aml i blotio safleoedd seros a phegynnau ffwythiant ar y plân cymhlyg.

Gweler hefyd
------------

* Rhif dychmygol
* Cyfiau cymhlyg
* Gwerth absoliwt

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  W. Weisstein, Eric. "Argand Diagram". *mathworld.wolfram.com*. Cyrchwyd 19 Ebrill 2018.
2. ↑  Cyflwynwyd bywgraffiad Wessel i Academi Dnmarc yn 1797; cyhoeddwyd papur Argand yn 1806. (Whittaker & Watson, 1927, t. 9)
Seiclwr proffesiynol Seisnig oedd **Tom Simpson** (30 Tachwedd 1937 – 13 Gorffennaf 1967).

Canlyniadau
-----------

1961
1af Ronde van Vlaanderen
1962
Deilydd y *Maillot jaune* am gyfnod byr yn ystod y Tour de France
1963
1af Bordeaux-Paris
1964
1af Milan-Sanremo
1965
1af Pencampwriaethau'r Byd, Rasio Ffordd, UCI
1965
1af Giro di Lombardia
1967
1af Paris-Nice
1967
1af Dau stage o'r Vuelta a España
Yn ogystal a'r buddugoliaethau hyn, bu Simpson yn derfod rasus yn aml yn y deg uchaf yn y Clasuron, ac enillodd sawl criterium a rasus eraill.

Fel seiclwr amatur, enillodd fedal efydd tîm dilyn yn Ngemau Olympaidd 1956, y fedal arian ar gyfer pursuit yng Ngemau'r Gymanwlad 1958 a medal arian (1956) ac aur (1958), ym mhencampwriaeth Cenedlaethol Pursuit 4000m, Prydain, ef oedd pencampwr ras allt *British League of Racing Cyclists* yn 1957, gan ennill y fedal arian yn yr un gystadleuaeth y flwyddyn ganlynol.

Marwolaeth
----------

Bu farw o flinder ar lethrau Mont Ventoux yn ystod adran 13 y Tour de France yn 1967. Darganfu'r post mortem ei fod wedi cymryd amffetaminau ac alcohol, cyfuniad diuretic a brofodd i fod yn un marwol pan gyfunwyd hwy gyda'r tywydd poeth, y dringiad enwog galed Ventoux a'r ffaith y bu'n dioddef yn barod o anhwyldeb yr ystumog.

Dolenni allanol
---------------

* Complete Palmarès Archifwyd 2007-09-27 yn y Peiriant Wayback.
* Video of Simpson's final climb (online on April 28, 2006)
* *Wheels Within Wheels* documentary

Cyfeiriadau
-----------

* William Fotheringham (2002) *Put me back on my bike: In search of Tom Simpson* (*Yellow Jersey Press*, Llundain)

|
|  |
| Rhagflaenydd:**Jan Janssen** | **Pencampwr y Byd, Rasio Ffordd**1965 | Olynydd:**Rudi Altig** |
|
| Rhagflaenydd:**Mary Rand** | **Personoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn, BBC**1965 | Olynydd:**Bobby Moore** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 75030845
* LCCN: nr2001007821
* ISNI: 0000 0000 5340 1319
* GND: 133046834
* SUDOC: 069296413
* BNF: cb14531469h (data)
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Mae **Tiffany Atkinson** (ganwyd 1972) yn fardd Prydeinig arobryn. Ym 1993 symudodd i Gymru lle, ar ôl cwblhau ei hastudiaethau yng Nghaerdydd, daeth yn ddarlithydd mewn Saesneg ac Ysgrifennu Creadigol ym Mhrifysgol Aberystwyth. Yn 2014, fe'i penodwyd yn Athro Ysgrifennu Creadigol ym Mhrifysgol East Anglia

Cefndir
-------

Ganed Atkinson ym Merlin, Yr Almaen, i deulu milwrol, cafodd ei magu yn yr Almaen, Ciprys a Lloegr. Ar ôl graddio mewn Saesneg ym Mhrifysgol Birmingham ym 1993, symudodd i Gymru lle enillodd PhD mewn damcaniaeth feirniadol o Brifysgol Caerdydd.

Gyrfa academaidd
----------------

Bu Atkinson yn cynnal gweithdai a seminarau academaidd yn nwyrain Ewrop ar ran y Cyngor Prydeinig. Daeth yn Uwch-ddarlithydd mewn Saesneg ac Ysgrifennu Creadigol ym Mhrifysgol Aberystwyth wrth ymgymryd ag ymchwil i ddamcaniaethau o'r corff a hanes anatomeg, llenyddiaeth gyfoes a barddoniaeth. Arhosodd yn Aberystwyth hyd 2014 pan symudodd i Brifysgol East Anglia yn Athro Ysgrifennu Creadigol.

Gyrfa lenyddol
--------------

Ym 1993 ac eto ym 1994, enillodd cystadleuaeth Bardd Ifanc y Flwyddyn gwasanaethau Radio'r BBC. Enillodd Wobr Barddoniaeth *Ottakar’s and Faber* yn 2000. Hi oedd enillydd Cystadleuaeth Farddoniaeth Ryngwladol Caerdydd yr Academi Gymreig yn 2001 gyda'i gerdd *Photo from Belfast Archifwyd 2016-04-15 yn y Peiriant Wayback.* sy'n sôn am adnabyddiaeth fer yr awdur o ddyn ifanc o'r enw Michael dros beint mewn tafarn ar Ffordd y Frenhines, Belffast yn fuan cyn i'r bachgen cael ei ladd gan fôm gar.

Mae Atkinson wedi cyhoeddi tair cyfrol o farddoniaeth:

* *Kink and Particle* (2006), a chafodd argymhelliad gan *The Poetry Book Society* ac a enillodd Wobr Jerwood Aldeburgh am gasgliad cyntaf
* *Catulla et al* (2011), a gyrhaeddodd rhestr fer Llyfr y Flwyddyn
* *So Many Moving Parts* (2014) a oedd hefyd yn argymhelliad *The Poetry Book Society*

Dolenni allanol
---------------

* Fideo o Atkinson yn darllen ei gwaith

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Poetry International Rotterdam, Tiffany Atkinson Archifwyd 2019-01-02 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 27 Mai 2016
2. 1 2  The Writers of Wales Database Tiffany Atkinson Archifwyd 2016-07-24 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 27 Mai 2016
3. ↑  Tiffany Atkinson joins UEA as a Professor of Creative Writing adalwyd 27 Mai 2016
4. ↑  Seren Kink and Particle adalwyd 27 Mai 2016
5. ↑  The Guardian Catulla et al by Tiffany Atkinson – review adalwyd 27 Mai 2016
6. ↑  Wales Arts Review SO MANY MOVING PARTS BY TIFFANY ATKINSON adalwyd 27 Mai 2016
7. ↑  New Welsh Review So Many Moving Parts by Tiffany Atkinson adalwyd 27 Mai 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 46167357
* LCCN: n2005026711
* GND: 173808360
* SUDOC: 163813744

 |
Gwryw nodweddiadol o waith Tom of Finland
Darlunydd a oedd yn enwog am ei luniau rhywiol a ffetis oedd **Touko Valio Laaksonen**, a oedd yn fwy adnabyddus o dan ei ffugenw **Tom of Finland** (8 Mai 1920 – 7 Tachwedd 1991). Cafodd ddylanwad mawr ar ddiwylliant hoyw diwedd yr ugenifed ganrif. Cafodd ei ddisgrifio fel y "most influential creator of gay pornographic images" gan yr hanesydd diwylliannol Joseph W. Slade.

Dros gyfnod o bedwar degawd, cynhyrchodd oddeutu 3500 o ddarluniadau, gyda'r mwyafrif ohonynt yn darlunio dynion gyda nodweddion rhywiol a oedd wedi'u gorbwysleisio gyda chyrff hynod gyhyrog. Pwysleisiodd y dillad tynn neu'r diffyg dillad y nodweddion hyn, ac yn aml dangoswyd siap y pidyn trwy'r trowsusau tynn. Yn aml dangosodd ei luniau dau neu fwy o ddynion naill ai cyn neu yn ystod gweithgarwch rhywiol.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Slade, Joseph W.: Pornography and Sexual Representation: A Reference Guide, Volume 2. T. 545–546. Greenwood Publishing Group, 2001. ISBN 0-313-27568-8

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 45103459
* LCCN: no89020781
* ISNI: 0000 0000 7102 7412
* GND: 119060310
* SELIBR: 308974
* SUDOC: 035637498
* BNF: cb131934620 (data)
* BIBSYS: 1483107588734
* ULAN: 500128976
* NLA: 35494475
* NKC: js20021111001
* BNE: XX5466888

 |
Eglwys Bodwrog.
Plwyf eglwysig ar Ynys Môn yw **Bodwrog**, a leolir ger Gwalchmai yng nghanol Môn, i'r gogledd o dref Llangefni. Mae'n rhan o Ddeoniaeth Malltraeth yn Esgobaeth Bangor.

Hanes
-----

Yn yr Oesoedd Canol bu Bodwrog yn rhan o gwmwd Llifon yng nghantref Aberffraw. Yn ôl traddodiad, sefydlwyd yr eglwys gan Twrog, sant o'r 6g efallai a gysylltir hefyd â Llandwrog yn Arfon a Maentwrog ym Meirionnydd. Mae'r eglwys bresennol (cyfeirnod AO: SH 401776) yn dyddio o ddiwedd y 15g; ychwanegwyd y clochdy yn 1668. Ystyr yr enw 'Bodwrog' yw "trigfan Twrog" (*bod* + *Twrog*).

Safai plasdy Bodychen ym mhlwyf Bodwrog. Un o uchelwyr Bodychen oedd Rhys ap Llywelyn (m. tua 1503-1504). Cofnodir iddo arwain mintai o wŷr Môn i ymladd ym myddin Harri Tudur ar Faes Bosworth yn 1487. Cedwir sawl cerdd i deulu'r plas, yn cynnwys un gan gan Lewys Môn (bl. 1485-1527), un o feirdd mwyaf y cyfnod. Mae'r plasdy yn adfail heddiw.

Cadwraeth
---------

Mae Cors Bodwrog yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Bodwrog[*dolen marw*]

Dolenni allanol
---------------

* Bodwrog[*dolen marw*] ar wefan Esgobaeth Bangor
* Deoniaeth Malltraeth Archifwyd 2011-06-07 yn y Peiriant Wayback.
Mae **Tŷ Bach Ystlumod** wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 5 Chwefror 2008 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.01 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Math o safle
------------

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Cyffredinol
-----------

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru (bellach 'Cyfoeth Naturiol Cymru'); Archifwyd 2014-01-01 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 25 Rhagfyr 2013

Gweler hefyd
------------

* Gwarchodfa Natur Genedlaethol
* Cymdeithas Edward Llwyd
* Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol
Band Cymreig yn chwarae cerddoriaeth ddawns oedd **Tŷ Gwydr**.

Gareth Potter a Mark Lugg oedd cnewyllyn y grwp, roedd y ddau'n ffrindiau ers eu plentyndod ac fel disgyblion yn Ysgol Gyfun Rhydfelen.

Wedi chwarae mewn nifer o grwpiau ar hyd y blynyddoedd, gan gynnwys Clustiau Cŵn (pan oedd Gareth ond yn ei arddegau), Traddodiad Ofnus a Pop Negatif Wastad, ffurfiodd y ddau Tŷ Gwydr adeg Eisteddfod Genedlaethol 1990 yng Nghwm Rhymni, sef milltir sgwâr y ddau ohonynt.

Gyda rhyddhau'r sengl 12" "Yr Unig Ateb" ar label Ankst y flwyddyn honno, sefydlodd y grwp steil weledol gref dan ddylanwad yr arlunydd Lugg a gan ddefnyddio ymadrodd y zeitgeist, "REU!" (ar fenthyg gan eu ffrindiau o'r Gogledd) llusgwyd cerddoriaeth ddawns Gymraeg o'r sîn glybio danddaearol i gynulleidfaoedd y Cymry Cymraeg.

Byr-hoedlog oedd y grwp, ond gydag un caset, *Effeithiol* a chwpl o senglau 12" eraill yn ystod y cyfnod 1990-1992, llwyddodd Lugg a Potter danio sîn sydd yn dal i fodoli hyd heddiw.

Daeth y grwp i ben yn swyddogol ym 1994.

Disgyddiaeth
------------

* *Effeithiol* (Ankst) (1991)
* *Reu (Mics)* (Ankst) (1992)
* Tŷ Gwydr '93 (dim label) (1993)

Dolenni allanol
---------------

* Proffil y band gan BBC Cymru
Plasdy hanesyddol yw **Tŷ'r Sger** (y cyfeirir ato fel *Sker House* yn Saesneg), a leolir ger Trwyn y Sger (*Sker Point*) ger Cynffig, rhwng Porthcawl a Margam yn sir Pen-y-bont ar Ogwr. Mae'n adnabyddus yn bennaf fel cartref Elizabeth Williams, "Y Ferch o'r Sger" (c.1747-1776).

Dechreuodd Tŷ'r Sger fel ydlan a fferm yn perthyn i Urdd y Sistersiaid yn y 12g. Mae'r adeiladau cynnar hynny wedi diflannu'n gyfan gwbl bron. Codwyd y tŷ presennol yng nghyfnod y Tuduriaid fel cartref teuluol.

Aeth y tŷ yn adfail yn y 19g. Ar ôl blynyddoedd lawer o esgeulustod, cafodd ei gyhoeddi yn adeilad peryglus oherwydd ei gyflwr yn 1979. Ar 31 March 1999, dechreuwyd y gwaith o adfer y tŷ hanesyddol hwn. Cwblheuwyd y gwaith ym mis Gorffennaf 2003. Gwerthwyd y tŷ yn yr un flwyddyn ac mae'n eiddo preifat.

Cyfeirir at Dŷ'r Sger yn y nofel gan Isaac Hughes (Craigfryn), *Y Ferch o'r Scer* (1892). Mae ganddo ran amlwg yn y nofel gan R. D. Blackmore, *The Maid of Sker*, er nad oes gan y nofel honno ddim oll i'w wneud â hanes Elizabeth Williams.

Llyfryddiaeth
-------------

* A. Leslie Evans, *The Story of Sker House* (1956)

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*.

Dolenni allanol
---------------

* Hanes y tŷ ar wefan Kenfig.org (Saesneg)
* Darlun Archifwyd 2007-06-23 yn y Peiriant Wayback. ar wefan Casglu'r Tlysoedd
Meddyginiaeth a ddefnyddir i leddfu poen yw **poenliniarydd** neu **gyffur lleddfu poen**.

Gellir cymryd poenliniarwyr yn drwy'r ceg ar ffurf tabledi neu gaspiwlau, neu yn llai aml fel hylif; ar ffurf tawddgyffuriau (a roddir i mewn i'r rectwm); drwy chwistrelliad neu IV.

Mathau
------

### Opioidau

Defnyddir poenliniarwyr opioid, a elwir hefyd yn boenliniarwyr narcotig neu opiadau, i leddfu poen cymedrol i ddifrifol, ac fe'u rhoddir yn aml ar bresgripsiwn i gleifion sy'n gwella o driniaethau ac anafiadau difrifol neu i leddfu poen salwch terfynol megis canser. Maent yn cynnwys codin, fentanyl, meperidine, methadone, morffin, pentazocine, a thramadol.

### Cyffuriau di-opioid

Defnyddir cyffuriau di-opioid, neu gyffuriau heb fod yn narcotig, yn bennaf i leddfu poen ysgafn i gymedrol gan gynnwys cur pen, y ddannoedd, poenau'r cyhyrau a'r cymalau, a phoenau mislif. Mae llawer o boenliniarwyr di-opioid ar gael dros y cownter. Maent yn cynnwys asid mefenamic, etodolac, fenoprofen, ketoprofen, ketorolac, parasetamol, a phiroxicam.

Mae rhai poenliniarwyr di-opioid yn gyffuriau gwrthlid ansteroidol (NSAIDau) a fe'u defnyddir i drin llidau, gan gynnwys aspirin, diclofenac, ibwproffen, indomethacin, a naproxen.

### Poenliniarwyr cyfunol

Cyfuniad o gyffuriau di-opioid ysgafn megis aspirin neu barasetamol ac ychydig bach o opioid mewn tabled unigol yw rhai poenliniarwyr. Caiff poenliniarwyr cyfunol eu rhoi ar bresgripsiwn yn aml i bobl nad ydynt yn cael budd o gyffuriau di-opioid ar eu pennau'u hunain. Mae rhai ar gael dros y cownter, ond maent yn cynnwys meintiau llai o opiadau na'r rhai sydd ar gael ar bresgripsiwn. Defnyddir poenliniarwyr cyfunol weithiau i drin meigryn. Maent yn cynnwys aspirin a codin (opioid), parasetamol a codin (opioid), dextropropoxyphene (opioid) a parasetamol, a dihydrocodeine (opioid) a parasetamol.

Mecanwaith eu heffaith
----------------------

Nid yw'r ffordd mae poenliniarwyr yn gweithio yn cael ei deall yn iawn, ond mae poenliniarwyr gwahanol yn gweithio mewn ffyrdd gwahanol. Mae NSAIDau yn gweithio trwy leddfu poen lle mae'r anaf, tra bo mathau eraill o boenliniarwyr yn rhwystro'r signalau poen o derfynau nerfau i'r ymennydd.

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2   Cyffuriau lleddfu poen: Sut mae'n gweithio?. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 26 Tachwedd, 2009.
2. 1 2 3 4   Cyffuriau lleddfu poen: Cyflwyniad. *Gwyddoniadur Iechyd*. Galw Iechyd Cymru. Adalwyd ar 7 Tachwedd, 2009.
Gwleidydd o'r Alban yw **Peter Grant** (ganwyd 1961) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Glenrothes; mae'r etholaeth yn Fife, yr Alban. Mae Peter Grant yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed yn Coatbridge, Gogledd Swydd Lanark, Yr Alban yn 1961 i deulu a oedd yn draddodiadol wedi pleidleisio i'r Blaid Lafur. Symudodd i dref Glenrothes yn 1982, ble etholwyd ef ar ran Plaid Genedlaethol yr Alban yn gynghorydd sir yn yr un flwyddyn. Bu'n arweinydd Cyngor Fife am 5 mlynedd.

Mae'n mwynhau cerddoriaeth ac yn chwarae'r fiolin ers ei blentyndod; diddordeb arall ganddo yw chwarae 'bôls' ac mae'n gadeirydd Clwb Bowlio Leslie.

Etholiad 2015
-------------

Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Peter Grant 28459 o bleidleisiau, sef 59.8% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 38.1 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 13897 pleidlais.

Gweler hefyd
------------

* Alex Salmond
* Margo MacDonald
* Margaret Ewing
* Nicola Sturgeon

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  Gwefan y BBC; adalwyd 03 Gorffennaf 2015
2. ↑  Adroddiad yn y Guardian ar y don o seddi gan yr SNP yn yr Alban
Roedd **Thomas Lloyd** (6 Ebrill 1640 – 10 Medi 1694) yn is-lywodraethwr Talaith Pennsylvania a phregethwr yn enwad y Crynwyr.

Bywyd Cynnar
------------

Roedd yn drydydd mab i Charles I Lloyd (1597-) o Ddolobran, ym mhlwyf Meifod, Sir Drefaldwyn, gan ei wraig Elizabeth Stanley, aelod o linell iau teulu Stanley, ieirll Derby.

Gyrfa
-----

Addysgwyd ef yn Ysgol Rhuthun. Astudiodd y gyfraith a meddygaeth yng Ngholeg Iesu, Rhydychen, lle graddiodd ym 1661. Daeth yn Grynwr, ac ym 1664 cafodd ei arestio a'i garcharu yn y Trallwng hyd gyhoeddi'r Datganiad Rhyddhad Brenhinol ym 1672.

Daeth yn feddyg, a bu ganddo bractis eang; ond ym 1683 ymfudodd ef a'i deulu i Pennsylvania gyda William Penn oherwydd parhad yr erledigaeth grefyddol. Penododd Penn ef yn feistr y rholiau. Fe'i dewiswyd i gynrychioli Philadelphia County yn y cyngor taleithiol ym mis Ionawr 1684, ac fel ei lywydd bu'n gweinyddu'r llywodraeth ar ôl i Penn hwylio i Loegr ym mis Awst hyd 9 Rhagfyr 1687, pan oedd yn un o gomisiwn gweithredol o bump a ddaliodd bŵer am ddeng mis.

Etholwyd ef unwaith eto i'r cyngor i gynrychioli Bucks County ym 1689, a chymerodd ei sedd er gwaethaf gwrthwynebiad y llywodraethwr, John Blackwell, gyda'r hwn yr oedd ef ac eraill o blaid y Crynwyr wedi cael anghydfod. Disodlwyd Blackwell o'i swydd gan Penn, a dewiswyd Lloyd unwaith eto'n llywydd y cyngor. Wedyn comisiynwyd ef yn is-lywodraethwr gan Penn, a bu'n deiliad y swydd o 1690 i 1693. Yn ystod ei weinyddiaeth, digwyddodd y sgism dan arweiniad George Keith .

Cyhoeddwyd dau o'i bamffledi yn pledio achos y Crynwyr yn ddiweddarach: *Llythyr i fy Annwyl a hoff Gyfeillion yn Nolobran" ym 1788 a "Llythyr i John Eccles a'i Wraig" ym 1805.*

Bywyd Personol
--------------

Priododd ddwywaith, yn gyntaf â Mary Jones (m.1680), merch y Col. Roger Jones o'r Trallwng, Llywodraethwr Dulyn yn ystod teyrnasiad y Brenin Iago II, a drechodd Ardalydd Ormond yn Iwerddon. Yn ail, priododd â Patience Storey, ni fu iddynt blant.

Mae'n debyg ei fod yn gefnder i David Lloyd, y barnwr a'r gwleidydd yn Nhalaith Pennsylvania.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Pennsylvania, 10 Medi 1694.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  John Burke, Burke's Genealogical and Heraldic History of the Landed Gentry, 15th Edition, ed. Pirie-Gordon, H. London, 1937, pp.1392-3
2. 1 2  Jones, E. D. (1953). LLOYD (TEULU), Dolobran, Sir Drefaldwyn.. Y Bywgraffiadur Cymreig Adferwyd 13 Gor 2019
3. ↑  Burke, John, *A Genealogical and Heraldic History of the Commoners of Great Britain and Ireland*, Vol.4, London, 1838, pp.107-114, achau teulu "Lloyd, Dolobran", p.108
4. ↑  "WELSH EMIGRANTS - The Cardiff Times". David Duncan and William Ward. 1893-12-09. Cyrchwyd 2019-07-13.
5. ↑  Colonial and Revolutionary Families of Pennsylvania, J.W. Jordan, 1911

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 28515058
* LCCN: n85216057
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |
Yma gorweddai tros 600 o filwyr, gan gynnwys Cymry, o'r Gymanwlad a gollasant eu bywydau yn brwydro'n y Somme yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf (y Rhyfel Mawr, 28 Gorffennaf 1914 - 11 Tachwedd 1918). Mae'n fynwent yn eiddo i ac cha'i chynnal gan y Commonwealth Graves Commission. Er ei bod yn fynwent weddol fychan o ran maint, mae'n cael ei chadw'n daclus iawn.

Cymro a gladdwyd ym mynwent Bouzincourt Ridge
Bouzincourt Ridge
I gyrraedd y fynwent, mae trên pob awr (bron) yn ystod y dydd o ddinas Lille yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc sy'n cymryd tua awr i gyrraedd y dref agosaf at y fynwent sef tref Albert. Ar gyrraedd Albert, cerddwch allan o'r orsaf drên ac yn syth ymlaen tuag at ganol y dref a chwiliwch am y swyddfa dwristiaeth sydd ar y dde ar ôl croesi cyffordd fechan. Mae amgueddfa fechan yn y swyddfa dwristiaeth lle gewch hefyd wybodaeth helaeth am Frwydr y Somme. Holwch yma am drefnu tacsi (yn 2019, roedd cost un-ffordd oddeutu 10 i 15 Ewro) i'ch cludo i, ac o fynwent filwrol Bouzincourt Ridge (- mae'r ffordd fawr rhwng Bouzincourt ag Albert yn medru bod yn hynod o brysur gyda traffig os yw rhywun yn meddwl cerdded, ac mae'r gwasanaeth bws lleol yn rhedeg un neu ddau bws y dydd ar amseroedd digon od!), a chofiwch ofyn yn benodol am y fynwent *filwrol* gan fod mynwent gyhoeddus hefyd ym mhentref Bouzincourt. Mae'r ffordd drol gul yn mynd ymlaen heibio'r fynwent ac i lawr y bryncyn tuag at fferm.

Mae'r fynwent tua tair cilomedr allan o dref Albert i'r gogledd-orllewin, - y rhan helaeth o'r siwrnau ar hyd ffordd fawr, brysur tuag at bentref bach Bouzincourt. Ar gyrraedd Bouzincourt mae arwydd bychan yn dynodi'r ffordd tuag at y fynwent filwrol sydd ar hyd ffordd ar droad i'r dde yn y pentref. Tua cilomedr allan o'r pentref mae ffordd drol gul ar y dde gyda choed aeddfed tal yn tyfu ar y cloddiau am ran o'r ffordd. Tua hanner cilomedr ar hyd y ffordd drol hon mae mynwent milwrol Bouzincourt Ridge wedi ei leoli ar fryncyn braf, wedi ei amgylchynu gan gaeau o gnydau amrywiol.

Ar y chwith wrth fynd fewn i'r fynwent mae blwch yn y wal sy'n cadw dau lyfr cofnod, un yn rhestru enwau'r milwyr a gladdwyd yno a'r llall er mwyn i ymwelwyr lofnodi eu hymweliadau. Mae yno hefyd wybodaeth ar Frwydr y Somme.

Mae opsiynau i fwyta a gorffwys tra'n disgwyl am eich trên yn dda, gyda bwyty braf ar sgwâr y dref gyferbyn a'r gadeirlan ynghyd â chaffis, cynnig byr-frydau, mae'n dref sydd wedi hen arfer edrych ar ôl ymwelwyr a ddaw i chwilio am berthnasau a fu farw'n y Somme. Mae trenau pob 1 - 2 awr yn ôl i Lille a'r Eurostar i Lundain neu'r ffordd arall i dref Amiens lle mae'n bosibl dal trên-gyswllt ymlaen i Baris (tua awr o Amiens.)
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton un smotyn**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau un smotyn**; yr enw Saesneg yw *Single-dotted Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Idaea dimidiata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

13–18 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan mewn un genhedlaeth: rhwng Mehefin ac Awst.

Prif fwyd y siani flewog ydy ysgall a gweiriau.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton un smotyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton welw fach**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau gwelw bach**; yr enw Saesneg yw *Lesser Cream Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula immutata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

24–27 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan mewn un genhedlaeth: rhwng Mehefin ac Awst.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Valeriana officinalis* ac erwain.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton welw fach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton ymyl fraith**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau ymyl fraith**; yr enw Saesneg yw *Dotted Border Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Idaea sylvestraria*. Mae i'w ganfod yn Ewrop.

20–23 mm ydy lled ei adenydd agored ac mae'n hedfan mewn un genhedlaeth: rhwng Gorffennaf ac Awst.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Polygonum coccineum* a dant y llew.

Cyffredinol
-----------

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton ymyl fraith yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Gweler hefyd
------------

* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

Comin Wikimedia
Mae gan Gomin Wikimedia  
gyfryngau sy'n berthnasol i:
***Category:Lepidoptera***

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑   Gwefan Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Cyngor Cefn Gwlad Cymru. Adalwyd ar 29 Chwefror 2012.
2. ↑  Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur. Adalwyd 13/12/2012.
Diagram o gateori, gyda gwrthrychau *X*, *Y*, *Z* a morffismau (neu "saethau") *f*, *g*, *g* ∘ *f*.
Mae **theori categori** (neu **ddamcaniaeth categori**) yn ffurfioli strwythur mathemategol a'i gysyniadau yn graff wedi'i gyfeirio â labeli a elwir yn "gategori", y mae ei nodau'n cael eu galw'n "wrthrychau", a gelwir yr ymylon yn "saethau", neu'n "morffismau". Mae gan gategori ddwy nodwedd sylfaenol: y gallu i gyfansoddi'r saethau cysylltiol, ac yn ail, bodolaeth "saeth unfathiant" ar gyfer pob gwrthrych. Defnyddiwyd iaith theori categori i ffurfioli cysyniadau megis setiau, cylchoedd a grwpiau. Yn anffurfiol, mae theori categori yn theori gyffredinol o ffwythiannau.

O fewn theori categori, mae ystyr gwahanol i rai o'r termau, megis "morffism" - pur wahanol i'r defnydd arferol o fewn gweddill mathemateg. Mae morffismau'n ufuddhau i amodau sy'n unigryw i theori categori.

Cyflwynodd Samuel Eilenberg a Saunders Mac Lane y cysyniadau o gategorïau, gweithredyddion (*functors*) a thrawsffurfiadau naturiol rhwng 1942 a 1945 yn eu hastudiaeth o topoleg algebraidd, gyda'r nod o ddeall prosesau strwythur mathemategol.

Fe'i cymhwysir i theoriau eraill megis theori iaith rhaglennu e.e. y defnydd o *monads*. Caiff hefyd ei defnyddio ar gyfer sylfaen gwirebol ar gyfer mathemateg - dewis arall i'r theori setiau arferol.

Gweler hefyd
------------

* Damcaniaeth grwpiau


1. ↑  Awodey, Steve (2010) [2006]. *Category Theory*. Oxford Logic Guides. **49** (arg. 2nd). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-923718-0.
2. ↑  Geroch, Robert (1985). *Mathematical physics* (arg. [Repr.]). Chicago: University of Chicago Press. tt. 7. ISBN 978-0-226-28862-8. Note that theorem 3 is actually easier for categories in general than it is for the special case of sets. This phenomenon is by no means rare.
3. ↑  B. Coecke, editor New Structures for Physics Number 831 in Lecture Notes in Physics. Springer-Verlag, 2011
Mae **theorem pwynt sefydlog Banach** (hefyd **theorem mapiadau cyfangiadol** neu **egwyddor mapiadau cyfangiadol**) yn ddyfais bwysig mewn haniaeth gofodau metrig; mae'n sicrhau bodolaeth ac unigrywiaeth pwyntiau sefydlog ffwythiannau arbennig o ofodau metrig, ac yn rhoi dull o ganfod y pwyntiau hynny. Enwyd y theorem ar ôl Stefan Banach (1892-1945), ac fe'i mynegwyd yn gyntaf ganddo ym 1922.

Y theorem
---------

Gadewch i (*X*, *d*) fod yn ofod metrig cyflawn. Gadewch i *T* : *X* → *X* fod yn *ffwythiant cyfangiadol* ar *X*, hynny yw: mae yna rhif real *q* nad yw'n negatif sy'n bodlonni

{\displaystyle d(Tx,Ty)\leq q\cdot d(x,y)}
ar gyfer pob *x* ac *y* in *X*. Yna, mae gan y ffwythiant *T* bwynt sefydlog unigryw *x*\* mewn *X* (golyga hyn fod *Tx*\* = *x*\*). Ymhellach, gellir canfod y pwynt sefydlog fel a ganlyn: cychwynwch gydag elfen mympwyol *x*0 o *X*, a diffiniwch dilyniant iterus gyda *x**n* = *Tx**n*-1 ar gyfer *n* = 1, 2, 3, ... Mae'r dilyniant hwn yn cydgyfeirio, a'i derfan yw *x*\*.

Mae'r anhafaledd canlynol yn disgrifio cyflymder y cydgyfeiriad:

{\displaystyle d(x^{\*},x\_{n})\leq {\frac {q^{n}}{1-q}}d(x\_{1},x\_{0})}.
Yn gyfystyr, mae

{\displaystyle d(x^{\*},x\_{n+1})\leq {\frac {q}{1-q}}d(x\_{n+1},x\_{n})}
a

{\displaystyle d(x^{\*},x\_{n+1})\leq qd(x\_{n},x^{\*})}.
Fe gelwir y *q* lleiaf posib o'r fath yn *gysonyn Lipschitz*.

Noder fod y gofyniad fod d(*Tx*, *Ty*) < d(*x*, *y*) ar gyfer *x* ac *y* yn anhafal, yn annigonol i sicrhau bodolaeth pwynt sefydlog, fel ddengys y ffwythiant *T* : [1,∞) → [1,∞) gyda *T*(*x*) = *x* + 1/*x*, sydd heb bwynt sefydlog. Fodd bynnag, os mae'r gofod *X* yn gryno, yna mae'r gofyniad gwanach hwn yn ddigonol ar gyfer canlyniadau'r theorem.

Wrth ddefnyddio'r theorem yn ymarferol, y darn anoddaf yn aml yw i ddiffinio'r ffwythiant *X* fel fod *T* yn mapio elfennau o *X* i *X*, hynny yw, fod *Tx* pob tro'n elfen o *X*.


1. ↑  geiriadur.bangor.ac.uk; Y Termiadur Addysg - Ffiseg a Mathemateg; adalwyd 20 Rhagfyr 2018.