Hanesydd, gwladweinydd, a diplomydd Eidalaidd oedd **Francesco Guicciardini** (6 Mawrth 1483 – 22 Mai 1540) a fu'n un o brif ffigurau Gweriniaeth Fflorens yn nechrau'r 16g. Ei gampwaith yw *Storia d'Italia*, hanes yr Eidal o 1492 i 1534. Treuliodd ei yrfa wleidyddol a diplomyddol yng ngwasanaeth Tŷ Medici a Thaleithiau'r Babaeth, a bu'n gomisiynydd cyffredinol i fyddin y Babaeth adeg anrheithio Rhufain (1527) yn ystod Rhyfel Cynghrair Cognac. Ysgrifennodd hefyd gasgliad o wirebau, y *Ricordi*.

Ganed ef i deulu pendefigaidd yn Fflorens, ac astudiodd y gyfraith Rufeinig ym mhrifysgolion Fflorens, Ferrara, a Padova o 1498 i 1505. Dychwelodd i Fflorens i drin y gyfraith, a phriododd Maria Salviati ym 1508. Yn y cyfnod hwn, cychwynnodd ar ei hanes o Fflorens o 1378 i 1509, *Storie fiorentine*. Ym 1511 fe'i penodwyd yn llysgennad Gweriniaeth Fflorens i Ferrando II, brenin Aragón. Dychwelodd i'w waith cyfreithiol ym 1514, a chafodd ei benodi i sawl swydd weinyddol yn Fflorens, gan gynnwys gwarchodlu'r Otto di Balìa ac ynadaeth y Signoria.

Penodwyd Guicciardini gan y Pab Leo X (o deulu'r Medici) yn llywodraethwr dros Modena ym 1516 a Reggio ym 1517. Byddai'n gwasanaethu'r Babaeth bron yn ddi-baid hyd at 1534. Daeth y tiroedd dan ei reolaeth yn strategol bwysig yn ystod Rhyfeloedd yr Eidal, a fe'i dyrchafwyd yn gomisiynydd cyffredinol y fyddin yng Ngorffennaf 1521. Er gwaethaf ei ddyletswyddau milwrol a llywodraethol, bu Guicciardini yn awdur toreithiog, ac ysgrifennai nifer o draethodau ac ysgrifau gwleidyddol. Yn ei ymgom *Dialogo del reggimento di Firenze* (1521–25) mae'n dadlau dros lywodraeth aristocrataidd ar batrwm Gweriniaeth Fenis.

Yn sgil ethol pab arall o'r Medici, Clement VII, penodwyd Guicciardini yn llywydd y Romagna ym 1524. Fe'i alwyd i Lys y Pab yn Ionawr 1526 i gynghori ar ymgynghreirio â'r Ffrancod yn erbyn yr Ymerawdwr Siarl V. Ffurfiwyd Cynghrair Cognac ym Mai 1526, ac ym Mehefin dyrchafwyd Guicciardini yn is-gadfridog ar luoedd y Babaeth o fewn byddin gyfunol y gynghrair. Yn sgil cipio Rhufain gan luoedd Siarl V ym 1527, gyrrwyd y Medici allan o Fflorens.

Wrth i'w safle wanychu yng Ngweriniaeth Fflorens, a lluoedd Siarl V ddynesu at y ddinas, ffoes Guicciardini i Lys y Pab ym Medi 1529. Rhodd ei gefnogaeth i ymgyrch y Pab Clement i sefydlu llywodraeth y Medici yn Fflorens. Yn y cyfnod hwn, gweithiodd ar ei ail hanes o Fflorens a chasglodd ei wirebau a sylwadau yn y gyfrol *Ricordi*. Cyflawnodd hefyd ei ymateb i astudiaethau hanesyddol Niccolò Machiavelli, *Considerazioni intorno ai "Discorsi" del Machiavelli* (c. 1530).

Yn sgil cwymp Fflorens i'r Medici, dychwelodd Guicciardini i'w ddinas enedigol a chafodd ran flaenllaw wrth erlid y gweriniaethwyr. Fe'i penodwyd yn llywodraethwr Bologna gan Clement ym 1531, ond fe'i diswyddwyd wedi i Pawl III esgyn i'r babaeth ym 1534. Dychwelodd unwaith eto i Fflorens a gweithiodd yn gynghorwr cyfreithiol i'r Dug Alessandro de' Medici. Mae'n debyg iddo dychwyn ar ymchwil ar gyfer ei gampwaith, *Storia d'Italia*, ym 1536. Yn sgil llofruddiaeth Alessandro ym 1537, treuliodd Guicciardini ei flynyddoedd olaf yn gweithio ar *Storia d'Italia* yn ei fila yn Santa Margherita a Montici ar gyrion Fflorens, ac yno y bu farw yn 57 oed.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  (Saesneg) Francesco Guicciardini. *Encyclopædia Britannica*. Adalwyd ar 27 Rhagfyr 2021.