Roedd **Charles Stanley Causley** (24 Awst 1917 - 4 Tachwedd 2003) yn ysgolfeistr, awdur, a bardd Cernewig a ysgrifennai yn y Saesneg. Nodir ei waith am ei symlrwydd a'i uniongyrchedd ac am ei berthynas â llên gwerin, yn enwedig felly ei weithiau sy’n ymwneud â'i Gernyw frodorol.

Bywyd Personol
--------------

Ganwyd Causley yn Lannstefan (Launceston), yn fab i Charles Causley, gwastrawd a garddwr a Laura J (née Bartlett) ei wraig. Ganwyd Causley tra fo ei dad yn gwasanaethu yn y Rhyfel Byd Cyntaf fel gyrrwr yng Nghorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar y ffrynt gorllewinol. Bu ei dad marw o effeithiau nwy Almeinig pan oedd Causley yn saith mlwydd oed, ac fe'i magwyd gan ei fam.

Cafodd ei addysgu yn ysgol genedlaethol Lannstefan a Choleg Lannstefan (ysgol ramadeg).

Ni fu’n briod

Gyrfa
-----

Dymuniad Causley oedd parhau a’i addysg yn yr ysgol ramadeg gyda’r gobaith o fynd ymlaen i brifysgol, ond yn 16 oed cyhoeddodd ei fam ei bod wedi cael swydd dda iddo mewn swyddfa adeiladwr. Bu’n rhaid iddo ymadael a’r ysgol i weithio mewn swydd roedd yn ei gasáu .

Ar doriad yr Ail Ryfel Byd ymunodd a’r Llynges Frenhinol fel codydd. Gwasanaethodd ar y llong *HMS Eclipse* ar Gefnfor yr Iwerydd ac ar y llong awyrennau *HMS Glory* ar y Cefnfor Tawel.

Ar ddiwedd y rhyfel aeth Causley yn fyfyriwr i goleg hyfforddi athrawon Peterborough. Wedi cymhwyso fel athro dychwelodd i wasanaethu fel athro yn ei hen ysgol gynradd, ysgol genedlaethol Lannstefan (a ail-enwyd yn ysgol *St Catherine’s* wedyn).

* Ysgol LannstefanYsgol Lannstefan
* Plac ar wal yr ysgolPlac ar wal yr ysgol

Gyrfa fel bardd ac awdur
------------------------

Er ei fod wedi ymddiddori yn y byd llenyddol ers yn blentyn, ac wedi cyhoeddi ambell i ddrama wrth weithio fel clerc, ei gyfnod yn y llynges rhoddodd bri ar ei awen. Ychydig cyn y rhyfel prynodd copi o lyfr o gerddi Rhyfel Byd Cyntaf Siegfried Sassoon *War Poems*. Teimlai bod y llyfr yn gymorth iddo ail gysylltu â’i dad a fu farw o ganlyniad i’r rhyfel. Arweiniodd llyfr Sassoon iddo ddarllen gwaith Robert Graves, Edmund Blunden, a Wilfred Owen, a bu eu disgrifiadau byw o’r wrthdaro yn gwneud argraff ddwys arno. Wrth iddo brofi erchyllterau rhyfel trwy ei wasanaeth yn yr Ail Ryfel Byd dechreuodd ysgrifennu storïau byrion a cherddi o’r un anian.

Cyhoeddwyd y storïau yn ei lyfr *Hands to Dance* (1951) a’r cerddi yn ei gasgliad cyntaf *Farewell, Aggie Weston* (1951).

Wrth weithio fel athro dechreuodd ysgrifennu cerddi a storïau i blant, er, yn ôl ei gyfaddefiad ei hun, nad oedd yn gwybod wrth gychwyn gwaith os oedd i **fod** ar gyfer plentyn neu oedolyn. Wrth drafod ei gerddi dywedodd y bardd W H Auden amdano *Causley stayed true to what he called his 'guiding principle' ... while there are some good poems which are only for adults, because they pre-suppose adult experience in their readers, there are no poems which are only for children*.

Yn ogystal ag ysgrifennu i blant mae nifer o’i gerddi i oedolion yn edrych yn ôl ar ei blentyndod yng Nghernyw megis Eden Rock  a Who .

Roedd Causley yn hoff o deithio’r byd ac yn ysgrifennu cerddi am ei brofiadau yn Awstralia, Canada, yr Aifft, Rwsia a nifer o lefydd eraill, ond roedd Cernyw yng nghanol ei holl waith. Yn 2017 darlledwyd teyrnged iddo ar BBC 4 o’r enw *Cornwalls **Native** Poet*. Yn y rhaglen mae Gillian Clarke (Bardd Cenedlaethol Cymru 2008-2016) yn nodi’r adlais o'r gynghanedd mewn rhai o’i gerddi, ar arfer Celtaidd o gysylltu â llên gwerin. Mae Clerk yn honni bod ei waith yn rhan o’r un teulu a’r traddodiad barddol Cymreig.. (Cyfeiriad dros dro BBC I-Player Cornwall's Native Poet: Charles Causley)

Anrhydeddau
-----------

Ym 1952 fe urddwyd Causley fel bardd yn Gorseth Kernow gyda'r enw barddol Morvardh.  Ym 1958, gwnaethpwyd Causley yn Gymrawd y Gymdeithas Llenyddiaeth Frenhinol a dyfarnwyd CBE iddo ym 1986. Pan oedd yn 83 mlwydd oed fe'i gwnaethpwyd yn Gymar Llenyddiaeth gan y Gymdeithas Llenyddiaeth Frenhinol. Ymysg gwobrau eraill y dyfarnwyd iddo bu Medal Aur y Frenhines ar gyfer Barddoniaeth ym 1967 a Gwobr Cholmondeley ym 1971. Ym 1973/74 bu'n Ymwelydd Gymrodor mewn Barddoniaeth ym Mhrifysgol Caerwysg, gan dderbyn doethuriaeth anrhydeddus o'r brifysgol honno ar 7 Gorffennaf 1977. Fe'cyflwynwydyd â Gwobr Lenyddol Heywood Hill yn 2000. Rhwng 1962 a 1966 bu'n aelod o Banel Barddoniaeth Cyngor Celfyddydau Prydain Fawr. Dyfarnwyd iddo ysgoloriaeth deithiol ddwywaith gan Gymdeithas yr Awduron.

Derbyniodd wahoddiadau i fod yn awdur-breswyl ym Mhrifysgol Gorllewin Awstralia, Sefydliad Technoleg Footscray, Victoria, ac Ysgol y Celfyddydau Cain, Banff, Alberta.

Ym 1982, ar achlysyr ei ben-blwydd yn 65 mlwydd oed, cyhoeddwyd llyfr o gerddi yn ei anrhydeddu a oedd yn cynnwys cyfraniadau gan Ted Hughes, Seamus Heaney, Philip Larkin a thri ar hugain o feirdd eraill, dilynwyd hon gan deyrnged lawnach a mwy eang, *Causley at 70*, a gyhoeddwyd ym 1987.

Marwolaeth
----------

Bu farw yn Kernow House, cartref nyrsio yn Lannstefan, a chladdwyd ei weddillion yn Eglwys St Thomas, Lannstefan, tua chanllath o’i fan geni.

Llyfrau
-------

### I oedolion

* *Hands to Dance* (short stories, later re-published as *Hands to Dance and Skylark*) (1951)
* *Farewell, Aggie Weston* (1951)
* *Survivor's Leave* (1953)
* *Union Street* (1957)
* *Johnny Alleluia* (1961)
* *Underneath the Water* (1968)
* *Secret Destinations* (1984)
* *Twenty-One Poems* (1986)
* *A Field of Vision* (1988)
* *Collected Poems, 1951-2000* (2000)

### I blant

* *Figure of 8* (narrative poems 1969)
* *Figgie Hobbin: Poems for Children* (i blant, 1970)
* '*Quack!' Said the Billy-Goat* (c. 1970)
* *The Tail of the Trinosaur* (i blant, 1973)
* *As I Went Down Zig Zag* (1974)
* *Dick Whittington* (1976)
* *The Animals' Carol* (1978)
* *Early in the Morning: A Collection of New Poems* with music by Anthony Castro and illustrations by Michael Foreman
* *Jack the Treacle Eater* (Macmillan, 1987), illustrated by Charles Keeping — winner of the Kurt Maschler Award, or the Emil, for integrated writing and illustration
* *The Young Man of Cury and Other Poems* (1991)
* *All Day Saturday, and Other Poems* (1994)
* *Collected Poems for Children* (1996) as illustrated by John Lawrence
* *The Merrymaid of Zennor* (1999)
* *I Had a Little Cat* (2009)
* *Timothy Winters*

### Dramau

* *Runaway* (1936)
* *The Conquering Hero* (1937)
* *Benedict* (1938)
* *How Pleasant to Know Mrs. Lear: A Victorian Comedy in One Act* (1948)
* *The Ballad of Aucassin and Nicolette* (libretto, 1981)

### Golygydd

* *Peninsula*
* *Dawn and Dusk*
* *Rising Early*
* *Modern Folk Ballads*
* *The Puffin Book of Magic Verse*
* *The Puffin Book of Salt-Sea Verse*
* *The Sun, Dancing: Anthology of Christian Verse*

Cyfeiriadau
-----------

1. 1 2  John Mole, *Causley, Charles Stanley (1917-2003)*, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Jan 2007, adalwyd 2 Hydref 2017
2. ↑  BBC GCSE Bitesize *Charles Causley: What Has Happened To Lulu?* Archifwyd 2014-05-29 yn y Peiriant Wayback. adalwyd 2 Hydref 2017
3. ↑  *Guardian Obituaries 6 Tachwedd 2003 Charles Causley* adalwyd 2 Hydref 2017
4. ↑  Telegraph Obituaries Charles Causley adalwyd 2 Hydref 2017
5. ↑  Poem Analysis ‘’Eden Rock’’ adalwyd 2 Hydref 2017
6. ↑  The Poetry Practice *Who is that child I see wandering …?* adalwyd 2 Hydref 2017
7. ↑  BBC4 *Cornwall’s Native Poet: Charles Causley* darlledwyd gyntaf 1 Hydref 2017 adalwyd 2 Hydref 2017
8. ↑  "Bardic Roll by Surname 2019" (PDF). *Gorsedh kernow*. Cyrchwyd 8 Sep 2023.
9. ↑  *CAUSLEY, Charles Stanley*, Who Was Who, A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc, 1920–2016; online edn, Oxford University Press, 2014 ; online edn, April 2014 adalwyd 1 Hydref 2017
10. ↑  "Kurt Maschler Awards". Book Awards. *bizland.com*. Adalwyd 2 Hydref 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Awdurdod | 
* WorldCat
* VIAF: 9844322
* LCCN: n50035832
* ISNI: 0000 0001 2120 0798
* GND: 118914316
* SELIBR: 316082
* SUDOC: 026772930
* BNF: cb118956085 (data)
* BIBSYS: 90072902
* NLA: 35026688
* NKC: mub2017952943
* CiNii: DA06643025
* ODNB: Bywgraffiadur Cenedlaethol Geiriadur Rhydychen (Mynediad llyfrgelloedd cyhoeddus)

 |