Murlyn ar wal meddygfa yn Rhuthun yn darlunio rhan o chwedl Morwyn Llyn y Fan, "...ond mae duwies daear heddiw'n blodeuo gan adfywio dy fêr."
Aeron yr ysgawen, sydd o bosibl yn gwella rhywfaint ar: annwyd, Brech goch, Dolur gwddw, Gwynegon (Cricmala) a Llais cryglyd. Gweler y rhestr ar y chwith.
**Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol.**

Nid yw'r rhestr ganlynol yn gyflawn. Gellir ychwanegu ato neu ddileu os oes tystiolaeth ar gael.

* **Anhunedd**

Briallen Fair
* **Annwyd**

Cedrwydden, Erwain, Ewcalyptws, Myrtwydd, Sinsir, Ysgawen
* **Asma**

Lafant, Mintys, Myrtwydd, Saets y waun
* **Brech goch**

Ysgawen
* **Blinder meddwl**

Brenhinllys, Grawnffrwyth, Mintys, Rhosmari, Dant y llew
* **Briwiau'r geg**

Mafon cochion, Cardamom
* **Cen gwallt**

Lemonwellt, Rhosmari
* **Clunwst** (Sgiatica)

Llysiau bara, Camri, Ewcalyptws, Mintys, Pig yr Aran, Wermod wen, Saets y waun
* **Clwy'r marchogion**

Cypreswydden, Llygad Ebrill, Pig yr Aran
* **Creithiau**

Hedyn Moronen, Lafant
* **Croen gyda chraciau**

Pig yr Aran, Saets y waun
* **Croen sensitif**

Camri, Lafant, Neroli
* **Croen sych**

Lafant, Rhosyn, Sandalwydd
* **Croenlid (Ecsema)**

Camri, Lafant, Gwenynddail, Saets y waun
* **Cur pen**

Lafant, Penrhudd, Mintys, Wermod wen
* **Cur pen eithafol** (‘migren’)

Camri, Lafant, Penrhudd, Wermod wen
* **Cylchrediad y gwaed**

Pig yr Aran, Pupur du, Rhosmari, Sinsir, Saets y waun
* **Cymalau ystyfnig**

Wermod wen, Llygad y dydd, Cennin
* **Dafad (ar y croen)**

Lemon, Dant y llew, Saets y waun
* **Diffyg cwsg**

Briallen Fair
* **Diffyg traul**

Cardamom, Erwain, Mandarin, Meillion coch, Mintys, Saets y waun, Cardamom
* **Dolur annwyd**

Bergamot, Saets y waun
* **Dolur gwddw**

Cedrwydden, Mafon cochion, Saets y waun, Pig yr Aran, Teim, Ysgawen
* **Dolur rhydd**

Cennin
* **Yr Eryr**

Bergamot, Camri, Lafant
* **Ffliw**

Ewcalyptws, Pupur du, Mintys, Sinsir
* **Gordyndra**

Llysiau'r bara, Brenhinllys, *Kava*, rhisgl Magnolia, rhisgl *Phellodendron*, *Hypericum perforatum*, a ''passiflora''
* **Gorguro’r galon**

Camri, Lafant, Rhosmari, Gwenynddail, Saets y waun, Ylang-ylang,
* **Gwlychu gwely**

Cypreswydden
* **Gwynegon (Cricmala)**

Lafant, Penrhudd, Rhosmari, Seleri, Ysgawen
* **Iselder ysbryd**

Lafant, Saets y waun, Jasmin
* **Llau pen**

Bergamot, Ewcalyptws, Lafant, Perllys, Pig yr Aran
* **Llais cryglyd**

Erfinen, Meipen, Dail troed yr ebol, Ysgawen
* **Llid y bledren**

Bergamot, Llugaeron, Perllys, Pig yr Aran, Sandalwydd
* **Llosg eira**

Pupur du, Lemon, Rhosmari
* **Llosg haul**

Camri, Lafant
* **Llosgiadau**

Lafant, Llysiau pen tai
* **Mislif afreolaidd**

Draenen wen (blodau), Hedyn moronen, Pig yr Aran, Rhosyn, Saets y waun
* **Mislif poenus**

Camri, Draenen wen (blodau), Penrhudd, Pig yr Aran, Rhosyn, Saets y waun
* **Mislif ysgafn**

Ffenigl, Merywen, Rhosyn, Saets y waun
* **Nerfau**

Camri, Lafant, Triaglog, Saets y waun
* **Peswch**

Teim, Dail troed yr ebol, Erfinen
* **Plorod**

Bergamot, Cedrwydden, Greulys, Lafant, Neroli
* **Poeni**

Rhosyn
* **Rhwymedd**

Pupur du
* **Salwch symud**

Sinsir, Mintys
* **Twymyn**

Helygen
* **Twymyn y gwair**

Camri, Lafant, Lemon
* **Tyndra’r cyhyrau** (Cramp)

Pupur Du, Rhosmari, Sinsir

Gweler hefyd
------------

* Llysiau rhinweddol