Roedd **Samuel Smith** (11 Ionawr 1836 – 29 Rhagfyr 1906) yn ŵr busnes, yn gymwynaswr ac yn wleidydd Rhyddfrydol a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Lerpwl o 1882 i 1885 ac Aelod Seneddol Sir y Fflint rhwng 1886 a 1906.

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Smith yn fab hynaf James Smith, amaethwr o South Carleton, Borgue, Swydd Kirkcudbright (Dumfries and Galloway heddiw), yr Alban.

Cafodd ei addysgu yn Academi Brouge a Phrifysgol Caeredin, gyda'r bwriad o ymuno a'r weinidogaeth.

Ym 1864 priododd Melville, merch y Parch John Christionson o Biggar, Swydd Gaerhirfryn  bu iddynt un mab, James Gordon, bu farw ym 1898; sefydlodd Smith y *Gordon Smith Institute for Seamen*, yn Lerpwl er cof amdano..

Gyrfa
-----

Gan roi'r gorau i'w fwriad o fynd i'r weinidogaeth aeth Smith i weithio fel prentis i gwmni broceri cotwm Logan & Co yn Lerpwl tua 1854, gan godi i fod yn awdurdod ar safon cotwm ac yn arbenigwr yn y busnes o'i brynu a'i werthu. O ganlyniad i Ryfel Cartref America bu anawsterau mewnforio cotwm o'r UDA i'w drin ym melinau Caerhirfryn ond fe lwyddodd Smith i greu ffynhonnell o gotwm newydd trwy sicrhau cychwyniad nifer o blanhigfeydd cotwm newydd yn yr India.

Ym 1864 sefydlodd Smith a James, ei frawd, eu cwmni brocer cotwm eu hunain yn Lerpwl, daeth hefyd yn bartner mewn cwmni cotwm o Glasgow, gan ennill ffortiwn fawr iddo'i hyn.

Gwaith dyngarol
---------------

Roedd Smith yn gefnogwr brwd i achos ledaenu addysg ymysg plant y tlodion, yn un o sylfaenwyr y Gymdeithas i Atal Creulondeb i Blant (NSPCC bellach) ac yn un o'r ymgyrchwyr cyntaf yn erbyn bywddifyniad (arbrofi ar anifeiliaid byw *S: vivisection*); roedd hefyd yn un o'r dynion cyntaf i dynnu sylw at anghyfiawnder deddfau oedd yn amddiffyn dynion rhag cael eu herlyn am drais yn y cartref yn erbyn eu gwragedd a'u plant.

Gyrfa Wleidyddol
----------------

Ym 1878 cafodd Smith ei ethol fel aelod Annibynnol o gyngor tref Lerpwl, gan gael ei ail ethol ym 1882, gan annog y cyngor i roi sylw arbennig i achos cyfradd marwolaethau isel y dref. Ym 1882 cafodd, hefyd, ei ethol i'r Senedd am y tro cyntaf fel un o dri AS etholaeth Lerpwl mewn isetholiad a achoswyd gan ddyrchafiad un o'r cyn aelodau Ceidwadol i Dy'r Arglwyddi. Diddymwyd sedd Lerpwl ym 1885 a chredwyd naw sedd un aelod yn ei le. Safodd Smith yn aflwyddiannus yn etholaeth newydd Abercromby.

Wedi colli ei le yn y senedd aeth ar un o'i deithiau mynych i'r India, tra yno fe glywodd am isetholiad oedd i'w cynnal yn Sir y Fflint a achoswyd trwy ddyrchafiad Richard Grosvenor, Barwn 1af Stalbridge i'r bendefigaeth, cafodd Smith ei enwebu fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol a thrwy ymgyrch a gynhaliodd trwy yrru telegramau o'r India llwyddodd i gael ei ethol gan dal y sedd hyd ei ymddeoliad o'r Senedd ar adeg etholiad cyffredinol 1906.

Cafodd ei godi i'r Cyfrin Gyngor ym Mis Tachwedd 1906.

Marwolaeth
----------

Cofeb Samuel Smith, Sefton Park, Lerpwl
Ar 23in Tachwedd arweiniodd Smith ddirprwyaeth i'r India er mwyn ymweld â Chyngres Cenedlaethol India a 'r Mudiad Dirwest Eing-Indiaidd ; tra ar y daith bu farw o drawiad ar y galon yn ninas Calcuta.

Cyfeiriadau
-----------

1. ↑  "EX WELSH MPS DEATH - Evening Express". Walter Alfred Pearce. 1906-12-31. Cyrchwyd 2015-07-03.
2. ↑  Mersyside Maritime Museum *Gordon Smith Institute*  adalwyd 3 Gorffennaf 2015
3. ↑  "MR SAMUEL SMITH - The Chester Courant and Advertiser for North Wales". James Albert Birchall. 1907-01-02. Cyrchwyd 2015-07-03.
4. ↑  "MRSAMUELSMITH - The Cardiff Times". David Duncan and William Ward. 1907-01-05. Cyrchwyd 2015-07-03.
5. ↑  Y Goleuad 14 Tachwedd 1906  *Y Gwir Anrhydeddus Samuel Smith*  adalwyd 3 Gorffennaf 2015
6. ↑  Yr Herald Gymraeg 20 Tachwedd 1906 *Y Gogledd*  adalwyd 3 Gorffennaf 2015
7. ↑  Evening Express 31 Rhagfyr 1906 *Ex Welsh MP's Death*  adalwyd 3 Gorffennaf 2015

| Senedd y Deyrnas Unedig |
| --- |
|
| Rhagflaenydd:**Is Iarll SandonEdward WhitleyClaud Hamilton** | **Aelod Seneddol Lerpwl**1882 – 1885 gyda: **Edward WhitleyClaud Hamilton** | Olynydd:**Dileu'r etholaeth** |
|
| Rhagflaenydd:**Richard Grosvener** | **Aelod Seneddol Sir y Fflint**1886 – 1906 | Olynydd:**John Herbert Lewis** |

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 32803703
* LCCN: no93022540
* ISNI: 0000 0000 4346 3065
* GND: 119308029
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |