*Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Jones (tudalen wahaniaethu).*
Argraffydd, cyhoeddwr a bardd oedd **John Jones** (tua diwedd Ebrill neu ddechrau Mai 1786 – 29 Mawrth 1865), a adwaenir gan amlaf fel **John Jones, Llanrwst** neu wrth ei enw barddol **Pyll**. Roedd yn ŵyr i'r argraffydd arloesol Dafydd Jones o Drefriw. Cyhoeddodd sawl llyfr a argraffwyd ganddo ar y wasg argraffu a adeiladwyd ganddo ei hunan; mae'r llyfrau unigryw hynny yn cynnwys y llyfrau Cymraeg lleiaf a argraffwyd erioed, llyfr byd natur *Faunula Grustensis* (1830) gan John Williams, ac ef hefyd oedd rhith-adwdur a chyhoeddwr *Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo.*

Bywgraffiad
-----------

Ganed John Jones yn fab i Ismael a Jane Davies (mabwysiadwyd y cyfenw Jones wedi hynny) tua diwedd mis Ebrill neu ddechrau Mai yn y flwyddyn 1786; ni chofnodir ei eni ond fe'i bedyddiwyd ar y 7fed o Fai, 1786. Roedd yn frawd hŷn i Robert Jones argraffwr ym Mangor. 'Bryn Pyll' oedd enw y tyddyn ger Trefriw lle y'i ganed a chymerodd yr enw barddol *Pyll* oherwydd hynny.

Pan oedd yn llanc prentisiwyd ef yn ôf mewn gefail leol ond yn 1817 bu farw ei dad, Ismael Jones, cymerodd drosodd ei fusnes argraffu. Aeth ati i ail-drefnu'r busnes. Rhoddodd heibio'r hen argraffwasg, a etifeddasid gan ei dad o Ddafydd Jones, a chynllunio ei wasg ei hun.

Yn 1825 symudodd i Lanrwst gan sefydlu ei wasg yn y dref ac yno y bu hyd ei farw yn 1865, yn 79 oed. Bellach mae argraffwasg John Jones yn grair yn Yr Amgueddfa Wyddoniaeth yn Ne Kensington, Llundain.

Bardd
-----

Roedd John Jones neu "Pyll" yn fardd pur adnabyddus yn ei ddydd. Ei gerdd fwyaf poblogaidd oedd 'Myfyrdod ar Lanau Conwy' (*sic*), a argraffwyd am y tro cyntaf - gan John Jones ei hun neu gan ei dad efallai - yn y gyfrol *Blwch Caniadau* (Trefriw, 1812) ac a argraffwyd sawl gwaith mewn blodeugerddi poblogaidd ar ôl hynny.

Llyfrau
-------

Wynebddalen *Faunula Grustensis*
Cyhoeddodd John Jones sawl llyfr, pamffled baled ac almanac yn ystod ei yrfa. Dyma ddetholiad:

* John Evans (I. D. Ffraid) (cyfieithydd), *Bywyd Turpin Leidr* (Llanrwst, 1835). Hanes y lleidr penffordd Dick Turpin.
* Goronwy Owen, *Gronoviana* (Llanrwst, 1860). Casgliad o gerddi a llythyrau Goronwy Owen.
* dienw, *Hanes y Lleuad* (Llanrwst, dim dyddiad)
* dienw, *Gwaith Aristotle* (Llanrwst, d.d.)
* "Pyll", *Blwch Caniadau* (Trefriw, 1812)
* Absalom Roberts, *Lloches Mwyneidd-dra* (Llanrwst, 1845). Casgliad o'r Hen Benillion, carolau ac englynion.
* John Thomas (Pentrefoelas), *Eos Gwynedd*, golygwyd gan Caledfryn (Llanrwst, 1845)
* John Williams, *Faunula Grustensis* (Llanrwst, 1830)
* William Williams, *Prydnawngwaith y Cymry* (Llanrwst, 1822)
* Thomas Williams, Capelulo, *Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo*

Llyfryddiaeth
-------------

* Gerald Morgan, *Y Dyn a Wnaeth Argraff* (Gwasg Carreg Gwalch, Llanrwst, 1982).
* E. D. Rowlands, *Dyffryn Conwy a'r Creuddyn* (Gwasg y Brython, Lerpwl, 1947)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mae gan Wicidestun destun sy'n berthnasol i'r erthygl hon:
**John Jones (Pyll)** |

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  JONES, JOHN (1786 - 1865), argraffydd a dyfeisiwr. Y Bywgraffiadur Cymreig. Adferwyd 27 Awst 2021
2. 1 2 3 4 5  Gerald Morgan, *Y Dyn a Wnaeth Argraff* (Gwasg Carreg Gwalch, Llanrwst, 1982).
3. ↑  Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo ar Wicidestun
4. ↑  E. D. Rowlands, *Dyffryn Conwy a'r Creuddyn* (Gwasg y Brython, Lerpwl, 1947)

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* YBC: Y Bywgraffiadur Cymreig

 |